Você está na página 1de 155

2

TMMOB ehir Planclar Odas

6. STANBUL BULUMALARI AFET VE DNM KISKACINDA STANBUL VE PLANLAMA

Yayna Hazrlayanlar: Meri Demir Caner Murat Doanayr Ece zden Pak S. Sezi Zaman

Ekim, 2012 STANBUL

letiim ve Sekreterya TMMOB ehir Planclar Odas stanbul ubesi Adres : Cihannma Mahallesi Akdoan Sokak Baar Apartman No:6-7 Beikta / stanbul Telefon : 0212 275 4367 0212 288 9960 Faks : 0212 272 9119 : www.spoist.org www.spo.org.tr e-posta : spoist@spoist.org spoistanbul@spo.org.tr Web

Afet ve Dnm Kskacnda

stanbul ve Planlama
1. GN 09.30 10.00 Kayt lemleri 10.00 10.30 Al Konumalar Prof. Dr. Hseyin CENGZ (YT, ehir ve Blge Planlama Blm Bakan) Tayfun KAHRAMAN (TMMOB PO stanbul ube Bakan) Prof Dr. Murat SOYGEN (YT, Mimarlk Fakltesi Dekan) Necati UYAR (TMMOB PO Genel Bakan) Prof. Dr. smail YKSEK (YT Rektr) 10.30 12.30 Al Oturumu: Afet Riski Altnda Planlama Moderatr: Prof. Dr. clal DNER (YT) Konumaclar*: dris ATABAY (BB Kentsel Dnm Mdr) Mehmet Ali KAHRAMAN (evre ve ehircilik Bakanl Mekansal Mdr) Prof. Dr. Hseyin ZTRK (TMMOB Jeoloji Mhendisleri Odas stanbul Bakan) Prof. Dr. Betl ENGEZER (YT, ehir ve Blge Planlama Blm) Necati UYAR (TMMOB ehir Planclar Odas Genel Bakan) 12.30 14.00 Yemek Aras 14.00 16.00 2. Oturum: stanbulun Afet Odakl Kentsel Dnmne Yasal ve Siyasal Bak Moderatr: Dr. Ahmet Kvan KUTLUCA (TMMOB PO stanbul ube Ynetim Kurulu yesi) Konumaclar*: Grkan Akgn (TMMOB PO stanbul ube Ynetim Kurulu yesi) Dr. kr ASLAN (MSGS, Sosyoloji Blm) Ali Seydi KARAOLU (TOK | Emlak Konut GYO A.. Daire Bakan) Hilal KEY (Avukat) Yard. Do. Dr. Cenk Yaar AHN (stanbul niversitesi, Hukuk Fakltesi)

2. GN 09.00 10.00 Kayt lemleri 10.00 12.00 3. Oturum: Kentsel Dnm ve Sosyo Ekonomik Bedelin Yeniden Datm (MSGS) Moderatr: Prof. Dr. Fatma NSAL (MSGS, ehir ve Blge Planlama Blm) Konumaclar*: Prof.Dr. Fuat ERCAN (Marmara niversitesi, ktisadi Bilimler Fakltesi) Dr. Tuna KUYUCU (Boazii niversitesi, Sosyoloji Blm) Mustafa SNMEZ (Cumhuriyet Gazetesi) Erbay YUCAK (Hukuku) 12.00 13.30 Yemek Aras 13.30 15.30 4. Oturum: Kentsel Dnm ve Kentsel Yaam Kalitesi (T) Moderatr: Do. Dr. zlem ZEVK (T, ehir ve Blge Planlamas Blm) Konumaclar*: Hakan BAYRAKI (Sonar Aratrma irketi Genel Mdr) Ik GKKAYA (GYODER Ynetim Kurulu Bakan) Prof. Dr. Derya OKTAY (Dou Akdeniz niversitesi, Kent AG Bakan) Necdet ztrk (Dnya Engelliler Vakf Dnya Engelliler Birlii Bakan Yardmcs) Hasan Hayri ENGL (Maltepe Belediyesi, Teknik Bakan Yardmcs) Prof. Dr. lhan TEKEL (ODT, ehir ve Blge Planlama Blm) Prof.Dr. Handan TRKOLU (T, ehir ve Blge Planlamas Blm Bakan) 15.30 16.00 ay-Kahve Aras 16.00 17.00 Kapan Oturumu: Deerlendirme ve Serbest Krs 17.00 18.00 Kapan Kokteyli

Sunarken nceki yllarda Siyaset ve Planlama stanbulda Byk Projeler, Belirsizlik Ortamnda stanbulun Planlama Gndemi, Kriz ve stanbul ve stanbul: Kltr, Bakent, 2010 balklaryla dzenlenen stanbul Bulumalar etkinliinin altncs, bu yl afet ve dnm kskacnda kalan stanbulda planlama gndemine odakland. 2000li yllarda kentsel planlama gndeminin en kritik konulardan biri olan dnm ve dnmn gerekliliini ortaya koyan af et riski meselesi yeniden tartmaya almtr. Bu gndem zerine ekillenen 6. stanbul Bulumalar 1617 Ekim 2012 tarihlerinde Afet ve Dnm Kskacnda: stanbul ve Planlama balyla her yl olduu gibi, TMMOB ehir Planclar Odas stanbul ubesi, Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm, stanbul Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlamas Blm ve Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm ortaklyla Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm ev sahipliinde gerekletirildi. Kentsel planlama, ekonomik ileyi iinde retim yapsndan kaynaklanan eitsizliklerle mcadele etmesi beklenen, kaynaklarn datmn ve konut bata olmak zere kolektif tketimi dzenleyerek sosyal devlete ilerlik kazandran temel kurumdur. Ancak, planlama kurumu, 2000li yllarda yeni yasal dzenlemelerin kazandrd ivme ile, giriimci yeni ynetim anlaynn arac haline dntrlmekte ve kentlerimiz hzla, sosyal bedelleri gz ard edilen mekansal dnme teslim olmaktadr. Asl ilevine yabanclaan bask altna alnan planlama, yeni k yollar arad bir dneme girerken; 6306 sayl yasa erevesinde yaplacak dnm uygulamalar sadece stanbulun deil tm Trkiyenin mekansal geliiminde bir dnm noktas nitelii tayor. Bu nedenle dnm meselesinin kuramsal, hukuki ve mekansal planlama boyutunun baka bir deyile konuulmas gereken her ynn tarttmz bulumalarda YT ehir ve Blge Planlama blmnn sorumluluundaki Afet Riski Altnda Planlama bal altnda afet riskli alanlarda ve dnm meselesinde plann ve plancnn rol ele alnd. ehir Planclar Odas stanbul ubesi sorumluluundaki ikinci oturumda stanbulun Afet Odakl Kentsel Dnme Yasal ve Siyasal Bak balyla zellikle 6306 sayl yasann ierdii sorunlar masaya yatrld. MSGS ehir ve Blge Planlama

Blm sorumluluundaki nc oturum kentsel dnm meselesinin biraz karanlk olan yzn, Sosyo Ekonomik Bedelin Yeniden Datm bal ile ele alrken afet riskine kar sosyal adaletten dn vermeyen, afete dayankl mekansal dzenleme araylarna somut yantlar arad. T ehir ve Blge Planlama Blmnn sorumluluunda ise tm planlama almalarnn temel hedefleri arasnda yer alan Yaam Kalitesi konusu kuramsal temeliyle birlikte ele alnd. Afet ve Dnmn kskacnda stanbul ve Planlamay konuurken deinilmeyen birok baln ortaya kmasna ve tartlmasna olanak salayan, baarl ve heyecanl bir tartma ortam hazrlayan etkinliin gereklemesinde emei olanlar tebrik etmek gerekiyor. Bir yl boyunca etkinliin ekillenmesi iin srekli bir araya gelen ve etkinliin olumasn salayan Dzenleme Kurulu ve Etkinlik Sekretaryas bata olmak zere, tm Meslektalarmza, Konumac Dostlarmza ve Danma Kuruluna katklar ve verdikleri emek iin teekkr ederiz. Her stanbul Bulumalarnda sylediimiz gibi bu tartmalar ve bundan nce gerekleen stanbul Bulumalar umarz, stanbulun kentsel yaamnda ilerici fikirler retmek ve bilgiyi yaam ile sentezlemek iin klan yolda tarihe gncel olduu kadar ierikli notlar dlmesini salayacak ve stanbulun srekli deien gndemini takip edenler iin bavuru kaynaklar olacaktr. stanbulun ok scak gndemini tartmaya aan TMMOB ehir Planclar Odas stanbul ubesi, Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm, stanbul Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlamas Blm ve Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blmnn ortak gayretleri ile ortaya kan bu kitabn da gelecekte yaplacak olan almalara katk salamasn ve yol gsterici olmasn bekliyoruz.

TMMOB ehir Planclar Odas stanbul ubesi Ynetim Kurulu

STANBUL BULUMALARI 2012 16-17 Ekim 2012, Yldz Teknik niversitesi

SUNUCU- Sayn hocalarm, deerli konuklar ve sevgili arkadalar; Yldz Teknik niversitesinin ev sahipliini yapt 6. stanbul Bulumalarna ho geldiniz. Bu toplantnn dzenlenmesinde ilk stanbul Bulumas Toplantsndan itibare n nemli rol oynayan ehir Planclar Odasna, bu toplantnn olgunlamasnda katkda bulunan Dzenleme Komitesine, davetlerimize katlarak bizleri onurlandran konumaclara ve bu oturumlarn dzenlenmesinde emei geen herkese teekkr ediyor, sizleri saygyla selamlyor ve toplantnn verimli gemesini diliyoruz. Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm adna konumasn yapmak zere Blm Bakan Yardmcs Yrd. Do. Dr. Tuba nal ekii krsye davet ediyoruz. Yrd. Do. Dr. TUBA NAL EK- Deerli hocalarm, dierli misafirlerimiz; stanbulda ehir ve Blge Planlama Blm olan niversite ve ehir Planclar Odas stanbul ubesinin abalaryla bu yl 6.s dzenlenen stanbul Bulumalarna hogeldiniz. Bu yl organizasyonun ev sahipliini stlenen Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm adna hepinizi saygyla selamlyorum. Bildiiniz zere stanbul Bulumalar her yl stanbulun gndeminde yer alan tartmalar o yln temas olarak seen bir organizasyondur. Bu yl iin ilk hazrlk toplantsn gerekletirdiimiz Nisan aynda 6306 sayl Afet Riski Altndaki Alanlarn Dnm Yasas henz bir taslak halindeydi. Bugn burada toplandmz Ekim aynda yasann yrrle girdiini ve getiimiz hafta ilk uygulamalara balanm olduunu ve nmzdeki Perembe gn yasann Anayasa Mahkemesinde grleceini biliyoruz. Biz de burada dnm konusunu nmzdeki 2 gn iinde hem kuramsal ve hukuksal, hem de mekansal planlama boyutunu, ksacas konuulmas gereken tmynleriyle tartmay hedeflemekteyiz. Al konumalarndan hemen sonra ev sahibi kurum olan Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blmnn sorumluluundaki ilk oturumla balayarak, Afet Riski Altnda Planlama balyla afet riskli alanlarda ve dnm meselesinde plann ve plancnn roln tartacaz. Bugnn ehir Planclar Odas stanbul ubesinin sorumluluundaki 2. oturumunda stanbulun Afet Odakl Kentsel Dnmne Yasal ve Siyasal Bak balyla meselenin hukuki boyutunu tartacaz. Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm sorumluluundaki 3. oturumda kentsel dnm meselesinin biraz karanlk olan yz;sosyo-ekonomik bedelin yeniden datm

meselesini tarttracaz. stanbul Bulumalarnn son oturumunda stanbul Teknik niversitesi, ehir ve Blge Planlama Blmnn sorumluluunda tm planlama almalarnn temel hedefleri arasnda yer alan Yaam Kalitesi konusunu kuramsal temeliyle birlikte ele alacaz. 6306 sayl Yasa erevesinde yaplacak dnm uygulamalar sadece stanbulun deil, tm Trkiyenin mekansal deiiminde bir dnm noktas nitelii tamaktadr. Ancak barndrd neredeyse 16 000 000 nfus ve tad afet riskleri asndan stanbul kukusuz gndemin en scak noktasnda yer almaktadr. Bu erevede afet ve dnm meselesinin kskacnda kalan stanbulu ve zellikle planlamay konuacamz 6. stanbul Bulumalarna yeniden hogeldiniz. Bu srete yer alan ve yer alacak olan tm aktrler adna verimli bir toplant olmasn dileriz. SUNUCU- imdi konumasn yapmak zere ehir Planclar Odas stanbul ube Bakan Tayfun Kahraman krsye davet ediyorum. TAYFUN KAHRAMAN- Deerli hocalarm, deerli meslektalarm, sevgili konuklar; hepiniz ho geldiniz. Az nce Tuba Hanmn da bahsettii gibi bu sene stanbul Bulumalarnn 6.sn dzenliyoruz. Bizler de esasnda byk bir gurur yayoruz hocalarmzla birlikte;Yldz Teknik niversitesi, Mimar Sinan niversitesi ve stanbul Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blmleri ile birlikte gerekletirdiimiz bu etkinlik artk gelenekselleti. lerleyen yllarda bu etkinliin daha da cokuyla, gncel konulara parmak basarak ve tarihe not derek devam etmesini diliyoruz. Bu etkinlik stanbul iin ok nemli nk stanbulda her geen gn hatta bugnlerde Trkiye gndemine denk gelen konular tartyoruz. Bu iki gn konuacamz konu da Afet ve Kentsel Dnm. Biz yine ne yazk ki sadece stanbuldan, stanbuldaki dnmden, dier Trkiye kentlerini ok da kapsamadan ele alarak gndeme getiriyoruz. Bu etkinlii stanbulda afet ve dnmn her zaman konuulan mekansal karlndan ziyade farkl ynlerini; bunun ayn zamanda bir ekonomik, sosyal ve kltrel proje olduunu ve bunlarn altlarnn da doldurulmas gerektii dncesiyle hazrladk. Umarz ki baarl olacaz. Deerli katlmclarmza da imdiden teekkr etmek istiyorum; bizleri krmadlar, dier kentlerden de katlmclarmz var ve burada konuk olarak bizlerle deneyimlerini, grlerini paylaacaklar. Bu iki gn boyuncaki oturumlardan keyifalacanz daumarak yeniden katlmlarnz ve katklarnz iin tekrar teekkr ediyorum, ho geldiniz. SUNUCU- Yldz Teknik niversitesi, Mimarlk Fakltesi Dekan adna Dekan Yardmcs Prof. Dr. Zeynep Enlili krsye davet ediyorum. Prof. Dr. ZEYNEP ENLL- Sayn retim yelerimiz, TMMOBun, ehir Planclar Odasnn Sayn Bakan, Sayn ube Bakanmz, deerli konuklarmz,

10

sevgili rencilerimiz; hepinize fakltem adna hogeldiniz diyor, hepinizi sevgi ve saygyla selamlyorum. Her yl olduu gibi bu yl da yine meslek alanmzn gndemini oluturan nemli bir konuyu stanbulu odaa alarak ele almak zere toplandk. Arkadalarmn da belirttii gibi, bu ylki stanbul Bulumalarnn konusu son derece yaamsal bir ikileme iaret ediyor: Afet ve Dnm. Etkinlik dzenleyicilerimiz aslnda bunu ok gzel ifade etmiler. Afet ve Dnm Kskacnda stanbul ve Planlama; bence ok etkileyici ve durumu ok zetleyici bir balk. Tabii stanbul ve planlama gerekten bu kska altnda. Bu yle bir kska ve bir yandan da yle bir ikilem ki sanyorum lmlerden lm beenmek desek ok da abartm olmayacaz. Bir yanda bata deprem olmak zere varlmz tehdit eden afet riskleri var, dier yanda da bu derde deva olsun diye karlan ve adeta Demoklesin klc gibi tepemizde duran bir yasa: Afet Riski Altndaki Alanlarn Dntrlmesi Hakkndaki Kanun. Aslnda sadece stanbul deil, tm lke giderek bu dnm sarmalna girecekmi gibi gzkyorancak stanbul tabii ki, Tubann da belirttii gibi bu dnm srecinin odanda lkenin ekonomik, kltrel, tarihsel kalbi olarak bu adan ok nemli bir konumdadr. Bildiimiz zere stanbulda ki konut stokunun yars salksz gelimitir vekonut alanlar deprem asndan sakncalar iermektedir.. Bizler meslek adamlar olarak bu sorunlar elbette ki grmezdengelemeyiz. Ancak yine bizler meslek adamlar olarak bu yasayla tarif edilen srecin mevcut sorunlar zeceine, daha salkl, daha dayankl kentler yaratabileceine de ikna olmu deiliz. Deprem odakl olanDnm Yasas bu haliyle bizim gzmzde yeni sorunlar yaratmaya aday gzkmektedir. nmzdeki iki gn ierisinde bunlar ok tartlacak ama ok ksaca bizi neler bekliyor diye zetleyecek olursak; ncelikle merkezi otoritenin geni yetkilerle donatlm kurumlar sz konusuDur. Bu kurumlar yereli, yerel planlar devre d edebilecek byk yetkilerle donatlm, yerlemelerin tm dengelerini altst edebilecek yeni glere sahipler. Yasann maddeleri ve neri ynetmelii ok dikkatli okuduunda ehircilik ve planlama ile i ilkeleri asndan elikiler ierdii grlmektedir. . Yasa, yaamsal alanlarmz, ormanlarmz, kylarmz, zeytinliklerimizi, meralarmz, kltr ve tabiat varlklarmz koruyan yasalar birer birer yok sayarakgeersiz klyor. Mlkiyet hakk zerine nemli kstlamalar getiriyor; mlkiyet hakk nemli bir konu dzenlenmesi gereklidir ancakburadaki konu ne ekilde dzenlenmesi gerektiidir. Sz konusu yasa mlkiyet hakkn ve yarg yolunu da kstlyor;yargya gidebiliyorsunuz ancak hak arama zgrlnz kstl, yrtmeyi durdurma kararn engelleniyor. Tabii bu arada da at alan skdar geiyor. Bunun rneklerini de Sulukulede olduu gibi son zamanlarda grdk. Riskli alan, riskli yap tanmlarnn hangi bilimsel ve teknik kriterler dorultusunda yaplacana dair de bir aklama getirmiyor henz. Kamunun daha da mlkszlemesine yol aacak maddeler ieriyor. Kamunun mlkszlemesinin

11

yansra bakld zaman aslnda toplum yararnn temeli olan kamulatrmann da ruhuna aykr birtakm maddeler ierdiini gryoruz. Ne yapyor? Bir acele kamulatrma meselesinin nn ayor. Aliden alyor, Veliye veriyor. Bir bakma devlet Veliye el koyarak birikimine arac oluyor, dolaysyla bunlar kamu vicdann meslek adamlar olarak bizleri rahatsz eden, dndren, toplumsal bar asndan zerinde nemle durmaya iten konular olarak duruyor. Tm bu saydklarm aslnda lkemizde 2000li yllarn ortalarndan beri giderek egemen olan devlet destekli gayrimenkul gelitirmeye dayal bir yaklamla ele alnan kentsel dnm srelerinin en somut ifadeleridir, bunlar zaten daha nce 5366 sayl Yasa ile de ksmen olsa ifadelerini grdk. Bu nasl bir sre? Bu yaklamda kentsel dnm paracl, gayrimenkul eksenli, dediim gibi rant temelli bir sre olarak grnmekte sadece fiziki dokunun yklp, yeniden ina edilmesi biiminde alglanmaktadr. Tayfun arkadamzn da deindii gibi srecin sosyal ve insani boyutu gzard edilmektedir. imdiye kadarki uygulamalarda da izlediimiz gibi yoksul kesimlerin yerinden edilmesine neden olmakta, toplumda var olan eitsizlikleri bsbtn arttrmakta ve derinletirmektedir. Biz ise meslek adamlar olarak byle bir sre yerine toplumun tm kesimlerinin barnma hakknn, sadece barnma hakknn da deil kent hakk olduunu da unutmayan, yoksulluu temel sorun olarak eksene alan, sosyal eitsizlikleri gidermeyi hedefleyen, toplumsal dnm projeleriyle daha adil bir kent yaratmay birincil ncelik olarak tarif eden, tarihi mirasa, doal kaynaklara saygl, koruma eksenini n plana alan sosyal, ekonomik, kltrel ve mekansal adan btnleik yaklamlar benimseyen bir kentsel dnm srecinin kurgulanmasna ihtiya olduunu dnyoruz. Kukusuz her alann yaps, sorunlar farkl, her biri farkl zmler getirecek, isteyecektir. Dolaysyla, bugn egemen olan emlak eksenli ve rant odakl yaklamlarn yerine sorun odakl, farkl sorunlara yaratc ve adil zmler retmeyi hedefleyen yaklamlar gelitirmek gerekmektedir. Bu anlamda bu toplant kentlerimizi daha yaanabilir, afetlere daha direnli, ama ayn zamanda daha adil, kararlarn daha demokratik, daha katlmc ve daha effaf yntemlerle alnd yerler klma konusundaki irademizin aslnda bir ifadesi olarak grlebilir. Az nce de arkadalarm zetlediler; umuyoruz ki bu toplantda kendimizi herkes iin gvenli klmak zere nasl bir planlama gerektiini tartacaz. Afet sadece deprem demek deil elbette, dolaysyla tm afetlere daha direnli bir kenti btncl olarak nasl kurgulayabiliriz, nasl planlayabiliriz, planlamann bu konudaki rol nedir, bunu konuacaz. Afet riski altndaki alanlarn dnm hakkndaki bu tasarm bienalinin syledii gibi bu musibet yasay bir bakma kent hukuku asndan masaya yatracaz. Hep birlikte dnmn sosyo -ekonomik etkilerini deerlendirecek, kamu vicdann rahatsz etmeyen, keyfi uyg ulamalara yol amayan, dnmn kazanlarnn olduu kadar bedellerinin de daha adil datlmasna ynelik mekanizmalar zerinde dnecek, kentsel dnm ve kentsel yaam kalitesi meselesini eitli toplumsal aktrlerin penceresinden ele

12

alacaz. Bunlar stanbullularn yaam evrelerini nasl deerlendirdiklerine dair aratrma sonularnn nda deerlendirmeye alacaz. Grdnz gibi gndemimiz ok ykl, dolaysyla ben daha fazla vaktinizi igal etmek istemiyorum, ama Yldz Teknik niversitesi Mimarlk Fakltesi olarak meslek alanmzn bylesi nemli bir dnsel platformu olan stanbul Bulumalarnn bu ylki ev sahipliini stlenmi olmaktan da onur duyduumuzu ifade etmek istiyorum. Kendimize, kentlimize, meslek alanmza yeni ufuklar aacan umduumuz bu platforma katk yapmak zere burada bulunduunuz iin hepinize teekkr ediyorum. Arkadalarm da belirttiler, bu bulumalar stanbulun byk niversitesinin ibirliiyle ve ehir Planclar Odasnn ibirliiyle ortaklaa dzenleniyor. Dolaysyla ben de bu toplanty dzenlemekte emei geen herkese, Danma Kurulu yeleri hocalarma, Dzenleme Kurulunda yer alan Teknik niversiteden, Mimar Sinandan ve Yldzdan arkadalarma, ehir Planclar Odasndan arkadalarma ve etkinlik sekretaryasna katklarndan tr itenlikle teekkr ediyorum, verimli bir toplant diliyor, sayglar sunuyorum. SUNUCU- Konumasn yapmak zere TMMOB ehir Planclar Odas Genel Bakan Sayn Necati Uyar krsye davet ediyorum. NECAT UYAR- Deerli hocalarm, sevgili meslektalar, deerli konuklar; hepiniz ho geldiniz. stanbul Bulumalarnn 6.snda sizlerle birlikte olmaktan mutluluk duyduumu belirtmek istiyorum. ncelikle byle bir toplanty srarla srdren odamzn stanbul ubesi ve stanbuldaki niversitelerimize peinen teekkr etmek istiyorum, gerekten dorularn konuulduu, dorularn sylendii platformlarn yaygnlamas gerekiyor. Ne yazk ki, son yllarda dorulardan ok piyasann iine gelen ekilde toplantlarn dzenlendii ya da yaanan gelimelerden pay almaya alan etkinliklerin artt bir dnemden geiyoruz. Bugn iin bile Trkiyenin farkl yerlerinde kentsel dnm konuuluyorama farkl ekilde konuuluyor. Her yerde kentsel dnme ilikin etkinlikler grmeye baladk. Bir taraftan reklamn m yapyoruz acaba byle bir almann kaygsyla bu sylemin iinde olmal myz, kentsel dnm biz de tartmal myz diye dnrken, bir dier taraftan da evet, olmalyz, bu iin gereinin ne olduunu ya da altnda yatanlarn ne olduunu her yerde, her ortamda sylemeliyiz diye dnyoruz. Tabii Trkiyede yakn sre sonra, sanyorum bir ay iinde 10. yln dolduracak olan bir iktidar var. Trkiyenin kurucu iktidarndan, yani 1923te Trkiye Cumhuriyetini kura n iktidardan sonra en uzun sreli iktidarda kalm olan hkmet dnemini yayoruz.Ancak tabloya bir bakn; u anda son bir hafta iinde biz de oda adna sesimizi duyurmak iin tm toplantlara, komisyon almalarna, katlmaya altk. Trkiye hala belediye sisteminin ne olacana karar vermeye alyor. Bykehir Belediyesinin snrlarnn ne olacana karar vermeye alyor. 10 yllk bir iktidar dneminin sonunda, 10. ylnn sonunda hala belediye snrlarnn ne olaca, belediye saysnn ne olaca, belediyenin ne olacana bile karar verememi bir

13

dnemden geiyoruz. Yasalarda da ayn ey var, Trkiyenin en hzl yasa deitiren, ynetmelik deitiren iktidarnn dneminde yayoruz. Ancak kuralszlk alabildiine ilerliyor. Her kan yasayla bir baka yasa devre d braklyor. Gerekten kural getiren yeni dzenlemeler aslnda Trkiyeyi tmyle kuralszla srklyor. Yani u anda grlmekte olan -muhtemelen dn komisyon almalar sona erdi- bugn Trkiye Byk Millet Meclisine gelecek olan Bykehir Belediye Kanununu deitiren yasal dzenlemeye gre bir taraftan ksmi olarak kentlere yeni katlan blmlerde imar aff karlyor. Bir taraftan da afete dnm ve gvenli yaplamay savunan bir iktidar anlay var. Yani gvenli olmayan her yapy ykacaz diye Babakann azndan kan depremden sonra, o depremin scaklyla sylenmi bir szn arkasndan gelen yasay konuuyoruz, tartyoruz. Gvensiz tm yaplar ortadan kaldracaz diyen bir anlay var, ama bir dier taraftan da bu hafta iinde ite imar aff yasalaacak ve yrrle girecek. Bugne kadar kaak olarak yaplm, belediye snrlar dnda kaak olarak yaplm olan tm yaplar, kylerde yaplm olan tm yaplar, ky snrlar iindeki tm yaplar ruhsatl saylacak. Tabii Anayasa asndan, Anayasann eitlik ilkesi asndan bakldnda byle bir karar Anayasa Mahkemesine tanacak ilk dava sonucunda dier af yasalarnda olduu gibi yaygnlaacak ve Trkiyedeki tm kaak yaplar asndan imar affnn da n alm olacak diye endielerimiz var. Byle bir gndemde tabii Bykehir snrlarnn bytlmesi, 1500 aan belediyenin kapatlmas, yerel hizmetin, vatandaa hizmetin en yakn birimden karlanmasna ilikin kabul edilmi olan uluslararas ilkelerin dahi yok saylmas gndemimizi igal eden konular arasnda. Tabii kentsel dnm konusu da ard ardna kan yasal dzenlemelerle gndeme tmyle oturmu durumda, iki gnlk etkinlik boyunca gerekten kentsel dnmden ne kastedildii, kentsel dnmde asl amalarnn ne olduu konusunda burada sanyorum ok sayda bildiriyi dinleme ansmz olacak. Ancak unu da hatrlatmak gerekiyor: al konumasnda sevgili hocam da syledi, iki gn sonra Perembe gn Anayasa Mahkemesi ehir Planclar Odasnn bir yarg kararyla idare mahkemesi araclyla Anayasa Mahkemesine tam olduu Belediye Kanunu 73. maddesinin Anayasaya aykrlna ilikin iddialarn grecek. Birletirilmi durumda iki dosya, Cumhuriyet Halk Partisinin de Anayasa Mahkemes ine ayn maddeyi tadn biliyoruz. Perembe gn byk ihtimalle beklentimiz o ynde, Anayasaya aka aykr olan Belediye Kanunu 73. maddesi -ki, kentsel dnme dayanak yaplan madde- ksmen de olsa ortadan kalkacak diye dnyoruz. Byle bir gndemde, belirsizliklerin youn olduu bir gndemde idari yaps belirsiz, belediye snrlar belirsiz, says belirsiz, planlama yetkileri belirsiz, tm kurallar belirsizlikle dolu bir lkeye dnm olan Trkiyede kentsel dnm ve dier planlamay ilgilendiren her konuda ehir Planclar Odas dn olduu gibi gelecekte de szn sylemeye devam edecek. Engellenmeye allsa da, sesi kslmaya allsa da bundan sonraki dnemlerde Trkiyenin her yerinde ehir

14

Planclar Odasnn sesini duyacaksnz. ehir Planclar Odas adna hepinize geldiiniz ve g verdiiniz iin teekkr ediyorum, sa olun, var olun. SUNUCU- Al konumalarn yapan deerli misafirlerimize ve hocalarmza teekkr ediyoruz. Bir telgrafmz var. Ak Parti stanbul l Bakan Aziz Babuu katlamayacan bildirmi. Teekkr ediyoruz kendisine de. imdi 1. oturumumuz balamak zere konumuz: Afet Riski Altnda Planlama. Oturumun moderatr Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm retim yesi Prof. Dr. clal Diner, konumaclar stanbul Bykehir Belediyesi Kentsel Dnm Mdr Sayn dris Atabay, (katlamayacan bildirdiancak ismini programda olduu iin okumak istiyorum) evre ve ehircilik Bakanl Mekansal Planlama Mdr Mehmet Ali Kahraman, TMMOB Jeoloji Mhendisleri Odas stanbul ube Bakan Sayn Prof. Dr. Hseyin ztrk, Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama retim yesi Sayn Prof. Dr. Betl engezer ve son konumacmz TMMOB ehir Planclar Odas Genel Bakan Sayn Necati U yar, sizleri yerlerinize davet ediyorum.

15

1. OTURUM AFET RSK ALTINDA PLANLAMA

Prof. Dr. CLAL DNER- Deerli katlmclar, hepinizi sayg ve sevgilerimle selamlyorum. Hepinize ho geldiniz demek istiyorum. Al konumalarnda da dilendii gibi ben de ayn dileklere katlyorum. Buradan umarm ki, yneticilere nemli mesajlar kar, o mesajlar alrlar, deerlendirirler ve belki kullanrlar diye ummak istiyoruz. Hep birlikte btn planclar olarak bunu gerekten yrekten herkesin, burada planlama eitimi alm herkesin dilediini tahmin ediyorum, bu dileime katldn tahmin ediyorum. stanbul Bulumalarnn Yldz Teknik niversitesi tarafndan srdrlecek oturumun ad akland gibi arkadalarm tarafndan bizlere Afet Riski Altnda Planlama, 120 dakikalk bir sre tanmlanm durumda, 4 konumacmz var. Dolaysyla 4 konumacya 15er dakikalk sreden bir saatlik konuma hakk verdiiniz zaman geriye salondan katk alabilmek iin de bir saatlik sremiz kalyor. O adan btn katlmclardan bu srece katk koymalarn bekliyoruz. Bu srecin hazrlk aamasnda ben yer alamadm ne yazk ki, Sayn Blm Bakanmz Prof. Hseyin Cengiz Hocamz yrtt, daha sonra kendisi Trabzonda yaplan bir ehircilik Kongresine katlaca iin ben karnzda, huzurunuzdaym. Hazrlayan komite ereveyi tanmlarken 4 ana konu zerinde odaklanmasn hedeflemi deerli katlmclarmzdan ve onlarn da hazrlklarn bu ynde yaptklarn tahmin ediyorum. Arzu ederseniz onlara tekrar birlikte bakalm, stanbulda afet riskinin ve boyutlarnn tanmlanmas bekleniyor bu oturumda, ikinci olarak afet riski konusunda alnmas gereken nlemlerde merkezi idarenin ve yerel ynetimin rolnn ele alnmas bekleniyor. Geri merkezi idarenin temsilcisi olan hocamz buraya katlamadlarama herhalde salondan ve dier katlmc hocalarmzdan, katlmclarmzdan bu konuda da gr gelecektir diye tahmin ediyorum. nc olarak stanbulda yerel ve merkezi ynetimce yaplan, yaplmas gereken afet ncesi ve sonrasnda yaanabilecek can, mal kayplarn nlemeye ynelik almalar konusu tartlacak. Drdnc olarak ise, afet riski konusunda planlamann ve plancnn rol ki, herhalde stanbul bulumalarn dzenleyen hem meslek odamzn, hem 3 planlama blmmzn en ok merak ettii konu da budur diye tahmin ediyorum. nk biz planlama eitimi alrken de, verirken de hep sorunu nce zmlemeye alrz. Zeynep arkadamn al konumasnda zerinde vurgulad gibi kentsel dnmde sorun odakl bir yola k lazm diyoruz. Ona bir ilave de yapmak istiyorum aslnda, yere zg zmler retmek. Dolaysyla o zaman Afet Yasas diye karmzda olan yasa her yeri ayn ekilde zm reten toptanc bir bak asyla ele alndna gre bizim planclar olarak burada durup, ok kuvvetli mesajlar vermemiz gerekiyor. Bu anlamda bugnk toplanty planclarn tekrar bu konu zerine odaklanmas ve btn zihni

16

faaliyetlerini bu yne odaklanarak uygulamaclara mesaj vermeye vesrelerin ierisinde etkin rol almas ynnde aba sarf etmeye davet ediyorum. ok uzattm belki konumam, ama bunlar da sylemeden dorusu balatamadm konumalar. imdi programdaki srasyla sz vereceim. lk konumacmz stanbul Bykehir Belediyesi Kentsel Dnm Mdr Sayn dris Atabay, ho geldiniz dris Bey. Sre olarak ben 15 dakika bir sreyi ncelikle vereceim, daha sonra belki sorularla da devam eder, aarz diye dnyorum. Buyurun efendim. DRS ATABAY- Sayn Bakan, deerli hocalarm, deerli katlmclar, hepinizi saygyla selamlyorum. Bu 15 dakikalk srede kentsel dnm konusunda benim konuacam konuda sylenmesi gereken konular paylamak aslnda ok mmkn deil, ama formata uymaya alacam. 4 balktan bahsetmitiniz. Hzlca stanbulda Afet Riskinin Boyutlarnn Tanmlanmas bal altnda al konumas yapan hocalarmz da bahsettiler, afet sadece deprem demek deil, sadece depremden dolay afetler gereklemiyor, birok sebepleri var. Kentsel ve doal olaylara kar tedbirlerin alnmamas afetlere yol aabiliyor. stanbulda Afet Riskinin Boyutlarnn Tanmlanmas bal altnda hzlca syleyecek olursak, dere yataklarnda stanbulda hala dnememi alanlar var, yaplanmalar mevcut. Bunlarn zaman zaman afete yol atn biliyoruz. Onlarca kiinin lmyle sonulanan sel felaketlerini biliyoruz. stanbulda heyelan blgelerinde yaplanmalar mevcut hala maalesef, onlar da dnme neden oluturuyor. Sanayi tesisleri konut alanlaryla kuatlm durumda, bunlar da kentsel riskler oluturan sebeplerden, yksek younluklu yerleim alanlarnda donat alanlarnn yetersizlii sz konusu. Eriilebilirlik sorunlar yayoruz. Sadece trafik anlamnda dnmeyelim bunu, afet annda da kanlmaz eriilebilirlik sorunlar yaayacamz grebiliyoruz ve yaplama sorunlarn ok detaylandrmak mmkn. Plansz yaplama, planlara yetersiz planlama, planlara uymadan yaplama, denetimsiz yaplama ya da bilim ve teknikteki eksiklikler biliyorsunuz, mevzuatta deiiklikler yaplmak zorunda kalnyor. te nceki ynetmeliklere gre yaplan yaplarn yetersiz olmas sz konusu, bunlar da yaplama sorunlarn oluturuyor. Afet riski konusunda alnmas gereken nlemlerde merkezi idarenin ve yerel ynetimin rol bal altnda birka ey sylemek istiyorum. Neler yapmal idareler? Merkezi idare ve yerel idarenin yetki karmaas oka tartlyor. Merkezi idarenin yetkileri bnyesinde toplad, yerel idareleri etkisiz brakt oka tartlyor. Halbuki iki idarenin de birbiriyle uyumlu bir ekilde hareket etmesi gerekiyor. kisi de srecin iinde yer almak zorunda, fakat roller nasl paylalmal? Merkezi idari afet riskini bertaraf etmeye veya azaltmaya ynelik olarak yasal dzenlemeler yapmal, yapyor. Eksiklerini oka tartmak mmkn, tartyoruz, onlar da dzenlemeler yapyorlar. Bizde maalesef yasalar biraz hzlca yaplyor, sonradan hemen hemen deimeyen bir yasa yoktur zannediyorum, sonradan

17

yasalarn eksiklerini gidermeye alyoruz. Byle bir yasa yapma kltrmz var. Son yaplan yasalarla ilgili de eletirileri hakl buluyorum. Ksmen bizim de bu konuda eletirilerimiz, nerilerimiz var, dzelmelerini bekliyoruz. Merkezi idare kurallar koymal, merkezi idare ilkeleri ve standartlar belirlemeli. nk yerel ynetimler ayn sorunlara farkl ekilde yaklaabiliyorfarkl uygulamalar yapabiliyorlar ve stanbul gibi bir yerde bir caddenin bir ucu bir ile, dier ucu bir baka ile olabiliyor ya da caddenin bir taraf kars bir ile, dier kars bir ile olabiliyor. Farkl uygulamalar olduunda kentsel dnm srecini tkayabiliyor. Uygulamalarn yerel ynetimler tarafndan vaktinde ve doru biimde yaplmas srecini merkezi idare ynetmeli ve denetlemeli. Bir maestro olarak grev yapmal, bir orkestradaki enstrmanlarn hepsinin bir maestro olmadan alndn dnn, grltden baka bir ey olmaz, ancak bir maestro sz konusu olursa ahenk ortaya kar. Fakat maestronun da her aleti almaya kalkmamas gerekir, maestroluk yapmas gerekir. Bu endieyi ben de eletirenler gibi paylayorum. Yerel ynetimlerin yetkilerinin merkezi idare tarafndan alnmas konusundayd bu verdiim rnek. Yerel ynetimlerin kapasitesini aan hallerdeyse, gerekli destei salad gibi bunun yeterli olmad hallerde de dorudan uygulamay merkezi idarenin stlenmesi gerekir. Takdir edersiniz ki, her ne kadar imdi byk ehirler arttrlyor olsa da, bu yeni oluacak olan byk ehirlerin dahi kapasiteleri tartma konusu. Her belediye stanbul Bykehir Belediyesi ya da zmir Bykehir Belediyesi ya da Kocaeli Bykehir Belediyesi kapasitesine sahip deil. Mutlak merkezi idarenin katklarna muhta olan yerel ynetimler de var, onlar da yok saymak mmkn deil. Yerel ynetimlerse, sorumluluk alanlarnda yeni afet riskleri oluumuna zemin hazrlamamakla beraber -zellikle vurgulayarak syledim bunu- mevcut risklerin bertaraf edilmesi ve azaltlmas iin gerekli tespitleri de yapmal, merkezi idareyle bunlar paylamal. Sorunlarn ve eksikliklerin giderilmesine ynelik projeler gelitirmeli, bunu yaparken kente zarar verecek yaklamlardan da kanmal. Baz sorunlar zeceim diye yeni sorunlar oluturmamal, ihtiya halinde merkezi idareyle birlikte hareket edebilmeyi baarabilmeli. stanbulda yerel ve merkezi ynetimce yaplan, yaplmas gereken afet ncesi ve sonrasnda yaanabilecek can ve mal kayplarn nlemeye ynelik almalar bal altndaysa neler yapld ya da neler yaplmal? Merkezi ynetim tarafndan afet riskini bertaraf etmeye veya azaltmaya ynelik olarak yaplacak uygulamalar kolaylatrmak zere gerekli yasal dzenlemeler yapld, yaplmaya devam ediyor. Bir taraftan riskli alanlar ve riskli binalarn belirlenmesine ynelik almalar yaplrken, dier taraftan bunlarn dnmn kolaylatrmak zere rezerv bina stokunun oluturulabilecei rezerv ala nlar belirleniyor. Yerel ynetimlerle birlikte veya yalnz olarak kentsel yenileme ve kentsel dnm projeleri hepinizin bildii, duyduu gibi yaplyor zellikle de TOK ve ile belediyeleri birlikteliinde. Yine merkezi ynetim, valilikler araclyla okullar, hastaneler gibi kamu binalar, kprler, viyadkler gibi nemli yaplar yeniden ina

18

ediyor veya glendiriyor. Afet sonrasnda arama, kurtarma, mdahale etme, barndrma, besleme kapasitesinin arttrlmasna ynelik almalar yaplyor. Yerel ynetimler tarafndan ise yine risklerin belirlenmesine ynelik almalar yaplyor. rnek verecek olursak, Bykehir Belediyemizin stanbulun zeminiyle ilgili yerleim alanlarnn 2/3sinin mikro blgeleme almas tamamland, 1/3i allyor. Zeminle ilgili artk elimizde en detayl biimde veriler bu almada 1/3lik blm tamamlannca btn stanbula ait verileri elde etmi olacaz. Onun yan sra riskli alan ve riskli bina tespiti almalarna da daha nceden de ksmen planlamaya ynelik olarak yaplmt, imdi devam edilmesi sz konusu. Yine yerel ynetimler tarafndan kentsel yenileme ve kentsel dnm projeleri gerekletiriliyor kendileri tarafndan veya TOKyle ibirlii yaparak, afet sonrasnda arama-kurtarma, mdahale etme, barndrma, besleme kapasitesinin arttrlmasna ynelik almalar yerel ynetimler tarafndan da yaplyor. Afet riski konusunda planlamann ve planclarn rol konusunda ok uzun konumak mmkn. Kentsel dnmn planlamaya etkilerinden ben bahsetmek istiyorum . Bunlardan bir tanesi kentsel dnmn finansman iin hepimizin duyduu, bildii birtakm projelerde ahit olduu imar hakk art konusu. mar hakk art neden gerekebiliyor? Takdir edersiniz ki, yaplarmzn fiziksel mrleri var. Binalar iin Trkiye koullarnda 50 yl. reti aslnda 50 ylla 99 yldr ama Trkiye koullarnda, Trkiyedeki malzeme, mhendislik ve denetim, vesaire gibi dier koullar da dikkate aldmzda 50 yl, belki 40-50 yl arasnda. Bu fiziksel mrn tamamlad zaman binalarmzn kendi dnmn, binalarmz ykp yapmay kendi btemizden yapmamz lazm. Yani maliklerin kendi btesinden karlamalar sz konusu, bu da her yl iin yzde 2 demektir, yani yzde 2 amortisman bedeli demektir. Eer 50 yllk fiziksel mrn tamamlamadan bir ekilde bina riskli diye kentsel dnme tabi tutuyorsanz devlet olarak daha fiziksel mrn tamamlamad iin, malik verimli kullanamad, faydalanamad iin, fayday tam olarak edinemedii iin 5-10 yl sonra ykacanz, kentsel dnme tabi tutacanz binann finansmann malikin kendi btesinden karlamasn bekleyemezsiniz. 2007 deprem ynetmeliine uygun yaplmas gerekiyor. 2007 deprem ynetmeliine uygun olmayan bir yapy 2005te, 2000de yapandan satn alm bir kiiyi dnn. imdi senin binan depreme dayankl deil deyip, 10 yl nce satn ald binay ykp, kendi cebinden finansmann karlamasn bekleyemezsiniz. Burada nk herkesin kusuru var. Dolaysyla bu finansmana katkda bulunmanz gerekir devlet olarak. Bunu da kamu kaynaklarn kullanmadan yapmanz gerekir. nk kamu kaynaklarn kullanarak buna yetimeniz mmkn deil. te, imar hakk art bunun iin kullanlan aralardan bir tanesidir. Fakat imar hakk art yaparken dikkat etmemiz gereken hususlar var. Bir tanesi imar hakk art yaparken mutlaka ilave nfus getirecek, nfusa nfus katacak bir ekilde imar hakk art yapmanz gerekmez. Yani konut retecekseniz, konutu dntrecekseniz konuta kar yatrm pay olarak konut yapmanz gerekmez. Zaten stanbulu ele alacak olursak, nfus belli, 2023 iin

19

nfusun ne olaca belli, u andaki nfusun ne olaca belli, stanbuldaki Mustafa Erdik hocamzn yapt almadan bahsedecek olursak, 200 000 civarnda binann ok ar, ar, orta ve hafif hasarl olmas sz konusu. Proje btnl asndan salam olan binalarn da dnme katlacan dnrsek, bu miktar 300 000 binaya kacak yaklak, 300 000 binann dnmesi iin 300 000 bina da yatrm pay olarak yaparsanz stanbulun halini beraber dnelim. Dolaysyla belki konuta konut yapmak gereken yerler de olacak. Fakat dnmn finansmann kentte ihtiya duyulan, eksiklii hissedilen birim metrekare fiyat yatrm bedelini karlamak asndan daha deerli konut olmayan dier fonksiyonlarla, yani ilave nfus getirmeyecek dier fonksiyonlarla karlamak gerekir diye dnyorum. Ayrca dnm esnasnda yapacanz imar hakk artyla zaten ilave bir nfusu tetiklemi olacanz iin artk bu tarihte bo alanlarn kentin geliimi adna hi yoktan yaplamaya almasn da doru bulmuyorum. nk dnmle zaten bir imar hakk art getirecekseniz, o imar hakk art zaten yeni bir nfusa yetecek kadar konut birimi veya ticaret, ofis, hizmet birimi salayacaktr zaten. O yzden artk bo alanlar imara aarken daha dikkatli olunmas gerektiini dnyorum. mar hakk artnn kabul edilebilir gerekesi kentsel dnme tabi tutulduu iin yklmas gereken alanlarn finansmann salamak dedik. Fakat bunu yaparken kent geneli iin kabul edilen en yksek imar hakknn ok altnda, diyelim 3 emsal kabul ediliyorsa kent geneli iin, 1 emsal olan bir araziyi de 3 emsale karmamak gerekir. Naslsa 3 emsal kabul ediliyor diye kentsel dnm ad altnda bunun da yaplmamas gerekir. ayet bu yaplacaksa, bu aradaki imar hakknn kamu hakk olduunu bilerek, yksek younlukla yaplam alanlardan yap hakk transferi yapmak maksadyla bu imar hakk artn kullanmak gerektiini dnyorum. Aksi halde yaplan imar hakk art sebepsiz zenginlemeye yol aaca gibi, kente de zarar verecektir. Planlamay etkileyen kentsel dnm srecinde planlamay etkileyen hususlardan bir tanesi de tevik edici planlama yaklam. Tevik edici planlama yaklamn zel mlkiyete konu alanlarn dnmnn arsalarn imar haklarnda gerekletirilecek olan artlar sayesinde kamu kurumlarnn fiili mdahalesi olmakszn maliklerince gerekletirilmesi olarak aklayabiliriz. Kabul edilmelidir ki bu yaklam, getirecei younluk art ve buna bal birok soruna ramen deprem ve afete yol aabilecek dier doal ve kentsel ilikilere kar gvenli bina yaplmas, yaam kalitesi yksek bir evre oluturulmas, salkl mekansal alanlarn oluturulmas ve kent estetiinin arttrlmas gibi nemli hedefler adna iyi niyetle bir kentsel tedavi uygulamasnn nn amaktadr. Ancak bu yaklam erevesinde verilen koullu teviklere afet riski altndaki veya arpk yaplam alanlarda kendi rzasyla komu parsellerle birleerek byyen parsellerin imar haklarnn arttrlmasn rnek verecek olursak, olumlu beklentilere ramen parsel birlemelerinin farkl zamanlarda farkl byklklerde olmas halinde kentsel dnm tamamlandnda beklendii, umulduu gibi bir kent dokusuna ulalmas

20

mmkn olmayabilir. Bu yaklam deyde ve yatayda farkl yaplanma koullarna yol aabilir. Bu yzden organizasyonun kamu kurumlar tarafndan yaplmas, uzlamama durumlarnda projenin faydas asndan gerektiinde kamulatrma yaplmas her ne kadar nce rza yoluna bavurulsa da, gerektiinde kamulatrma yaplabilmesi nemli bir aratr diye dnyorum. Yine planlama konusunda ret, aktar, boalt, tekrarla metodunu biraz hzlca anlatmak istiyorum. Vaktimi tamamladmn farkndaym, hzlca gemeye alacam. Yerinde dnm hepimiz iin ideal, herkes tarafndan istenilen bir ey, fakat takdir edersiniz ki ok zor. Bazen ykacanz binalarn yeri yeniden yaplamaya uygun olmayabilir veya ykacanz binalardaki kullanm konutsa bir yere transfer edebilirsiniz ancak ticaret varsa ayn rahatla sahip olamazsnz; 2 -3 sene ticaretine ara vermesini insanlardan isteyemezsiniz. Bu nedenle dnme maruz kalacak olan alanlarn komuluundaki yerleilebilir bo kamu alanlarnda nce yap stokunu, rezerv yap stokunu retip, oralara transferleri kalc olarak yapmak ve takas yoluyla edindiiniz dnme muhta alanlardaki binalar da ykarak sonraki etaplar orada yapmak mmkn. Bunu yaparken de belki -tartma konusu olaca iin aklamak istiyorum - bo ve imarsz alanlar imara amanz gerekecek ama planlama asndan ezamanl olarak bir taraf imara aarken dier taraf onun karlnda donat alan haline getirirseniz bunun mmkn olduunu aslnda pratikte kentsel dnm kolaylatran bir uygulama olduunu, aksinin de ok zor olduunu sylemek istiyorum. Uygulamalarn paracl olmas kentsel dnmde sz konusu. Mracaatlar ada baznda olabiliyor ya da parsel baznda olabiliyor. Bunlar birbirinden bamsz olarak hayata geirdiiniz zaman bir btnn paralar olarak dnelim, farkl zamanlarda farkl byklklerde siz dnmleri gerekletirdiinizde btn bu dnm bittiinde, dnme muhta olan alanlarn dnm bittiinde kente btn olarak baktnzda aslnda kentin ideal bir ekilde dnmediini grmeniz mmkn, bu risk ok byk. Bu yzden planlamann, kentsel dnm planlamasnn btncl olarak yaplmas gerekir hepinizin de bildii gibi uygulamalar paracl yaplacak olsa da kentsel dnm planlamasnda da btn kentin planlarnn deimesinden bahsetmiyoruz. Kentsel dnme muhta alanlarn planlanmasndan bahsediyoruz tabii, korunacak olanlar korunacak, dntrlecek olan alanlara dnm planlar yaplacak. Fakat bu dnm planlarn btncl olarak yaptnzda hemen kaynak ve organizasyon asndan bir anda hayata geirmeniz mmkn olmayabilir. Zamana yayldnda i se mevcut planlarla birebir rtmeyen kentsel dnm planlar mevcut planlarla kazanlm haklar ihlal edecektir, bu sonu kanlmaz. Bunun ortadan kalkmas iin, bu mevcut planla kazanlm haklarn da srebilmesi iin, ama bir taraftan da kentsel dnm plannn senaryo halinde kalmamas iin, nk takdir edersiniz ki, senaryo halinde kalan plan 30 ksur kurumun plan yapt bir planlama sisteminde delinmeye, dikkate alnmamaya mahkm. Senaryo halinde kalmamas ve meri plan haline gelmesi lazm yaptnz kentsel dnm plannn, bu plan meri plan

21

haline geldiinde de mevcut kazanlm haklarn ihlal olmamas iin gei srecinde ayn lekte e zamanl iki plann varlndan bahsediyorum, olmas gerektiinden bahsediyorum. Bu konuyu aslnda zellikle ehir planclarnn ve akademi camiasnn tartmasn ok arzu ediyorum. Sre nedeniyle giremiyorum, kamulatrmasz el atma davalarna neden olmakta, kamu kaynaklarnn israfna neden olmakta, eski planda kazanlm haklarn yeni planda donat alan na alnmas, yol genilemesi ya da park alannda kalmas gibi durumlarda insanlarn kazanlm haklarn kullanamama gibi sonulara yol amakta. Bu yzden ayn lekte e zamanl iki plann tartlmas gerektiini dnyorum. Teekkr ederim. Prof. Dr. CLAL DNER- Biz de teekkr ediyoruz. Gerekten ok tartlacak konular ald tartma sresi ierisinde, ok soru gelecektir diye tahmin ediyorum. kinci konumacmza gemek istiyorum. Sanyorum bir Power Point sunuunuz olacak, Prof. Dr. Hseyin ztrk, TMMOB Jeoloji Mhendisleri Odas stanbul ube Bakan. Prof. Dr. HSEYN ZTRK- Evet, teekkr ederim. dris Bey ok gzel eyler syledi. Sanki bir baka kurumdan geliyor gibi geldi bana, o kadar gzel eyler sylyor ki, yzde yz katlyorum. Benim de 11 Ekim Mehve Evinin Milliyet Gazetesinde 6 soruyla bizim basn duyurusunu oraya yanstmt kesine odamzn, kentsel dnme 6 soru diye benim altn izdiim sorular, hepsine neredeyse deindi. Ben iyi niyetini ok korusun istiyorum her zaman, yanndayz. imdi jeoloji mhendisleri, biz yer bilimciler bir depremle hakikaten kenti korkuttuk epey, imdi de bu korkunun arkasna bir kenti yeniden ekillendirme srecine giriliyor. Bize belki bu anlamda da kzyor bazlar, bu kadar korkuttunuz, imdi ne yapacaz? Benim konumamda Kentsel Dnm Yeni Afetlere Davetiye karmasn: stanbulda Jeolojik Ortam ve Kaynak Srdrlebilirlii Asndan Bir Bak diye sunum bal setim. imdi efendim, bir netlik biraz var gibi geliyor. Bu Trakya Doal K aynak ve Srdrlebilirlik altaynda hazrladm bir resim. Krmzlarla stanbulu eitli dnemlerde ykan faylar gryoruz. Bunlarn iki tanesi nemli, 1566da, 1766da iki tane krk var Maysta ve Austosta olan iki tane krk. Bu krklarn bugn de alaca dnlen krklar. 1912 kr son Marmara Denizinde yaplan dallarda beklediimizin daha douya kadar krldn ve krlacak segmentin daha dk olduunu grdk. Bu Arminjodan sonra birka aratrmadan derlediim bir fay haritas bana ait ve herkes 7 nokta ksurlu, bykln 7,5 ksurlu biraz daha kltt, 7 art-eksi 0,2, yani 7,2yle 6,8 arasna biraz deiti. Burada yine birka ey daha gryoruz. Bir tanesini lgn kanalda gryoruz, su kaynaklarn gryoruz. Sar ile gsterdiim yerler stanbulun ve bu Esenyurt tarafnda kar karya olduumuz heyelan blgeleri, hemen iki tane gln arasnda grdmz heyelanlar var ki, buras mthi bir yaplamaya maruz

22

kalyor. dris Bey de bunun altn izdi. Burada bir kontrol yok. Madem stanbul afetlere maruz kalmayacak, gz gre gre bu blgede afete maruz kalacak, yani niye yerleimler btn sratle yaplyor? Bu elikinin altn tabii izeceiz burada; buras heyelan blgelerimiz, antaky heyelan, vesaire. Burada su baskn alanlarn gryoruz velgn kanal tabii herey st ste geliyor, kent yeniden ekilleniyor. Yani yle bir kente ekilleniyor ki, sabahtan akama byk projeler kenti sarmalna alm gzkyor. Kent hakikaten byle bir deprem gereiyle kar karya, 251 ylda stanbulu srekli ykan bir deprem gryoruz. Bu tarihsel kaytlarda da var. Byle eylere maruz kalacaz ve kentin yaplarna bakyoruz, kentin yaplar hem deprem gvenlikli deil gibi gzkyor -ben bu iin uzman deilim, Sayn Gke burada defalarca altn iziyor- hem estetii dk bir yaplama stokuna sahibiz. Burada estetik ve modern bir kent yok, burada modern bir insan yaayamaz. Burann dzelmesi lazm, buna kar kamayz ve bunlar gvenli de deiller. Fakat stanbulun bir taraftan da sorunlu zemin koullar var. Onu kt de olsa izdim akam, boyadm ve hemen hzla hazrladm. stanbulunbatsnda var, hastalkl bir kaya ortammz var arkadalar, bu ortam maalesef salkl yap kurmaya engelli bir ortam. imdi bakn, bu ortamda iki tane kaya var. Bir tanesi turuncuyla izdiim kire talar yzde 100 eriyebilen bir kaya bu, onunla ardalanan sandvi gibi arada yeille koyduum killer var. O kil de suyla yzde yz sspanse hale gelip zlyor. Eskiden salarmz ykard Anadolu halkmz bu killerle ve bu kil kire ta ardalanmal malzeme zellikle krklar boyunca eriyip, alttan malzeme kaybna neden oluyor. Bizim stnde yapmz var, o alttan malzeme gidiyor. Buna ktle kayb diyoruz. Ktle kayb ok nemli bir mesele ve bu suyun akna, jeolojik ortama ve koullara bal olarak deiiyor. Buna ngilizcemass extinction diyoruz, ktle kayb, ktle g. Bu maalesef stanbulun batsnda Grpnar, ite btn bu havzada Bakrky formasyonu dediimiz bunun, hastalkl zemin bu. Burada kil var ve sular hem bunu zyor, hem bunu zyor ve yeraltnda srekli madde g oluyor. O yzden yapmz hibir zaman bir yap yaptktan sonra yap yapld gibi kalmyor. Yap onun zerinde srekli madde kaybna bal olarak oynuyor. Madde kayb burada olduu gibi bazen ok dzgn olabilir. Buras platolarmz, havaalan dzl gibi, Beylikdz dzl gibi ya da stanbul niversitesinin Avclar Kampsndeki dzl gibi ama bazen ok arzal da olabiliyor. Bakrky blgesinde ilk zemin ettleri balad zaman 17 tane fay saptadk. Onlar eski faylard, ama buras arzal ve rk yerler, hakikaten rk yerler, bunu kabul etmemiz lazm, buna gre yerlememiz lazm. Bunu birka modelde izdim, suyla olan ilikisini koydum. Yani stanbulun batsndaki kaya ortam zaten skntl ortam ve kayyor bunlar, bunlarn deprem srasnda ok daha ciddi kayacan dnyoruz ve buras stanbul Bykehir Belediyesinin mikro blgelendirme haritasnda var bu heyelan alanlar. Kendi haritasnda olduu halde MTAnn, niversitelerin haritasnda olduu halde buras mthi gkdelenlerin dizildii bir yer haline geldi. 25 000 tane konutun burada

23

ruhsatsz olduu syleniyor. te irtifalarn 25e kt syleniyor, byle bir yerdeyiz. te taban da bu, ortam bu ve kayyor buras, sade zeminin oturmas, altmzn boalmas, yaplarmzn stnde oynamas deil, buras byle bir yer ve yeraltnda da suyumuz var. Bu su srekli bu iin iinde, alyor. Esas ajan su, esas etmen bu ii altran ve bu sularmzla da ilgili tabii ok konuacamz ey var. nk stanbul bir taratan doal afete maruz, bir de doal kaynak kullanacak. Kentin en nemli kayna buras.Bakn, zellikle Bakrkyden balayp Silivriye kadar giden hat olas bir nkleer serpintide stanbulun yzey sular radyoaktif kirlenmeye maruz kalnca yeralt sular kullansn diye rezerv alan ilan edilmi 40 50 yl nce ve bu rezerv alannda da -E5in btn kuzeyi- sondaj yasaklanm. Fakat bugn burada kaak kullanmlarla su kalmam. imdi byle bir kentin haline bakyoruz. imdi bu sular biz izliyoruz tabii, yeralt sularmz ne oluyor? zlediimiz zaman unu gryoruz: stanbulun dou taraf, burada yeralt sularna baktmz zaman deniz suyunun yeraltna girdiini gryoruz. Ciddi bir ya tuzlu su girmi ya da ciddi oranda bir kirlenmeye maruz kalm buras. Yani stanbulda ok mthi bir yeralt suyu ekimi nedeniyle deniz suyu infzyonu dediimiz ieriye deniz suyu girmi bugn yeraltna. Peki, biz bu yeralt sularmz tuzlandrmz, kirletmiiz, bir tarafyla da kirli ve zerinde yaplaacaz. zerine daha plerimizi koyacaz, daha yeni atklarmz koyacaz, byle bir yerde kentimizi dntreceiz. Nasl dntreceiz bunu? Soru iareti. Bakn, burada bu bir hocamzdan alntdr, benim almam deil; 400-600 mg/lt suda toplam zlm madde miktar olumu, su girmi ieri. Yani stanbul yeralt sularn tuzlandrm. Bu Asya yakas, Avrupa yakas da byle zaten kirlenmi. te byle bir yerde, demin sylediim hasta zeminlerde yaplar hzla yapyoruz. Buras Beylikdz taraflar, Esenyurt. Esenyurt bu iin odanda hem heyelan blgesi, hem hastalkl zemin, hem de yaplamalar mthi bir hzla artyor. Ne zamandr? Son 2 yldr, o zaman bu kenti dntreceini syleyen irade buna niye sessiz kald bunca zaman? En riskli yerde kendi Bykehir Belediyesinin heyelanl blgelerinde ne oluyor, baka yer mi kalmad? te byle mthi bir yap stoku mthi hzla yaplayor stanbul ve paralel de yaplaaca anlalyor. Yani biz kenti dntrsek bile paralel bir baka yaplama devam ediyor. Yani durun, kenti dntreceiz, yaplamaya dur diyen bir anlay yok. Tam tersine byk bir hzla byk bir ekonomi dnyor burada. stanbulun son zamanda gndeme den damacana sularyla su kaynaklarn gryoruz. Etrafmzda mthi bir yeralt suyu kullanm, sat ve pazar var, mthi bir ey bu. Bu pazar ara ara kirleniyor, bence ok ciddi oranda kirleniyor. Hatta hatta bunlara lisans verildii zaman lisanstaki etiket deerlerinde bile Av rupa Birliinin Amerikadaki birliin su kalitesinin altnda su niteliine sahip. Bizim su saln, bizim kriteri kurtaryor, ama bu limitler bu snrlardaki bir suya alminyum nitrat, kadmiyum birka deer asndan skntl sularmz var. imdi bu su lardan

24

bakn burada Kardelen, Saka, Pnar, Hayat vesaire hepsi burada Sakarya tarafnda ve stanbul tarafna bakalm. imdi bu sularmz bakn, binalar ok yapabilirsiniz ama 1 litre suyu stne koyamazsnz. Yeralt sularmz sylediim gibi kirleniyor, tuzlanm, bozuluyor. Eskiden artezyen yapan sularmz imdi 300 metreye indi. Yani bu Bakrkyde yzeyde artezyen yapan rpc suyu yani yukar spring yapyor, kendiliinden artezyen patlatan sular 300 metreye iniyor. Dolaysyla bu sular korumamz lazm ve bu kente dardan bir su getiriyoruz. Buras Melen, Melenin yukar havzas ve aas havzas. imdi bu sular kentin, byyecek kent. Nfusu arttrmayacaz diyor dris Bey. Btn kritik i zaten burada, bence byk bir nfus artacak. u an zaten artyor, ama 300 bin stok filan deil bu, bu baka byk bir stok, bu harekette ve burada stanbulun can damar, atardamar buras. 25 000 000luk ileride bir nfusun btn can damarn buraya balayacaksnz. Bu suya ve oradan 180 km den size gelecek suyl a stanbulu evireceiz. Tabii daha iyi bir kent daha ok su tketecek daha ok yeil alan, daha modern yaayacaz, deil mi? Yzme havuzlarmz olacak, scak sularda ocuklarmz yzecek. Byle bir yerdeki su tketimimiz artacak. Eer byle bir su tket imimiz artmayacaksa biz kenti niye yeniliyoruz daha gzel bir kentte yaamayacaksak? Gmhaneden -5-6 gn nce oradaydm - bir resim grdm, harika bakn, kisu, Tarsus, Artevel Vadisi Kyleri Yardmlama ve Dayanma Dernei harika. Entegre havza ynetimine gemiler. Kyller anlamlar ki, bakn, burada derelerini gryorsunuz, havza ve o havzadaki kylerin hepsi bir araya gelip, bir dernek kurmular. ok ilgimi ekti, fotorafn ekeyim dedim, getireyim. imdi bizim entegre havza ynetimimiz yok. kitellide 20 kiiyi kaybettik. Derenin yarsn askeriye kullanyor, yarsn bir baka belediye kullanyor, yarsn baka kullanyor. Peki, entegre havzay kullanamazsanz oradan su patlyor, buradan o geliyor, kimin kimseden haberi yok. Dolaysyla bizim -dris Bey bunun da altn biraz izdi bize entegreyi baarmamz lazm, entegreye girmemiz lazm. Peki, imdi entegre bir ey yapabildik mi biz depremden sonra? Yapamadk. imdi buradaki temel skntlarmz u ekilde zetledim: Kentsel dnmde samimi olalm. stanbulun geleceini karartmayalm. Kentsel dnm stanbulda deprem gvenlii olmayan yaplarn yenilenmesini ve bununla birlikte estetik deeri dk blgelerin rehabilitasyonu amalyor kibunu mhendislerin desteklemesi mmkn deil. Yzde yz katlyoruz, olmas lazm. Ancak kafamz kartran bizi kukulandran baz gerekler de ortada duruyor. Madem deprem afetine o kadar duyarlsnz, o halde neden depremde heyelan blgelerinde yksek yaplarn kontrolsz bir ekilde dolu dizgin yapmna sessiz kalyorsunuz, Esenyurt blgesinde younlaan bu yaplara neden dur diyemiyor, bu neden? stanbul madem kentsel dnme alnyor ve nfusu en az -be milyon artacak ki, bu konutlarn yklp yaplmasnn finansman asndan kanlamaz, buna da deindi dris Bey: Bizim bunu bir baka ekilde yapmamz lazm dedi. Ona katlyorum yzde yz, keke yle olsa, ama bu konutlarn yapm finansmann mutlaka yeni konutlar yaparak atlatacaz. yle bir zenginliimiz yok, zaten btn iin alt bu,

25

yani yeni bir ekonomi yaratmak. Neden bymede kontrol kaybetmeyelim? imdilik sadece dnmle ilgili inaatlara izin verelim denilmiyor, neden u an biz demiyoruz ki, durun, kenti dntreceiz? Az nce onu syledim, dev uydu kentler, iyeri, gkdelenler stanbulun zellikle batsnda ykseliyor. Kentsel dnme paralel yryecei anlalan bu gidie dur diyecek misiniz? Kentsel dnm neden sadece konut hedefli? Fay hattna cephe tersaneler, fabrikalar, kylardaki rafineri tesisleri, bunlarn yaplar ok mu gvenli? Hi bunlardan bahseden yok, tersanelerden, btn kylardaki o byk mega sanayi tesislerinden. nk orada anlalyor ki, konut satamayacaksn, adamn fabrikasna m ey yapacaksn? Oray da mutlaka gndeme almak lazm, dris Bey buna da deindi. dris Bey, kzmyorsunuz deil mi size ok atfta bulunuyorum? Yoksa siz konut rantlarnn m peindesiniz? Biraz yle gzkyor. Yani bir ekonomi yaratlacak, byk bir ekonomi yaratlacak ve Trkiye ekonomisinin buna ihtiyac var. Afeti nemsiyorsanz neden hala blgesel afet ynetim modeline geemediniz? Demin entegre havza ynetimi gibi, biz de stanbulda, afet stanbulda olmuyor, stanbul, Krklareli, Tekirda falan sryor. Dolaysyla bizim entegre afet ynetimini baarmamz lazm. Neden hala birka ilin valisi, belediye bakan ve ordu yneticileri bir araya gelip, siz ibirliini yapmyorsunuz? Byle bir ey yok, hatta blgesel, Trakya Blgesindeki bu ly btn illerin banda toplayp, blgesel ynetime sokmamz lazm. Bunlar yaplmyor, yaplmadn biz biliyoruz. Yaplyor falan sanmayn. Belki stanbulda afetle ilgili toplant oluyor, ama stanbulda m afete maruz kalacak, Tekirda m, kim kimin yardmna koacak, bunu bilen var m? Onu bilmiyoruz. stanbulda kentsel dnmn yaplamas nasl olur? Nfus, yeil alan, grlt, hava kirlilii gibi deerlerin nereden nereye ulaaca konusunda bir ngrnz snrlamanz kentlerle neden paylamyorsunuz? Yani unu neden sylemiyorsunuz bize, ya kardeim, kentsel dnm ncesi nfusumuz bu olacak, kentsel dnm sonras bu, hava kirlilii bu, grlts bu,ite yeil alan bu, mezarl bu, nc p alan bu, neyse. nc, yarn drdnc, beinci kprler ki, bu gazeteler yava yava kmaya balad dikkat edin, drdnc, beinci kpry dillendirmeye baladlar. ok belki burada olmamak lazm, yapsnlar, ama kent bymesin. Sen bana bir tane daha kpr yapyorsan belki onu tartrz, ama kent bymesin. Btn sorun kent byyecek. Hani kpr yaplnca kprye gei iin ara garantisi veriyorsun kpr yapan adama, ara garantisini vermen iin kenti bytmen lazm. Yeni havaalan, mezarlklar, atk depolama alanlar, atk yakma tesisleri, su tnelleri, egzoz toz duman iinde 25 000 000luk bir stanbul, byle bir stanbul yaanabilir olabilecek mi? Depremden kurtarsanz bile bu ehir kesinlikle yaanabilir bir kent olmaz, kesinlikle. Yani ben kafam artk bu yne doru deitirmeye baladm. Byyen ekonomiyi biraz daha savunan ve oda ortamlarnda buna zaman zaman bana kzan arkadalar, biraz hakllarm sanki; hakikaten yaanr bir kent olmaktan giderek kyoruz.

