LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA AGRADECEMENTOS ............................................................................................................................. 5 UNHA IMAXE PROPIA.........................................................

.................................................................. 7 I. I.I.I I.I.II 1. 1.1 INTRODUCCIÓN.......................................................................................................................... 11 PRINCIPAIS LIÑAS DE FUTURO....................................................................................................... 14 ESTRUTURA DO LIBRO BRANCO ................................................................................................... 14 O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS............................... 21 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO ........................................................................ 24 1.1.1 O cinema dixital................................................................................................................. 25 1.1.2 Difusión de contidos por Internet ...................................................................................... 27 1.1.3 A televisión dixital.............................................................................................................. 30 1.1.4 Os contidos multiplataforma.............................................................................................. 34 A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA............................. 38 VOLUME DE FACTURACIÓN .......................................................................................................... 45 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN ..................................................................................................... 48 EMPREGO ..................................................................................................................................... 51 A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN ................................................................................ 53 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ......................................................................................................... 55 A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN ...................................................................................................... 56 A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO ................................................................................................ 58 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 60 A EMISIÓN TELEVISIVA ................................................................................................................. 62 OS SERVIZOS AUXILIARES ............................................................................................................ 64 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN ................................................................................................... 66 O CINE EN GALICIA................................................................................................................... 70

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10 2.11 3. 3.1

A PRODUCIÓN DE CINE ................................................................................................................. 70 3.1.1 A produción de longametraxes galegas ............................................................................. 75 3.1.2 A produción de curtas en Galicia ...................................................................................... 85 3.1.3 A importancia económica da produción cinematográfica ................................................. 91 3.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE .............................................................................................................. 94 3.2.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia.............................................. 96 3.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 98 3.3.1 As salas de exhibición en Galicia .................................................................................... 100 3.3.2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia............ 106 3.3.3 A exhibición non comercial.............................................................................................. 111 3.3.4 O cine dixital.................................................................................................................... 113 4. 4.1 A TELEVISIÓN EN GALICIA .................................................................................................. 116

A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA ..................................................................... 125 4.1.1 A Televisión de Galicia .................................................................................................... 126 4.1.2 A Televisión Española en Galicia .................................................................................... 134 4.1.3 As televisións estatais privadas........................................................................................ 136 4.1.4 As televisións locais en Galicia........................................................................................ 137 4.1.5 A televisión por cable en Galicia: R ................................................................................ 142 4.1.6 A televisión dixital terrestre ............................................................................................. 144 4.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA ......................................................................................................... 146 4.2.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro ......................................................... 148 4.2.2 A programación de fluxo.................................................................................................. 151 4.2.3 A produción de stock........................................................................................................ 159 4.2.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva ....................................................... 175 5. 5.1 OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN ................................................................................... 178 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ....................................................................................................... 178 5.1.1 Principais producións galegas off line............................................................................. 181 5.1.2 Algunhas das producións galegas en liña........................................................................ 186 5.1.3 A banda ancha ................................................................................................................. 193

1

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA ......................................................................................................... 194 5.2.1 Principais producións galegas de animación .................................................................. 197 5.2.2 As empresas galegas de animación.................................................................................. 201 5.2.3 Principais proxectos da animación galega...................................................................... 204 5.2.4 Novos formatos para contidos 3D.................................................................................... 206 5.3 O VÍDEO EN GALICIA .................................................................................................................. 209 5.3.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia ........................................................... 212 5.4 A PUBLICIDADE.......................................................................................................................... 216 5.4.1 A produción publicitaria en Galicia ................................................................................ 219 5.4.2 Novos mercados para a publicidade................................................................................ 222 5.4.3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia........................ 224 5.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN ............................................................................................. 226 5.5.1 Estudios de gravación...................................................................................................... 227 5.5.2 Localización e casting...................................................................................................... 231 5.5.3 Posprodución ................................................................................................................... 232 5.5.4 Os servizos de produción na animación .......................................................................... 234 5.5.5 Distribución e alugamento de equipos............................................................................. 236 5.5.6 Sonorización e dobraxe.................................................................................................... 237 5.5.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión............................................................................................................................... 241 5.5.8 A comercializacion dos dereitos de explotación .............................................................. 243 6. 6.1 ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA.............................................. 247

INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES .................................................................................. 247 6.1.1 Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo................................................ 248 6.1.2 Centro Galego das Artes da Imaxe .................................................................................. 249 6.1.3 Consorcio Audiovisual de Galicia ................................................................................... 250 6.1.4 Centro Multimedia de Galicia ......................................................................................... 252 6.1.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) ............................................................... 252 6.1.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual .................................................... 253 6.1.7 Consellería de Economía e Facenda ............................................................................... 254 6.1.8 Consellería de Innovación, Industria e Comercio ........................................................... 254 6.1.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria ................................................... 255 6.1.10 Consellería de Asuntos Sociais, Emprego e Relacións Laborais..................................... 256 6.1.11 As Film Comission galegas.............................................................................................. 257 6.1.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual ............................................................. 258 6.2 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS ..................................................................................................... 261 6.2.1 Asociación Galega de Produtoras Independentes ........................................................... 261 6.2.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual ........................................................... 262 6.2.3 Clúster do Audiovisual de Galicia ................................................................................... 263 6.2.4 Academia Galega do Audiovisual.................................................................................... 265 6.2.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet .................................................................. 265 6.2.6 Asociación Galega de Guionistas .................................................................................... 266 6.2.7 Asociación Galega de Directores e Realizadores............................................................ 266 6.2.8 Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia ............................. 267 6.2.9 Federación de Cineclubes de Galicia .............................................................................. 267 6.2.10 Asociación Galega de Artistas Visuais ............................................................................ 268 6.2.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia............................................... 269 6.2.12 Sociedade Xeral de Autores ............................................................................................. 269 6.2.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales.................................. 270 6.3 OFERTA FORMATIVA .................................................................................................................. 271 6.4 MARCO NORMATIVO .................................................................................................................. 276 6.5 POLÍTICA DE AXUDAS ................................................................................................................. 282 6.6 PARTICIPACIÓN DAS ENTIDADES FINANCEIRASE GRANDES GRUPOS EMPRESARIAIS NO SECTOR AUDIOVISUAL ........................................................................................................................................... 290 6.6.1 Festivais e actividades de promoción .............................................................................. 292 6.6.2 Festivais de cinema.......................................................................................................... 292 6.6.3 PREMIOS E CONCURSOS PARA AFECCIONADOS E MOSTRAS DE CINEMA CELEBRADAS EN GALICIA293 6.6.4 Outros eventos relacionados co ámbito audiovisual...............................................296

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6.6.5 Actividades desenvolvidas en Galicia e no exterior para a promoción do sector audiovisual galego 298 6.6.6 Publicacións recentes ...................................................................................................... 301 7. 7.1 DIAGNÓSTICO DO SECTOR................................................................................................... 303

DIAGNÓSTICO EXTERNO: AMEAZAS E OPORTUNIDADES .............................................................. 303 7.1.1 Mercado ........................................................................................................................... 303 7.1.2 Ámbito político-normativo ............................................................................................... 307 7.1.3 Ámbito tecnolóxico........................................................................................................... 308 7.1.4 Ámbito socio-cultural....................................................................................................... 310 7.1.5 Capital humano................................................................................................................ 311 7.2 DIAGNÓSTICO INTERNO: FORTALEZAS E DEBILIDADES ............................................................... 312 7.2.1 Produción......................................................................................................................... 313 7.2.2 Televisión ......................................................................................................................... 313 7.2.3 Exhibición ........................................................................................................................ 315 7.2.4 Comercialización ............................................................................................................. 315 7.2.5 Novas tecnoloxias ............................................................................................................ 317 7.2.6 Capital humano................................................................................................................ 317 7.2.7 Ordenación do sector....................................................................................................... 318 7.2.8 Infraestruturas e servizos................................................................................................. 318 7.2.9 Investimento, financiamento e política de axudas............................................................ 319 7.3 SÍNTESE DO DIAGNÓSTICO: ANÁLISE DAFO............................................................................... 321 8. POLÍTICAS E LIÑAS DE ACTUACIÓN PARA O DESENVOLVEMENTO DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ............................................................................................................ 326 8.1 ORDENACIÓN NO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ................................................................. 327 8.1.1 Ámbito normativo............................................................................................................. 327 8.1.2 Protección da propiedade intelectual .............................................................................. 328 8.1.3 O Observatorio do Sector Audiovisual ............................................................................ 328 8.1.4 O Rexistro de Empresas do Sector Audiovisual............................................................... 329 8.1.5 A regulación dos contidos: o Consello do Audiovisual en Galicia.................................. 329 8.2 COLABORACIÓN NO SECTOR ....................................................................................................... 329 8.3 PROMOCIÓN DO SECTOR ............................................................................................................. 330 8.3.1 Achegamento á sociedade ................................................................................................ 330 8.3.2 Achegamento ás empresas ............................................................................................... 330 8.3.3 Achegamento ás institucións ............................................................................................ 330 8.3.4 Galicia como estudo de gravación................................................................................... 330 8.3.5 Redución das barreiras.................................................................................................... 330 8.4 COMERCIALIZACIÓN E ACCESO A NOVOS MERCADOS ................................................................. 331 8.4.1 Ferramentas para a análise do mercado ......................................................................... 331 8.4.2 Potenciación da imaxe de marca ..................................................................................... 331 8.4.3 Accións para o acceso a novos mercados........................................................................ 331 8.5 FOMENTO DE CULTURA DE CONSUMO DO AUDIOVISUAL............................................................. 332 8.5.1 Educación sobre o audiovisual e fomento do consumo ................................................... 332 8.5.2 O audiovisual como canle para a educación e a cultura. Especial referencia á preservación da cultura e da lingua galega ............................................................................................ 333 8.6 INFRAESTRUTURAS, SERVIZOS E XERACIÓN DE COÑECEMENTO DE UTILIDADE COMÚN PARA O SECTOR AUDIOVISUAL GALEGO................................................................................................................. 333 8.6.1 A Cidade da Imaxe........................................................................................................... 333 8.6.2 Actividades de observación.............................................................................................. 333 8.6.3 Utilización das infraestruturas existentes ........................................................................ 334 8.6.4 Plan Director de Ordenación das Infraestruturas de Telecomunicación para o Sector Audiovisual 334 8.6.5 Apoio ás empresas ........................................................................................................... 334 8.7 I+D+I EN MATERIA AUDIOVISUAL E NOVAS TECNOLOXÍAS ........................................................ 335 8.7.1 Fomento da innovación.................................................................................................... 335 8.8 MERCADO LABORAL E POTENCIACIÓN DA CAPACITACIÓN NAS EMPRESAS ................................. 336 8.8.1 Mellora da oferta laboral ................................................................................................ 336 8.8.2 Medidas orientadas ao persoal que integra o sector ....................................................... 337 8.9 FINANCIAMENTO ........................................................................................................................ 337 8.9.1 Información e servizos de apoio ás empresas na área de financiamento ...............337

