Guía do ceo

de verán (2015)
Irene Baspino
Martin Pawley

Para comezar lembramos algunhas nocións básicas para orientarnos:
Mirando cara ao horizonte Norte

** Están

só destacadas algunhas das constelacións
que podes ver mirando cara ao Norte, as
esenciais para aprender a orientarte.

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLN8ºLW)

1º Lembramos algunhas nocións básicas para orientarnos:
Mirando cara ao horizonte Norte

** Están só destacadas algunhas das constelacións
que podes ver mirando cara ao Norte, as esenciais
para aprender a orientarte.

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLN8ºLW)

Mirando cara ao horizonte Norte

. . .

Como localizar a polar?

A estrela Polar é importante non polo seu brillo, que non destaca especialmente, senón por indicarnos sempre
o N. Polo tanto é esencial tela localizada para orientarnos ben.
Realmente é máis doado de atopar o lombo da Osa Maior, coñecido popularmente como “O carro”, que a
estrela Polar, así que imos ver un “truco “ para axudarnos a chegar á Polar dende a Osa Maior

Estira o teu brazo e cos dedos
índice e pulgar “colle” as dúas
últimas estrelas do carro e
desprázaas 5 veces a súa
distancia

A Vía Láctea

A Vía Láctea é a galaxia dentro da cal vivimos. Nun dos brazos da
espiral atópase o noso sistema solar

Así é vista de canto, nesta imaxe podemos percibir que o plano da galaxia é
moito máis denso en estrelas.
Agora, deámonos conta de que vivimos no medio desta morea de estrelas.
Todas as estrelas que vemos dende a Terra son únicamente as da nosa galaxia.

Como vemos dende a Terra o plano da galaxia?

Pois así…

S

Para poder gozar dela con
nitidez debemos aproveitar
noites moi despexadas e
afastarnos moito das cidades.

Coma un regueiro máis
denso de estrelas que
percorre o ceo de norte
a sur.

O

E

(imaxe da bóveda
celeste ao completo)

N

Algunhas das constelacións
que podemos ver no
camiño da Vía Láctea son:
Perseo, Casiopea, Cisne,
Aguia, Saxitario e Escorpio
(no mapa aparecen tamén a
Osa Maior e a Osa Menor,
pero só como referencias)

S

O

E

(imaxe da bóveda
celeste ao completo)

N

Constelacións destacadas no ceo do verán:

“O Triángulo do Verán”

mirando cara ao horizonte Norte e o Cénit do ceo
O Triángulo do Verán,
formado por tres estrelas de
tres constelacións
diferentes:
- Deneb na constelación do
Cisne.
- Vega na constelación da
Lira.
- Altair na constelación da
Aguia.

Cénit

O

E
(coas frechas vermellas sobre o
mapa indicamos un dos xeitos de
chegar ás estrelas do Triángulo de
Verán dende a Osa Maior)

N

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLat.N/8ºLong W)

mirando cara ao horizonte Norte e o Cénit do ceo

Cénit

O Triángulo do Verán,
formado por tres estrelas de
tres constelacións
diferentes:
- Deneb na constelación do
Cisne.
- Vega na constelación da
Lira.
- Altair na constelación da
Aguia.
E
E

O

(coas frechas vermellas sobre o
mapa indicamos un dos xeitos de
chegar ás estrelas do Triángulo de
Verán dende a Osa Maior)

N

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLat.N/8ºLong W)

mirando cara ao horizonte Norte e o Cénit do ceo

Cénit

O Triángulo do Verán,
formado por tres estrelas de
tres constelacións
diferentes:
- Deneb na constelación do
Cisne.
- Vega na constelación da
Lira.
- Altair na constelación da
Aguia.
E
E

O

(coas frechas vermellas sobre o
mapa indicamos un dos xeitos de
chegar ás estrelas do Triángulo de
Verán dende a Osa Maior)

N

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLat.N/8ºLong W)

mirando cara ao horizonte Norte e o Cénit do ceo
O Triángulo do Verán,
formado por tres estrelas de
tres constelacións
diferentes:
- Deneb na constelación do
Cisne.
- Vega na constelación da
Lira.
- Altair na constelación da
Aguia.