26

stanbul kentsel yenilenmeyle afete daha hazr m olacak, yoksa kaarken bir baka afete mi tutulacaz? Pandorann kutusunun iine ne konulduunu bilmediimizden kutudan da ne kacan bilemiyoruz. Bu durum hakl olarak bizleri endielenmeye ve kentsel dnme kar olmaya gtryor. stanbul yenilenebilir bytlmeden ve kar hrs tamadan diyorum, teekkr ediyorum. Prof. Dr. CLAL DNER- Teekkr ediyoruz Sayn Hocam. imdi konuma sras Prof. Dr. Betl engezerde. Prof. Dr. BETL ENGEZER- Hepinize merhaba diyerek, iyi gnler dileyerek konumama balamak istiyorum. Aslnda balma bakmayn, ok kt bir balk, son anda ne koyacam bilemedim. Belki beni tanyanlarnz var, ama genler ounlukla, tanmayanlar da olabilir. u kadarck ey sylemek istiyorum, master tezimden itibaren deprem konusuna bulam birisiyim, bugnse bu konudan kurtulmak iin kaacak delik arayan biriyim. Rahmetli Prof. Dr. Orhan Ger Hocam bana yksek lisans tez konumu seerken demiti ki, aman teknik bir konu se, aranan biri olursun. Ben de baladm yle bu konular almaya, ama imdi inann aranan deil, bu kadar yani zemininden tutun inaatndan, mimarla, planclna kadar bu kadar belirsizliin ierisinde bu kadar risklere gebe bir konuya insan vicdan gerekten dayanamyor. Piyasaya baktm zaman herkes bu ileri kapmak iin de urayor. Bu noktay da henz zm ve anlam da deilim. Byle bir giriten sonra konumaya balayaym. imdi aslnda deprem, deprem diyoruz, deprem 1999 depremiyle gelmedi. Daha gemite depremler vard. Bu konuya ben baladmda da 1967de yine planlama konusuyla ilgili bir panel yaplmt. Tabii ben de kaynak hemen ona eritim, bir de baktm ki bugn burada sylenilen neyse ya da sylenecek olan neyse hepsi bu kitabn iinde zaten vard. Hani buradan balayalm, ama imdi epeyce bir vaktimiz geldi, yallk snrna doru geliyoruz, mrmz hayatmz boyunca sylediimiz hibir eyin de uygulandn gremedik. Neden? Toplumsal ve ekonomik dinamikler bizden daha hzl gidiyordu. Biz bir eyler syledike de aman, siz bir ey bilmezsiniz, odalar bir ey bilmez, her eyi engellerler, dolaysyla da siz bu ileri bilmezsiniz denildi, bu noktalara geldik. Yine biz bu ileri bilmiyoruz. Bir eyler syledik, ama sylenenler yine baka bir ekillere, amorf bir ekle geldi, dntrld, karmzda yle bir olgu olarak kt ki, bu sylenilen olgular biz bile tanyamaz hale geldik. Neticede, yani maalesef ki, keke haksz olsak, ama sylediimiz her olayn da sonunda daha byk problemi beraberinde getirerek, yani sorun yumaklarnn zlerek deil birikimsel olarak artt bir ortama geldik. Bugn gelinen noktada sayn konumacnn da belirttii gibi, Hseyin Beyin de belirttii gibi nereye gittiini biz biliyoruz, gryoruz, ama inallah yine biz yanlyoruz diye dua da ediyoruz. imdi yle ksaca ben bunu gemite neydi diye sylemek iin anlatmyorum ama kamu dediimiz eyin bizim iyi bir yaam olanan salamamz iin, gvenli

27

mekanlarda oturabilmemiz iin zaten gerekli olan kurallar koymasn bekliyoruz ve bu kurallara da uyan bir toplumun olmasn bekliyoruz. Bu arada ikisinin arasnda uyumsuzluklar varsa arada bir de bunlarn dzeltmesini, yeni yaklamlarla zmesini bekliyoruz. Yani bu sre ierisinde dinamik bir ekilde gitmesi gerek ama imdi geldiimiz noktada aslnda baktmz zaman oluan mekanlar hem yasal srete olumu, hem de yasad srete olumu. imdi yasad sreci biliyorsunuz gecekondu, slah imar planlar, bu slah imar planlar ok nemli, onun iin burada hemen altn iziyorum. Biraz sonra kentsel dnmle bunun benzerliklerini gen arkadalarma aktarmaya alacam. Diyelim ki, yasal sreten gitmeyenler kendileri kurallara uymad diyorsunuz. Yasal srece uyanlar, deprem ynetmeliklerini yapmsnz, zaman zaman bunlar yetmiyor demisiniz, devam etmisiniz, dzeltmisiniz, ta ki 1999 depreminden nce, 1998de yeni de bir ynetmelik deiti, deprem blgeleri haritas hazrland. Yani ksmi de olsa birtakm almalar da bu arada yaplyordu. 1999 depreminden sonra 2003 ylnda belediye byle stanbula da sanki deprem yeni geliyormu gibi nceden beri bu deprem riski vard ve bekleniyordu ama ancak 1999 depremi bir ivme oldu, bir beyaz sayfa ald ki, bu sayfa imdi kapkara oldu, inanamazsnz. 2003 deprem master plan burada sylenenleri biraz daha gelitirmek iin hani bu olaylar hayata nasl geirilecek, zlecek? nk birikmi, birikmi sorunlar bir trl zemiyorsunuz. Bunu zme yollar da ite belli, bir eyler neriyorsunuz. Ondan sonra stanbul mekansal strateji plan gelitirme ii diye yine 4 niversiteye bir i verildi. Bunlar bu arada yapld, bu arada bu kadar da yaplamalar hzla devam etmiyordu. Sonra bu sreleri 2010, 2009lara geldiiniz zaman aman Allahm, bu kentsel dnm bir kurtarc mucize bir kelime haline dnt ve sanki depremin tek kurtarcs kentsel dnm, baka bir yolu yok gibi de bir vatandaa alg sunuldu. Burada, inann kamak istiyorum derken iin zorluu bir de nereden kaynaklanyor, biliyor musunuz arkadalar? te biraz nce bir kamu yneticisi olarak dris Bey ahane bir ekilde benim de neredeyse yzde 100 demeyeyim, ama yzde 95ine imza atacam eyler syledi. leri ok da iyi biliyorlar. dris Bey belki ynetime yeni geldi, ama yaplan ilerle bu sylenen ileri karlatrdnz zaman bir balant kuramyorsunuz. Yine brakn dris Beyi, yani yerel ynetimde bir ynetici olmay, bakan dinliyorsunuz, babakan dinliyorsunuz, aman Allah diyorsunuz, ne kadar inandrc. Biz, kentsel dnme, -yani yle bir duruma geldiniz- o kadar mucitler ki, siz kentsel dnme karym dediinizde btn insanlarn canna, malna karsnz ve btn insanlarn lmesine nede n olan bir kiisiniz gibi. Arkadalar, bunu biz nasl anlatacaz? Bizim sylediimiz baka ey, yaplanlar baka ey. stelik de sylenilenler yaplmad iin biraz sonra deineceim biraz nce Hseyin Bey de deindi, risklerin azalmad, arttna ynelik ok ciddi de endielerimiz var. Yine inallah yanlyoruzdur, inallah bu sylediimiz belirsizlikler bizim umduumuz ynde ilerlemiyordur diye dnyoruz.

28

imdi bunlar hzl geeim. Yani deprem master plan yapldnda yle bir dnce oldu: evet, bu kentin mekan da salk deil, deprem iin ne yapacaksnz, binalarn riskine bir bakacaksnz, ite bu riskler nasl saptanacak, teknik insanlar bu boyutlaryla ilgilendi. Bunu da yapmak iin ok riskliyse, yani yapnz glendirilmeyecek kadar da riskliyse ne yapacaksnz? Ykp yeniden yapacaksnz veya glendireceksiniz. Bir de yeni yaplarnz oluacak, bu yaplar da yine sisteminiz bozuk olduuna gre sisteminizi de dzeltecek ekilde kanun ve ynetmelikleri hazrlamanz lazm. Bizde deprem master plannda ne yaptk? Daha nceden de yaplm almalar temel alarak -vard byle almalar- planlamaya ilikin kanun, mar Kanunu nasl dzenlenmeli, yeni kavramlar, yaklamlar bunun ierisinde nasl yer almal, yapnn retim sreci nasl gelimeli, bunlara ilikin pek ok ey sylendi. Fakat bunun yannda, kentsel dnm diyelim veya sorunlar zmeye ynelik olarak biraz sonra syleyeceim kentsel eylem planlar deil, yani sorun alanlarnda da olayn daha iine girerek, daha halkla beraber bu nun finansal yapsn, birlikte alma yapsn nerecek birtakm mekanizmalar da getirildi. Yani mantk olarak madem yenileneceiz, srf ykp yapmayla olmasn, bunlarn entegrasyonundan kenti de acaba yenilenip, hatta zaten biliyorsunuz, imdi donat sorunu bu da bugn kmad, salksz mekanlar dediimize gre zaten insann gereksinmesine cevap vermeyen de mekanlar ortadayd. Bunlar da biz kartmadk. imdi bu nedenle yaam kalitesi, yaanabilir kent gibi birtakm tanmlar yer ald, kentin nasl olmas gerektii hep bildiiniz eyler. Sistemin btnne ynelik olarak planlar arasndaki hiyerari nasl olacak, yeni yaklam yntemlerle planlar arasndaki ilikiler nasl olacak, riskler kimler tarafndan ki, zellikle yerel ynetimlerin bu konuda rol stlenmesi, bu anlamda buradaki insanlarn eitilmesi ve sistematik olarak her kentte bu risklerin devlet tarafndan tespit edilip haritalanmas ve bu dorultuda da greceli olarak riskli alanlarla risksiz alanlar bir blgelemesi gibi eyler nerildi. Dediim gibi kentsel dnme o dnemde iyi bir kelime olarak baklmyordu biraz, ok holanlmyordu. Nedense bu birden bire piyasa mekanizmasnn iinde ok tutuldu. Dolaysyla, biz buradaki yaklammzda buna kentsel dnm deil, srf deprem afetine de odakl deil, farkl sorunlar da ierecek ekilde yaklayoruz. Bunlar blgenin canlandrlmas, salklatrlmas, korunmas da olabilir, altyap ya da tasarm sorunu ve bunun gibi pek ok farkl ekonomik sorunu da olabilir. Pek ok soruna odaklanlm ve byle bir yaklamla kent dzeyinde farkl dzeylerdeki sorunlar saptanlmsa zaten belediye olarak byle bir ykmll var ve yerine getirilmise planc olarak bunu sentezlediiniz zaman buradan zaten nasl yol alacanz bilirsiniz. Dolaysyla srf afet sorunuyla ya da baka bir sorunla yola karak yeni bir afet de yaratabilirsiniz, toplumsal afet de yaratabilirsiniz ite bugn grdnz gibi. Bu nedenle de deprem konusunun mutlaka ve mutlaka planlama sistematii ierisinde farkl sorunlarla beraber eritilmesi gerektiinin zerine defalarca vurgu yaptk ancak maalesef anlatamadk, hala da anlatamyoruz. Sreler tanmland. Bu srelerin st lekli plan ilikileri, plan kabul koullar, onay sreci ve btn stanbulun gelimesine hem stratej ilerle,

29

hem de bu dnm sreleriyle nasl bir yol haritasnda devam edilecei sylendi. imdi bunlar hzla geiyorum, bunlar ok da nemli deil, mahalle irtibat brolar vs. Burada nemli konu btn bu geldiimiz noktadan sonra bugn benim ok arpk olarak grdm mhendislikle de badaan noktadaki temel problemleri zellikle vurgulamak istiyorum. Bu noktada da konuyla ilgili olarak Cemal Bey eksik olmasn, toplantya katlm bulunuyor. Tn bunlar syledikten sonra, madem devlet bu kadar risklerle ilikili madem devlet bu riskler iin zaten ite daha nceden ynetmelikler yapm -bu ynetmeliklere en azndan uygun yaplm yaplarn en azndan depremde yklmayacan alglyoruz- bu demektir ki o ynetmelie uymadysanz yklabilirsiniz, hasar grebilirsinizama uyduysanz yklmamanz gerekir. Ancak son olarak afet risklerini azaltmak iin getirilen Dnm Kanununun bir de ynetmelii kt. Oradan da ilerlerseniz bir referansla 2007de bir deprem ynetmelii karlm binalarn glendirilmesine ilikin ierisine de bir madde eklenmi. Bu binalarn performans nasl saptanacak? Ben bunu algladm, ancak emin olmak adna Cemal Bey ile de grtm, onun iin de rahatlkla konuuyorum, eksiim, hatam olursa da kendisinden ricam beni dzeltmesidir; bu ynetmelik size ne diyor biliyor musunuz arkadalar? -daha nce yaptnz 1998 ynetmelii de herhalde buna dahildir, bilemiyorum- -yeni bir ynetmelik yapldnda bu ynetmeliin standartlarna gre, o gzlkle dier ynetmelie bakarsanz btn yaplarnz rk kacak demektir. Dolaysyla, btn devlet bugne kadar koyduu kurallar, dzeni;kusura bakmayn vatandalar, yanl yapmm yerine herhalde sorumlu olarak inaat mhendisleri yapt diyecek ve fatura onlara kacak, yneticilere deil. Birilerine hemen oklar evrilecek. Yanl ynetmelikle yanl iler yaptrmlar, bu nedenle btn bu yaplar yklabilir gibi bir trajikomik sonu kyor buradan. Sonu itibariyle yasal bir insan olmanza gerek yok, yasad birisi yapmam, biri de garibim yasalara uyarak gelmi, ayn kefede tartlyor, hibir fark yok. Varn siz dnn. Bu riskler madem saptanacak, afet ynetmeliine gre baktnz zaman birtakm ekipler, kurumlar kurmu, bunlar da yine yerel ynetimin deil daha sonra hesap soramayacanz ekilde grup grup birilerini grevlendiriyorsunuz. Onlar grevlerini yapyor, hibir sorumluluk yok, herey gzel, hesap verebilir olmadktan sonra grev yapmak kolay, herkes greve atlar tabii. Bunu byle para para nereden balayaca da belli deil -riskli alanlardan deniliyor- riskli alandan balayacaksa stanbulda bir tek riskin byle genel dalm haritas var. Dier kentlerde de bu harita var ama nereye gre bakacak veya stanbulda yaplm bugne kadar yaplm dnm uygulamalarna baktnzda uygulamalar dnmesi gereken alanlarda m yaplm yoksa riskin daha az olduu alanlarda m? Bu noktada ben sizlere genel bir yaklam akataraym; ben depremlerden sonra hasar analizleri yaptm. yi durumda denilen yerlerde, 1, 2, 3 gibi az katl

30

yaplarn olduu yerlerde yklacak yap saynz %1-2 ikenen kt koullarda ve daha yksek youn yaplm yaplarn yklma olasl da %30larda en fazla %40larda kyor. Aslnda en kt koulda saydnz yapnn bile bir anlamda bakarsanz yklmama olasl var. Onun iin de teknik incelemeler hukuki birtakm sreler iin gerekli, yani cephesine bakarakbu kt koullu,bu riskli bu yklacak bina demek mmkn deildir. 10 yl geti, bunlar kim tespit edecek, , deprem master plannda bu ilerin nasl yaplaca sylendi. Bu anlamda insanlarn yetitirilmesi ve sertifikalandrlmas gerektii sylendi. Btn bunlar yaplmad ancak birden bire kanunla birlikte bir lisanslandrma ilemi olacak ve nasl olacak bilmiyoruz.. Islah imar plan ile Afet Riski Altndaki Alanlarn Dntrlmesi Hakkndaki Kanun arasndaki birka tane benzer maddeye bakalm. Islah imar plan ne demek o zamanda? gecekondu alanlarnz var farkl farkl blgelerde ancak siz kentsel dnm yaparken bunlarn tamamn birletirin, bo alan da,riskli, risksiz btn yaplar da, yani bireylerin yaad btn hayat alanlarn da bunun iine alyorsunuz. En nemlisi niye bo alanlar alp planlyorlar? Planlama hiyerarisine gre 1/1000 uygulama imar planlar, st lekli nazm plana uymak durumundadr ancak slah imar planlarnda bu zorunluluk yoktur. Donat standartlarna gerek yok, Bykehirde de nazm planlarla iliki kurup, bunlar denetlemeye gerek yok, byle bir plan yapacaksnz. Burada baka bir ko nu gecekondular hazine arazilerinde yapld iin hazine arazilerinin belediyeye aktarlmas durumu.; Belediyelere aktarlp gecekondu olmayan bo alanlarn da bu srete nasl yok olduunu deneyimleyen hocalarmz bilirler, tabi burada istisnalar da var, Boazii Kanunu, Kltr ve Tabiat Varlklar Kanunu gibi pek ok kanun kapsam alanlardabunlar yapamazsnz diyor. Burada planclarn da atlad bir ey var;mesela 10/C maddesinde aslnda dk younluklar varken kat mlkiyetine gre hisselendirilebileceine ilikin bir ibare vard, ama o gnk sermaye yaps, mteahhitlerin kkl vs. ya da bu henz bu kadar uyank akllara gelmemi olmas nedeniyle byle bir ey, bugnk kentsel dnmn yapsn eer o gnk koullarda uygulanabilinseydi bugnk durumlara zaten gelinmeyecekti. Ancak sylemek istediim tm bu ileri yapmak zordu. O zaman da zordu, onun iin kolay neydi? Bir kat be kata kar kendi kendine dnsn herkes rahat olsun eklinde yaklamadk ve bugn hepimiz stres iindeyiz. O zaman hazine alanlar belediyelere aktarld dedik. Bugn bakn, nerede kamu alan varsa onunla kentsel dnm alann harmanlyorsunuz. Neye istinaden ise kendilerine gre bir snr belirliyorlar belediye iziyor, kamu alannn yannda olacak, -mantk yannda riskli varsa o kamu alann da kullanaym, buradaki riski dreyim deil- ve o kamu alanlarnn miktarlarna, yanndaki dokularn younluklarna bakn, yle olmuyor. O kamu alanlaryla dk younluklu alanlar birden harmanlannca -mar Kanununun 11. maddesinde kamu alanlar

31

donat alanlar iin kullanlabilir maddesindeki kurumlarn alanlar salkl yaam evreleri oluturmak iin kullanabilir mantbir tarafa gidiyor. Kamu alanlarn kentsel dnm alanlaryla harmanlaym, btnletirdiiniz zaman herhangi bir birey kamu olarak yaplacak olanlardan hisse sahibi oluyor. Ksaca, kamu alanlarn grnmez bir ekilde kamu sal iin kamu adna kullanmam ve bunlar satlarak para kazanlm oluyor. Bu da bir kamu yarardr diyebilirsiniz ama bunu o zaman aklaynz. Sz gelimi deyiniz ki, salkl kentler iin ben kamu alanlarn veremem, depremde de zaten bu kamu alanlar, yeil alan vs. lazm deil, gerek yok. Ben onun iin zaten bunlar baka yasalarla da sata sundum, bunlarn zerine alveri merkezleri vs de yaptrdm. Son 10 yllk srece de bakarsanz zaten kamu alanlarnn baka ekillerle de nasl yok olduunu da grrsnz. mar Kanunu dahil, Boazii Kanunu vs ne kadar kanun sayarsanz sayn, bu kanunun hkmlerine aykrysa, onlarn geerlilii yoktur. Bu ne demektir? Aslnda bizim sizlere rettiimiz planlamann bir sistematik ve mant ki bu mant da hiyerarik yap arasndaki ve kurumlar arasndaki ilikiler, egdm verir- pe atyorsunuz demektir. Bu 10 ylda yaplmadk plan da kalmad. Sonra o planlarn stne nerilmedik projeler de kalmad, onlar da pe atld. Dolaysyla, aslnda burada insann aklna bizleri oyalamak iin acaba iler verip, o arada da ne isterlerse kotarmay m dnyorlar, byle bir zihniyet mi var diye geliyor vebunu da anlamak mmkn deil. Gelelim gvenli yapya, yeni yap da yapsanz gvenli olmas lazm. Eer gvenli yap yapma iddiasndaysanz kentsel dnm yaptnz alann da iyi ve gvenli bir ekilde yaplm olmas lazm. O zaman ne yaplmas lazm? Herhalde biraz sonra aktarlacak olan planlamann afetlerdeki rol ok nemli, mikro blgeleme haritalar yaplm ok gzel, ama bu mikro blgeleme haritalar ve uygun olmayan alanlar acaba planlara yansd m?Syleyeyim, gvenli deil arkadalar. Planlamada zemine uyulmuyor, yeni mimari tasarmlarn da depreme uygun tasarmlarla hibir alakas yok. Denetim konusunda da yap sertifikas var m, yok mu bunlar hi yok. Bunlar da geeyim,stanbulda kamu kaynaklar, finans yok diyorlar. Finans nasl, tabii ki finans bunun kendi ierisinde, yeni yaplamalarmzdan finans kaynaklar yaratalabilirdi ama tabii bunu gzel, estetik ve normal sisteme uygun ekilde, bugnk gibi azmanlaan ve ne olduunu kestiremediimiz bir stanbulun gittii yolda deil. Bu yolda stanbulda 2003ten 2006ya yaratlan deer 45 000 000 000 dolard. Bugn burada hesaplanan deerler ikiye, e katlad, binalarn da ikiye katladn dnrseniz 200 000 000 000 dolar kimin cebine gitti? Arsa sahiplerinin ve mteahhitlerin. Kamu ne yapyor? Sermayeden alacan ya da kar bu iten kazanann cebinden kamuya aktaracak yollar bulmak yerine kendi kamu alanlarn satarak para kazanma yolunu tercih ediyor. Bu donatlara uygun yaplar yapmaynca emsaller olduunda da kimlerin kar nasl byklkte aldn gryoruz. imdi deienler belli, binann cssesi, sermaye cssesi, merkezden yerele derken imdi yerelden merkeze doru hareket. Demokrasilerin zayf karn diye bir metin okudum Milliyet gazetesinde ve dedim ki bu tam benim sylediim eyi ifade ediyor. Yneticiler bir eylere karar

32

verip yapyorlar, yapyorlar, sonra da vatanda beenmiyor, oyuyla onu dryor. Ne kadar demokratik deil mi? Ama btn yapt yanllarla biz ba baa kalmken o gidiyor sra kknde oturuyor. O zaman demek ki, bu demokrasinin zayf karn deil aslnda hukuk ilkelerine gre yasalarnz oluturursanz, hesap verebilirlik maddesini, ilkesini iletirseniz herkes bu kadar rahat karar verip, sra kknde oturamayacaktr. imdi bundan sonra syleyeceklerim aslnda ok da nemli deil, deprem master plann sylemitim. Burada tekrar tekrar sylemeyeceim, ama aslnda dris Beyin sylediini biraz daha bir mantkta toplayacam. nk burada sadece deprem master plan deilstanbul mekansal strateji plan yapld. Btn niversitelerin yaptklarna baktnz zaman aslnda yle tane nemli madde kyor. Bir defa kentsel dnm alanlar somut gstergelere dayanmaldr. Ne olduunu sylemeyeyim, burada da bu somut gstergeler olmad zaman depremle ilgili ne kadar farkl uygulamalar yapldn grebiliyorsunuz. Ayrca yaplan projelerin kent btnyle ilgili olmas gerekiyor. Kent btnyle ilikiyi de tabii ki hem fiziksel, hem sosyal ynden kurmak durumundasnz. st lekli planlardaki ana kararlarnz, alma alanlarnz o blgedeki yeni dokuyu, yeni yaam alanlarn olutururken o insanlarn kapasitelerinin de ne anlamda arttrlmas gerektii iin size bir k tutacaktr. Yine fiziksel olarak nfus ve donat ilikileri asndan bir k tutacaktr. Bunlarn da tesinde kentsel dnm yaplrken sadece yerelin kendisi deil, daha stn bir kamu yarar olarak aslnda tm kentlinin yararna olabilecek bizim temel deerlerimizin gelitirilmesi asndan da sosyal entegrasyon salanarak kurallarn dikkate alnmas gerekmektedir. Burada bir noktaya iaret edeyim hemen; sadece younluk art nemli deildir. Biz o zaman ngrememitik ancak imdideer farklarna bakacak olursanz bu anormal deer farkllamalar aslnda younluun artmas de il, drlmesini bile salayabilir. Tabii bu bir tek ara olarak deil, yerinde kombine zmlerle bunlar yaratabilirsiniz, insanlarn tercihlerini de dikkate aldnz zaman size ok farkl zm yollar kabilir. Prof. Dr. CLAL DNER- Sevgili Hocam, sorularla da devam edebilir miyiz? Prof. Dr. BETL ENGEZER- Tamam. Bunun iin de ama hepsi ok nemli, kusura bakmayn.unu da syleyeyim, bitireyim. Prof. Dr. CLAL DNER- ok iinizin yandn biliyoruz da o yzden. Prof. Dr. BETL ENGEZER- Tabii ki kentsel dnm derken kentsel dnm srecinin nasl yapld ok nemli. Daha nce deprem masternda sylenilenleri syledim ama burada mesela ODTnn yapt bu srecin nasl ileyeceine 12 aylk bir ema var. Bu dier niversitelerde de var, ben sadece buray rnek olarak aldm. Yasaya bakn, yasann bunlarla ilikisi var m? Riski

33

sapta diyor, nereden saptayaca belli deil, saptadn anda tebligat gnder, size elde etseniz bir ay iinde de sen buray boaltacaksn diyor. Sonra da baka bir yerde anlama esastr diyor. Ben evi boalttktan sonra anlamay, bu sreci nereden yapacam? Hem ekonomik kayp, hem de olmayacann temel gstergesi. ok teekkr ediyorum, sizlerden de ge kaldm iin zr diliyorum. Prof. Dr. CLAL DNER- Biz teekkr ederiz. inizin ok yandn biliyoruz, heyecannz da gryoruz, ama yarm saatimiz var, sorularla devam alrsa daha iyi olur. imdi sz sras Sayn Oda Bakanmz Necati Uyarda, buyurun efendim. NECAT UYAR- Teekkr ederim. Hocamn sunuundan sonra aslnda bir baka okuma olacak benimki de: Afet, risk ve bu kska nasl bir kska? Bunun zerine siz bata sylediniz, yani bu oturumun, toplantnn gndemlerinden biriydi. Alnmas gereken nlemlerde merkezi idarenin rol nasl bir roldr, hangi endieyle merkezi idare bu tr dzenlemeleri yapyor, biraz onun zerine olacak benim buradaki sunuum. Aslnda planclar olarak aldmz eitimden dolay planlama kurumunun afet alglamas konusunda az ok hepimizin bir altyaps var. Biz planlama kararlarn retirken afetin sz konusu olabilecei yerlerde ya da doal olaylarn afete dnebilecei yerlere ilikin birtakm bilgi birikimimiz var. rnein, herhangi bir havzada oluacak ya, o havzann suyu, geirme kapasitesi, ne kadarnn sele dnebileceine ilikin ve bylesine sel oluumunda nasl bir dere yatann olmas gerektii, takn nlemlerinin nasl alnmas gerektiine ilikin tespitleri bilimsel olarak ilgili uzmanlarn yapmas ve bunu plancya veri olarak vermesi mmkn. Ayn ekilde herhangi bir fay hattnn olduu yerde ya da depremin sz konusu olduu bir yerde risklerin ne olduu ve planlamada nasl nlemlerin alnmas gerektii, yaplamada nasl nlemlerin alnmas gerektii konusunda teknik olarak bir eksikliimiz sz konusu dei l. Yani bu tespitleri yapmamz ve bunlara ilikin plan kararlarn ve yaplama kararlarn gelitirmemiz bugn iin teknik olarak mmkn. Byle bir doruyu tespit yapabildiimiz halde neden kentlerimizde her yatan sonra sellerde insanlarmz yitiriyor uz, her depremden sonra yklan yaplarn altnda insanlarmz yitiriyoruz? Sanyorum asl soru, sorulmas gereken ve yant aranmas gereken soru bu. Tabii bir aciz durumda kalyoruz, yani kentlerde her depremden sonra, her yatan sonra byle bir aciz durumda kal sz konusu. Bunda farkl gerekeler olabilir. Yani planlama ncesinde yaplan tespitlerin yanll, eksiklii olabilir, analizlerin yetersizlii olabilir ya da bu analizlere mdahale olabilir ya da bunlar plancnn doru kullanamamas, planlama kararlar retilirken bunlarn bir ekilde ynlendirmelerle dna karlmas, bilimin gereinin yaplmamas, tekniin gereinin yaplmamas, ayn eyi yaplama iin de sz konusu. Dier taraftan slah imar planlar rneini hocamz verdi, yaplamann kaak olarak planlamadan nce gitmesi yer yer ve ondan sonra bunlar bu ekilde yasallatrmaya alan, planl hale getirmeye alan bir sistemin varl aslnda yaadmz bu kayplarn nemli nedenlerinin altnda yatan nedenler arasnda. Tabii sadece bunlar m?

34

Bugn konutuumuz afet, risk kavramlar ve deprem korkusu aslna bakarsanz bugn kentsel dnm olarak adlandrlan ve gemiten bu yana birtakm uygulamalarda en ok pazarlama arac olarak kullanlan kavramlar arasnda. Hatrlayn, 1990l yllarn balangcnda, ilk yllarnda, sanyorum 1990l yllarn banda balamt kentsel dnme benzer uygulamalar daha deprem de yaanmamt, ortada yoktu, Dikmen Vadisi rnei Ankarada Murat Karayalnn belediye bakanl dneminde gecekondudan ada konuta dnm ad altnda daha ada yaam mekanlar retilmesi sylemiyle balamt. Daha gvenli ve daha ada kelimeleri aslnda son yllarda en ok kullanlan, konut projelerinde en ok kullanlan kavramlar haline geldi. 1999 ylndaki deprem sonrasnda tabii toplumda ciddi bir duyarllk olutu. Yerbilimcilerin bunda nemli bir katks var, medyann nemli bir katks var. Tabii hzla insanlar bulunduklar konumun gvenli olup olmadn, zeminin iyi olup olmadn her sylenenden sonra haber programlarn izleyerek byle bir endie iine girdiler. Yani zemin iyi midir, deil midir, en ok bu tartld. Depremden nasl etkilenir, ykm olur mu, olmaz m, ciddi bir travma vard aslnda toplumda ve bu travma kullanld. Gerekten gvenli yap araylarnn olutuu bir ortamda hatrlayn, yine o yllarda konut reklamlarna ilikin tantmlar dorudan ite semtler zerinden hangi semtler gvenlidir, nce onlar gazetelerde, televizyonlarda bir ekilde tantld. Daha sonra hemen o semtlerde konut reklamlarn grmeye baladk daha gvenli, daha ada konutlar u semtte, ite depremlere dayankl konutlar gibi. Byle bir ortam balad, 1999 sonrasnda Trkiyede ya da dnyann herhangi bir yerinde yaanan her deprem ok ciddi ekilde tele vizyonlarda tartlan konular arasnda geldi. Yani Endonezyadaki depremler stanbul depremi tetikler mi tartmasn yzlerce kez herhalde hepiniz duymusunuzdur. En ok konuulan konular arasnda yer ald. Tabii byle bir ortamda geldiimiz bugnde son yllarda baktmz, grdmz Amerika Birleik Devletlerinde, Avrupadaki eitli lkelerde ciddi bir ekonomik krizle de kar karyayz. Ciddi bir kriz var kaynaklar farkl olmakla birlikte, bu krizden Trkiyenin etkilenip etkilenmeyecei, etkilendii ya da etkilenmedii konusundaki tartmalar bir taraftan srerken bir baka konu ne kmaya balad. Trkiyenin dier lkelerden bir fark vard. Ciddi bir ekilde inaat sektrnde hzl bir sre devam ediyordu. zellikle konut alannda ciddi bir ko nut yapm ve konut pazarlamas sreci vard ve inaat sektr ok canlyd dier lkelerden, nemli farkllklarmzdan biriydi. Tam da byle bir dnemde kentsel dnm de ortaya atld. Belediye Kanunuyla birlikte, ilk 2005 ylnda sanyorum Belediye Kanununun kabulyle 73. maddede kentsel dnm kavram ortaya atld ve bunun zerinden birtakm projeler tartlmaya balad. Afet riski, gvenli olmayan konutlarn gvenli hale getirilmesi, uygulamann nerelerde olacana ilikin tartmalar srerken birden bire btn kentlerimizde ciddi sayda kentsel dnm projeleri grmeye baladk, ama baktmz zaman bunlar hocamn verdii rneklerde olduu gibi gerekten risk tayan yaplarn olduu yerlerde

35

deil, aslnda belki de en az risk tayan tek katl gecekondularn olduu ve ok dk younluklarn olduu blgelerde, yani rantn ok yksek olduu blgelerde birden patlad. zellikle kent merkezine yakn yerlerde olan blmler tercih edilmeye balad, nk rant en yksek blgeler buralard ve burada bir kullanc deiikliinin arac haline geldi. Deprem korkusu oka kullanld insanlarn zerinde ve iddia edilen uydu: Bu gecekondular deprem asndan byk risk tayor, binlerce insanmz kaybedebiliriz. Kimse u soruyu sormad. Hangi depremde hangi gecekonduda ka kii ld sorusunun yantn da kimse vermedi. Byle bir tartma ortamnda ne yazk ki, deprem korkusu konut piyasasnn ahlaksz bir pazarlama aracna dnt. Yani byle bir gerekle kar karya kaldk. Ne olduysa 2010 ylnn ortalarnda oldu. Yani Trkiyede bir eyler deiti. Size buradan baz veriler vereceim. 2009 yl sonu verilerine kadar Trkiyedeki konut istatistikleri Devlet statistik Kurumu tarafndan, TK tarafndan dzenli olarak aklanan istatistikler bunlar, 2010 ylna gelinceye kadar Trkiyede yl iinde verilmi konut ruhsat says daire says olarak satlan konut saysndan her zaman alttayd nk konutlar ikinci kez, nc kez el deitiriyordu. lk defa Trkiye tarihinde bir ey deildi. 2010 yl verileri 2010 yl sonunda Trkiyede verilen konut ruhsat says satlan konut saysnn stnde ciddi bir fark vard. 455 000 daire sadece 2010 ylnda art olarak kald. Bu 455 000 iyi ynden baktnzda bir rakam, yani sadece yeni yaplan konutlarn ruhsatlaryla yeni konut satlarnn olduunu varsayarsak, bu satlarn iinde ikinci ve nc kez satlarn da olduunu dndmzde aslnda ok byk bir konut stoku olutu 2010 ylnda. lk er aylk birimler halinde bu veriler aklanyordu. lk aylk dilimde bu tablo ortaya ktnda ikinci aylk tabloda da ayn ey devam etmeye baladnda nlemler gelitirilmesi gerekiyordu. Birtakm nlemler alnmas gerekiyordu. Tam da bu tarihlerde 2010 ylnn Haziran aynda kentsel dnme ilikin yasa tartmalar yeniden balad ve kentsel dnme ilikin dzenleme 73. madde ok geniletildi. Dolu, bo, planl, plansz her yerde yaplabilir, yeter ki yapn, yeter ki inaat yapn, yeter ki de satn alnsn, insanlarn da gndeminde byle bir ey olsun anlayyla bu pompaland. Ancak bu ekilde bir eyler eksikti, yine bir sorun vard. Yani yl iinde 2010 ylnda 823 000 daire iin konut ruhsat kesilmiti, 357 000 sat gereklemiti yaklak olarak, 2011 ylna gelindiinde de benzer veriler devam etmeye balad. 2011 ylnn verilerinde de 642 000 sat gerekleirken, 419 000 sat gerekleirken 643 000e yakn konut ruhsat kesilmiti. Yine bir art vard, 223 000 o ylda da art olmutu. lk ay ve ikinci ayd yine benzer veriler geldi. aresiz bir durum, yani Trkiye asndan bakldnda lokomotif sektr olarak grlen inaat sektrndeki herhangi bir krizin lkenin yaayaca ekonomik krizin tetikleyicisi olaca ve Trkiyenin ok ciddi bir ekonomik kriz iinde olacann bilinciyle hareket ediliyordu ve yasal dzenlemelerde de bunun zerine kurgulama balad. Ne yazk ki, geen yl gerekleen 2011 ylndaki Van depremi imdada yetiti. Bu tela iinde olanlar asndan Sayn Babakann aklamalarn da o

36

tarihlerde grdk, ama 2011 ylnn o Van depremi ncesinde de birtakm yasal dzenlemeler yaplmt. Bu dzenlemelere baktnzda tamam 17 Austos 2011de, yani depremin 12. yldnmnde dalga geer gibi 648 sayl kararname yaynland resmi gazetede, 17 Austos gn yaynland. Trkiyede yap denetimini olduka geveten, ruhsatsz yaplamann nn ardna kadar aan, kyleri talana aan, yani yllardr Trkiyede mar Kanununda var olan bir madde var. 27. maddede dzenleme: Kylerde srekli yaayan ve o kyn nfusuna kaytla olanlar iin ky yerleik alan snrlar iinde ruhsatsz yap yapma hakk var muhtarn izniyle, kendi ihtiyac kadar tek katl ya da iki katl bir yapy yapma izni var. Yllardr Trkiyede byle uygulanyor mar Kanununun kt tarihlerden bu yana. lk defa 2011 ylnda burada kyde yerleik olan ve ky nfusuna kaytl olan kelimeleri karld. Yani 648 sayl kararnameyle karla karla iki kelime karld. Yani yeter ki, inaat yapn, kim olursanz olun, gidin nerede yapmak isterseniz yapn diyen bir anlay. Yaylalar yaplamaya kapalyd, kaak yaplamalar vard, ama ardna kadar aan bir dzenleme yine 648 sayl kararnameyle burada dzenleme yapld ve yine ayn ekilde ltfen inaat yapn, nerede yapmak isterseniz paras olan ve nerede yapmak istiyorsa yapsn anlaynn karlyd. Tabii 2011 ylndaki dediim gibi deprem burada cidden imdada yetiti. Deprem sonrasnda yle bir sylemle kar karya kaldk: Trkiyede ok ciddi konut stokunun riskli olduu alanlar var ve bu riskin ortadan kaldrlmas iin tm yaplarn yklarak gerekirse yenilenmesi gerekiyor sylemi. Aslnda baktnz zaman, yasal dzenlemelere baktnz zaman aslnda afetten deil, krizden saknan bir lke tavr varken yaplan dzenlemelerde ne yazk ki, Van depremi imdada yetiti ve yeni bir gereke olutu: Evet, Trkiyedeki btn yaplar ykp, yenilemek gerekiyor. nk ortadaki veriler 2011 yl sonunda da ayn ey oldu. 2012nin ilk alt ay verileri 347 000 konut ruhsat kesilmi, satlan konut says 238 360. 2011, yani 2,5 yllk srete hi eski konutlarn ikinci kez el deitirmediini, satlmadn varsaysak dahi yaplm olan konutlarda 880 000 civarnda bir stok olumu durumda, satlamam konut var elde. Bu satlarn nemli bir blmnn eski konutlardan da olduunu varsaydmzda 1 000 000un zerine km olan 2 2,5 yllk bir konut stokundan daire says olarak sz ediyoruz. Dolaysyla byle bir piyasa ki, son aylarda Fi Yapyla sanyorum balad, aslnda krizin de iaretlerini grmeye baladk bir taraftan inaat sektrnde. Gazetelerden takip edebilirsiniz, hafta sonlarnda tam sayfa konut ilanlarn ya da bro ilanlarn, sat ilanlarn, Trk Hava Yollarnn dergisinden takip edebilirsiniz. Bu krizin ykseldii 2011 ylnda 13 sayfaya kmt, dn akam gelirken saydm, 26 tam sayfa var Trk Hava Yollarnn Skylife Dergisinde konut reklam. O derginin 26 sayfas konut reklamna ayrlm durumda. u anda grnen tablo konut sektr ve inaat sektr asndan ciddi bir riskin geldii, yaklatn gsteriyor. Bunca nlem, bunca inaat tevik eden ruhsatsz, denetimsiz yaplamann nn aan, 2B alanlarn yaplamaya aan,

37

yaylalar yaplamaya aan bir srecin sonunda geldiimiz zellikle Afet Riski Altndaki Alanlarn Dntrlmesi Hakkndaki Kanun burada etik ilkelerin sonuna kadar terk edildii bir kanun. Her ne kadar grntde insanlarn can gvenliinin salanmas gibi bir sunumu olsa da, aynen unu sylyor kanun: Ruhsatl da olsa, ruhsatsz da olsa, devlete gvenerek de yapm olsanz, kaak da yapm olsanz ben eer ykmanz istersem evi ykacaksnz, borlanacaksnz, yeniden yapacaksnz, bankadan kredi ekeceksiniz, inaat sektrne para aktaracaksnz. Ne kadar malnz, mlknz, neyiniz varsa krize girmemek iin bunu kullanacaksnz diyen bir kanun, dorudan okumas budur, son yaplan dzenlemenin baka hibir okumas yoktur. 17 Austos 2011de 648 sayl kararnameyle yaplan dzenlemelerle Afet Riski Altndaki Kanunu karan ayn bakanlktr, ayn iktidardr, ayn hkmetti r, ayn bakandr. Byle bir deprem ncesindeki tabloyla, deprem sonrasndaki karlan dzenlemeyi ikisini birlikte okuduunuz zaman hibir samimiyet gremiyorum, hibir inandrclk gremiyorum. Depreme ilikin ve insanlarn can gvenliine ilikin sunum olduunu dnyorum, ama arka planda en ufak buna ilikin bir inan olduunu ve bu nedenle bu dzenlemenin yapldna da akas inanmyorum. Bugn gelinen nokta en son al konumasnda da syledim, Bykehir Belediyelerine likin Kanun deiiklii u anda Mecliste, bu hafta iinde byk ihtimalle yasalaacak. Yine bir taraftan afet riskini dnen dzenlemeler yapan bir hkmetin imar aff ieren bir yasal dzenlemesi yine ieride. Yani samimiyet olmad, yaplan dzenlemelerde bakldnda tutarllk olmad ok ak. Byle bir tutarlln olmad ortamda da kan yasal dzenlemeleri mutlaka sorgulamak gerekiyor ve uygulayc olarak, planclar olarak da buna uygun tavr almak gerekiyor ve kime ve neye alet olduumuzu bilmek gerekiyor. Teekkr ediyorum. Prof. Dr. CLAL DNER- Sayn Oda Bakanmza ok teekkr ediyoruz. Gerekten arpc durumu veciz bir biimde ortaya koydular. Biraz daha ktk diyebilirim Betl Hocadan sonra. Evet, imdi sorular ksmna geiyoruz. Sra salonda diyelim. Sayn dris Atabayn herhalde syleyecek baz eyleri vardr, kendisine soracamz sorular vardr. Mesela, ben balayaym m, dris Beye bir soru soraym m? Bu hep biz merak ediyoruz, Betl Hoca da syledi, deprem mastr plan hazrland, elimizde Bykehir Belediyesi olarak. Bize ok ayrntsn aklamak durumunda deilsiniz, ama neden tmyle olmasa bile bir blmyle yrrle girmiyor, nnde nasl engeller var? Tabii kendi yetki alannzdaysa, byle bir soru sorabilir miyiz? DRS ATABAY- Tabii ki Hocam. imdi nce benden sonraki konumaclarn sylediklerim konusuna katldklarna sevindim. Ancak samimiyet konusundaki yaklamlarna da ahsm adna zldm. Ben burada takdir edersiniz ki, ne varsa bir camiann bir mdrlnn yneticisi olarak bulunuyorum. Kentsel dnm konusundaki kendi ekibim ve ahsm adna dndklerimizi yapmaya

38

altklarmz ifade etmeye altm, inandklarmz ifade etmeye altm. Kimseyi zorla inandrma ansmz yok, ancak iddia etmemiz mmkn. Biz sylediklerimizde samimiyiz, bunu da yaptmz, birim olarak yaptmz projelerimizle ortaya koyuyoruz, koyacaz, hep beraber bunlar da greceiz. Doru uygulamalarmz olduunda yanmzda olmanz herkesin, toplumun da, akademisyenlerin de, odalarn da, sivil toplum kurulularnn da doru uygulamalarmzda yanmzda olmalarn, yanl olanlarda da karmzda olmalarn, bizi dzeltmelerini bekliyor, mit ediyoruz. nk yaptmz yanl kenti yaplm yanl olur. Byle bir lksmz olmasa gerek. Biz de buna inanyoru z. Ancak takdir edersiniz ki, ne varsa bir camiada farkl grler, farkl uygulamalar olabilir. Hepsi hakknda da benim burada fikir yrtmem sz konusu olmayacak. Deprem mastr plannn dikkate alnmas kullanlmas konusunda kentsel dnm mdrl olarak aslnda deprem mastr plannda tarif edilen hususlar tm almalarmzda dikkate almaya alyoruz, bizimle ilgili konular dikkate almaya alyoruz. Bu anlamda deprem mastr plann dikkate alarak yaptmz risk azaltmaya ynelik almalar da var, birka ile leinde yaptmz almalar da var. Kesinlikle almay yok sayan ya da dikkate almayan bir tutum iinde birim olarak deiliz. Bunun rnekleri de yaptmz projelerle sabit zaten. Prof. Dr. CLAL DNER- sminizi alalm. ZEHRA GNGRD- Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama 4. snf rencisiyim. Aslnda biraz ansszsnz dris Bey, keke yannzda merkezi ynetimden de bir temsilci olsayd sorularn byk bir ounluu ona gelirdi bence. Geen yaz evre ve ehircilik Bakanlnda staj yaptm ve stajm srecinde yle bir ey rendim: Onanan her bir plandan bakanlk bir para alyor, yani plan yapan kurumdan bir para alyor ve bunun neye aktarldn sordum. Bana yle bir ey sylendi: Kentsel Dnm Mekansal Planlama Genel Mdrl altnda Kentsel Dnm Daire Bakanlna bu btenin aktarld sylendi ve kentsel dnm iin bir kaynak yaratld sylendi. u an uygulamalarda gryoruz ki, bu kaynak konuta konut eklinde, yani vatandan lehine kullanlmyor. Ben unu merak ediyorum: Acaba merkezi ynetimden byle bir kaynak yaratlmken yerel ynetime bir bte dyor mu? Bu kaynak yerel ynetimlerin btesine aktarlyor mu? nk ben hala kafamda unu oturtamadm: Byle bir kaynak yaratlyor ve ok byk meblalar bunlar, her kentin de farkl kstaslar var yani, stanbulda onanan bir planla Hatayda onanan bir plan ayn creti salamyor. Bu bteden pay alyor musunuz, bunu merak ediyorum. Teekkr ederim. DRS ATABAY- Evet, bir taraftan tabii belediyelere bakanlkta oluturulan kayna sadece planlar onanrken alnan bedellerden oluan kaynak deil, btn kaynan kentsel dnm almalarnda belediyelere aktarlmas, paylalmas belli oranda sz konusu. Projenizi bakanlkla paylatnzda bu kayna ktan

39

faydalanabiliyorsunuz. Ayrca belediyelerin kendi btelerinden de bir kentsel dnme bir kaynak ayrmalar zorunlu halde, yzde 5i kadar btenin bir kaynak ayrmak zorunda belediyemizde kentsel dnm almalarnda kullanlmak zere, ama aslnda kentsel dnmn ihtiya duyduu kayna dnecek olursak, finansmann dnecek olursak hani bahsettiimiz kaynak retecek olan eylerin ok da yeterli olmadn bilmek durumundayz. Belki yara sarc, pansuman yapc lde bu kaynaklar, o yzden ben konumamn ieriinde kentsel dnmn sadece kamunun rettii kaynaklarla yaplamayacan, maliklerin amortisman bedeli karl kadar bu kentsel dnmn finansmanna da katlmalar gerektiini zellikle vurgulardm. nk ok yetersiz, sizin de deindiiniz ve benzeri birok kaynak aslnda kentsel dnm gerekletirmek iin ok yetersiz. Prof. Dr. CLAL DNER- Evet, salondan soru yoksa Betl Hoca soru soracak dris Beye. Prof. Dr. BETL ENGEZER- dris Bey, sizin bu konuyu anladnza, iyi niyetli de bu ilerin zlebileceinize inanabiliriz, ama burada benim temel sorum u ve arkadalarmn anlamas gereken sanrm soru bu: Yani bir kurum bir kanun dzenlemesi iyi niyete gre yaplabilir mi, herkes iyi niyetli olmazsa biz hakkmz, hukukumuzu nereden arayacaz? yi iler yapldn nasl soracaz? Siz bugn varsnz, yarn yoksunuz ve bu sorunlar herkesin zerine birikerek kalyor. Yani onun iin bir kanun yaplyorsa, o zaman tam hepsini belki anlatamadk, ama nasl olsa konuulacak ya da biliniyor zaten bu srelerin nasl ilemesi gerektii, bu sreleri kanuna adm adm yazmak ok mu zor? ki tane kelime yapp, boalt, yk, anlama esastr, yani bundan ne anlarsanz o. Bilir, bilir, istersem kamu olarak sana dnyalar bahederim, istersem btn maln elinden alrm demektir. Bunu insanlar istedii gibi kullanabilir, byle bir yasa olabilir mi? DRS ATABAY- Hocam, bahsettiiniz kanunla ilgili 10 sayfa eletirim var bakanlkla paylatm, eitli makamlarla paylaacam. imdi kanuna katkda da bulunmu bir insan olarak bu kanun ktnda 10 sayfada eletiri yazabildim. Belki benim yazdm 10 sayfa eletiriye birebir karlk verseler ve dzeltseler birka sayfa daha yazacak bir eyler daha bulabilirim. imdi kanunu bu anlamda yzde 100 savunmuyorum, ancak kanunun k amac asndan deerlendirecek olursak, bakn, kentsel dnm yaplabilmesi zaten Belediye Kanunu 73. maddesiyle belediyeler tarafndan yaplabilmesi zaten mmkndr. TOKnin de yapmas kentsel dnm mmknd, ksmen yaplyordu zaten. Fakat bakanlk bir inisiyatifi eline ald. Sayn Babakanmzn da neye mal olursa olsun artk hani seim kaybetmek pahasna da olsa artk insanmzn riskli binalarda yaamasna izin vermeyeceiz inisiyatifinden sonra bakanlk da byle bir kanun almaya balad. imdi tarttmz ey u: Rza, insanlarn rzas, katlm nemli, fakat anlama esastr ifadesinin dnda kalan bir ey var. O da riskli binalarn yklmas konusunda anlama esastr deil, bir binann teknik veriler, yani deprem esnasnda

40

yklacan size sylyorsa, devletin burada bir grevi var. Deprem ykmadan nce o binay ykmak, ama tartmamz gereken aslnda -bu maddeden hareketle sylyorum- u: Onu ben de yazdm. nsanlara senin binan riskli, tamam, teknik veriler binann yklmasn gerektiriyor ve ben de ne zaman belli olmayan bir depremin ykmasndan nce senin binan ykacam demelisiniz. Hani baka konularda yrtmeyi durdurma karar alnabilir, ama bu konuda alnmamas gerektiine katlyorum. Depremin ykacan biliyorsanz, ite Sayn Bakanm da burada, inaat mhendislii size bunu sylyorsa, hocamn uzmanlk alan size bunu sylyorsa, bu bina yaklacak. Yklacaksa depremden nce ykmalsnz. Buradaki sorunumuz u: 60 000den az olmamak zere sre vereceiniz insanlar nereye gidecekler? Binasn siz sen yk, ykmazsan ben ykacam dediiniz insanlar nereye gidecektir? Burada aslnda tartlmas gereken ey bu, nk biz can ve mal gvenliini gvence altna almak iin bu yasann ktn biliyoruz. te bakanlk bir taraftan bunu yaparken, bir taraftan riskli alanlar, riskli yaplar belirlemeyi bize sylerken dier taraftan da rezerv alan ilan ediyor kentlerde. Rezerv yap stokunu, rezerv bina stokunu oluturmak iin rezerv alan ilan ediyor ve burada da riskli binalar takas yoluyla tayabilmek iin insanlara teklif edecei salkl yaplar retmek zere bu rezerv alanlar ilan ediyor. Bunu biz yasada rezerv alan niin ilan edilecei yazyor, biz bunu byle okuyoruz. Ancak buna ramen u sylenebilir mi? Yani bunun sonu yok ki, dnce okuma ya da kendimize inandrma, bakanln kendine inandrma eyinde ben unu da syleyebilirim: Nereden bileceim Kkekmeceden Karadenize kadar ilan ettiiniz rezerv alan, hani soru reteceim ya, rezerv alan ilan ettiiniz yerde reteceiniz konutlar satmayacanz? Nereden bileceim deprem riski altnda olup da yklaca k olan binalarla takas edip etmeyeceinizi? Btn bu sorular oka arttrabiliriz. Yani yasada bunlar tarif ediliyor, ama syleniyor, ama biz endie etmeye, phe etmeye, soru retmeye kalktmzda binlerce soru, binlerce eletiriyi yasay yazanlar da ya da yasaya katkda bulunan bizler de retebiliyoruz. Bir ekilde ben ok ak unu sylemek istiyorum, btn kentsel dnm yaplmas bu 6306 sayl Afet Riski Altndaki Alanlarn Dntrlmesi Hakkndaki Kanundan nce de mmknd, ama her belediyenin kapasitesi ayn deildi, her belediyenin kentsel dnm yapabilme imkan, yaklam, niyeti ayn deildi. Bakanlk maestro olma grevini stlenmek zorundayd. Aksi halde depremleri beklemek durumunda kalacaktr. Ben aksine yasann uygulanamamasndan ya d a uygulanmamasndan korkuyorum. nallah deprem olmadan yasa laykyla, hakkyla uygulanr da, artk biz insanmzn afetlerde kaybndan endie etmeyiz diye mit ediyorum. Prof. Dr. BETL ENGEZER- Yanl anlamadysam kurumlarn effaf olmadna ve denetlenebilir olmadndan yana bir derdiniz var galiba, deil mi? Ortak paylatmz bir ey de o.

41

DRS ATABAY- Hocam, Trkiyede yzlerce belediye var. Belediye Kanunu kentsel dnm yapabilir diyor, 73. madde kentsel dnm yapabilir diyor. imdi kentsel dnm yetkisini belediyelere veriyor, ama belediyelerin daha nce de ifade etmeye altm, birbirinden farkl uygulamalar var. Bir alanda bir belediye 48 2 2 m dairesi olana 95 m daire vaat edebiliyor, bir baka alanda benim hep sylediim, vurguladm Bykehir olarak biz diyoruz ki, amortisman bedeli kadar katlmak zorundasnz. Btn finansmann kente yk edemeyiz. Dolaysyla bu ayn soruna farkl yaklamlar bir organizatr gerektiriyor. Yani bir belediye olarak, Bykehir Belediyesi olarak belki biz ilelere bu anlamda birtakm eylerde bulunabiliriz, ama ite sayn hocalarmn da biraz nce anlattklar gibi stanbuldaki 39 ilenin yaklamlar bile birbirinden oka farkl olabiliyor. Bykehir Belediyesi btn bu yaklamlar ile belediyelerinin yetki alanlarna da mdahale edemeyebiliyor, baz konularda mdahale edemeyebiliyor, yetkilerini aan durumlar sz konusu olabiliyor. Yani bakanln bu anlamda sadece stanbul iin deil, btn Trkiyedeki belediyeler arasnda ortak bir dil oluturmak iin maestro olmas nemliydi. Her belediyenin kapasitesi de ayn deil, onu sylemeye altm. Her belediyenin kentsel dnm yapma imkan da yok. Dnn, 10 000 nfuslu imar mdrlnde bir tane mimar dahi olmayan belediyeler var. Teknikerle mar Mdrl ynetilen belediyeler var. Bunlarn kentsel dnm yapmasn nasl bekleyebilirsiniz? Dolaysyla bakanln burada rol stlenmesi nemliydi. AYENUR KTEM- Yldz Teknik niversitesinde hocaym. ki noktada bir eyler sylemek istiyorum. Birincisi, yasalar konusunda ve devlet konusunda kaytsz artsz doruyu yapan, hepimizin iyiliini dnp, her zaman iyiyi yapan bir devlet kavram artk geti. Devlet hepimizin iyilii iin almakla ykmldr, ama eer yanl yapyorsa, biz bireyler o larak o devletten hesap sorabilmeliyiz. Eer bir yasada bu yasayla yaplan ilemler durdurulamaz, yrtmeyi durdurma karar verilemez diyorsa mahkemeler tarafndan, o zaman ben hakkm arayamayacam demektir ykma ii benim bama geldii zaman, birincisi bu. Elbette koordinasyon nemli, elbette hepimiz yerel ynetimlerin hepsinin ayn nitelikte, ayn kapasitede olmadn biliyoruz. Her kurum iin bu geerlidir, ama koordinasyon demek kaytsz artsz denetlenemez bir otorite uygulamas demek olmamaldr, deildir. Denetlenemeyen her g daima tehlikeli bir gtr. Demokrasinin temel ilkesi, vazgeilemez mutlak ilkesi glerin dengelenmesi stne kuruludur, glerin dengelenmesi gerekir. Bakn, dnyann btn demokratik lkelerinde bu byle, bu dengeleme sadece yasama, yrtme ve yarg dengesi deil, ayn zamanda her ilev iin alan kurumlarn birbirlerini de denetlemesidir. Alt kademelerin st kademeleri, st kademeler alt kademeleri zaten denetler, alt kademelerin de st kademeleri denetleyebilme olana olmaldr. Birincisi, sylemek istediim bu, dolaysyla yani bu bakanln yetkileri kendi elinde toplamas eilimine ok ben dn, iki gn hafta sonu da Ankaradaydm, bu merkezileme ynnde ok byle byyen bir eilim olduunu gryorum.

42

Merkezileme ancak bir koordinasyon iin uygun olabilir, ama denetim mutlaka yaygn, denetim hakk muhakkak yaygn olmaldr. Birincisi bu, ikincisi de, bu depremle ilgili sylem ya da tartmalar hep afet riski zerinden, afet riskini azaltmak iin kapmzda muazzam bir deprem, sel neyse afet tehlikesi varsa bazlarnn da can yanabilir filan gibi bir sylem ortaya kyor. En son ifadelerden de onu anladm. O zaman bu noktada durup tanmlama bakmak lazm, risk nedir? Yasa riski tanmlarken sadece teknik riskten sz etmemi. Bakn, riskli yap tanmlarken yasada diyor ki, ekonomik mrn tamamlam yapdr. Yani sizin yapnz mkemmel salam olabilir, hibir depremde yklmayacak durumda olabilir, hibir sel, heyelan, afet tehlikesi altnda olmayabilir, ama sadece 40 yllk bir yap olduu iin veya 50 yllk bir yap olduu iin bu yasayla yneticiler gelip sizin yapnz ykabilirler. nk orada bir rant olasl vardr. Bence Sayn Oda Bakannn verdii rakamlara ok dikkat etmemiz gerekiyor, bu balamda ok anlaml. Riskin yasadaki tanmyla Necati Beyin verdii ruhsat ve sat istatistikleri arasndaki ak, yani elde kalan konutlar meselesi ok nemli. Teekkr ederim. Prof. Dr. CLAL DNER- Masadan sorular var, ama nce salona dnmek istiyorum. Bence soru olarak almayalm, Ayenur Hoca gzel bir alm getirdi diyelim. DRS ATABAY- Yalnz Hocama ok hzlca cevap vermek isterim. Hocamn ikinci syledii konuya katlmamak mmkn deil, ama orada bir kelime, onu ben de eletirdim ve bildirdim. Riskin tanm yaplrken ekonomik mr, binalarn ekonomik mr denilmesi yanl, fiziksel mr ifadesinin kullanlmas gerekirdi. Ekonomik mrleri nk 20 yl civarndadr, 40 yl deil. Fakat oradaki kast fiziksel mr olmasna ramen metne yansmas ekonomik mr olarak yansd. O konuda size katlyorum, dzeltilmesi konusunda da talepte bulunduk. Prof. Dr. CLAL DNER- dris Bey, msaade edin, sorular alalm, toptan cevap verelim. nk baka sorular da gelecek. Evet Erbay Bey. ERBAY YUCAK- Hukukuyum. Yarnki oturumun katlmclarndanm. imdi afetin merkezi bir organizasyonla afet sonras hayatn ve afete hazrlann bu merkezi politikalar gerektirdiine dair bir hususu tartan yok aslnda. Kimse hani o yzden de btn bu tartmalar hadise tavsasn, deprem olsun, ykmlar olsun falan gibi kaygyla yaplmyor. znde eletirel tutumun kendisinin karsna hemencecik bu tr bir savunma argman koymak dolaysyla da maksadn hasl olmasna mani olur. Yani benim soracam u: Bir defa bu yasa kmadan nce be lediyelerin elinde ve valiliklerin elinde riskli yap, yap tanm, alan tanm, yani kentin gvenliiyle, yap gvenliiyle ilgili belediye ve valilik gibi kurumlarn elinde yetkiler var. Bunun diyelim ki, isteyince kullanlmasnn en tipik rneidir zmir Valilii ve Sakarya Valiliinin Van depremi sonrasnda orta hasarl ve ar hasarl yaplar

43

konusunda mhrleme karar vermesi. Yani onarm ve glendirme yapmayanlar konusunda mhrleme karar veriyor olmas. imdi bir, afetin kendisi olaanstdr diye bir olaanst hal rejimi varm gibi afet srelerini ynetmenin kendisinin problemlerini konuuyoruz. Aslnda konutuumuz o, yasa, yrtmeyi durdurma, mlkiyet ve benzer, yani bunun kategorik olarak bu hale gelmesi problem. Zaten bir demokratikleme ekseninde de meselenin konuulmasna neden olan bir sistemin demokratiklii kendisinin toplumda rezonansa, etkilemeye girme kabiliyetiyle llr. Yani mevzuatla llmez. Bir ey diyordu, bir ey diyen toplum kesimleri vardr ve onunla etkileime giriyor mu, girmiyor mu? Yani imdi bu balamda diyelim ki, dris Bey iyi niyetiyle bu sreleri organize eden yetkili bir Bykehir Belediyesi yetkilisi, benim sorum da tam bu eksende. Afete hazrlk sreleri, ben bunu Korelilerden renmitim 1999 depremi sonrasnda, onlarla uzun sre enkaz ve dier srelerde yer aldm dnemde. Afet ncesi ve sonras sreler ya toplumda gl bir demokratikleme ufku aar, ya daha gl bir, yani totoliter eilimleri ya da otoriter eilimleri daha glendirir. Yani bu afet ncesi ve sonras byledir diye bunu da kendileri eitli rneklerle anlatmt. Ben de imdi sormak istiyorum. Bu yasa knca, bu merkezi mdahale dzeyi oluturuluncaya kadar yasal mevzuatta da yetkileri olduunu, yani meslek odalar ve dier niversite leri de devreye sokarak stanbulun herhangi bir riskli alannda, nk bu 1999 depreminden sonra akland. stanbulda 30 yl ierisinde yarn da olabilir deprem, 30 yl sonra da olabilir, stelik de buna dair etik kurallara riayet ederek konseyin aklamas var. imdi dolaysyla olmas muhtemelen bir depremden sz ediyorsak ve bu kamu kurumlarnda toplumu ve o alan, o yerleim alann buna hazrlama grevi de varken, mevzuat da bunu vermiken yetki olarak ve grev olarak da, dris Bey bulunduu sre iinde bulunduu kurumda baka trl bir afete hazrlk plannn icra edildii bir mahalle, bir sokak, onlarn da katlmyla, ite bu amortisman dediiniz ayda nnze gelince problem oluyor, ama 10 seneye yaylarak biimde organize edersen problem olmaz gibi bu tr bir uygulama pratii dnmler midir, yapmlar mdr, yapmamlar mdr? Yapmamlarsa niye yapmamlardr, 10 senedir neyi beklemilerdir? Soracamn zeti bu, teekkr ederim. Prof. Dr. CLAL DNER- Teekkr ediyoruz. Buradan bir soru alacaz. HALUK EEN- Yldz Teknik niversitesi Yap letmesi Anabilim Dal Bakan. Benim sorum dris Beye, dris Bey bu gei dneminde eldeki nazm planyla dnm nazm plannn beraber devrede olmasn nerdi. Bu aradaki elikiler sorun yaratmaz m? Dnd belli bir yaklam var m bunu zmek zere? Bunu ben rendim istedim, teekkr ederim. Prof. Dr. CLAL DNER- Baka? uralardan da bir tane grdm.