3

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 8.9.2 Instrumentos financeiros.................................................................................................. 337 8.9.3 Outras alternativas de financiamento .............................................................................. 338 8.9.4 Propostas con relación á política de axudas ao desenvolvemento e produción .............. 338 8.10 APOIO Á CREACIÓN E PRODUCIÓN DE OBRAS E CONTIDOS AUDIOVISUAIS ................................... 338 8.10.1 Fomento das coproducións .............................................................................................. 339 8.10.2 Fomento da creación audiovisual.................................................................................... 339 8.10.3 Creación de contidos multimedia e multiplataforma ....................................................... 340 8.10.4 Apoio decidido ás industrias auxiliares ........................................................................... 340 8.11 POTENCIACIÓN DO SECTOR DA ANIMACIÓN, MULTIMEDIA E VIDEOXOGOS ................................. 340 8.12 FOMENTO DA TELEVISIÓN AUTONÓMICA E LOCAL ...................................................................... 340 9. 9.1 9.2 BIBLIOGRAFÍA.......................................................................................................................... 342 LIBROS, REVISTAS E DOCUMENTOS............................................................................................. 342 PÁXINAS WEB ............................................................................................................................. 346

ANEXO................................................................................................................................................... 347 ANEXO 1: LISTADO DE PARTICIPANTES NAS MESAS DE TRABALLO ........................................ 347

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA

AGRADECEMENTOS
O Libro branco do audiovisual en Galicia supón un importante paso para o establecemento dun marco estratéxico para o desenvolvemento do sector, tal como se prevé na Lei 6/1999, do audiovisual galego. Ao longo de todo o proceso de elaboración do libro branco, contouse cunha participación moi activa dos distintos axentes socioeconómicos e sociais presentes no sector audiovisual, tanto na fase de análise e validación de contidos, coma no diagnóstico e deseño das liñas de futuro, mediante a participación nos procesos de enquisas e, sobre todo, nas mesas de traballo que se levaron a cabo. A implicación do sector queda patente nos altos índices de resposta que se obtiveron no proceso de consulta ás empresas e institucións e, sobre todo, no traballo conxunto levado a cabo na elaboración dos contidos que aquí se presentan. O libro branco ten unha importancia clave, tanto como ferramenta descritiva —profundando nos distintos campos de actividade do sector—, coma no ámbito estratéxico —establecendo un diagnóstico e orientando as principais liñas estratéxicas—. Seguindo as indicacións do propio sector, resulta clave contar cun sistema de actualización permanente destes contidos. Por iso, e de forma paralela á publicación deste libro branco, ponse en marcha o Observatorio do Audiovisual Galego (www.observatorioaudiovisual.org), dependente da Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual, da Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo. Neste observatorio manteranse actualizados os distintos contidos do libro branco, cunha énfase especial no cadro de mando de indicadores do sector e na ordenación sectorial, fundamentalmente nas empresas que configuran o tecido da industria

audiovisual, as institucións e a lexislación. Por todo iso, o noso máis sincero agradecemento a todas as persoas, empresas e institucións que fixeron posible a realización deste traballo, do que queremos facer partícipe a todo o sector.

5

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A

Unha imaxe propia

grazas á portabilidade dos minitelevisores. a partir de mediados do século XX. O audiovisual se concibiu dende o seu nacemento como unha industria máis 7 . un dos sectores industriais máis desenvolvidos e con maior capacidade de crecemento. das consolas de videoxogo e. Pero se o audiovisual chegou a ser o que hoxe é. Acompáñanos a onde vaiamos. máis recentemente. a demanda de produtos audiovisuais non deixa de medrar. aquilo que na xerga da época se chamou o “Telón de grelos”. negándolle o status de arte. no lecer e no traballo. en 1989. preñado de romanticismo. como a televisión ou o vídeo doméstico e. viuse favorecida pola aparición. é a máis nova das artes e tamén a única que xorde na época industrial. a transformación económica e social máis importante dende o descubrimento do lume e a invención da roda. algo que levou a amplos sectores intelectuais a desprezar durante moito tempo o cine. especialmente. que serviron para irmos avanzado cara ao obxectivo de conseguir para a comunidade galega unha imaxe de seu. da Televisión de Galicia (TVG). un fotógrafo franco-coruñés. no ocio e no negocio. Un fito esencial nesta andaina foi a posta en marcha. case sempre voluntaristas. dos teléfonos móbiles. Como produto cultural masivo. mesmo comezasen a traspasar con éxito os límites do territorio galego. Logo viría o despegue do cine. acendeu a luz do sono. que comezou a profesionalizarse e a artellar unha mínima estrutura empresarial. a diferenza doutras manifestacións artísticas e culturais. en 1985. coa realización de ata tres longametraxes nun ano. sucedéronse as iniciativas individuais e colectivas. Esa popularidade. aliado coa informática e as telecomunicacións. Unha industria que produce para o gran público. o audiovisual está presente en case todas as parcelas da nosa vida cotiá. A súa contribución é decisiva na representación que temos do mundo que nos rodea e de nós mesmos en relación con ese contorno. o DVD. un ritmo esperanzador que era difícil manter e que xerou logo certa frustración naqueles cineastas que aspiraban a que as nosas películas. por mor da extraordinaria forza da imaxe animada.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA UNHA IMAXE PROPIA O cine conta con pouco máis de cen anos de vida. ata converter as salas de estar en autén ticos minicines. que introduciron as producións audiovisuais nos fogares. Foi alá por 1896 cando José Sellier. de sistemas de difusión masivos. o audiovisual cumpre unha función social relevante. para xentes que nin sequera teñen que saber ler. Conforma identidades colectivas e individuais. dun reducido grupo de entusiastas que desexaban para Galicia unha pantalla propia. dos PC. Non debemos perder de vista ese escenario se queremos entender a vertixinosa evolución dun invento revolucionario. Dende o anos sesenta do pasado século. das PDA. unha canle pública autonómica que na súa dobre condición de gran xeradora e demandante de contidos audiovisuais transformou o sector. convertendo a nosa terra en pioneira do cine español. Nacido a finais do século XIX. dos DVD. foi porque se concibiu case dende o seu nacemento como unha industria máis. cando no mundo se estaba a producir unha auténtica revolución. q ue abrangue todas as clases sociais. Da televisión chegouse a afirmar que é un electrodoméstico que xera ideoloxía. co que iso significa de capacidade de desenvolvemento dunha industria en constante transformación. O cinematógrafo acadou en moi pouco tempo un éxito tal que o levou a se converter axiña na manifestación artística máis popular con moita diferenza respecto das artes tradicionais. algo impensable ata ese momento. A historia do audiovisual galego é o relato do esforzo. Así as cousas. Hoxe en día. feitas xa con mentalidade comercial. ata converterse no que é hoxe o audiovisual. que tamén pode chegar a destruír.

a Administración galega. a animación e a multimedia.300 profesionais en arredor de 350 empresas. como deixou dito o malogrado Chano Piñeiro. pioneira no A administración impulsou unha serie de iniciativas claves ámbito autonómico. establecéronse liñas de axuda e subvencións para as distintas fases e produtos. norma marco que lle recoñece a esta actividade a condición de estratéxica. como unha industria de gran potencial. que foi aprobada en 1999 con amplo apoio parlamentario. . as xentes que se moven neste ámbito asuman o papel que lles corresponde para que a industria da imaxe e do son de Galicia siga medrando e tomando cada vez máis pulo. promulgouse unha Lei do audiovisual galego. e que a sociedade en xeral ignora en toda a súa amplitude e complexidade. Ofrece. se propuxesen as liñas que ha seguir tanto o sector público como a iniciativa privada. que move xa preto de 200 millóns de euros ao ano e que lles dá emprego directo a máis de 2. Logo veu a creación do Consorcio do Audiovisual. como o audiovisual galego. en sintonía coas demandas do sector. que demandaba de vello un instrumento coma este no que. unha actividade produtiva da que a principal materia prima é a creatividade. multimedia ou de animación. a partir dela. nun grande emporio. Nas dúas últimas lexislaturas (1997-2001 e 2001-2005). a elaboración do Cadro de Cualificacións Profesionais. ao tempo que xera cada vez máis riqueza. na actividade ou actividades nas que operan. se fixese unha análise rigorosa da situación actual e. Asemade. pode aparecer movida ou desenfocada. a exhibición. polas súas implicacións económicas e culturais. A redacción deste libro branco constitúe tamén o cumprimento dun compromiso adquirido pola Administración autonómica fronte ao sector audiovisual. En poucos anos. o audiovisual deixou de ser a eterna materia pendente na normalización cultural de Galicia. Trátase. Contar esa perspectiva xeral é clave para acertar na toma de decisións por parte das instancias empresarial e institucional. máis recentemente. recurso limpo e renovable. por fin. pero máis ben escaso. puxo en marcha e impulsou unha serie de iniciativas claves para a vertebración do noso audiovisual. no mesmo ano e a Constitución do Clúster do Audiovisual Galego no 2003 e.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pero. cuxas actividades van dende a produción de cine ou televisión. o Observatorio do Audiovisual. como pouco. Un país que non ten unha imaxe propia non despega. iso si. que “facer cine é voar”. polo dinamismo do sector. a partir de mediados da década dos 90. O libro non contén receitas máxicas coas que transformar unha trama sectorial incipiente. a partir da contemplación da foto. A creatividade é o que vai proporcionando valor engadido en cada paso dos precisos para que unha idea guionizada acabe convertida nunha produción audiovisual. E oxalá que. ata levantar definitivamente o voo. á distribución. a rica visión panorámica dun macrosector que as empresas adoitan coñecer só parcialmente. Non esquezamos. nun marco de financiamento consensuado cos axentes implicados. xa se pode falar dun pequeno pero moi dinámico tecido empresarial. dunha trama empresarial en proceso de maduración que concibe a actividade audiovisual con mentalidade industrial. en 2002. por mor do esforzo conxunto da Administración galega e da iniciativa privada. quedaron sentadas as bases dun sector que contribúe de maneira notable no eido artístico e cultural. De feito. por unha parte. Oxalá o audiovisual galego se vexa axeitadamente reflectido nesta foto fixa que. En primeiro lugar. xa que logo.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Introducción 9 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO .

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA I. tanto nos de impacto ou resultados (como o volume de facturación. a lenda do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Obtención por parte de P3K Pinocho 3000 do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Fonte: Elaboración propia Data 1971 1984 1984 1985 1989 1991 1991 1992 1994 1995 1996 1996 1998 1999 2001 2001 2002 2002 2002 2003 2003 2004 Nos últimos anos. 11 . Do mesmo xeito. emprego). no mercado audiovisual conviven productos de consumo con outros de contido artístico e cultural. ninguén discute que se trata de unha nova fonte de riqueza. 1 Por iso. Principais feitos acontecidos no audiovisual galego nos últimos anos Feito Inicio das emisións de TVE dende Galicia Creación do Arquivo da Imaxe Inicio das Xornadas de Cine e Vídeo en Galicia (XOCIVIGA) do Carballiño Creación da Televisión de Galicia (TVG) Estrea das primeiras longametraxes galegas: Sempre Xonxa. O nacemento da TVG. como nos de produción. un feito estreitamente relacionado coa irrupción da chamada sociedade da imaxe. Resulta incuestionable a súa implicación na evolución cultural dun país. beneficios. o sector audiovisual percorreu en Galicia un longo camiño tanto no ámbito da ordenación como no do desenvolvemento industrial. Urxa e Continental Creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña Creación do Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) Celebración do I Congreso do Audiovisual Galego Constitución de AGAPI Inicio das emisións de Pratos combinados.I INTRODUCCIÓN O LIBRO BRANCO COMO FERRAMENTA PARA A PLANIFICACIÓN ESTRATÉXICA O audiovisual ten unha dobre natureza: por unha banda é un medio de expresión artística e cultural. que se encarna no que o Consello da Cultura Galega denominou en 1996 “as factorías do futuro”. na que o produto audiovisual ou multimedia cobra relevancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. a creación da primeira escola de imaxe e son. a serie da TVG que chegou a alcanzar audiencias do 40% Lei do audiovisual galego Estrea da longametraxe de animación O bosque animado Constitución de AEGA Creación do Consorcio Audiovisual de Galicia Elaboración das Cualificacións profesionais do sector audiovisual en Galicia Obtención por parte de O bosque animado de dous premios Goya: á Mellor longametraxe de animación e á Mellor canción Constitución do Clúster do Audiovisual Galego Obtención por parte de El Cid. Paralelamente o audiovisual experimentou un notable desenvolvemento en todos os seus indicadores. a serie galega de televisión máis antiga Primeira edición dos Premios AGAPI do audiovisual galego Nacemento do Festival Internacional de Cine Independente de Ourense Inicio das emisións de Mareas vivas. pero por outro lado constitúe unha industria que se rexe polas pautas empresariais1. I. a posta en marcha do Consorcio do Audiovisual ou a promulgación de unha Lei do audiovisual son algúns dos fitos que marcan o treito avanzado nas dúas últimas décadas.

actualizada e cunha perspectiva temporal ampla.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Actualmente. o Detectar as principais tendencias xerais do sector que. vídeo. Os datos de facturación anteriores supoñen un crecemento de 13. permitan definir as liñas de futuro. o Definir as actuacións públicas e privadas que lle permitan a Galicia posicionarse como unha das comunidades autónomas de referencia en materia audiovisual no ámbito nacional e internacional. posprodución. e co seguimento do propio Consello Asesor. as de servizos auxiliares á produción (provedoras de equipos. a dinámica de cambios constantes na que se desenvolve esta activiade formula novos retos para as empresas e institucións. Neste sentido. o A segunda das premisas deste Libro branco foi aproveitar ao máximo o nivel coñecemento xa existente sobre a realidade sectorial. o Finalmente e xa dende o seu deseño. a través da Comisión Sectorial correspondente. Para iso foi necesario realizar un importante esforzo de actualización da información. a importancia do sector non se traduce unicamente na dimensión económica. é dicir. conxuntamente coa información propia de cada axente implicado.5 millóns de euros e 2. exhibidoras e distribuidoras. Por outra parte. perseguiuse que o Libro branco sexa doadamente actualizable no futuro. o sector audiovisual en Galicia está integrado por 352 empresas cunha facturación total de 161.320 empregados. como no eido cultural e de proxección exterior. hai que indicar que a clave do deseño baséase na propia estrutura do documento e na sistematización dos seus contidos. estudos de dobraxe e sonorización. aqueles que permiten establecer as políticas e liñas de futuro para o desenvolvemento deste sector. Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o sector. cun beneficio agregado de máis de 12 millóns de euros. O enfoque que se seguiu na elaboración deste Libro branco baséase fundamentalmente en catro premisas: o En primeiro lugar contouse coa participación directa das empresas e axentes que integran o sector. que deben aproveitarse nos próximos anos. televisión. multimedia e animación). casting e localización. o A terceira premisa é a perspectiva histórica. autonómica e nacionais con espazo de desconexión). tendo en conta o dinamismo deste sector que require información permanentemente actualizada para un axeitado funcionamento. Este é un aspecto sobranceiro. En paralelo. as operadoras de televisión (locais. Isto inclúe as empresas de produción (de cinema. etc. coma no aspecto social e cultural. sobre todo no que se refire aos contidos estratéxicos do Libro branco. que posibilita fundamentar as conclusións nos feitos e nas tendencias obxectivas nos distintos aspectos que se analizan. Galicia audiovisual: 352 Empresas 161. Os obxectivos que se perseguen coa realización do Libro branco son os seguintes: o Dotar ao sector audiovisual galego de un diagnóstico sobre a súa situación actual. Así mesmo.).6% sobre a facturación de 1997.5 m € Facturación 2.320 Empregados 12 m € Beneficio . o que permitirá que. senón tamén na dimensión sociocultural e na proxección exterior con que xa conta a nosa produción audiovisual. na que colaboraron abertamente as partes implicadas. que lles permita aos axentes que nel operan tomar as súas decisións estratéxicas en base a unha información obxectiva. o Reforzar o compromiso da Administración para acadar a máxima eficiencia tanto dende o punto de vista económico e do emprego. foron tamén diversos os estudos que se levaron a cabo de cara a unha diagnose actualizada e rigorosa sobre unha actividade que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista económico e do emprego.7% con respecto ao ano anterior e do 145. Este nivel de participación foi un aspecto clave para lograr un axeitado consenso. que consoliden e potencien o noso audiovisual.

72% 10.029.05% 6.00 41.44 31.431.92% 144.27 137.00 3.79% -4.33% -0. O dato de crecemento de Fogares con recepción da TV a través de cabo e de crecemento do acceso a Internet son de 2004/2003.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA alén da súa edición en soporte papel.925.94% 18.299.03 20.403.d.d.36 33.d. -0.d. n.25 2.d. n. n.20 22.618.73% 7.d. A recadación por butaca é orientativa.14% 17.922.61% 3.00 10.65 218. n.d.62 6.69 563.d.472.722.321.07% 4.57% 2.16% 7. 639.18 431.d.d.296.37% 16. os datos sectoriais.93 12.184.10 8.938.d. Este observatorio ofrecerálles ós axentes do sector unha información completa sobre os principais indicadores numéricos e un cadro de mando. por ser o dato de butaca do 2004.669.10 4. n.135 4.25% 6.63% Facturación total Resultado total Emprego total Número de empresas Facturación media Facturación por empregado Resultado medio Resultado por empregado Plantilla media por empresa Recadación nas salas de exhibición comercial Espectadores nas salas de exhibición comercia Número de cines Número de pantallas Butacas Recadación por pantalla Recadación por cine Habitantes por pantalla Pantallas por cine Recadación por buta Asistencia media Gasto medio per cápita en cine Frecuencia anual per capita Precio medio da entrada Consumo diario medio de TV Fogares con recepción da TV a través de cabo Fogares con DVD (%) Acceso a Internet por ADSL (%) Audiencia da TVG Acceso a Internet (usuarios do último mes) (%) may-05 Fonte: Elaboración propia.00 161.002.827 57 202 32. n.42 189.55 853.32 44.d. n.11% 14.91% 29.33 36.07% 11.d.24% 19.00 37.26% 45.d.20% 11. O dato de crecemento de Fogares con DVD é de 2004/2002.27% -2.32 208. que permita manter o diagnóstico permanentemente actualizado e sirva como base para reformular as actuacións e adaptándoas as necesidades de cada momento.05 69.716 121.10 15.49 9.d.376.63 29.19 352 819.27% CMI 1998-03 en Galicia 25.207. n. n.35 34.d.932.40 3. n.30 España n.64% 3.27 5.d.46% n. n. n.d. Nota: Para os datos disponibles no 2004 ou o 2005 o crecemento medio interanual (CMI) está calculado sobre 2004/1998 ou 2005/1998.24% 6. n.35 4.83% 19.06 3. Cadro de mando do sector audiovisual galego Variable Facturación Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Número de empresas Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Data 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2004 2004 2004 2003 2003 2004 2004 2003 2004 2003 2004 2003 2004 2004 2004 2004 2004 Galicia 64.94% 3.63% 8. n.527.26 27. n. n. según o caso.903.92 270.996.58% 26.61% n.11% 17.896.95 2.795. n. estean dispoñibles na Internet.188.d.d.375.982.49% 16. n.86 1.001 1.d.40 193.24% -0.04% 10. n.473 145.72 31.32% 141. 5.09% 4.60 34.49% 13.126.97 14. n.923.576.d.54 752.55% 8.468.888.89 435. Emprego 13 .00 66.388 1. na páxina web do Observatorio do Audiovisual.94% -4. permanentemente actualizados.00 12.59 24.320.84 46.81% 1.d.623.18 5.