Cénit

E

O

(coas frechas vermellas sobre o
mapa indicamos un dos xeitos de
chegar ás estrelas do Triángulo de
Verán dende a Osa Maior)

N

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLat.N/8ºLong W)

mirando cara ao horizonte Norte e o Cénit do ceo
O Triángulo do Verán,
formado por tres estrelas de
tres constelacións
diferentes:
- Deneb na constelación do
Cisne.
- Vega na constelación da
Lira.
- Altair na constelación da
Aguia.

Cénit

O

E

N

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLat.N/8ºLong W)

Ímonos centrar nas constelacións que forman o Triángulo do Verán

No verán estas tres constelacións dominan o cénit (a zona máis alta do ceo),
movéndose por esta zona de leste a oeste a medida que avanza a noite.

O

E

N

Cisne

… estrelas principais:

Albireo

Co telescopio podemos
apreciar que Albireo é
unha estrela dobre (en
realidade triple)
cuxas
estrelas presentan dúas
cores moi chamativas

Deneb

Deneb, con magnitude aparente
de +1,25, é a estrela máis
brillante da constelación do
Cisne.
É
unha
estrela
superxigante branco-azulada

Cisne

… obxectos de ceo profundo

NGC 7000, tamén coñecida como
Nebulosa Norteamérica.
Nesta constelación hai unhas cantas
nebulosas
rechamantes,
ademais
da
Norteamérica podemos destacar tamén a
Nebulosa do Velo que é o resto dunha
supernova.
Cómpre lembrar que cos prismáticos só se
poden apreciar como pequenas manchas
difusas, mentres que cun telescopio poden
apreciarse con algo máis de nitidez (aínda
que nunca se poderán ver coa nitidez das
fotografías por mor do tempo de exposición)

Lira

… estrelas principais:

Vega

Vega, brillante estrela azulada situada a uns 27 anos luz
da Terra. Cunha magnitude aparente 0,03 é a máis
brillante das tres que constitúen o triángulo de verán.

Lira

obxectos de ceo profundo

M 57

M 56

M57, tamén coñecida como a Nebulosa do Anel ou Anular
de Lira, é unha das nebulosas máis coñecidas, empregada
frecuentemente como exemplo de nebulosa planetaria

Aguia

… estrelas principais:

Altair

Altair, estrela branca situada a 16,8 anos
luz, a súa magnitude aparente é de 0,76

Aguia

… obxectos de ceo profundo

NGC 6751

NGC 6751
É unha nebulosa planetaria. Nesta
constelación podense ver polo
menos 5 nebulosas planetarias.

Constelacións destacadas no ceo do verán:

Saxitario e Escorpio

mirando cara ao horizonte Sur e o Cénit do ceo
Ao estar orientados cara ao horizonte sur no cénit podemos ver de novo o
triángulo de verán, pero cunha orientación diferente.

E

NOTA: Ter en conta que ao estar
mirando cara ao Sur, o Leste está
á nosa esquerda e o Oeste á nosa
dereita (ao revés que cando
miramos cara ao Norte)

O

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLat.N/8ºLong W)

mirando cara ao horizonte Sur e o Cénit do ceo
Pero se no canto de mirar cara o cénit miramos cara a liña do horizonte
atoparemos as constelacións zodiacais de Escorpio e Saxitario que durante as
primeiras horas da noite desprázanse de leste a oeste por esta liña do horizonte

E

NOTA: Ter en conta que ao estar
mirando cara ao Sur, o Leste está
á nosa esquerda e o Oeste á nosa
dereita (ao revés que cando
miramos cara ao Norte)

O

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 15.VII.2015
23:00 p.m. 15.VIII.2015
localización: Galicia (42ºLat.N/8ºLong W)

E

O

Cando miramos a zona do ceo na que se atopa Saxitario apuntamos,
dende a nosa perspectiva na Terra, cara ao centro da nosa galaxia, a Vía
Láctea.
Esta é unha rexión moi densa en estrelas, na que podemos observar
multitude de obxectos de ceo profundo, principalmente nebulosas e
cúmulos.

Escorpio

… estrelas principais:

Antares é unha estrela
superxigante vermella, cunha
magnitude aparente de +1,05.
Debe o seu nome á cor
vermella
pola
cal
na
antigüidade
foi
asociada
mitoloxicamente con Marte
(Ares). Críase, polo seu
parecido con este, que os dous
estaban enfrontados, e de aí
vén o nome de “rival de Ares”,
Anti-Ares.