44

HSEYN PERN- Ben kk bir katk koymak istiyorum. Deerli hocalarm ok gzel sorular sordular, aklamalar yaptlar. Beni balayn, ama imdi deveye demiler ki, boynun neden eri? Demi, nerem dzgn? Bu yasa aynen bu misal. Balayn, ama biraz kaba bir rnek oldu, ama zr dilerim, ama o arm yaptryor. imdi ben 2005ten beri takip ediyorum bu konuyu, ben de kamuda altm iin olayn direkt iindeyiz. Bir defa yasann ad yanl, ok sordum, yazl, szl kentsel dnm, yani literatrde var m byle bir ey, dnm szc? Net bir cevap alamadm, hep kydan keden dolanyorlar. En sonunda Betl Hocam da vard. Bu salonda Kaldif niversitesinden ad Johndu, o gzel bir aklama yapt. Dedi ki: Bizim generation dediimize Trkler transformation olarak tercme ettiler imdi onunla onun ne ilgisi var. Yani dnm, yani zetle yasann ad bile yanl, bu yanl bizi aynen bu Vatan Caddesinin almas, Yldz yokuunun almas tekerrr, oralara gtrecek. Prof. Dr. CLAL DNER- Teekkr ederiz. Salondan baka soru yoks a Necati Beye ve Betl Hanma birer soru. NECAT UYAR- Aslnda birka noktada bir eyler eklemek istiyorum. Yasann temel eletirdiimiz yanlarndan biriydi ruhsatl yaplm yaplara ilikin hibir ayrm getirilmiyor olmas. imdi belediyelere yle bir yetki veriliyor: Gvenli olmadn tespit ettiiniz risk tayan yapy tebligat yapn ve 60 gn iinde kendisi ykmazsa siz ykn. Byle bir hak tanmlyor, ancak unu sormuyor: O yapya ruhsat sen verdin, denetimini sen yaptn, senin bir sorumluluun var demiyor ya da yapann bir sorumluluu var demiyor, satn alm olan ve iinde yaayan insana btn yk brakyor. Bunun ahlakla badaabilir bir yan hi yok. Belediyelerin kendi ruhsat verdikleri binalar ykp, vatandaa bunu mal etmeleri utanmazca bir tavrdr. Bunu tm Trkiyenin reddetmesi gerekir. Devlet byle bir sorumluluun altndan kaamaz, devlet bunun ykn kaldramaz gibi bir sylemi kabul etmek mmkn deil. Kaak yaplar iin bunu belki syleyebilirsiniz. Vatanda kendi etti, kendi buldu dersiniz. Byle bir sylemi de yaktramam, insanca bir ey deildir, ama kurumsal olarak byle bir eyi kendi sorumluluunuzda olan bir yapnn gvensiz olduunun ortaya kmasndan sonra byle bir tavr devlet alamaz. Kesinlikle bu sorumluluun sahibinin belli olmas gerekir ve tazminat haklarnn ncelikle salanmas gerekir. Bunu salyorsa hayhay gelsin, yksn, buyursun yksn. Toplu ykm gerekleti, bir sr devlet eliyle yaplm lojmanlar, vesaireyi trenlerle yktk bo, kullanlmayan, elde kalan. Devletin sorumluluu byle bir yasa varsa unu gerektirir: Bugn devlet eliyle yaplm kamunun kullanmnda olan okullar, hastaneler bata olmak zere tm yaplarn ok acil olarak bu yasa gereince hemen gvenli olduklarnn belgelenmesi ve kapsna aslmas gerekir. Devlet u gvenceyi vermelidir: ocuunuzu buraya rahatlkla gnderebilirsiniz. Bu yasaya gre ben bunu tespit ettim, salamdr. unu sormak istiyorum: stanbul

45

Bykehir Belediyesinin tm yaplar gvenli midir, afet riski tayor mu, tamyor mu? Bunu yazyla soralm, hatta oda olarak ben btn belediyelere, Trkiyedeki tm belediyelere bu yasa gereince sorumluluunuz var, oturduunuz yap gvenli mi, deil mi, deilse 60 gn iinde terk edin ve ykn. Yani ben unu biliyorum: zmi r Bykehir Belediyesi ok riskli bir yap, hemen terk edilmesi gereken bir yap, yllardr iinde oturuluyor. Yani kurumlarn kendilerinin depremi bekleme hakk var, ama vatandan yok. Yani kurumlar bekleyebilir, iinde alabilirler, ocuklarmz gnderebiliriz, okulda okuyabilirler, riskli yaplarda kalabilirler. Gstermelik birka ykmla devlet nclk yapm olur. Olmaz byle bir ey, unu sormak gerekiyor: Devlet tm yaplarn nce gvenli hale getirsin, ondan sonra gelsin vatandaa sylesin ve kendi sorumluluunu kabul ederek bunu sylesin. Bir baka konu Ayenur Hocamn syledii ekonomik mr konusu. Ekonomik mr ylla falan ilgili deil, iinde var yasann, 2/3yle ilgili bir tanmlama var. ok gvenli bir yapnz var, babadan kalma, dededen kalma bir yap oturuyorsunuz. Baka daireler de var. Bir yapmc geldi 2/3sini ele geirdi ya da anlat. Anlarnz alma ans var, hibir riskiniz yokken, evinizi banza ykabilir durumda bu yasa. Yani risk yok, gvenli yap, ekonomik mr nerede sona erer? ounluk evi ykmaya karar verdii zaman, artk bu budur. Ekonomik mr asndan baka bir tartmas yoktur. Eer o yap yklp yeniden yaplmas ekonomik adan mantkl ve aklanabilirse ve bunun bir giriimcisi varsa o yapnn ekonomik mr sona ermitir. Dolaysyla 2/3sini ele geiren ya da anlaan herhangi bir mteahhit 1/3inin haklarn gasp eder. Burada da ekonomik mrn aklamasn byle grmek gerekir. Asla kabul edilmemesi gereken bir baka dzenlemedir. Teekkr ederim. Prof. Dr. CLAL DNER- Teekkrler. Betl Hocada sra. Prof. Dr. BETL ENGEZER- imdi aslnda olay tabii konutuka alyor. dris Beyin dncelerine biz katlmamaya balyoruz. nk imdi burada birka tane soru geliyor. Kentsel dnm dnda depreme hazrlkl olmak mmkn deil mi? Adam dntrmek istemiyor, glendirmek istiyor. Bunun bu yolu da var, bunu kapatyorsunuz, illa ykacam diyorsunuz. Bu yollar kapanyor, bunun dediim gibi blgede gerek riskler ktktan sonra katlml srelerle telak kisi yaplr, fizbl mdr, deil midir, insanlar bunu istiyor mu, istemiyor mu, ona gre ok eitli alternatif ve zmler kabilir. Kentsel dnm depremin yegane ve yegane ilac deildir, hatta ve hatta undan dolay ok tedirgin oluyorum. Biraz nce deindiim gibi Bakan da burada sylesin ve unu syleyeyim: Bakn, Bakanmz ne dedi? Bina, yeni binalarmzn yzde 90 gldr, ama yzde 10u olmayabilir. Yzde 10 bile olsa gvenlii olmayan binalarn boyutlarn bir dnnz ltfen, risk artyor mu, azalmyor mu? Devlet bunun garantisini vermeden kentsel dntrme bana ykp yapp sertifikasn veriyor mu gvenlidir diyor, onun garantisini veriyor mu? Onu da vermiyor sistem, yani bu noktalar ok nemli bir defa.

46

kincisi, evet, ben vatandam iin yapyorum diyorsunuz, ama sen benimle anlamyorsam kamulatrrm diyor, al paran git, nerede yerleirsen yerle diyor. Senin yerletiin yer gvenli midir, gvensiz midir, sen vatanda iin bu nemli deil, buraya gelip yerleecek vatanda iin bu nemli demek ki gibi tuhaf tuhaf sorular ortaya kyor. Rezerv alan dediiniz zaman kentin btn hani vadiler alsn, kentsel dnm onun iin kullanlsn diyoruz. Brakn reklamlarda masalardan projeler itiliyor. Mimarlarn onurlar ayaklar altna alnyor, planclarn onurlar ayaklar altna alnyor. Ne iin? Ltfen yerini bir ap bakn, orman alan statsnde bir askeri alan iin. NECAT UYAR- Hocam, plan beenmi, sadece mimari projeye kar kyor. Plan gayet iyi, gayet iyi yaplama haklar vermi, houna gitmi. Prof. Dr. BETL ENGEZER- Evet, yaanlar iin belki gzeldir, ama bunlar bizim temiz hava almamz engelliyor. Kentimizin s adalarnn artmasna literatr an bakn, 5-10 derece kentlerde s artyor, gelecekte halk sal asnd an bunlarn ok nemli problemler yarataca ve baka trl afetlere, artk zemeyeceiniz afetlere de yelken am olduumuzu bilelim ltfen. Dolaysyla rezerv alan dediiniz zaman yle kafadan rezerv alan uras olmaz, madem bir sisteminiz var, planlam a iinde rezerv alannz da bulursunuz o zaman. Prof. Dr. CLAL DNER- Teekkr ederiz. Prof. Dr. HSEYN ZTRK- Ben de ksaca yle syleyeyim: Bu kentsel dnm bamza geliyor, tayacaz bunu, anlalyor. Bunun altnda da Trkiye ekonomisi d ticaret srekli ak veriyor ki, srekli yeni para lazm. Bu yapabileceimiz tek ey de konut yapp satmak, baka b ir teknolojimiz yok, endstrimiz yok. Bunun mterileri ite Araplard, Ruslard, kimse bunlar byle bir atee odun atacaz. Bir 10 yllk ekonomiyi altrma projesi bu, ama bunu belki yine de bir frsata evirme adna bir eyler yapabiliriz, ama stanbul iin benim bir umudumun giderek kapandn gryorum. stanbul yaanabilir bir kent olmaktan kyor, su kaynaklarn kaybediyor, kaybetti. Salmz bozuluyor. Saln da ok ciddi bir maddi deeri var, toplum ciddi bir hastalkla bouuyor. Bu yaa nabilirlik snrn zorlam durumda stanbul artk, onun iin bu kent bydke batacaz gzkyor. Bu kentin Doan Kubann da yazd bu Kolaps diye bir teorisi vard. Hakikaten kent ke doru gidiyor bir zaman sonra. Buna daha hazr olmamz lazm herkesin buna daha dikkatli olmas lazm, ama yine de sylediim gibi bu tehditten doal salkl bir kente de ihtiyacmz var. Byle bir elikinin iindeyiz. Prof. Dr. CLAL DNER- ok teekkrler. dris Bey, buyurun. Erbay Beyin bir sorusu vard. DRS ATABAY- Btn sorulara benim cevap vermem zannediyorum sz konusu. Ben tabii Betl Hocam gibi acaba kentsel dnmden ben de mi

47

kurtulmaya alsam falan diye bu ey beni ynlendiriyor, ancak ben kentsel dnmn kentin tedavi aralarndan bir tanesi olduuna, kentin kurtuluu tek bana olmadna, ama kentin tedavi aralarndan bir tanesi olduuna inanyorum. Onun iin de kentsel dnm yaplmas gerektiini savunuyorum. Eksikleri mutlaka var, yanl yaklamlar mutlaka var, ama biz imdiye kadar ke ntsel dnmn yanl yaplmamasn tartmak yerine kentsel dnm yaplsn m, yaplmasn m gibi ksa bir tartmann etrafnda dnp durduumuz iin kentsel dnmn nasl doru yaplabileceine bir trl ulaamyoruz. Kentsel dnmn doru yaplma imkan da var. Birtakm yanl uygulamalar, tabii yanl uygulamalarla balandnda kt rnekler oluyor, tepkiler oluyor, bir direnie yol ayor. Bunlar da grmezden gelmek mmkn deil. Erbay Beyin sorduu soruyu tabii bu kadar ok eyden sonra notlarmdan hatrlamaya alyorum. Cevabn vermeye alaym. imdi kentsel dnmn aslnda kentlerin ihtiyac olan eylerin aslnda, toplumun ihtiyac olan eylerin aslnda siyaset st olmas gerekir. Doruda her grn birlemesi, yanln karsnda her grn birlemesi gerekir, ancak hepimiz stanbulda ahidiz ki, sadece kentsel dnm yapp binalarnz, imkanlarnz elinizden alacaklar sylemiyle ilelerde ynetimler deiti. Dolaysyla imdi de gryoruz ki, kentsel dnm seim ncesi yapmaya kalkarsam benim daha nce isim kullanmadan ey yapacam, ama benim daha nce kentsel dnm siyasete konu edip, seim kazandm yerde imdi kentsel dnm konu edersem bu defa seim kaybederim, benden bunu beklemeyin yaklamlarna ahit oluyoruz. Hani ok detaya girmeden ey, dolaysyla tekrar sylyorum, insanlar sz konusu, inisiyatif almak gerekiyor. Bizim tenazi yapma hakkmz dahi yok, insanlarn kendi yaamlarna son verme haklar dahi yokken bakalarnn yaamlarn risk altna sokmaya haklar hi olmasa gerekir. Tabii unu anlayabiliyorum bu eletirileri: Yani kentsel dnm yapmaya alrken eer bir apartmanda 10 tane daire varsa, o apartmandaki 8 daire, 9 daire anlat halde bir tanesi madem benim ocama dtnz, 200 000 liralk daireme 1 000 000 000 istiyorum sizden diye karnza kyorsa, 9 daire size mracaat ediyorsa baknz farkl olabiliyor. Yani o bir daireyi kamulatrmaya kamu yarar gzyle bakabiliyorsunuz. Yani frsatla meydan vermemek iin yasann bu eyi ortaya koymasn kabul edebiliyorsunuz, ama bunlarla karlamaynca, sadece birtakm kimseyi hedef almak deil maksadm, ama hani ite duyduklarmz tekrar edip, zerine bir eyler koyup, tekrar edip bu tr kavramlar zerinde konumaya baladmzda vatandala i ie kar karya gelmediimizde frsat davrananlarn insanlarn can ve mal gvenliini, lkenin geleceini nasl risk altna soktuunu yaamaynca, ahit olmaynca bunlara kar alnan nlemleri de belki anlamak o kadar kolay olmasa gerek. Burada anlama esastr. Bir ey yanl anlalyor. Yasann tekrar okunmas gerekir. 2/3, yani 2/3 anlama bina ykldktan sonra yeniden yaplmas konusundaki anlama orandr. Riskli binann yklp yklmayaca konusunda 2/3

48

oran aranmamaktadr. Binann riskli olduunun tespiti halinde ykm kesindir. Keyfiyete braklmamaktadr. 2/3 bina yklp, arsa haline geldikten sonra malikler 2/3 orannda binann yeniden yaplmas konusunda anlama salayamyorsa, byle kalmasn diye bakanln SALONDAN- Siz insan kapnn dna koyup, ondan sonra gel benimle anla diyebilir misiniz? DRS ATABAY- Bakn hocam, onu ben de eletirdim. Onun iin ben de karl oluturulmadan bunun yaplmamas gerekir dedim. Ben de ayn eyi syledim. Prof. Dr. CLAL DNER- dris Bey, bu tartmann sonu gelmeyecek gibi. DRS ATABAY- Hocam, sona gelmemi istemiyorsanz susabilirim, ama sorulara cevap ver dediniz, ben de veriyorum. Prof. Dr. CLAL DNER- Sre yetecek gibi deil, gerekten bu konuda yeniden bir oturum yapmak gerekiyor, tartmak gerekiyor ve gerekten yapalm bunu. DRS ATABAY- Vallahi Hocam, takdir sizin. Prof. Dr. CLAL DNER- zellikle soruyla size yneltilen u eski imar plan, yeni plan ayn anda yrrlkte meselesi biz planclar dehete dren bir mesele, onu ayr bir oturumda tartalm derim ben, ama Erbay Beyin sorusu cevapsz kald. Demek ki, yok mu uygulama? ERBAY YUCAK- Necati Bey syledi, 1999 depremi davalarnda snrl sayda olsa bile belediyelerin sorumluluuna dayal davalar tamamlanmtr idari yargda, bu Dantay itihad haline gelmitir. ngrlebilir bir tehlike, bu ngrlebilirlik kriteridir bunun ad, eer bu varsa sen idare olarak buna dair alman gereken sorumluluu alacaksn. Bir yaptn ilem nedeniyle sorumluluun ayr, ayn zamanda yasann sana verdii bir vazife nedeniyle. Ben de dris Bey bu srelerdeki iyi niyet pratiini ortaya koyduu iin ve bunu anlatt iin ben soru sormayacaktm, ama mesele bunun etrafnda dnnce ben de 10 yldr stanbulda naizane Zeytinburnu dahil yeni stanbul Bykehir Belediye Meclisinde kan Derbent karar dahil ve benzeri, yani bu uygulama pratiklerini de takip eden bir insanm. O yzden mevzuu niyet tartmasna dndrmeden sadece bir soru sormaya altm. Bykehir Belediye Kanunu grev veriyor, yetki de veriyor. Bu depremin olaca 1999 depreminden beri biliniyor, Dantay itihad da ortada. Bu yasa kmadan stanbul Bykehir Belediyesi daha otoriter olmayan, toplumun rzasna dayal olarak bir yenileme, dnm taklmayalm adna da, bu tr bir

49

salklatrma pratii icat etmi midir? Etmise nerede nasl yapmtr, etmemise neden yapmamtr? zetlersem sorma nedenim de buydu. Prof. Dr. CLAL DNER- Bunu gerekten ayr bir toplantda altay olarak almak lazm. Ben zellikle dris Beye teekkr etmek istiyorum, oturumdaki tm katlmclara, tm konumaclara teekkr ediyorum, ama dris Beye zellikle teekkr ediyorum. Buraya geldiler, byk bir samimiyetle bilgilerini ve grlerini bizimle paylatlar. Zor bir i yaptlar, o nedenle bu eletiriler aslnda hepimiz bir eyler reniyoruz karlkl, ben de bu oturumda ok ey rendim, sizin de herhalde bu oturumdan uygulamaya aktaracanz eyler kacaktr, kmaldr da zaten. Bu toplantlarn yoksa amac hasl olmaz. O nedenle te krar sizlerin de sabrna teekkr ediyorum, sremizi biraz atk. Hepinizi saygyla selamlyorum. SUNUCU- Programda ngrlen zaman planndan 45 dakika kadar bir sarkma sz konusu oldu. O nedenle sizlerden le yemei iin ayrlan 1,5 saati 15 dakikasn geri alarak bir saat 15 dakika sonra, yani saat 14.30da 2. Oturum balayaca zaman burada grmek istiyoruz. 2. Oturum ehir Planclar Odas stanbul ubesi tarafndan modere edilecek. Afiyet olsun. ARA VERLD

50

2. OTURUM STANBULUN AFET ODAKLI KENTSEL DNMNE YASAL ve SYASAL BAKI

SUNUCU- ok deerli konuklarmz 2. oturumumuza hogeldiniz. 2. Oturumun moderatrln ehir Planclar Odas stanbul ube Ynetimi yapacak. Moderatr Dr. Ahmet Kvan Kutluca tarafndan ynetilecek olan oturumun konusu: stanbulun Afet Odakl Kentsel Dnmne Yasal ve Siyasal Bak. Konumaclar: Grkan Akgn ehir Planclar Odas stanbul ube Ynetim Kurulu yesi, kr Aslan Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi Sosyoloji Blm retim yesi, Ali Seydi Karaolu TOK Emlak Konut Daire Bakan, Hilal Key avukat ve Yrd. Do. Dr. Cenk Yaar ahin stanbul niversitesi Hukuk Fakltesi retim yesi. Moderatr ve konumaclar sahneye davet ediyorum. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Deerli katlmclar, birinci gn leden sonraki oturuma hepiniz ho geldiniz. Bu oturumu dzenleyen stanbul ehir Planclar Odas Ynetim Kurulunu ben temsil ediyorum. Oturumumuzun konusu: stanbulun Afet Odakl Kentsel Dnmne Yasal ve Siyasal Bak. Be deerli katlmcmz var. ok deerli bilgiler sunacaklar bize. Dolaysyla leden nceki temponun devam edeceini de dnyoruz akas. Ufak bir giri yapmak istiyorum bu oturumla ilgili olarak, zellikle ehir Planclar Odas stanbul ubesi olarak yaklak yle bir sreten bahsedebiliriz: Yasalama sreci anlamnda Ocak aynda taslaa kan bir kanundan bahsediyoruz; 6306 sayl Afet Riski Altndaki Alanlarn Dnm Kanunu. Ocak aynda tasla kan bu kanun Mays aynda yasalat. Temmuz aynda ilk ynetmelii kt, Eyll aynda da ikinci ynetmelii kt. Bu srada ok sk oturumlara, toplantlara ve panellere katldk, birok mahalle dernekleriyle grmeler de yaptk. Oradan aldmz birtakm bilgiler de var. Trkiye statistik Kurumunun 2012 yl konut verilerinde yaklak 17 000 000 konut stokumuzdan bahsediliyor. Biz hep 1999 depremi sonrasnda yaplanlar baz alyorduk. nk deprem sonrasnda birtakm yasal kstlamalar getirilmiti. Fakat leden nceki oturumda Betl Hocamzn syledii 2007 deprem ynetmeliinden ncekiler de artk riskli statde kabul edilecek olursa, bu saylar gittike artacak, ama ben yine 1999 yl verileri sonrasna gre syleyeyim; 1999 sonrasnda yaplan konut says 5 milyon. Yani 19 milyonun 5 milyonu kartldnda yaklak 14 milyon konut kalyor elimizde, bunun da yaklak yzde 50sinin, yani 7 000 000unun riskli olduu telaffuz ediliyor. Bu 7 000 000 konutun da 2 000 000u stanbulda bulunduu varsaylyor. 2 000 000 konuttan bahsediyoruz u an stanbulda, cumhuriyet tarihinin en nemli imar ve inaat hareketi olarak da bahsediliyor bu durum. Dolaysyla bu yasalama srecinde geen kritikler, birtakm karlalan

51

problemler, yasadaki boluklarla ilgili srecin de ok fazla zerine gidilip gidilmedii gibi ciddi bir zamansal problem var. Bunu da byk ihtimal bu oturumda biraz ama frsatmz olacaktr. Bu sre ierisinde biz oda olarak da, stanbul ube olarak da esasnda Ocak ile Mays arasnda ok ciddi almalar yaptk kanun zerine, hocalarmzla beraber oturduk, kanundaki birtakm boluklar ve skntlarn zerine gittik. Mays ayndan itibaren de esasnda stanbula inerek birok yerde onlarca panel, oturum ve mahalle grmesi yaptk. Benim kendi adma bu grmelerden grdm iki byk problem var ve insanlarn sorusu esasnda bu: onu da buraya bu balamda tamak istiyorum. Herkes biz gelecekte ne olacak, bizim konutlarmzn bana ne gelecek diye ok ciddi bir sknt ierisinde. nk yasann tarifi ok ciddi yaplm deil ve halka anlatlma ksm da esasnda olduka snrl boyutlarda kalm. Dolaysyla bizim her frsatta bu panellerde, oturumlarda bunu anlatmaya alyoruz, bunu da bu oturumda belki biraz daha ama frsatmz olacaktr diye dnyorum. Yine leden nceki oturumda olduu gibi bu oturumun da sresi 2 saat, yaklak her bir konumac 15 dakika kalacak. Onun sonunda 45 dakikalk bir ksm da soru-cevap eklinde yaparz diye dnyoruz. lk olarak sz Ankaradan gelen misafirimize, Ali Seydi Karaoluna vermek istiyorum. Toplu Konut daresinden Emlak Konut Gayrimenkul Ortakl A.. Daire Bakan Ali Seydi Bey, isterseniz sizi alalm. AL SEYD KARAOLU- Teekkr ederim. Sayn Oturum Bakanm, deerli katlmclar, saygdeer hocalarm, ok kymetli misafirler; oturumumuzun bal kentsel dnme yasal ve siyaset asndan bak. Ben dnme kamu grevlisi olduum iin siyaset asndan deil de, yasal adan bakacam. Kendi deerlendirmelerimi sizlerle paylaacam. Sabahki oturumda da dinledim, gerekten yapc olarak alglayarak btn eletirilerin bu srece olumlu katk salayacan umuyorum. ou eletirilerden de kendime ders kardm. Arkadalar, ben kendim ahsen yaklak 27 senedir kamu grevinde bulunan birisiyim. Grevim icab daha nce Arsa Ofisi Genel Mdrlnde alyordum, arsa dzenlemesi, arsa retimi konularnda uzmanlatm. Daha sonra 2004 ylnda Toplu Konut daresinde devam ettim ve hala orada grevime devam ediyorum. unu vurgulamak istiyorum: bu konuda sahadan birisiyim, uygulamann ierisinden, bu kentin geliimini gzlemleyen, ahit olan birisiyim. Grev srecim de yaklak eyrek asrlk bir sre, 27 yllk bir sre de az deil. imdi dnm konuuyoruz ve yasal adan bakacaz. Bu dnm gndemimize geldi, nasl geldi? Yasal, gayri yasal bir sist emle, gayri yasal bir denetimsizlikle, bir planszlkla byle hayat planlamayan bir ahsiyet gibi, hayat planlamam bir varlk gibi rzgarn estii yne doru tesadflerle, tesadfe bal bir yaant gibi bu byk ehirlerimiz de bu hale geldi. Bu yasal olmayan oluumu, bu yasal olmayan yaplamay, yasal statde nasl dntrebiliriz, nasl dzenleyebiliriz, gelecek kuaklara daha byk riskler oluturmadan bunu nasl

52

planlamalyz, nasl ortak akl oluturmalyz? Burada gemite yaplan hatalar nelerdi, nelerden ders kartmalyz? Biraz hafzalarmz geriye gtrerek, stanbulun yaplamasn, geliimini, arpk geliimini sizlere sunmak istiyorum 1970li yllardan itibaren. Aslnda mar Kanununu 1960larda yrrle gelmitir. Yani mar Kanunu mevcutken lkemizde tabii sanayilemenin de geliimiyle birlikte byk ehirlere olan nfus basks -bunu herkes sylyor da, bu gerekten ok nemli- bu nfus basksnn oluturduu arpk yerleimler plansz bir ekilde toplumda emlaklarr eliyle yaplan parselasyonlar, ehrin eperindeki byk lekli iftlik arazileri, Sultanbeyli iftlii, Ferhat Paa iftlii, Sultaniftlii, dnyorsunuz ite Sargazi, Resneli iftlii, Ferhat Paa iftlii, erif Ali iftlii gibi bir sr byk montaml birer milyon, ikier milyon, beer milyon metrekare byklndeki araziler imar plan yaplmadan cetvelle iki yz ellier, be yzer, yzer metrekarelik parsellere blnerek, hibir altyap gtrlmeden -elektrik, su, telefon- hibir donat alan ayrlmadan byle bir parselasyon yaplarak bunun zerine ehir ina edildi. Bu Ferhat Paa iftliinin 1982yle 2012 arasndaki geliimi, bu kentsel geliimi. Buras Sultaniftlii 1982 tarihinden 2012ye kadar 30 yllk sre ierisinde gelen yaplamay greceksiniz. Burada hibir kent kimlii yoktur. Sultanbeyliye bakyorsunuz, 1982 ylndaki arazinin durumu bombo ve 2012ye bakyorsunuz, buras ayn zamanda ime suyu havzas, yani btn bizim ime suyu havzamz, yaam kaynamz. Dier taraftan bakyoruz Avrupa yakasna, yine bu iftlik arazilerinden birisi, ite ahintepe, Gvencintepe, Altnehir diye olarak tanmladmz blge; 1982 ylndaki durumuna bakyoruz, bugn 2012 ylndaki durumuna bakyoruz.Trkiyenin byk ehirleri genelde bu ekilde geliti. Yasal ol arak bir bak as zetleyecek olursak, yasal olmayan bir ekilde geliti ve yap durumu ok youn, altyaps yetersiz, donat alanlar yetersiz, yani hayat fel olmu durumda burada ve imdi bunu dntreceiz. Nasl dntreceiz? Bir beklenti olutu Dnm Yasas yrrle girdikten sonra, ykm kimse dnmyor. Yani benim evim riskli, ykmam gerekiyor, bir an nce bu riskten kurtulaym, yeni eve tanaym, ykm kimse dnmyor, risk tespit etmeyi kimse dnmyor. Hep yapmla ilgili endieler tanyor. nk orada bir beklenti var. Burada mteahhidin beklentisi var, ev sahibinin, riskli yap sahibinin beklentisi var, hep beklenti, kimse kendisinden bir ey katmak istemiyor. O zaman bu beklentiyle, bu im ar artyla, bu younlukla, bu altyapyla bu kentleri olduu yerde nasl dntreceiz? Buras rnein, biraz nce gsterdiim mraniye erifali blgesi. Yukardaki mevcut yerleim alan, bu da dnm plan. Biz buray imar artyla parsel birletirerek emsali ykselterek dntreceiz. Bu da alttaki dnm plan, hani diyoruz ya, u enerji nakil hatlar neymi? Enerji nakil hatlar havadan geiyor, byle irkin gzkt filan da, neyseki buradan enerji nakil hatlar gemi de byle bir yeil koridor oluturmu. Burada yeil alan deil, kat zerinde yeil de, fiilide baz yerlerde baktnz zaman enerji nakil hatlarnn altnda da iki katl, katl binalar var.

53

imdi bu bir rnek, bu da Kadky Fikirtepenin mevcut yerleim yeri. Fikirtepe de aslnda 2981e gre daha nce kamu arazisiyken, 1960l yllarda hazine arazisiyken buraya zamanla vatandalar bina yapmlar, kaak gecekondu 2 yapmlar, 2981 sayl Af Kanunuyla da 250-300 m parsellerle vatanda 2 tapulandrmlar. Yani yap sahiplerine 250-300 m 2981 sayl Kanuna gre tapu tahsis belgesi ve akabinde tapu vermiler. te bu yaplam dokunun,Fikirtepenin dnmn yasal olarak yapmaya alyoruz. Bu mevcut Fikirtepe yerleimi, bu da Fikirtepe ve dnm plan. leden nceki oturumda yasa eletiriliyordurgerekten eletirilecek olan yerleri var, mesela bir tanesi rnek veriyorum: bu yasada iskanl riski olmayan binanz da gelir ykarlar. Biraz nce sayn bakanmz bahsetti, 7 000 000-8 000 000 riskli bina var, devlet, belediye onlar brakacak, gelip sizin riskli yapnz ykacak. Eletirileri biraz byle alalm deerli arkadalar, eletiri mutlaka yapalm, ama bu nemli sre yenilenmemizi, bu riskten kurtulmamz salayacak ve gelecee daha byk risk tayacak yaplamay nleyebilecek eletiriler yapalm. imdi baktmzda bu Fikirtepe yerleim alan, bu da dnm plan, biz diyoruz ki, byle bir dnm olmaz. Devam ediyoruz, bu da yine Avrupa yakasnda biraz nce bahsettiimiz Resneli iftlii, Gvercintepe, Altnehir, 2 ahintepe. Buras da 1 680 000 m bir araziyken 5 500 tane parsele blnm 2 250er m ve zerinde yaplar yaplm. Bu mevcut yapy korumaya ynelik de bir dnm plan hazrlanm. uras da dnm plan, buras tamamen dolu, inaat yaplam bu da dnm plan, hibir donat alan yok. Caddeler, sokaklar 10 m, 12 m, 15 m, burada model imar artyla dnm salamak, gn kurtarmak. Burada mar Kanunu yok, Plan Yapm Ynetmelii yok, mar Mevzuat yok, yani bunlar hi kimse irdelemiyor. Maalesef alternatif olmadan bu tamamyla yerinde dnm odakl yaplanma, rnek resimlerde grld gibi caddelere, yollara sfr yeni dnm yaplar ortaya karyor. Ne yapmamz lazm? Planlamamz lazm. Artk bu ehri bir yasal hala getirmemiz lazm, bunu siyaset st, siyaset kimliimizi, siyaset apkamz bir tarafa brakarak brokratlar olarak sylyorum, nk her trl siyasi, sivil toplum kurulularn, belediyeleri, hepsini dinliyorum. Hepsi de bizim arkadamz, hepsinden ok byk katklarla byk lekte faydalanyoruz. Bu lke bizim, hepimiz btncl bir yaklamla, bir ortak paydada birleelim ve bu ehri planlayalm. Plansz olmaz. Planlar da yle le Belediye Meclisi ile 4 yllk Belediye Meclisinin ufkuyla, vizyonuyla her sene planlar deitirilmez. Maalesef ok zntyle sylyorum ama ben merkezi idareye bal olarak grev yapan birisiyim. Merkezi idare tarafndan planlanan yerleim alanlarnn rneklerini size sayaym. Bunun banda ilk toplu konut yerleimi Ataky vardr. Daha sonra Baheehir, Halkal Atakent Mahallesi, Ataehir vardr. Ataehir daha sonra younlat. Kayaehir, Ispartakule var, bu alanlar tam imar mevzuatna uygun, planlama kriterlerine uygun ada, yaanabilir, btn ihtiyalarn karland gelecei kucaklayan yaam alanlar. Peki, bu planlar merkezi idare yapyor da, yerel ynetimler niin yapamyor? Az nce gsterdik; ite erif Ali iftlii, Fikirtepe, Gvercintepe, Altnehir. nk yerelde mahalle basks

54

var. belediye bakanlarmz da bu ii ok iyi biliyorlar, bizden d aha iyi biliyorlar, bizden daha iyi yapmak istiyorlar. Belediyedeki planlamac arkadalarm, stanbul Bykehir Belediye Meclisinden Planlama Mdrlnn raportrnden kan raporu okuduunuz vakit evet diyorsunuz, planlama eletirisi de, planlama da drt drtlk byle olmal, ama bu meclise gittiinde byle olmuyor. Bugnk meclis iin, bugnk belediye bakanlar iin, bugnk ynetim iin byle bir ey sylemiyorum, genel olarak 27 yllk ben edindiim tecrbeyi aktaryorum. zr dilerim sayn bakanm, biraz sreyi ayoruz. Bizim merkezi idare olarak 2 yaptmz planlama alanlarn gsteriyorum. Kayaehir, buras 12 000 000 m , bakyorsunuz yollarnda, donatlarnda bir sreklilik var, mahalle merkezleri var. Buras Ispartakule, buras da dnm plan, yani donat sfr. Burada Kayaehirde yaptmz bir proje, biz bu projeyi, planlamay biraz nce gsterdiim Kayaba planlama alann niin gelitirdik? Burann olas Marmara depremi tehdidi altndaki riskli alanlarn transfer edilmesi amacndan yola kan bir politikayla planlamasn yaptk, imar uygulamasn yaptk ve konutlar ina ettik, btn belediyelere de birer yaz yazdk. Avrupa yakasndaki ile belediyelerimize, belediyenin snrlar ierisindeki riskli ar, orta hasarl binalar tespit edin, buradaki hak sahiplerine piyasa koullarndan yzde 10 daha indirimli konut vereceiz diye. 17 000 konut yaptk, 21 kii mracaat etti. Bu yolla transfer modeliyle biz 17 000 konutu sata karttk, 170 000 kii satn almak iin mracaat etti, o ayr bir konu. Yasal olarak dnm, ok ksa geeceim. Dnmn yasal olarak dzenlenmesinin zm nce plan, imar plan yapmalyz. stanbula btncl dnm plan yaplmal. Dnm plan stanbul Bykehir Belediyesi, ile belediyeleri ve niversiteler ile Bakanln koordinasyonunda ve onayyla yaplmal. stanbul dnm master plan evre ve ehircilik Bakanlnn onayyla yaplmal, her yl plan deitirilmemeli, bu sokak anlay, cadde anlay, bulvar anlay, binalarn ekmesi, kmas, brt konut sat, net konut sat btn modern dnyada naslsa, bizim lkemizde de uygulanmal. Aksi halde byle u andaki beklentiyle bu dnm gelecekte felaket olur. Yani bugnk afet riskinden daha byk bir gelecee felaket olur arkadalar. Parsel birletirmesiyle imar arttralm, donat ayrmayalm, altyapy glendirmeyelim, byle yapacamz dnm olmaz. Benim ilem ykseliyor diyorsunuz, ykseliyor, ama altndaki omurga kyor. Yani nce biz omurgalaryla, ulamyla, yeil alanyla, eitim alanyla, sosyal kltrel alanyla bu ekilde dnm gerekletirebilmek iin ncelikle plan disiplini getirmeliyiz, ncelikle imar plan disiplini getirmeliyiz, ondan sonra dnm yapmalyz. Plan disiplini kurallara uyulmadan dnm yaplamaz, aksi halde beklentiler ok yksek. urada yan bamzda Yldz Posta Caddesinin 2 sonunda bir sitede vatanda geliyor, diyor ki, bizim 90 m dairemiz var, mteahhit 2 geldi, bize iki tane 90 m teklif etti ve szleme yaptk. Yani dikkatlerinize 2 2 sunuyorum arkadalar, bir tane 90 m dairesi olan iki 90 m alacak, bir de mteahhit buraya kendi kazancn salamak iin bir daha o kadar younluk getirecek. Bu imar artyla bu dnm yaplamaz. Sayn Bakan ifade etti,

55

stanbulda 2 000 000 riskli konut var dedi. mar art modeliyle yapacaksak biz o zaman stanbula 5 000 000 daha yeni konut yapmamz lazm. Bu 5 000 000 konutu kim satacak, kim alacak, hangi altyap gtrecek, gelecee nasl bir risk tanacak? O zaman stanbul bugnk afet riskinden daha byk riske gtrr byle bir dnm modeli. Syleyecek ok eyler var, zaman verdiniz, teekkr ederim, sa olun. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Biz teekkr ederiz. Merkezi ynetimin esasnda perspektifini de bylece en azndan bir kez daha grm olduk. Bu anlamda da bizi doyurduunu dnyorum. kinci konumac olarak stanbul niversitesi Hukuk Fakltesinden Yrd. Do. Dr. Cenk Yaar ahin Beyi davet edeceim. Kendisi hukuk alannda yasal anlamda da bize byk ihtimal ufuk aacak dnceleri sergileyecek. Yrd. Do. Dr. CENK YAAR AHN- Teekkr ederim efendim. Ben de btn dinleyenlere sayglarm sunuyorum ve sabah oturumuna katlamadm iin zr diliyorum. Syleyeceklerim de orada sylenenlerin tekrarysa ne olur kusuruma bakmayn. Ben de bir kamu grevlisiyim, retim yesiyim, dolaysyla yasal adan bakmak durumundaym. Fakat galiba son dnemlerde de birazck da vatan hainiyim. nk bu kanunu eletirenler eer kentsel dnme karysa, (bence doru bir mantk deil, ben kentsel dnme kar deilim) ama eletirenler eer kar olarak grlyorsa, kar olanlar da vatan hainiyse evet, ben bir vatan hainiyim. Eletirenlerdenim, yalnz bu kanun deil, daha nce geen yl da buradaydk. Biliyorsunuz kentsel dnm yalnzca 6306 sayl Kanundan ibaret deil, 5366 sayl bir Kanunumuz var bizim. Ypranan Tarihi ve Kltrel Tanmaz Varlklarn Yenilenerek Korunmas Hakknda Kanun, Belediye Kanunu 73. maddesi var, ama tabii en ok ses getireni hi kukusuz kapsam bakmndan bu kanun oldu. Dolaysyla ben de msaade ederseniz bu kanun zerindeki deerlendirmelerimi sizlere arz etmek istiyorum. Gerekten yasa Trkiyedeki en byk imar hareketi ama bana gre kapsam ve etkileri bakmndan bireylerin mlkiyet hakk, barnma hakk, yerleme hakkna ilikin olarak da temel hak ve hrriyetlerine en geni mdahaleyi ngren bir yasa kapsamnda. O bakmdan da ciddi hukuka aykrlk endielerinin olmas bence gayet normal. Tabii eletiriyorum, yalnz bu eletiriler kapsamnda verilecek somut cevaplar olursa, kanundaki gerek e gibi deil yalnz byle soyut gerekeler, teknik hukuk gerekeleri olursa ben haksz olduumu da seve seve kabul etmek durumundaym. Bir kere unu da baka bir ekilde arz edeyim. Gemiteki hatalarn, yaklamlarn yeni hatalarn zeminini oluturmamas gerektii kanaatindeyim. Kald ki, gemiteki hatalar yapanlar da neticede idare ve birou da ayn konumdalar. O bakmdan da en bata bunu vurgulamak durumundaym. imdi neden eletiriyorum? Bir kere kanuna baktnzda en nemli hususlardan biri kanunun garip bir ekilde kendisini stn kanun olarak tanmas, etiketlemesi. nk diyor ki 9. maddesinde kanun: Dier kanunlarn bu kanunla badamayan

56

hkmlerinin geersiz olaca sz konusu. Halbuki bizim hukuk sistemimizde byle bir sral dzen, kanunlar aras hiyerari sz konusu deil. Kanunlar birbirleriyle attnda hangisinin uygulanmas ncelikle sz konusu olaca meselesi gndeme geldiinde genel kanun, zel kanun, nceki kanun, sonraki kanun ayrmlarn yapyoruz. Dolaysyla dier kanunlarn bu kanun karsnda bir hkm yoktur diyerek, toptanc bir zihniyet doru bir zihniyet deil. Ne olur, bunun ne zarar var diyeceksiniz? Bakn, kanunun kendisi de rneklemi, hangi kanunlara gre stn bir kanun, onlar ksaca hemen zikrettikten sonra belki birtakm armlar yapabilir. rnein, Orman Kanunu, Askeri Yasak Blgeler, Gvenlik Blgeleri Kanunu, Kltr ve Tabiat Varlklar Koruma Kanunu, Ky Kanunu, Mera Kanunu, Toprak Koruma ve Arazi Kanunu. Belirli bir oranda Geri Dnm Kanunu ile attnda bu kanun, bu kanun hkmleri sz konusu olacak. Peki, o durumda ne yapmak durumundayz? Btn o kanunlarla belirli alanlara konusuna gre getirilmi kstlamalar, gvenceleri, planlama esaslarn kamu yararna unutmak durumundayz. Sonra tabii ey de var, mar Kanunundaki planlama kstlamalar da sz konusu olmayacak 9. madde kapsamnda, dolaysyla ben bu erevede nasl bir btncl planlama sz konusu olacak, onu anlam deilim, ama sizler beni aydnlatrsanz memnun olacam. Baka bir husus kanun kapsamndaki genilie ilikin; zannediyorum sabah da konuulmu yasa sadece sadece riskli yaplar kapsamyor, 3. maddenin 7. fkras uyarnca uygulama btnl bakmndan bakanlka gerekli grlen salam yaplar da kapsayabilir. imdi tabii Sayn Karaolu dedi ki, efendim, ii mi yok idarenin ykacak? Ya ykarsa? Dolaysyla nasl bir ey sz konusu ki, kanuna koymu? darenin elinde bulunsun diye ki, yeri geldiinde kullanr diye mi? Biz aslnda kanunda olmayan yetkileri kullandn biliyoruz idarenin, idare mahkemeleri bu tip davalarla doluyken, kanunda kendisine verilen bir yetkiyi nasl kullanamayacan pek bilemiyorum. Tabii byle olduu zaman yava yava akas kanunun amacnn baka amalar olabilecei ynndeki endielere en azndan hak vermemek ok mmkn deil, bunlarn giderilmesi gerekir. nk biz kendi rencilerimize hukuk fakltesinde onu anlatyoruz. Maksat unsuru sakatl denilen bir sakatlk var hem kanunlarda, hem idari ilemlerde olabilir. Yani grnrdeki kamu yarar aslnda rtl bir kamu yarar, altnda baka birtakm kamu yararlar sz konusu olabilir. Bunun byle olmadna bizim ikna olmamz gerekir. Nasl ikna olacaz? Mesela, lt olmas gerekir kanunun, Anayasa ilke mademki bireylerin mlkiyet hakk, yerleme hakk, konut hakkna mdahale ediyorsunuz, ll olmas gerekir. lllk sz konusu olduunda da ben bu kanunda pek bir ey gremiyorum. Bakn, daha nce de syledik, merak ettim, glendirme kelimesinin kanunda ka defa getiine baktm, bir defa gei yor yalnzca. Halbuki madem bu kadar ciddi bir snrlama sz konusu temel hak ve zgrlklerin, yaptrmn konuyla, sebeple orantl bir ekilde olmas gerekir. Dolaysyla eer glendirmeyle birtakm eyleri halledebilecekseniz, mademki kanunun amac da, ncelikli amac deprem risklerini ortadan kaldrmak, niin glendirme daha fazla ngrlmemi kanunda, onu da merak etmiyor deilim.

57

Cevab biliyorum, bir taraftan da biz kentsel dnm sebebiyle salkl alanlar ina etmeye bakyoruz. Yani bir tala iki ku vurmaya alyoruz ama bakn, bu o kadar kolay bir ey deil. nk kentsel dnm 10 yla, 20 yla yaylacak bir husus, yle olduu zaman bu u anlama geliyor: Siz mkellef bir yemek istiyorsunuz, ama hem iki dakikada yaplsn, hem iki dakikada ye nsin istiyorsunuz. yle olduu zaman ok kolay deil bunu yapabilmek neticede. Gnlllk esas getirildi deniliyor. ncelikle gnlllk erevesinde halledilmesi gerekir. Nasl bir esas bu? Eer ykm sz konusu olduktan sonra 2/3 anlarsa, 2/3 pay sahipleri anlarsa, siz 1/3deyseniz artk paylarnzn dier pay sahiplerinin sat sz konusu, hatta idare kendisi gelip de bunu sizden satn alabilir. imdi hi mi nemi sz konusu deil geri kalanlarn? Dolaysyla mlkiyet hakkna ilikin haklar bu kadar m gz nne alnmyor? O zaman gelin Kat Mlkiyeti Kanununu da deitirelim. Pastane alrken oybirlii aryorsunuz, onu da ortadan kaldralm. Damna reklam vermeye kalktnzda oybirlii aryorsunuz, onu da ortadan kaldralm. Madem eer anlay byleyse, dierlerini de deneyelim, ama hadi bunu bir tarafa brakabiliyoruz, ounluun iradesinin aznln iradesine stn geldiini kabul etmek durumundayz madem, 2/3 anlaamaynca hala neden bunun bir kamulatrma gerekesi olduunu da ok anlayabilmi deilim. nk kanunda yle bir hkm var. yle diyor: Eer zerindeki bina yklm olan arsann malikleri 2/3 orannda bir araya gelip anlaamazlarsa, acele kamulatrma yoluna gidip, buralar alnabilir. Brakn deerlendirsinler arsalarn ileride, belki belli bir mddet beklemek istiyorlar. Niin bu bir kamulatrma gerekesi, onu da anlam yine deilim maalesef. Ynetmelik kt tabii, o ynetmeliklere maalesef girmeye zaman yok kanunda, ama inann o ynetmelikte de nemli birtakm hukuksal yanllklar sz konusu. imdi baka bir dzenleme sz konusu kanunda, bunun da hukuk devletine hi yakmayan bir tutum olduunu dnyorum. Eer boaltmay salayamyorsa idare unu yapacak: Elektrii kesecek, suyu kesecek, doalgaz kesecek. imdi bakn, bu olmaz. Yani tahliye edebiliyorsanz, yetkiniz varsa edersiniz. Adeta ikence yapar gibi insan onuruna yakmayan bir ekilde insanlarn elektrii, suyu, doalgaz kesilmez. Bu baka, yani yakan bir ey deil hukuk devletinde, ama ayn zamanda bilmiyorum eer bu yasal dzenlemeyi yapanlar dikkate aldlar m? En bata taraf olduumuz uluslararas szlemelere aykr, Birlemi Milletler ekonomik, sosyal ve kltrel haklar szlemesine aykr, bu szlemenin genel yorumuna aykr. nk bu szleme uyarnca konut hakk veya barnma hakk dediimizde biz yalnzca bir at ve drt duvar dnmyoruz. Elverili standartlarda yaama hakk istiyoruz, bar ve gvenli, huzurlu bir ekilde yaama hakk istiyoruz. Dolaysyla bu hkm yalnzca bal bana bizim taraf olduumuz uluslararas szlemelere aykr bir hkm. Baka bir konu yasann 5. maddesi 2. fkras uyarnca gecekondu sahiplerinin tanmazlarna enkaz bedeli denmesi sz konusu. Baktnzda yasaya

58

dolaysyla bu gecekondu sahiplerine eer hukuka uygun meru yollarla oturmuyorlarsa tanmazlarnda yalnzca enkaz bedeli denmesi gndeme gelir. Bunun da uluslararas szlemeler bakmndan ne kadar hakkaniyete uygun olduundan akas emin deilim. 15 yl, 20 yl boyunca oraya gz yumuyorsunuz, elektriini suyunu, doalgazn veriyorsunuz, yolunu getiriyorsunuz ve el deitirmesine izin veriyorsunuz. Ondan sonra gnn birinde al enkaz bedelini, ne halin varsa gr diyebilirsiniz. Kanuna gre de belki yardmlar yaplabilir, ama yaplabilir, yapmak durumunda deilsiniz. Avrupa nsan Haklar Mahkemesinin Trkiye hakknda verilmi birtakm kararlar var. Merak edenler bakabilir; Amato karar, ner Yldz karar, bu karardaki bileenleri birletirdiinizde de enkaz bedelinin mlkiyet hakk bakmndan yeterli olup olamayaca konusunda da phelerim var akas, nk biliyorsunuz zellikle uluslararas szlemeler bakmndan mlkiyet hakk meselesinde mlkiyet hakknn ihlali bakmndan mutlaka hukuka uygun meru yollarla barnyor olmanz gerekmez. nemli hususlardan ve benim kanuna ilikin temel eletirilerimden bir tanesi de kanunun idareye ucu ak takdir yetkisi tanmasdr. Gri bir kanun bakn, birtakm rnekleri size okuyacam, kelimelerden anlalacak zannediyorum. Uygulamann gerektirmesi halinde bakanlka uygun grlen hallerde konut sertifikas verilebilir, kredi verilebilir, borlandrma suretiyle verilebilir. Bakanlar Kurulu kararyla yapm maliyetinin altnda tespit edilebilir. Bunlar btn kanunda yer alan takdir yetkisi, dolaysyla idareye keyfi birtakm yetkileri kullanmasna imkan veren dzenlemeler sz konusu. Halbuki bizim sistemimizde idarenin yrtme organnn asli kural koyucu olmas mmkn deil. Dolaysyla siz ister istemez tabii ki idareye tali kurallar yapma konusunda yetkiler vereceksiniz, ama bu yetkileri verirken kanunun snr, kapsam ve ilkeleri belirlemesi gerekir idarenin bu yetkiyi keyfi kullanmasnn nne gemek durumundasnz. steyene istediine yardm yapma, istediine yardm yapmama gibi bir takdir yetkisi veremezsin iz. Dolaysyla bu bakmdan nemli defolar sz konusu bu kanunun, bizde bu gibi takdir yetkisinin gvenceleri de sz konusu deil. Daha gemite de bunlar belirttik, anlattk. Trkiyede planlamaya katlm konusunda dzenlemeler hala eksik, bizdeki zihniyet ben ilemi yaparmondan sonra ancak itiraz edilir. Bu gvenceler ve idarenin denetim mekanizmalar sz konusu deilken bu kadar geni yetkiler verilmesi yine hukuka aykr bir durum. Baka bir dzenleme de yrtmenin durdurulmasnn yasaklanmas mesel esi. Biliyorsunuz bu kanuna gre yaplacak ilemler bakmndan yrtmenin durdurulmasn yasaklyor. Dolaysyla siz tanmaznz hakknda bir ykm karar sz konusuysa, dava aabilirsiniz, idari yargda bu ilemi hukuka aykr olduunu iddia edebilirsiniz, ama geici bir tedbir ferahlama alamazsnz. Anayasa Mahkemesinin vermi olduu kararlar var, bunlar da ayr bir mevzu, daha 2010 ylnda verdii karar var. 3095 sayl Tanmaz Mal Zilyetliine yaplan Tecavzlerin nlenmesi Hakknda Kanun. Bu kanun erevesinde verdii kararda Anayasa Mahkemesinin yrtmenin durdurulmas kararnn hak arama zgrlnn bir

59

paras olduu ve dolaysyla yasaklanamayaca konusunda ak karar sz konusu. Herhalde bu ok da dikkate alnmad, aslnda tam da bu gibi durumlar iin bakn sz konusu yrtmeyi durdurma messesesi. Eer sizin tanmaznza ilikin bir ykm karar sz konusuysa ve siz bunu dava ettiinizde bir yrtmeyi durdurma karar almazsanz buras yklacak demektir. nk iptal kararn sonradan alsan z bile dava am olmanz ilemin etki ve sonularn engellemiyor. Tanmaznzn bulunduu alanda ykldktan sonra yerine yeni yaplar yaplm, iyi niyetli nc kiiler geldikten sonra elinizde bir iptal karar olsa ne ie yarayacak? Dolaysyla ancak olsa olsa belki belirli bir tazminat gndeme gelecek. Ne ie yarayacan syleyeyim, u sz konusu olabilir: neticede burada fiili ve hukuki bir imkanszlk sz konusu. O bakmdan da artk sana gel bir tazminat verelim, senin artk tanmazn geri getirme imkan sz konusu deil, arsan da geri alamazsn. nk oraya yeni yerler yapld, yeni malikler sz konusu, dolaysyla sen iyisi mi al bu tazminatla idare et denilmesi durumu sz konusu. Vurgulamak istediim son iki husustan bir tanesi acele kamulatrma meselesi. Eer dediim gibi idarenin ihtiyac sz konusu olursa, kanunda da diyor ki: dare acele kamulatrma yapabilir. Orada da yanl bir yaklam sz konusu bakn, acele kamulatrma toptan bir ekilde olmaz. Bir kanuna buralar acele kamulatrlabilir diye dzenleme konulmaz. Acele kamulatrlma denilen ey Bakanlar Kurulunun her bir kamulatrma ilemi iin tek tek acele olup olmadna karar vermesi demektir. Zamannda Dantayn iptal kararlar var, Enerji Piyasas Dzenleme Kanununda da bu gibi hkmler sz konusuydu. Daha dorusu imkan sz konusuydu, ilemler yapld, olmaz denildi. Her bir ilem iin ayr ayr yaplr, batan toptan bir yetki verilmez. Acele kamulatrma nasl olur? Artk 10 gn, 15 gn, bir ay, ay snrl bir zamannz varsa belki o durumlarda gndeme gelir, ama bu kanunun btn uygulanmas bakmndan acele kamulatrma messesesi gndeme gelmemesi gerekir. hale kurallar, bu kanun uygulamas erevesinde yaplacak ihaleler Kamu hale Kanunu 21/B maddesi uyarnca yaplacak. Nasl olacak? Btn istekliler baznda bir ihale sz konusu olmayacak, idarenin teklif gtrd belirli yeterlilie sahip isteklerle ve bu belli sayda isteklerle pazarlk usul sz konusu olacak. Bunun dayana olarak da hale Kanununun 21/B maddesi gsteriliyor. Bakn, yle diyor kanun: doal afetler, salgn hastalklar, can ve mal kayb tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafndan nceden ngrlemeyen olaylarn ortaya kmas zerine ihalenin ivedi olarak yaplmasnn zorunlu olmasna dayanlyor. Biz depremin tehlikeliliini, depremin varln 1999dan beri ngryoruz. Bugn karmza km bir ey deil, dolaysyla bu hkm de ite bu kanunun altnda baka amalar arayanlara yardm eden, bu yndeki eletirilerini hakl klmaya yardm eden hkmlerden biri ne yazk ki. Sonu olarak; geenlerde gazetede okudum. Beton retme konusunda Avrupada birinci, dnyada ncyz. Zannediyorum bu kanun sayesinde

60

dnyada da birinci olacaz ama umuyorum mlkiyet hakk ihlali, konut hakk ihlalleri konusunda dnyada birinci olmayz. Teekkr ediyorum, sayglar sunuyorum. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Cenk Hocam, ok teekkr ediyoruz gerekten. Hukuk perspektifinden 6306 sayl Yasaya ok nemli eletiriler getirdiniz. Bunu da oturumumuzun sonunda soru-cevap ksmnda tekrar tartacamz dnyorum bu konu nedeniyle. Evet, nc konumac olarak yine hukuk alanndan bakacaz bu kanuna, Hilal Keyi davet edeceim. Barnma hakk konusunda almalar var, Hilal Hanm, buyurun. HLAL KEY- Teekkr ediyorum. zellikle bu gzel stanbul gnnde buraya gelip de bizleri dinlediiniz, merak ettiiniz, beni buraya davet ettii iin stanbul ehir Planlama Odasna ve btn katlmclara, benden nceki konumaclara ok teekkr ediyorum. Yararlandm da sylyorum sabahki oturumdan da, TOK temsilcisi Karaolu Bey de gzel bir sunum yapt. Tabii ki yllardan beri stanbulun tkanan gecekondu blgeleri anlamnda bir plan getirmeyi tasarladklarn syledi. Niyet olarak kukusuz iyi bir niyet, ama insan ve yaantsn gz ard ederseniz sonuta planlar, programlar, yasalar hibir ie yaramyor. uygulamada bitiyor, uygulamadan da rnekler vereceim size ve u aamaya kadar stanbulda dnm adna yaplm uygulamalar bize hi gzel eyler sylemiyor. O zaman biz bu yasaya niin inanalm, neden inanalm? Bir ey syledi TOK temsilcisi Ali Bey, ok da doruydu bana gre: Bu kentsel dnmlerin planlamas olmadan aman aman balatmayalm, bir planlama olmazsa daha beter bir hale geliriz. Benim tylerim diken diken oldu, byle bir dnce mi var, byle bir niyet mi var, bir de plansz m uygulanacakt bunlar, imar plan olmadan m inaata geilecek, imar plan olmadan m ykmlar balayacak, byle bir dnce mi var? Dondum kaldm, bilmiyorum. imdi nce bir uluslararas metinler anlamnda yle bir sunum hazrlamtm. Barnma hakk, bir insan hakk ihlali, yani yle sadece uluslararas szlemeler, yasalar anlamnda deil Trkiye Cumhuriyeti yasalar anlamnda deil, bir insan hakk ihlali. Dnn, barnacak birinci konut, ikinci konuttan falan sz etmiyoruz. nsanlarn yaad tek bir evi var, o eve siz ben byle bir yasa kardm diyorsunuz, buna gre anlamadysan git, nereye gidersen git diyorsunuz ve bunu aman aman stanbul deprem riski altnda kalacak, sizin hayatnz kurtarmak iin yapyorum diyorsunuz ve anlamadnz takdirde nerede kalrsan kal diyorsunuz. Bu ok mantkl gelmiyor. Uluslararas belgeler anlamnda bir bakarsak, evrensel bildirgenin 25. maddesinde: Herkesin salk ve beslenme, giyim, konut ve tbbi bakm hakk vardr diyor. Gene sosyal ve kltrel haklar uluslararas szlemesi: Herkes kendisi, ailesi iin beslenme, giyim, konut dahil yeterli bir yaam dzeyi ve yaama koullarn srekli olarak gelitirme hakk vardr deniliyor. Avrupa Sosyal

61

art 16. madde, Trkiyenin taraf olduu szlemeleri sylyorum tabii, imzalamadklarndan hi bahsetmiyorum: imzalayan devletler Aile yardmlarn mali dzenleyen konut salama, yeni evlerine yardm ve dier uygun aralar la aile yaamlarnn ekonomik, yasal, sosyal bakmdan korunmasn desteklemesini taahht eder . Gene Avrupa Sosyal artnn 31. maddesi: Devlet halkn kabul edilebilir dzeyde kentlerden yararlanabilmesini salamakla maddi olana dar olanlar iin konut giderlerini ulalabilir bir dzeyde tutmakla ykmldr Avrupa Birlii Temel Haklar art 34. madde, tek tek okumuyorum, sosyal yardm ve konut yardm hakkn tanr btn devletler. Ulusal belgelerde Anayasa 17.maddesine gre koruma ve gelitirme hakkna sahiptir. Anayasa madde 56 herkes dengeli bir evrede yaamak hakkna sahiptir. 1961 Anayasasnda daha belirgin bir biimde vard konut hakk, ama u andaki 1982 Anayasasnda biraz yle dolayl yoldan sadece 57. maddede geiyor. Son bir 7 no.lu gen el yorum, Cenk Bey de biraz bahsetti ondan, Birlemi Milletler zorla tahliyelerle ilgili 2009da kan stanbul Raporunda vard. Kiilerin ailelerin, topluluklarn kendi iradeleri olmakszn oturduklar evden veya topraktan geici ya da daimi olarak ve u ygun hukuk veya dier koruma biimleri salanmakszn karlmas ilk grte insan hakk ihlali, yani birinci derece insan hakk ihlali dediimiz olay. Bu mevcut yasann, btn kukularmz gerekleirse, umarm gereklemez, ama grnen o ki -gidiat yletipik bir insan hakk ihlali olacan dnyorum. Bu insan hakk ihlali srasnda sabahki oturumda denildi ki, ite bu yasann en gzel yan bir an nce depremden etkilenecek konutlar yklacak. Mahkeme de yrtmeyi durdurma veremeyecek, ne gzel. ok kt, yani dnn, yrtmeyi durdurma idare mahkemelerinde yle her dakika verilebilen bir ey deildir. Yasa gerei iki koulu vardr bunun ve ayn anda gerekleecektir. Hem aka hukuka aykr olacak bir ilem ve gecikmesinde saknca olacak. Bu iki koul bir araya gelecek, aka hukuka aykr bile olsa gecikmesinde bir saknca yoksa alamazsnz yrtmeyi durdurmay zaten. Dnn, bu iki koul gerekleecek, aka hukuka aykr ve gecikirse evi yklyor, ite telafisi mmkn olmayan zarar. Yasa diyor ki mahkemeye, hayr, asla veremezsin yrtmeyi durdurma. Bu yasann eletirilen dier yanlar bir yana, benim iin bu madde bir yana. Bu totaliter rejimlerde falan olabilecek bir ey, sadece bu madde yasann o biraz nce bahsettii elektriini kesmek, s uyunu kesmek, yani tabii ki insan hakk ihlali, o insan yaanabilir bir koulda yaatmak, dzgn bir evde yaatmak devlet olarak grevin zaten, imza attn o uluslararas szlemelerde bunu sylyor. Bunlarn hepsini bir yana braknca, koullar varsa bile yrtmeyi durdurma veremezsin demek Anayasa ihlali aka. Nasl Anayasa ihlali, Anayasa ne diyor? Kuvvetler ayrl diyor. Yasama, yrtme, yarg birbirinden bamsz ve kuvvetler ayrl ilkesi, birbirinin iine karamaz. Sen bir yaptn yasal dzenlemeyle diyorsun ki, yani hkmet olarak yargya asla yrtmeyi durdurma veremezsin bu konuda. Bu tipik bir Anayasa ihlalidir. Yarglanyor millet Anayasa ihlalinden, uygulamada neden korkuluyor diye