o Medidas para a potenciación da difusión das obras audiovisuais. 3.I. inclúense dous grandes bloques de apartados: os capítulos 2. ou as relacionadas coa televisión dixital. con especial énfase nas novas tecnoloxías.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO I.I. I. No documento. con especial énfase na preservación da nosa identidade cultural e lingüística. 6 e 7 dedícanse á análise de situación e os capítulos 8 e 9 ao diagnóstico e establecemento das principais liñas de actuación. fomentando a innovación en procesos e produtos. o Capital humano. o o Medidas para a promoción do sector e o achegamento á sociedade. medidas para fomentar a creación audiovisual en xeral e. no que Galicia está a alcanzar significativas cotas de especialización.II Estrutura do Libro Branco O Libro branco está integrado por 10 capítulos. o Fomentar o consumo do audiovisual utilizando este medio como canle para a educación e a cultura. Análise do sector audiovisual O capítulo 2 do Libro Branco aporta unha visión xeral de cáles son as principais tendencias do mesmo a nivel tecnolóxico. mantendo e potenciando o esforzo que a Administración xa ven realizando. obtendo resultados no ámbito nacional e internacional. o Financiamento e política de axudas. actividades de observación para a optimización dos medios xa existentes ou a ordenación das redes de telecomunicación. posta en marcha do Observatorio do Sector Audiovisual. servizos e coñecemento estratéxico para o sector. 5. Así mesmo. mediante actuacións. o Políticas para potenciar a animación e multimedia. mediante realización de . a partir dos datos oficiais correspondentes aos últimos nove anos. o rexistro de empresas. de modo moi especial. medidas para a protección da propiedade intelectual. con medidas para axeitar oferta e demanda neste mercado laboral ou plans de formación continua e reciclaxe profesional orientadas ao persoal que xa integra o sector.I Principais liñas de futuro No Libro branco establécense as grandes liñas de actuación nos aspectos clave para a competitividade deste sector: o Ámbito normativo e ordenación do sector: regulación das novas canles televisivas. como Internet. a regulación dos contidos e a posible posta en marcha dun Consello do Audiovisual de Galicia. para apoiar as empresas na busca do financiamento máis axeitado a especificidade do produto audiovisual. o Apoio á creación de obras e produtos audiovisuais. como a Cidade da Imaxe. incidindo en aspectos como as coproducións. 4. información que foi recompilada de forma específica para este traballo e como base para as actualizacións que se pretenden realizar a partir de agora. No capítulo 3 inclúese a análise económica. Comercialización e acceso a novos mercados: potenciar as ferramentas para contar cunha análise de mercado adaptada ás necesidades empresariais. o Dotación de infraestruturas. o I+D+I e novas tecnoloxías. ademais da parte introdutoria e de presentación. o fomento de contidos multimedia e multiplataforma. completouse a información oficial. potenciar a imaxe de marca do sector audiovisual galego ou accións para o acceso a novos mercados. en especial das televisións autonómica e locais.

a distribución e a exhibición. I. televisión e outros ámbitos da produción entre os que destaca. incluíndo a referencia ás tendencias que marcarán o futuro. o ámbito normativo. o Celebración dunha derradeira mesa de traballo. coa participación dos principais axentes e empresas de todos os subsectores. o rasgo que caracteriza o Libro branco no seu conxunto é a participación de tódalas instancias relacionadas co audiovisual en Galicia e o manexo de moitas e variadas fontes de información. Nos capítulos 4 5 e 6 ofrécese a panorámica descriptiva dos diferentes subsectores: cine. a xeito de síntese.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA enquisas ás empresas. o o o o o Validación da metodoloxía por parte da Comisión Especializada. Polo que antinxe á participación. O capítulo 5 dedícase ó ámbito da televisión. Diagnóstico e liñas de futuro O capítulo 8 contén o diagnóstico do audiovisual galego. O capítulo 6 abrangue o resto dos ámbitos da produción audiovisual: multimedia. tales como localización e casting. incluíndo a produción de longas e curtametraxes. os feitos máis significativos son os seguintes: o Seguimento do traballo pola Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. Dende un punto de vista global. posprodución. A análise do cine en Galicia abórdase no capítulo 4. publicidade e servizos de apoio á produción. incluíndo no capítulo 7 unha descrición das institucións e asociacións que o artellan. As fases seguidas no desenvolvemento do traballo móstranse no seguinte cronograma: 15 . Tamén dentro deste bloque descritivo se considerou necesario facer referencia ao nivel de ordenación existente no sector.II METODOLOXÍA: UN ESFORZO PARTICIPATIVO Detrás de cada un dos aspectos tratados ao longo do Libro branco existe un fundamento metodolóxico que se apoia na existencia dun enfoque ou modelo conceptual para a análise e un proceso de traballo fundamentalmente centrado na obtención e tratamento da información necesaria para o desenvolvemento dos distintos apartados. tal como se recolle na bibliografía. Presentación das conclusións parciais do Libro branco no Congreso do Audiovisual. Nel recóllese. Con base na devandita información e nas contribucións ao longo do traballo dos axentes implicados. animación. produción de vídeo. a diagnose estrutúrase arredor dos principais eixos temáticos de interese para o sector e preséntase unha síntese en forma de DAFO. a produción de animación. Presentación da metodoloxía ante o Pleno do Consello Asesor. sonorización e dobraxe ou subministración e aluguer de equipos. No capítulo 9 resúmense as principais propostas formuladas polo sector de cara ó futuro. de validación das conclusións do Libro branco. coa perspectiva da cadea de valor. unha recompilación dos principais feitos e tendencias analizados nos capítulos anteriores. formativo e financeiro ou as actividades de promoción. para poder presentar información de carácter analítico en función do tipo de actividades que desenvolve cada unha delas ou dos subsectores que integran o audiovisual galego. Convocatoria de mesas de traballo abertas á totalidade do sector. analizando a oferta de canles televisivas tanto no eido autonómico como local e a actividade de produción orientada ó medio televisivo. pola súa importancia actual. Realización de enquisas para recoller aspectos relativos ao diagnóstico e ás liñas de actuación.

A maiores. Para a confección da listaxe de axentes que conforman a poboación obxecto do estudo partiuse da Guía de recursos do audiovisual confeccionada polo CGAI. Cómpre advertir sobre a falla de estatísticas fiables: sectores tan atípicos como a televisión local. condicionado pola dispoñibilidade de datos estatísticos. Por esta vía obteríanse os datos económico-empresariais entre 1996 e 2003. resultado. así como as diferenzas existentes na elaboración dos presupostos das canles de televisión. Ao peche do prazo marcado para a recepción de cuestionarios recibíronse 98 doutras tantas empresas e entidades do sector. xa que logo. emprego. Para tentar paliar alomenos en parte estas deficiencias. fondos propios e activo total. sobre todo cando revisten a forma de empresario individual. e ademais dalgúns datos que non aparecen reflectidos na información contable das 2 mesmas (destino xeográfico das vendas ou grao de temporalidade do emprego) . esixiron un gran esforzo na labor de busca e contraste desa información. os datos económico-produtivos de cada unha destas compañías proceden das contas que anualmente remiten ao Rexistro Mercantil correspondente e recabáronse a través de Informa. co obxecto de recompilar. na súa última actualización dispoñible na Rede. Os datos desta 2 Este cuestionario foi validado polos membros da Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Cronograma de actividades do Libro Branco do Audiovisual en Galicia (2004/2005). Delas extraéronse datos de facturación. indicadores tan complexos como a facturación por venda e aluguer de películas de vídeo. neste caso. que obriga en ocasións a deterse en 2003 ou mesmo en 2002. por unha parte. . capital social. a información das que non teñen obriga de depositar contas no Rexistro Mercantil (empresarios individuais e outras formas de sociedade). ou os confusos e interesados datos das empresas de produción e servizos. as que se refiren ao detalle da desagregación sectorial e espacial e os escasos datos dispoñibles no ámbito da empresa. Actividades Revisión bibliográfica e análise dos traballos previos Deseño e avaliación da metodoloxía Actualización da base de datos Elaboración e avaliación do prediagnóstico Recompilación dos datos económico-financeiros Definición dos indicadores Actualización dos indicadores Enquisas e entrevistas aos axentes do sector Mesas de traballo para o deseño das liñas de actuación Redacción de contidos do Libro Branco Revisión do borrador do Libro Branco Maquetación Edición de contidos na web do Observatorio do Audiovisual Ago Set Out Nov Dec Xan Feb Mar Ab Mai Xuñ Xul Velaiquí os aspectos máis destacables da metodoloxía que se empregou en cada área das que integran o Libro branco: Estudo económico O presente estudo pretende obter unha encadre xeral do audiovisual galego dende o punto de vista económico e unha visión de detalle das distintas actividades empresariais que o integran. As limitacións. O estudo está. confeccionouse un cuestionario para as empresas. incidindo nos factores determinantes da súa competitividade. aínda que só foi posible nos casos en que revisten a forma de sociedades mercantís e cumpren ademais coa obriga de depositar as contas. son fundamentalmente de dous tipos: as derivadas do atraso na dispoñibilidade das informacións.