Escorpio

… obxectos de ceo profundo

M4

M65

M4

Cúmulo globular, distante
7.200 anos luz. Contén
algunhas enanas brancas que
están entre os obxectos máis
antigos da Vía Láctea, cunha
idade estimada de 13.000
millóns de anos. É visible con
prismáticos (moi tenue).

M6

Cúmulo aberto coñecido
como
Cúmulo
da
Bolboreta

Saxitario

… estrelas principais:

Esta constelación non ten
estrelas moi rechamantes.
A súa estrela máis brillante
é Kaus Australis cunha
magnitude aparente de
1,85

NOTA: Canto máis baixa sea a
magnitude
aparente
dunha
estrela, máis brillante é esta. Así
por exemplo a estrela máis
brillante que podemos ver dende
a Terra é Sirio cunha magnitude
aparente de -1,46.

Saxitario … obxectos de ceo profundo

Nebulosa Trífida (M20), coas tres
faixas de nubes escuras que a dividen.

Nebulosa da lagoa (M8), nunha noite
escura pode verse a simple vista como
un borrón tenue.

Esta rexión de ceo moi densa en estrelas e
obxetos de ceo profundo, préstase para
adicarlle un bo rato da noite a inspeccionala
cuns prismáticos.
Cúmulo globular M22, de magnitude aparente
+5,1 é un obxecto doado de ver con prismáticos.
A 10.000 anos luz, é un dos máis cercanos.

A danza dos planetas

Planetas tras o solpor:
Venus, Xúpiter e Saturno

Ao comezo do verán, nas primeiras horas da noite, tras o solpor, mirando cara ao
horizonte Oeste chamarannos a atención Xúpiter e Venus, nas constelacións de Leo e
Cáncer respectivamente, e máis cara ao Sur, Saturno na constelación de Libra.
21 de xuño ás 23:00 p.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

Venus
LÚA

Xúpiter

Saturno

Ao longo do verán poderemos ver como Saturno permanece na constelación de Libra mentres que nos primeiros días da
estación veremos como Venus se achega a Xúpiter , sendo o 30 de xuño o día que se poderán ver máis próximos no ceo. A
partir dese momento Venus supera a Xúpiter, ambos na constelación de Leo, mais seguirán próximos no ceo dos solpores
até finais de xullo. Será entón cando ambos deixarán de verse ao pasar por detrás do Sol dende a nosa perspectiva na Terra.
Non será até finais de agosto, no caso de Venus, e principios de setembro , no caso de Xúpiter, que volverán a aparecer no
ceo, máis desta volta será nos amenceres. Nas seguintes diapositivas podes ver unha recreación deste percorrido
** Están só destacadas as constelacións polas que discorren os planetas (e que constitúen
a liña imaxinaria da Eclíptica), tamén coñecidas como constelacións zodiacais

30 de xuño ás 23:00 p.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

Xúpiter
Venus

LÚA

Saturno

Esta noite será ó momento en que se poidan ver máis próximos no ceo aos planetas Venus e Xúpiter,
con magnitudes de brillo de -4,4 e -1,6 respectivamente. O acontecemento será visible no horizonte
oeste tras o solpor e ate a< media noite, momento no que os dous planetas se ocultarán tras o
horizonte. Esta fermosa postal estará acompañada por unha lúa case chea (iluminada preto do 98%)
no horizonte surleste.

18 de xullo ás 22:30 p.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

Xúpiter

Venus

LÚA

Á partir de finais de xullo deixarán de verse Xúpiter e Venus nos solpores comezando a
ocultarse polo horizonte oeste practicamente canda o Sol. Nesta captura do ceo do solpor
do día 18 de xullo podemos ver unha fermosa postal coa lúa crecente (iluminada só un 7%)
entre Venus e Xúpiter.

22 de agosto ás 22:30 p.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

LÚA
Saturno

A noite do 22 de agosto poderemos ver a Saturno, con magnitude de brillo +1,2,
moi próximo da Lúa crecente (iluminada un 50%)

…mirando polo telescopio
21 de xuño ás 23:00 p.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

LÚA

Xúpiter

Venus

Saturno

Moi interesante para iniciarse na observación
co telescopio son:
- Os aneis de Saturno
- A mancha vermella de Xúpiter e máis os
tránsitos dos seus satélites.
- As fases de Venus

A danza dos planetas

Planetas antes do amencer:
Marte, Venus e Xúpiter

Nas últimas horas da noite mirando cara ao horizonte Leste.
A finais de xullo Marte aparecerá, xa case coa luz do amencer, próximo á
estrela Pollux na constelación de Xéminis.
localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)
30 de xullo ás 06:30 a.m.