62

dnyorsunuz? Sulukule rneini dnn, 5336 Yasa 2005te kt. 2007 yl sonunda bu proje buradaki tarihi dokuyu korumuyor diye Sulukulede yerleri kamulatrlan 3 mvekkilim adna dava atm, anlamadlar da belediyeyle, yrtmeyi durdurmay alamadk. Defalarca istedik, koullar vard, alamadk. 4 sene sonra evet, bu projede kamu yarar yok, stanbulun kentsel tarihi dokusunu korumuyor diye iptal karar geldi. Dnn, ykmlara son direnenlerden biriydi benim mvekkillerimden bir tanesi Glsm Hanm, anneannesi o evde domutu, annesi o evde domutu, kendi ocuklarn o evde dourmutu ve 4 sene sonra yasad bir biimde elinden alndn reniyor mahkeme kararyla. imdi batan siz yrtmeyi durdurmay yasaklarsanz, devletin her eyi doru dzgn yapt mantyla bakarsanz meseleye, o zaman zaten idare mahkemelerine gerek yok ki, niin kuruldu idare mahkemeleri? Hkmetin, devletin yapt bir ite bir yasa dlk varsa onu nlemek adna kurulmu bir ey. Batan yrtmeyi durdurmay almamak endielerimizde ne kadar hakl olduumuzu gsteriyor. 5366 sayl Yasann Sulukule uygulamalarn dnn, yasann ad Bozulan Tarihi Dokularn Onarlarak Gnmze Kazandrlmas, tam ismi bu, Yenileme Yasas diye geiyor da ksaca. Tam ad bu ve yarglama sonunda ortaya kyor ki, deil oradaki kentsel dokuyu gnmze kazandrmak, oradaki kentsel tarihi doku korunmam yaplan projede ve inaatlar bugn bitmez zere. te yeni malikler, eski malikler, tam bir kaos stanbulun gbeinde yaplan bir yenileme uygulamas. Bir de belki uluslararas bir rnek verebilirim o konuda, AHMde -Avrupa nsan Haklar Mahkemesi- mlkiyet hakk iin tapu gerekmiyor. Yani ille oras tapulu bir mlknz olmas gerekmiyor, tapu tahsis belgesi mlkiyet gibi deerlendiriliyor. Tapu tabii deerlendiriliyor da, ek olarak sylemek istiyorum. Tapu tahsis mlkiyet gibi deerlendiriliyor. ok uzun yollar orada bir belediye hizmeti almsanz ve ok uzun yllar orada yayorsanz, yani sizin yuva ve barnma anlamnda orayla bir ilikiniz varsa bu bir mlkiyet hakk ihlalidir diyor. Son olarak da belki Trkiyeden tabii ok yeni olduu iin Sulukule rneini AHMe tadk, ama daha henz bir sonu kmad 2 yldr, orada da ok az olan bir uygulamayla Trkiyedeki sre bitmeden kabul etti Sulukule davasn AHM ve ezamanl olarak devam ediyor, bitiyor. Barnma hakk ihlali anlamnda belki son bir Bulgaristandan bir rnek verebilirim. Bizde yasalar ok yeni olduu iin henz AHMden km o anlamda bir karar yok. Nisan aynda Bulgaristandaki Sofya yaknlarnda bir Roman yerleim mahallesinde gene byle 20-30 senedir belediyenin hizmet gtrd, orada yaayan insanlara ykmlarla hibir alternatif gsterilmeden yaplan bir uygulama zerine Avrupa nsan Haklar Mahkemesi zel hayatn, aile hayatnn ihlalidir diye bir ihlal karar var farkl bir yorumla giderek oradaki insan yaantsna, bir arada yaamaya, dayanmaya alk olmayan bir yere srdnz iin diyor. Yani mlkiyet hakkndan biraz daha farkl zel hayat ihlali anlamnda. imdi bizdeki Sulukule rneine dnersek, biraz nce Ali Bey de gsterdi, Kayaba rnei gzel bir rnek. Belki kendi iinde gzel bir rnek, ama yllardr Bizans dneminden beri bir Roman Mahallesi olan Sulukulede avlulu, oradaki

63

dayanmay kuvvetlendirici, kaplarn birbirine ald, kapsna at arabasn balad bir mekandan, bilmem ka katl ehrin 60 km dnda yksek binalara tadnz zaman o insanlar orada yapamyorlar. ok gzel bir bina olabilir, ama bu insanlar iek satyor, bu insanlar geceleri mzik yapyor. 60 km bir mekandan bunu yapamyorlar, hepsi geri dnd, Sulukulenin eperlerinde, orada burada srnyorlar. Bu imdi bir sosyal devlet anlayyla badamyor, yani uyumuyor. Dnn, oradaki yaanty, oradaki insan siz yenilemenin iine katamamsanz ayet, yaptnz bina Cenk Hocann da dedii gibi betonda birinci olmamz salyor, baka bir ie yaramyor. Teekkr ediyorum. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Sayn Hilal Keye ok teekkr ediyoruz. Uluslararas szlemelerle ilgili verdii bilgiler ve uygulamalarda yaanla n, kentsel dnm uygulamalarnda yaanan sreci anlatan konumas iin tekrar teekkrler. Drdnc konumacmz ehir Planclar Odas stanbul ube Ynetim Kurulu yesi Sayn Grkan Akgn. GRKAN AKGN- Teekkr ederim. Herkesi selamlyorum. imdi yasann ok fazla detayna girmeyeceim. Sabahki konumalar ve bugnk bizim oturumumuzdaki konumalarda eitli maddelerde hangi konular eletiri unsuru oldu belli oldu. Ben yasann z itibariyle neyi ortaya koyduunu, bu ortaya koyduu modelin dier bugn alnan kentleme kararlaryla birlikte nasl bir stanbul, nasl bir kent meydana karacan biraz tartma konusu yapmak istiyorum. Oturum bakanmza uyarak siyasete de gireceim, merak etmeyin. imdi ncelikle bizim 2000li yllardan itibaren yaadmz bir kentsel dnm sreci var. Bunun deerlendirmesi bir yana 6306 sayl Yasa ve bunun ynetmelikleriyle birlikte baka bir srece giriyoruz. Bu yaadmz sre, bu yasann z birinci olarak bizim bugne kadar idarelerin yn verdii ve yaklak kuak boyunca rettiimiz kentlemenin, ortaya koyduumuz kentleme modelinin dnmnn maliyetini bugnk kullancya, hatta bugnk oturucuya ykan bir yasa var ortada. Tespitinden ykmna, tahliyesinden yeniden binann yapmna, o yaplan binada borlandrlmasna kadar aradaki kredilendirme vesaire burada eitli yardmlar karrsak bugn oturan kullanc bunun maliyetini deyecek. Yani ne bunda sorumlu olan daha nce oturumlarda konuuldu, idare bundan ok fazla bu sorumluluu stlenecek, ne bundan nceki kuaklarn burada rettii kentleme es kaza byle bir kentleme ortaya kardk, bunlarn hibirinin nemi yok, bu maliyeti bu usullerle bugnk oturan karlamak durumunda. Nasl olacak bir ekilde greceiz. Bu yasa bize bir tane model sunuyor. Kentsel dnm literatrde tartlan bir kavram, ok fazla planlama dahilinde eitli yntemleri olan bir sre. Aslnda kentsel dnm, bu srete orada yaayanlarn sosyal, ekonomik yaantlaryla ilgili bir sreken bu yasa byk ihtimalle binann yklmas, yaplmas ve yeniden

64

orada ikamet edilmesi zerine bir tek modeli olarak ortaya koymu durumda. Dier srelerden, dier yntemlerden tamamen bamsz. imdi byle dnld zaman, byle baktmz zaman kentsel dnm bunun da tesinde bir yerde 2 2 yaama yle bir ey deil: ben 100 m bir yerde yayorum, 70 m lik baka bir yerde yaasam da olur diye bir ey deil. Benim ocuum yandaki okula gidiyordur, ben yukardaki mahallede bir ekilde ulam masrafn deyerek ie gidiyorumdur, komuluk ilikilerim vardr, bir hayat kurulmutur burada yllar itibariyle. Bunu afet ve deprem meruiyeti altnda grerek bunlarn tmnn stnden yani bina yklacak, burada baka bir bina yaplacak eklinde bir model ortaya konuluyor ve unlarn hepsini es geiyor: afet ynetiminin nasl bir sre olduu, saknm planlamas, afetin ncesi, afet esnas, afetten sonraki sreler nasl ileyecek gibi bir model konulmu durumda deil. Ben unu da merak ediyorum, mesela TOKnin rettii konutlarda depremden sonra imdi adr alanlar nerede olacak o bir sknt, yerleik konutlar nerede olacak onu da bilmiyoruz mesela. Bir deprem oldu stanbulda nereye yerletirilecek insanlar, o da mehul. u anki retilen konutlara baktmz zaman haslat paylamyla retildii iin bildiim kadaryla yle bir stok konut retilmi durumda deil. imdi bu tek model ve sosyal, ekonomik ynlerini bir tarafa brakarak retilen bu tek modelin yannda bu yasann znde planlamann lavedilmesi gibi bir ey sz konusu. Planlamann lavedilmesi niye yle sz konusu? Birincisi ok bahsedildi, merkezileme burada n planda, bina leinde karar alnabiliyor artk. Bina ve hatta ada leinde, yani siz bir ilenin, bir kentin planndan hareket edip, yani planda bir hiyerari vardr ya, bu sreci tamamen lavedip bina leinden hareket edebiliyorsunuz. Hatta biraz nce Ali Seydi Bey syledi, imar hakk artyla olmaz, ynetmeliin kendisinde imar parseller birletirilirse, imar hakk art getirilebilir, madde var yani. O zaman bu madde niye koyuldu, o da enteresan. Yasayla birlikte planlamada, yani bakanla yle yetkiler veriliyor ki, u ana kadar retilmi, yani planlama disiplininin rettii btn standartlar yeni batan yazabiliyor. Donat standartlarndan tutun metrekare standartlarna kadar bunlarn hepsini yeni batan ina edebiliyor bu yasayla birlikte ve karar alma mekanizmas, denetleme mekanizmas, yrtmeyi durdurma ve kar kanlarn Ceza Kanununa tabi tutulmas vesaire gibi bunlarn yaayanlarn, brakn yaayanlarn, bu kendi alanlarnda sz, yetki, karar sahibi olmalarn, ou idarenin bile karar alma mekanizmasndan koparldn gryoruz. Bu da yasann nemli zelliklerinden biri. Yasann getirecei eylerden biri de, bizim gayrimenkul sektrn menkulletirmesi. Bir kredi ve bu kredilendirmeyle birlikte, yani bu sektr bankaclk sektryle iyice bir ilikili hale getirmesi, yasann ierisinde geen ok fazla almam ama muhtemelen alacak imar hakk transferi, konut sertifikas, gayrimenkul sertifikas gibi gayrimenkuln menkulletirilmesi ve bunun borsada

65

alnp satlabilir bir unsur haline gelmesi gibi bir eyin altyaps oluturulmu durumda. Bu sre,tmn yle izlediimiz zaman pe pee kan kanunlar oldu. 2B Kanunu kt, Mera Kanunu kt, Mtekabiliyet Yasas kt, enerji piyasasyla ilgili yasa ve dzenlemeler kt, Afet Yasas kt. Bunlarn hepsi aslnda bir ekilde Trkiyedeki geliimi ve bundan sonraki lokomotif sektrn inaat sektr olarak grmenin temellerinden biriydi. Bunu yalnzca bina yapm olarak alglamayn, duble yollardan HES inaatlarna kadar bunlarn hepsi bir aslnda retim sektrnden ekilen bir devletin dier alanda, yani inaat sektrnde yn vermesiydi. yle ki, 60 000 000 000 liralk isizlik fonunun 9 000 000 000n duble yollara harcad. Deprem fonunun, Afet Yasas iin biriktirdii deprem fonunu duble yollara yapmaya harcadk. Bir miktar da bu sistemi srdrmesi iin gerekliydi. imdi inaat sektrnn geliimine baktmz zaman inaat sektr Trkiyede iki dnemde geliti. Bunlarn biri 1980li yllarda zellikle bizim 24 Ocak kararlaryla birlikte neoliberal yapya eklemlendiimiz sre, ikincisi de 2001 yapsal uyum sreci. Birinde yine gl bir sa iktidar vard, ANAP iktidar vard, ikincisinde AKP iktidar vard. kisinde de zellikle 2001 ylndan sonra kamu kaynaklar, kamu arazileri birer kaynak yaratma aracna dnt ve TOK bunda ok nemli byk rol stlendi. TOK 2000 ylndan sonra edindii byk kamu arazileri ve p lan yapma ve dier yetkileriyle birlikte zellikle stanbulda bu srecin yrtcs oldu. Elindeki kamu arazilerini plan yaparak, plan yaptktan sonra da aa kan rant deerinden bir kaynak yaratmaya doru bir yntem izledi. TOK aslnda kurulu amac itibariyle dk gelirlilere, yoksullara konut retmesi gereken bir kurum. Elimizde kendi internet sitesinden istatistikler var, stanbul genelinde Austos 2010 itibariyle 85 190 tane konut retilmi. Bunlarn 678 adedi, yani bir proje alt gelir grubuna ynelik, 8 adet kentsel dnm projesi var, 5 290 konut ediyor, 79 220 retilen konut orta ve st gelir grubuna ynelik retilmi konutlardan biri. imdi bir tane rneini izleyelim. Hepsine deiyor, kentsel dnme de deiyor, bu kaynak yaratmaya da dei yor. Belirsiz, Mahmutbey gielerinden ktnz zaman sa tarafta Olimpiyat Kynn orada bir alan var. O alan daha nceden Ayazma Konutlarnn oldu, gecekondu tek katl zellikle 1990l yllardan sonra doudan gneydoudan buraya genlerin bir yaam alanyd. Byk oranda inaat iilerinin oturduu yoksul gecekondu yerlemesiydi. Kentsel dnm projelerinden biri, birka tane rnei var. Sulukule, Tarlaba, Ayazmada bunu da izleyebiliriz, bunun da sonucunu grebiliyoruz. Orada bir kentsel dnm projesi gerekletirildi. Kentsel dnm projesi sonucunda ne olduuna baktn zaman TEMden gidince gryorsunuz, reklamlarn da ok izledik, Aaolu konutlar var orada. imdi yoksullarn kendine dair yle ya da byle rettii bir yaam alan dntrld, Bezirganbaheye tand. Bezirganbahede orada insanlar borlandrld yaklak 20 -25 senelik, Bezirganbahedeki insanlar oradaki byk oranda apartman masraflar, oradaki bir sr dier masraflar deyemedikleri iin g etmek zorunda kaldlar. Ke ndi yaam alanlarna uygun bir yaam alan retilmedii iin ki, bina kalitesi asndan da maalesef oradaki, Bezirganbahedeki konutlar ktyd, bu yzden de g

66

etmek zorunda kaldlar. Oradaki ne apartman ynetimine girebildiler, ne site ynetimine girebildiler, hibirine izin verilmedi. Yerine gelen yerde de lks konut ve alveri merkezleri retildi. imdi siz bir ekilde ben burada bir eyi zdm diyebiliyorsunuz. Yani orada yasal olmayan bir konut stoku vard, ben onu zdm, buraya tadm, hani buraya tadm, ama onlarn yaam, iktisadi durumlar, nerede alacak, ne yapacak onlara karmadm, ama zdm diyorsunuz, yerine de bunu rettim. Siz barnma sorununu zm oluyor musunuz? Aslnda zmemi oluyorsunuz, siz lks konut retmi oluyorsunuz, kaynak yaratm oluyorsunuz. Bunlarn birok rnei var. zellikle emlak gayrimenkul yatrm ortaklklaryla birlikte Ataehirde retilen yeni bir rnei var. Maslak 1453 reklamlarn gryorsunuz, askeri araziydi, maliye arazisi oldu, TOK plan yapt, sonra evre ehircilik Bakanl plan yapt, imdi stanbulun en lks projelerinden biri retiliyor orada. Barnma sorununu mu zdnz siz bu ekilde, orta snflarn, alt snflarn yoksulluk problemini mi zdnz? Hayr. Yeni bir ehircilik modeli mi kurdunuz? Bilemiyoruz, bu ayr ayr projelerin hepsi bir ehir mi ortaya karyor, o da ok net deil. imdi yasann bu kadar mulak olmas bizi biraz gemi dnemde olan uygulamalar sorgulamaya itiyor. nk o rnekler zerinden idarenin neler yapabileceini dnyoruz. Sulukule rnei biraz nce anlatld. ok i ac deil, biraz nce anlattm Ayazma rnei ok i ac deil, Dikmen Ankarada deil, gidenler de kalanlar da davalk orada. Tarlabanda acele kamulatrmayla kardnz insanlarn yerinde o btn binay kamulatrdnz deere bir tane daire u anda lks konut olarak satlyor. Oradan kanlar ne oldu? Siz bir yerde insanlar tahliye ettiiniz zaman bir eyi zmyorsunuz. Orada meruiyet salama nedenlerinden biri ite orada su var, illegal iler yaplyor vesaire. zdnz m ona dair, bir sosyal politika geliti mi? Yok, ortada buna dair bir ey de yok. 360 derece Tarlaba konutlar retiliyor. imdi burada toparlyoruz, bizi nasl bir stanbul bekliyor? Bir yanda bu kentse l dnm projeleri var, bir yanda Babakann dilinden srekli duyduumuz Taksim projesi, Kanal stanbul, nc kpr projesi, birka hafta nce Bakanlar Kurulu 6 000 000luk bir ehir karar ald Kayaehirden Karadenize kadar uzanan. imdi bir yandan stanbulu planlamaya alyorsunuz, stanbulun plan Babakann dilinde 30 000 000luk bir ehirden bahsediliyor. evre Dzeni Plannda 16 000 000 nfusta durmas gerekiyordu deniliyor bu ehir ve biz unlardan ders almyoruz. stanbulu bir marka ehir, hizmet ehri haline getirmeye alyoruz. Bunun en nemli rneklerinden biri spanyada Barselonadr. Barselona 1992den beri bir hizmet ehri, marka ehri olmaya alyor, olimpiyatlar almaya alyor. 2010 ylnda 14 000 000 turist geldi Barselonaya, 30 ya alt isizlik oran yzde 40t ve rgtsz esnek igcnn merkezi olduu Barselona u an batyor. Biz Kanal stanbul gndeme geldii zaman neden Dubai olmuyoruz, Dubai gibi rnekler ortaya koyabiliriz dedik. Onlar incelemediimiz iin byl e bir-iki resim bize gzel geliyor. Dubai dediimiz ey Humeyni sonras rann altn kaaklnn merkezi

67

olan, ngiliz off-shore bankalarnn merkezi olan vergi muafiyetinden Rus oligarklarnn gelip orada mevzilendii byk bir rant cenneti ve 2009da n sonra devletin inaat sektrndeki devlet destekli inaat krize girdikten sonra 582 000 000 000 batk paras olan bir kent, gnde 1 500 kii terk ediyordu Dubaiyi. undan ders almyoruz: Biz imdi konut sektrn menkulletirmeye ve krediler yaratmaya alyoruz. 2007den 2009a kadar btn dnyay etkileyen o emlak balonunun patlamasyla birlikte mortgage krizini analiz etmiyoruz. Biz ondan syrdk, nk yle bir yasal altyapmz yoktu. Maalesef inaat sektrnn siyasal alanda yle bir etkisi oluyor: Bir kitlesel destek ve taban bulabiliyorsunuz, ksa dnemli kaynakla finansman yaratabiliyorsunuz ve reel cretlerin dt yerde rantla telafi edebiliyorsunuz. Bunun da siyasal bir kazanc var ama bunu riske ederek biz iinden klamaz bir stanbul ve maalesef giderek daha ok alt snflarn, orta snflarn yaayamayaca bir stanbul yaratyoruz diyeyim, burada bitireyim. Teekkr ederim. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Sayn Grkan Akgne ok teekkr ediyoruz. 6306 sayl Kanunun da iinde bulunduu belli bal kanunlarn ama aslnda inaat sektr ve bankaclk sektrne hizmet ettiini anlatan st lekli bir perspektif bize sundu. Oturumumuzun son konumacs Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi Sosyoloji Blmnden Dr. kr Arslan, Hocam, buyur un. Dr. KR ARSLAN- Teekkr ederim. Ben gerek iki hukuku arkadamz, gerekse zellikle Grkan arkadamz hakikaten son derece ayrntl bilgi verdiler, hem daha somut vakalard. Ankaradan gelen misafirimiz de aslnda tam olarak ne yapmak istediklerine dair bilgi verdi. Ben biraz daha bu oturumun son konumacs olarak biraz daha genel dzlemde konuacam. imdi aslnda bizim burada tarttmz ey tam olarak stanbulun gemii deil, yani Ankaradan gelen misafirimizin, Ali Beyin gsterdii gibi 1950li yllarn, 1960l yllarn stanbulu deil, gecekondulama da deil, hatta dorusunu sylemek gerekirse bu yasal olmayan alanlarn yasallatrlmas da deil. nk yasal olmayan btn gecekondu alanlar stanbulda ve Trkiyede 1980li yllarda 2981 sayl Yasa ile zaten yasallat ama sadece 2981 sayl Yasa deil, daha sonraki bir dizi yasa da bu kaak yaplar, gecekondular yasallatrma srecini hem pekitirdi, hem tamamlad. Hatta son 10 yl ierisinde karlan yasalar da dikkate aldmzda sadece ehirlerde deil, ehirlerin dndaki alanlardaki kaak yaplar da yasallatrld. Aslnda hani tabiri caizse imdiye kadar yasal olmayan ne varsa hepsi bir nevi para karl, rant karl yasallatrld. Dolaysyla aslnda tarttmz ey yasal ehirler kurmak da deil benim kanaatime gre, belki biraz radikal bir eletiri olacak ama bu aslnda bir planlama yapma aray da deil kanaatime gre. nk ehir Planclar Odasnn dzenledii bir etkinlikte konuuyoruz, aslnda son 15-20 yllk pratikler, yani kentsel mekana mdahale pratikleri byk lde o zamana kadar plan adna yaplm ne varsa onlarn devre d braklarak yaplmas eklinde gerekleti. Dolaysyla aslnda bu yasay

68

tartrken plansz eyler yerine planl bir eyler yapalm tespitinin de doru olmadn dnyorum. Belki bunlarn bir zeti olarak biraz zellikle son 15 -20 yllk kent pratiini, kentsel mekana mdahale pratiini ve bu alana dair retilmi politikalar tartyoruz. Yani yaptmz ey bu, belki daha spesifik bir ey syleyecek olursam belki de aslnda bu iktidar dnemini tartyoruz. Biraz daha geriye giderek stanbulu konutuumuz iin stanbul Bykehir Belediyesi pratiini tartyoruz. 1994 ylnda Tayyip Bey stanbul Belediye Bakan olduu zaman belediye bakanl seimlerinin olduu gnlerdi galiba, belki ksa bir sre ncesiydi, belediye bakan olursanz gecekondular ykacak msnz diye bir soruya niye ykaym, ben de zaten gecekonduda oturuyorum diye bir cevap vermiti. Sonra belediye bakan olduktan bir sene sonra stanbula nc bir kpr yapmann bu kente ihanet olacan sylemiti. Bunu sanyorum herkes ya da o dnemi yaayanlar hatrlayacaktr, sonrakiler de mutlaka bir ekilde bunu okumulardr. Hatta stanbula vize tartmas balatmt Tayyip Bey, belki mesela ok kii bunu anormal bir teklif gibi dnmt ama altnda yatan fikir, dnce, bu kentte nfus akn durduralm, frenleyelim gibi son derece aslnda makul bir gerekeye dayanyordu. Btn bunlar mesela ben o zaman dinlediimde ki, kendisinden bir nceki dnem belediye bakan Nurettin Beyi ok takdir ettiim halde ok rahatlamtm. Galiba biz aradmz belediye bakann buluyoruz gibi bir hissiyat olumutu bende. nk bu kente kar sorumluluu olan belediye bakan gerekten bulmak zor, kent tarihimize baktmzda buralarda hayli problemler yaadmz biliyoruz. Fakat sonraki sreler, gerek belediye bakanl dnemi ama zellikle merkezi iktidardaki politikalar ve pratikler btn bunlarn tersini grmemize yol at. Aslnda bugn tarttmz ey tam olarak budur. 1990l yllarn ortalarnda sylenen eylerin tersidir, tersi olarak yaplan eylerdir. Biz bugn bunlar tartyoruz. Ben bu yasa metnini okuduumda yle bir hissiyat olutu bende: bugn bir arkadama da syledim. Ben epey bir zamandr kentsel dnm dediimiz bir eyle urayorum ve buna dair yazyorum, anlamaya ve anlatmaya alyorum. Bu bakmdan aslnda bu manada bir nevi kentsel dnm maduruyuz. Aslnda son 10-15 yldr yaptmz ey bir kentsel dnm tartmasdr ve buna kar bir ses retebilme, belki bunun kentsel mekanda nasl bir sosyal ayrmaya yol atn syleyebilme, gsterebilme, anlatabilme abas oldu bizim yaptmz ey. Belki bugn yaptmz ey de bunun bir devamdr. nk bu yasa son 10 yl ierisinde bu alana dair karlan yasalarn en hacimlisi, en otoriter olan, snrlar en net olan, bunu olumlu anlamda sylemiyorum phesiz, en hiyerari kuran, kuruyor olan gibi ok otoriter, btn yasalarda otoriterdik aslnda tabii ki, hukuku arkadalarmz daha iyi bilir. Btn yasalarn bir otorite taraf vardr ama kendi dndaki btn otoritelere meydan okuyan bir otoriterlik sz konusu aslnda. Byle bir yasay tartyoruz. Hakikaten insan ayrntlarna bakt zaman biraz rkyor, btn kamu kurumlarnn, dier kamu kurumlarnn bir nevi devre d brakld bir yeni kurumsal hiyerari yaratlyor. Bilmiyorum, ben mesela Bakanlar Kurulu yesi olsaydm, evre ve ehircilik Bakanlna tannan bu kadar muazzam yetkiler,

69

mesela Milli Savunma Bakan olsaydm ne hissederdim diye dndm akas, nk evre ve ehircilik Bakan uygun grd takdirde bu bildiimiz ehir merkezlerindeki askeri araziler pekala bu bakanln uhdesine geebiliyor. Bun a kar direnebilecek bir ey yok. Aslnda ok mlkiyet tartmas yapyoruz, btn mlkiyetler bir elde, bir kurumda toplanyor btn kamu mlkiyetleri neredeyse, yani uygun grmesi yeterli. Bu ok enteresan bir ey, bu ok bilmiyorum belki szck ok abartl olabilir ama bu ok faiste bir ey aslnda. nk btn siyasi dengeleri de sarsyor, bozuyor. Mesela, Trkiyede siyasi dengeler eitli kurumlar arasnda blnmse, siz bu dengeyi bozacak bir ey yaptnzda, birine ar yetki verdiinizde bir bakma tekinin elini-kolunu balam oluyorsunuz. Bunun ok nemli siyasal sonular da olabilir, belki bugn bizim burada tarttmz ok nemli mekansal sonular da oluyor. Mesela, buna dair notlar tutarken otomatik olarak aklma bu geldi: bu bir yasal afet. Afet Yasas diye geiyor biliyorsunuz, basnda da byle yer ald, ama bu byle uygulanrsa, bu ekilde uygulanrsa sanki bizi baka bir afete gtrr ya da kendi elimizle yarattmz bir afet, sosyal bilimciler bilirler, psikolojide insan eliyle yaratlan afetler diye bir ey var, dorusu byle hissettim. Bu kadar byk mdahale, bu kadar byk ykm ve bu ykmn muhataplarnn bu lde sesinin kesilmesi ve onlarn herhangi bir kk itirazlarna kar Ceza Kanunu gibi bir eyin gsterilmesi ok dehet verici geldi bana, byle bir ey olmamas lazm. Demokratik bir lkede byle bir ey olmamas lazm diye dndm. Dolaysyla aslnda Afet Yasasn tartrken sadece grntye taklmamak gerekiyor. Grntden kastettiim ey udur: dersiniz ki, sizin ikamet ettiiniz yer depreme dayankl bir yer deil, burann slah edilmesi gerekir, yenilenmesi gerekiyor ve sizin daha gvenli bir yerde yaamanz gerekiyor. Bu son derece masum ve son derece doru bir eydir. Fakat inann bana, bu grnt, bu yasa metnini okuduunuz zaman kaybolup gidiyor. Onun bir nemi kalmyor, onun yle olmadn gryorsunuz. Bazen eyi dnyorum, bu bir kamu hizmeti deil aslnda, biz biraz kamucu dnen insanlarz ve devlete dair bir eyi tarttmzda da aklmza ha ni kamusal politikalar falan gelir. Bu yasa kamu hizmeti ngrmyor, yapt btn iin maliyetini de vatandaa yklyor zaten, mesela inanlmaz bir bte oluturuyor. Bazen endie ediyorum, bu bte ne oluyor, nereye harcanacak bu kadar byk bte? nk zaten topran kendisi rant ve siz onu yeniden rettiinizde ikiye, e, drde, bazen bee katlyorsunuz. Kanal stanbul gibi byk projeler mesela, stanbula yeni iki ehir kurmak gibi byk projeler, bunlarn ok byk bir maliyeti var phesiz, yani o zaman bunlarla birlikte dndmde o afet hali daha da byyor gzmde. nk o zaman btn eiklerin ald bir stanbuldan sz ediyoruz demektir. Mesela, nfus meselesi, Ali Beyin bir sz vard, ben ok beendim, not aldm. Nfus artn tetikleyen bir dnm deildir dedi bizim yapmak istediimiz ey ama imdi yeni imar hakk zaten aslnda konut saysnn imar hakkyla orantl bir ekilde artmas demek deil midir? Byleyse, bu konutlarda insanlar ikamet edecekse, bu zaten nfusun artmas demek deil midir? O zaman mesela, 1995 ylndaki stanbula gelenlere vize koyalm fikri aptalca bir

70

fikir miydi? nk bu ikisi ayn ey deil, bu kadar yeni konut yaptnzda bu o ehre iki misli daha nfus getirmek demek deil midir? Peki, bu kadar nfusa yeni altyap hizmetleri sunmak gerekmez mi, bunu neyle yapacaksnz ve var m aslnda bu kadar suyunuz, bu kadar doalgaznz, bu kadar enerjiniz var m, nereden nasl reteceksiniz? Bu sylediimi anlamak iin sadece Ataehire bakmanz yeter aslnda ve pek oumuz bunu yayoruz, bu ehirde gryoruz. Bir grdmz mekanda bir sene sonra grdmzde inanlmaz yaplarla karlayoruz, tanyamyoruz gerekten. Ben Mimar Sinan niversitesinin Bomonti yerlekesinde alyorum, benim blmm orada, ok samimi sylyorum, o kadar hzl giden bir ey var ki, ou kez neredeyse her gn orada olduum halde fark edemiyorum. ok katl yaplar ok sayda nfusu buraya talep ediyor, davet ediyor, getiriyor ve ehrin aslnda dengeleri bozuluyor. Ksaca sylemem gerekirse, bu yasa eer ngrld gibi giderse ve kar kan btn sesler de yasann hkmleri uyarnca etkisiz braklrsa, bu ehrin gelecei hakikaten kt, yani insan rktyor. Sadece sosyal ayrma bakmndan deil aslnda fiziksel bakmdan da btn eikleri aacak bir noktaya gideceimiz iin hakikaten bir afet halini iaret ediyor. Ben bu yzden bu yasann bu yanlarn tartmak gerektiini dnyorum. Btn arkadalarmn anlatt rnekler de belki hani bu genel temay destekler son derece ayrntl rneklerdir ve ok kymetlidir ama zannediyorum brokrasideki arkadalar bata olmak zere iktidar partisine yakn olan, iinde olan ve bu ehirde yaayan insanlar bata olmak zere herkesin bu yasaya hayr demesi gerekiyor. ok teekkr ediyorum. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Sayn hocama ok teekkr ediyoruz. zellikle afetin olumsuz etkilerini nlemeyi amalayan Afet Yasas acaba bir yasal afete mi dnyor sorusu gerekten ok nemli. Bugn ve yarnki oturumlarda, bugnk belki soru-cevap ksmnda ama yarnki oturumlarda da kesinlikle bu konu zerine de gidileceini dnyorum. Oturumumuzun konumac ksmn bitirdik, imdi soru-cevap ksmna getik. Bize verilen srede 20 dakikalk bir zamanmz var ama o sorularn hareketliliine gre biraz daha uzayabilir. imdi sz salona verelim. lk kendinizi tantr ve kime sorduunuzu da sylerseniz ok iyi olur. ERDEM GNE- Hrriyet Daily News Gazetesinden geliyorum. Sayn Ali Karaoluna soracam. En son Balat, Fenerde acil kamulatrmaya gidildi ve insanlarn ben Balatta oturuyorum, Fenerde oturuyorum komularmn bana anlatt ey u: evimize bir anda grevliler gelip, evimizi lmeye baladlar ve bunun hibir yasal dayana olmadan evi lp, parselleri lp, buna gre bir eyler yapyorlar ve insanlar ok iindeler. UNESCO da 2009 ylnda evlerini yenilemi etmi ve buna ramen yklacak bu evler, nk acil kamulatrma karar demin de sylendii gibi yrtmeyi durdurma karar olmuyor ve bir ekilde Sulukuleye benzeyecek diye bir korku var.

71

kinci taraf, bir yandan da sizin u an en azndan burada temsil ettiiniz kurumun gvenilirlii akas halk arasnda sorgulanyor. Ben kentsel dnm haberleri yaptm iin genelde insanlarn korkularn da gryorum. zellikle Samsunda 4 Temmuzda bir sel felaketi yaand. Biliyorsunuz ki, ayn akarsunun iki ayann ortasna yaplan evler sonucunda bodrum katnda 9 kii hayatn kaybetti. imdi bir yandan Afet Yasas var ve bunun amac herhangi bir afetin deprem deil sadece- nne gemek, bir yandan da TOKnin ok da sicili parlak olmayan bir gemii var. Siz acaba nasl deerlendiriyorsunuz bu ikisini ayn minvalde dnrseniz? AL SEYD KARAOLU- Teekkr ederim. ncelikle birinci soru, bizim Fener, Balatta bir almamz yoktur. Oradaki yaplan almann ierii nedir bilemiyorum. Yani bu Afet Kanunu kapsamnda bir alma olmad kesin, nk stanbulda Afet Kanunu kapsamnda henz bir almaya balanmad. Bu Fatih Belediyesinin veya Bykehir Belediyesinin bir tespit almas olabilir, onun dnda bir alma yoktur. kinci konu, Samsun Canikte evet, talihsiz bir olay yaand. Orada 9 vatanda can kayb oldu, bunun 6s veya 5i TOK konutlarndan, TOKnin zellikle bodrum katlarda kapc dairelerinde yaayan vatandalarmz gerekte n orada idare olarak ok byk znt duyduk ama oradaki konutlarmz tamamyla arkadalar mevzuata, imar planna, btn ynetmeliklere uygun fakat bazen olabiliyor byle kazalar. ok kt, tabii bunun telafisi yoktur, can kaybnn telafisi yoktur. yle konutla, parayla ununla bununla telafisi yoktur. Bu bir afet, beklenmeyen, ngrlmeyen bir afet, orada ite ayn zerinden geen kprnn tkanmas ve asl kprnn gzeneklerinin tkanmasna sebep veren su bendinin yaknndaki bir atk depolama alannn dere yatann gzergah deitirerek o kat atk depolama alann nne katp kprnn gzeneklerini kapamasyla birlikte geriye tepen su maalesef byle bir can kaybna sebep verdi. Gerekten burada ok byk znt duyduk, bunun telafisi yoktur o bakmdan ama TOK gerekten bu konuya imar mevzuatna, denetimine, dere yataklarna, riskli alanlar yap yapmamaya son derece zen gstermektedir, gayret etmektedir. Yaptmz uygulamalarda eksiklerimiz oldu. Bunu kendimiz zeletiri olarak gryoruz. Ayazmada da, Tepestnde de eksikliklerimiz oldu. Belki oraya sonradan yaplan yaplar youn oldu, o younluu zeletiri olarak biz kabul ediyoruz, gerekten eletirilerden ders karyoruz, ama imdi bu 2009 ylnda Ayamamada o Hamamderede bir sel felaketi yaand arkadalar. Biz o sel felaketi yaandnda orada yaklak 230 -240 tane konutu dere yatandan tamtk. Yani o tanmayla, o dnmle olas yzlerce can kaybnn nne getik. Bu bizim zaten grevimiz, biz bunu kalkp da burada yle yaptk, byle yaptk demiyoruz, bunu ilk defa aklyorum. Ayazmada yaptmz eksiklikler de oldu, hatalar da oldu ama byk bir felaketin nne getik, telafisi imkansz bir felaketin nne getik. Dier taraftan Ayazmada yaptmz uygulamada gecekonduda oturan tapusu olmayan vatandamz yine onlarn konut hakkn koruyarak Bezirganbahede konut verdik. Sadece gecekondusu

72

olanlara ok uygun koullarda sabit fiyatlarla bugn hala aylk 250 lira oturuyorlar, 250 lira taksit dyorlar, ou da imdi tapularn ald. TOKnin pein deme kampanyalarndan yararlanarak da ou tapularn ald. Tabii o yaam standardna ayak uyduramayp tananlar da oldu ama bu bir sretir. Ayazmada yerinde yaptmz, yerinde tapulu olan riskli binas olan, iskan olmayan Ayazmada yaayp da orada tapulu mlk sahibi olanlara Ayazmada kendi yerinde verdik. lk etapta 600 konut yaptk, u anda nc, drdnc etaplar devam ediyor. Burada tabii balangta yaptmz yanllklar, zeletirileri kendimize ders kararak bunu yapmaya devam ediyoruz. Fener, Balatta bir almamz yoktur, bir Afet Kanunu ile ilgili bir alma da yoktur. HSEYN PERN- Mimarm. imdi ben sorumu Ali Seydi Beye yneltmek istiyorum. Ben bu sempozyumda bulunmasam Ali Seydi Beyin konuma metninin arasnda geen o planlar, plansz yaplmamal, belediyeler sk sk plan deitiriyor, bu hi iyi olmayan bir ey, bu szleri gazete maneti yapsalar altna ben de bir mimar olarak imzam atarm. nk doru sylemler, doru sze ne denilir? Kabul edilir, ama konumann metnini tamamen izlediinizde i deiiyor. Ben size kk bir rnek vereyim. Kartal Uur Mumcu Mahallesinde 40 dnm yer yeil alan TOK katletti. Oray ok az bir ksm konuttu, ticarete evirdiler, yeil alan tamamen konuta at. 2008 veya 2009 muhtemelen o dnemde daire bakanysanz sizin de imzanz vardr. Buna ne diyorsunuz? Bu benim bildiim, byle ok rnekler var. Kentin byle planl yerlerde, Uur Mumcu bir planl semt, orada hakikaten planc ustaln gstermi. Donatlar yeterli, iyi donat alanlar var, altyap, styap tamamlanm. Zaten baka da bo yer kalmad yeil alanlardan, byle bir yeri TOK katlediyor, Mimarlar Odas buna itiraz ediyor, hi cevap dahi verilmiyor ve buralarda oldu-bitti, yaplamas da tamamland. Bunun gibi rnekler oaltlabilir. Buna ne diyorsunuz? Bu yaplan ey yani ben bir ey diyemiyorum, sz size brakyorum. AL SEYD KARAOLU- Teekkr ederim Hseyin Bey. Biz Uur Mumcudaki 775 sayl Kanunla TOKye devredilen o yetkileri, plan yetkisini 2006 ylnda Kartal Belediyesine devrettik. Sizin dediiniz 2008deki yaplan plan deiiklii bizim TOKyle alakal deildir. HSEYN PERN- TOK yapt, TOKnin imzas var. Bizzat TOKnin yapt plan deiiklii, size belgelerini de getiririm. AL SEYD KARAOLU- O zaman ben size bu kadar toplumun nnde sz veriyorum, TOKnin yapt bir plan varsa o planda bekliyorum. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Yani her oturumda tabii kamuda alan arkadalarmzn zerine ykleniliyormu gibi oluyor ama aslnda burada kiisel bir hedef alma yok. Ali Bey de ltfen stne alnmasn ama sistemde bir sorun var. Onu dile getiren kendisi olduu iin biraz ona yneliyor. Salam binalar yklr m,

73

devlet niye yksn dedi konuurken, niye koyuyor yasaya byle bir dzenlemeyi, ekonomik mr niye koyuyor ya da proje btnl asndan herhangi bir risk tamasa da dier binalar yklabilir gibi dzenlemeyi niye koyuyor? Koymayacak o zaman byle bir ya da gvence verecek, yani farkl olacak ya da ayracak. Yani dier riskli yaplarla arasnda bir fark greceiz yasay okuduumuzda, onu grmyorsak burada kt niyetli kullanlmaya da ak bir dzenleme yaplm olur. Merkezi idare tarafndan yaplan planlar ven bir ey sylediniz. Belediyeler kt plan yapyor, ok da plan deiiklii yapyorlar. Tamam, hepimiz bu sylediinizin altna imza atyoruz ama syleyeyim, dn bir gazeteci telefonla arayp grmz sorduu iin syleyeyim, bir ylda mecliste sorulan bir soruya verilen cevap: evre ve ehircilik Bakanlnn yapt plan deiiklii says farkl kentlerde 924. Kurulduu tarihten bu yana bir yl olmad. 924 plan deiikliine imza atm evre ve ehircilik Bakanl merkezden, bunun byk blm stanbulda, buna ne diyorsunuz? Merkezi idare hi o kadar dediiniz gibi bu konularda masum deil, u anda belediyelerin reddettii baz plan deiikliklerinin merkezi idare tarafndan yapldn da gryoruz, hi de ho bir durum deil. Fotoraflar gsterdiniz, ok kt yaplamalar stanbulda, bizim de bildiimiz fotoraflar, planlarn gsterdiniz. Fikirtepe rneinde olduu gibi niye TOK gidip Ayazma gibi bir yerde kentsel dnm projesi uyguluyor da, Fikirtepede uygulamyor ya da benzer alanda uygulamyor? Niye gitmiyorsunuz bu kadar asl risk tayan yerlere? TOK gerekten risk tayan alanlar bu kadar ok dnyorsa, neden hep tek katl gecekondularn olduu yerde, yani Aaolunun ya da baka bir yapmcnn houna gidecek hayallerini ssleyen yerlerde yapyor da, kabus dolu olan o ciddi youn yaplam, yksek katl yaplam yerlerde byle bir projeyi grmyoruz? Orada vatandalar mteahhitle kar karya braklyor, mafyann eline braklyor, ciddi sorunlar yaanmaya balanyor. Bu tr alanlarda niye grmyoruz devletin kurumlarn? TOK rneinden karak sylyorum ama bakanlk da olabilir, belediye de olabilir bu, niye buralarda yoklar? Orada vatanda kendi bann aresine baksn diye braklyor, son yasa da aynen bunu sylyor. Ben sana tebligat yaparm, 60 gn iinde ykarsn, kendi bann aresine bakarsn diyen bir dzenleme var ama ben proje yapacaksam da Dikmen vadisi gibi bir yer bulurum, tek katl gecekondular ykarm, 20 katl blok yaparm, kazanrm diyen bir anlay var. Bir dzeltme yapalm. Bilmiyorum okudunuz mu, Samsun Canikle ilgili ehir Planclar Odasnn bir raporu akland, basnda da yer ald. Hi de dediiniz gibi deil, TOK sulu aynen Samsun Bykehir Belediyesi gibi, aynen Canik Belediyesi gibi eit sorumluluu var. Plan yapm, plan deitirmi, dere yata yerinden kaldrlm, TOK konutlar dorudan dere yatann, eski yatann zerinde, yatak deitirilmi. Dereye mdahalelerde bulunulmu, hi ple uramayalm, onlarda bahane bulmayalm, ok net 2008 ylnda Samsun Kent Sempozyumunda bir inaat mhendisi arkadamzn bir bildirisi var TMMOB adna sunulmu olan, orada sunulmu olan bir bildiri aka uyaryor ve kendisi DSnin o tarihteki blge mdrlndeki planlama ube mdr. Dorudan bu iin

74

iinde olan bir kii sunduu bildiride unu sylyor: Samsun Bykehir Belediyesi denizden ieri girerek derede birtakm mdahaleler yapt. 5 aklkl kprnn 2 akln yaya yolu dzenlemeleri, bisiklet yolu dzenlemeleriyle kapatt. Dolaysyla yatak daraltld, etrafnda sanayi sitesi var, yeni konut yaplamalar var. Burada can kayplar olabilir -byle yazyor- ilk ar bir ya gereklemesi halinde burada can kayplar yaanacaktr diyor. Yl 2008, TOKnin plan yapt tarihler. Sorduk, aratrdk, TOK bu plan deitirirken dere yatann stnde yeniden konut yaparken Devlet Su lerinden yeniden gr ald m? Hayr, almam. 1990l yllarda orada kpr akl 5 iken verilmi olan ve kprler yaplmam olduu tarihte verilmi DS grn esas alarak plan deiikliini yapm ve orada o kadar insan oraya yerletirmi durumda dere yatann zerine. Dorudan orada tane sorumlu var, bu sorumludan biri eit sorumluluk, hi kaar bir yan yok, oradaki bodrum katta len ocuklarn sorumlularndan bir tanesi de TOK, ltfen hibir sorumluluumuz yok, biz plana uyduk demeyin, plan siz yaptnz, plan TOK yapt orada ve plan hatal, planda kurum gr yok. Eer alnsayd 2008de o bildiriyi sunan ube mdrnn verecei gr aynen o olacakt. Buras kesinlikle yaplamaya almasn olacakt sorulsayd, byle bir cevap alacaktnz zaten. Teekkr ediyorum. AL SEYD KARAOLU- Evet, hemen hafza tazeyken sondan balayalm. Canikle ilgili de yine orada konutlarn yapmnda bir sknt yoktur, sadece bodrum katlarda iskandan dolay sknt vardr sayn bakanm. Tabii ben o kadar, imdi Samsunu burada tartmayalm. Maksat tabii TOKyi eletirebilirsiniz, i yapan kurum mutlaka eletirilecektir, o konuda onu ahsma da alnmyorum, nk ben sayn bakanm merkezden dedi de, ben stanbul blgedeyim. Yani stanbul 27 senedir Marmara blgesinde alyorum, Anadoluyla ilgili uygulamalarda da arkadalarmdan alyorum. Salam yapyla ilgili bu kanun yasa tasars hazrlanmas esnasnda salam yapnn da ykm gerekebilir. Neden? imdi bir riskli alan vardr. Riskli alanlar ierisinde 100 tane riskli yap vardr, bir tanesi de salamdr ama buraya planlamac, ehir plancs bir ehir plan gelitirecek, bir bulvar oluturacak veya bir meydan oluturacak. Eer orann ierisinde bulvarn yapmna, meydann dzenlemesine ynelik engel tekil edecek bir salam yap varsa buna yap sahibinin tmnn haklar korunarak, o yapmn mutlaka ykmn gerektirecektir byle bir eyde ama mmkn mertebe byle kimse salam yapy ykmak, yktramaz da. Ykmla ilgili zaten arkadalar, yrtmeyi durdurma karar verilememesinin nedeni buradaki ncelikle can emniyetini, can gvenliini teminen imdi bir salam binay, hayr, salam yap yrtmeyi durdurmay alabilir. Yrtmeyi durdurmay kanunun, bu kanunun on defa, yirmi defa okumak lazm. Yani byle bir defa, be defa, on defa okumakla bile anlalmyor. Gerekten sylyorum, tabii o zaman uygulamada olmak lazm. Riskli yap tespit ediliyor. Diyelim ki, benim bir riskli yapm var. Geldi niversiteden 3 tane heyet, bakanlktan 2 tane, 5 kii veya 7 kiilik heyet geldi, benim yapm tespit etti. Bu binann mhendislik ve fen bilimi asndan riskli

75

olduunun raporunu verdi. Bu rapora itiraz edebiliyoruz. tiraz edildikten sonra itirazm bir komisyondan deerlendiriliyor. Tekrar yeni bir bilirkii heyeti geliyor ve bu binann risk tadn, yani can gvenliini tehdit ettii tescilleniyor. Byle bir yap varsa burada can gvenliini, tehdit eden riske atan bir yap varsa bunun ykmnn durdurulmasna ynelik yrtmeyi durdurmak verilemez diye bir hkm var. Bilmiyorum, byle bu hkm olmasayd da, bence mahkemelerin bu ie yrtmeyi durdurma vereceini de tahmin etmiyorum, yle de bir dnce var ama bunu da olumsuz olarak dnmemek lazm. Glendirmeyle ilgili ey var, glendirme yoktur yasada deniliyor. Evet, Fikirtepede bize grev derse, yani biz imdi TOK olarak gidip bir yerde biz buray dntryoruz diyemeyiz byle bir yetkimiz yok. Ayazmayla ilgili Bykehir Belediyesine Kkekmece Belediyesinin teklifiyle biz yaptk. Biz Toplu Konut daresi olarak gidip yani u mahalleyi dntrelim, buray biz dnm alan, buray yenileme alan ilan edeceiz, byle bir uygulamamz yoktur. stanbulda ne kadar uygulamamz varsa Kartaldan balayp atalcaya kadar ilgili belediyenin talebiyle birlikte yapyoruz. imdi Silivri Belediyesinin, atalca Belediyesinin, Avclar Belediyesinin talepleri var, onlarn talepleri zerine gidiyoruz. Kkekmece Belediyesinin o zaman talebi vard, onun talebiyle gidiyoruz. Fatihte Sulukuleyle ilgili Fatih Belediyesinin talebiyle yapyoruz. Eer biz Kadky Belediyesi de talep etseydi, Bykehir Belediyesi, Kadky Belediyesi TOKye bir protokol yapalm deseydi, biz byle bir yaplamaya gitmezdik. Bir defa bizim yaptmz alanlarda donat standartlar bellidir. Evet, onu iddia ediyorum. Trkiyede bizim kadar donat standartlarna birebir uygun plan yapan hibir belediye de bilmiyorum, tanmyorum. Varsa byle ey bu benim bilgi eksikliimdir. Dr. AHMET KIVAN belgeleyebilirim ok sayda. KUTLUCAHayr, ltfen demeyin, nk

AL SEYD KARAOLU- O zaman benim bilgi eksikliimi balayn. Ben 25 senedir grmemiim. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Yarg karar var elimizde. AL SEYD KARAOLU- Peki. SALONDAN- yle bir bilgi hatas var. imdi sadece yapnn tespiti ve yer salandysa ykmndan bahsediyoruz. undan bahsedelim, idare bir alan riskli alan olarak teklif etti bakanla, bakanlk da onaylad. Orada tespit yapmanz gerekmiyor, orada direkt ykma girebilirsiniz. Onun ierisinde salam m var, ey mi var, yani sadece her alanda tespit yaplmayacak, bu yasa bunu getirmiyor, onu da bilgi olarak eklemek lazm. MEHMET RN YILMAZ- Yldz Teknik niversitesi ehir Planlama rencisiyim. TOK gibi nemli bir Toplu Konut daresinin ve byk yetkilerle

76

grevlendirilmi bir kurumun ncelikle iin bana insan koymas ok nemli bir mevzu deil midir acaba? Biz konut ihtiyacndan, yaplarn yeniden onlarn yklp, yeniden dzenlenmesinden bahsediyoruz ama mesela dn Salk Bakanm z Recep Beyin katld bir toplantda bulundum. Ksa bir konuma yapt ve syledii en nemli ey buydu... Acaba TOK gibi bir Toplu Konut daresi bunu ne derece dikkate alyor ya da stanbulda yaptmz, grdmz yaplan toplu konut projelerine baktnzda orta ve st snfa ynelik daha ok yapldn gryoruz. Geri artk yle bir snflandrma olduunu da dnmyorum, nk alt ve yksek tabaka arasndaki uurum o kadar byk ki, ortann da ortas, yani orta dahi alt dahi on farkl snflandrmaya ayrlabilir. Demek istediim en alttaki mesela, diyelim ki Bitlisin o ky boaltlm, g edilmek zorunda braklm insann dnerek, kendinizi o insann yerine koyarak burada bir planlama yapyor muyuz acaba ya da bu konutlar yaparken kimin iin yapyoruz? nsan boyutunu ne derece dnyoruz, bunu renmek istiyorum. AL SEYD KARAOLU- Yani Hilal Hanm bahsetti, uluslararas hukuk kurallar yasalar erevesinde de Trkiyede de Anayasada ve Toplu Konut daresinin kurulu amac dorultusunda devlet eliyle sosyal konut yapld, bugn yaklak 530 000 konutun 486 000 adedi orta ve alt gelir, yoksul grubu vatandalara ynelik. stanbulda belki beklenilen dzeyde olmad, o zaman stanbul btn Edirneden Hakkariye, Karstan Hataya kadar herkes stanbuldan konut almak istiyor. Bunun sonu yok ki, ne kadar ucuz konut yaparsanz yapn yle ey var. Biz burada stanbulda 5 yl oturma art, ondan sonra aylk geliri 2 000 lirann altnda olmas art arayarak dar gelirlilere veya herhangi bir kaytl baka bir konutu olmayan gibi kstlamalarla vatandalara hedef kitleyi belirleyerek zellikle dar gelirlilere, konutu olmayan vatandalara konut sunumu projeleri gerekletirdik. Buna da devam ediyoruz ama zellikle bu almalar daha ziyade Anadolu da olacak. Byk ehirlerde ok sayda sosyal konut retimi alt gelir grubu, orta gelir grubu insanlar birbirinden ayrmak da ok doru deil, birlikte yaayacaklar ortamlar oluturmak lazm. SLEYMAN BALYEMEZ- ehir plancsym. Benim de Ali Beye birka sorum olacak. Ltfen kiisel alglamasnlar, ama yle birtakm tabirlerde bulundu ki, yaklak 20 yla dayanan planclk tecrbemi ayn zamanda eitimci olarak sorgulamaya sevk etti beni. ncelikle bir dnm plan diye bir eyden bahsetti, birtakm resimler gsterdi dnm plan derken, grdm resimler benim bildiim planlama tekniklerinin hibirisinin arasnda yeri olmayan resimlerdi. imdi dnm plan diye bir ey varsa, bu imar planndan nasl ayrlyor, nazm plandan nasl ayrlyor? Nedir dnm plan, onu merak ediyorum. kincisi, bunu takip eden dnm master plan dedi. imdi dnm plan ne, dnm mastr plan ne? Bizim bildiimiz planlama hiyerarisinde evre dzeni plan vardr, nazm plan vardr vesaire, yine zel planlama trleri arasnda risk azaltma planlamas veya saknm planlamas dediimiz bir plan vardr. Bunlarn arasnda yer alan dnm plan, dnm master plan, ne ifade ediyor bunlar bizim iin?

77

Birbiriyle ilikisi olmayan para para birtakm lekeler gsterdi. Bunlar yan yana getirince bir btncl plana m ulayoruz, ulaacaksak nasl ulayoruz? Bunlar birbiriyle nasl ilikileniyor bu dnm alanlar? Planlama hiyerarisini nereye oturtuyoruz, buna ne oldu? Dntrlmesi gerektiini ve kimliksiz olduunu ifade ettii kent paralar gsterdi. Ardndan da TOKnin yapt birtakm rnekler, olumlu olduunu alglamamza sebep olacak birtakm rnekler gsterdi. Mesela, Kayaehir bunlardan bir tanesi, peki, Kayaehirin kimlii neydi? Yani oradaki koca kuleler, ortada bir cami, bir tarafta da bir sosyal tesisti zannediyorum, bir bozkrda yaplam bir eydi, neydi o, kimlii neydi orann? Yine yasaya ilikin ve dnm uygulamalarna ilikin yorumlar srasnda imar art modeli yrmez dedi. Fakat hemen ardndan erifaliyi rnek olarak gsterirken, burada emsal art yapacaklarn ifade etti. Burada bir eliki mi var, ben mi yanl anladm? erifali benim bildiim kadaryla zaten kendi doal srecinde dnmn neredeyse tamamlamak zere olan bir alan, burada nasl dnm plan ngrld? Son olarak da unu syleyeceim, stanbulun 1980li yllarla bugn arasndaki geliimini uydu fotoraflaryla aktard bize. Bunlardan zellikle Sultanbeyli benim dikkatimi ekti. Eik olarak 1994 yln koyarak da bu sunumu bize gsterseydi 1994 yl bir eiktir, nk stanbul iin Sultanbeylinin 1994 sonrasndaki geliiminin temelleriyle bugn bu yasayla yaplmak istenen arasndaki elikiyi biraz daha iyi anlayabilirdik belki. Teekkr ederim. AL SEYD KARAOLU- Teekkr ederim hocam. imdi dnm plan derken benim gsterdiim erifali ve Fikirtepe plan, yani o bir plan, dnm plan, bu plan biz yapmadk. Fikirtepenin dnmn salayacak olan bir plan, bu imar plan. Orada imar plan da, nasl yani? mar Kanunu!na, mar Plan Yapm Ynetmeliine uygun olmayan bir plan. Ben de diyorum ki, ite bu plan yok Fikirtepeye ayr, br tepeye ayr, bu iftlie ayr ayr olmaz. Dnm master plan dediim, yani st lekli btncl planlamak lazm. Dnm alanlarn stanbulu hocam, bu Afet Kanunu bir frsat, yani evet, ok keskin, ok yaptrm gc var, tamam, bu kanun bir frsat. Bu kanunu frsata dntrmek de bizim hepimizin grevi. Bunu bir frsat kabul edelim, bu kenti daha yaanabilir, uluslararas dzeyde kimliini daha en st dzeye kartabilir bir dnya kenti yapalm. Zaten u anda dnya kenti, tarihiyle, corafyasyla, florasyla, faunasyla bir dnya kenti. Byle bir dnm gndeme geldi. Bir de kanun kt evet, yaptrm gc yksek, bunu hep birlikte birbirimizi denetleyerek birlikte katlarak, imdi hep eletiriyle bakarsanz olmaz. Ben de sizin eletirinize sayg duyuyorum. Bunu bir frsata dntrerek glerimizi birletirerek, eletirilerimize tahamml ederek, yani iktidaryla muhalefetiyle, belediyesiyle, bakanlyla, niversiteleriyle, sivil toplum kurulularyla biz bu ortak aklda birleemiyorsak, o zaman bu sempozyumlar niye dzenliyoruz?

78

Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Ali Bey, bu dnm plan, dnm master planna cevabnz AL SEYD KARAOLU- Dnm master plan stanbul leinden stanbula zel niversitelerin, bilim insanlarnn ele alp, tecrbeli meslek kurulularnn, yani uygulamada, mevzuat uygulamada deneyimli kamu grevlilerini, sosyologlar, psikologlar, turizmcileri, tarihileri, btn zaten hafza var u anda, bu hafzay bir araya getirip, birlikte bu ehrin 1000 yllk planlanmas lazm. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- imdi bu konuda hafza da var derken bir soru daha var, burada nemli, yerel kimlikten bahsetti Sleyman Bey. u anda TOKnin yapt uygulamalardaki Kayaehirdeki gibi orada yerel kimlik ve hafzann yok olmas gibi bir ey sz konusu, nasl rtyor bu konu diye ona da cevap verebilirseniz baka bir soruya geelim. AL SEYD KARAOLU- Kayaehir tabii bu plan yapm ynetmeliinde tanml olan, ierisinde mahalle merkezleri birebir ynetmeliin ve kanunun ngrd ekilde mahalle merkezleri, byk kent merkezlerinin, kent merkezinin, bir tane merkez var byk, dier mahalle merkezleri var, eitim alanlaryla, salk alanlaryla, spor alanlaryla yaanabilecek byle mstesna bir yerleim alan. Biz oraya tarihi bir kimlik, doal bir kimlik ey yapmadk. ehrin kimlii orada yaamayla meydana gelecektir sre ierisinde. SLEYMAN BALYEMEZ- Tam da bu noktada zaten ok ksa syleyeceim. ok zr diliyorum, son bir cmle syleyeceim. te tam da bu noktada zaten kimliksiz olarak ifade ettiiniz yerlemelerle yeni kurduunuz yerlemelerin kimlii arasnda nasl bir fark var? O da kimliksiz, bu da kimliksiz. AL SEYD KARAOLU- imdi kimlii nasl tanmlyorsunuz hocam? Burada alt gelir grubu vatandamz var, yoksul grubu vatandamz var, st gelir, orta gelir grubu vatandamz var, yan banda 30 000 iyeri olan bir sanayi blgesi var, yani bu sanayi blgesiyle entegre, olimpiyat stadyumu var vesaire, bu insanlarn gecekondu yapmay nleyecek bir proje, gecekonduyu nleyici bir proje, afet riskini nleyici bir proje, ulamyla, eriimiyle, yeil alanyla, kent parkyla, meydanyla ada bir planlama anlayyla dizayn edilmi bir ehir, kimlii de budur. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Evet, imdi buradan anlalan bir ey var, nemli bir konu bu esasnda, kelimelerin veya nemli kavramlarn esasnda herkes tarafndan ayn anlamlar yklenmesi iin burada bir bilgi birlikteliine ok nem arz etmek lazm. Ayn kavramlar farkl kiiler farkl anlamlar ykleyerek kullanyorlar. Dolaysyla bu da karlkl konumalarda bir kavram karklna sebep oluyor. O yzden esasnda belki de kanunun da olmas gereken, yani bata neyi nasl tarif ettii ksm ok nemli. Bu anlamda teekkr ederiz. Zamanmz da esasnda fazla

79

kalmad, bir soru daha alacam. Sonras sorular da burada karlkl belki oturum sonrasnda konumalar da olabilir. ERBAY YUCAK- Hukukuyum. Ben tartmann btnne ait deil, Ali Beyin verdii bir vaka bilgisine dayanarak soru soracam. Ayazmadaki kirac madurlarnn gnll hukukularndanm. Orada kiraclarn hak sahipliine dair projenin balangcnda vaat vard. Bu vaatleri getirilmedii iin dah a sonra giriimler oldu vesaire derken kiraclar hak sahibi sayld ama oradaki mlk sahibi saylan, yap sahibi saylanlara yine biraz nce kendisinin ifade ettii gibi geri demelerin sabitlendii, yani 6 ayda bir artn olmad bir uygulama pratiidir . Kiraclarn hak sahibi saylmasnn sonrasnda buna dair bavuru yapld. Oradaki yap sahibine gre kirac gelir dzeyi daha dk insan, aslnda orada bulunmasnn nedeni bu; 100 liraya, 150 liraya kira vererek oturduu iin orada bulunuyor. Dolaysyla bir Ayazma zelinde yap sahiplerinin yararlandrld biimde geri demelerin sabit demeye balanmas, art yaplmamas konusunda kiraclarn yararlandrlmasna dnk bir uygulama neden dnmyorlar? Bu konuda Bakanlar Kurulu kararyla olmutu yanlmyorsam dieri de, bu konuda Toplu Konut daresi stanbuldaki sorumlu yetkili kiisi olarak bu tr bir mdahalede bu toplant vesilesiyle bu tr bir mdahaleyi gerekletirmeyi dnr m? Hani heyete sz verdii iin, kimi meselelerde de byle bir sz verilmiyor heyetin huzurunda. kinci bir sorum da ayns imdi Kartaltepede yaanacak. Kkekmece Belediyesi ile Kartaltepe Mahallesinde birlikte kentsel dnm projesi yapp, yap sahipleriyle anlama yoluna gidiyor. Orada da ayn kiraclk meselesi var. Dolaysyla bu dnm pratiklerinde dier ksmn arkadalar yeterince sorup tartt iin ben iki vakaya zg oradan da yola karak bu dnm alanlarnda bu uygulama pratiklerinde kiraclarn iktisadi olarak da durumu daha zayf insanlar olduunu, gelir dzeyi daha dk insanlar olduunu varsayarak onlarn konut sorununu zme konusunda o proje btnlnde bir alma yapmay ilkesel olarak benimsiyorlar m diye sormak istiyorum? AL SEYD KARAOLU- Teekkr ederim Erbay Bey. Tabii imdi kiraclara bir imkan tanyoruz, yani oradaki kiraclar da gecekondu sahibiymi gibi, mlk sahibiymi gibi konut edindirmeye gayret ettik. Sizin de byk desteiniz oldu, gerekten oradaki kiraclarn konut edinimine. imdi bu taksitlerinin sabitlendirilmesi konusu bizim gene Babakanlk onayna bal bir uygulama, yani burada konut sahibini taksitlendirmesiyle mlk sahibini bir ekliyle finanse edebiliyorsunuz. Yani neticede bir finansman modelini oluturursanz, kiraclar da evet, taksitlerini sabitlendirebilirsiniz ama TOK bir kaymakamlk gibi bir sosyal gvenlik, sosyal gvence kurumu deil, byle bir btesi de yoktur. Ancak Babakan onayyla, Bakanlar Kurulu kararyla byle bir ey alnabilir. Bunun iin bunun szn veremiyorum buradan, kusura bakmayn. nk kendi irademle olan bir ey deil. Teekkr ederim.

80

Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Teekkrler. Bundan sonraki sorularmz oturum sonrasnda alabilirsek ok iyi olacak. Yalnz bitirmeden nce ben bir tane soru sormak istiyorum. nk batan beri hep not etmitim buraya. Hukuku katlmclarmza olacak bu soru da, nk bu Afet Riskli Alanlara Kentsel Dnm Yasas Tasarsndan ve ktktan sonraki ksmda mtemadiyen biz mahallelerde mahalle dernekleri ve birtakm sivil toplum kurulularyla devaml toplantlar yaptk, grmeler yaptk. Orada bizim bildiimizle kanunu anlatmaya altk, risklerin zerine tarttk, kardan sorular geldi. Orada gzlemlediimiz iki tane rnek var benim karmda ben bu sorulara kar cevap vermek istiyorum bundan sonraki toplantlarda, o yzden dolay size sormak istiyorum. Birincisi, yeri de vermemde saknca olacan zannetmiyorum, Kadkyn Bostanc blgesinden gelen bir soruydu. O blgede bir-iki kii tarafndan telaffuz edildi, fakat blgenin geneline yansyan bir sorun oldu. Blge hi riskli alan veya bir kentsel dnm konularnn ierisinde olmayan bir blge, fakat blgede genel olarak halka birebir gidilerek zellikle de kentin dndan gelen mteahhit firmalar veya inaat sektrnde kiiler tarafndan bu kanun nezdinde binalarnz yklacak, dolaysyla aman imdiden bizimle anlamaya balayn, yoksa ok kt olur eklinde bir korkutma psikolojisi bu, birok insanda refleks olarak gelmeye balad ne yapacaz imdi diye, byle bir oluuma doru gitmeye balad. B u elzem bir konu gerekten nk ok fazla gndemde, stanbul gndeminde. Baka bir konu da mesela Beykoz blgesinde yaanan bir ey, oradan gelen bir-iki grme oldu. Telefonla ulatlar bize, sonra kiisel balantlar da kuruldu. Birtakm mteahhitlik firmalar binalardan bugn de gndeme gelen konular esasnda, birer birer daire almak suretiyle oralarda her apartmandan birer daire veya belli zaman sonra baka isimler altnda byle bir yaplamaya doru da gitme durumu var ve halk da bundan ok ciddi endieler duymaya balam. Biz buradan gelen sorular toplum psikolojisi, rgtlenme, vesaire zerinden cevaplarmz oluyor, kanunu yok, ama bu hukuksal boyutta syleyebileceimiz veya ne yapmak lazm? Bende bu konuda biraz esasnda gelen sorular da cevaps z kalmak zorunda kalyor. Teekkr ederim. Av. HLAL KEY- Aslnda yasa o kadar belirsiz olunca ileriye ynelik birileri de bir eyler toplayacaktr diye dndm sizin anlatmanzdan. imdi idarede kentsel dnm ona uygulanrsa ne olur, nasl olur, bir ksm da satarak gitmeyi tercih ediyor demek ki anladklarmzdan, orada bu yasa onu zmez, onun iin yeni bir yasal dzenleme falan gerekiyor. Sonuta herkes alm -satm hakkna sahip, yeni toplamak amal olduunu ispatladnz takdirde -ki, ok da zor olmasa gerek- onun iin de ayrca bir hukuki dzenleme gerekir diye dndm. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Yeni bir kaotik duruma doru gitme bu yasa sonunda uygulamalarda onu da greceiz.