este grupo estará conformado por empresas produtoras. Polo tanto. pola parte do cine. que ofrece abundante información tanto de espectadores e recadación como de pantallas e cines e. Entenderase por subsector cinematográfico o conxunto de empresas que producen. distribución e exhibición cinematográfica. os Informes de comunicación ou o Libro branco da cinematografía e 17 . salas de exhibición ou cineclubes. Por outro lado. procedeuse á elección dunha mostra de empresas baixo o único criterio de selección da capacidade para completar a serie dos seus datos económicos dende 1996. tres subsectores nitidamente diferenciados: o cinematográfico. procedeuse á catalogación das 352 empresas detectadas segundo a actividade desenvolvida. así mesmo. As fontes manexadas na recompilación de datos para estes capítulos foron. os directorios de empresas Ardán ou Informa. noticias en prensa. A partir de toda esa información. distribuidoras e exhibidoras de cinema. están incluídas nese apartado as produtoras de programas e as cadeas ou redes de televisión que emiten en aberto. De outra banda. televisión e auxiliar. Ademais. elaborouse unha completa base de datos de empresas. algúnhas magnitudes. dúas de televisión (locais e autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión). exhibidora e distribuidora. como os fondos propios ou o activo total. quedou establecida outra clasificación posterior distinguindo tres categorías na produción (produtoras de cine. de animación e de multimedia). Comunicación Social e Turismo. Ademais. distribúen e exhiben longametraxes e curtametraxes de ficción. malia que as carencias nalgúns casos obrigaron a desbotar os dous primeiros anos. Hai. Estes grupos de actividade manteñen entre eles relacións de interdependencia. na industria audiovisual existen. Ademais. a Base de datos de películas confeccionada polo mesmo departamento ministerial. correo electrónico ou mesmo por vía telefónica⎯. a grandes trazos. entenderase por subsector de televisión o integrado por empresas que producen e/ou emiten sinais de televisión ata o usuario final. AEGA ou o Cluster. Ademais. Os datos solicitados eran dos dous últimos exercicios dispoñibles naquel momento (2002 e 2003). Para o posterior tratamento dos datos.consideraranse incluídas tanto a sonorización e a dobraxe como o aluguer de equipos e outros servizos á produción e posprodución. que se utilizou para a estimación das taxas de crecemento global do sector. asociacións. das que só se obtivo información a partires do ano 2000.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA guía contrastáronse coa información achegada pola Consellería de Cultura. de xeito que se confeccionou unha primeira clasificación como produtora. xa sexan nacionais con espazo de desconexión. xa sexa en aberto ou codificadas e de pagamento. palmarés de premios en festivais. Estudo do cine. Polo tanto. etc. Finalmente procedeuse polo equipo redactor á explotación estatística dos datos. autonómicas ou locais. de maneira que de entrada se elaboraron series temporais dende 1994 a 2003. sen embargo. a través de fax. vídeo e televisión. dentro da industria auxiliar do cine -entendendo como tal aquela infraestrutura empresarial especializada en ofrecer servizos ligados á produción cinematográfica. A cada unha destas empresas fíxoselle chegar a mediados de decembro de 2004 e por correo postal un sinxelo cuestionario co obxectivo de lograr a maior cantidade de información co menor custo en tempo e esforzo para a empresa enquisada. do Ministerio de Cultura. o da televisión e vídeo e o da multimedia e a animación. televisión e outros ámbitos de produción Dende o punto de vista dos produtos finais. así como de institucións. tamén se rastrexaron outros ámbitos. dúas de servizos auxiliares (dobraxe e sonorización e outros servizos). como as listaxes de membros das asociacións AGAPI. o Boletín informativo do ICAA. a Film Comission de Galicia. entidades formativas. Co mesmo propósito puxéronse á disposición das empresas distintos medios para cubrir os datos ⎯por vía postal. polo que se di que conforman o que inicialmente se definiu como o sector audiovisual.

as enquisas de uso das tecnoloxías da información e a comunicación (TIC) nos fogares do INE. aos principais proxectos das empresas. incorporando os feitos e tendencias de cada un dos principais subsectores e. E ademais. a través de buscas en Internet ou en distintos boletíns oficiais confeccionáronse as epígrafes dedicadas ao marco normativo. e os resultados do Estudio General de Medio. para a celebración das mesas de traballo. destácanse os informes publicados sobre o audiovisual durante os últimos anos. A iniciativa pública e privada potenciaron o audiovisual galego A partir da revisión das análises de situación levados a cabo na Comunidade Galega e en España. traballos realizados dende as asociacións do sector e de modo especial a memoria e guía de recursos que periodicamente publica o CGAI. en Santiago de Compostela.. Progresivamente.. establecéronse 4 grupos nos que se integraron os principais axentes sectoriais (empresas. este documento foi avanzando no seu alcance e contidos. Para a publicidade. Ordenación sectorial Para a recollida de información sobre as asociacións e institucións do sector audiovisual galego e co obxecto de que esta fose o máis homoxénea posible. aparecerá a Internet como medio acaído para acceder ás novidades na produción. Diagnóstico e liñas de actuación Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo nos últimos tempos tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o audiovisual galego. á política de axudas ou ás actividades de promoción. a principal fonte de información foi Infoadex. 3 Entre estes traballos. por unha parte. incluíndo representantes das principais asociacións e institucións.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO artes audiovisuais en Galicia do Consello da Cultura Galega ofrecen unha información moi útil nos aspectos de distribución e exhibición en Galicia. Interesaba reunir un número suficiente de integrantes e cubrir as distintas actividades nas que se tiña interese. os estudos de Rede. Ademais. ás aperturas de novos centros de exhibición. os días 21 e 22 de febreiro de 2005. das principais produtoras e dalgunhas de recente creación. estudos de necesidades formativas. dispúxose dun primeiro documento de prediagnóstico. En paralelo. que sería validado coa Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual. musicais e audiovisuais da SGAE como das distintas edicións do Anuario audiovisual de EGEDA ou do Anuario de Televisión de GECA. confeccionáronse diversos estudos para acadar un coñecemento actualizado e rigoroso sobre un sector que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista socioeconómico como no eido cultural e de proxección exterior de Galicia 3. Para a parte da televisión. etc. que tiveron lugar no hotel Porta do Camiño. Na epígrafe de multimedia utilizáronse. elaboráronse uns formularios que se lles fixeron chegar aos interesados a través de correo electrónico.es sobre o emprego das novas ferramentas tecnolóxicas por parte dos españois. sobre esas bases elaborouse un documento de análise máis profunda e detallada. tomáronse datos tanto dos Anuarios das artes escénicas. ademais dos achegados pola medidora de audiencias Sofres. das entidades formativas con maior peso. asociacións. en toda a parte descritiva do documento. Tamén se tivo moi en conta a Memoria do audiovisual galego 2003 da Consellería de Cultura.) co fin de establecer unha dinámica de funcionamento na que se puidesen perfilar as principais liñas que definirán a estratexia de futuro. Posteriormente. . A ese fin confeccionouse unha lista inicial de asistentes. entidades de formación. institucións.

En torno a esas datas. Comunicación Social e Turismo. e en total contouse coa participación de 38 persoas. As mesas tiveron unha duración aproximada de 3 horas cada unha delas. que se celebrou o día 13 de maio de 2004 na Sa de Xuntas da Consellería de Cultura. a partir da consideración do binomio mercado/tecnoloxía (cine e vídeo. Cultura. estes paneis tiñan o carácter de validación de conclusións. Durante a celebración das mesas. en representación de 36 entidades ou empresas diferentes. etc. procedeuse á incorporación das observacións e suxestións dos asistentes e á confección de novas versións dos documentos de diagnóstico e propostas de fututo. Por fin. pedíuselle ós ponentes que se posicionasen sobre a documentación que previamente se lle fixera chegar de maneira que se constatase o seu grao de acordo co diagnóstico presentado e a súa opinión sobre a proposta de liñas de actuación que cumpriría desenvolver. O obxecto da convocatoria era contrastar con eles o alcance do Libro branco e especialmente as propostas de actuación. tivo lugar unha derradeira mesa de traballo de validación e conclusión. Asuntos Sociais. A configuración dos grupos de traballo de cada unha das 4 mesas axustouse á cadea de valor sectorial. para incorporar en cada unha destas temáticas unha visión completa). televisión e multimedia. 19 . en Santiago de Compostela. o 18 de maio celebrouse unha mesa institucional cos representantes das Consellerías con competencias no eido audiovisual. Emprego e Relacións Laborais e. para o cal previamente fíxoselle chegar a cada integrante dos grupos un resumo do diagnóstico sectorial e unha proposta de liñas de actuación. En cada un dos grupos abordáronse os aspectos apuntados no diagnóstico. Ao tempo cursábase. Con posterioridade. Industria e Comercio. incidindo con maior profundidade naqueles que máis importancia tiñan para cada unha das actividades estudadas. por correo electrónico. Ademais. por suposto. así como a posible achega dalgunha idea adicional que se poidera considerar relevante. Educación e Ordenación Universitaria. Nela se buscaba recoller a opinión do sector en torno ás conclusións xerais que sairan das mesas de traballo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA expertos na a materia. unha convocatoria aberta a todas as empresas que figuraban na base de datos invitándoas á asistiren ás mesas de traballo. Comunicación Social e Turismo. que novamente se distribuíron entre os asistentes para unha segunda rolda de validación. Innovación. a saber: Economía e Facenda.

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L D E G A L I C I A O sector audiovisual Situación actual e tendencias CAPITULO 1 .