Marte

Desde finais de xullo, mirando nesta dirección poderemos ver como Marte irá aparecendo cada día un pouco antes,
nestas datas na constelación de Xéminis, pero xa a mediados de agosto na constelación de Cáncer, onde a finais de
mes pasará a estar acompañado por Venus . Xa a principios de setembro , con Marte entrando en Leo, entrará en
escena tamén Xúpiter na constelación de Leo.
Nas seguintes diapositivas podes ver unha recreación deste percorrido.

26 de agosto ás 07:00 a.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

Marte

Venus

A finais de agosto reaparece Venus, desta vez nos amenceres e con magnitude de brillo
-4,1, acompañando a Marte. Con magnitude de brillo +1,9

11 de setembro ás 07:15 a.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

Marte
Venus

Xúpiter

LÚA

Nos primeiros días setembro reaparece Xúpiter, pero aínda algo próximo ao Sol polo que
non será até mediados de mes cando se deixe ver con claridade, entrando de novo a
formar parte na danza de planetas.
Poderemos observar como cada día vai aparecendo un pouco antes no ceo, de novo irá
tomando protagonismo xunto con Venus e Marte, no último trimestre do ano, cando
poderemos ver varias fermosas conxuncións.

…mirando polo telescopio
11 de setembro ás 07:15 a.m.

localización: Galicia (42ºLat. N / 8ºLong.W)

LÚA

Marte

Venus

LÚA
Xúpiter

Moi interesante para iniciarse na
observación co telescopio son:
- A mancha vermella de Xúpiter e máis os
tránsitos dos seus satélites.
- As fases de Venus

Chuvias de estrelas fugaces:

as Perseidas

Dende finais de xullo até finais de agosto poden verse as Perseidas, tamén
coñecidas como bágoas de San Lourenzo.
O seu máximo de actividade adoita ser entre os días 11 e 13 de agosto, este ano
concretamente será a noite do 12 ao 13, ás 00:30h. Para apreciar ben este
fenómeno o ideal son as noites escuras e este ano imos ter sorte posto que a
noite do máximo cadra prácticamente en Lúa nova.

Visualización do ceo válida para:
01:00 a.m. 13.VIII.2015
localización: Galicia
(42ºLat. N / -8ºLong. W)
Polar

Casiope
a
Andrómeda

Perseo

Chámanse Perseidas por ter o radiante na constelación de Perseo, que aparecerá polo
horizonte Norleste nas primeiras horas da noite.
Isto non quere dicir que só se vexan estrelas fugaces mirando cara esa zona do ceo, poden
verse por toda a bóveda celeste, pero se fixeramos unha prolongación delas parecerían saír
todas de Perseo .

As estrelas fugaces son o resultado do paso de pequenas partículas (non máis grandes ca un gran de area)
dun cometa a través da atmosfera da Terra.
No caso das Perseidas, estas pequenas partículas foron expulsadas polo cometa Swift-Tuttle durante unha
das súas moitas visitas ao interior do Sistema Solar (o cometa pasa preto do Sol cada 133,28 anos).
En agosto a Terra pasa pola rexión da súa órbita onde se atopan os restos do cometa.

Na web da “Sociedad de Observadores de Meteoros y Cometas de España” (SOMYCE) podes
atopar guías con máis información e consellos útiles para a observación de chuvias de estrelas.

Fases da Lúa

24 xuño, mércores, ás 13:03h

Non esquezas que as mellores noites para observar
estrelas son as próximas á Lúa Nova, por seren máis
escuras ao non termos a Lúa iluminando o ceo.

24 xullo, venres, ás 06:04h

22 agosto, sábado, ás 21:31h

Cuarto crecente

02 xullo, xoves, ás 04:20h

31 xullo, venres, ás 12:43h

29 agosto, sábado, ás 20:35h

Lúa chea

08 xullo, mércores, ás 22:24h

07 agosto, venres, ás 04:03h

05 setembro, sábado, ás 11:54h

Cuarto
minguante

16 xullo, xoves, ás 03:24h
Lúa nova

14 agosto, venres, ás 16:53h

13 setembro, domingo ás 8:41h

•Representacións do ceo feitas co programa Stellarium:
•http://www.stellarium.org/es/

Interesses relacionados