81

Av. HLAL KEY- Mafyalamadan kaarken baka birisine tutuluyorsunuz bu durumda, bu tabii nceden dnemediimiz bir ey demek ki, belki de dnlm bir ey. Aslnda gerek 5366, gerek bu imdi kan henz yeni kan Afet Yasasnda yle bir sknt var: orada yaayan insanlara ramen bir ey yapmaya kalktnz zaman, zellikle tarihi alanlar iin syleyeyim 5366, onlar zaten dededen kalma yerler, Tarlaba da yle, Fener, Balat da yle, u anda kentin merkezinde kalm ama rant yksek merkezde olduu iin, ama orada yeni yaplan inaatlardan borlanarak bir ey alabilecek durumda olmayan insanlar byk ounluu. O zaman ne oluyor? Bir yasa eliyle sermayenin el deitirmesini salyorsunuz. Bu verdiiniz rnek de o aslnda, mevcut bir yasa eliyle bunu ite tarihi alanlarda 5366 sayl Yasa salyor, dier alanlarda da btn Trkiyeyi ilgilendiriyor Afet Yasas, sadece stanbulu deil, dier alanlarda da imdi sylediiniz olay gndeme geliyor. Orada yaayan insanlara deil, yeni konutlar baka bir ngrlm ya da grlmemi bilemiyorum, ama bence bir devletin bunu ngrmemesi ok da mmkn deil. ngrlm bir biimde sermaye el deitiriyor, mlkiyet el deitiriyor. Peki, soruyorum: bunun 1942 ylndaki gayrimslimlere ynelik Varlk Vergisinden fark ne? O zorlayd, o douda kamplar altrmak eklindeydi demesi, bu belki zorla deil, anlamazsan bana bunlar gelir eklinde, anlamazsan merkezdeki mlklerin gider eklinde. Yani asl konu bu sermayenin ve mlkiyetin el deitirmesi iin ya da planl programl bir biimde bu el deitirme isteine ynelik ne yaplabilir, kar nasl durulabilir, btn mesele bu aslnda. Yrd. Do. Dr. CENK YAAR AHN- Bu kanundaki hkmler istismar edenler bakmndan ceza hukuku kapsamnda yaplacak bir ey varsa su duyurusu yaplabilir, ama onun haricinde zaten ben konumam yap arken de onu vurgulamak istedim. Neticede bu 2/3 ounluk eer siz anlaamazsanz idare kamulatrr hkmnn tesirleri bunlar. Gerekten eer ihtiya sz konusuysa zaten idare oray kamulatrabilir. Neticede arsa ihtiyac ama bu hkmn bu kanuna bu kadar derinlemesine konulmas sebebiyle mteahhitler bunu istismar ediyorlar. Yoksa dediim gibi neticede eer niyetiniz oray boaltmak ve mteahhitlere elverili bir hale getirmek deilse, yklmas gerekli yap varsa yklabilir, sonrasnda da kamulatrlacak bir yer varsa Kamulatrma Kanunu erevesinde de TOK kendi kanunu erevesinde de neyse ilgili belediyeler ihtiya sebebiyle kamulatrabilir. Hukuksal bakmdan buna engel yok ama ite bu eyin koyu adeta puntolarla yazlmas neticesinde mteahhitlerin dolandrclarn eline de bu imkan verilmi oldu. Bir eyi hazr mikrofonu ele geirmiken son sylemek istiyorum. Bu yrtmeyi durdurma meselesi, yani Anayasann kendi maddesi ierisinde de gerekten olaanst hallerde, sava halinde sal ok yakn dan tehdit eden durumlarda yrtmenin durdurulmasnn kstlanabilecei sz konusu ama bakn, buradaki mesele yalnz yaam hakkna yaslanarak mlkiyet hakkn, konut hakkn, dier haklar grmezden gelmek deil. Anayasa Mahkemesinin vermi olduu

82

karardan da bahsettim, Anayasa Mahkemesi diyor ki: o kadar stn bir yarar olmas lazm ki, ancak o zaman ok baskn bir sz konusu olmas lazm dier yararlarla beraber, ancak o zaman yrtmenin durdurulmas verilebilir. Yoksa mar Kanununda mahili inhidam hkm var. Yklmaya yz tutmu yap sz konusu olduunda zaten yklmas iin tebligat yapyorsunuz. Ykmazsanz idare ykyor. Orada var m yrtmenin durdurulmasnn yasaklanmas veya umumi hayata messir afetler dolaysyla alnacak tedbirler hakknda kanun var. Zaten aslnda o kanunlar varken bu kanunun bu anlamda bu kadar getirilmesinin sebebini de baka bir toplantda belki konumak lazm ama orada da yrtmenin durdurulmas yasaklanmam. Eer yalnzca yaam hakkna yaslanacaksak, o zaman iskan almad iin aslnda gerekten tehdit altnda olan gvenceli olmak bakmndan sal tehdit eden bir sr yap var. Onlar bakmndan hemen tahliye karar verin, niin byle deil? Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Son konumalar gibi de oldu. Baka katlmclarmzn sylemek istedii bir ey varsa alabiliriz. AL SEYD KARAOLU- Sayn bakan, ben bu mlkiyet hakkyla ilgili ilave etmek istiyorum. imdi biraz nce hani bu sizin bahsettiiniz mteahhitlerin satn alma giriimleri, tabii bunlar engellenemez. Mlkiyet hakkn kstlayamazsnz bir satn engellemek iin, tasarrufunu, yani mlkiyet hakk eittir yaam hakk, yaam hakkyla edeer bir kavram. Niin? nsan yaamn tehdit eden bir durum, bir hastalk, bir ihtiyac olduunda onu satp, giderebilmeli. Bu kadar hassas bir eydir. Yaam hakkna mdahale eden bir eye, ite satn engelleme gibi bir engelkoyamazsnz. Ancak vatandan yapabilmesini desteklemek amacyla Fener, Balatta veya tarihi yarmada ierisindeki o atadan, dededen kalma mekan veya o mlkiyeti korumak anlamyla devlet kredi destei verebilir. Yani uzun vadeli kredi destei verebilir ve bu kredi desteiyle bu sorun zlebilir diye dnyorum. Teekkr ederim. Dr. AHMET KIVAN KUTLUCA- Evet, deerli katlmclar, hepinize teekkr ederiz. Saat tam 5 oldu, bir saatlik opsiyonumuzu da kullanm gibi olduk. Bugnk 2. oturumu kapatacaz. Yalnz btn katlmclara da hatrlatmak isterim, ayn zamanda izleyicilere de, yarn da devam edecek iki oturumumuz var. Onlarn da balklarn syleyip, kapatmak istiyorum. Yarn sabah Kentsel Dnm ve Sosyoekonomik Bedelin Yeniden Datm oturumu olacak. Sabah balyor, leden sonraki oturumumuz da Kentsel Dnm ve Kentsel Yaam Kalitesi. Hepinizi yarn da bekliyoruz, ok teekkrler, sa olun.

83

3. OTURUM KENTSEL DNM ve SOSYOEKONOMK BEDELN YENDEN DAITIMI

SUNUCU- Gnaydn, ikinci gnmze de ho geldiniz. Sayn Oda temsilcileri, deerli hocalarmz, sevgili misafirler, gen arkadalar; bugn 2. gnmz ve 3. Oturuma balamak zereyiz. 3. Oturumun konusu Kentsel Dnm ve Sosyoekonomik Bedelin Yeniden Datm, oturumun moderatr Sayn Fatma nsal Mimar Sinan Gzel Sanatlar niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm Bakan, bu oturum Mimar Sinan niversitesinin himayesinde gerekleecek. Konumac olarak davet edilen iki misafirimiz Murat Balamir Ortadou Tekn ik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blmnden ve Fuat Ercan Hocamz Marmara niversitesi ktisadi dari Bilimsel Fakltesinden katlamayacaklarn bildirdiler. Dier konumaclarmz; Dr. Tuna Kuyucu Boazii niversitesi Sosyoloji Blmnden, Mustafa Snmez Cumhuriyet Gazetesinden ve Hukuku Erbay Yucak ve Sayn Hocamz krsye davet ediyorum. Prof. Dr. FATMA NSAL- Tm katlmclar saygyla selamlyorum. 6. stanbul Bulumalarnn 3. Oturumuna ho geldiniz. ncelikle bu organizasyona emek veren niversitemiz ve meslek odamza teekkr ederek balamak istiyorum. Bugn 3. Oturumda kentsel dnmn sosyoekonomik bedelinin yeniden datmn tartmaya alacaz. Dn al konumalarnda sevgili Tuba nal eki Hocamz ok gzel bir ifade kulland: Kentsel dnmn karanlk yz. Bugn amacmz kentsel dnmn karanlk yzne bir para k tutabilmek, birbirinden deerli katlmclarmzla bu konuyu kapsaml irdeleyebilmek. Bugn maalesef bir katlmcmz ar ateli bir rahatszlk geirdii iin Prof. Dr. Fuat Ercan katlamayacan bu sabah bildirdi. Daha nce katlmclarmz arasnda olan Prof. Dr. Murat Gven de bir ene operasyonu geirdii iin katlamadlar. Murat Balamir Hocamzla da sanyorum bir iletiim sorunu nedeniyle katlamad. Dolaysyla bugn dier deerli konumacmz srelerini ok rahat kullanabilecekler ve kendileriyle yarmar saat ilk turda, daha sonra sorularla irdelemek zere konuma frsatmz olacak. Onun ncesinde ok ksaca Dzenleme Komitesi ve Danma Kuruluyla birlikte bu temay, olutururken nasl dncelerle yola ktk ondan sz etmek istiyorum. Biliyorsunuz kentsel dnm meselesi aslnda 2000li yllardan sonra ok sk gndeme gelmekle birlikte daha ncesinde, 1990l yllarda da tartmaya alm olan ve kritik bir kentsel planlama konusu, bir sorunsal. Her vesileyle bugne kadar btn stanbul Bulumalarnda ya da nerede elime bir mikrofon geirebilirsem hep kentsel planlamann temel ilevini, asal grevini hatrlatarak balyorum. Kentsel planlama sosyal devletin en temel aygt, dolaysyla kentsel

84

planlamann bu temel ilevini, amacn hep aklmzda bir kede tutarak gncel konular tartmamz gerekiyor. nk biliyoruz ki, aslnda ekonomik dng eitsizlikler yaratan bir dzen. Bu ideolojik olarak olmas gereken ya da olmas doal karlanan bir yap ve kentsel planlamann bahsi geen eitsizliklerle mcadele edebilmek iin elinde ok nemli silahlar var. nk kentsel planlama aslnda kaynaklarn datmn dzenliyor ve bu kaynaklarn datmn dzenlerken de kolektif tketimi -ki, konut da en temel kolektif tketim unsuru- dzenleyerek bu eitsizliklerin daha az hissedilebilmesini salama olanana sahip bir meslek grubu. Ancak son yllarda -zellikle de 2000li yllar itibariyle- deien yeni devlet anlay ve yeni kamu ynetimiyle birlikte kentsel planlama hem temel ekseninin dna kmakta hem de ok yksek sosyal bedeller ortaya karan mek ansal dzenlemelerin arac haline gelmekte. Dolaysyla meslek rgt, niversitelerimiz ve sivil toplum rgtleri olarak bizler ekseninden kmaya, kartlmaya zorlanan kentsel planlamann yeni araylara, yeni k noktalarna dnce yollar amak zere burada bir araya gelmi bulunuyoruz. Bir dier mesele de, kentsel planlamann temel ilevinden, amacndan uzaklamasnn yannda planlama alannda yetkilerin yeniden merkeze toplanmas ve yerel ynetimlerin veya demokratikleme srecinin ileyiine ket vurmas, dolaysyla bu da aslnda demokratik haklarn, kentli haklarn zerine den bir glge. Elbette yaplan son yasal dzenlemeler -yani 2000li yllardan itibaren ard ardna pek ok yasal dzenleme gerekletirildi- ama en nihayetinde bizleri bugn buraya bir araya getiren, son gnlerde tartlan Afet Yasas, kapsam ve yasayla birlikte evre ve ehircilik Bakanl ile TOKnin sonsuz haklar ve bahedilmi byk arazi stoklaryla birlikte ok byk yetkilere tekrar sahip olmas. Bunun da tabii ki planlama mesleinin ilkeleri erevesinde deerlendirilmesinin gerei. Kentsel dnmn ekonomik dngs de kamu vicdannda aklanamayacak birtakm zelliklere sahip. yle ki, yine ayn yasa kapsamnda kentsel dnm iin yaratlmas ngrlen finans modelinin iinde 2B arazilerinin sat da nemli bir yer tutuyor. Bu sadece bizlerin deil, gelecek nesillerin de belli bir sosyal bedel demek zere bu srecin iine katldnn gstergesi olarak kabul edilebilir. nk en fazla alt gelir grubu belli basklar altnda belli bedeller demek zorunda. rnein, yaadklar konut iaretlendikten sonra eitli kentsel hizmetlerden mahrum kalarak yaadklar manevi bask, daha sonra borlanmak zorunda kalarak kredi alarak yklendikleri byk maddi sknt, ve yaam alanlarndan kopartlarak yaadklar psikolojik bask bizim nesil iin geerli. Ama giderek meralar ile 2B alanlarnn finans dngsnn iine katlmasyla birlikte gelecek nesillerin de bu bedele ortak olduunu sylemek mmkn. Bir dier ekonomik ileyile ilgili sknt da aslnda yaratlan haksz rant deeri. Dn burada deerli katlmclardan dris Atabay bir ifade kulland, izniyle onu tekrar etmek istiyorum: Sebepsiz zenginleme aslnda hibir bedel demeden, hibir risk almadan, retim srecine hibir katkda bulunmadan zenginleme ve aslnda bu

85

durumun zeti. Bunu u anda grevdeki bir brokratmzn azndan duymak, byle bir farkndaln karar vericiler arasnda da olduunu grmek bir para bizi mutlu etti. Ortaya koymaya altmz ereve iinde belli sorular etrafnda tartmaya alacaz. Belli sorularmz vard, ama tm konumaclarmzn katlamyor olmas nedeniyle belki tm sorularmz karln bulamayacak. ok genel izgileriyle afet riskine ynelik yeni planlama yaklamlar var m, diye bir sorumuz vard, ama u anda masada tek planc ben olduum iin belki b u sorunun yantn daha sonra sorularla birlikte aarz. Risk zerine saknm planlamasn konuabiliriz. Dn Sayn Genel Bakanmz Necati Bey de risk saknml planlama yerine kriz saknml planlama ifadesini kulland ki, o da aslnda literatrdeki saknm planlamasnn bugn geldii yeni ortam aklamakta ok anlaml. Yine stanbulun makro dnm corafyas zerine konumay hedeflemitik Murat Gven Hocamz katlabilseydi, ancak zannediyorum onu da yine dier konumaclarn katksyla ya da sorularla amaya alabiliriz. stanbulun makro dnm bilanosunun bir ekilde ortaya konulmas, sergilenmesi ve bu sosyal bedelin dikkatlerinize sunulmas nemli bir boyut. stanbuldaki dnm dinamiklerinin sosyal etkilerinin deerlendirilmesi bir baka k ritik boyut ve elbette stanbulda yaanan bizim belki planlama olarak makro lekte ele aldmz bu srecin bir de mikro lekte yaanan boyutu var ve bu mikro lekte de eitli sre ykleriyle sosyoekonomik etkinin deerlendirilmesi yaplan alan almalaryla mmkn. Deerli katlmclara sz vermeden nce bir ey daha eklemek istiyorum. Bu etkinlik stanbul Bulumalarnn 6.s ve her seferinde iin mutfanda yer alma ansm oldu. Hedefimiz hep planlama meslei dndan dier meslek alanlarnn da bu konulara katksn, katlmn alp salayabilmek, onlarn da kendi bilim alanlarndan bize yol gstermelerine olanak tanmakt. Dolaysyla bu oturumda tam olarak da bunu salayabildiimizi dnyorum. ktisat, hukuku ve sosyolog konumaclarmzla planlama meslek alann dier alanlardan bak salamamz iin bir frsat olarak deerlendiriyorum. Bu oturumu 3 konumacyla yapacamz iin her bir konumac iin yarm saat sremiz var diye dnyoruz, daha sonra da sizlerin sorularyla bu sreyi uzatmak mmkn. Oturumu 12.00de bitirmemiz gerekiyor. leden sonra ok youn bir oturum var, buyurun Mustafa Snmez ile balayalm. MUSTAFA SNMEZ- Teekkr ederim, gnaydn. Biraz formasyon olarak iktisat optiinden kentsel dnme bakmaya alacam. Her ne kadar kentsel dnm ehir planclna ait bir sorunsal ve ierie sahipse de, buna yaklam ve bunun icras iktisadi ereveye sahip bir arka planda gerekleiyor ve hatta kentsel dnm aslnda Trkiyede sermaye birikimini srdrmenin bir bahanesi, bir arac, kulvar olarak ele alnyor.

86

Etimolojik olarak gidersek, kentte bir ey var ve ona bir mdahalede bulunulmak isteniyor. Kentte bir dnm yaplmak isteniyor. Neden, kentte ne var, kentte ne sorun var? Dnm laf bildiiniz gibi AKP iktidarnda sadece kent iin kullanlmyor. Mesela salkta dnm, da salkta bir sorun var, onu dntrmek, bu kadar vurguyla sylenmese bile eitimde bir problem var, eitimde dnm, reform, yani hep sorunlu alanlara bir dnm getirme iddias sz konusu. Alanlar sorunsuz mu? Evet, sorunlu, yani kentte sorun var, salkta sorun var, eitimde sorun var ve bunlara, mdahale edilmesi ve bunlarn bir ekilde dntrlmesi gerekiyor, ama herkesin dnmden anlad ayn ey deil, dnmle yapmak istedii de ayn ey deil. Kentte ne var? Bilindii zere her sermaye birikimi modelinin, rejiminin yaratt bir kent tipi var. Bizde de kentlerin ortaya k, kentleme her dneme ait bir form ald. Bunu da ok kaba olarak iki dneme ayrabiliriz -ya da milat olarak1980 ncesi ve 1980 sonrasnn kentleri kent formu diye. 1980 ncesinin kent formu arlkla o dnemin sanayiye dayal ithal ikameci i pazara dnk birikim modeliyle ekilleniyordu. Hatta o dnemlerde izlenmekte olan politikalar eletirirken slogan olarak ok yaygn arpk sanayileme, arpk kapitalistleme ve beraberinde de arpk kentleme denirdi. Neden arpk? nk kendi i dinamiiyle gelien bir kapitalizm deil, kendi i dinamiiyle gelien bir sermaye birikimi deil ve o i dinamiklerin belirledii bir kent formu deil. Daha ok 1950 sonras uluslararas sermayeyle btnlemenin akabinde iblmnde Trkiyeye verilen bir rol ve o roln gerei yukardan aa gelien bir kapitalizm ve onunla beraber gelien bir sermaye birikimi sreci ve onunla beraber ekillenen bir kent formu. Hikaye bellidir, aslnda 1950lere kadar bir devlet kapitalizmi vardr, devlet kapitalizmi daha eitli ekillenmelere kar duyarldr. Daha sonraki zel sermaye odakl birikimden farkldr. Biraz daha blgesel gelimeyi, blgeleri, kentsel formu, yaplanmay dikkate alr ve cumhuriyet deerlerini dikkate alarak kente bir form vermeye alr. Sonu olarak ok bandadr kapitalistlemenin ve bildiimiz kentlerde daha ortaya kmamaktadr, nfusun 3/4 h ala krlarda, kylerde yaamaktadr. Kentli nfus 1/4den ibarettir. stanbul gibi bir metropoln bile nfusu 1 000 000u henz amamaktadr, ama kopma, krlma kinci Dnya Sava ve ondan sonra ortaya kan dnya iblmyle beraber balar. Belli bir sermaye birikimine ulaan Trkiye kapitalistleri uluslararas firmalarla beraber sanayileme sreci ierisine girerler. Bata stanbul olmak zere belli merkezlerde sanayi faaliyeti balar. Bu sanayi faaliyetinde kullanlacak igc de krlardan kopup gelir. Yani tarma da makine girmitir, tarmda toprak paralanmtr. Krdaki nfus i bulmak ve i-a derdiyle kentlere ylmaya balar. Ara Glerin fotoraflarndaki srtnda yorgan olan insan g Haydarpaadan gelir. Gelince de tabii barnma meselesini ok pratik ekilde halletmeye koyulur, gecekondularn yapar. Bylece gecekondulu bir kent formu ortaya kmaya balar. Onu tamamlayan eler de bildiimiz gibi dolmu sistemi ve dier temalardr ve o kentin formasyonuna o dnemin h akim

87

glerinin herhangi bir itiraz yoktur. Yani stinye Deresinin kenarna Vehbi Ko kibrit fabrikasn kurarken ya da orada Kavel Kablo Fabrikas kurulurken hemen yanna gecekondularn dikilmesine hibir itiraz yoktur. nk gelen ii barnma ihtiyacn ok pratik ve ucuz ekilde halledecei iin talep edecei cret de ona gre dk olacaktr. O nedenle onun gecekondusunu hemen stinyenin tepelerine yapmas ve barnma meselesini o ekilde halletmesinin o dnemin birikim formatna ve o dnemin kapitalistlerine bir zarar yoktur, ter sine buna itiraz etmezler. Kabaca bu ekilde sanayi birikimi, igcnn sanayi iin kentlere gelii ve barnma meselesini gecekonduyla halletmesi, ulam meselesini dolmu sistemiyle halletmesi ortaya byle bir kent formu karr. Tabii ki bu salkl bir kent formu deildir. Yan sra yap-satlk btn bu akan nfusla beraber ortaya kar. Bir dizi imar ihlallerine aldrmadan dnemin ok partili hayat da bununla didimez, bunun tersine oya tahvil etmek iin bu kent yapsna bir itiraz olmaz. Bu 1980e kadarki kent formu, 1980e kadarki birikim modelinin ortaya kard fotoraftr. 1980 sonras deiir. 1980 sonras ne olur? Artk sermaye birikimi yava yava sanayiden kopmaya balar. Sanayi stnden sermaye birikiminden ziyade Batda sanayi toplumundan bilgi toplumuna gei ve bunun Trkiye gibi lkelere yansmas diye tarif eder. Bir deiim balar. Bu zellikle stanbuldan balar. Yani stanbul ncelikle bir sanayi metropol olmaktan karlacaktr. stanbulun bu 1980 sonras nk bir kreselleme denilen dnem balamaktadr. Mal ve sermaye hareketleri akkanlk kazanmaktadr. Trkiyede 24 Ocak kararlar, 12 Eyll askeri darbesiyle beraber bir bnye deiiklii geirmektedir. Bir da alma sreci gerekletirmektedir. Dnyada, uluslararas iblmnde yeni bir rol alacaktr. Bunun da ad balangta ihracata dnk ekonomi, ihracata dnk sanayileme olarak adlandrlr. Bu dnmle beraber ncelikle stanbula farkl bir misyon biilmeye balanr. stanbul bu deiimle beraber bir kresel kent olmaldr, bir azman sanayi kenti olmaktan karlmaldr. Kent topra sanayi iin bir arsa olmaktan karlp, daha farkl amalarla, hem orta st snflara, hem yabanclara satlacak konutlarn, ofislerin, alveri merkezlerinin, elence merkezlerinin, finans kurumlarnn mekan haline getirilmelidir. Yani burada kentsel dnmn ilk adm aslnda stanbulla atlr. stanbula dair mdahale hemen 1980lerde gndeme gelir.1980lerin banda o dnemin iktidar ANAP ve Belediye Bakan Bedrettin Dalan ile beraber balayan bir kentsel dnm srecidir sz konusu olan. Geleneksel sanayi mek anlar yava yava ehrin, metropoln nce eperlerine, sonra da metropoln dna tanmaya zendirilir, zorlanr, tevik edilir ve yava yava stanbulda balayan bir kentsel dnme ahit oluruz. stanbulda artk boazn iki yakasna villa siteler kurulmaya balanr, ortaya o gne kadar olmayan trde mteahhit tipleri kmaya balar, arsa gelitirici dediimiz profil ortaya kmaya balar. Byk sermaye asndan sanayi vardr portfynde, ama yava yava finans, yava yava hizmetler ve yava yava bu tr byk apl inaat faaliyetleri girmeye balar ve bildiimiz stanbulun MAs -merkezi i alan- hemen daha nce Salpazar, sonra Mecidiyeky civarndan Levent-Maslak aksna doru aktarlmaya balanr.

88

Blgedeki btn ila fabrikalar faaliyetlerini ounlukla evre illere tarlar ve oradaki ila fabrikalar bugn bildiimiz gkdelenler olmaya balar. Bylece stanbuldan balayan bir kentsel dnme tank olur uz, ama bu deiik biimlerde Ankara, zmir gibi merkezlerde de grlmeye balar. Sonra 1990l yllara geldiimizde sermaye birikimi buradan k ar elde etme kulvar akarken, devlet mali kriz yaar. Kamu maliyesi krizi Demirelin mehur be kara delik diye tarif ettii; btede, belediyelerde, sosyal gvenlikte, KTlerde, tarm sat kooperatiflerinde ortaya kan kamu aklar ortaya devasa kamu bte aklar karnca sermaye devlete bor vererek yksek k arlar elde etmenin, faizler elde etmenin yolunu 1990l yllar boyunca elde eder. Devletin mali krizinin ortaya karm olduu avantajlardan faydalanmak zere, stanbulda balayan kent topra zerinden rant elde etmenin temposu bir para der ama bu Trkiyeyi 2001 krizine gtrr. 2001 krizinde tekrar ciddi bir krlma yaanr. Hem banka sisteminde, hem devletin mali sisteminde IMF operasyonuyla beraber nemli bir deiim yaanr. Yksek faiz dnemi kapannca sermaye iin tekrar yeni bir birikim kulvar ihtiyac vardr. Bu tabii ar aksak sanayidir, ama artk Anadoluya kaydrlmtr. Artk sanayiyi stanbul ve evresinde deil, Kayseride grrsnz, Denizlide, Gaziantepte, Anadoludaki muhtelif vahalarda grrsnz, sanayi faaliyeti oralarda devam etmektedir, ama bata stanbul olmak zere byk metropollerde yava yava kentin topran ilemek, kentin toprann stnden sermaye biriktirmek dnemi balamtr. te burada AKP iktidarnn devreye TOK gibi bir aktr aldna tank oluruz. TOK nemli bir srkleyici unsur olacaktr, lokomotif olacaktr. ok cince bir ey yaparlar o gne kadarki iktidarlarn aklna gelmeyen, Arsa Ofisini TOKye balarlar. Bylece bteden hibir kuru para kmadan kamu arsalarn tepe tepe kullanarak ortaya mthi bir yatrm alan kartrlar. Kamu arsalar nc e gelir paylam modeli diye byk mteahhitlere teklif edilir. Ataehirde grdmz btn uygulamalar, arsa benden inaat senden geliri yar yarya bleceiz diye balayan inaat faaliyeti devamnda biraz gstermelik olarak kk, orta snflara konut yapm eklinde devam eder. TOKnin nclnde inaat faaliyetinin hzla yaygnlatn grrz. TOK giderek arsay kendinde biriktiren -ki inaat faaliyetinde arsa en nemli girdidir, en deerli eydir ve mteahhitlerin en ok itibar ettikleri eydir- TOKnin biriktirdii arsalar devasa boyutlarda emsalsiz bir ekilde kontrol altndadr. AKP iktidarnn btn o 2003ten itibaren balayan dnya ekonomisindeki likidite bolluunun da yardmyla d kaynan akyla beraber byme srecinde inaat ve inaatn srkledii bir periyodu yaamaya balarz. Burada inaat giderek ekonominin dier arklarn da eviren bir unsur haline gelir. Banka sistemi gayet memnundur, nk inaatlar, konutlar yaplmaktadr ve konut kredileri vererek para satmaktadr finans sistemi. Sanayi sektr memnundur, nk hem inaatta kullanlan inaat malzemeleri imentodan tulaya, camdan armatre kadar btn fabrikalarn arklarn dndrmektedir. Muhtelif yasa deiiklikleriyle i talebin yan sra dardan da bir talep edi nmenin yolu

89

bulunmutur. Otomotiv, beyaz eya ve dayankl tketim mal reten sanayiler de memnundur, nk srekli olarak bir yeni ev ama, yeni bir yaam tarz yaygnlatrma gndemdedir ve bu yaam tarzyla beraber pazar genilemektedir. Sonuta AKP iktidar TOK aktrlnde kamu arsalarn snrszca kullanarak mteahhitlik sistemini harekete geirerek ve kendisine tabii tabi klarak ciddi bir inaat faaliyeti balatr kentlerde -bata stanbul olmak zere- ve bunun stnden sanayiyi bytme ve sermaye birikimi srecine son 10 ylda tank olduk. Bu minvalde bunu tamamlayan bir unsur olarak akla geldi ki, bu lke bir afet lkesi, bir deprem lkesi. Bunu mazeret olarak kullanp pazar derinletirme, inaat kulvarn gelitirme frsat ortaya kt. Deprem mazeretini ortaya koyarak ne kabilecek muhtelif engeller ald. lgili bir bakanlk kurup belediyelerin yetkilerini bypass edip belediye yetkilerini de kendinde toplamak zere hukukta dzenlemeler yapld. Yani yrtmeyi durdurmann nn kesildi. Meslek odalarnn mdahaleleri en aza indirildi, hatta etkisizletirildi. Bu yeni srete kapitalizme hi de ikin olmayan ekonomi d zoru gryoruz. Aslnda zor, ekonomide zor kapitalizm ncesine aittir. Yani feodalizme ait bir kavramdr. Kyl serf toprakta almak zorundadr, topra terk edemez. Derebeyi onu orada tutar, derebeyinin izni olmadan topraktan ayrlamaz, zor altnda alr. Kapitalizm gya o zoru ortadan kaldrmtr. Kyly zgr ii haline getirmitir. sterse alr, istemezse almaz, byle bir hrriyeti vardr. Dolaysyla o ekonomi d zoru ortadan kaldrmtr. imdi bu bahisle bir ekonomi d zor var. Burada insanlara deniliyor ki; eviniz rk, eviniz yklacak, ykacaz ve evinizi istiyorsanz zorla borlanacaksnz, borlanmak zorundasnz. Dolaysyla bir zor faktr ortaya getiriliyor. Sadece bu deil, bununla beraber bir ada ierisinde hi rk ya da krk dkk olmayan binaya bile el koyma yetkisi var. Yeni yasa byle bir zoru ortaya karyor. imdi buradan tabii ak an sular duruyor. Ne yani, neye itiraz ediyorsunuz, depreme ve afete kar konutlar yenilemeyelim mi, bu kt stoku byle mi brakalm, buna mdahale etmeyelim mi? Akan sular duruyor. Tabii ki edelim, orada bir ey kalmyor, ama bu mazeretle beraber umuluyor ki; Trkiye kapitalizminin 20 yl alp srkleyecek bir kulvar genilemesi, bir inaat stnden sermaye birikimi devam edilsin. imdi bu mmkn m? Bunu iktisaden konuabiliriz. Dn lhan Tekeli Hocann Tasarm Bienali erevesinde bir konumas vard, hoca leden sonraki konumasnda belki yine ifade edecektir. Onun da yaklam benzer ama o bir ans veriyor bu inaat stnden birikimi srdrmeye. Dorusu niyetin anlalmasnda mutabkz ama byle srer mi? naat stnden bu devran devam eder mi? Ciddi soru iaretlerim var. Birka nedenle kstlar var. Bir, inaat son tahlilde i pazara dnktr. Yani ieriden hep talep gelmesi bekleniyor. Darya satlanlar yok mu? Var. te bir iddiaya gre Ali Aaolu 1453 stanbuldan Dubaideki bir fuarda 2 000 tane satm. Byle eyler syleniyor Dnp Trkiye darya ne kadar gayrimenkul satyor baktmzda, -gneyde Alanya, Antalya, Bodrum, vesaire oralarda satlan konutlar, tarlalar, ne derseniz- ylda 3 milyar dolar henz amyor. Yani ortalama 140 milyar-150 milyar dolar ihracat olan bir lkede 3 milyar dolarlk bir gayrimenkul

90

sat matah bir ey deildir. Dolaysyla bu yaplanlara henz d alc sz konusu deil. Bunu spanya belli llerde yapt ama Trkiye henz yapamyor. Dolaysyla i talebe mutlak bir bamllk var. imdi i talep bulamyor mu? Yaplanlar kime satlyor? Satlyor gerekten ama elimizde istatistiki bir sknt var: u an yap stoku nedir, ne kadar satlm, ne kadar elde bunu lemiyoruz. Birtakm gelitirilmi inaat sat istatistii, konut sat istatistikleri var ama bunlara gvenmek mmkn olmuyor, nk daha tapu stnden yaplmam satlar, vesaire var. Ayrca inaat sektr zellikle son 10-15 ylda yap deiiklii geirdi. Artk bildiimiz yap-sat ya da yapp bekleyen mteahhit tipi yok. Endstriyel inaat firmalar var. Bunlar tpk fabrika gibi srekli kadrolar, nitelikli mimarlar, mhendisleri, ustalar var ve dzenli maa dyorlar. Ellerinde mthi makine paktlar var, tpk fabrikalar gibi. Bant sistemi gibi srekli bandn stnde bir rnn olmas, srekli inaat olmas gerekiyor. Bu kah konut, konut bitince otel, otel bitince stadyum, stadyum bitince baka bir kentsel altyap olur. Srekli tpk o fabrikann kapasitesinin belli bir dzeyde tutulmasnn art olmas gibi imdi inaat endstrisinin de srekli bir rn retmesi gerekiyor, duramyor. Rantabl hale gelebilmek, sabit maliyetleri karlayabilmek iin srekli inaat rn retmek zorunda. Devletin bu mdahalesi buna talep yaratmak iin. TOK ok nemli bir talep yaratc ve zellikle arsa temini asndan byle bir mdahale imk an var. Gelin grn ki burada kime ne kadar satacaksnz? Burada bence sorun kacak. kyor da, nk bunu alabilecek bir i talep, alm gc yok. Bunun da nedeni bata bir kere Trkiyede gelir dalmnn ok adaletsiz olmas, st gelir grubunun yzde 20si gelirin yzde 50sine el koyuyor kabaca, geri kalan 50yi geri kalan yzde 80 paylayor. Bunun yan sra resmi olmayan isizlik var. Haneye giren gelirin ancak tketime yetmesi, mutfaa yetmesi meselesi var. Tasarruf oran dk, en fazla konut kredileriyle vesaire biraz canlandrabiliyorsunuz ama sonuta dnp bu lke halknn borlanma kapasitesi nedir diye sorduunuzda sanrm son 10 ylda epey bir sonuna gelindi. Yani baktmzda hanelerin borlar gelirlerinin yzde 55ine ulam durumda. Bankaclk Dzenleme Kurulu, Merkez Bankas filan buradan hala umutlu, deniyor ki; aileler Trkiyede hala borlanabilir, kapasiteleri var. Buna gvenerek aslnda tevik ediyorlar, ama unuttuklar bir ey var. Trkiyedeki aileler sadece bankalardan borlanmyorlar. Banka d da enformel piyasadan, konu -komudan, eten dosttan borlanyorlar ve oradaki borlar hi dikkate almyorlar. Bir de borlanma cesaretleri her zaman yksek deil, her an iini kaybetme ihtimali vardr Trkiyede, dolaysyla bu i talebe bu kadar bel balanarak bu ark bu kadar kolay dnmez,burada kstlar var. Bir de son tahlilde inaat sektr ithalata dayal bir sektrdr, imento bile arlkla enerjiyle retilir ve enerji ithaldir. Tula, cam, kiremit hep yerli katk oran yksekmi gibi grnr, ama birounda artk ithal girdi kullanlmaktadr. zellikle izlenen bu dk dviz kuru politikas btn bu net ihracat grnen sektrleri ithalat hale getirmitir. imdi bir inaattaki en ufak yap malzemelerinde bile ithalat kalemi grlr. Dolaysyla ithalata dayal bir inaat endstrisi i talebe dayandrlarak gtrlemez. Byle kstlar da vardr.

91

Sanrm srem bitti. Sorular olursa devam ederiz. Teekkr ederim. Prof. Dr. FATMA NSAL- ok teekkrler, sreyi ok iyi kullandnz Sayn Snmez. Daha sonra sorularla da genileteceinizi dnyoruz. Dr. Tuna Kuyucu ile devam edelim ltfen.. Dr. TUNA KUYUCU- Merhabalar. ncelikle teekkr etmek istiyorum. Ben 3 sene nce doktora tezimi bitirme srecindeyken ehir Planclar Odasnn dzenledii stanbul Bulumalarnn ikisinedinleyici olarak katlmtm. Benim iin ok faydal olmutu ve birok ehir plancs ile Mimarlar Odas yelerinden ok byk yardmlar grdm ve birka sene sonra buraya konumac olarak gelmek benim iin ayrca bir neme sahip, o yzden ok teekkr ediyor um. lk davet geldiinde iki konuma bal olabileceini sylemitim. Bunlardan bir tanesini sunmaya karar verdim: TOK projelerinin, zellikle de kentsel dnm projeleri etrafnda retilen TOK konutlarnn sosyal konut olup olmadna tartmaya amak istiyordum. Ancak iki konumac gelmediinden dolay ikinci konum olan kentsel dnm projelerinin uygulanmasnda hukuksal mulaklklar ve hukuksal keyfiliklerin analizine de deinme frsatm olacak imdi zamanm olduu iin, ikisini birletirmeye alacam. Mustafa Beyin sunumu benim sunumumun bir ksmnda yer alan birok eyi ok gzel zetledii iin abuk geeceim, teekkrler o yzden. Sosyal politika alanna baktmz zaman konut hakk ve konut politikalarnn sosyal politika iindeki yerin ile balang yaparak sunumumu balatmam gerekiyor. Burada bir anomali durumundan bahsetmemiz gerekiyor. Aslnda kapitalizmin tarihine baktmz zaman ortalama 200 senelik tarihinde konut btn sosyal politika aygtlar iinde en az yaygnlaan, en az derinleen, en az tutan politika oluyor. Salk kimi lkelerde hemen hemen yzde 100e varan oranlarda piyasa dna ekilebilirken, eitim, emeklilik gibi haklar sosyal politika haline getirilebiliyorken konut ok az lkede sosyal politikalara konu olabiliyor. Bunun da tabii ok basit bir sebebi var. Mustafa Beyin de anlatt gibi konut piyasas kapitalizm iin ok nemli bir piyasa. Geri ve ileri balantlar olan bir piyasa, dolaysyla kinci Dnya Savann sonrasnda Kta Avrupas ile Birleik Krallkn kk bir blm dnda konut hibir zaman gerek anlamda bir sosyal politika arac haline getirilmiyor. Trkiyeye baktmz zaman -tabii biliyoruz ki- 1950lerden bugne kadar hibir zaman konut bir sosyal politika arac olmad ve aslnda tamamen denetimsiz, bir anlamda da vahi piyasaya braklp insanlar son derece zor koullarda gecekondu yapmaya ve maliyetini karlamaya zorlanan bir sistem var. Tabii byle bir sosyal politika iinde konut nasl tanmlanmal, konut hakknn veya konut politikasn sosyal politika olarak grmemizi salayacak bileenler ne diye sormak gerekiyorsa, birka balk amak gerekiyor. Balklar tek tek gemeden nce unu belirtmekte fayda var: 1950lerden, kinci Dnya Savandan

92

sonra retilen sosyal konut alanlarnn aslnda byk sorunlara gebe olduu ve byk sorunlar yarattn tecrbelerle grdkten sonra artk akademik veya akademi d tartmalarda sosyal konut deyince bir tek ekonomik olarak ulalabilir konutu anlamamak gerekiyor. lk bata ulalabilirlik, karlama gc, yani bir sosyal konutun sosyal konut kullanclar iin ulalabilir olmas gibi ok temel, ok basit bir dz mantk aramak gerekiyor. Bu konutlar kim iin yaplyor, bu insanlarn bunlar deme yeterlilii var m? kincisi, bu ngilizcede security of tenure, -Trkeye evirmekte glk ektiim oturma gvencesi belki- hukuki olarak oturma gvencesi dediimiz, bu devlet konutu olabilir, kamu konutu da olabilir, zel konut da olabilir, burada oturma gvencesine sahip olmanz gerekiyor. Keyf i olarak herhangi bir kurum, herhangi bir devlet kurumu veya baka bir aktr sizi buradan karamamal, ciddi hukuksal gvencelere sahip olmalsnz ki, , Trkiyede byle olmadn biliyoruz. nc olarak gene ekonomik olarak baktmzda, zerinde gerekten ciddi olarak durmamz gereken Trkiye kapsamnda u anda sosyal konut dediimiz konut formu speklasyona kar nlemler almas gereken konut olmal. Bu konutlarn serbest piyasa fiyatlarnda tekrar satlp, el deitirilmesinin nnde kesinlikle birtakm aralarn olmas gerekiyor ki, speklatif fiyat artlarnn nne geilebilsin. Dolaysyla da buralarda oturan insanlar bir noktada oturamaz hale gelmesinler, buralarda speklatif artlarla bir mlkiyet transferi ve nfus transferi yaanmasn. Birazdan anlatacam TOK konutlar kesinlikle bu alanda son derece byk bir baarszlk rnei olarak grmek gerekiyor. Ekonomik faktrlerin dnda 1950lerin, 1960larn hatalarndan sonra u anda sosyal konut olarak tartmalarda ele almamz gerekenler den birincisi, demokratik sre ve katlmclk. Bir sosyal konut politikas kesinlikle tepeden inme, birtakm devlet kademelerinde hazrlanp insanlara zorla kabul ettirilecek bir sre olmamal. Yani 1960larn Amerikasna bakarsak; kentsel yenileme pro jelerinde, merkezi ehir alanlarndaki gettolam zellikle de aznlklarn yaad yerlere blight kelimesini kullanyor onlar- knt alan diyerek insanlarn rzasn almadan onlar zorla bir sosyal konuta atma eklinde yaanmamal. Konutun formunun, artlarnn, mekann belirlenmesinde demokratik ileyiin olmasnda mutabakata varld. Ne kadar uygulanyor baka lkelerde de tartlr. Trkiyede greceiz, hi uygulanmyor. Dier bir faktr de piyasa kaynakl eitsizlikleri azaltma. Bir sosyal kon ut projesi eitsizlikleri arttrmamaldr. ok basit, herhangi bir sosyal politika eitsizlikleri arttrmamaldr, azaltmaldr. Trkiye kapsamnda tartacam sunumun ikinci ksmnda byle olmuyor. Son olarak sosyal entegrasyon ve glenme (ngilizcede empowerment dedikleri), yani bir sosyal politikann, hizmet alan insanlar sosyal anlamda glendirmesi gerekiyor. Sosyal hayata katlmlarn mmkn klmas gerekiyor. Bir hanenin en byk harcamas konuta gidiyor. Hem

93

ekonomik olarak glendirilmesi gerekiyor, hem de sosyal olarak birtakm alar rmesine, ehir hayatna dahil olabilmesine yardmc olmas gerekiyor. Gene Trkiye rneinde tarttmzda bunun byle olmadn iddia edeceim. TOK u anda toplam konut stokunun yzde 85inin sosyal konut olduunu iddia ediyor, bu TOK raporundan alnma bir rakam. 550 bin konutun yzde 85i sosyal konut diyor TOK, eitli kalemlere de ayrm. Bunlardan 65 bini kentsel dnm projeleri etrafnda retilen sosyal konut diyor, ancak bunlarn ileyiine baktmzda maalesef bu saydm faktrler yerine getirilmiyor. nce 2000 sonrasnda ne oldu, ok ksa olarak anlatp, ondan sonra bunlara tekrar geri dneceim. Tabii Trkiye tartmasnda, yani Trkiyenin bu yeni sosyal konut modeli olarak adlandrlan yola gitmesinde 2001 krizi ok belirleyici bir dnm noktas. Tabii kapitalizmin tarihine baktmzda krizler her zaman dnm noktalar oluyor. 2001 krizi de Cumhuriyet tarihinin en ykc ekonomik krizi olmasnn yannda Cumhuriyet tarihinin belki de en byk yapsal dnmnn tetikleyicisi. Kriz sonunda Trkiye politik, siyasi arenas tamamen yeniden yaplandrlyor hepimizin bildii gibi. rakamlara bakldnda krizden nce DSP yzde sanyorum 30larda oy alyorken, 25lerde, yzde 1 oya dyor. ANAP keza yzde 10 barajnn altnda kalyor, dier btn partiler yok oluyor. Merkez sa tamamen byle pragmatik bir neoliberal parti etrafnda toparlanp, AKP olarak nmze geliyor ve 2001 krizi sonras srece baktmzda Trkiyede egemenlii anayasal ve hukuki alanda yaplan deiikliklerle yasama, yrtme ve yarg alannda tek parti egemenliinin salam bir ekilde kurguland bir dnem. Bunu ok iyi anlamak lazm, nk gerekletirilen deiikliklerin bu kadar hzl ve bu kadar itirazsz ya da itirazlarn bu kadar hie sayld bir ekilde yaplabilmesinin nn ayor kriz. Krizden k stratejisi olarak emlakin grlmesi, 2002de baa gelen hkmetin 2003 ylnda kartt acil eylem plannda alnan kararlarla bunun byle olacann gstergesi. Burada bunlarn yaplabilirliini mmkn klan ciddi bir yasama lgnl olarak adlandrlabilecek bir sre var. zellikle de 2002yle 2010 aras dnem. Afet Yasas ve yeni bakanlklarn kurulmas da buna dahil. 2002 2010 arasnda , Meclisin gerekli bir yasay geirebilmesi iin gerekli saynn minimal bir oturumla saland , gece saat 01.00de , kimsenin haberi olmadan, birka muhalif basnn bunu sylemesinin dnda kimsenin bilmedii ekildeiletilen bir sre. zelletirme daresine imar plan yapma hakknn verilmesi gibi skandal olarak nitelendirilebilecek eylerin getii bir dnemden bahsediyoruz. Bu yasama lgnl listesini istediiniz rneklerle uzatabilirsiniz, nemli grdklerimi ncelikle belirtmek istiyorum. Belediye ve Bykehir Belediye Yasas nemli grdklerim arasnda yer almakta., Trkiyenin yeni bir yerel ynetimler modeline ihtiyac olduu tartlmaz. Trkiyenin belediyecilik anlaynn 1930lardan kalma olduunu dnrsek, reforma ihtiya var, ama AKPnin geirdii belediye ve Bykehir Belediye Yasas -geirilir geirilmez tekrar deitirildi- aslnda yerel glendiriliyor gibi yapp, yerelin gcn tekrar merkeze

94

aktaran bir bir reform olduunu gryoruz. Bu haliyle bu yasalar kentsel dnmn nn aan admlar oluyor. urada yle bir parantez amak istiyorum: 5 Ekim 2012 tarihinde, yani iki hafta nce Babakann katlmyla kamu binalar ykld ve Trkiye kentsel dnm dnemine balyor eklinde haberler okuduk gazetelerde, kentsel dnm dnemi balyor dendi.. Basnn bunu niye yaptn kendime ak ak sordum. nk kentsel dnm dnemi 2012de balamad, 2005te geirilen Belediye Yasas ve 5366 sayl kanunla , binlerce insann evini ykp yerinden etmi olan bir srecin sanki yeni balyormu gibi bize sunulmas da byk soru iaretleri oluturdu. Bence basnn byle yapma sebebi bugne kadar olan, yani 2005 -2012 arasndaki btn hak ihlalleri ve negatiflikleri yok saymak, silmek, tarihi ink ar etmek iin yaptn dnyorum ve parantezi kapayarak devam ediyorum. Yeni yerel ynetimler yasalar ile 5366 sayl yasay siz planclar ok tarttnz. Ancak bu iki yasa iin dier bahsettiim konuma konusu ekseninde bu iki yasay okuduumuzda, 5366 ksack bir yasa, belediye yasasnda 73. maddesinden bahsediyoruz, daha sonra deitirilerek farkl hallere getirilmi muazzam bir hukuki mulaklk ve keyfilik alan saladn grebiliyoruz. Burada neden bahsediyorum? yasalar yerel idarelere byle bir ounluk oyunu saladklar srece istedikleri her yerde hibir kritere bal kalmadan yk-yap hakkna sahip. Yani kentsel dnm dediimiz ok yanl, dnm deyince aktr olmayan veya hibir insan olmayan bir eyden bahsediyoruz. Bu kentsel yenileme veya kentsel yeniden yaplanma sreci aslnda, dnm hibir ey demek deil. stedikleri her yerde istediklerini yapma yetkisini veren yasalar olduunu gryoruz. Depreme veya fonksiyonunu yitirmeye birka atf var ama uygulanan projelere baktnzda -ikisini doktora tezimde incelemitim- hibir ekilde deprem veya saylan dier sebepler iin yaplmadn ve bunlarn bir kriter bile olmadn grebiliyorsunuz. stanbulda deprem iin yaplan tek bir proje vard, o da Zeytinburnu Smer Mahallesiydi. O proje de yarm kald. nc olarak TOKnin yeniden yaplandrlmas, Mustafa Bey bunu ok detayl anlatt, ben de ok ksa olarak daha nce bir kredi verme mekanizmas olarak ve alt gelirlileri konut sahibi yapmak iin kurulan ve bu amacnda da baarsz olmasna deineceim. TOKnin AKP dneminde muazzam bir -belki de kurnazlk demek lazm - ekilde, devlet gcn arkasna alarak Trkiyenin en byk arazi simsar ve konut ve emlak piyasalarn ynlendirici aktr haline getirildi. Gene burada bu hukuki mulaklk ve keyfilik kavramna geri dnmek istiyorum. TOKnin hareket alanna baktnzda yasann tanmlad hibir snr olmayan, her eyi keyfi olarak gerekletirebilmeye frsat veren bir yetki. Yeni Ceza Kanunu gecekondu yapmn Trkiyede su haline getiren ve 5 yl hapisle cezalandran bir kanun geiriliyor. Bundan sonra biliyoruz ki, Trkiyede gecekondu

95

yapm, en azndan alt gelirliler iin gecekondu yapm duruyor. Ardndan Mortgage Yasas geiriliyor, yabanclara tanmaz sat mmkn klnyor, evre ve ehircilik Bakanl gibi isminin bile tuhaf olduu bir bakanlk kurularak , eski TOK Bakan sz geen bakanln bana getiriliyor ve muazzam yasal glerle donatlyor. zelletirme daresi de son olarak stanbul Bulumalarnn da ana temasn oluturan yeni Afet Yasas ile merkeziletiriliyor ve b u sefer ondan da bahsetmek gerekiyor. Gene bir nceki sunumda alt izildi, ben de vurgulamak istiyorum. Daha nce yerel idarelerdeymi gibi gzken yetkilerin tekrar merkeze verilip merkezin istedii her eyi yapacak ve bunlara herhangi bir hukuki engel tekil etmenin de nnn kapand bir srece getiimizi gryoruz. Burada tekrar bir parantez ap, unu sylemekte fayda var: Bu hukuki engellerin kaldrlmas niye nemli? nk biliyoruz ki, bir nceki kentsel dnm dneminde, yani bu 2005ten 2011e kadar geen srede birok yerde kentsel dnm riskinden ve alan davalardan dolay idare ve hkmet ilerleyemedi. Net rneklerinden biri Saryerin belediye seimlerinde AKPden CHPye gemesi. Maltepe, Babykte Glensu, Glsuyu projeleri gene AKPden CHPye geti,. Netice itibariyle davalar ald ve bu davalar kazanld. Ancak Afet Yasasyla bu trden davalar amak mmkn deil. Odalarn gc tamamen ellerinden alnmaya alyor, yeni yasalar da muhalefeti tamamen yok edecek, istedikleri ekil de devam edecek bir yasal altyap oluturulmu durumda. Sonu muazzam bir merkezileme. Btn bu yasalar her ne kadar yerel ynetimlermi gibi gzkse de, muazzam bir merkezileme srecinin ve merkezden yrtlen bir operasyonun olduunu gryoruz. kinci olarak da bunlarn yapt tam olarak metalamasnn nnde engel olan alanlar; gecekondu blgeleri, ehir ii yoksulluk alanlar, tarihi koruma blgeleri. Bunlarn nnde bir sr brokratik koruma kurullar, vesaire olan engeller yerler. Tam anlamyla bu engelleri kaldrp, metalatrlp, kapitalist dngnn iine sokulmasn mmkn klan bir yasama lgnln ve yasal altyap oluturulmasn gryoruz. mece grubu tarafndan yaplan ve 2010a kadar stanbuldaki baz eyleri nokta nokta gsteren bir harita bulunmakta. Bunun gibi Murat Cemal Yalntann banda bulunduu bir aratrma grubu var ve onlar gncellenmi bir harita oluturmular. stanbulun her yerinde olan mdahaleleri gsteriyor. Bundan byle o haritay kullanmak istiyorum. Haritada krmzyla gsterilen yerler o tarihe kadar kentsel dnm projelerinin uyguland veya uygulanmak iin protokollerin imzaland ve fakat mesela, Altnehir gibi sekteye urayan yerler. ok fazla deil, o yzden de Afet Yasas vesaire ile bunun ok daha geniletilmi bir hale geleceini gryoruz. Haritada ak sar ile gsterilenler ise, TOKnin byk toplu konut alanlar oluturduu yerler, mesela Kayaba blgesi 65 bin konutun TOK tarafndan retildii bir blge. Bir dieri ise Babykte bitirilmi 6 tane TOK konutunun olduu yer, arkas gecekondu mahallesi, yan taraf KPTA ve Narcity ve dier baka mteahhitlerin yapt byk konut projeleri. , Babyk projesi

96

durdu, ne olduu belli deil. Polislere biraz daire verdiler. Belirtmekte fayda var , bu konutlarn olduu yer yllarca botu. Eer bir gecekondu mahallesinde yerel halk bir yeri bo brakyorsa, bilin ki bunun bir sebebi vardr. nsanlar dediler ki, buraya konut yaplmaz nk alt konut yapmaya uygun deil ve TOK bunu kesinlikle reddetti. Ben de aratrma yaparken, burada oturan insanlarn teknik bilgisi ne kadardr ki benzeri sorular sorduumu imdi utanarak hatrlyorum. u anda haberlerde okuyoruz ki gerekten burada bir toprak kayma riski var ve bu konutlarn okulun stne kme riski bulunuyor. Yerel bilgiye bazen nem vermek lazm, bazen deil her zaman nem vermek lazm. Ayazma zerine de ok ey yazld izildi. Arkada Olimpiyat Stad yapldktan sonra ounluu Krt olan yoksul bir gecekondu mahallesi. Bezirganbahe, Ayazmadaki hak sahiplerinin yzde 75inin aktarld toplu konut alan, hkmetin sosyal konut dedii ve benim aratrma alanlarmdan bir tanesi. Bu stanbulda uygulanan en geni apl kentsel dnm projesiydi o gne kadar ki, h ala da yle. O yzden buraya bakmak nemli. Buras Kayaba, gitmeyenleriniz varsa artk ehrin ismini deitirdiler, imdi Kayaehir yaptlar. Buras bo bir aland, 65 bin tane TOK konutu buraya ina edildi, altyaplar bitmiti, styaplarn zerinde alyorlard gittiimde, sanyorum yerlemeler burada balad ya da balayacak. Emlak sayfalarnda birok ilan grebiliyorsunuz. Kayaban grnce insan hkmetin vizyonunu , gitmek istedii yolu ok iyi anlyorsunuz. Kentsel dnm projeleri kapsamnda retilen konutlara sosyal konut olup olmadklar asndan bakarak hzl geebilirim. Birincisi, demokratik sre ve katlm, bahsettiim yasalar ise olduka otoriterler, yasalar inanlmaz bir keyfilik alan ayorlar ve hepsinde grlen bir ey var ki; bu projeler yerel nfusa hibir e y sorulmadan protokoller kabul ediliyor, kabul edildikten sonra insanlarla bir toplant yaplyor. Buna da katlmclk deniliyor. O toplantlar hibir eyi deitirmiyor, byle bir katlmclk ad altnda aslnda hi olmayan bir ey yaplyor ve yerel nfus tm srelerden darda braklyor. Bunun vard en u nokta Babyk rneiydi. 2008 -2009 boyunca oka gndemdeydi. Babykte kentsel dnm projesi uygulamadan nce belediye mahallede bir anket bile yapmamt. Mahallede ka kii yaadn, kann kirac olduunu, kann tapu tahsisli olduunu, gelirlerinin ne olduunu, eitim durumlarnn ne olduu, vesaire temel sosyolojik veya planclar iin temel bilginin hibiri belediyede yoktu. Bu kadar net bir biimde katlmcl dlayan baka bir rnek bilmiyorum. Ulalabilirlik, ekonomik olarak ulalabilirlik meselesine baktmzda kiraclar tamamen projelerin dnda brakld iin kiraclar nezdinde ulalabilirlikten bahsetmek mmkn deil,, hukuki anlamda da ekonomik anlamda da byle b ir hak verilmiyor. Birka projede zorlamalar sonucu hak verme durumuna gelindi mesela Tarlabanda. Ama bu kiraclarn hemen hemen hibiri buralardan konut alabilecek ekonomik duruma sahip deildi. Hak sahibi kavramn soru -cevap ksmnda konumak isterim nk bu da hukuksal mulaklklarn ulat u noktalardan biri. Hak sahiplerinin ciddi bir blmnn ekonomik olarak aa ekildiini gryoruz.

97

Ayazma projesine, Sulukuleye ya da dier rneklere baktnzda hak sahibi olarak grlen insanlar TOK konutlarna getiinde formalletirilmi konut piyasasnda aylk sabit TOKye yaplan demeler, art elektrik, su, doalgaz ki, ok byk bir yk. Bezirganbahede mlakata gittiimde 3 sene nce Ekim Kasm aylaryd, 50 haneye gittim. ok souk bir kt, , hi kimse evinde doalgaz yakamyordu ve hepsinin evinde kk ocuklar vard. Olduka ciddi bir yoksullama getirdiini grmtm ve ciddi bir kesimin, yeni aktarld konutlar deyemedii iin terk ettiini gryoruz ki, buna birazdan tekrar geleceim. Oturma gvencesi (security of tenure) meselesine baktmzda kiraclar yine en bata saymak gerekiyor. Kiraclar projelerin zaten direkt olarak dnda brakldklar iin, -gecekondu blgelerinde yzde 25-30 kiraclk oranlar olduunu gryoruz, Tarlaba gibi yerlerde kiraclar yzde 80-85 oranlarna kabiliyor- ok ciddi bir oturma gvencesi ihlali olduunu batan sylemek mmkn. Bu projelerde yaplan Mustafa Beyin de syledii gibi bir diretme, acele kamulatrma kararlar alnarak ya kabul edeceksin ya da kabul edeceksin, etmezsen ben zaten senin konutunu elinden alacam diyerek, zorla yerinden etme olduu iin eski oturduklar yerde oturma gvencesinden bahsetmek mmkn deil. Yeni konutlarda 3 aydan fazla demelerinizi yapamazsanz hukuki olarak konut elinizden alnabiliyor. Byle bir rnek grmemitim, daha sonra belki aratrma yapan aratrmaclar, arkadalar belki bununla da karlatrmlardr. Drdnc olarak speklasyona kar engeller. Bunun altn biraz nce izmitim. Bezirganbahe nceden de deindiim gibi yaplan en byk projeydi bugne kadar, hala yle. Bezirganbahe projesi yapldnda sat erhi bir yl olarak belirlenmi. Bir yl siz konutunuzu satamyorsunuz ki, o bir yl iinde bile karaborsada baya bir el deitirmeler oldu. Bir yl sonra istediiniz ekilde konutu satabiliyorsunuz. Bu Ayazmann insanlarna 50 bin lira civarnda satlan konutlarn bir yl sonra 100 bin lira haline geldiklerini, yzde 100 fiyat art yaandn gryoruz ve Bezirganbahenin iinde bulunan be emlak ofisi vard, baka da hibir ey yok bu arada. Bir tane ayc vard, o da kapand. Hepsi sadece satlk ilanlaryla dolu ve insanlar konutlarn satp gidiyorlar. Konutlarn fiyat bir anda iki katna kyor. nk Bezirganbahe Halkalnn ortasnda bir yer, ok byk rant olan , belediye ve TOK yetkililerinin mlakat srasnda syleyebilecei bundan daha iyi bir ey olabilir miydi? Yani bu insanlara biz bu konutlar 50 bin liradan satyoruz, onlar da bir--iki sene sonra 90 bin, 100 bin liradan elden karyorlar, ceplerine hi kimsenin gremeyecei paralar koyup gidiyorlar ek linde tamamen sosyal politika mantna aykr son derece ekonomik bir rasyonelle hareket eden bir tavr sergiliyorlard. Bunun sonunda tabii ok hzl el deitirmeler yaand, denetimsiz bir piyasa mekanizmas Bezirganbaheyi tamamen igal etti. Spekla tif fiyat ve kira artlar ile 30 civarnda hane konutlarn satp gitti, ama bu kiisel aratrmalarma dayal bir tahmin. Bezirganbahede emlak ofislerinin hepsinde sadece satlk ilan gryorsunuz.

98

Son olarak bu piyasa kaynakl eitsizlikleri azaltmaya geeceim. Sosyal entegrasyon ve glenme, yani bu projeler insanlar sosyal, kltrel, ekonomik anlamda glendiriyor mu? Yapmadn gryoruz. ok ciddi lde ken dayanma alar gereklii yaanyordu Bezirganbahede orada aratrma yapyorken. Gecekondu mahallesinde bir ekilde insanlarn kurduu sosyal dayanma mekanizmalarnn tamamen parampara olduunu gryorsunuz. Sebep? nk karlkl birbirlerine birtakm hizmetler ayni veya nakdi yardmlar yapamadklar iin ekonomik olarak birlikte durmalar zor, mek ansal olarak birliktelik salamalar ok daha zor. nsanlar evlerinden kp kamusal alanlar bulamadklar iin bir ortak alan, bir ortak hayat yaratamyorlar ve ciddi bir yalnzlama, sosyal atomizasyon srecinin olduunu gryoruz. N eticede insanlar evlerinden kmyor. Bir rnek ile somutlatrmak gerekirse; mlakat yaptm insanlardan birinden baka bir arkadana gtrrmesini istemitim ve bir arkadan arad. O srada konutuum kiinin ismi Bekirdi. Bekir Mehmeti arad ve dedi ki: Mehmet, naslsn? Seni en son 3 ay nce grmtm, ne yapyorsun. Ben de niye bu kadar zamandr grmediklerini sordum. Meer Ayazmadaki yan komusuymu, Bezirganbaheye gelince 3 aydr grmediklerini anlattnda ne kadar ciddi bir yalnzlama ve krlma yaandn anlamaya baladm. Artan sosyokltrel ve etnik polarizasyon olduunu ok net gryoruz. Bezirganbahe iin Krtler ve Trklerin arasndaki byk kavgalar ve ok ciddi bir milliyeti oven dalgann yaylldn grdk. Kadnlarn zellikle eve kapanmalar durumu sz konusu. Ev kadnlar -alan kadn orada az, geri genler arasnda o kadar az deil- yaptklar tek ey ocuklarn okula getirip-gtrmek, hibir ekilde mekan bulamadklar, ortak bir mek an salayamadklar iin eve kapanyorlar. Bunun yan sra konutuumuz bir sr hanede ekonomik zorluklardan dolay ocuklarn erken yata okuldan alp, i piyasasna soktuklarn grdk, bu da ciddi bir sorundu. Sonu olarak, kentsel dnm projeleri ve TOK uygulamalar kesinlikle bir sosyal politika aygt olarak almyorlar. Dnk oturumda TOK temsilcisi konumac tarafndan TOKnin amac sosyal devlet, sosyal politika yapmak deildir diyerek olay zaten aklanm. Bu politikalarn ana sonucu olduunu gryoruz. Birincisi devlet eliyle bir mlkiyet transferi, mlkiyet yeniden tanmlanyor ve ciddi bir mlkiyet transferi yaanyor. Devlet eliyle soylulatrma srecinin bunun sonucu olarak olutuunu gryoruz ve nc olarak ok nemli, orta ve alt orta snflarn st kesimlerinin devlet desteiyle, speklatif kazanca da ak bir zel mlkiyet sahibi olduunu gryoruz. Birok insan sunum yaptmda u soruyu soruyor: Bu kadar negatif, bu kadar olumsuz etkisi olan projeler niin yoksullar tarafndan bu kadar sahipleniliyor veya AKPye niye yoksullar bu kadar oy veriyor? TOK konut yaptnda herhangi bir yerde niye konut saysnn 10 kat fazla bavuru gerekleiyor gibi... Bence ok iyi, bizim de cevaplamamz gereken bir soru. Bu sorunun yantlarndan bir tanesi, insanlarn zel mlkiyet sahibi olma arzusu. Fiyat artacak, speklatif kazan yaplabilecek bir zel mlkiyet sahibi olma

99

arzusu burada ok nemli bir motivasyon bu projeleri desteklemede. Birok insan bilgi yetersizliinden, bilgilendirilmemekten, kafa karklndan, hukuki srelere hakim olmamaktan dolay bu srecin sonunda mlkiyet sahipliinden ziyade mlkszleme olduunu gremediklerine ahit oldum. Ayazmada mlakat yaptm birok insan proje baladnda ok iyi bir eye girdiklerini zannederek proje sonunda ok farkl bir noktaya gittiklerinden bahsediyorlard ki, bu bence zerinde ok dnlmesi gereken korkutucu bir sre. Teekkrler. Prof. Dr. FATMA NSAL- ok teekkr ediyoruz Dr. Kuyucuya, alan almasn bulgularyla destekleyen sosyal politika ve sosyal konut konusunu kapsaml bir ekilde paylat. imdi Sayn Erbay Yucaka sz vermek istiyorum. Kendisini Umut Derneinin faaliyetlerinden tanyoruz, ayrca hukuku kimliiyle bize kentsel dnmn sosyoekonomik boyutunu ele alacak. ok teekkr ediyoruz, buyurun. ERBAY YUCAK- Merhaba. Tunann kald yerden sca scana birka hususu dzeltmek istiyorum. Dnk oturumu da izledim, Afet Riski Altnda ki Alanlarn Dnm Hakkndaki Kanuna ait yaplan tartmada kanunun ne kadar otoriter bir pratii davet ettii, mlkiyet hakk ve hak aramay nasl snrlad gibi hakl eletirilerde bulunuldu. Ama bir sylemin, bir deerlendirmenin o snrda kalmas ayn zamanda yle bir sonu da dourur: Peki, o zaman bu yasann uygulama pratii olduu sz konusu olduu zaman ne neriyorsunuz? Ortada diyelim ki otoriter, hak kullanmay kstlayc bir ey var. imdi bu kadar bunun ktl zerinden gelitirilen eletirinin eer devamnda onun sonular konusunda insanlar iyimser klacak baka yollar nermiyorsa, bunun problem olduunu dnyorum. Dolaysyla da analiz etme ykmllnn bunun zmnen anlatlandan kardm bir seim olacak. Seimde Ak Partiye oy vermeyecek insanlar, yeni veya baka bir partiye oy verecek. Yani zmnen diyelim ki, temsili demokrasi, temsili siyaset iinde ifade edilen eylerse, bunun zm deil. Dolaysyla bu tr bir analiz, bir deerlendirme dzeyinin ayn zamanda engelleyebilmek ve mcadele edebilmek iin hamasete dayal bir eyden de sz etmiyorum. nsanlar umut ederse mcadele ederler, yani eer umut ve onun gerekleebileceine dair bir ihtimal yoksa yle kast yapmak iin niye mcadele etsin? Dolaysyla bu analizlerde birincisi temel olarak yasann ele aln biimine dair arkadalarn syledii, yapt deerlendirmelerin ieriine dair deil sylediim. Ama evet, bu yasa byle. yi, tamam, sonra? Dolaysyla stanbul Bulumalarnda Afet Riski Altndaki Alanlarn Dnm Hakkndaki Yasa Tasarsn ile mcadele imk an nedir? Kar durma imkan nedir? Hani hususuna dair var mdr ya da yok mudur? Diyelim ki daha z ifadelerle mcadele ya da isyan demek bir eyi anlatmaz. Gerekleebilir, ayn zamanda sac, solcu, Alevi, Sn ni, Trk, Krt demeden o alanda yaayann asndan sahiplenilebilir ve izi srlebilir bir mcadele ve kar k nerisi ya da kar k politikas yok mudur? Bu mmkn deil midir diye bir baln bir tarafa kaydedilmesini, mmknse dzenleyen arkadalarn en ksa zamanda bunu dzenlemelerini talep etmekteyim.