Para a gravación. O consumo audiovisual forma parte do gasto doméstico destinado ao lecer. aínda que repita exactamente a combinación de elementos. en xeral. As características do produto audiovisual difiren en boa medida das do resto de bens e servizos. tanto materiais como inmateriais. mesmo académicos. dende o punto de vista cultural. emprego. xa que pode ser transmitido e. ao tempo que. o audiovisual xera riqueza e crea emprego. coñecementos. en moitos países o audiovisual adoita recibir apoio público 4. especialmente no caso das iniciativas máis innovadoras e arriscadas dende o punto de vista cultural. o despregamento das modernas redes de fibra óptica pasa pola rendibilidade dos servizos e o atractivo do produto audiovisual ligado ao entretemento. que nalgúns ámbitos. 21 .. con independencia do soporte tecnolóxico utilizado. As actividades audiovisuais entrañan un elevado risco empresarial. Así. polo tanto. o feito de que os factores produtivos se combinen de forma diferente en cada produto audiovisual dificulta a determinación das regras que definen a súa nacionalidade. O elevado risco deste tipo de actividades afecta negativamente as súas posibilidades de acceso ao financiamento tradicional. dentro do mercado audiovisual conviven meros produtos de consumo masivo con outros considerados obras de arte. o proceso de converxencia na multimedia do audiovisual coa neotecnoloxías da información e a comunicación fai que a tamén denominada industria dos contidos. ideas. coa salvedade de que esa unidade pode contar máis de unha obra e unha mesma obra pode incorporarse en varios soportes. que se mostraron como de éxito no pasado. actitudes ou sentimentos. por separado. como a electrónica ou as telecomunicacións. por exemplo. O sector audiovisual. o contido visual ou sonoro ten unha duración lineal e o obxectivo do proceso é comunicar o contido a un público. debido a que participa das características dos dous. incremente notablemente a súa importancia estratéxica ao actuar como unha locomotora que turra doutros sectores que ata o de agora camiñaban O audiovisual crea riqueza. Como actividade industrial. coñecementos. O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS Convencionalmente. Isto fai que o empresario non teña ningunha seguridade de éxito. transmite valores estéticos. as viaxes ou a lectura. 4 Así mesmo. transmite valores. debido a que cada produto é único e irrepetible ao realizarse a partir dunha combinación irrepetible de factores produtivos.. Trátase de un concepto moderno. consumido. percepción e comprensión deste tipo de obras requírse un dispositivo tecnolóxico. que está aumentando exponencialmente nas sociedades desenvolvidas. transmisión. Algúns expertos coinciden en denominar obras audiovisuais a aquelas que comprenden imaxe e son nun soporte. Doutra parte. que a súa vez é unha unidade física independiente na que se transporta a información visual e sonora. tanto incorporado nun soporte físico como dunha forma intanxible. especialmente cando a prestación do servizo non está ligada a unha localización xeográfica concreta. Por iso. Por iso. en competencia con outros ítems como a hostalería. enténdese por sector audiovisual ó conxunto de actividades no eido da comunicación humana que empregan como canle para a transmisión da mensaxe os medios auditivos e visuais. ideas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. emprega como canle medios auditivos e visuais aínda non está suficientemente asumido. informacións.

a televisión en todas as súas alternativas. Tamén engloba outro tipo de contidos que paulatinamente se 5 6 Colexio Oficial de Enxeñeiros de Telecomunicación (2005): El sector audiovisual y su evolución. Así mesmo. recentemente. outros Fonte: Pablo Martí e Muñoz Yebra O audiovisual pode considerarse como un macrosector altamente complexo que engloba aspectos e peculiaridades de actividades tan dispares como a da produción de contidos (cunha clara orientación cultural. Nela o produto audiovisual ou multimedia cobra unha importancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. Os países desenvolvidos atópanse inmersos nunha sociedade de consumo marcada pola era da imaxe. con independencia do medio de transmisión utilizado e de se vai dirixido a un só individuo ou a un conxunto deles.. captando e fidelizando consumidores a escala internacional. etc. ordenadores antenas DVD. . artística e formativa). a moda. cultural. Clasificación do sector audiovisual Cinematografía Creación de contidos Produtoras de cinema Televisión Produtoras de cinema e televisión Televisións. a das telecomunicacións (coas súas facetas de cambio tecnolóxico. a verdadeira importancia da creación audiovisual é a súa implicación cada vez maior no mantemento e evolución da cultura de unha comunidade. COIT. para proxectar no exterior o potencial económico. a gastronomía. operadoras de telecomunicacións En liña (Internet. como o DVD ou os sistemas en liña6. forte competencia e obrigas de servizo público). Outro aspecto que hai que ter en conta é a súa capacidade para xerar imaxe de país. videoxogos. o vídeo ou outros soportes de reprodución baseados na combicación de son e imaxe. na provisión e recepción simultánea de son e imaxes en movemento. produtoras de cinema e televisión Distribuidoras cinematográficas e discográficas Tendas e videoclubs Multimedia Empresas de software e vídeoxogos. integradores de contidos Operadoras de telecomunicacións: terrestre. DVD descodificadores Sistemas de transmisión. é dicir. o de Internet e os servizos avanzados da Sociedade da Información (coa súa vocación de universalidade) 5.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O conxunto da industria cultural require de seu unha grande implementación da mercadotecnia. Tamén é unha actividade empresarial cuxos custos artísticos tenden a incrementarse á marxe da produtividade. Pero máis aló dos feitos económicos. integradores de contidos. os videoxogos. DVD) Provisión de servizos Salas de exhibición Transmisión/Distribución Distribuidoras cinematográficas Equipamento para o consumidor (fabricantes) Equipamento para produtores e distribuidores (fabricantes) Equipamento de salas. Televisores. vídeos. Televisores. social e tecnolóxico de Galicia como país moderno e de primeiro rango internacional. Equipos para a Equipos para a infraestrutura de duplicación de duplicación de redes. Por sector audiovisual enténdese o conxunto heteroxéneo de mercados caracterizado por participar. Retos y oportunidades. o que provoca un incremento dos custos de produción. outros Televisores. Madrid. é evidente a capacidade das cinematografías e o conxunto da produción audiovisual para “vender” outros sectores como o turismo. Na sociedade posindustrial os contidos audiovisuais son unha ferramenta básica na creación da imaxe pública dunha sociedade cunha/s cultura/as determinada/s. o que engade un maior risco para o investidor. cable. A industria audiovisual comprende negocios que teñen como ventá ao público o cinema. sistemas de audio. La televisión. directa ou indirectamente. vídeos. sistemas de persoais. Editores. laboratorios fotográficos. consolas de audio parabólicas. equipos de contidos contidos óptica e audio. satélite CD/Vídeo/DVD Discográficas. equipos de óptica e audio. televisión interactiva) Off line (CD-rom. a dos medios de comunicación social (coa súa incidencia na protección dos dereitos cívicos e as liberdades públicas) e.

os comedidos esforzos que para a súa eliminación se realizaron por parte dos Gobernos recibiron sempre unha forte contestación. por mor da interactividade. como se desprende dos máis recentes cumios da Organización Mundial do Comercio (OMC)..) Radiodifusores Distribución de contidos Operadores de telecomunicación Internet Sites. No eido puramente económico. a radio e o multimedia. a súa participación na cadea de valor e. o cine recibiu unha grande atención por parte das administracións públicas. por unha parte. Por outra parte. basados en redes de comunicación: · xDSL · cable · com... o seu principal input. nun auténtico centro de ocio e telecomunicacións que lle permite ao usuario dende o visionado da última estrea cinematográfica á adquisición dunha nova vivenda ou a posibilidade de se comunicar. A globalización reforzou aínda máis os argumentos daqueles que defenden a necesidade de contar con políticas públicas que garantan a diversidade cultural. pouco satisfactorios. a televisión. senón que é tamén. a conexión do televisor ás redes de 23 . O sector da televisión está a experimentar profundos cambios que. a antiga caixa tola. que se traduciu habitualmente en medidas de apoio e protección á produción nacional. provisión de servizos. Esas actividades poden clasificarse atendendo a dous criterios fundamentais. Dende o punto de vista do produto. o discovideográfico.. MACROSECTOR AUDIOVISUAL Empresas comercializadoras de dereitos SW profesional e entretenemento Empresas produtoras Contidos cinematográficos Producións deportivas e espectáculos Produción y posprodución de contidos AUDIOVISUAL CLÁSICO Empaquetamento e edición de contidos Sistemas basados en soportes físicos (CD. as novas consolas de videoxogos ou as axendas electrónicas. móviles · . con familiares no estranxeiro. por outra. en xeral. Fonte: GRETEL 2005 En resumidas contas. equipamento para o consumidor e equipamento para produtores e consumidores. en boa medida. o seu máximo expoñente. como os teléfonos portátiles ou móbiles de terceira xeración. aínda que crecentemente interrelacionados: o cinematográfico. Debido á súa posición preponderante. basados en redes de telecomunicación dedicadas: · radiodifusión sonora · TV (terrestre/cable/ Satélite) Sites. Os resultados destas medidas foron. mediante videoconferencia. en moitas ocasións. especialmente dende a perspectiva do fomento da cultura. pois marca as tendencias do resto das actividades e é.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA consumirán noutros terminais. pero non por iso deixaron de ser demandados polas empresas. As dúas primeiras constitúen os servizos audiovisuais. o macrosector audiovisual en sentido amplo estaría formado por actividades económicas que se inscriben tanto no eido industrial como no de servizos. o sector audiovisual divídese en cinco tipos de actividades: produción de contidos. O sector cinematográfico non é soamente o máis antigo. pódese clasificar o sector audiovisual en cinco subsectores. mentres que os dous últimos teñen carácter industrial. transmisión ou distribución. é máis. transforman o televisor. as características do produto final que se pon a disposición do consumidor final.