100

Dn ehir Planclar Odas temsilcisi arkadan -toplanty modere eden arkada da sordu-. sorusu u oldu: Masada da iki hukuku vard. Biz mahallelere ve eitli yerlere bilgilendirme toplantlarna gidiyoruz. nsanlar bize iki soru soruyor: Buradan eitli trden kazan elde etmeye alan ya da bunu suiistimal etmeye alan mteahhitlerden sz etti. yle yle bilgi paylayorlarm, doru mudur, yanl mdr? Onlara kar ne yaplabilir? gibi bir soru sordu. Bunlarn da iinde olduu, oklu aktrlerle ve oklu etkilerle ileyecek bu sre. Diyelim ki, bu sre ilemeye balad. Yeni de ilemiyor, bu srecin bu yasadan nceki sreci de var. Dolaysyla modere eden dzenleyen arkadalarn da eitli toplumsal temaslarda nne gelen sorun ortada. Bu meseleye mesleki bilgisi ya da toplumsal bilinci ya da politik tercihleri nedeniyle duyarlk gsteren kesimler asndan mevcut hkmetin kendisinin bu konudaki yasal dzenlemesinin ne kadar kt, geri gtrc, otoriter, - hatta bir olaanst hal pratii gibi bir ey. Bu bir tanmlama dzeyi, bir de bunun karsndaki mcadele imk anlar ne, var m, yok mu meselesinde szn bu ksmnn eksik kaldn dnyor, bu ksmn tamamlamak iin hukuka gvenen sadece bir vatanda asndan da, kapitalizmi benimsemi ve bu dzenden taraf olan insan asndan da, Ak Partiye oy vermi bir insan asndan da anlalabilir bir biimde tartlmasna ihtiya olduuna inanyorum. nce bunu belirtmek isterim. kincisi, ok rahatlkla kullanld iin tekrar akademideki arkadalar iki hususun stnde dnmeye davet ediyorum: Biri soylulatrma. Bu kavrama pheyle yaklamak gerek. Bunun yerine daha geerli ve daha anlalr olan soyluluk kavram, toplumsal algda genel bir iltifat temsil eder. Bunu yaayan daha yoksul ve emeki kesimlerden bahsediyorsak, onlarn dnyasnda soyluluk bir iltifattr. Dolaysyla da bizim mahkm ettiimiz bir pratiin kendisini anlatmaya dair srf maksadn anlalmas bakmndan bu kavram konusunda daha geerli ve anlalr nk bu kavramla birok ey anlatlyor. ncs, barnma hakk kavram etrafnda gerekletirilen tartmann kavramsal anlamda bizdeki Anayasa ve yasal dzenlemelerin gerisinde olduunu ve mevcut yerleimlerde hak mcadelesinin de anlalrl olmadn dnmekteyim. nk bizde teneke evlerde ya da sokakta, barakalarda yaayan ve bunun zerinden yryen bir mcadele. Konut mcadelesi yok. Tersine gvenceli klmaya dairbetonarme bir konut tipinin kendine ait gvence aray ve o gvence karsnda onu gvencesizletiren ve tasfiye eden benzer uygulama pratiklerini konuuyoruz. Dolaysyla oradaki savunu bir barnma savunusu deildir. Anayasadaki kavram bile bunun daha ilerisindedir: Salkl, gvenli evre ve salkl, gvenli konut. Dolaysyla diyelim ki, btn bunun kendisine dair bir mcadele kategorisi ya da dili, kendini ifade ederken toplum nezdinde bilinirlii ve poplaritesi, aktalitesi bakmndan dorudan o olguyu anlatabilecek daha ksa szck bulamayabiliriz, ama mevcut durumu anlatan sz bulmak lazm. O bakmdan Anayasa ve yasadaki bu ifadeleri kullanmaktan imtina etmemek lazm. Belki de Trkiyede kiraclarn konut mcadelesi bakmndan ilk rnektir. 1999

101

Depreminden sonra depremzede dernekleriyle kurulan Evsiz Depremzedeler Konut Kooperatifleri dava yoluyla zd. Dava da yeni bitti, 10 sene srd. Arsa tahsisine ilikin davayd. Salkl, gvenli konut sylemiyle gittik. yle barnma hakk falan demedik, salkl, gvenli konut. Bunun yansmas mesela sosyal konut tartmasnda ortaya kyor. imdi farknda olmadan bir snfsaln altn iziyoruz. Alt gelir grubu sanki dikey konutlarda yaamak zorundaym gibi, byle bir hik aye var m? Bir konutun ayn zamanda salkl, gvenli evre ve salkl, gvenli konut dediimiz eyin kendisinde diyelim ki, eer asgari crete sahipsen Bezirganbahe gibi yerde yaamak zorundasn. Diyelim ki, 3 bin TL gelire sahipsen asansrsz 3 -4 katl, ama ayn zamanda bahesi, yzme havuzu olan yerde yaamak zorundasn. Hatta diyelim ki, onun yannda Avrupa Konutlar gibi yerde yaamak zorundasn. Hatta biraz daha gelirin yksekse de o zaman mstakil dubleks evlerde yaamak zorundasn. Dolaysyla burada sosyal konut kavramnn kendisini de dnmek gerektiini neririm. Bu ayr bir tartma baldr, aarz. Ama diyelim ki mevcut hkmetin trnak iinde sosyal politika pratiklerinin -bu daha ok kapitalizme ait, Ak Partiye de ait deil- daha batan snfsal duruma gre tasnif edici bir zellii olduunu, dolaysyla insani, doayla bark ve benzeri kriterlerden konuuyorsak bunun kavramlatrlmas meselesinden bahsediyorsak bu hususlara dikkat etmekte fayda var. Peki, dikkat etmezsek ne oluyor? Dikkat etmezsek aslnda ierik konuuyor olmuyoruz. Usul, ekil konuuyor oluyoruz. Dolaysyla da konutuumuz ey geri demesi oluyor. Btn bunlarn hepsini dnmek ve tartmak ve buradan sonular tretmek konusunda mmkn mdr? Bunlarn mmkn olduunu, tartarak ve birbirimizden beslenerek ilerleyebileceini dnmekteyim. O yzden de sca scana giri yaparak devam edeyim. Bana den ksm, dnm ya da bu tr mek ansal mdahaleler sz konusu olduu zaman mdahale alanlarndaki ykler. ster makro, ister mikro olsun bu tr ykleri paylama ksmyd. Bir soruyu kendimize yine Afet Yasas nedeniyle sordurup hemen dier ksma geeceim. Balayn ltfen, bu meseleden dolay ok dertli arkadalarnzdan biriyim. nk 1999 Depreminin sonrasnda stanbulda biz afete kar stanbul Koordinasyonu diye bir biri m kurduk. 1999 Depreminde o blgede alm, enkazlara girmi, arama kurtarma faaliyeti yapm, adr kurmu insanlar olarak stanbulda bir deprem olursa tedirginliiyle ne yapabiliriz deyip, burada afete hazrlk konusunda kamusal politikalarn gelitirilmesi iin semt inisiyatiflerine dayal bir srece girdik. Arama, kurtarma ve ilkyardm bilgilerinin popler biimde anlatlmas, riskli yaplarn tespiti ve analizi panelleri yaplyor, bir de deprem davalar nedeniyle atmz sorumluluk davalar bulunuyordu. O da nihayet Dantay itihad haline geldi. Belediyeleri sorumlu tutan bir karard, bu ok nemli bir kazanmdr. Nitekim biz i kazalarnda adalet mcadelesinde 2008 ylnda Davutpaada 21 iinin ld davada deprem

102

davasndaki Dantay itihadn gereke gstererek sreci ilettik. Nitekim de drt idari kurumun i kazas nedeniyle ilktir; idarenin sorumluluu hadisesi neticelendi. Sonuta bu fikre ve bu gerekelere de dayanarak aslnda afete hazrl zelletirmeyen, yani bunda sorumluluu olan kamu kurumlarnn sorumluluk stlenmesine iaret eden bir politika etrafnda bunu yapmaya altk. Olmad, 2001de deprem az konuulmaya baland. Meslek mensuplar az destek verdi. Jeologlar, inaat mhendisleri, mimarlar, planclarn devrede olmad, bu meselede bir odak olarak kamusal politikay aadan zorlayan bir tutum iine girmedii yerde hukukunun ya da baka birinin verecei bilginin snr bellidir. Sonuta bina ina edeceksiniz ve bu sre ilememitir. 2001i iyi hatrlayn, Ko beyanda bulundu. Depremin bu kadar konuulmasna itiraz etti. Niye? nk insanlar beyaz eya almyordu, bir deprem olacaksa niye gideyim ben buzdolab, amar makinesi alaym diyordu ve medya brakt deprem haberi yapmay nk tketim alkanln deitiriyordu ve buna mdahale ettiler. Mdahale eden de dorudan bundan kazan elde eden snflard. Dolaysyla eer Afet Yasasnn kendisinin toplumda beklenen dzeyde anlatlan tehlikeleri, riskleri, vesaire anlalmasna ait bir sorun varsa grelim ki, bu depremin olacan ve hazrlanmak gerektiini bile bile 10 senedir bir ey yapmayanlar cephesinin pasifizminin stne geliyor. O yzden de 1999da biz bu bilgiyi biliyorduk ama ne yaptk panel yapmak dnda? Bir soka, bir mahalleyi, belediyeyi zorlayacak biimde hazrladk m? Yok. Byle bir pratik var m? Yok. Byle bir pratiin olmad yerde Afet Yasasnn bu kadar merkezcil ve otoriter pratik olarak srmesinde bir tuhaflk grmemekteyim. Dolaysyla dn bu maksatlarla ne yapmsak bugn nmze kann da o olduunu dnyorum. Yasaya kar mcadele imk an ayn zamanda bu zeletiri pratiiyle, bundan sonrasna ait nasl yapabiliriz panellerle, toplantlarla snrlamadan diye gerek stratejilerini ve o stratejinin gerek enstrmanlarn retmekle mmkn olacan dnyorum. Mekansal mdahalelerin, daha tanml ifadeyle kentsel dnm olarak kullanlmas o kadar eski deil aslnda. Belediye yneticileri ve toplum iin bunun byle kullanlmas toplasanz toplasanz 6-7 yl vardr. Bunu da zaten eitli duyarlklara sahip insanlar ve akademi tamtr. Mek ana mdahale pratiklerinin adn bir tasfiye, yerinden etme giriimi olarak ekillenecei ve insanlarn zihninde bu algnn oturmas iin dnnce, Maslak aksnn sa tarafnda olan mahallelerdekiler oradaki i merkezleri yapld zaman el ovuturuyorlard. O dneme de tanklk ettik. Kendi mahallelerinin deerinin artaca, kendisine oradan i imkan gelecei, stelik artk onun bir saatlik yola gitmeyecei Orada aslnda bir rant retildiini o mahallelerde yaayanlar biliyordu, ama o ranttan da kendisine pay deceini varsayyordu. Bunun karsnda da o mahallelere gidip toplant ya da bir hak bilgilendirmesi veya baka vesilelerle giden bizler gibi insanlarsa onlara aksn sol tarafnda olan sana ey getirmeyecek, senin buradan gitmene neden olacak diye anlatmaya alyordu. Sonu olarak tarih bunu anlatanlar dorulad. Dolaysyla da 10 sene nce bu mahallelerdekilere bunu anlatanlar 10 sene sonra

103

o mahallelerdekilerin bu sefer yerinden edilmemes iyle uramak durumunda kald. Neticede ayn insanlarla ayn diyaloglar yaar durumda kaldlar. Gereklemi yklere bakarsak, Ayazma bunlardan biridir. Ayazmada iki ey var: 1. Ayazmada Aaoluna tahsis edilen yer ve arazi nedeniyle bir tasfiye var, 2. sel sonrasnda ise Hamamderede. Ayazmayla balayan sreci oradaki insanlarla o dayanmay srdrrken selin nedeni konusunda kendileri unu sylediler: Yukarda yaplan konutlarn molozlarnn dere yatan daraltmas nedeniyle bu suyu birikerek baraj etkisi yaptn, sonra da patlayp aa geldiini sylyorlard. Bunun iin sorumluluk davas konusunda kendileriyle konutuk ama mesela Hamamdereyi Ayazma srecine dahil eden kentsel dnm iinde halka iki daire meselesi gndeme gelince halkn mcadele azmi falan kalmad. Dolaysyla ayns Ayazma pratii iin de geerli, Ayazmada yap sahipleri kiraclar nemsemedi. Yap sahipleri kiraclar nemsemedii iin sahipsiz brakt. Biraz hakkn iddia etseydi aslnda kirac da hak sahibi olacakt. O hakk iddia etmedi, bize dt, kiraclar sonuta hak sahibi oldu. Neticede Ayazma iin kiraclar iin alm iki tane dava var. Biri geri demenin sabitlenmesi, peinat hakknda, bir tanesi de hak sahiplii sreci ile ilgili ama btn bunlarda grnen ta blo; toplumun ortaya bir rant kt zaman o ranttan daha ok pay almann mcadelesinin iine girdii. Dolaysyla sre bu projeler balamadan nceki hayat neyi temsil ediyorsa o. Eer orada savunabilecei deerler varsa -bir savunabilecei deer olmas lazmkomuluk, dayanma ve benzeri. Ancak her mahallede byle tezahr etmiyor. Tersine o mahallede parti ayrl, mezhep ayrl nedeniyle ve de kendi akli ve vicdani duyarlklarmz nedeniyle bize grnen, onun dier hayatta daha kt olacana dair varsaydklarmz o hayat yaayanlar bakmndan yle olmayabiliyor. Burada noktada son rnei dnn Derbent Mahallesinde olan ne? zel ahs arazisi, nasl alm zel ahs buray? 18 sene nce alm. Nasl olmu? Orada insanlarn hisseli tapular var. Hisseli tapularnn olduu yerde oto sanayi kooperatifi var, MESA konutlar yapld. Konut kooperatifi ayn zamanda kk bir hisse alm. Hisseli toprak olduu iin sonra izaleyi yu davas am. zaleyi yu davasnda mahalleli kendi arasnda bte yapp organize olarak daire almam. Diyelim ki, biz mahallede oturanlarz, 100 kiiyiz, 70imiz hissedar. Bir bte yaplsa ve bu ihaleye kimseyi sokmasak, yalnz o kalsa, onun da orada konutu yok bunlar olur izaleyi yu davalarnda ki, daha provokatif bir yntem sylemiyorum. Btn bu stnde oturulan yerlere dair izaleyi yu davalarnda yerin sahiplerinin yntemi budur. Bunu yapamadklar iin o izaleyi yu davasnda o kooperatif hissesiyle yeri alm. Yeri aldktan sonra da uykuya brakm. Bundan 4 sene ncesine kadar, yani 18 sene sonra onlara tebligat gndermi. Bu Ak Parti hkmeti dneminde olmu, ama Ak Parti nedeniyle olmam. Oraya metro durann yaplmas nedeniyle olmu. Artk orada bir mek ansal deiim olduu iin. Bu tr dnm tehditleri veya dnm sreleri karsndaki hak mcadeleleri yalnz yerinde kalma eksenli olmuyor, bazen ranttan pay alma biiminde oluyor. Bazen kendisinde grd bir ihtiyacn karlanmas biiminde gzleniyor. rnein 3

104

ocuu vardr, onun iin 3 daire esasl bir ey olur. Fikirtepedeki mteahhitlerle millet arasndaki pazarlk pratiklerine bakn, altnda byle sosyal izler grrsnz niye 3 daire deil de, 2 daire, 2 daire deil de, 5 daire gibi konularda. nsanlarn rgtszl nedeniyle grnen genel rgtllk bu meselelerde rgtll temsil etmiyor. Bunun tipii Okmeydan. Okmeydannda son Beyolu Belediyesinin plan ii. Bu meseledeki rgtllk gerek, kendisinde fayda diye grd yerleimle kurduu baa bal olarak deien ve deikenlik arz eden bir durum halini alyor. Derbentte 4 yl nce tebligatlar gittii zaman insanlar zel mlke duyduklar sayg nedeniyle adamn yeri, bize de tahliye k ad gndermi, tabii kacam diyor. Kamu arazisinde aynsn demiyor, kamu arazisini de ayn algyla ele almyor. ahs arazisi olunca farkl ekilde dnyor. Tuhaf bir mesele, mesela orada Bykehir Belediyesinin de parseli var. O parselde oturanlar yle bir hissiyata sahip deil, ama o zel ahs arazisindekine yaklak 3 toplant yaplyor bu arada bu toplantlar camide yaplyor- ve nereden baksanz 1 000 kii, 1 500 kiiyle.. Eer dedesinden kalsayd, babasndan kalsayd amenna, ama bu hileyle sizden alnm. Ancak bunun stne orada kendisinin orann ncelikli sahibi olduu dncesi ve buradan bir hak mcadelesi oluturabilme ufku oluabildi. Dolaysyla da bizdeki bu yerleimlerde oturan insanlar zgnm ki, kendilerini fazla hukuka bal sayyorlar, oysa saymamalar lazm. Buralarda btn bu anlatlanlar niye bir isyan hali olmuyor meselesi o yerleimlerde bulunan insanlarn talihleri deil. i, a, devlet algs, mlkiyet algs, gemii, talihi btn bununla olumu bir bilincin tezahrdr. Aslnda bu sreler unu gstermekte; insanlar aslnda 50 yldr yaadklar yerde oluan talihlerinin bir sre sonra ellerinden ktn ve hayatlarnn ktleeceinin bir dzeyinde farkndalar. Bu konuda bir farknda olmama hali yok. kincisi ise hukuki gvence araynn insanlar yormu olmas, en azndan eski gecekondu mahalleleri iin. Artk ocuklarna ve kendileri iin yalar gelmi. Bu mahalleri kuran insanlar 60a, 70e gelmi ve hala bu ekimeyi srdrmek istemiyorlar. Yeni yetien nesil asndansa mahalle onlar iin tad anlam tamyor. Dolaysyla da bu hengamenin ierisinde bahsettiimiz mahalleler bir kskaca alnm durumda. Onlarn hukuki gvence arayna verilen cevaplar ve oradaki i yapan esnaf bunlarn kalmayacann farkndalar. Biraz nce Tunann anlatt ykler, sokan kendisi kamusal alan, sokan kendisi bir karlama mekan, sokan kendisi bir ey paylama mekan kadnyla, erkeiyle, ocuuyla. Dolaysyla btn bunlarn savunulmas ve deer olarak grlmesi ve sonraki nesil ile buralarn su blgesine dntrlmesi bir devlet politikas olarak gelimekte. Mesela Hachsrevi nasl bilirsiniz? Mesela Sargle ait ne zaman bir eroin ve esrar operasyonu duyarsanz? Sargl gecekondu dnm alan ilan edilmitir. Anlayn ki, bir ay sonra orada proje balayacak. Sadece Hachsreve dnk ne zaman bir operasyon balarsa, anlayn ki, aada CHPli, AKPli olanlaryla gerekletirilen mlkiyet devirleri vardr. Adnan Polat da o iin iindedir, Kadir Topba da o iin iindedir. Bu gayet snfsal, Ak Partili, CHPli mevzusu da ayrmyor. Aadan yukarya doru yeni bir inai faaliyet balayacaktr ve bu bir tasfiye hamlesidir.

105

nk her su blgesi ilan edi orada birlikte davranma tutumunun kendisini datan bir ey olmaktadr. Bir toplant yapmann kendisi polisiye bir mevzu haline getirmektir. Dolaysyla ununla ba lamak isterim; birincisi akademiye ve uzmanlara panel yapmann tesinde bu yasa nedeniyle olurunu gstermek bakmndan buradaki insanlarn fazlasyla ihtiyalar vardr. Bunun imk anlar var mdr? Vardr. Bunu yapabilmek mmkn mdr? Mmkndr ve buradaki yklerin o insanlar asndan byle sonlanmas stanbulun ve memleketin aleyhinedir. Bunun en tipik rnei, Tarabya ve Yenikyde, bir de Bykderede grlebilir. Bykderenin Tarabya ve Yeniky gibi olmasnn stanbula ve kamuya kataca bir ey yoktur. ayn 5 lira olduu, bir lokantada oturabilmek iin bile neredeyse smokin giymek durumunda kalacanz, dolaysyla Bykderenin Bykdere olarak kalmas memleketin de stanbulun da lehinedir. Onlarn yaad ykleri de Tuna arkada anlatt, sadece bildiim bir teknik bilgiyi paylaaym. Geri demeler meselesinde Toplu Konut daresi sktrmamaktadr. nk verilmi 10 milyarlk peinat vardr. O peinat doluncaya kadar da sktrmayacaktr. Ayda diyelim ki 400 lira demesi varsa, o 400 lira demeyi sre szleme feshine geldii zaman 10 milyar dolduruncaya kadar limiti vardr. htarn, uyarsn devam ettirir, szleme iptali yoluna gitmemektedir. Bu TOK uygulamalarnda biri de Tunaya katk olsun diye alanlarn ynetimi meselesidir. Bu alanlarn ynetimi konusunda Boazii Ariv diye bir irket vardr ve bu irketin eliyle ynetilmektedir. lk delili zmit Evsiz Depremzedeler Kooperatifi amtr. Konutlar devralrken ynetimin kendisine verilmesi kaydyladr. 3 ay srmtr mzakeresi ve ynetim oradaki temsilcilerce alnmtr. Boazii A.. almamtr. Balkesirdeki Toplu Konut daresinin yoksullara dnk uygulamas ayrca izlenmesi gereken bir eydir. Srem dolduu iin bu ksmlara geemiyorum. Mikro yklere girmedim, anlattklarm daha acil grdm. Bulumann kendi gndemi beni byle ynlendirdii iin bu ekilde konumam gerekletirdim. Onda da affnza snyorum. Teekkr ederim. Prof. Dr. FATMA NSAL-Teekkr ediyoruz Sayn Yucak. Biz hem meslek rgt hem niversite olarak eletirel dnceye saygmz yksek. Bu oturumun da amac o. Kavramsallatrma konusunda ve kar proje retme konusunda notlarmz aldk hepimiz, bir parantezle unu syleyebilirim, stanbul Bulumalar kar ve alternatif projeler retilen bir platform. Bunu atlye almalarmz ve muhtelif vesilelerle yapyoruz, ama burada bizim amacmz sizlerin katksyla toplumda bir farkndalk yaratmak, belli konulara dikkat ekmek ve karar vericilere mesajlarmz iletmek. Bu minvalde eletirilerinizi not aldk, teekkr ediyoruz. Sorular iin biraz daha zamanmz var. Umuyorum ki sizlerin sorularyla bu konu daha da alacak. ZEHRA GNGRD- Yldz Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm 4. snf rencisiyim. Bu bulumann amac phesiz toplumda farkndalk yaratmak, ama ben bizim toplumda farkndalk yarattmz dnmyorum. Kendi naizane deneyimlerimden birini paylaaym. u an niversite genliinin byk bir

106

blmnn kulland sosyal paylam platformlar var. Biz bu platformlarda kentsel dnme elimizden geldii kadar vurgu yapmaya alyoruz. Ancak bir futbol oyuncusunun yurtdna gitmesi kadar bile dikkat ekemiyoruz. Acaba biz toplumun dilinden mi konumuyoruz, burada ne eksikliklerimiz var? Merak ediyorum. Brakn bir bakasn, kendi annelerimize, belki babamza bile anlatamyoruz. Acaba bizler toplumdan ok mu kopuuz? Toplumun en bize yakn olan kesimine bile hitap etmiyoruz. Biraz kendimize dnmemiz gerektiini ve bunu amamz gerektiini dnyorum. Bir dier konu da; kentsel dnm yle bir konu oldu ki, bir niversitenin akademik yl alndan bir gn evvel Suriye snrnda yaanan patlama bile telaffuz edilmedi. Babakann katlaca bile dnlmezken geldi ve kentsel dnmle ilgili konumasn yapt : Biz topraktan kopuk yayoruz. Kentsel dnmle bunun stesinden geleceiz dedi. Kamps dna kp Davutpaada Esenler Belediyesinin dnm projeleri grlebilmekte ve benim sayabildiim minimum 20 katl yaplardan sz ediliyordu. Neticede biz bu perspektifi bil e yakalayamyoruz, yaplanlarla sylenenlerin birbirinden ne kadar farkl olduunu. Bizim amacmz farkllk yaratmaksa neden yaratamyoruz? Bunu kendi iimize dnp dnmek gerektiini dnyorum. Teekkr ederim. Prof. Dr. FATMA NSAL- Biz teekkr ederiz. Bunu bir katk olarak alyoruz sorudan ziyade, hepimiz dneceiz bu soru zerine. Eer yant vermek isteyen varsa konumaclarmzn iinde veya izleyicilerimiz iinde buyurun. Dr. TUNA KUYUCU- Dnm riski altnda yaayan gecekondu mahallelerine gidildiinde, akademisyen, aktivist ve meslek odalar yelerinin , ki Erbay konumasnda zaten vurgu yapt- yerel gerekliklerden kopuk ekilde gittiimizi dnyorum. Kendi aratrmam yapyorken de birok insann gecekondu mahallesindeki halkn mlkiyet hakk mcadelesine nayak olmayacam tavr sebebiyle yerel halkla hibir diyalog kuramadna ok ahit oldum ki, insanlar orada yaayanlarn mlkiyet hakkn savunacak olmas durumunu anlamyorlar. Bu konularla ilgilenenler sanki skandinav lkelerinden biriymiiz gibi, sosyal konut hakknn mcadelesini verelim eklinde ele almakta ama nmzde byle bir konuyu savunmann yolu yok. Bu durumda oturup dnmemiz, kendimize bakmamz gerekiyor. DEM IDAMLI- Merhaba. Bykdereden brakmt Erbay Hoca, ben Bykdereden geliyorum. Bykderenin Bebeke ya da Yenikye dnmemesi iin mcadele veriyorum stelik. Tartmaya birka Katkda bulunmak istiyorum. imdi kukusuz kavramlar akademisyenler kullanyor ama aslnda kavramlar akademide yaratmyoruz. Kentsel dnmn ya da adna ne diyecek olursak olalm, bir sermaye birikimi modeli olduunu Mustafa Snmez vurgulamt. Mlk edinenler varsa kar tarafta ciddi boyutta mlkszletirilenler var demek ki. Esas olarak Trkiyede son 10 ylda her alanda ok ciddi bir mlkszleme ve gvencesizleme yaandn biliyoruz. Sadece konut alannda deil. nsanlar ilerinde, eitimlerinde, salklarnda tamamyla gvencesiz bir

107

hayat yayorlar. Dolaysyla ok uzatmak istemiyorum ama birincisi bugn kentler bu yzden byk bir snf mcadelesi alanna dnyor. Bu kukusuz ok katmanl bir snf mcadelesi. inde demin sylediiniz gibi mlk edinme ya da speklatif rant elde edinme umudu daha yksek olan st ya da alt orta snflar var. Bizim kiraclar dediimiz yasalarn hibir hak tanmad gvencesizler ise ok katmanl bir mcadele sreci oluuyor ve kavramlar da bunlar tarafndan yaratlyor ve yaratlan kavramlar bunlar tarafndan sahiplenilmedii zaman bota kalyor. Erbay Hocama katlyorum, soylulatrma eviri kokan bir kavram olduu iin gecekondu mahallelerinde kullanlmaktan ekinilmiyor. Esas olarak kentteki tarihsel mekanlarn, kamusal alanlarn yamalanmas mcadelesiyle yoksullarn yaam alanlarnn yamalanmas mcadelesi arasnda meslek odalar, akademi, barnma hakk rgtleri tarafndan yerine getirilmesi gereken grevler gerekletirilemedii ve bu balantlar kurulamad iin anlalmyor. Ne yazk ki kentsel dnmn farkl boyutlarnda olup bitenler baka gecekondu mahallelerinde yaayan insanlarn u anda umurlarnda deil. Bu noktada onlar sorumlu tutmaktan ok dnp gerekten Erbayn syledii zeletiriyi, 10 yllk barnma hakk mcadelesi bakmndan ele almaya ihtiya var. Tuna Kuyucu demin akademisyenler mlkiyet hakkn savunmayacam diye gitmiyor olabilir dedi. Aslnda bu iki kavram, gecekondu mahallerindeki toplantlarda ierikleriyle tarttmz zaman barnma hakk mcadelesinde. Bunu Dikmenliler anlad ve 6 senedir o hakkn arkasnda durdular, nk orada kastedilen ey mlkiyetin hak ilan edilmesinin tesinde insanlarn 1950lerden beri dk cretle srtlarnda ta tayarak her trl eziyete katlanarak ocuklarnn salndan, eitiminden alarak dedikleri bedellerin bir kere daha detilmesine kar kma iradesidir. Bu irade o toplantlarda dile geldi ve gerek somut bir rgtlenmeye dnt zaman gecekondu mahallesi halk, dier yoksul mahalle halk barnma hakknn yok teneke evin altna m girmek yoksa gvenli konut mu olmadn anlar, orada kendisinin gvenli bir hayata kavuturulacak bir mcadele verme iradesi olduunu anlar. Dolaysyla evet, kavram da gelitirmeye ihtiyacmz var, ama kukusuz 10 yllk mcadelenin geliimi iin de barnma hakk kavram mlkiyet hakk kavramn aan, barnma hakk mcadelesinin iinde kenara itilen kiracy, yoksulu, gvencesiz iiyi iine katan bir kavram olmutur. Mcadeleyi daha fazla gelitirdike kukusuz daha gelikin kavramlara da ulaacaz. Prof. Dr. FATMA NSAL- ok teekkr ediyoruz katknz iin. Bir soru daha alabiliriz. Buyurun Asuman Hanm. Prof. Dr. ASUMAN TRKN- Son 3 yldr stanbulda 6 mahallede kentsel dnm aratrmas yaptk. Bezirganbahe de bunlardan biriydi, Derbent, Babyk, Aydnl, Tozkoparan Sonularla ilgili Tuna Kuyucunun da sylediine eklemeler yapmak anlamnda paylamda bulunmak istedim. Bir sorusu vard: Yoksullar bunu niye sahipleniyor? Erbay Yucakn ok nemli bence eletirileri ve

108

katklar oldu. Mthi bir oturum oldu, ok soru retti ve ayn zamanda eletirel bir yaklam oldu. imdi unu syleyebiliriz: Bir kere ok ciddi bir dezenformasyon var. Bu noktada Erbaya katlyorum. Bunu anlatmakta, basitletirmekte ve duyurmakta ok ciddi bir eksiimiz var. Bu olduka net ve bunu aabilecek yntemleri gelitirmemiz lazm. Bu sadece dar gelirli bu durumla karlam insanlarn barnma sorunu nedir diye tartmas deil. lk bata bilmese bile deneyim iinde reniyor, onlarn renmesi ok kolay. Bizim esas olarak orta snfa hitap etmemiz lazm, esas diren orta snftan geliyor. Taksim Dayanmasna bakn, neden bu kadar farkl kesimler Taksime geliyor? nk orada orta snf kesimlerin de katkda bulunabilecei bir ortam buluyoruz, ama bir gecekondu mahalle sinde bir sorun varsa, sadece ayn kiiler ilgileniyor, aratryor. Erbay Yucak orada, Mustafa Snmezi dier bir panelde, bakasn da bir baka yerde gryorum. O kadar az insan bu iin iinde ki ve eer orta snflar barnma meselesini ciddiye almazl ar ve Trkiye kentlemesinin iinde gereki bir biimde bu barnma meselesine yaklamazlarsa, biz bunu toparlayamayz. Kiminle konuursanz, hi sorun yok. Biz Derbenttekilerle, Babykte hi kimseyle anlama problemi yaamyoruz. ok netler, sadece duruma gre hareket ediyorlar. Bu da doal. Fener - Balatta bile ndeki iki sokak dnme urayacak, arkadakiler gelip yardmc olmuyor. nk aynen dediiniz gibi burada dnm olursa bize de bir rant der mi diye bakyor. Hani herkes faydac oldu, ama hayat da bu pragmatizmi maalesef destekliyor. Sadece mlkiyet zerinden bunu tarttmzda da ciddi bir adaletsizlik ortaya kyor ve bundan kanmalyz. Bunun kiraclarla birlikte retilecek zmleri var. Sadece mlkiyet ve kiraclarn madur edilmesi zerinden bir politika da retmemeliyiz. Bunu ok dikkatli kullanmalyz. Evet, mlkiyet nemli, hele stanbul gibi bir yerde gryoruz, tapu tahsis belgeleri ie yaramayveriyor. Orada birok arkada mlkiyet iin uramayalm derken aslnda bunu kasted iyorlar. Sadece mlkiyet zerinden gitmeyelim, geniletelim biz bu sosyal politikalar diyorlar. Pek ok akademide blmlerdeki insanlar da bunu savunuyor. Gecekonduyu bir hak olarak grmyor, igalci olarak gryor. Bu ehircilie -btn kentlerin ehirleme tarihine bakn- zaten bizim bir sosyal devletimizin sosyal politikas olarak izin verilmi, haklar tannm. Hangimizin tapusu daha yasal, bunu bir soralm kendimize. Hangimizin tapusu, nereden biliyoruz, dedemiz buna el mi koydu, yoksa bir maduriyet zerine mi bu bize geti ve bize miras kald? Byle bir eyin hesabn tutabilir miyiz? nnde-sonunda bu bir ehircilik tarihidir ve belli dnemlerde bu insanlar af da ksa, baka bir ey de olsa bunlara birtakm haklar vermiiz. Bu haklara da sayg duyacaz dierininki kadar, niye byle bir ifte standart var, bunu hepimize, kendimize sormamz lazm. zellikle bizim bu sorunu yaayanlarla sorunumuz yok. Prof. Dr. FATMA NSAL- Peki, Asuman Hocaya katks iin teekkr ediyoruz. Son olarak Handan Hocann katksn ve sorusunu alalm. Sremizi ok

109

atk, organizasyon ekibiyle gz gze gelmemeye zen gsteriyorum, nk zannediyorum evet, 20 dakika atk. Buyurun Hocam. Prof. Dr. HANDAN TRKOLU- ok teekkr ederim. Ben de bir soru sormak istiyorum. Erbay Yucakn konumasn ok beendim, kendisine teekkr ediyoruz. Yllardan beri rencilerle yaadmz bir tartma var. Karma kullanm, heterojen yap daha salkldr. Fakat son yllarda yaptmz tartmalarda ve benim arazideki gecekondu blgelerinde yaptm tartmalarda yle bir sonu ortaya kt: Kathanenin bir blgesinde kirac diyor ki, ben buradan asla baka bir yere gidemem, 30 yldr buradaym, gene burada kiralamak isterim. O kadar byk bir ballk olumu ki, iinde bulunduu cemaatle ilikisi olduu ortaya kyor. Babadan, dededen kalmam, ama 30-40 yllk hikaye onu oraya balam. Baka bir yerde kentsel dnm uygulamasnda belediye demi ki, size hem kendi katnz hem de art bir de ekstra kat vereceim, ama ykselecei iin kendisinin de bir kat olacak. Kabul etmemiler. Anlayamyor bakan, nasl olur byle bir ey diye. Onlar da cevap olarak yle demiler: Ya sizin sattklarnza bakalar gelirse? Bu mlkiyet meselesi ile rant meselesinin dnda ortada bir homojen yap istei de var. Bunu deneyimlerinizden yola karak nasl yorumluyorsunuz? nk renciler sonunda o yne doru da ektiler kendilerini, benzer insanlarn bir arada oturma istei diyerek. Hangisi doru sizce? Prof. Dr. FATMA NSAL- Son bir kez btn konumaclarmza toparlamalar iin birka cmle vereceim Sizden balayalm Sayn Yucak, Handan Hocann sorusunu var. Srma Hocadan da bir katk alalm. Do. Dr. SIRMA TURGUT- ok teekkr ediyorum. zr diliyorum, ama insan deinmeden de geemiyor dorusu. ncelikle teekkr ediyorum btn katlmclara. Hepimiz unu biliyoruz ki, muazzam bir hukuksuzluk erevesi ierisindeyiz. Ben iki gndr yle dnr buldum kendimi: Srekli deerli katlmclar bir ey sylerken acaba hkmet temsilcileri olsa nasl ce vap verirlerdi?. Ne cevap vereceini hepimiz biliyoruz. Salondan tepki olacak olursa, onun da bana ne geleceini biliyoruz. Sevgili Asuman Hoca evet, ok az kii var. Ayrmak doru deil ama kim susuz ki, kim bu iin dnda ki? Bugn ite Varyap, Tefken, Aaolu, sayn arka arkaya, Zorlu, hemen balandmz Maslak aks, kk inaatlar, byk inaatlar, tek yap lei, herkes baka bir ekilde bu yapdan nemalanmaya alyor. Bu politikaszlk ama muazzam bir politika halinde getirilirse, daha da hzla betere doru gideceine inanan gruptanm ne yazk ki. Bundan dolay rencilerimiz iin bu trden etkinliklerin organize edilmesi doru diye dnyorum, bildiklerimizi sylemeye devam etmek gerek diye dnyorum. Kkekmece Ayazma rneinde bilgimle ben de katkda bulunmak istiyorum. zellikle Tuna Bey de deindi, 2004 -2010 yllar arasnda son derece aktif olarak o srecin ierisinde olabildiince katky koymaya alanlardandm. Belki de tek kiiydim dardan olarak, yle bir ac noktas var: Katlm d kendi kendilerine retilmi bir

110

SALONDAN- Birlikte mi alyorsunuz? SIRMA- Hayr. Daha sonrasnda isterseniz anlataym, vaktinizi almayaym. Yaplan bir nebze sosyal proje varsa, onun da olmas iin aba vermi bir kiiyim. Belki de ilk defa kurgulanm bir sosyal proje paketinin btn organizasyonlaryla, kaynayla, Avrupa Birlii projeleriyle, sokak isimlerinden insanlarn salk durumuna, sakatlk durumlarndan bilgilendirme srelerine, 10 yllk, 20 yllk, 30 yllk etaplar halinde nasl kurgulanacana, bunun nerede kotarlacana inaat ihalelerinin tamamlanmasna, organizasyonlarn yaplabilecei yerlerdeki ofis donanmlarndan bilgisayarlarn dahi kaynak aktarmlarnn tamamlanmasna kadar gelindikten sonra btn projenin k bir pak et olarak bir yerde bir strateji olarak kullandmz yaynlarn da hatrasnda kalmak zere rafa kaldrldn gryoruz. Balanm, rgtlenmi, kayna tanmlanm, modellenmi, nasl ileyecei bildirilmi, evvelinde yaplan hatalar ayr olarak tutuyorum. Hi deilse oradan sonra acaba bir katk salayabilir mi dncesiyle buna bile dnp baktnzda bu kalkabiliyor. O zaman bu hibir ekilde kayda deer olarak bulunmuyor. Bu tabir yerindeyse balayn, para etmiyor, nemsenmiyor. Dolaysyla bu si stemin de kendi iinde koyduu bir aba var, ama bir bakyorsunuz olduu gibi kalabiliyor. Dolaysyla kendi kendimize m gibi davranan bir sistemin ierisinde devam ediyoruz. Onun iin de umutlanmak gerekten ok g. Teekkr ediyorum tekrar. Prof. Dr. FATMA NSAL- ok teekkrler deerli katklarnz iin Srma Hoca. imdi hzla Erbay Yucaktan balayarak tamamlayalm oturumumuzu, ok ge kaldk nk. ERBAY YUCAK- imdi birincisi, tabii bu toplantlardan umulan yarar konusunda bir sorunu gidermek gerekiyor. Bu da benim iki gndr izlediklerimden kan nerim. Bir yntem, usul, mevzuat, politika yaratcl ufkuyla yaplan ey mi, hkmeti ve yetkili kurumlar etkilemek zere yaplan bir ey mi, madur olanlarn kendisini destekleyecek hani bir politika retme dzeyi mi? Btn bunlar birbirine geince etkilememizde bir sorun yaanm oluyor. O yzden de ayn izgide kalarak son cmlemi balyorum. deolojik anlamda durduum yer itibariyle mlkiyetin kendisini hrszlk olarak gren biriyim. O yzden de milletin gvence arayn meru grrm, ama bunu mlkiyet olarak anlatmam. Bu gvence araynn ad hukuki gvencedir. Srf arza dair deildir, stndeki yapya a ittir der. Bu kavramlar tretmenin benim ideolojik merebimi bozduunu da dnmem. Ayn zamanda o toplumun da iine yarar olduunu dnrm, ayn zamanda yasal mevzuat iinde de yeri vardr. Bunu ilgilileriyle de oturduk, tarttk, mzakere ettik. O yzden de orada bir talep mcadelesi olutu. Dolaysyla btn bu srelerin kendisinin mekana ait yaanan bu srelerde de hakim olanyla, madur olanyla ilikiselliinin demokratiklemesini konuuyoruz biz. O yzden de eer esas erevenin bu olduunu dnmezsek, mahallede yaayan hocamn sorusuna da cevap olacaktr, oul olmay daha modern rgtlenme formlaryla yaayan topluluklarda bu tr ie kapanma yoktur. Hemeri, akraba ve saire

111

deildir. Dolaysyla bu bazen bir dernektir, bazen bir kooperatiftir, ama bunlar eer gerek modern rgtlenme pratikleri olarak yaanmsa, o mahallenin kendi yksndeki bu durumla ilgilidir. Bunun alabilmesi de ancak bu tr srelerin yaratlmasyla mmkndr. Tabii bunun tersi rnekler vardr. K athane diyelim ki, Huzur Mahallesi ve dier yerlerden daha ayr bir zamanda konuulabilir. Son olarak syleyeceim udur: Btn bu dili olutururken sadece Ak Parti kart bir durum ve dzey zerinden meselenin konuulmasna temel olarak itiraz ediyorum. Konuacaklarmz kapitalizme ait bir durumdur, neoliberal diye bir tasnifim yoktur. Hani kapitalizm diye bir hadise var ve bu hadisenin kendine ait biriktirme ve dntrme stratejisi var. Bunun karsnda daha ekolojist, daha insani, daha bark ve daha dosta olan yollar ve yntemleri aryoruz. Btn bunlarda durduum yer, onun sadece imk anlar dahilinde olandr. O da o tr bir modern rgtlenme pratiinin elik ettii yerde artk bir heterojenliktir, ounluun keyfine dnen bir hal alabiliyor. Bu da mmkndr. Teekkr ediyorum. Prof. Dr. FATMA NSAL- Teekkr ederiz. Sayn Snmez, sizin var m? MUSTAFA SNMEZ- Sylenmesi gerekenler sylendi. Prof. Dr. FATMA NSAL- Peki, ok teekkr ederim. Sra sizin Sayn Tuna Kuyucu. Dr. TUNA KUYUCU- Ben de sadece bir ey ekleyeceim. Yanl anlalmak istemiyorum.. Mlkiyet hakk snrlandrmalarna, kooperatiflemeye, baka trde zm nerisinin yaplmasna ve uralmas gerektiine aynen Erbayn anlatt ekilde aba gsterilmesi inanyorum, ama yerelle olan kurulan ilikide yerelin arzular ile isteklerinin bu kadar abuk bir ekilde reddiyecilikle yok saylmasna itirazm vard, onu sylemek istedim. Diyaloun farkl ekilde kurulmas gerektiini dnyorum, yoksa yanl anlaldysam kusura bakmayn. ERBAY YUCAK- Ek yapabilir miyim arkadan sorusuna istinaden?. Bir defa bu lkenin muhalif kltr dardan bilin gtrmeye dayal ve kendisini reten yerine koyan bir pratiktir. Bu tarzn kendisi deimedike o toplumun kendi beklentileri, onun faydaclna teslim olmaya gerek yok ki, onun da kendi tarihi, dili, beklentisi var. O budur, zm deildir veya konutuklarmz fani eyler yani, nedir ki? Mekan da fani, bugn var, yarn baka bir ey olacak. Dr. TUNA KUYUCU- Mlkiyet istemek su deil. ERBAY YUCAK- Dolaysyla insanlarn talepleri, beklentileri, nedeni, niini konusunda anlalr bir diyalog kurulduu zaman sizde olan ve sizin olmasn istediinizle onu bir rezonansa sokmak, ortak ona g veren bir ey haline getirmek mmkn.

112

Prof. Dr. FATMA NSAL- Peki, teekkr ediyorum. Dr. TUNA KUYUCU- Her eyi konuuyoruz, ama zannediyorum burada gecekonduda yaayan insanlarn isteklerinin ne olduunu tam anlayp, onlara zm yolu nermiyoruz. ERBAY YUCAK- Var, bunlar daha ayr bir zamanlarda konuulabilir eyler. Dr. TUNA KUYUCU- Gecekonduculara gidiyorum, belediyede de alyorum. Bu dnmle ilgili eyler de yapyorum, anketler gerekletirdik. Hep yaadm bugn de yaadm, neri yok. Hep tespit var, hep oradaki insanlarn sorunlarnn ne olduu var, hkmetin yanl kararlar var. Bu hkmet de deil, idarenin yanl kararlar. Tespit ediliyor, ama buna karlk nlemi yok. ERBAY YUCAKK- Var, ben de diyorum ki var. Prof. Dr. FATMA NSAL- Salkl neriler iin doru tespitler de kukusuz ok nemli, doru tespitlerle ancak doru neriler oluyor. ok teekkr ediyoruz. 3. Oturumu kapatyoruz, leden sonra bu tartmalara devam edeceiz. SUNUCU- Sayn moderatre ve deerli katlmclara biz de teekkr ediyoruz. Sremizi biraz atmz iin le yemei sonras saat 14.00te sizleri salonda bekliyoruz.

113

4. OTURUM KENTSEL DNM ve KENTSEL YAAM KALTES

SUNUCU- 6. stanbul Bulumalarnn 4. ve son Oturumuna ho geldiniz. Bu oturum Do. Dr. zlem zevik tarafndan modere ediliyor. Kendisi stanbul Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm retim yesi. Oturumun konusu: Kentsel Dnm ve Kentsel Yaam Kalitesi, oturuma katlan deerli katlmclarn isimleri yle: Prof. Dr. lhan Tekeli Ortadou Teknik niver sitesi ehir ve Blge Planlama Blm, Prof. Dr. Handan Trkolu stanbul Teknik niversitesi ehir ve Blge Planlama Blm Bakan, Prof. Dr. Derya Oktay Dou Akdeniz niversitesi Kent Aratrmalar Blm Bakan, Hakan Bayrak Sonar Aratrma irketi Genel Mdr, Murat Aydn Zeytinburnu Belediye Bakan, Cansel Turgut Yazc GYODER Ynetim Kurulu yesi ve son katlmcmz Necdet ztrk Dnya Engellileri Vakf Dnya Engelliler Birlii bakan yardmcs. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Deerli katlmclar, ho geldiniz. Bu panele davetimizi krmayarak kabul eden deerli katlmclara ok teekkr ediyorum. Kk bir deiiklik bilgisi de vermek isterim. Dn datlan programda adn grdmz Maltepe Belediye Bakan Sayn Mustafa Zengin bir Almanya seyahati nedeniyle aramzda olamayacan belirtti ve bir ufak revizyonla Sayn Murat Aydn tarafndan gerekletirilerek kendisi oturumumuza terif edecek. Tekrar ho geldiniz. 6. stanbul Bulumalarnda dn sabahtan bu yana kentsel dnm, zellikle de Afet Yasas kapsamnda tartmaya altk. Sabahki oturumda da yzlemeler yaadk, sonular elde ettik. imdi de tm bunlarn tesinde st planlama hedefiyle uygulanabilirliini tartmak istiyoruz. Srdrlebilirlik ve yaam kalitesini, yaanabilirlik kavramlaryla Afet Riski Tayan Alanlarn Dntrlmesi Hakkndaki Kanunla yaplacak olan uygulamalar irdelemek istiyoruz, oturumun amac bu. Sayn Hocam, lhan Tekeli ile balyoruz. Sizin bir yaznz okumutum Mimarlk Dergisinde, ok gzel bir cmleniz vard. zellikle yaanabilirlik ile ilgili srdrlebilirliin balantsn kuruyorsunuz ve diyorsunuz ki, insan haklarnn mek ana gemesidir yaanabilirlik ve sonra da ok sevdiim bir cmleyi tekrar etmek istiyorum katlmclarla da paylamak adna: Barnma hakk yetmez, onurlu yaam hakkndan sz etmek gerekir demitiniz. Bu kavramlar amanz ve bir emsiye oluturmanz rica ediyoruz, arkasndan da bizler tartabilelim. ok teekkrler. Prof. Dr. LHAN TEKEL- Habitat Dnyada Kentler Zirvesi 1996da stanbulda toplandnda biz heyecanlandk ite dnyann byk kongrelerinden biri Trkiyeye toplanyor ve tabii her kongrenin ncesinde bir mutfak oluyor. O mutfakta da kongrenin bildirisi, temel kavramlar hazrlanyor. Birlemi Milletler Konferanslarnn bir zellii vardr, yeni bir ey syleyemezsiniz. Niye? nk

114

btn uluslarn evet demesi lazm, bu da kolay deil. Yeni bir fikir geldiinde herkes hayr der normal olarak, onun iin Birlemi Milletler Konferanslarnn metinleri hazrlanrken hep eski metinlerden kopya ekerler ve ite srdrlebilirlik vs. geen bir metin hazrlamlar mutfaa, ben de Trkiyenin Danma Kurulu Bakanym. New Yorka gittik, toplanyorlar, dediler ki toplantnn esas bildirisi bu olacak. Zirve kentle ilgili bir zir ve toplanyor, ilkelerin iinde kentle ilgili hibir madde yok. nk daha nce yle bir ey toplanmad iin stnde uzlalm bir ey yok, onu da koymamlar oraya. Ben de dedim ki, kent zirvesi toplanyoruz, bir de kentle ilgili bir ey olsun iinde. Peki dediler, ne olsun? Ben de yaanabilirlik dedim -livability-. yi-kt kulaklara tandk gelen bir sylem, tepki gelmez. Peki dediler, bir paragraf yaz, o paragrafta da bunu tanmla. imdi nasl yazacaksn? Yaanabilir bir kenti tanmlayacaksn, tanmna da kimse itiraz edemeyecek. Bir sr kent topyas var, dndm.. Dedim ki, itiraz edilmeyecek ey insan haklardr. nsan haklarnn yaama getii yer zaten pratikte de kent, k at stnde soyut insan hakknn bir anlam yok ki. Ben kentte yayorum, kentte insan hakk hayata gemediyse, anlam yok, insan hakk yok demek. Bu sylemle o varday atlatmtk. O laf oradan kt, onun altnda bir hik aye var. Dn Koleksiyonun 40. yldnm dolaysyla 2,5 saat kentsel dnm stne konutum, ama onlardan sz etmeyeceim nk siz bana daha zel bir grev vermisiniz. Bu yaam kalitesiyle nasl ilikilendirilir? Orada da ondan bahsetmedim, bu ikisini byle ayrm oldum. Dnk konumamda kavram stnden yola kmtm: Kentsel dnmn vakti geldi, onun iin yapyoruz. Vakti gelmek kavram Trkenin gzel kavramlarndan biri; biliyorsunuz vakti gelince insan teki dnyaya gider, vakti gelince kz evlendirirler, vakti gelmek bir eit bir gereklilik olacak, bu i bamza gelecek demek. imdi kentsel dnmde de byle bir vakti gelmilik var. Bu vakti gelmilik ekonomimizle ilgili, deprem eskiden yok muydu? Byk deprem olal ka yol oldu, ama vakti niye bugn geldi kentsel dnmn? imdi bize kentsel dnm deprem problemi olarak koyuyorlar ve diyorlar ki, deprem riski var, adamlar lsn m? Bunun altnda aka ifade edilmeyen temel bir ekonomik neden var. Bu ekonomik nedeni yle aklyorum: Bunlar Trkiyenin ok gl bir inaat sanayisi oldu. Dnyada ikinci srada ve ite de byk bir kapasite var. 2010 galiba, ilk alnan ruhsat says nce 800 bin civarnda ilan edildi, sonra 900 bine kt. Ekonomi bu faaliyetle canl duruyor. Trk ekonomisi hzl byyor ama bunun altnda bu konut meselesi var. Baka byk dinamik yok, esas dinamik bu, ama normal talebi 400-450 bin civarnda, arada bir 400 bin ak var. imdi Trkiyenin ekonomisinin zmesi gereken soru bu 400 binlik talebi yaratmak. Bu 400 binlik talebi ehircilik ve evre Bakannn ifadelerinden de gryoruz. Diyor ki; biz 20 ylda 7 milyon konutu ey ettireceiz. Bunu 20ye bldnzde 350 bin yapyor. Bu a kapyor, bir 50 bin kald orada ak. Onu da yasalarn numarasna bakarsanz 6306 sayl yasadr bu Afet Yasas, bundan 4 say nce 6302 sayl Yasa da Mtekabiliyet Yasasdr. Dtan gelip, konut alma ilerini kolaylatran Trkiyedeki konut arznn Dubaide

115

pazarlanmasn salayan, baka yerde pazarlanmasn salayan bir eydir. Yani vakti bu nedenlerle gelmitir. imdi vakti bu nedenlerle geldiyse, yle bir soru sorabiliriz: Dntreceiz, peki nasl bir yaam kalitesini salamak iin dntreceiz? nsanlarn kendi deme koullaryla tutarl olan bir yaam biimi, yaam kalitesi var ve bu yaam biiminden o insanlar ok da rahatsz deiller. Rahatsz olanlar dtan oraya bakanlar, orada yaayanlar deil ve orada yaayanlarn rahatn bozacaz, niin bozacaz? Daha iyi bir yaam kalitesi vereceiz diye bir iddia tayoruz. Acaba daha iyi yaam kalitesinin ne olduunu biliyor muyuz? Bu dnm yapanlar byle bir yaam kalitesini bana tanmlayabilirler mi? Tanmlayamazlar. imdi dikkat ederseniz kentsel dnm savunanlar bana unu sylemiyorlar: u yaam kalitesini elde etmek iin kentsel dnm yapyorum. Diyorlar ki, -hi itiraz edemeyeceim bir ey- deprem riski var, bu adamlar lecek deprem olursa, aman acil hemen dntrelim. Hibir insan buna kar kabilir mi? Biz de boynumuz kldan ince, , adamlar insana ok nem veriyorlar diye sesimizi karmayalm istiyorlar, ama burada sesimizi kartmak iin bir ufak olanak var. O olanak da u: Acaba deprem riski altnda olan konut saysyla dnm programnda ilan edilen konut says tutarl m? Bunu nereden bilebilirim? Ben bilemem, ama depremciler bilir. Yap Dergisinin son saysnda Semih Tezcann bir yazs var. Burad a rakamlar veriliyor, 680 bin konuta tekabl ediyor, ilan edilen 7 milyon. Demek ki var olan program deprem aklamyor. Depremin dnda kalan byk bir kesim var. Bunun hesaplar kesin olarak yaplabilir bir ey deil. O halde azaltlmak istenilen sadece deprem riski deil, ondan fazla bir ey yapmak istiyoruz. O zaman; hangi yaam kalitesi, bu dnm neye deecek, benim yaam kalitemi nasl dntrecek sorularna yant vermek lazm, ama bu gndemde yok. Dikkat ederseniz ok ilgin bir durumla kar karyayz. Zannediliyor ki, Trkiyede kentsel dnm imdi oluyor yahut imdi olacak. Hayr. Trkiye, stanbul nc kentsel dnmn yaayacak. Birinci kentsel dnmn 1860larda yaad. Bu sanayi ncesi toplumun yaya trafiine dayanan stanbul kentinden araba trafiine olanak veren bir stanbula dnmesi oldu. Buradaki dnmeyi kim salad? Planclar salamad. Ne salad? stanbulun yangnlar salad. Byk byk alanlar yand, o yanan byk alanlara biz imar planlar yaptk ve yava yava dntrdk. Ama dikkat ederseniz orada yle bir soru var: Deien zlmeye allan ey trafik meselesiydi, zld, binalarn yaam kalitesiyle ilgili ok bir problem kmad, yle bir tartma olmad. Niye? nk zaten onlar mimarlar yapmyordu o zaman, daha ok oradaki kalfalar yapyordu ve yaplan, yklan binaya benzer bir bina yapyorlard. O zaman zaten koruma diye de bir dnce yoktu. nk sistem var olan retiyordu ve eskisini de, yenisini de koruma diye bir problem yoktu. Koruma modernitenin bir problemi. kinci dnm nerede yaadk? Bir hzl kentleme sonrasnda 1950ler civarnda iki mekanizmayla yaadk. Bunlardan birisi dnm kt kapitalle gerekletirmek iin gerekleti. Konut alannda iki tr yaplanma kt: Birisi gecekondu, dieri yap-

116

sat. Bunlara baktnz zaman imdiki dnm salayanlar gibi gl aktrler deil, TOK deil, byk yetkileri toplam yahut gayrimenkul yatrm ortaklklar, byk gelitiriciler deil. Ufak ufak sermaye sahipleri ve kendi eski yapsn el den geirmesi iin Kat Kanunu diye bir dzenleme yaptk, bununla beraber dntrdler. imdi biz nc dnme geliyoruz, ama 1950lerde dnrken biz ok da farknda olmadk. Dnm problemi diye fark etmedik. imdi imdi bu dnmn tarihi var m, bir bakalm dediimizde fark ediyoruz. Bugn farkl bir dnm yayoruz gayrimenkul yatrm ortaklklar ve TOKnin eliyle. Burada dnmn aslnda nasl olacann koullar da bir anlamda belirlenmi oluyor. O koullar unlar; Konut sunum biimi olarak artk tek binayla olamaz. Toplu konut olarak , toplu giriimler halinde oluyor. Byk kentin byk toprak paralar stnden gerekletirilmeye allyor, tek tek binalarn eklenmesiyle deil. Arsa fiyatlarnn ykseltildii ve geldii speklatif deerler iinde bu kanlmaz olarak apartmanlamayla oluyor ve bu toplu konut alanlar yalnz piyasa iinde sunulan bir konuttan ibaret deil, hizmetlerle beraber bir rn sunuyorlar. Bu rn konuttan farkl bir kavram, bunlar bir araya geldiinde bir kent ortaya kacak. Dikkat ederseniz, bu ortaya kann ne olaca hakknda hibir tahayyl yok, gazetelerdeki ilanlara bakarsanz, -ok ilgin- hangi firma neyi yapacaksa o alann bir krokisi yaplyor ve ana ulam akslarna en ksa yoldan balanyor. Bir an lamda kentin iinde belirli bir hcre pazarlanyor. Bu oluumun tmnn kaderinin, hepsi yan yana gelince ne olaca sorusu pazarlama mekanizmas iinde gndem d tutuluyor. Tabii bunlarn iletilmesi iin de bir irketleme ortaya kyor. Bunun nemli sonular var. alan mekanizma ise yle; bir taraftan Toplu Konut daresi bir dnm yapyor, daha ok gecekondu alanlarna ilikin bir dnm oluyor, bir de gayrimenkul yatrm ortaklklar yoluyla dnen modern grnen ve gazetelerde de mthi bir tantmla sunulan alan var. imdi bize bunlardan nasl bir yaam vaadi geliyor? Gazetelerde yaplan ilanlarla gelen yaam vaadi bir deiim deeri stnden bir yaam vaadi, kullanma deeri stnden bir yaam vaadi deil ve ilgintir, bir Franszn aratrmas var. Peruz yle bir ey diyor: Biz yle konutlar sunuyoruz ki, bu konutlar meskn olmadan metruk oluyor Yani bu konutlar iinde yaanmas iin el deitirmiyor. El deitiriliyor, bo tutuluyor, tekrar el deitiriyor. Bu bir eit speklasyondan pay almak iin bir ara olarak kullanlyor. imdi burada bir anlamda o gazetenin ilan ettii atafatl ey bize pozitif deer olarak sunuluyor. Bir fikir daha belirtip szlerimi noktalayacam. Buradaki ey u: Bu denebilir midir-karlanabilir midir? Halka sunulan bu imaj, halkn hepsinin gerekletirebilecei kendi deme kapasitesi iinde bir imaj mdr? Ne oluyor? Bu imaj esas aldnz zaman Toplu Konut daresinin dntrd yerlerde adamlar yle borlandryorsunuz ki ve bulunduklar yerden o kadar uzaa gtryorsunuz

117

ki, adam gittii yerde iini kaybediyor ve iini kaybettii iin de borlanma taksitlerini deyemiyor. ay sonra da kapnn dna braklyor. Bu oran 3-5 deil, aratrmacs burada, yzde 60lar civarnda. Biz gazetelerde retilmi bir yaam kalitesi imaj stnden yarattmz umutlarla adamlar perian ediyoruz. Onlara kendilerinin tayamayacaklar bir yaam kalitesi umudu satm oluyoruz. Bu gnahtr, tabiriyle bunu yapmamak gerekir. imdi burada aslnda problem daha derin, bir cmleyle o balanty da yapp bitireceim. Bizim yaam kalitesi literatrmze baktmz zaman bu literatrn son yllardaki gelimesi tke tim deerleri stnden bir yaam kalitesi ortaya sunuyor. Bu byk bir ikiyzll ieriyor. nk ben srdrlebilirlik diye bir eyi btn dnyada temel amacm olarak koyuyorum ama benim ekonomik sistemim varln srdrebilmek iin tketimi kkrtmak durumunda ve kriz iindeyiz, tketimi kkrtyoruz. O tketimi kkrttmz eyle de srdrlebilirliin olacan varsayyoruz. Bu byk bir tutarszlk demetidir. O zaman bir cmle sorabilirsiniz bana: Peki, bu tketim deerli yaam kalitesi kavramn kullanmayacaz da neyi kullanacaz? Bu Aristodan beri gelen, imdi de Amatrasenin formle ettii ekilde insan kapasitelerini gelitirmek ve o kapasitelerin performanslarnn salad doyum stnden bir yaam kalitesi tanmlamak gerekiyor. O da birden bu kapal siteler vesaire arkasndaki ahlak ilkelerinden kamu alannn kullanlmasna ilikin ok farkl bir ahl ak ilkesine gemeyi gerektirir. Teekkr ederim. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Hocam, ok teekkrler. Erdemli olma halinden sz ediyoruz. Yaam kalitesinde aslnda literatrdeki deiiklikleri takip ediyoruz. Buna katlyorum, bir taraftan da bu gstergelerin deiimini de burada tartmay umut ediyorum.. stanbul Metropoliten Planlama Brosunda Konut ve Yaam Kalitesi Grubu olarak T desteiyle de birlikte konut alanlarnda yaam kalitesinin llmesiyle ilgili ok byk bir aratrma yrttnz. Hocam, lhan Hocamzn aklamalarndan sonra alg neydi yaam kalitesinde? Sizi krsye alalm, sreniz 15 dakika. Prof. Dr. HANDAN TRKOLU- rencilere sylediim bir eyi syleyeceim. lhan Hoca ok hakl, ben yle sylerim: Yaam kalitesiyle srdrlebilirlik bir evliliktir, hem de Katolik evliliidir. O yzden onlar birbirinden ayrmamak gerekir. Bu bir gereklilik olarak hepimizin kabul etmesi ger eken bir durum. imdi aratrma zlem Hanmn da syledii gibi ok byk bir aratrma, onun iin hzlca size yaptklarmz anlatp arkasndan biraz bulgularndan bahsedeceim. Bu aratrmada iki temel grup vard: Bir tanesi konut alanlarnn fiziksel zelliklerini lyordu ki, bu bir planc gzyle yaam kalitesinin objektif verilerle llmesi olarak adlandrlabilir. kincisiyse, yaayanlarn bu yaam kalitesini tabii gene de bizim koyduumuz parametreler erevesinde alglamasn gsteriyordu. Byk bir gruptuk, iki ayr alt grup olarak alyorduk. Fulin Hanm ile ben her iki grupta da yer alyorduk.

118

yle dnmek lazm: imdi konut alanlar deyince sanki bir renk boyanm ehircilik deyimiyle syleyeyim - tek bir renge boyanm gibi bir alan gibi grnse de kendi iinde ok deiiklik gsteren zellikleri var. te yandan ehrin de kendi corafyasndan gelen zellikler var. Biz konut alanlarmz yasad ve yasal diye ayramadk, nk bu alanlar zaman iinde yasallat iin dzensiz kelimesini kullandk ve dzensiz gelimi alanlarla dzenli gelimi alanlar olarak niteledik. Bir de onun dnda site eklinde gelimi alanlar vard. Bu yaptmz bir rnek toplu konut alanlar, dzensiz yaplam alanlar, slah imar planlar gibi alanlardan oluuyor. yle bir baktnz zaman aslnda hani u urada younlam diye bir ey de yok, bir desen olarak stanbulda bulunmaktalar. kinci yaptmz ey de bu yerbilimleri grubundan ve orman grubundan gelen verilerdi. nce unu da gstereyim, dzensiz ve yksek younluk. kinci bir aamada da bu her iki grubun, yani dzenli ve dzensiz olan grubun younluk deerlerine baktk; bazlar ar youn, bazlar orta youn, bazlar da dk younluklu. Burada yksek ok ak bir ekilde grnyor ki, dzens iz konut alanlar ve dzenli konut alanlar iinde younluklara baktmzda E5in stnde bulunan alanlarda younluk yksek. te yandan yerbilimleri ve orman grubu verilerinden hareketle de doal eiklerimizi, yani ehirciliin krmz izgilerini karttk. Bunlardan bir tanesi havzalar, mesela havzalara baktmz zaman geni bir konut yaylmas grnyor. Bunlarn da younluklar yksek olanlar ve daha az youn olanlar var. Sonra jeolojik adan risk tayan alanlarmz var ve bunu mesela jeolojik adan risk tayan alanlarla, dzensiz konut alanlaryla karlatmzda hem dere yataklar, hem deprem, hem sel, hem de havza blgelerinde bir ksm dzenli, yani planl olarak gelimi, bir ksm da plansz olarak gelimi alanlarmz var. Bunlar da kendi iinde younluklarla aktrdmzda biz en riskli alanlarn jeolojik risk tayan ok yksek younluklu dzensiz konut alanlar olduunu dnyoruz. Burada bu apraz ilikilerde en riskli blgelerin o blgeler olduunu dnyoruz. Bu makro bir yaklamdr. Tabii ki daha detayl yaklamlar gerekir, ama biz yaam kalitesinin arttrlmasnda da, srdrlebilirliin salanmasnda da, kentsel dnmn yaplmasnda da makro lekten baklmas gerektiine inanyoruz. Mesela, havza ve dere yataklarnda yer alan yksek younluklu konut alanlar aa yukar yerleri de bellidir ve bunlar hep dere yataklarnda ehrin bat blgelerinde daha ok younlamtr. Yine doal deerleri tehdit eden yksek younluklu alanlarda Kkekmece havzas ve merli havzas civarnda younlamaktadr. Onun dnda 2B alanlar, orman alanlar zerinde dzensiz gelimi veya tarm topraklar zerinde gelimi hem dzensiz, hem dzenli gelimi konut alanlarmz da bulunmaktadr. Yani elimizdeki corafya ve onun stndeki yaplama aslnda hem kaotiktir, hem risklidir, hem de iyice tannmasn gerektiren bir yapya sahiptir. Btn bunlara bu makro dzeyde bakmadan bizim u blgede dnm, bu blgede dnm diye bu almalar yapmadan karar vermemiz ok byk sonulara neden olabi lir. Dedii gibi hocann nmzdeki paketi de bilmiyoruz, aslnda iinde ne var ne yok tam olarak da bilmeden bize para para ehrin hcreleri eklinde, hatta bir de

119

iirilmi bir tanmla sunulmaktadr. Bu tehlikeli bir gelime olarak ben bunu gryorum. kinci aamada tm ehri analiz etmek mmkn olmad iin rastlantsal olarak seilmi noktalarda fiziksel yaam kalitesi lm yaptk. 900 noktayd bu nokta, mesela nereler youn diye baktmzda ite Baclar, Avrupa yakasnn daha youn olduu aka grnyor, Anadolu yakasnda byk bir younluk problemi yok. Ykseklik nerede diye baktmzda yine Avrupa yakasnda daha youn, E5in stnde bu younluk grnyor. Eriilebilirlik indeksi diye bir indeks var. Avrupa yakasnda daha iyi durum, Anadolu yakasnda bir miktar zorluk var, ama aslnda biraz sonra da greceksiniz, algsal olarak bakldnda da eriilebilirlik konusu stanbulda yksek bir dzeyde alglanyor. Erime sorunu biraz nemli bir sorun olarak grlmyor. Yaanabilir alan indeksi dalmna bakldnda bu indeks ilgintir. Yzde 90-100 aras yaplam alanlarda yaptk bu noktasal almay ve en yaanabilir yerler yeil, mesela adalar, kuzeyi, te yandan bu yaanabilirlik indeksi belli bir halka iinde hem sosyal donat alanlarn, hem de otopark alanlarn, hem de dier ak alanlar filan kapsayan matematiksel bir ey, bu yaplan da bir ey. En gene skntl yerlerin Avrupa yakasnda olduu zellikle gryorsunuz orada Baclar-Bayrampaa hattnda, Zeytinburnunda, ayn zamanda tarihi yarmadada da yine younluklar nedeniyle grnyor. Sonra bu alanlarn 400nde virklastr (44.54) yntemiyle yaptmz anket almasnda da bu teorik olarak baktmzda yaam kalitesini etkilediini dndmz parametreleri konutla ilgili deerlendirmeler, seyahat talebi, rekreasyon alanlarnn kullanm, bo zamanlarn deerlendirilmesi, konut evresinin deerlendirilmesi ve komuluk, gvenlik, istihdam, alveri, salk ve eitim donatlar ve kentsel lekli deerlendirme ve evre koruma olarak almtk. Biraz sonra Derya arkadamz da paralel eyi Dou Akdeniz Magosada yrtt. O da o bulgular verecek. imdi burada bir seim yntemi nedeniyle btn stanbulu haritalayabileceimiz, genelletirebileceimiz sonular elde ettik. Yaam kalit esi aratrmalar lhan Hocann da dedii gibi eer sorarsanz yksek kar. Yani genellikle insanlar yaadklar evreyi ktlkleri ve iyilikleriyle severler. Hani ok insani haklar zedelenmedike severler. stanbulda da yaam kalitesi sorulduu zaman btn o biraz nce anlattm skntl sorunlara ramen aslnda 7 zerinden mesela 5 gibi kmtr. Yani gayet yksektir, stanbullular kendi evrelerini beenirler, ama yle bir eyi de vardr yaam kalitesi aratrmalarnn: Gidip de o evreyle ilgili bir ey sylediiniz zaman, mesela buras ok gvenli der. Sonra stanbulu sorarsnz, stanbulu nasl buluyorsunuz? Gvensiz der. Yani kendi evresini yine olumlu deerlendirirken bir st halkay biraz daha olumsuz, ehri daha da olumsuz olarak deerlendirebilir. Btn bu aratrma sonularn da gz nne alarak memnuniyetin ben genel olarak Anadolu yakasnda ve boaz hattnda biraz daha yksek olduu, buna karlk Yeilky, Ataky hari o blgede biraz daha dk olduunu greceli olarak syleyebiliri m.

120

Mikro evreden memnuniyet, mikro evreyi de yle tanmladk: Evin d kapsna kt anda bakt evre olarak, grd evre olarak tanmladk. O biraz daha yksek, ama makroya benzer sonular veriyor. Rekreasyon alanlarndan memnuniyet dzeyi, yine ok az kullanlyor rekreasyon alanlar, halbuki yaam kalitesinin en nemli gstergesi olarak sylenir. Byk bir sknt olduu da, yani kullanmn azlndan da belli. ocuk oyun alanlar, kamu ulam ok yksek dzeyde iyi deerlendiriliyor, yakn evrede, Anadolu yakasnda biraz daha greceli olarak dk, ama Avrupa yakasnda zellikle yksek. Gelir durumuna bakldnda biraz nce o sorun olarak ortaya kan yksek younluk veya biraz sonra greceksiniz, evresel olumsuz etkilerin youn olduu blg elerde gelir daha dk, tam tersi br taraflarda gelir daha yksek bir ey sunuyor. Zeytinburnu da btn bu eylerin iinde, Avrupa yakas eylerinin iinde o 5in stndeki deerlere daha ok sahip bir ilemiz. Gelir dzeyleriyle ite mesela bunu dnm iin belki kullanabiliriz diye dndm, masraflarn hane gelirine oran veya kira ve aylk masraflarn hem ev sahipleri, hem kiraclar iin hane geliri iindeki rolleri nedir diye baktmzda, onlar da olduka yksek. Yani bir dnm olduunda evleri satn alabilme yahut da onlarn servislerini karlayabilme oran son derece dk olma ihtimali var bu verilere gre. Konutun tamir ihtiyacna baktmzda, onu da kendileri beyan ettiler bu konutun tamir ihtiyac var diye, o da bence nemli oranda yksektir. Yani yap stokumuz aslnda byk oranda eydeki merkezi alanlarda yal ve yenilenmeye ihtiyac var gibi grnyor. Yani tam zaman geldiinin ekonomik yan da var, ama bence yaplarn yann da, yani 1960l yllardaki yenilenmenin betonarme mr de dolmu durumda, yle bir durum da sz konusu. Satn alnmas halinde konut deerinin gelire oran da yine yksek, btn bunlar gsteriyor ki, aslnda u anda konut yapsna baktmzda yal ve onun iinde oturanlar da onu yenilemek iin yeterli gce sahip deiller. Belki baz blgeler hari. Sonra bir stteki aamada daha baka teknikler kullanarak sosyal bilimler iin haritalama konusu gndeme geldi ve indeksler yaratarak baktk. Mesela, daha yaam kalitesi yksek olarak alglanan Yeilky, Ataky blgesi, kar tarafta Bostanc blgesi, mraniyenin Ataehir blgesi, Etiler Beikta blgesi olduu ok aka grnyor. Stresli blgeler de tam pozitif, negatif gibi E5in stndeki blgeler. Ballk meselesi var. Bir nceki oturumda da syledim. Ballk da ayn ekilde, yani bir yerde yaam kalitesi yksekse, ballk azm gibi bir durum var. O da pozitif, negatif bir durum oluturuyor. Komulukla ballk ayn ekilde, yani bir yerde fiziksel yaam kalitesi yksekse, komuluk ve ballk biraz daha dk, tam tersi daha ey olan blgelerde de sosyal ilikiler daha gl gibi bir sonu kyor. Sonunda btn bu verilerden bir faktr analizi de yaptk. ey kt btn o bir sr deikenle, mesela bunlardan bir tanesi bu evi satn alrken cazibesine baktm ya da stat eyine baktm gibi deikenleri ieren de yine biraz nce sylediim gibi Ataky, Yeilky, kar tarafta Ataehir, Beikta, Etiler ve Bostanc karken, oraya ballkla ilgili eyde tam tersi Baclar, Esenler, Sefaky gibi

121

blgeler kyor ve accessibility (51.32) ise, yani eriim zellikle ulama dayal eriim genelde Avrupa yakasnda daha gl olmak zere her yerde yksek. Bir sorumuz daha oldu. Bu da yine dnm iin bence bir ipucudur. Gelecek 2 ylda tanmay dnen insanlara nasl bir evre istiyorsunuz diye fotoraf gsterdik ve o eyleri tanmladk. ehir iinde olup tm servislere eriilebilir, biraz daha skk yeil alanlar da olan, alveri edebileceiniz sokak ilikileri olan bir yer mi, ehir dnda olup arabaya baml, iki katl ev ve baheli ev mi, yine ehir dnda olup gkdelenler mi diye sorduk ve yzde 44 ehir iini tercih etti, yzde 45 baheli ev tercih etti. Bu da yine geen haftalarda yaplan oturumda ben ehirlerin srdrlebilirlik asndan biraz daha skk gelimesini nerirken, kentsel dnme tabi olan bir blgede iki katl evinden karlan bir bey bana ok sinirlendi ve apartmanlar destekliyorum diye ok kar kt ve br tabii, ben ona genelde toplu konut sitili diyorum, o daha ok yzde 10 gibi dk, aslnda ok tercih edilen bir dnm tr deil. Onlar da farknda aslnda, konut alclar da bunun farknda. Sonular asndan baktmzda ortalama younluk olan ve yaanabilirlik indeksi yksek olan blgelerimiz yaam kalitesi, bu tabii fiziksel bizim planclar olarak baktmz daha yksek alanlar, daha yaam kalitesi olumlu olarak alglanyor. imdi ben sosyal aratrma yrttm, Fulun Hoca da objektif verilerle bir alma yapt. Sonunda o kadar paralel kt ki, yani hani her kon uda sosyal meseleler gz ard ediliyor diye kan ben sonunda fiziksel eylerle sosyal eyler paralel knca vazgetim. Demek ki dedim, yani fiziksel olarak baksan da sosyal konular, insanlar bunu byle alglyorlar bizim gibi. Salk ve yaam kalitesi, evresel srdrlebilirlik, ekonomik ve sosyal canllk olarak temel salkl konut alanlar iin yaklam teorik olarak dnlrken biz, ben yani dorusunu isterseniz afet riskini hani burada bir bahane olarak grebiliriz hocann da syledii gibi. Kar klamayacak kadar gl bir yola ktr, ama gerekten de afet riski altndaki riskli yapmz bizim yaam kalitemizi tehdit eden bir eydir. Yani bu dnm srasnda, yani bir nceki yaptmz hatalar yapmamak iin onu gz nne almamz arttr. Onun iin ben tabii jeolojik sakncal alanlar dediim zaman mhendisler buna ok kar kyorlar her yere yap yaplr, gayet de gvenli yaplr diye, ama jeolojik sakncal alanlar ayn zamanda sel yataklar da olabilir, ayrca ehrin hava koridorlarn, ayn zamanda tarm blgelerini, ayn zamanda dier eyleri de krmz izgilerimizi de ierdii iin onlara daha ok rekreasyon alan olarak deerlendirilmesi btn bir sistem iinde yerlerini yle bulmalar daha doru bir yaklam olacaktr. O nedenle bu adan da bakmak gerekir. Bir dizi strateji gelitirdik. Bu stratejilerin byk bir blm hem riski bertaraf etmek zerine, hem de younluklar insani leklere ekmek zerine sralanyor. Btn srdrlebilirliin altn dolduracak olan orman, dere yataklar, havzalar, her trl ey bunun iinde yer alyor. Tarihi ve kltrel deerleri koruma, yaam kalitesini, fiziksel aktiviteyi gerekletirecek, servislere eriimin saland sosyal

122

donat konusu ok zayf, onlarn glendirildii hepimizin bildii stratejiler var. Burada iki tane strateji var, ben onu buraya koymadm, ama bir tanesi konut sektryle ilgili strateji detayl olarak alld, siz zerinde ok durdunuz. kinci strateji de katlm stratejileri, yani hibir kimseyi o blgedeki insanlar bu ie katmadan, rzalarn almadan dardan bir mdahaleyle bir projede olmadan hatta tek tip bir projeyle yerinden etme gibi bir hakkmz da olamaz. O nedenle hani yle de bir ey oldu, onu da sylemek istiyorum: Toplu konut aslnda u ana kadar 500 000 konut retmi. Bunun ounu ehir dndaki alanlarn dnm, nk hazine arazileri, hatta dnm de deil, bo hazine arazileri. imdi yeni olarak ehir iine girme durumunda ve kendisi de bence bir metodu yok. Birok zel standart bir metot da olam az bunun iin, bunun iin yeni metotlar ve yeni yaklamlar gerekir ve bu yaklamda alanda yaayanlarn haklarnn mutlaka savunulmas, birilerinin savunmas lazm onlar savunmuyorsa da ve bunlar iin hep beraber verilecek kararlara ihtiya var. yle syleyeyim: Gaziosmanpaa, Kkekmece, Baclar Avrupa yakasnda, mraniye, Sultanbeyli ileleri de Asya yakasnda hem risk asndan, hem doal yerleri tehdit asndan, hem younluklar asndan ve hem de dzensizlik asndan hedef blgelerdir. Umarz ke ntsel dnm ehir apnda ele alarak bir program ortaya kar. Teekkr ederim. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Hocam, teekkrler. Yaam kalitesini hem makrodan mikroya nemli bir mesajla atnz, hem se sonradan algsal boyutuyla stanbulda corafi olarak da mekansal olarak da dalmn grdk . imdi uygulama boyutunu da iine alarak yaam kalitesinin kavramsal boyutunu amaya biraz daha devam edelim Derya Hocam. , . Dnyada ve bizde umut verici uygulamalar var mdr? Sunum balnz da tekrar etmek istiyorum. Hocamzn sunumu: Srdrlebilirlik, Yaanabilirlik, Kentsel Yaam Kalitesi: Kavramdan Uygulamaya Deerlendirme ve neriler Prof. Dr. DERYA OKTAY- Ben nce davetleriyle bu toplantya katlmm salayan ehir Planclar Odas stanbul ubesi Bakanlna ok teekkr ediyorum ve tm katlmclar saygyla selamlyorum. Bugnk konumamda Handan Trkolu arkadamzn aratrma alanyla paralel, fakat daha kavramsal bir ereveden balayarak srdrlebilirlik, yaanabilirlik ve kentsel yaam kalite si terimlerine aklk kazandrmaya alacam. Daha sonra ok da dnyadan rneklere girmeden -nk ayr bir sunuun konusu- daha ok burada yaplan rneklerde bu kavramlar uygulamaya yansyabildi mi, nasl oldu ve bunlarla ilgili neriler sunmaya alacam. ncelikle bu kavramn birbiriyle ilikisini kurmak zere srdrlebilirlikten balamak istiyorum. Srdrlebilirlik neredeyse 20 yla yakndan dnyann gndeminde. Her ne kadar bizim lkemizde daha ok yakn zamanda, yeni bir farkndalk olumaya balasa da, kentlerde srdrlebilirlik sz konusu olduunda en bata akla gelen ve en ok etkiyi yapan olgu oluyor. nk dnya nfusunun yzde 80i kentlerde yaad gibi kentler hem bulunduklar corafyann tarihini ve

123

geleceini nemli lde deitiriyor hem de insanlara yaam evresi olarak ok nemli katkda ya da olumsuzlukta bulunabiliyorlar. Yani bir insan yaad kentten ayr dnmek imk ansz ve mutluluunu da yaad evreden ve kentten ayr dnmek imkansz ve dolaysyla kentsel yaam kalitesi de kentsel evrenin sahip olduu kalitelerden, sorunlardan byk lde etkilenmekte. Srdrlebilir kent kavramna ilikin deiik tanmlamalar var, en nemlisi Brandt raporu olarak bilinen, daha basit anlamda temel insani gereksinmeleri karlayan, yaama ve ynetime katlm arttran ve insanlar arasndaki anlaml etkileimleri glendiren bir toplumsal erevede doal kaynaklar tketerek evreye zarar veren etmenleri en aza indirirken ekonomik gelimeyi srdren zmlerin bulunduu bir kent. . Aslnda srdrlebilirlik yllar ncesinde ortaya ilk kavram olarak atldnda sunumda grdnz diyagram erevesinde ekonomik srdrlebilirlik her eyin temeli gibi sanki o olmazsa olmaz gibi. Dier evresel, yani ekolojik srdrlebilirlikle sosyal srdrlebilirlik, ondan sonra, ncelii az olan unsurlar gibi ele alnyordu. zellikle sosyal srdrlebilirlik sanki en son sahip olunmas gereken bir zellik olarak sunulmutu, ama bir sre sonra bunun yanllnn farkna varld ve artk en son yaygn bir ekilde kullanlmakta olan diyagramda grdnz gibi ekonomik srdrlebilirlik, evresel ve ekolojik srdrlebilirlik ve sosyal srdrlebilirlik bir nebze eit birbiriyle geileri olan bir erevede, daha doru bir ekilde sunuldu. Ancak bu gerekte nasl bir hal ald? Acaba bu eitlik, her bir boyutun nemi eit oranda sahiplenildi mi uygulamalarda? Bence hi deil, nk genelde grnen kentsel planlama, kentsel tasarm ve srdrlebilirlikle ilgili tm literatrde ki, ben 1996 ilk Kaliforniya niversitesinde bu konuda aratrmaya gittiimde Trkiyede ok daha yeni yeni duyulmutu srdrlebilirlik kavram, o zamandan bugne saysz kaynak retildi, yayn yapld ve tabii bunlarn yansmalar da oldu uygulamalara. Ama grnen oydu ki, daha ok ekolojik srdrlebilirlik srdrlebilir evre konusu olarak ne kt. Burada grdnz diyagramlarda, bu gsterimlerde de hep yeil evre, yeil kent, buna sahip olunmasyla srdrlebilir bir evreye sahip olunaca dnld. H ala da devam etmekte, ama son yllarda neyse ki bir farkndalk ortaya kt ve sosyal boyut da gndemde yerini almakta. Aratrmalarm sonrasnda 2001 ylnda kendi yaynm olan Planning Housing Environments For Sustainability adyla bir kitap karmtm ve burada community development, yani sosyal evre retimi blmlerden biriydi. Ondan sonra da bu say neyse ki oalmakta. Ekolojik srdrlebilirlik tabii ki hala nemli bir konu ve hala bununla da ilgili eksiklerimiz ok. Fakat en azndan kavram olarak bununla ilgili bir farkndalk az ya da ok olumu durumda. zellikle bat lkelerinde planlama ve mimari retim hakknda yasalarna, denetleyici mekanizmalarna girecek kadar bir yksek bilin olutu. Fakat insan unsuru nerede diye soruyorum. Dorusu sa bahki oturumda Tuna Bey benim konumam ok destekleyen bir sunu yaptlar.. Burada insan unsurunun yokluu byk bir eksiklik olarak karmza kyor. Sanki planlar, tasarmlar yapanlar insanca sorunlar yaamyorlarm gibi, Anadoluda ya da

124

Trkiyenin herhangi bir ehrinde ocuklu aile hayat, komuluk hayat yaamamasna bize yabanc, batllarn yanllarndan dnp artk terk ettikleri yaklamlar bize yeni zmler olarak sunabiliyorlar. Bu gerekten akl alr gibi deil. Bu erevede hepimiz biliyoruz ki kent d konut alanlar yer duygusunun yitirildii, yaayanlarn birbirine yabanclat, toplumsal ayrmay oaltan, uluslararas tarz ycelten ve tekdze yerleimler olarak kuatmakta kentlerimizi. Bu sadece Trkiyeye zg bir ey de deil, pek ok gelimekte olan lkede yaygn bir ekilde devam ediyor. Aslnda bu konuda bizim son dnem devlet yaplarnn ve TOK uygulamalarnn, aslnda 1955lerde Amerikada gettolarda yaanan sorunlara bir zm bulmak amacyla oluturulan Pruitt-Igoe konutlar ve onun benzeri baz dier yerleimlerin hzla kentler iine entegre edilmesi ve bunun sonrasnda yaanan sosyal ve psikolojik sorunlarla, hatta sonrasnda bu konutlarn nasl dinamitlendiini, yerle bir edildiini grp bizler gnmzde benzer yaklamlar maalesef devlet eliyle srdrr duruma geldik. Maalesef lkemizin eitli kentlerinde, sadece stanbulda deil, Ankarada, Bursada, Mersinde ve en son iki hafta ncesinde Gaziantep Mimarlar Odasnn konuuydum, orada da ok ok ezici bir ekilde kentin dokusunu ezen en gl ekilde imaja h akim yerlerde sorunlu evreler olarak karmza km durumdalar. imdi burada unlar sormak gerekiyor: Bireylerin ve gruplarn beklenti ve gereksinimleri dikkate alnyor mu, kiisel esenlikleri nemseniyor mu, nerilen ana ilevler arasnda bir denge var m, eitim ve i olanaklarndan haka yararlanyorlar m? Bunlara yant olarak da burada sosyal srdrlebilirlii amak istiyorum. Sosyal srdrlebilirlik nedir ve bu nasl yerini bulabilir? Srdr lebilir kent dediimiz olgu iinde temel sosyal gereksinimlerin baaryla karland eitlilik ve eitlik ieren bir toplumun yaratlma abas olarak gryorum. Sosyal srdrlebilirliin de srdrlebilirliin temeli olduunu, i ie halkalarn da ortasnda olan diye dnyorum. nk srdrlebilirlik en bata insanlarn kentsel yaamnn kalitesinin arttrlmas ve srekli klnmasn gerektirir. Bunun da belli ltleri var literatrde ve yaptmz aratrmalara dayal olarak sylyorum, tm paydalarn zihinsel ve fiziksel sal gereklidir, nk salkl bir toplum ancak salkl bireylerle mmkndr. Topluluk ruhu, eitlik ve temel hizmetlerin karlanmas da dier boyutlar. Buna bal olarak yaanabilirlik daha yeni bir kavram olarak ortaya kt, kesin ve evrensel tanm olmayan karmak da bir kavram olarak karmzda duruyor. nk yaanabilirliin anlam yere, zamana, kimin deerlendirdiine ve o kiinin gemiteki deneyimlerine gre deiebiliyor. Genellikle amzdaki anlam salk, i olanaklar, gelir durumu, iyi konut alanlar, okullar, alveri ve elence etkinlikleri, eriilebilirlik, kamusal mek anlar ve toplumsal birlik kavramlaryla eleiyor. Buradan yaam kalitesine geecek olursak, bunun da gzel bir tanm Pacioni tarafndan bir bireyin ya da grubun alglanan ya da gstergelerle

125

tanmlanan iyilik durumu olarak sunuluyor. Kavram ilk olarak aslnda 1960l yllarda ortaya atld ve bu daha sonra Handan Trkolu ile birlikte koordine edildiimiz Prof. Morrisonun yrtt Michiganda aratrmalar anda ileri gtrlerek kentle ilgili alglama ve deerlendirmelerin n plana kt hem doal, hem yapl, hem de sosyal evre kalitesiyle ilgili bir kavram olarak yerini alyor. imdi kentsel yaam kalitesi diyoruz, ama bu birtakm tketim standartlar ya da havann temiz olmas, trafiin azlk -okluuyla llebilecek tek tarafl, hele hele tek tarafl llebilecek bir ey asla deil. Bu hem denek, hem de deerlendirmeyi yapan aratrmacnn kltrel ve sosyal koullarna bal. Aratrmada herhangi bir kentte ya da mahalledeki yaam kalitesiyse algsal bir olgu, bildiiniz zere her bireyin bu konudaki grleri farkl olabiliyor. Kendi ortamnn zelliklerinin alglama ve deerlendirmesinin yan sra bireyin zellikleri ve gemi deneyimleri de bunu etkiliyor. Demin de bahsettiim gibi ilk olarak Detroitte 2001 ylnda bir gncellemeyle devreye giren uluslararas yaam kalitesi aratrmalar a stanbulu ve benim u anda yaadm Magosay da iine alan bir erevede her lkede, her ehirdeki farkl bir aratrmacnn ya da aratrmac grubunun yapt aratrmalarla bunlarn en ortak temel sorunlar bulunmaya alld. Bu erevede Magosa aslnda tabii ki stanbulla karlatrlamayacak ok kk bir ehir, ama ok byk sorunlar olan bir ehir. Tannmamln yaand lkenin nemli bir niversite ehri. Bu erevede biz de 400 hanede bir aratrma projesi tamamladk TBTAK destekli olarak ve sonularmz nce Gazimousada Kentsel Yaam Kalitesi balyla DA yaynlarndan bir kitap olarak yaynland. Sonra Prof. Morrison editrlnde seilmi aratrmalar ieren uluslararas ok nemli bir kitabn blm olarak aynen Handan Hanmn stanbul blm gibi yaynland Springer tarafndan, tabii buna ek pek ok farkl dier makalelerimiz, vesaire var. Handan Hanm aklad, yaam kalitesinin belirleyicileri ok farkl. Yani bu tketim ya da hava, su kalitesi dnda konutla ilgili gemi durumdan tutun, kamusal hizmetler, ulam, okullar, gvenlik, salk ve blgesel konu larla ilgili yaklak 350 soruyu ierdi benim aratrmamda. Burada yaplan aratrmann sonular birtakm eyler gsterdi. zellikle burada konumuz olan TOKyle badatrmak zere sylyorum, ok fazla sonu var, ama bu nemlilerinden biri. Kentlerle ve kentin eitli blgeleriyle ilgili yaplan uzmanca deerlendirmelerimiz kentli halkn deerlendirmeleriyle her zaman akmyor. Yani biz dardan bakarak bu ehirde bu komplekste iyi bir yaam sunulmutur ya da ok iyi bir evre sunulmutur, burada insanlar mutlu olacaklardr deme yetkisine sahip deiliz, bunu bilemeyiz. nk biz yaamadk ve yaamayacaz ve gecekonduda yaayanlarn daha nceki beklentilerini de tahmin edemeyebiliriz. Kentin farkl kullanclar da ayn evrede bile yayor olsalar kentle ve mahalleyle ilgili beklentileri de, deerlendirmeleri de birbirinden farkl olabiliyor. yle ki; mahalle memnuniyetini etkileyen birtakm deikenler arasnda genel memnuniyeti etkileyen en nemli unsuru tanmlamaya altmzda ortak olarak Magosa rneinde niversite rencileri -ki, uluslararas bir niversitenin rencileri - bir de yerli halkn

126

deerlendirmelerine baktmzda ortak olarak ele aldmzda yaanacak yer olarak uygunluk en ok etkiyi yapmken, evrenin bakmll, trafik younluu ve mahalle duygusu dier e olarak karmza kt. Genel deerlendirme asndan 5lik gstergede ortalama 4e yakn, 3,5-4 aras bir deerle rencilerle yerli halkn memnuniyetleri ok fazla deimedi. Ancak bu memnuniyeti hangi elerin belirlediini birtakm istatistiki yntemlerle irdelediimizde yerli halk ve rencilerin bambaka faktrlerle mutlu olduklarn grdk. yle ki, yerel halk iin birinci srada yaanacak yer olarak uygunluk, sonra mahalle duygusu, sonra da grlt dzeyi en nemli etkin deikenken, renciler iin dorusu bu sosyal konular ok daha etkili olmad ki, bu da anlaml bir sonu. nk onlar ounlukla niversitede gn geiriyorlar, 4-5 yl oradalar ve burada mahallenin ekicilii, eriilebilirlik ve evrenin bakmll olarak kt. Bir de unu grdk: Bizim uzmanlar olarak ok sorunlu olarak grdmz fiziksel evresinin sorunlu olup, kentten kopuk olduunu dndmz iki mahallede ok da dk bir memnuniyet sonucu kmad. Bunun nedeni irdelediinizde de oradaki sosyal balarn, sosyal yaam rntsnn dierlerinden ok daha stn olduunu grdk ve bu da oradaki o eksiklii gidermi oldu. Burada sosyal faktrn ne kadar nemli bir ekilde yaam kalitesini etkilediini gryoruz. Genel sonular olarak unlar syleyebilirim: Kentlerdeki yaam kalitesinin ykseltilmesi ve bylece yaayanlarn daha mutlu olmas, ancak sosyal srdrlebilirlii nemseyen stratejilerle mmkndr. Bizim lkemizde yaanmakta olan kentsel dnmler sonrasnda ortaya kan konut alanlarnn srdrlebilir olup olmadnn anlalmas da ancak yaam kalitesinin llmesiyle olanakldr. Sadece iyi evresel standartlar sunmaya odaklanan ve saysal yeterlilikle ilgilenen szde srdrlebilir yaklamlar yerine yer duygusu ve topluluk r uhunu destekleyen, kamusal ulam seenekleri sunan kullanc katlmna ak, ekonomik yeterlilii gzeten ve herkes iin yaam olanakl klan planlama ve dnm zorunludur. evresel kalitenin anlamnn daha iyi kavranmas, evresel elerin nesnel, yani objektif lmleriyle insanlarn kendi evrelerine algsal tepkileri arasndaki ilikilerin sistematik analizini gerektirmektedir. Bu nedenlerle yaam kalitesinin ncelikle yerel evre koullarnn ve kullanclarnn dikkate alnd doal yapl sosyal evre deerlerini kapsayan bir erevede uygun bilimsel yntemlerle llmesi byk nem tamaktadr. stanbulda ve dier kentlerimizde bugne kadar uygulama bulan kentsel dnm projelerinde sosyal yaam ve etkileimleri kolaylatrc dzenlemeler grlmedii gibi iyi evresel standartlar da sunulmu deildir. Yani biz sadece sosyal deil, fiziksel evre srdrlebilirliini de bunlarda gremiyoruz. klimsel planlama ve tasarm hi dnlmemi, kentle btnleme ve kimlik kavramlar tmyle unutulmutur. Dolaysyla bundan sonras iin mevcut olanlarda lmler yaplmas gerektii gibi yeni gelitirilecek alanlarda da dnm imar planyla birlikte kentsel tasarm leinde projeler mutlaka sisteme entegre edilmelidir diyorum ve teekkr ediyorum.

127

Do. Dr. ZLEM ZEVK- Hocam, ok teekkr ederiz. Yaam kalitesi kavramn daha da atnz. Kavramsal boyutuyla stanbul ve Magosay da karlatrma frsat bulduk. imdi Sayn Hakan Bayrakya dnmek istiyorum. Sonar Aratrma olarak yaam kalitesi, dnm, deprem riski hakknda aratrma yapp nabz yokluyorsunuz. Yerel ynetimlere ok yakn alyorsunuz, siyasi danmanlnz da var. stanbul iin ya da Trkiyede byle lmler var m yaam kalitesi gstergeleri? Tarihsel perspektifte saylar ola bilir belki bizle paylaabileceiniz. HAKAN BAYRAKI- Biraz didaktik ve teknik konumadan dar kmaya alarak sunumumu gerekletireceim. Salonda yaklak 205 -210 kii var, 150si bayan, yzde 75 orannda bayan katlmc var. Bu konulara kzlarmzn ok daha ilgili olmas da erkeklerin dikkatini ekmesi gerekiyor. Takip ve konsantrasyon oran yine yzde 70le kadnlar nde, nk salondan kma orannda yzde 70 erkekler kyor, bayanlar yzde 30 gibi, onu ok takip edemedim, nk bir yandan dinliyordum. Muhterem hocalarmz, Sayn Bakan, ok sevgili renciler; ben bildiim konularda konumay severim. Her ne kadar birok ey biliyor olsam da -ama uzmanlk alanma giren konular demek istedim - ve her ne kadar babamla, kardeimle koyu tuttuumuz Beikta ok sk tarttmz Sergen mi byk, eski Yusuf mu byk diye ok tarttmz halde Beikta teknik direktrnden daha iyi biliyor gibi konutuumuz halde, yani bilmediimiz konularda da ahk am kesmemize ramen bildiim birka konuda ok da vaktinizi almadan ksaca bir-iki ey anlatmak istiyorum. Tarihi adan biraz stanbuldan bahsetmek istiyorum yine ilgin ynleriyle. 1095 Birinci Hal Seferinde Bizans mparatoru Alexios Komnenostu. Hallar stanbula geldiklerinde yle bir ehir grdler ki ardlar, hayran oldular. Mesela, Sultanahmet Meydanndan -imdiki tabii- Aksaraya doru meyil alarak giden bir cadde vardr, Ordu Caddesi, Yenieri Caddesi diye geer. nk Osmanl dneminde yine oras ana caddeydi, devletin ana caddesiydi Ankaradaki Atatrk Bulvar gibi. Oradan geerlerken armlar, hayran olmular. nk o srada Paris, Londra sokaklarnn toprak olduu ve her yamurda amur olan kentler. Oysa Bizans, yani 1095, demek ki 11. Yzyl, o tarihlerde stanbulda bu sylediim cadde, yani Sultanahmetten Aksaraya doru o meyille gelen cadde zemin beyaz mermer, kaldrmlar hepsi st kapal sslemeli, yani yamur yadnda kaldrmda yryen Bizansllar yamurda slanmyorlar. Kaldrmlarn st kapal, stunlar var bolca, 4 tane meydan var. Beyaztn olduu yer, Sultanahmetin olduu yer. Ksacas mkemmel bir ehre gelmiler. stanbul daha 11. yzylda kald ki 5-6. yzylda da yleydi- hakikaten dnyada bir numaral kentti. Tabii nce Roma vard, 4-5. Yzylda Roma tarihe karnca stanbul onu srdrd. Zaten biliyorsunuz Grek topluluunda da Anadoluda bizlerin Rum dememizin sebebi Romadan kalmadr. Aslnda Rum diye bir ey yoktur, bunlar Grektirler. te o

128

Romann devam olarak stanbul byle mkemmel bir stanbul olarak geldi. Depreme dayanklyd, mimari mkemmeldi. Bizansn mimarisi de mkemmeldi. Nitekim Ayasofya ka deprem grm bir kilise neticede. Sonar bu srete bir aratrma yapt, biraz ondan bahsetmek istiyorum. Biz siyasi danmanlk da yapyoruz parti liderlerine, belediye bakanlarna. 300 -500 sayfalk raporlara bakp 3-5 altn cmle bulmaya alrz. Burada bulduum birincisi, ne yazk ki toplum bu konuyu tam olarak bilmiyor, yani ne olup bitecei ni bilmiyor. Birinci tespitim bu. kinci grdm, ounluk bir verip drt alacan zannediyor. Yani sanki o dairesini verecek, yerine 2-3 tane eski mteahhit usul vard ya, ite mteahhide veriyorsunuz dairenizi veya arsanz, oradan size iki ya da daire veriyor, byle bir kavramlar var. Burada ok deerli hocalarmz konuyu teknik, akademik, daha dorusu sofistike bir ekilde ele aldlar. Ben biraz daha yar latife, ama biraz daha herkesin anlayaca bir dil kullanmak istedim, onun iin bu tr tabirlerle anlatyorum, kusuruma bakmayn. Bu bir verip drt alacaklarn zanneden vatandalarmz iin aslnda hkmeti tebrik etmek lazm. Niye? nk ok iyi bir iletiim sonucudur bu. yle bir imaj izilmi ki bu konuyu ok iyi baardklarn da gryorum aslnda. Bugn burada baka bir belediye bakan da davetliydi, gelmedi. Ama AKPli Sayn Bakan gelmi, demek konuya ciddiyetle eiliyorlar, yaklayorlar, bu konuyu da ilgin bir ekilde ele almlar. letiimcilik asndan konu toplumda rahatszlk uyandrmayacak ekilde lanse edilmi gibi gzkyor imdilik en azndan. Bunu sylemek istiyorum. Sonar 24 yldr belediyelerle ok alt. Yani i arlmz bizim belediyelerdir, belediye bakanlarna -o ile belediyesiyse- mahalle baznda veya genel anlamda bilgiler veririz. Bykehir Belediyesiyse, ileleri baznda bilgiler veririz aratrma yapp. Ben stanbulda bu konuya baktmda -belediyelerin elbette u 1999 depremine kadar ok hassas olmadn hepimiz biliyoruz da depreme ramen AKPli, CHPli hi fark etmez, konunun belediyelerce ok hassasiyetle ele alndn dnmyorum. Bir -iki yldr bu konu ok nemsenmeye balad. nk alarm verildi, yaklat diyen var, oldu-olacak diyen var. te o sebeple ele alnd. imdi bu almann, yani kentsel dnm dediimiz birok sorunu da burada dile getirilen ya da birok kiinin baka platformlarda dile getirdii sorunlar olan projenin aslnda stanbul iin gerekli olduunu dnmemiz lazm gelir. Bunu siyasi adan ele almamamz lazm gelir. Gndz yaplan oturumda sylendi bu. stanbulun bir dnm yaamas gerekiyordu. Yani 1840lar, 1850ler, 1860lar, 3. Napolyon dnemi Fransada Paris ok byk bir deiim yaad. Parisin o dnem blok blok binalarn yktlar ve o Parisin simgesi olan, btn caddelerin tag-anta kt bir yldz prensibi oluturuldu ve kenti ykarak yaptlar bunu. nk ok dar sokaklardan oluan arpk kentsel tasarm olan bir ehirdi Paris. Franszlar o Parisi yktlar, on binlerce insan evsiz kald, 19. yzylda ve Paris bugnk eklini ald. Aslnda zlem Hanm ok deerli Hocam bana,

129

stanbulun dier dnya kentleriyle mukayesesi nasl diye sormutu daha nce. Biz 2000li yllarn balamasyla birlikte son 10 yldr AKPli belediyeler Sonara pek i vermiyorlar, sorun deil, ben de ikayet etmiyorum, ama 2000 ylnda bir belediye iin Saylarla stanbul diye son bir alma yapmtk. Faydal bir almayd bu stanbul Bykehir Belediyesi iin, imdi buradan stanbulun dnya kentleriyle bir iki mukayesesini yapp, konumay bitirmek istiyorum. Bylece zaman konusunu da biraz kompanse etmi olurum ya da taan vakitleri deruhte etmi olurum. ncelikle unu syleyeyim, Trkiyenin hemen hemen btn deerlerinin yars stanbulda, yani nfusun yzde 18-19u stanbul olduu halde ekonominin, saln, hastanelerin Her eyin yzde 50si stanbulda, yaklak 49 -51. Araba saysndan tutun da, hangi konuyu ele alrsanz aln. Dnya kentlerinden Pariste baktnzda en fazla sayda sinema var kii bana den anlamnda, toplam sayda da ki, Paris nfus olarak en byk kentlerden biri deil. Malum bildiiniz gibi Londra, New York, Tokyo ve Pekin en byk kentler olarak ele alabileceimiz kentler. Pekin youn mcadele veriyor nfusa oranla aklarn kapamak iin. Tokyo hem ekonomik anlamda, hem kltrel anlamda ok daha salkl. Londra yine yle. Bu kentlere nazaran stanbula baktmzda tabii ki stanbul geride, ama son 30 yl ele aldmzda ok ey de yaplyor. Yine siyasi olarak bakmayarak bu yorumu yapabiliriz. Caddelerin, sokaklarn grnmnde byk deiimler var, bunlar grmek lazm. Park, bahe konusunda byk deiimler var. Kentsel hizmet, yani belediyecilik anlamnda byk deiimler var, byk abalar var. Tabii ki 30 yl ncenin veya 35 yl ncenin stanbulu daha gzel bir stanbuldu, yeili daha ok. stanbulda, Boazda karya baktnzda daha ok yeil grrdnz ya da ok i ie olunan Tophane gibi semtlerde bile daha nostaljik grntler vard. O grntler daha gzeldi, ama bugnn stanbulu tabii ki ok daha modern bir kent veya modern olma yolunda yryor, en azndan aba sarf ediyor. Bu konuya gelince ok ge alnm, evet hatalar olan, teknik yanllar da olan bir konu, ama bir ekilde stanbul bunu yapmalyd. Yani Pariste 140 yl nc e yaplm bir konuydu. nk ayn yerde deprem sorunu yok, Paris dmdz bir ehirdir, stanbulda var. Zaten mimari anlamda da yaplmalyd, ama hakikaten deprem konusunda da bu nemli bir konu, ben konumam ksa ksa bu bilgilerle tamamlamak istiyorum. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Belki sorularla aabiliriz tekrar, teekkrler Hakan Bey. imdi srada Zeytinburnu Belediye Bakanmz Sayn Murat Aydn var. Murat Bey, sabah size referans verildi Zeytinburnuna, deprem ve dnm deyince ilk akla gelen ile olduu ve ilk uygulama burada balad iin. Sre hakkndaki bilgileri tabii ki sizden alacaz, ama ben hemen bir eyler eklemek istiyorum. Zeytinburnu deyince deprem sonras almalarnz biliyoruz, takip ettik. Deprem ncelikli almalarnza baka almalar da eklediniz. Yaam kalitesi diye baktmda kltryle, yeiliyle, eriebilirliiyle baka gstergeler eklemeye altnz aslnda yapm olduunuz bu almalara, bunlar da iine alan bir

130

alma olduunu dnyorum bugnk almann. Ayn zam anda bu sabah referans verilen bu deprem odakl ilk almanzdaki durumun ne olduuna dair bilgi verirseniz ok seviniriz. Teekkrler. MURAT AYDIN- zlem Hocama ok teekkr ediyorum. Sevgili renciler, deerli hocalarm, deerli katlmclar; hepinizi saygyla, muhabbetle selamlyorum. Hakan Beyle beraber ilgi artt. yle bir tespitim var, ilk bata gzel bir ilgiyle izleniyordu. Tabii sonrasnda bir yorgunluk oluur gibi oldu, arkasndan Hakan Beyle birlikte dikkatler daha da artt. Ben de Hakan Beyi birok programda ilgiyle izliyorum, nk bizimle ilgili konulara ynelmi, o alanda alyor, beraber de almay arzu ederiz. olarak dnmeyelim, ibirlii. HAKAN BAYRAKI- Teekkr ederim Sayn Bakan, eksik olmayn. MURAT AYDIN- Efendim, ben 1999 ylnda Belediye Bakan olarak seildim Zeytinburnuna, o gn bugn devam ediyoruz. lk aday olduumda 1999 depremi yoktu, yaanmamt ve benim Zeytinburnu halkna taahhtlerimden bir tanesi uydu: Zeytinburnunda kentsel dnm yapacaz. Niin byle? Durup dururken kentsel dnm meselesi gndeme getirilmez. nsanlar yaad evreden memnunlarsa, orada beklentilerini bulabiliyorlarsa, dardan bylesine bir talebi gndeme getirmi olsanz bile o halk bunu kabul etmez. stanbulu ynetenler, hatta Trkiyedeki ehirleri ynetenler bu ehirlere hainlik yapmtr ve stanbul yaanlamaz bir hale gelmitir. ehir planclarmz olmu, ama ehirler planlanmam. Planlanm olsa bile bu ehirler plana uygun ynetilmemi. Zeytinburnu rnein kaak yaplam. Yani planl yaplama, ruhsatl planlama sz konusu olmam, herkes kafasna gre hareket etmi. Anadoludan kalkm, gelmi insanlarmz Zeytinburnuna, birileri igal etmi arazileri, igal edenler halka satm, onlar da kafasna gre binalar yapmlar, gecekondular yapmlar. Zeytinburnuna gelen var m acaba aranzda, Zeytinburnunu bilenler, gelenler? Teekkr ediyorum. te 1/4 gibi, ama Zeytinburnunu ounluk biliyor, 2 havalimanyla Tarihi Yarmadann arasndaki bir mek an. 11,62 km ve 293 bin nfusu var. Bu gece nfusu, gndz nfusu ok daha fazla, haritada krmz alan olarak gryoruz, bu alan bizim sanayi blgesi yaklak 30 bin iyeri var. Ona gre de youn bir nfus sz konusu. Sanayi blgesi var, turizm blgesi var, konut blgesi var, tarihi ve kltrel dokuyu aa karmak istediimiz bir ksm var. Konut 2 blgesi yaklak 3,5 km ve burada yaklak 300 bin insan yayor. Akla ziyan bir 2 younluk, yani yaklak 12 km de 300 bin yayor olarak dnmeyelim, 3,5 2 km de 300 bin insan yayor. Romadan bugne gelen bir sre sz konusu Zeytinburnunda, Osmanlnn son dneminde sanayi blgesi olmu Zeytinburnu, yine Cumhuriyetin ilk dnemlerinde de ayn fonksiyon devam etmi. zellikle deri konusunda ve tekstil konusunda nemli bir merkez, bu da Osmanldan gelen bir sretir.

131

Ben dorusu 1960lar, yani o gnn Zeytinburnunu aslnda grmedim, 1960larn Zeytinburnu daha bence insani bir Zeytinburnuydu. Gecekondular var ama sosyal ilikilerin st dzeyde olduu bir yer. Biraz nce hocalarm z da bahsettiler, binalar modern ve yksek hale gelince sosyal ilikiler azalyor. Arkadalar, ilk Belediye Bakan olduumda Zeytinburnuna bir anket almas yaptrdm. Oradaki sorulardan, benim cevabn nemsediim sorulardan bir tanesi Zeytinburnunda yaamaktan memnun musunuz diye Zeytinburnunda yaayan insanlara sormutuk. Yzde 34 evet memnunum, yzde 11 ksmen memnunum, yzde 55 memnun deilim, yani yaad yerle orada yaayan insan arasnda ok ciddi bir problemin olduunu gsteriyor. lk frsatta brakp gidecek Zeytinburnunu, yzde 55in dncesi bu, imk an olutuunda Zeytinburnunu terk edecek 1999 ylndada. Bu ciddi bir problem, bu problemi gidermeye ynelik ne tr admlar atlabilir diye o gnlerde dndk, aidiyet duygusunu gelitirecek almalar yapmak gerekiyordu. kincisi de, yaam kalitesini arttracak almalar yaplmas gerekiyordu Zeytinburnunda ve benim yaklak 14 yldr arkadalarmla beraber srdre geldiim almalar hep bu hedefi yakalamak adna olmutur. Nihayetinde insanlarn mutluluunu arttrmak zere kurgulanmtr. Aidiyet duygusunu oluturacak almalardan en nemlisi kltr referansl kentsel dnm almas olmutur. Topkap diye bildiimiz yerden balayp, sur boyu gneye sahile doru uzanan blgede, Bizanstan bugne var olan deerleri aa karmak adna bir dizi almay balattk. almann adna da Kltr Vadisi dedik. nce burada dzensiz yaplamalar ortadan kaldrdk, sava yaplamalar. Bunlarn altnda yatan deerler var, o deerleri aa karmak adna sur boyu gneye, Marmaraya kadar uzanan blgedeki olumsuzluklar kaldrdk. Yalnz bunlar kolay yaplan gelen eyler deil, onu da ifade edeyim. Arkasndan tespit etmi olduumuz kltrel deerleri aa karmaya altk. Yenikap Mevlevihanesi bunlardan nemlisi, u an bir niversite merkezi oldu,. Kkler, emeler, bunlarn bir ksm tamamen yok olmutu. Tarihi kaytlardan tespitlerimizi yaptk ve o tespitlerden sonra yaatmak zere yeniden ina ettik. Balkl Rum Manastr ve Ayazma, z ellikle Ortodoks kltr asndan son derece nemli bir merkezdi, aa kardk. Farkl kltrlere ev sahiplii yapm olan mek andr zaten stanbul. zelde de Zeytinburnu bylesine bir yerdir. Bu zenginlikleri aa karmak, dn bugne ve bugnle balant kurarak gelecee aktarma almasyd bu alma. Bu arada bizim yaptmz kltr referansl bir kentsel dnm almas, ama bu anlamda dnyann birikimlerinden de yararlanmak istedik. te zlem Hocamn da resmi var burada, bilmiyorum gryor mu, fotoraf var. Hollandallarla, yine stanbul Teknik niversitesinden hocalarmzla birlikte bu almalar da yaptk. Deneyim paylam, bu ii yapanlar nasl yapm? Kentsel dnm dediimiz almay yapanlar nasl yapm, onunla ilgili 2 yl sren bir almamz oldu. Tabii farkl kurum ve kurulularla, farkl niversitelerle, farkl lkelerle birok almalarmz oldu. Japonyadan ngiltereye birok lkeyle bu anlamda almalarmz oldu. Kltr referansl kentsel dnmde, afet referansl kentsel dnmde birok yol ve yntemi renmeye altk. Bu anlamda bir ofis

132

de oluturduk belediyemizde, arkadalarmzla beraber bu almalar srdrdk. Ortaya kan eserleri gryoruz. Yenikap Mevlevihanesi nerede, bilen var m? Yenikap Mevlevihanesi Zeytinburnunda, zaten bunun cevabn vermitim bandan, Yenikap Mevlevihanesi Atatrk renci Sitesi Yurdu dediimiz yere olduka yakn, Mevlanakapnn hemen knda. Aidiyet duygusunu oluturmak sadece fiziki kltrel deerleri aa karmakla olumuyor. Onun dnda gemite yaanm deerleri de aa karmak lazm. O blgenin gemiteki zelliklerini bugne aktarmak mmknse, onu da oluturmak lazm. Bu balamda Merkezefendi Geleneksel Tp Gnleri dzenlemeye baladk. Yapmak istediimiz u: Gelen eksel tp konusunda bilimsel birikimin topland yer Zeytinburnu olsun. Niin? nk Zeytinburnunda Merkezefendi diye birisi yaam. Merkezefendi dneminin nl hekimlerinden sarayda hekimlik de yapm, ayn zamanda din alimi, 40 yl orada yaam, kabri orada, ismiyle bir mahallemiz de var, Merkezefendi Mahallemiz var. Bundan yola karak geleneksel tbbn merkezi olsun diye Zeytinburnumuz bir almay balattk, 13. etkinliimizi yaptk. Bu etkinlie bal olarak mek ansal, fiziki dzenlemeleri de yapyoruz. Folklorik, poplist programlarn dnda bilimsel programlarmz da oluyor ve zellikle tp faklteleri ve eczaclk fakltelerinden hocalarmzla beraber bu almalar yapyoruz. Hatta bu konuda kurulmu derneklerle ibirliimiz de vardr, bilimsel yaynlarmz, syleilerimiz Zeytinburnu Tbbi Bitkiler Bahesi hep bu balamda gelitirdiimiz projeler. Kentsel dnmde yaam kalitesini arttracak almalardan rnek verecek olursak, cadde ve sokaklar yaama aan bir fonksiyonla yklememiz gerekiyordu, onu yaptk. Zeytinburnundaki btn cadde ve sokaklar yeniden ele aldk. nk dzensiz yaplam, 50 metre yryebileceiniz, hatta 20 metre yryebileceiniz dzgn kaldrm yok. Her binann nnde kaldrmdan bodr uma inen merdiven boluklar var, yaklak 6 bin tane kadar olan bu boluklar kaldrdk, doldurduk. Adeta bir sava yaadk. Eer 2004 seimlerinde seimden 7 -8 ay nce bitirmemi olsaydk kaybederdik, ama planlamamz ona gre yaptk, seimden yaklak 6-7 ay nce bu alma bitti. nsanlar oradaki yaam kalitesinin artn grd ve stanbulda rekor oyla seilen Belediye Bakan oldum 2004 ylnda. Bu balamda yaplan almalar ite kamulatrmayla yeni caddelerin almas, kltr merkezleri yaplmas, mahalle, semt konaklar, binalarn cephelerinin dzgn hale getirilmesi gibi almalar saylabilir. Benim ok holanmadm ynleri olsa da kentsel dnmde ok farkl yntemler var. Bu yntemler deer art salamak, kentin deerini arttrmak. Deer art salarsanz eski binalar insanlar ykarlar, kendileri yaparlar. Bizim asl kurgumuz onun zerine olutu. Dolaysyla elimizdeki ve Zeytinburnundaki imkanlar, zel mlkleri bu anlamda da kullandk. Zeytinburnu stanbulda deeri en hzl artan ve en ok artan yer oldu. unu ak bir ekilde ifade edeyim: Bu oluan rant da Zeytinburnunda yaayanlara aktarlyor. Nasl aktarlyor? Yolun banda

133

ben unu syledim: Kimse elindeki gayrimenkuln satmasn, Zeytinburnu ok deerlenecek. Bunu her defasnda her ortamda syledik ve insanlarn elindeki dairelerini, gayrimenkullerini satmalarn engellemeye altk. Sonuta Zeytinburnu bire on gibi prim yapt, o prim de mevcut olan nceki daire sahiplerinin, mlk sahiplerinin olmu oldu. Zeytinburnu demografik yaps Trkiyenin 80 vilayeti, art stanbul, Balkanlar, , Dou Trkistan, inin ierisindeki zerk bir blge, Afganistan, ksmen Ortadou ve Kafkaslarn zeti gibidir. Zeytinburnu demografik yaps olduka zengin bir ile, bu zenginlik hala devam ediyor. Sevgili genler, deerli hocalarm, asl kentsel dnm yerinde yapmaktr nemli olan, oradaki insan yerinde muhafaza etmektir ve kendisinin yapmasn salamaktr. Bizim amacmz buydu. Bu dorultuda Zeytinburnunda 1490 tane bina ykld ve sahipleri tarafndan yeniden yapld. Bizim zel yaptmz almalarn dnda halkn yapt bu alma da vardr. Dikkat eken, belediyeler olarak bizim en byk problemimiz kaak yaplama gemite yaplyordu, imdi yaplmyor u anki problem imar planna uygun yaplamann olup olmamas. Ruhsat verdiniz, o ruhsata uygun bina yapld m, yaplmad m? Eer isk anlysa ruhsata uygun yaplmtr, isk an yoksa, ruhsat verilen projeye uygun yaplmamtr. Trkiyenin en byk problemi budur, hala u an Zeytinburnunda yzde 95tir isk an verme oran ve Trkiye rekoru Zeytinburnundadr. Benden nceki 10 yllk srete 5 bin kaak bina yaplmt ve 1999dan itibaren bir tane bile kaak bina Zeytinburnunda yaplmamtr, art yaplan binalar da ruhsat artlarna uygun olarak yaplmtr. Yani bu iin denetimi art. Smer Mahallesinde yapm olduumuz bir alma var, bitti. Burada belediyeden, 2 herhangi bir kamu kurumundan bir kuru kaynak aktarmadan 7 bin m ilave bir arsa, art 455 daire, 28 de iyeri elde ettik. Bunu biz dnmde kullanyoruz. Hakan Beyin syledii bir ey vard. Ak Parti hkmeti bu sreci ok iyi gtryor, halkta byk bir beklenti oluturdu, bir verip drt alacaz. Evet, byle bir beklenti var, biz o beklentiyi ykmaya alyoruz. Yani halk yle dnyor: Benim binam alacak belediye ya da ilgili kamu kurumu, ykacak, yerine yenisini yapacak. Benden hibir ey almayacak, hibir bedel demeyeceim, belki zerine daha fazla bir ey verecek. Bylesine bir beklenti var, bu son derece yanl bir beklenti. Smer Mahallesinde yapm olduumuz uygulamada, sonular itibariyle yle bir noktaya geliyoruz: Bir binanz var be katl, rk bina, devlet olarak ykyoruz, yapyoruz, size veriyoruz, bir kuru da bedel almyoruz. Srdrlebilir bir yntem deil, sadece 1 250 tane konut iin geerli bir yntem, onunla ilgili kayna oluturduk. rnekte grlyor, ama bunu bizim srdrebilmemiz mmkn deil. Vatandan elindeki 70 bin-80 bin liralk yere karlk u an minimum 200 bin liralk yer veriyoruz ayn yerde, sadece sokak deiiyor. Buna da raz etmekte ciddi anlamda zorlanyoruz.