atopámonos agora no limiar dunha nova era cuxo motor é a tecnoloxía dixital. de maneira que se converte. empresas que traballan con interactividade ou intermediarios como os integradores de contidos). que virán determinada por innovadoras formas de distribución comercial dos produtos de ocio e a renovación dos sistemas de comunicación. senón que tamén require fondos cambios na estrutura do sector. Os límites en ciberespacio cada vez máis difíciles de determinar aceleran notablemente o proceso de globalización. a ampliación da oferta televisiva supuxo unha considerable redución do mercado de aluguer de videocasetes. Nos anos oitenta e noventa do pasado século. logo das privadas e máis recentemente a irrupción da televisión de pagamento. Estes cambios están a supoñer unha verdadeira revolución nos mercados adxacentes.1 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO A evolución do sector audiovisual. xunto coa venda. obter os seus ingresos directamente do consumidor e non a través da publicidade. especialmente no publicitario. ademais doutros cambios na forma de financiar as producións.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO telecomunicacións de banda ancha posibilítalle ao espectador elixir máis libremente os contidos a consumir e ás operadoras. que tivo o seu momento álxido en España durante os últimos anos do monopolio da televisión pública coa aparición primeiros das canles autonómicas. e poñen en evidencia a escasa incidencia dos sistemas de protección edificados nun contorno dixital. aínda que coa notable diferenza de que neles se produciu un aumento significativo da venda de vídeos. senón que provocará dous efectos que están chamados a cambiar a estrutura industrial do audiovisual: o aumento de operadores que ven dado polo incremento da capacidade das redes e unhas novas pautas de consumo. Dentro de poucos anos. a capacidade das autoridades para controlar ese tráfico. pon o servizo á disposición do consumidor fóra das súas propias fronteiras. por cabo ou vía satélite. no sistema de amortización de custos 7 máis importante para as obras cinematográfoicas ou videográficas . As novas tecnoloxias van implicar un cambio no audiovisual 7 Este comportamento do sector videográfico é similar ao que se pode observar noutros países europeos. O cambio tecnolóxico está a provocar a converxencia do sector audiovisual e do editorial nun novo sector multimedia cuxos produtos integran o texto. a imaxe e o son nun soporte dixital que permite a súa distribución no ámbito internacional mediante canles de difícil control. no caso da televisión. estamos no medio dun proceso de transformación. Agora. aínda hoxe baseado na concesión administrativa ou a licencia. grazas ao desenvolvemento das telecomunicacións. sobre todo debido á entrada de novos axentes aos que os "actores actuais" deberán ter en conta (fundamentalmente. polo forte impacto social do cine e da televisión. As novas tecnoloxías van implicar un cambio no modo no que se traballaba ata agora no sector audiovisual. Do mesmo modo que a banda de son e a película en cor mudaron a industria cinematográfica e a cor cambiou o medio televisivo. unha importante recuperación do aluguer. o que limita. marcou o século XX. Este formato dixital. en boa medida. xa que non soamente necesita substituición das redes e os terminais. comezando por modificar o marco regulatorio. Pero a progresiva redución dos prezos dos reprodutores de DVD e das películas nese soporte provocou. que suporán un reparto dos custos de produción con empresas coas que ata agora non se contaba. a piques de experimentar unha auténtica revolución. nos últimos anos. Cada vez é máis doado establecer intercambios directamente. nos albores do século XXI. Os negocios de intermediación entre produtores e radiodifusores encóntranse en pleno proceso de transformación. con efectos aínda non suficientemente estudados. Tecnoloxía que non só incrementará a calidade da imaxe e do son. produciranse modificacións importantes na forma de producir. Sen embargo. . 1. o paso do entorno analóxico ao dixital vai máis lento do que pode parecer.

e que permite a distribución global (ecinema) e. o risco ante a piratería do sinal . ao soporte dixital pode constituír unha oportunidade única para transformar o subsector cinematográfico galego. 8 Os sinais dixitais recibidos conteñen toda a información necesaria. fibra óptica. senón tamén o resto de axentes. Con este novo sistema. Non obstante. mentras que coa distribución dixital. o cinema dixital non só afecta os exhibidores. distribuidores e exhibidores.1 O cinema dixital Na actualidade o estándar internacional en cine é o soporte fotoquímico de 35 mm. en comparación co cinema de 35 mm . a dixitalización non só supón a desaparición da película. que fan posible a formación da imaxe na pantalla. a descarga de videograma por Internet con estándares de compresión MPEG-4. Pero nos últimos tempos algunhas cousas están a cambiar: a calidade da proxección mellorou. 10 A película de cine de 35mm ou de 70 mm garantiza que non haberá copias piratas de calidade hasta a aparición do DVD.1. incluídos produción. ademais conteñen a información de sincronismos. As principais razóns que se esgrimen en contra son: a falta de calidade da 9 10 imaxe. o soporte electrónico en calidade similar ao 35 mm. a produción dixital. Varios son os argumentos que frearon ata agora a implantación deste sistema. por outra. ao traer aparellados maiores índices de produtividade para competir nas mellores condicións na totalidade dos mercados e. especialmente. sobre todo. ondas hertzianas ou 8 satélite . 9 A calidade da videoproxección dixital é inferior. por unha parte. ao combinárense e sumárense. cunha calidade ainda maior. aos sinais dixitais que condicionan a proxección e que chegan ao cine a través de cable. Un fotogrma de 35 ten unha resolución de 25 millóns de píxeles en película de boa calidade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. distribución. O chamado e-cinema substitúe os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade equiparable ao celuloide. 25 . o alto custo dos equipos e a conseguinte dificultade financeira para abordar a reconfiguración técnica das salas. a dispoñibilidade de producións gravadas orixinalmente en alta definición está a medrar. senón que modifica as formas de consumo e abre posibilidades de novos modelos de negocio para produtores. empresas de servizos e. en milésimas de segundo. Hai incluso países onde as estreas fanse a 70 mm. Co cinema dixital. A dixitalización do cinema abrangue. isto é. a seguridade pode garantirse mediante sistemas de encriptación e. Estas A dixitalización supón a desaparición da película en celuloide tres fontes luminosas que están dentro do proxector responden. A evolución cara da película en 35 mm. cuxa tecnoloxía está dispoñible a uns prezos cada vez máis reducidos. Non obstante. que abarata as fases de rodaxe e posprodución. as novas salas de cine están dotadas dun proxector dixital automático. está baixando o custo dos equipamentos. finalmente. a pesar do ancriptado. forman toda a gama de posibles cores. o tradicional celuloide. a crominancia (que puntos de cor deben iluminarse) e a luminancia (con que intensidade deben iluminarse cada un deses puntos). a centenaria industria cinematográfica mundial enfróntare á transición tecnolóxica máis importante de toda a súa historia. tanto verticais como horizontais. por outro lado. e pasan 24 cada segundo. para alterar as actuais relacións asimétricas entre a cinematografía estadounidense e o resto. córrese o risco de que sexa pirateada inmediatamente con calidade dixital. que conforma as imaxes na pantalla a través por medio de tres cores básicas que.

dende a súa butaca. Ademais. co conseguinte empobrecemento da oferta cinematográfica. a mellor programación vénlle dada por satélite e a proxección funciona en automático. a fidelidade da cor. A posibilidade de proxectar a mesma película en diferentes salas á vez. reprodución tonal exacta e a ausencia de ruídos e distorsións temporais. Aforro dos custos de distribución. dos eventos e dos cines. o o Calidade de son o Calidade de imaxe (a resolución. Ademais. favorecerá unha democratización da oferta polo aforro de custos. As escasas e ailladas iniciativas levadas neste eido a cabo ata o momento xeraron desconfianza sobre o potencial desenvolvemento no cinema español. Vantaxes do exhibidor o Calidade de programación. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. Os distribuidores poderán servir as súas películas sen ter que cargar con grandes rolos de celuloide. segundo algúns autores. o que vén reforzado polas incertezas que conleva o aspecto tecnolóxico. o brillo. que xa non son o necesarias. Vantaxes do distribuidor o o o o o Desvantaxes do distribuidor A distribución dixital pode converterse. Facilidade de xestión. etc. . pola contra. co que o espectador poderá seleccionar. Fonte: Elaboración propia. dende un único disco duro preparado para enviar o sinal a distintos puntos. almacéns. Estrea masiva coordinada. estas novas tecnoloxías de produción e distribución poden acabar sendo o mercanismo que permita unha consolidación industrial do cine español. de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos “piratas” informáticos. o o o o o o Vantaxes do espectador o o Desvantaxes do espectador O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade da imaxe e o son do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. Redución dos custos operativos. Falta de interese nas retransmisións de espectáculos en directo a través deste sistema. o Redución dos custos operativos. o que desexe e escoitalo por cascos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Vantaxes e desvantaxes do cinema dixital para os diferentes axentes implicados Vantaxes do produtor o o o o o o Desvantaxes do produtor A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. O que aínda non se pode dilucidar é se o e-cinema reforzará o poder das grandes distribuidoras multinacionais. como as o temidas raias que se producen nas copias plásticas co uso) en todas e cada unha das proxeccións. das o estreas. Sácaselle máis partido ao formato orixinal en canto á resolución. aínda máis se cabe. o mercado mundial. en mans das grandes multinacionais. nunha valiosa ferramenta para monopolizar. A proxección da película en distintos idiomas simultaneamente. Non obstante. Control instantáneo do número de espectadores e da calidade da proxección en cada sala. Desvantaxes do exhibidor o o o O novo e-proxector resulta bastante máis caro que un proxector óptico dos ata agora utilizados Requírese unha completa remodelación das salas de exhibición actuais. de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos piratas informáticos. Ata o momento non existe entre os exhibidores un estándar común e alcanzable para a compresión da imaxe e para a súa descodificación. pois considérase que o colo de botella existente na distribución-exhibición para as películas españolas se agrandará. A distribución dixital acaba cos distirbuidores rexionais. Ampla durabilidade do negativo que asegura a súa o calidade en todas as proxeccións. As estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. ou. con publicidade máis directa e efectiva. Grandes campañas de publicidade da marca. A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. por canto as mellores películas e os eventos que máis lle interesan ao público estarán no seu cinema. O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. Estabilidade da imaxe proxectada. Necesidade de menos persoal implicado na proxección. Aforro do custo das copias.