134

Paris rnei verildi. Pariste zel yasa karld, mlkiyetler yok sayld, yeniden ina ettiler. Trkiyede bu mlkiyet iliki biimiyle bu i nasl yaplabilir? Dorusu zor. Maduriyet aslnda yok, onun da bilinmesini arzu ederim. Televizyon ekranlarnda grdmz tapusu olmayan yerlerle ilgilidir, tapulu yerlerde u anki yasalarla maduriyet kesinlikle olumuyor, net bir ekilde ifade edilmesi lazm. rnein, Kadkyde yaplan bir alma var. Fikirtepede yaplan alma. Younluk art verilerek hani bir rnek olsun denildi. Younluu arttrarak bu ii yapmak ok doru bir yntem deil, orada da zorlanlyor. Biz bire kar iki ayn yerden veriyoruz. Onda da bir zorlanma var. Dolaysyla mlkiyet ilikileri biimi u anki yasalarla zaten tanmlanm, bu tanmlanma sreciyle nasl yrr? Belki Babakanmzn son karttrd yasayla birlikte biraz hz gelir, ama tam istediimiz noktaya da rahatlkla bizi gtrr m, o noktada phelerim vardr. Her yaptrdm ankette -senede birka tane mutlaka yaptrrm Zeytinburnunda yaamaktan memnun musunuz diye de sorarm. Orada son aldmz netice; evet memnunum yzde 71, ksmen memnunum 14, hayr memnun deilim 13, yzde 55den 13e indi. Demek ki, bu yaplan almalarn memnuniyeti arttran bir yn var. Zaten i olsun diye gidelim, u binalar ykalm, yeniden yapalm ya da ykmay zendirelim, byle bir yola niin girelim ki? Derdimiz yaam kalitesini arttrmak ve yaamla ilgili hayati riski minimize etmek, ortadan kaldrmak, afetle ilgili deprem meselesine sebep binalar dayankl hale getirmek, bunu yapmay arzu ediyoruz. Halk da bu sreten memnun. Zeytinburnunda bir kltr merkezi yoktu 3 yl ncesine kadar, 3 yl nce birka tane yaptk. Sadece Zeytinburnu Kltr Sanat Merkezine arkadalar 388 224 kii davetiye alarak ve bilet alarak oradaki etkinliklerden yararlanmak zere gelmiler. Geen yl 108 212 kii bunun arl tiyatro izlemek zere geliyor. Syleil ere katlm daha azdr, ama tiyatroya, dier kltrel etkinliklere katlm olduka fazladr. Beni sabrla dinlediiniz iin ok ok teekkr ediyorum, biraz vakti de atk, zlem Hocama da ok ok teekkr ediyoruz, bizi davet etti, sa olsun. Sizlere de baarlar diliyorum sevgili genler, teekkr ediyorum. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Teekkr ederiz, terif ettiniz. Sayn Bakan, soru gelebilir tartma blmnde. Evet, Dnya Engelliler Birlii Bakan Yardmcs Necdet Bey, ho geldiniz. Hazrlam olduunuz bir ynetmelik var. Bu ynetmelikle kentsel dnm, yaam kalitesini, bilhassa da eriebilirlii konumak istiyoruz. Sunumunuzda sizi ba baa brakyoruz, ama sreniz 15 dakika, tekrar hatrlataym. NECDET ZTRK- Teekkr ederim. Sayn Moderatrmz, Sayn Bakan, baylar, bayanlar; merhabalar. Salkl insanlarn dinledike meseleleri bizden daha fazla gibi duruyor, Allah kolaylk versin. imdi ben sunumuma girmeden nce bu kentsel dnm meselesinin balnn herkes iin dnm olmasn teklif ve talep ediyorum Trkiyede yaayan 10 ksur milyon engelli adna, bu bal ltfen

135

akademisyeninden siyasetisine kadar yeniden bir gzden geirilmesi ve dikkate alnmasn zellikle rica ediyorum. Efendim, Dnya Engelliler Vakf DEV engelliler adna ve yararna kurulmu, insan odakl, hizmet amal kapsayc bir dnce ve proje kuruluudur. Amac Dnya Engelliler Birliini kurmakt ve Dnya Engelliler Birliini 22 Ekimde 2011 ylnda 6 ktadan 65 lkeden at kurum ve kurulula birlikte stanbulda kurduk. Bu 3335 sayl Kanuna gre Trkiyede kurulmu ilk birliktir. Bakanmz da Metin entrk Beydi ve buradaki deerli konumaclarmza, katlmclara ve dinleyicilerimize selamlarn iletiyorum. Efendim, engelliler malumunuz yle baklrsa, dnya nfusunun yzde 15i engelli olarak 2011 Dnya Salk rgt raporunda ilan edildi. Dier yzde 85i de henz engelli deil, yle dnyoruz. imdi bizim ana iki temel meselemiz var ve bu iki meselenin Birlemi Milletler Engelli Haklar Szlemesindeki yasal karl madde 8 bilinlendirme ve madde 9 eriebilirlilik. Dnya Engellileri Vakf olarak bu iki konuya odaklandk ve fiziki evreleriyle birlikte mek anlarn herkes iin olmasn salamak iin yaklak 3 yl sreyle almalar yaptk. Bunlar size ksa ksa arz edeceim. Btn bu almalarn st bal tabii evrensel tasarm, resme bakarsanz evrensel tasarm biz bu resimdeki gibi alglyoruz. Bizim gemiimiz evrensel tasarm pratikte uygulam efendim. Kularn vakflar, dernekleri protesto eden kurumlar, kurulular yok, ama o zamanki bol yeillik ierisinde yaplan mimari almalarn tamamna duyulan saygyla onlar dnlerek yaplanmalar gerekletiriliyor, ama bugn biz burada Yldz Teknik niversitesindeyiz, bu bir ikayet deil, ama burada bir engelli renci olduunu dnn, 4-5 kiiyle buraya ktm. Demek ki, ok ihmal ediliyoruz. Biz siyasetiden ik ayeti deiliz, ama beklentilerimiz ok yksek olan ihmal edilmi bir kesimiz. Akademisyenlerden ikayeti deiliz, ama ok fazla ihmal edildiimizi dnyoruz. Bunlar biraz sonra arz edeceim. Mhendislerimizden, mimarlarmzdan, uygulayclarmzdan bir btncl bakla herkesin sorumluluunu artk yerine getirme zaman gelmitir. 5378 sayl zrller Kanunu, bir de 2007de Dileri Bakanlmz tarafndan imzalanan Birlemi Milletler Engelli Haklar Szlemesi var. Bunlarn ilgili maddeleri zellikle Anayasann 90. maddesi zerinden Anayasay ve toplumu balayc niteliktedir. Bu erevede 2005 ylnda kabul ve ilan edilen zrller Kanununa gre 2012 Temmuzuna kadar kamu binalarnn engellilere uygun ve uyumlu hale getirilme zorunluluu vard malumunuz, fakat 7 yl bo geirildi. Hibir niversiteden mimarmz kp al arkada, bu yllar bo geiriliyor, bak, bu yasa bo geiyor demedi. Hibir sivil toplum rgt biz bir, iki, , be, alt, yedi yl geirdik, bizim iin bir ey yaplmyor demedi. Bunun uygulaycs olan yerel ynetimler bu konuda maalesef bir ey yapmadlar. Sonu olarak niye bu yaplmyor diye dndmzde de baktk ki, bata Bykehir Belediyemiz olmak zere hibir yerel ynetimimizde eriilebilir ehir ynetmelii diye bir

136

mevzuat yok. Mevcut imar mevzuatnda dank, uygulaycnn ve denetleyicinin dikkatini ekmeyecek bir biimde uygulamaya yansmayan bir danklk var. Dolaysyla, bir rnek vererek bunu anlatmak istiyorum. zellikle bizde kaldrm kltr kesinlikle yoktur ve dar olan kaldrm mantna aykr yaplan kaldrmlarn neredeyse ortalarna da getirilir ya kutu konulur ya da direk dikilir. Grmeyen arkadalarn alnlar, burunlar srekli yaraldr, nk gider ortadan o direklere arparlar. Sandalyede olan arkadalar benim gibi de ne sandan, ne solundan geebilirler. Buna kim ruhsat verir, bunu kim onaylar, bunu kim yapar? Hepsi okumu, yazm ve yetki alm insanlar, biz bu konularda muzdaripiz. Diyoruz ki imdi, 6 kta, 65 lkeyle bir eriilebilir ehir ynetmelii hazrladk ve kaybedilen bu 7 yln uzatlan 3 ylla deerlendirilmesini ve herkes iin almalarn yaplmasn istiyoruz. imdi fiziki evrenin mekanlarla birlikte herkes iin eriilebilir olabilmesinin 5 muhatab ve 5 art vardr bize gre: 1. Birlemi Milletler Engelli Haklar Szlemesine gre engellilik ve engellilerle ilgili devletin devli olarak tanmlandn gryoruz. Top lumun sorumlu olarak konumlandn gryoruz, eitim kurumlarnn da grevli olduunu gryoruz. Sivil toplum rgtlerini de temsil ve talep unsurlar olarak gryoruz, sektrler de tamamlayc unsurlar olarak bu modelde yer alyor. Bu modele gre bir klavuz olmas lazm. Gelimi lkelerde bu klavuz isk an mevzuat iinde zel bir yer almadan btn uygulamalara yansyor, ama dnyann 3/4nde isk an meselesi engelliler ve sosyal kategorileri dikkate almad iin klavuz olarak eriilebilir ehir ynetmelii ya da standartlar birinci derecede nemli hale geliyor. 2. kinci konu model olmamas. Yani bunun neye gre nasl yaplaca konusunda bir modelin olmay. Bugnk yerel ynetimlerin nndeki en byk sorun da bu. Uyguluyorlar, mesela valiliimize gidin, valiliin nnde bir rampa vardr. 5 kiiyle karsnz, 6 kiiyle inersiniz, inmek daha tehlikeli. stanbul Valiliinde. Neticede bunu kasaplar, manavlar yapmyor, mimarlar oraya onay veriyor, belediye ruhsat veriyor. Teknoloji gerekiyor, yani bu uygulamada kullanacanz fonksiyonel teknoloji ve rnleri bilmeniz lazm. 3. Uygulama, bu da sosyal uygunluk vizesi olmas lazm. Mesela, biz btn Bykehir Belediyelerine gnderdik. Dedik ki, bu 3 yl bo geirmeyelim, biz size sivil rgt olarak danmanlk, denetim ve sertifikasyon hizmeti verelim. nk yaplan iler fayda, yatrm oranna denk deil, 100 liralk yatrm yaplyor, onlara fayda retilmiyor. Belediye Bakanlarndan bilenleri tenzih ediyorum, teknik anlamda konuya vakf deiller, teknik adamlar da biz ii yaptk efendim diyorlar, oysa kullancya yaplan i fayda olarak ulamyor. Bunun bir standard olmas lazm. Birlemi Milletlerin mevzuatn imzalayan ve onaylayan devletler sonuta oraya bir rapor gtrecekler. Diyecekler ki, biz imzaladmz bu szlemenin gereklerini yaptk. Onlar da diyecekler ki evet, teekkr ederiz, iyi yapmsnz, ama bizi yaptnza ve doru yaptnza dair zet bir belge verebilir misiniz? Yaptnz ve doru yaptnz belgeleyin.Ben hem yaptm, hem de belgeledim

137

diyemez devlet, dolaysyla burada yaplan ilerin standart sertifikasyonuna kavuturulmas lazm. Bunlar hzl bir ekilde arz edeceim. Bununla ilgili konuacaklarmzla ilgili bizim yasal dayanaklarmz var. Nedir bunlar? Engellilerin topluma tam adil ve etkin katlmnn ilk yasal art fiziki evrenin ve mekanlarn herkes iin kullanlabilir olmasdr. Birlemi Milletler Engelli Haklar 9. maddesi, 5378 sayl zrller Kanunu, Anayasann 42, 50, 60, 61, 62. maddeleri, 1733 sayl Eitimde Frsat Eitlii. Mesela, mek anlar herkes iin olmamas sebebiyle engellilerin eitime katlm oranlar yzde 2, okullama oran yzde 2,2dir. Siz bizden onurlu, nitelikli, topluma katlm, kendini koruyan, kendi hayatn kazanan insan olmamz nasl beklersiniz? Okula engelli insan, engelli ocuk gidemiyor. Neden? Okuluyla evi arasnda ba yok, onun gidebilecei artlar yok. Okulunda engelli tuvaleti yok, rampas yok, oyun parknda dnlmemi. Buraya ruhsat da belediye veriyor. Eriilebilirlik bireylerin hukuki haklar olduu kadar genel ve yerel ynetimlerin eitim kurumlaryla uygulamaclarn yasal sorumluluk alandr. Dnyann en byk nfus potansiyelini oluturan engelliler -ki, bugn 1 milyon 180 bindir saylarihmaller ve btncl bak eksiklii neticesinde kendisini aznlk olarak hissetmektedir. Stratejik ehir plan erevesindeki bugn btn konuulanlarn temel problemi acizane, naizane ben sylyorum cahilane, stratejik plann olmayndandr, nazm plan yoktur bu lkede. Nazm plan olmadan ehir yapamazsnz, yaplan ehir de ekonomik, siyasi, ideolojik sebeplere bal olur ve nitekim de sosyal yaam, dengeli yaam, insani yaam bir trl yakalayamaz bu toplum. ehir plan, stratejik plan olmas lazm. Turizmin olaca alana fabrika kuruyorsunuz, dan bana gtrp ev yapyorsunuz, bilmem ne yapyorsunuz. Bugn bakn, engelliyi bo verin, salkl insanlar gerek anlamda mek an kullanamyor. Bu yzden efendim, evrensel hukukla standartlara uygunluk ve uyum esas alnmal, insani haklar ve ihtiyalara nem verilmeli, ekolojik dengelere dikkat ve sayg gsterilmeli, tabii risklere gre emniyet tedbirleri alnmal, estetie deer vermek, akademik ahlakn ve bilimin gereklerindendir diyoruz. imdi eriilebilir ehir ynetmelii 209 sayfa olarak bitirildi. Kanadada u an editasyonu bitti. Bununla ilgili sreci de arz edeceim ksa ksa, eriilebilir ehir ynetmeliinin alanlar unlardr: Evrensel standartlar, yerel ynetimlerde sosyal uygunluk vizesi nerisi, denetim mekanizmalar ve sertifikalandrma sistemini iermektedir. Eriilebilir ehir standartlar ynetmelii hazrlk sreci iersinde 10 Maysta eriilebilir ehir standartlar ynetmeliin balang toplantsn yaptk yaklak 40 kurum ve kurulula birlikte, 22-23 Ekim 2011de 1. Uluslararas Evrensel Tasarm altayn 6 ktadan 65 lkeden 120 kuruluun katk ve katlmlaryla yaptk. 3 Aralk 2011de 2. Evrensel Tasarm Sempozyumunu yaptk. Herkes iin tasarm -Yldz Teknik niversitesiyle ortak almadr bu- 10-16 Mays 2012de 3. Evrensel Tasarm Sempozyumunu yaptk, gerekletirdik, 12 -14 Eyllde de Birlemi Milletlerde BM Engelli Haklar Szlemesine Taraf Devlet ler 5.

138

Toplantsnda Trkiye olarak iki byk paralel etkinlik gerekletirdik ve dnyaya eriilebilir ehir standartlaryla stat, yani engelliler iin evrensel standartlar sertifikasyon sistemini tanttk. imdi Eriilebilir ehir Ynetmelii btn yerel ve byk Belediyelerde Meclislerinde kabul edilmeli ve uygulamalarnda referans alnmal diye teklif ve talep ediyoruz bir sivil rgt olarak ve bunun iin Trkiyenin 7 blgesinde bir model ev planladk. Bu model ev referans alnmal, yasal mevzuatn, dayanaklarn anlattm. Gerekeleri u: Yaplan uygulamalarn standartlara uygun yaplmam olmas, rnek alnacak doru uygulamalarn bulunmamas, engelsiz model ev ve mze projesinin gereklerini oluturur ana balk olarak. Hedef kitlesi buraya gelecek olan insan gruplar ya da yap gruplar, uygulamaclar, renci ve akademisyenler, engelliler, mimarlar, mhendisler, ehir planclar ve bunun gibi konuya ilgili kiilerin amalanmtr. Engelsiz model ev ve mzenin zellikleri 5 engel grubunu kapsayan bir evin tasarmna ynelik uygulama standartlarnn grlebilmesi, engelliler ve engellilikle ilgili ktphane aratrma frsat, gemiten gnmze engellilikle ilgili sreci anlatan bir mze, herkes iin kullanlabilir bir kompleks olma zelliiyle birlikte engellilerin vakit geirebilecekleri bir sosyal ortam oluturulmu, engellilerle ilgili toplant, seminer, konferans gibi etkinliklerin dzenlenebilir olmas ve sat birimiyle kompleksin faaliyete girdikten sonra giderlerini karlayabilmesi hedeflenmitir. Kesitlerimiz var burada ve ste de geiyorum, konumam da toparlyorum efendim. Btn almalarn sertifikalandrlmas lazm. Bizim mimarlarmz var, ama sosyal mimarlarmz yok, hukukularmz var, ama sosyal hukuk bilen ihtisas alanlar maalesef Trkiyede olumad. Biz Dnya Engelliler Birliini kurduk ve tzn Birlemi Milletlere gtrdmzde Birlemi Milletlere akredite olmu bir raportrn, bir hukukunun imzalamas gerektiini sylediler. Trkiyeden bulamadk, oraya ait akredite olmu bir raportre 8 002 dolar verdik, hi noktasna, virglne dokunmad, imzas gerekiyordu. Uzmanlarn, sistemlerin, uygulamalarn sertifikalandrlmas lazm ki, biz hakikaten yaplan hizmetlerin ve yatrmlarn bir faydasn grebilelim. Yaptk deyince maalesef yaptk olmuyor. Eriilebilir bir ehir oluturabilmek ve bunu kaliteyle buluturmak insann 5 engel grubunun haklarna kavuabilmelerini salamak iin standardizasyon ve sertifikalandrma gerekmekte. Yaam alanlarn, fiziki mek anlar, ev, okul, sokak, ofis alanlar ile rnler, aralar, mekanik ve elektronik her trl eya, giyim, mobilya, mutfak gerekeleri ve hizmet, eitim, spor, elence, tatil ky gibi konularda. stat, yani universal dizayn bavuru sistemi iin Dnya Engelliler Vakfna bavuruluyor. Bavuru deerlendiriliyor, bavuru sahibiyle vakf iktisadi teekkl arasnda szleme ihdas ediliyor, denetim planlanyor ve yaplyor. Sonuta da sertifika verilmi oluyor. stat sertifikas Dnya Engelliler Birlii akrediteli uluslararas geerlilii olan bir sertifikadr. Dnya Engelliler Birlii akreditasyonu dnyada 65 lke tarafndan tannmaktadr. stat sertifikas yzde 15 engelli ve

139

yzde 85i potansiyel engelli olan dnyamzda engelleri kaldran srekli bir denetim ve kontrol mekanizmasdr. Teekkr ediyorum, konumam hzl yaptm zaman asndan, teekkrler. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Necdet Beye ok teekkrler. Hzl konutunuz, ama yaam kalitesinin ok nemli bir lt olan eriilebilirlik konusunda farkndalmz arttrdnz. Zaten vard, hocalarmzn almalar aslnda hepsini kapsyor. Yaplan uygulama eksikliklerimiz var diye dnyorum. Yerel ynetimler iinde ok az olmakla birlikte duyarl olanlar da, bu konuda uygulamas olanlar da var ama dediiniz gibi iyi uygulamaya ihtiya var. Bu model ev projeniz gerekten ilgin bir proje, genlerimizin ynetmelik konusundaki bilgisi artm oldu, ok teekkrler katklarnz iin. NECDET ZTRK- Biz teekkr ediyoruz. steyen herkese eriilebilir ehir ynetmeliimizi ve standartlarmz gnderebiliriz. Teekkr ediyorum. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Teekkrler. Sabrnz iin teekkr ediyorum, gnn son konumacs nemli bir kurumdan katlyor. GYODER Ynetim Kurulu yesi Cansel Hanm. TOKye ok soru geldi iki gndr, imdi GYODERe de atfta bulunuldu size de epey soru gelecektir, ama nce sizden ksa bir sunum alalm. Yaam kalitesi aratrma sonular konut reticileri tarafndan dikkate alnyor mu? Gsterge deiiklikleri konut reticilerinin ilgi alan iinde mi, nasl deiti? CANSEL T. YAZICI- ncelikle bizi buraya davet ettiiniz iin GYODER adna ok teekkr ederim. Gayrimenkul Yatrm Ortakl Dernei gayrimenkul yatrm ortaklklarn deil, ayn zamanda gayrimenkul sektrnde alan inaat irketleri, deerleme irketleri, gayrimenkul danmanlar gibi alt dallar da iinde barndran sektrn, gayrimenkul sektrnn at bir dernei. GYODER, yani Gayrimenkul Yatrm Ortakl Dernei halka ak irketleri de, Sermaye Piyasas Kurumlarn da barndran bir dernek. Birok analizi yapan sektrn uzman kurulularnn bir araya geldii, markasn zaten tandnz kurumlar var ierisinde. Bize ynelik birtakm sorular geldi, cevap hakk doduunu dnyorum, onlara cevap vereceim, ama ncelikle konuyu biraz ileriye tamak istiyorum. Bugn, bugnn sorunlarn konutuk, ama konut sorunu gelecekte de devam edecek ve bizi nasl konutlar bekliyor, bununla ilgili biz bir aratrma yaptk. 2023 ngrleri dedik buna ve 2023 ylna giderken kentleme dzeninde nasl bir planmz olacak, bizim nelere ihtiyacmz olacak, halkmzn demografik yaps nasl deiiyor, bu bizim yaammz nasl etkileyecek, bunu analiz ettik. Bir ekilde sektr gelecee tayarak baktk ve ok ilgin bulacanz dndm baz sonular elde ettik. 2012 ve 2023 yllarna giderken, nmzdeki 11 yllk dnemde hkmetin belirledii bir potansiyel byme senaryosu var. Yzde 8,3, basnda da okumusunuzdur. Fakat getiimiz yllara baktmzda son 10 yln ortalamasnda yzde 5 gibi bir bymemiz olduunu gryoruz ve buna bal olarak GYODER

140

olarak bir referans senaryo yaptk ve yzde 6 bir bymeyle aslnda konut sektr nereye gidiyor, bunu analiz ettik. Tabii baka sektrleri de analiz ettik, burada size sadece konut sektrn sunacam. Milli gelir bizi nereye gtryor, buna bakalm dedik ve yzde yaklak 6 bymeyle 2023 ylnda milli gelirimizin 1 555 000 000 000 dolara varacan dnyoruz. Bu ciddi bir rakam ve bizim hane halknn ihtiyalarn da etkileyecek bir yaps var. imdi nfus nereye gidiyor? Nfusumuz byyor, Trkiye byyen nfuslu bir lke, fakat kt haberim var, Trkiye yalanyor. Nfusun demografik zelliklerine baktmzda u andaki yal nfusu 5 milyon ksurken, 7,6ya doru kouyoruz, 2023 ylnda ok daha fazla yalmz olacak ve bu da ihtiyalarmz ve taleplerimizi deitirecek unsurlardan bir tanesi. Nfusun yl ortalamasnda baktmzda 2023 ylnda yaklak 84 milyon nfusa kotuumuzu gryoruz ve kii ba milli gelirimizin 18 500 dolar gibi bir rakama varacan buradan grebilirsiniz. Demografik zellikleri mercek altna alalm dedik. Bu ok nemli, burada size bir soru sormak istiyorum: stanbulun dnda gelen rencilerimizden, stanbulun dndan gelenler bir el kaldrabilirler mi? Siz kentlemeye katkda bulunan ksmsnz, aa-yukar bu salonun yzde 50si gibi bir rakam gryorum. Geliimde en nemli faktr aslnda kentleme, biz kentleerek byyen bir lkeyiz ve hala gelimemize devam ediyoruz. Bu gerei bilmemiz gerekiyor. Kentleirken, planlarken, dnrken byk lekli dnp, bunu gz nne almamz gerekiyor. Kentleme oranmz yzde 75 civarnda ve 2023te yzde 85 gibi bir rakama varacak. Yani nfusun yzde 85i kentlerde yaayacak. Tahmini olarak g kaynakl konut talebinin ancak ve ancak 2025te biteceini dnyoruz. Yani krsal kesimden kente doru gen nfus arta devam edecek ta ki, nmzdeki 13 sene bitinceye kadar. Peki, bu bize ne getirecek? stihdam yapsnda birtakm farkllklar getirecek, ihtiyalarda farkllklar getirecek, konut talebinin cinsinde ve tipinde farkllklar getirecek. Bir kere kentlerde istihdama daha fazla katlm olacak. Tarmsal kesimde azalma olacak, kadnlar alma hayatna daha fazla girecek, evlenme ya ykseliyor, boanmalar artyor. Buna bal olarak da tek yaayanlarn says arttnda yine bu demografik zellikler konut yapsnda deiikliklere neden olacak. Bugnk toplantmzn konusu aslnda kentsel dnm. Aslnda yasann ad Afet Riski Altndaki Alanlarn Dntrlmesi Hakknda Kanun. Bakalm, dnelim, neleri n plana almamz gerekecek nmzdeki dnemde; bir kere iklim deiiklii her ne kadar burada bugn konuulmasa da nemli bir konu, teknolojinin kullanlmas ok nemli bir konu olacak nmzdeki yllarda. Rakamlara baktnzda Trkiyedeki kentsel konut stokunu inceleyelim istedik. Maalesef lkemiz aslnda istatistiksel adan son derece zayf bir lke, TUK lhan Hoca bahsetti, 840 bin ruhsat alndn aklad 2011in sonunda, sonra 2012 Maysnda birden bire fikir deitirdi, 9 bin ksura kard, ruhsat fark 5 ayda 110

141

bin adetti. Yani 110 bin adedi unutmu bir TUKimiz vard. Trkiye istatistiksel adan ok geride geliyor. Hakan Bey bana katlyor mu bilmiyorum, aratrma irketi sahibi olarak, byle olduunu duyuyoruz aratrma irketlerinden. Trkiye herkes gibi eliyle yolunu bulmaya alyor. 18 milyon konutumuz olduunu tahmin ediyoruz. Bunu maalesef Bakanlk da tahmin ediyor bizim gibi, nk aslnda ok salkl bir istatistiimiz yok. Bir rnek vereyim: stanbulda ka tane 2+1, ka tane 3+1, ka tane 1+1 ev var diye genel bir stok taramas yaptnzda hibir veri bulamyorsunuz. Bakanm, siz bulabiliyor musunuz semtinizde, ilenizde hangi tip konutundan ka tane adet olduu verisi var m elinizde? MURAT AYDIN- Bizde var. CANSEL T. YAZICI- Gzel. Yani Trkiye ileriye gidiyor, bu da ok mit verici bir durum, ama Kadky, ekmeky gibi birok byk ilemizde bunun olmadn biliyoruz. Ruhsatsz konut orann tahmin ettiimizde yaklak yzde 63 2000 ylnda ruhsatszken 2011 ylnda yzde 71 gibi bir rakama ktn hesaplyoruz ki, bu da olduka korkutucu bir durum, bu kentsel konut stoku stelik. farkl tipte konut ihtiyac var Trkiyede, nmzdeki 2023 yolunda byle ortaya kacak. Bir kere nfus art ve kentleme, yani g kaynakl konut ihtiyacmz olacak. Kentsel dnm kaynakl konut ihtiyacmz olacak. Burada barnma olarak yaplm olan kutulardan salkl konutlara, gvenli yaplara dnm iin ihtiya olan kentsel dnmden bahsediyorum, kentsel iyiletirme aslnda kastettiimiz ey. Yenileme ihtiyal konut talebimiz olacak. Bu 60, 70, 80 yanda olan kt yaplarn revize edilerek yeni bir yap haline getirilmesi ve salkl, depreme dayankl, gvenli yaplar oluturulmas. Nfus projeksiyonu yolunda baktmzda ok nemli bir veri var elimizde, hane halk bykl. Bir evde ka kii yaad, u anda kentsel hanede ortalama 4,12 kii yayor, 2023e giderken 3,79a decek bu rakam. Yani bu ne gsteriyor? Aslnda bir yandan g ederken hane halk bykln de kaybettiimizi ve ayn nfusu korusak bile aslnda bugn 2023 yayor olsak ayn nfusla, den hane halk bykl nedeniyle daha fazla konuta ihtiya duyduumuzu gsterecek. Aslnda bu da bizim daha farkl konutlar yapmam z gerektiini gsteren nemli bir veri. Buralar geiyorum vaktimizle ilgili skntmz olduu iin, burada u noktaya geliyoruz: Talebin doru ynlendirilmesi, yani talep aslnda ne, arz neye gre yapmamz gerekiyor, oradan da kentsel dnme geeceim. 4 tane konu var. Hane halknn mlkiyet durumu talepte nemli, hane halknn deiimi, yani hani halknn saysnn talebinin deiimi, yatrm eilimleri, insanlar mlk edinmek mi istiyorlar, nasl mlk edinmek istiyorlar, gelir art ve dier konular. imdi bir kere kiraclktan ev sahipliine gei oran Trkiyede artyor. Bunun birok sebebi var. Mortgage Kanunu, kredi kullanlabilme kapasitesi, dk gelir iin eriilebilen konutlar yaplmas gerekiyor ki, TOK u anda bunu yapyor. st

142

gelir grubunun devamll salanmal ki, finansman salanmaya devam edilebilsin. Trkiyede arsa sorunu var sayn dinleyiciler, Trkiyede arsa retiminde ciddi problem var. Eriilebilir fiyatl konut retilebilecek arsa adedi ve miktar az ve her geen gn gittike daha azalyor. Bu yzden ehrin eriilebilir kenarlarnda birtakm yaplarn yapldn, yeni alt kentlerin olutuunu gryoruz. Bu bizim iin nemli bir veri, artan hane halk yaps artan konut talebinin bir temel kayna. Farkl ihtiyalar ve araylar var insanlarn, artk teknolojiyi daha fazla kullanan binalar istiyorlar. Bugn Trkiyede internet kullanm yzde 52, ok ciddi bir oran ve hzla ykseliyor. Bunlara bal olarak tabii konutlarn byklkleri klyor, baktmz zaman son 3 ylda metrekaresi 165 olan ortalama byklklerimiz u anda 140 ortalamalara dm durumda. Bu da bizim iin nemli bir veri. Aslnda gayrimenkul bildiiniz en iyi yatrm arac, deil mi? Aslnda deil, altn ilk tercih, gayrimenkul ardndan geliyor, dolaysyla hala gayrimenkulle ilgili bir ak var. ncelemeler gsteriyor ki, en fazla konut talebi 75 bin-125 bin dolar arasnda olan konutlara, eer 2023 ylnda hedeflenen byme gerekleirse, bu rakamn artan hane halk geliri ve milli gelirimizle 200 bin dolar seviyesine kmasn bekliyoruz. Yani bu da gsteriyor ki, konutlarn fiyatlar artacak veya biz daha byk konutlar imal edeceiz. Byk konutlar imal edemediimize gre, rakamlar da kldne gre daha byk fiyatl, yani 200 bin dolar civarndaki evlere talebin artacan dnyoruz nmzdeki 10 senelik srete. Tabii en nemli kaynak yine banka kredisi olacak nmzdeki 10 senede, banka kredisi kanallar kapanrsa, bu beklenen bymelerin hibirinin gereklemesi aslnda mmkn deil. Ekonominin domino talarndan bir tanesi inaat sektr, eer krediler dmezse fiyatsal olarak ki, son dnemde yzde 90n altna dt, 0,90n altna, bu da konut talebini ciddi ekilde arttrd. Mortgage kullanm kredileri son bir ayda ciddi byd, bunlara baktmzda da konut kredisinin ok nemli bir enstrman olduunu da gryoruz. Biz gittiimizde mteriler en fazla neyi tercih ediyorlar, bunun aratrmasn yapalm dedik. lk tercih birinci el konutlarda ehir merkezi ve gvenlik ok nemli, yeil alan ve ocuk parkn grmek istiyorlar. Ulalabilirlik, yeri, fiyat, depreme kar gvenlii -ki, gvenlik diye kastedilen ey sadece deprem gvenlii deil burada, insanlarn aileleriyle gvenli bir ekilde yaama ihtiyac da gvenlie giriyor- ve lojistik, yani ulalabilirlik, eriilebilirlik, kolay eriilebilirlik nemli. Orta st ve st gelir grubu markay tercih ediyor. Marka nedir biraz bahsetmek istiyorum. Trkiyede kentlemenin ciddi bir sorunu var. Trkiye byk ehirler zerine kentleiyor. stanbul 14 milyon nfusuyla Trkiyenin nfusunun ciddi bir ksmn, yani yzde 1/6i gibi bir rakamn alyor. imdi bu ekilde baktmz zaman Trkiyenin kentleme yaygnlna ihtiya olduunu gryoruz. Trkiyenin daha marka ehirlere ihtiyac var, farkl ehirlere. Mesela Kayseri, Konya, Eskiehir gibi, Ankara ve zmiri saymyorum, onlar da gelimi ehirler, farkl markalarda ehirlere ihtiya var. Kentler de kendini markalandrmal, kentlerde yaam istenmeli, insanlar baka ehre g istememeli, bunun iin kentler kendini markalatrmal. nmzdeki yllarda da bunun olmas gerektiini gryoruz. Bunun iin neler gerekiyor? Bir kenti markaya dntrebilmek iin aslnda potansiyelini belirlemek

143

gerekiyor. Dnp baktmzda Paris romantizm kenti, Milano tasarm kenti, New York enerji kenti, Londra kltrel bir kent, Rio elence kenti olarak tannyor. stanbul nerede, Trkiyede dier saydmz ehirler nerede diye aslnda dnmek gerekiyor. Marka kentlerde baktmzda kongrelerin yapldn, fuar etkinliklerinin olabildiini, altyaplarnn ve kentsel restorasyonun o ekilde gelitiini gryoruz. Trkiyede acaba bunu planlyor muyuz, st lekte planlama yapyor muyuz diye aklmza geliyor tabii. Marka kentlerin baarya gemesi iin daha gl b ir ekonomi ve sosyal yaam yaratlmas, daha fazla ziyaret alnmas gerekiyor. Bu faktrler gz nnde bulundurulduunda marka ehirlerin oluturulmas lkenin kimliinin ve dier lkeler arasndaki konumunun belirlenmesine katk salayacak diye dnyoruz. Yani sadece projelere deil, ehirlere de marka, lkeye de markamzla beraber deer katmamz gerekiyor. Bu sonulardan ortaya karak 2023 ylnda konut sektrnde aslnda neler olacak diye dndk ve konut kredi bykl bugn 75 milyonken 2011 sonu itibariyle Eyll ay verileriyle 80 bin lira civarnda bym durumda. Bu veri aslnda ok da byk deil, konut kredi kullanm hane halk bana 54 bin lira, bu da olduka dk bir rakam. Gerek kentsel dnmde, gerekse retilen normal projelerde ikincil piyasalarn devrede olmas lazm. Mortgage kredilerinin ikincil piyasalarda satlabilmesi sermaye piyasasnda ilem grebilmesi gerekiyor. Gayrimenkul yatrm ortaklklarna biraz deinmek istiyorum burada, cevap hakk doduunu dndm ksm. Gayrimenkul yatrm ortakl firmalar ok enteresandr ki, kentsel dnmde alan gayrimenkul yatrm ortakl firmas Emlak GYO, onun dnda baka bir firma yok. nk kurumsal firmalar gayrimenkul yatrm ortaklklar ve kurumsal gelitiricilerin ou aslnda kentsel dnm iinden uzak durmaya alyor. ok az firma var kentsel dnmne giren, nk dinlediiniz zaman gryorsunuz, diyorlar ki, biz mahalle mteahhidiyle kyaslanyoruz. Kentsel dnm rant olarak grnyor, byle bir ac gerek var. Her ne dersek diyelim kentsel dnm vatandamzn ou tarafndan rant olarak alglanyor. Mteahhit geldii zaman diyor ki, sen ok iyisin, ama Ahmet diyelim A mteahhidi, o yzde 50 veriyor, sen yzde 52 verirsin, sen ok daha iyi yaparsn eklinde srtn svazlamaya alyor ve karsndakinden daha fazla bir eyler koparmaya alyor. Aslnda kentsel dnmde u anda birok alanda -her yerde demeyeyim- hayal satlmaya allyor ve bu ok tehlikeli. Byk lekli planlamalar yaplmyor, ciddi ekilde dzenlemeler yaplmazsa uzlalmas zor ke ba mteahhitlerinin tredii bir kentsel dnm alanlar grmemiz mmkn, ama dileimiz bu deil. Umarm biz yanlrz ve gerekten Trkiye farkl bir yere gider diye dnyoruz. O yzden GYlarla ilgili aklamay yeterince yaptma inanyorum. Burada bahsetmek istediim dier bir konu siluetler, ehrin silueti. Biz evet, projeler yapyoruz, Trkiyede projeler gelitiriyoruz birok gelitiricinin yapt

144

ehrin kenarlarna yaylm byk bin, 5 bin konutlu, 500 kontlu projeler var. Bugn gerekten bunlar bir yaam kalitesi sunuyorlar, ok da k projeler, ama maalesef kendi iinde ok uyumlu bu projeler ehrin siluetiyle uyumsuz, ve ehrimiz aslnda siluetini ciddi ekilde kaybetmi durumda, bunu iyiletirmeye alyoruz. Yani kentsel iyiletirme yapmaya alyoruz. Amacmz iyi ama umarz hedeflenen yolda doru admlarla gidebiliriz, u anki hatalar dzeltebiliriz. Arazi retimi salanmas gerekiyor. Tabii neler yaplabilir? Gelecee bizi bu planlarn tayabilmesi iin tabii ki kentsel dnm yaplmas lazm, ama bu rant salayan anlamda deil. Kiilerin olduu yerde dntrlerek ayn yerde ya da yakn bir yerde yaamlarn salayabilecei alanlar oluturulmas gerekiyor. Arsa retimi salanmas gerekiyor ki, eriilebilir konut retilebilsin. Toplu tama alternatiflerinin arttrlmas gerekiyor; bisiklet, ulam, metro ve dier aralarn kullanlmasnn yaygnlatrlmas ve daha fazla olanaklar salanmas gerekiyor. Teknolojiyi kullanan ehrin konut ofis trafiinin azaltlmas iin evde alma metotlarnn arttrlmas gerekiyor. Bugn ok ciddi miktarda evde alma var, benim kendi irketimde bile yaklak be elemanm evden alyor. Sandnzn ok daha stnde evden alma oran var. Kentsel dnme makro olarak baklmas gerekiyor. Planlamalarn mastr lekte yaplmas gerekiyor, blgesel deil, ehirsel, hatta belki lkesel politikalarla yaplmas gerekiyor. u andaki politikalarla biraz eksik gittiini dnyoruz. Burada benim bir notum var, betonarme karkas binalar yapyoruz. Ar veya bu yaplar yksek yaplar, fakat dnyaya dnp baktnzda betonarme karkas binalarn mrnn 70 yl olmasna ramen elik yaplarn mrlerinin 150 yl gibi ok daha uzun bir zaman olduunu gryoruz. Belki de politikalarmz yaplarn yapm teknii asndan da incelememiz gerekiyor. Henz bu lekte bir planlama politikas maalesef yok. Evet, kentsel dnme inanyoruz. ok iyimser dnyoruz ama daha ok alacak yolumuz olduuna da inanyoruz. Ayn zamanda, bu konuda da dernek olarak eer bir katkmz olursa, her adan yardmc olmak istiyoruz, btn platformlarda grev alyoruz, fikir beyan ediyoruz. Sormak istediiniz bir ey olursa iletiim numaralarmz ekranda, bize yazabilirsiniz. Bizi dinlediiniz iin ok teekkr ediyorum. Do. Dr. ZLEM ZEVK- ok teekkrler Cansel Hanm hem kurumunuz, hem de sektrnz adna yaptnz analizler ve deerlendirmeler iin. imdi sayn hocalarm ve sayn katlmclar, salona dnmek istiyorum ve sorusu olan ya da katks olanlar duymak istiyoruz.. ERBAY YUCAK - Birinci sorum Zeytinburnu Belediye Bakanna, sebebi Zeytinburnunda yaayan hayat kalitesini arttrmak konusunda yaratt memnuniyet ve bu konuda hukuka, hakka ball konusundaki su numu nedeniyle. Zeytinburnu sadece konutlardan ibaret deil, alma alanlar da var. Davutpaada da stelik gayrishhi messeselerin bulunduu epey yaygn bir yer var. Dolaysyla

145

da hukuka ve bu tr denetim srelerine ballk konusunda neden bu alm a alanlarnda ayn hassasiyet gsterilmiyor diye balyorum gemi zamanla, nk Zeytinburnu Belediyesi 2008de yaanan , 20 iinin ld Davutpaa patlamasnda dare Mahkemesinde tazminat davalarna mahkm edilen kurumlardan biridir. kincisi, devam eden ceza davasnda 4 sene aradan sonra Zeytinburnu Belediye Bakan durumaya basna yansd haliyle durumaya itirak etmese bile sank olarak yarglanmaktadr. Sebebi de denetimsizlik meselesidir. Dolaysyla bundan ders alndn ifade eden bir bilgi de duymadm, grmediim iin, basna da, kamusala da byle yansd iin bu hususta kendisinden bir aklama talebiyle bu soruyu soruyorum. Gazete haberi de Radikal Gazetesinde kmtr.Bu konuda kendilerinin srdrd bir alma var mdr? kincisi, bu kentsel dnm alanlarnda bu sorum da Gayrimenkul Yatrm Ortakl Dernei yetkilisi ve yine Zeytinburnu Belediye Bakannadr. Kentsel dnm konusunda ya da kentsel yenileme projelerinde vatandan rant beklentisiyle dnmesi vatandatan kaynaklanmyor. Sulukule projesi ortada, dn 100 liraya alnan yer bugn 400 lira ediyorsa, vatandan kendisi de byle dndrlmse, bundan sonra da kentsel dnm ve yenileme deyince elinde tek gvencesini o da byle dnyor. Dolaysyla bu dncenin olumasnda uygulamaclarn hi mi sorumluluu yoktur? Peki, deimesi konusunda uygulamaclar kendi politikalarn nasl deitirmelidir, bu konuda dncelerini almak istiyorum. Teekkr ederim. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Teekkr ederiz. imdi hemen mi cevaplayalm, yoksa btn sorular aldktan sonra isterseniz, yle yapalm. kinci soruyu da buradan alalm, Necati Bey. NECAT UYAR- ehir Planclar Odas Bakan. Ben de sanyorum sorular iki kiide younlaacak gibi grnyor, Sayn Belediye Bakanna ve GYODER yetkilisine sormak istiyorum. Bu konut saysyla ilgili konudan isterseniz balayalm. lhan Hoca ayrld, ama gitmeden nce bir rakam vermiti. GYODERin sunusunda da birtakm rakamlar vard, 5 milyon civarnda bir ruhsatsz yap tanmlamas vard Trkiyede, salkl olup olmadn bilmediimiz bir veri var. Sayn Bakann ve Babakann aklad 6 milyon-7 milyon civarnda yapy ykacaz aklamas da bir tarafta duruyor. Bu rakamlarn hibir dayanan bugne kadar grmedik, son kan afet riskine ilikin yasada da resmi yaplarn yklaca syleniyor, ama aka topluma u sylenmiyor: Kaak yap eittir riskli yap de nilmiyor. Yani bilim bunu gerektiriyor, kaak bir yap varsa bir ruhsat sz konusu deilse, proje yoksa mhendislik hizmeti sz konusu deilse, kaak yap eittir riskli yapdr. Bunun aka topluma sylenmesi gerekiyor. Bu sylendiinde bir eyler deie cektir. Bu u demektir: Zeytinburnu eittir yzde 90 riskli yap, zemine hi bakmadan ya da benzer alanlar, yani ruhsatsz yaplamann youn olduu btn ileler asndan, btn kentsel asndan ayn ey sz konusudur.

146

lhan Hocann verdii bir baka rakam vard. 680 bin civarnda aslnda Trkiyede riskli yap olduu verisini vermiti. Eer durum byleyse, sadece stanbul deil tm Trkiye iinde bu verdii rakam. Bunun da salkl olup olmadn bilmiyoruz, ama salkl olduunu bildiimiz baka rakamlar var. Dn ben de sunumda dile getirmeye almtm. 2009dan sonra deien konut satlarna ve ruhsatlara ilikin tablo var. Bu veriler GYODERin paylat raporlarda oka yer alan verilerdi. TUKin rakamlar 2010-2011 iki yln toplam ve 2012nin ilk 6 ay verilerine baklrsa, sadece btn satlarn yeni konutlar zerinden olduu, eski konutlarn hi satlmadn varsaydmzda verilen ruhsat ve sat saysn karlatrdmzda elimizde 881 bin konut birikmi durumda 2,5 ylda. Eer amacmz 680 bin konutu riskten kurtarmaksa, 200 bin fazlamz var u anda Trkiye genelinde. Bu rakamlar 2,5 ylda yl sonu geldiinde bu rakama 200 bin civarnda fark eklenecek tahmin ediyorum. Dolaysyla bir yerde bir hata var, yani bu ile ilgili konut konusunda gerekten afet riskini dnyor muyuz, yoksa dndmz baka bir ey mi var? Bu piyasann devam etmesi, srp gitmesi mi? GYODER nasl bakyor, byle bir srdrlebilirlii var mdr, bunca bir konut stoku son 3 ylda Trkiye tarihinde olmayan bir eyin 2010, 2011, 2012 tm veriler gsteriyor ki, sat says verilen ruhsat saysndan daha dk. Dolaysyla yapyoruz, ama satamyoruz, byle bir tablo var. Bunun stne 2012 ylnda bu karlan son yasa, yani afet riskiyle insanlarn evini zorla yk p, ona yeni ev satmak, insanlarn evini zorla yktrp onu bankalara borlandrma ne kadar ahlakidir, ne kadar dorudur eer 680 bin riskli yap varsa ve gerekte byle bir ihtiya yoksa bunun neresi savunulabilir? Tabii burada iktidarn ya da Bakanln bir yetkilisi olmad iin onlara soramyoruz, ama GYODER bu konuda toplumu doru bilgilendirecek midir, buradaki bak nedir? Zeytinburnu Belediye Bakanmza da bir soru sormak istiyorum. Btn verileri verdi 1999dan bu yana. 1999la bugnk tarih arasnda Zeytinburnunda deien nfus miktar nedir? Geldiinizde ka bin kii yayordu, bugn ka bin kii yayor, tm yaplam bir kent blgesi buras, geldiinizde de muhtemelen bo alanlar yoktu. Bir nfus art var m, bu art nereye geliyor? Yeni yaplan o yenileme projelerinde o alanda eskiden ka kii yayordu, imdi ka kii yayor, byle bir veri var m elimizde? Yenilemeyle Zeytinburnunda nfus artyor mu? Bu ok nemli, nk sylediiniz ey ok dar bir alanda 350 bin kii sanyorum rak am 2 yanl hatrlamyorsam, 300 bin kii 3,5 km lik bir alanda yayor dediniz. ok youn dediniz, haklsnz. Yaplan projelerde bu nfus artyor mu, artmyor mu ya da dnm projeleriyle burada nfusu nasl azaltmay dnyorsunuz? yle bir proje, projenin o yan var m? nk Trkiyede grdmz btn dnm projelerindeki durum udur: Bir kii gider, yerine kii gelir ki, ancak o zaman bu proje kendi kendini finanse edebilir. Byle bir uygulamada da nfusun azalmas deil, artmas sz konusu olacaktr. Zeytinburnundaki yaplm konut projelerinde eski alanda yaayan nfusla yeni nfus arasnda bir fark tanmlayabilir misiniz? Teekkr ederim.

147

Do. Dr. ZLEM ZEVK- Teekkrler Sayn Bakan. Son bir soru alalm. MEHMET RNYILMAZ- Sorum Sayn Belediye Bakanmza, kendileri zellikle kentsel dnm alannda yapm olduklar almalarda bir maduriyetin olmadndan sz etti. Ancak parantez iinde belirtti ki, maduriyet olmayan kesim sadece yasal bir statye sahip olan yaplarda yaayan insanlara ynelik. Peki, yasal statye sahip olmayan ya da yasad gelimi alanlarda yaayan insanlarn maduriyeti o zaman sz konusu mu ya da bu durum bu insanlar madur etmemiz hakkn veriyor mu acaba? Ben unu anladm ki, yasad gelimi alanlarda yaayan insanlar madur ediyoruz ya da edebiliyoruz, byle bir hakkmz var m acaba? Bu konuda bir empati yapabiliyor muyuz, o alanda o yaplarda yaayan insanlarn yerine kendimizi koyabiliyor muyuz? eekkr ederim. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Teekkrler. Bir de hocamzn kk bir eklemesi olacak. SALONDAN- Bir eklemem olacak. Sayn Necati Uyarn sorduu soruyu aslnda ben de dnyordum. Sayn Bakana Zeytinburnunda bu yaanan olumlu deiimlerden sonra nfus art soruldu. Daha spesifik olarak acaba di er semtlerden sizin semtinize bir akn ya da bir tanma tercihi oldu mu, olmadysa da bunu lmeyi dnyor musunuz? Teekkrler. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Ben sz Sayn Bakana brakyorum, sonra da GYODERe brakacaz ve kapana geeceiz. Buyurun. MURAT AYDIN- Efendim, teekkr ediyorum. Erbay Beyden balayalm. O patlama elim bir olay. Geri buradaki konunun dnda bir konu, ama sorulmu, biz de cevap verelim. Trkiyedeki arpk ynetim anlaynn bir yansmas eskilerin ifadesiyle tezahrdr. Anlattm ey iskanl-iskansz, yani bina yapmnda bir, tamamen kak yaplan binalar var, iki, ruhsat verilip, ruhsat koullarna uygun yaplmayan binalar var. Trkiyenin en byk problemlerinden bir tanesi bu, o patlamann olduu yer ve oradaki birok maalesef can yitirmemize sebep olan en 2 2 nemli hadise 40 bin m inaat yapmak zere ruhsat veriliyor, yaklak 120 bin m inaat yaplyor. Bylesine bir ey ve dolaysyla oradaki o fiziki yaplar bylesine bir sonucu ortaya karyor. unu ifade edeyim, beyefendinin bilmesini isterim, polis gidip eroin retimi yapan yakalamad takdirde polis mi sulu, eroin reten mi sulu rnei. Burada kaak, kimsenin haberi olmadan ald ruhsat farkl, yapt i farkl, sote yerlerde retim yapan bir ahs var. Oyuncak reteceim diye ruhsat alyor, denetim neticesinde tespit ediliyor, sonrasnda sote yerlerde patlayc madde imal ettii ortaya kyor, art ruhsat verme yetkisi de, sorumluluu da Zeytinburnu Belediyesinde deil orann, onun da bilinmesini arzu ederim. zc bir olay, tekrarn arzu etmiyoruz, ama yaam devam ediyor ve maalesef bylece zc olaylarla zaman zaman karlayoruz.

148

Buradan rant beklentisi uygulamaclarn hatas deil mi diye soruldu. Yani insanmz istiyor, hepimiz istiyoruz. Uygulamada demek ki, birok ey veriliyor ki, bundan sonra da alnabilir dncesi halkta oluuyor. Dolaysyla bylesine bir beklentinin ierisine giriliyor. Yaanan sre ve gelinen nokta. Bu arada Mehmet irinylmaz, rencisiniz, deil mi? Mehmet kardeimizin s orusuna da cevap vermi olaym. ki tr dnmde karlatmz binalar var, bir ruhsatl olan binalar, tapulu binalar, iki, tapusuz binalar. Tapulu olan binalar ruhsatl da olabilir, kaak da olabilir, tapusuz olan zaten kaaktr. Tapulu olan arsay o i nsan bir bedel deyerek satn alm, tapusuz olan gelmi igal etmi, hep beraber gidelim igal edelim belli yerleri, kamunun elindeki yerleri gidelim igal edelim, evirelim, sonra da bina yapalm ve buradan hak sahibi olalm. Olmuuz gemiteki uygulamal arda ve hala uygulamalarda bu insanlar biz hak sahibi yapyoruz. Nasl yapyoruz? Yerinde belki korumuyoruz onu, farkl bir mek anda kendisine baka bir daire sunuluyor ve u deniliyor: Siz buraya kaak bir bina yapmsnz. Bu binann yaklak maliyeti u kadardr. Tamam, arsa sizin deil, arsa kamunun, devletin ya da devletin farkl organlarnn veya belediyenin, ama binay siz yapmsnz. Bunun belli bir bedeli vardr, o bedeli de buyurun enkaz bedeli ad altnda size takdim edelim ya da yeni verdiimiz daireden onu indirelim, 300-500 lira taksitle de ona daire veriyorsunuz. imdi bu insanlar daha fazlasn istiyor. Bir daire olmaz diyor, birka tane olur diyor, hi bedel demem diyor, dolaysyla sknt burada. Braknz kiraclar bile korunmaya allyor, Sulukule rnei gndeme getirildi. Arkadalar, Sulukulede ben biliyorum, bize komu bir yerdir, bir kere mlk sahipleri kesinlikle madur edilmedi, art kiraclara baka yerden daireler verildi. En yksek rakam da Fatih Belediye Bakanmzn ifade ettii 400 lirann altnda bir taksitle aylk baka yerden daire verildi kiraclara. zellikle halkn oyuyla seilmi olan insanlar o blgedeki semenlerini rahatsz etmek istemez, onlarn bir hakszlkla kar karya gelmesini hibir zaman arzu etmezler. nsanlar da alkanlklarndan ok rahat vazgemek istemez. Der ki, altnda kalacan bile bile ben hatralarmla bu binada lmek istiyorum, deprem olacaksa olsun, size ne? Bunlar sylenmitir, ben bunlar yaadm iin rahatlkla syleyebiliyorum. Aslnda maduriyet yok, alkanlklardan vazgemek, vazgeirilmek gibi bir durum sz konusu olabiliyor. u an yrrlkteki yasalarla tapulu olan gayrimenkul sahiplerinin madur olmas diye bir durum kesinlikle sz konusu deildir. Bu imk an ve ihtimal d bir durumdur. unu ifade edeyim: Sadece bugne geli yneticilerle olmu bir ey deil, kaak binalar rktr diyemeyiz. Ruhsatl binalar ve ruhsat artlarna uygun yaplm olan binalar da rktr. Niin Bu hem ynetimsel anlamda, hem de bilimsel anlamda kabul edilmi bir gerektir. stanbulda deprem ynetmelii 1997 ylnda deiti. Uygulama 1998de hayata geti. 1997den 1997 dahil nce yaplan binalar biz deprem koullarna uygun yaplm bina olarak kabul etmiyoruz dedi. Kim? Yneticiler ve bilim adamlar beraber bunu syledi. Deprem ynetmeliindeki veriler deitirildi. nceden diyelim ki, metrekarede 50 kg demir kullanyorsanz sonradan denildi ki, 100 kg -rnek olsun diye sylyorum - kullanacaksn. nceden imento u ekildeydi, imdi byle bu kadar kullanacaksn. Gemite deniz kumu

149

kullanlmaz diye bir ey var myd? Benim yamda olanlar veya benim yama yakn olanlar hi yle bir ey duydular m? Tamamen deniz kumu kullanlrd, farkl bir ey zaten kullanlmazd. Elbirliiyle bu noktaya geldik, dolaysyla ben bilimsel olarak unu rahatlkla sylenebilir diye dnyorum: stanbulda 1998den nce yaplm olan binalarn neredeyse tamamna yakn risk tar. Bizde Zeytinburnunda belediye hizmet binas var, 1997 ylnda alm, 1997 ylnda inaat tamamlanm ve hizmete girmi. Depremden sonra baktk ki problemli bina. 1889 ylnda yaplm bir bina var, bizim bakanlk binas, orada da hibir problem yok. Gemite stanbul depreme dayanklyd, Hakan Bey de syledi. Bizansa kadar gittik, Osmanl dneminde de byk lde depreme dayanklyd, zaten ou da ahap binayd, ta olanlar da yine belli bir hesaba gre yaplm. Ayasofya 1500 yllk bir binadr ve ayaktadr. Yani dier mabetler, dier binalar da ortada, problem daha sonradan ortaya km. Sayn Oda Bakanmz Necati Beyin gndeme getirdii ve hocamn gndeme getirdii konu Zeytinburnunda nfus ne kadar artt? Toplamda Zeytinburnunda 55 bin-60 bin civarnda bir art oldu nfusta 14 ylda. Bu nasl oldu? Birincisi sanayinin olduu yerlerdeki sanayi tesisleri ykld, yerine konutlar yapld. yeri saysnda azalma var. Oradaki iyeri kaldrld, byk fabrika binalar ykld, yerine konut yapld. ikincisi katl bina ykld, yeni imardaki hakk olan drt -be katl hale dntrld. Bizim spesifik olarak ortaya koyduumuz ya da yaplmasna yardmc olduumuz belli projeler onlarn yaklak u ana kadar 5 bin -6 bin nfus art getirdiini gryoruz, yle ok fazla bir nfus art getirmek mmkn deil. Tabii biz bu yola karken ok ciddi bir alma yaptk, ok fazla sayda rnek alarak insanlarn dnme bakn ve kentteki gelecekle ilgili tasavvurlarn renmeye altk. Zeytinburnunda oturan insanlarn o dnemde byk bir ounluu her ne kadar memnun olmasalar da yzde 30u bana frsat verilirse, baka bir ileye gidebilirim diyordu. yeri sahiplerinin sadece yzde 2,5u ancak gidebilir, yzde 98,5u lmne ben buradan baka bir yere gitmem diyor. ounluk yerinde dnm savunuyor. Dolaysyla buradaki insanlar alalm, nfusu azaltalm, baka tarafa gnderelim, ok mmkn olan bir ey deil. Benim de dorusu tasvip ettiim bir durum da deil. Bizde nfus yine artar, nk bizde sanayi klecek, Zeytinburnunda sanayi klecek, sanayi kldke oralarda konut olacak ve konutlara da gelen mutlaka artacak. Geni bir ile deil, geni bir ile olmaynca younluk artmadan nfus art salyoruz, baka da k yolu yok. Totalde Zeytinburnunda younluk art olmuyor, onu ifade edeyim, sadece fonksiyon deiikliinden sebep bir nfus artna gidiliyor. Yeil alanlarn says da artmtr Zeytinburnunda, herhalde yeterli. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Teekkrler Sayn Bakan cevaplarnz iin, son sz hakkn size tanyoruz Cansel Hanm, buyurun. CANSEL T. YAZICI- Teekkrler. Aslnda benim 3 sorum vard, 2 tanesini Bakanmz cevap verdi, ama ben ok ksa bir tekrar edeyim. Kentsel rant kendi

150

kendine mi dodu diye sordunuz. Yani insanlar bunu kendi kendilerine mi algladlar? Vatandamz zaten Trkiyede gayrimenkul se ver, gayrimenkul onun iin kutsal bir kavramdr. Yastn altna o tapuyu koymay ok sever. Burada dnmemiz gereken aslnda kentsel dnm m, kentsel yenileme mi, btn senaryolar birbirinden farkl. Fikirtepe rnei baka, Zeytinburnu baka, Okmeydan bambaka, Sulukule daha da baka, her bir senaryoda farkl eyler var. Sizin sorunuza geleceim, buradan oraya dnyorum. Kaak yap riskli yap evet, ama kaak nedir sorusunun cevabn vermek lazm. Aslnda Bakanmz anlatt, tapulu olan kaaklarmz var, tapusuz olanlar var. Tapusuz olan rnein, Okmeydan vakf arazileri zerine kurulmu binalar hepsi kaak, tapulu olup da gidip izin almadan yeil alan ya da baka nedenle ya da byk yaptnz yaplarnz var ya da gecekondu olarak yaptnz yaplarnz var. Ruhsatn alp, ruhsatna aykr yaptklarnz var. Ruhsatn alp, ruhsatna aykr yapmayp, iskann almadklarnz var. Bunlarn hepsi kaak, nk iin sonunda gnn sonunda btn ilemlerini bitirmemi yapya biz kaak diyoruz, byle bir gereimiz var. Byle bir sorunumuz var lkede. Kaak yap riskli yap evet, ama kaak neye deniliyor, byle de bir gerek var. imdi konut stoku fazlalyla ilgili bir soru gelmiti. Evet, 880 bin gibi bir rakam var. ki soru sormamz gerekiyor. statistiksel olarak Trkiyede zayflk olduundan bahsettim. Bir kere ruhsat alm yaplarn hepsi acaba inaat halinde mi u anda, bitmi mi? Bunlar bir konut mu, yoksa k at zerinde hava boluklar m? Biliyorsunuz kat irtifak kuruyorsunuz, arsann zerine projeyi alyorsunuz, bamsz boluklar yapyorsunuz, aslnda hava boluunu satyorsunuz, sonra da gidip yapyorsunuz binay. Bu modelde baktnz zaman ruhsat alnan konutlarn hepsi aslnda ina ediliyor mu Trkiyede, bunu bilmiyoruz. Bunlarn hepsinin ina edildii anlamna ve 880 bin hesabna katmamz gerektii konusunda emin deilim. Projelerden yaplan satlar var lkemizde, Tketici Kanunuyla bunu snrlayacaklar, yle grnyor. Projeden yaplan satlarla Trkiye finansmann salyor aslnda, Trkiyede sermaye yok, Trkiye sermayesi kt insanlarmzn yaad kk aslnda firmalarn byk iler yapmaya alt bir lke, gelimekte olan bir lke, bir kere bunu dnmemiz gerekiyor. Trkiyede konut irketlerinin ok ciddi bir miktar aslnda rettikleri konutlar satarak projelerini yapyorlar. Bazlarnn sermaye yaps ok gl, ama bazlarnn deil ve bu ekilde Trkiye aslnda konut, eriilebilir konut retmeye alyor kendine. Bir baka konu, btn rakamlar doru olduunu varsayalm. retilen konutla talep acaba birbirine eleiyor mu, onu da tam bilmiyoruz aslnda, o konuda da istatistiklerimiz eksik. rettiimiz konut 100 lira, ama talep aslnda 70 liralk konuta, byle bir skntmz var. Belli blgelerde bunun olduunu hissediyoruz , ama matematiksel almalarla aslnda tam olarak ortaya da koyamyoruz, biraz el yordam yapyoruz yine bahsettiim istatistiksel eksiklikler yznden. Biz dernek

151

olarak birtakm almalarla bunu tamamlamaya alyoruz, ok kolay deil iimiz, ama Trkiye bu yola 10 yldr kouyor. Gerekten Trkiye 10 yldr ok deiti, biz de dernek olarak katk salayp gelecee kendimizi tamaya alyoruz. Umarm sorulara cevap verebilmiimdir, teekkr ederim. Do. Dr. ZLEM ZEVK- Teekkrler Cansel Hanm. Hocamzn son bir cmlesi. SALONDAN- Kavram konusunda bir ey ilave edeceim. Kentlerin bir gelime alanlar vardr, botur, yeni projeler yaplr. Bir de mevcut alanlar vardr, bunlar da zelliklerine gre koruma amal olarak yaklalabilir yahut da bir ksm yenilenir, ama bunun dnda kentsel dnm de bence kentlerin yenilenmesinin bir alt baldr. Yani kentsel dnmle kentsel yenilemenin ikisini karlatrabilecek birisi u, birisi bu diyebileceimiz bir durum deildir. Biz byle biliriz en azndan, bu hanmefendinin yenilemeyle neyi kastettiini ben renmek istiyorum. CANSEL T. YAZICI- imdi Okmeydan blgesini ele alalm. Tapusuz bir blgeden bahsediyoruz arlkl olarak, vakf arazisi. Burada hak sahiplii var. Murat Bey bahsetti, mlk yapm, kaak yapm, ama burada bir sahiplii var. Buna sertifika veriliyor, karlnda yeni bina yaplacak ve yeni daireler alacak bu kiiler. Bence bu bir yenileme, yani bu bir dnm m diye dnyorum, dnm de bir yenileme, evet, haklsnz, ama olaylara birbirinden farkl baklmal. Burada vurgulamak istediim Fikirtepeyle Okmeydan birbirinin ayns konular deil. Birisinde tapu var, brnde yok, farkl incelenmesi ve byk lekte baklmas gerektiini belirtiyorum. Aslnda sizin sylediiniz eye ok benzer ekilde, farkl baklacan ifade ettim. SALONDAN- Farkl olduu kesin, ama btn bunlarn hepsi bir nevi yenilenmedir. Dnm denilen ey de bir dntrme olmas lazm, yani orada bir fabrika vardr, daha sonra konut alan yahut da baka trl bir deiim olabilir, hizmetler sektrne deiir vesaire ama orada da bir yenileme var, orada da binalar yeniden yaplyor. Bir ksm korunuyor, bir ksm korunmuyor, neyse hepsinin metodu ayr, ama sonu olarak bu bir kentsel yenilemedir. Yani bunu birka yerde bu kavram karmaasyla kar karya kaldm. CANSEL T. YAZICI- ki ifadenin de ayn olduunu dnyorsunuz. SALONDAN- Toplumda byle bir yerleme var diye dnyorum. Hayr, kentsel yenileme st balk, ykp yeniden yapma demek deil yani. CANSEL T. YAZICI- Ben iki farkl olgu gibi dnerek izah etmeye altm aslnda.

152

Do. Dr. ZLEM ZEVK- Cansel Hanm, teekkrler, hocam teekkrler uyarnz ve katknz iin. CEMAL GKE- Bu etkinlii dzenleyenleri kutluyorum, teekkr ediyorum. Televizyonlarda da rastlyorum, yazl basnda da rastlyorum, burada da bir cevap olmas erevesinde ifade etmiyorum. Mevcut Afet Riski Altndaki Yaplarn Yenilenmesiyle lgili Yasa diyor ki: 2007 ylnda yaplm olan deprem ynetmeliinin 7. blmne gre glendirme yaplacak. Riskli yap belirlenecek 2007 ynetmeliinin 7. blm zaten glendirme ksm, ben aka syleyeyim. 1975 deprem ynetmeliine gre yaplm olan yap gerekten tmyle deprem ynetmeliine gre yaplmsa, 1997 ylnda yaplm olan bir yap projesinden tutun da inaatna kadar deprem ynetmeliine gre yaplmsa, aktr ki, 2007 deprem ynetmeliine uygun olmayacaktr, onlar ykmak gerekecek. Zaten mevcut yasann en byk problemlerinden birisi de budur. Ben bu kadar deprem yaayan blgelere gittim, 1975 ynetmeliine, gerekten o ynetmelie gre yaplm olan yapy hasarl grdm, ama o yaplarn insan ldrdn grmedim. Dolaysyla asl mekanizma ve oturtulmas gereken udur: kendi dnemine uygun yaplm olan yap da ister istemez belli bir sre sonra ypranr, o yap yenilendirilebilir, yeniden glendirilebilir, yklmas doru deildir, bunu byle yapmamak lazm. Bu yasann ilgili blmnn de mutlaka deimesi lazm. kinci husus Sayn Bakan, ite deniz kumuyla inaatlarn yaplmas ok tehlikeli bir ey, deniz kumuyla gemite de inaatlar yapld, bugn de yaplyor ve yaplacak da, ama asl olan nedir, biliyor musunuz? Kuralna gre yaplmasdr. Siz denizden karm olduunuz kumu -bu yaplyor- eer ykarsanz, elerseniz, o mcr dediimiz malzemeyle de birletirerek uygun bir erevede beton yapp kullanrsanz hibir mahsuru yoktur, kullanlmaz diye bir durum yoktur. Bunu bu erevede ifade edenler ne bilim insanlardr, ne meslek insanlardr, ben belk i iyi niyetle ifade edilmi szler olarak dnyorum. Birok ehir plancs arkadamn olmas sfatyla ve bu konularda eitli yerlerde tartlaca iin zlem Hanm balayn, sadece dinlemek iin gelmitim, bunu ifade etmek ihtiyac duydum. Teekkr ederim. Do. Dr. ZLEM ZEVK- ok teekkrler uyarlarnz iin, oturumumuzu kapatyoruz. oka vaktinizi aldk, sabrlar ve emekleri iin tm katlmclara tek tek teekkr etmek istiyorum. Yard. Do. Dr. TUBA NAL EK- Sizler gitmeden nce ncelikle blmm adna hepinize katlmnz ve katklarnz iin teekkr edip, stanbul ubesi ehir Planclar Odas Bakan Tayfun Beyi kapan konumas yapmak zere buraya davet ediyorum. Bir de kk zntyle yapacam bir aklamam var. stanbul Bulumalarnn bu yl 6.sn dzenliyoruz ve bulumayla birlikte geleneksellemi bir kokteylimiz vard programda da yazan, ancak getiimiz aylarda Bilgi niversitesinde yaanan olay sebebiyle YKten gelen bir yaz var niversitemize

153

alkoll rn tketiminin niversitelerde yasak olduuna dair, dolaysyla kokteylimizi yapamayacamz zntyle bildiriyorum ve Tayfun Beye mikrofonu veriyorum. TAYFUN KAHRAMAN- Tuba Hanmn bu hayal krkl yaratan konumasndan sonra tabii ben ne desem bo, ama yle ben de isterseniz ksaca iki gn toparlamaya alaym. ncelikle teekkrle balamak istiyorum. Bata Dzenleme Kurulu bir yl boyunca emek verdiler bu etkinliin olumasna, kendilerine ok teekkr ediyorum. Daha sonra etkinlik sekretaryamza ve Danma Kurulumuza teekkr ediyorum. Tabii ki her kimlikten, her apkadan konuklarmz oldu ve konuklarmzn bazlar da Derya Hocam gibi ehir dndan, hatta kendisini Kbrstan davet ettik, krmadlar bizi geldiler. Kendilerine bizleri krmadklar ve terifleri iin, deerli katklarn bizlerle paylatklar iin tekrar tekrar teekkr ediyorum ve nmzdeki yl yapacamz stanbul Bulumalar 2013de 7.sini gerekletireceimiz etkinlik de bu kadar baarl olacan umuyorum. Siz deerli konuklara da enerjiyi hi drmediiniz, srekli katlm gsterdiiniz ve katklarnzla buradaki konumalara destek verdiiniz iin teekkr ediyorum. Dn planlamay ve yasal ve siyasal olanak kentsel dnm konutuk. nemli bir not vard dnden kan, kentsel dnm planlamann zerinde gren ve planlamay bir kenara brakan yaklamlar terk etmemiz gerektiinin alt izildi. Bu anlamda kente st lekten bakarak ve st lekli projelendirmelerle birlikte planlama disiplini ierisinde dnmn gereklemesini, ama bu gereklemesi gereken ve gereklemesi kesin olan dnmn de planlamadan kesinlikle uzaklaamayacan, planlamann kendisinin hatta dnmle eanlaml olduunu grdk. zellikle dnk 6306 sayl Yasa eletirisi ok nemliydi, hukukularmz uluslararas hukuk ve Trk hukuk sistemi erevesinde yaptklar deerlendirmelerde Afet Yasasnn ne yazk ki afet riskini bertaraf etme konusunda yetersiz kalacan, tam tersine baka amalara hizmet edebileceini ve byle bir tehlikenin bulunduunun altn izdiler. zellikle Anayasaya aykrl vurgusu gerekten de dikkat ekiciydi. Tabii ki siyasal olarak da baktnzda, merkezi hkmet tarafndan da baktnzda bu projenin kendileri gerekliliini ifade ettiler, arkasndan gelebilecek uygulamalarn ise yarataca sorunlara dier deerli konuklarmz iaret ettiler. Bugn gerekleen oturumlarda;, kentsel yaam kalitesinin arttrlmas zerine yaplaca sylenilen kentsel dnmn, sabahki sosyal ve ekonomik vurgudan sonra tek olanann ykp yapmak deil, yannda baka metotlarn da uygulanabileceini grdk. Yaam kalitesinin nasl arttrlabilecei ve yaam kalitesine ilikin uygulama rneklerinin neler olduunu grdk ki, meslek odas olarak kendimize bundan sonra yapacamz aklamalarda ve yaynlarmzda kullanmak zere nemli notlar karttk. Eminim ki, bu etkinlii ortak dzenlediimiz dier niversitelerimiz de kendilerine bu anlamda notlar kartmlardr. ok deerli bir katlm ve katk oldu bizler iin. Siz meslektalarmz ve meslekta adaylarmz

154

da bu anlamda bu katklar alm ve bu etkinliklerden faydalanmsnzdr diyorum ve nmzdeki sene stanbul Bulumalar 2013te yine ayn heyecan la sizleri yine grmeyi temenni ediyorum, katklarnz iin teekkr ediyorum.

155