1. un filme dunha hora e media de duración podería ser descargado en pouco máis de 30 minutos. a idea de transmitir cine pola Rede era considerada un absurdo. 13 14 Ao éxito da súa nova canle de películas podería contribuír o aumento de usuarios de banda ancha en todo o mundo. É por iso que Naspter pretende meter un pé nun sector que. A compañía nipona ten previsto dixitalizar as súas 500 películas máis vistas para que. 27 . o ano pasado a industria do cine perdeu uns 100 millóns de dólares a causa da piratería. o que permitirá recortar custos de publicidade. e están a negociar coa industria para levar cine aos fogares a través de Internet. que só vende música 13. Mentres. se contamos as perdas de vendas de produtos como o DVD.2 Difusión de contidos por Internet Ata agora estas tecnoloxías utilizáronse para piratear películas. loitar contra a piratería e aproveitarse das vantaxes das novas tecnoloxías dixitais. está dominado por MovieLink e CinemaNow. dentro de poucos anos. polo menos nos Estados Unidos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Segundo as previsións feitas por investigadores de IBM. nun cinema ou nun portátil⎯ en lugar de vender unha simple entrada para un espectáculo 11. A última estratexia podería permitirlle a un estudio vender simplemente a un cliente o dereito de ver unha película no formato da súa elección ⎯na casa. é capaz de converter as catro gigas que pode ocupar unha película de hora e media nun DVD en tan só 400 megas reproducibles por calquera reprodutor de DVD. e co fin de evitar a piratería e a copia de películas por Internet. DVD e televisión en aberto. pero os seus creadores cren que chegou a hora de que se dedique a algo máis proveitoso e menos problemático. O servizo consiste na difusión de fluxo continuo e instantáneo de audio e vídeo a través de Internet: a información pasa polo disco duro. Segundo a BBC. 12 Co novo formato. a partir do ano 2006. chegoulle a quenda ao cine cun novo sistema. poderá comprar o DVD nese momento e nese lugar. Conscientes 11 Os estudios estiveron a reducir recentemente o lapso de tempo que transcorre entre a estrea dunha película nos cines e o seu posterior paso á televisión de pagamento. a industria do entretemento reuniu ducias de aliados para convencer o Tribunal Supremo de Estados Unidos de que responsabilice os servizos de intercambio de arquivos cando os usuarios copien cancións e películas sen autorización. iTunes. utilizando Internet como soporte. É dicir. Trátase dun modelo de negocio B2C. segundo datos da consultora IDC. O que estes xigantes queren evitar é que 14 reproduza no audiovisual a tendencia sempre crecente que se desenvolve no mercado discográfico . cunha calidade superior ao VHS 12. debido ao enorme tamaño dos arquivos. Ata agora. Estima a canle inglesa que no ano 2010 as perdas se achegarían aos 500 millóns de dólares. Outra opción é o servizo vídeo baixo demanda. ata alcanzar os cinco millóns de ficheiros baixados ao día en todo o mundo. os internautas poidan descargalas a través dunha tenda en liña. 1. Pero logo dos logros de Napster e MP3 coa industria da música. Sony tamén tomou nota do éxito obtido pola tenda de A distribución de peliculas por Internet levou aos grandes grupos a tomar iniciativas legais música en Internet de iTunes para imitalo e saír pouco a pouco da crise que atravesa o sector cinematográfico logo da irrupción das redes P2P que permiten a descarga gratuíta de películas na Rede. O que non ofrece dúbida é que o desenvolvemento das telecomunicacións xunto cos avances na dixitalización e na compresión dos datos está a abrir novas vías para a difusión sen restricións dos produtos audiovisuais. senón que se almacena no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. no que o consumidor pode baixar temporalmente unha película a un disco duro para poder ser vista nun monitor de televisión ou do PC. O novo servizo melloraría de forma notable a plataforma e diferenciaríaa significativamente do seu principal rival. como eMule BitTorrent. Non obstante. os principais rivais de Napster non serán. pero non permanece. este tipo de programas. capaz de saltar os códigos de protección dos DVD e gravar o seu contido nun CD. multiplicáronse por oito en pouco máis de dous anos. nin moito menos. cando un espectador saia de ver unha película no cinema. as perdas xa estarían arredor de 4. senón a decena de redes P2P que inundan Internet. A distribución de copias de películas a través de Internet levou aos grandes grupos empresariais a tomar certas iniciativas legais. Aínda que estas cifras se refiren á repercusión en salas.000 millóns de dólares no ano 2005. tanto legais como ilegais. pero o rápido aumento de conexións de banda ancha e a lentitude na evolución dos sistemas de distribución en liña parecen inclinar a balanza cara ao lado dos “piratas”. E é que as descargas de películas a través da rede. o DivX.

aos miles de xogadores que participan dende calquera parte do mundo. Telefónica vén desenvolvendo un sistema de visión de contidos audiovisuais en streaming para usuarios con liñas ADSL. os videoxogos en liña vense como un importante mercado emerxente para os desenvolvedores e os fabricantes de consolas. 16 Xogar esixe a compra do software do videoxogo (en formato CD). Os problemas a que se enfronta a industria do videoxogo en España Os videoxogos en liña son un importante mercado emerxente derivan. instalalo no ordenador persoal e despois aboarse en liña na páxina web do videoxogo. O incremento no número de xogadores a través de Internet reflíctese no volume de negocio movido. que está a ser a grande aposta dos desenvolvedores de software e un potente motor de desenvolvemento de portais web. sometido coercitivamente polas distribuidoras. as redes e a saturación da oferta dificultan estreitamente as posibilidades de desenvolvemento. destinados a poñer en contacto xogadores de todo o mundo 16 que buscan unha nova forma de xogar en tempo real e con contrincantes tamén reais de calquera país . a recepción pasiva e os custos poñen en dúbida a verdadeira televisión interactiva. Non obstante. cunha mercadotecnia mellorable ou con nulas economías de escala. o clima para o desenvolvemento dixital no noso cine é pouco propicio. Pero os operadores existentes. cunha liña de grande ancho de banda. esta será presumiblemente a forma preferida polo público xuvenil. co nome comercial de Imagenio. O proceso de converxencia entre a televisión e Internet continúa avanzando lentamente nos dous sentidos: televisión en Internet e Internet na televisión. por medio dun servidor propio do xogo. Pero un dos novos usos dos xogos refírese ao videoxogo en liña. da falla de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios. 17 Pois aínda que a maioría de xogos de certo nivel gráfico e técnico se atopan editados e comercializados en formato CD. o usuario accede. e que reformula o concepto de 17 distribución propio das industrias culturais tradicionais . atomizado. o tamaño e a definición das pantallas. doutra. da absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses e. dunha parte. sobre todo nenos e adolescentes. e soamente probaron o mercado empresas 15 multinacionais . cuxa instalación e número de serie permiten logo conectarse vía Internet con outros xogadores. á vez que aumenta a oferta de programas dispoñibles nas páxinas das cadeas. Por Avanza a converxencia entre a televisión e Internet outra parte. pode facer realidade o soño da interactividade e a autoprogramación. Pero o sector audiovisual español ten unhas características específicas que van condicionar o desenvolvemento desas innovacións. cun nivel baixo de exportacións. aumentan as posibilidades de acceso a Internet a través do televisor. pois o espectador necesita encontrar unha adecuación entre o investimento e o atractivo dos contidos. a canle de retorno. a curto e medio prazo. a tendencia que está a adoptar a maioría de distribuidores é a de ofrecer a compra dese software en liña a través da mesma páxina intermediaria que conecta os xogadores. e. Así pois. os ámbitos de ocio e traballo. a televisión asociada ao PVR. Con uns hábitos de consumo fortemente arraigados e un escaso entusiasmo polos cambios tecnolóxicos. Estes xogos triunfan non só en Internet senón tamén en intranets de salas locais e de pequenos grupos de usuarios. 15 En España. as estratexias de desenvolvemento do cine español cara aos mercados dixitais son practicamente inexistentes: apenas existen servizos dispoñibles polo escaso desenvolvemento das infraestruturas de telecomunicacións. . Ademais. con un entramado sectorial desestruturado.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de que a piratería pode ser a verdadeira “aplicación asasina” do mercado multimedia. que xa buscan obter subscricións custe o que custe. A partir de entón. apóianse na tecnoloxía que avanza cada día na creación de sistemas de encriptación aleatoria para impedir a copia e o intercambio ilimitado. Recentemente estreáronse as primeiras series de ficción realizadas especialmente para seren distribuídas por Internet. Soamente.

Quizais a consecuencia máis transcendental polo momento estriba no cambio dos sistemas de produción que. E a interactividade e personalización non pasaron de ser elementos de mercadotecnia para atraer ao público. Máis alá das potencialidades da Rede. houbo algunha iniciativa orientada a unha información permanente e actualizable a través da Rede. motor demostrado da televisión en Internet. os espectaculares anuncios de series ou debuxos animados non pasaron de ser conatos illados. de balde. a banda ancha será un dos piares tecnolóxicos da televisión do futuro. a través do vídeo streaming. Pero o certo é que entregar vía web capítulos de programas de televisión se está a converter nunha maneira innovadora de promover produtos 18 audiovisuais . Do mesmo modo que se prevé o pirateo. Certamente. a estratexia xeral non pasou das fases iniciais de reforzo da promoción e da imaxe corporativa. Non en van as conexións de banda ancha a Internet estanse a converter nunha nova vía de entrada para os contidos televisivos. empezará a producir contidos complementarios ás súas emisións 18 O web streaming significa poder ver un programa nun ordenador sen facer unha baixada definitiva e tampouco ten as interrupcións que ocorren durante a reprodución directa dos programas. Outra virtude é que non necesita ter moito espazo no disco duro do ordenador. Calquera persoa cun ordenador conectado a Internet poderá presenciar en directo ou en diferido a retransmisión.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vantaxes e inconvenientes da difusión de contidos audiovisuais por Internet Vantaxes o o o o o o o A información pasa polo disco duro e almacénase no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. pasando polo móbil de terceira xeneración). sen modelo de negocio claro e sen rendibilidade. que pode ser tanto só de audio como de audio e vídeo. Coa tecnoloxía Streaming pódense difundir eventos públicos e celebracións. non confirmaron o que veñen sostendo moitos analistas estadounidenses do medio televisivo. ás veces en alianza con outros grupos. Outra das posibilidades da banda ancha é a de acceder a catálogos de vídeos históricos. do seu reducido tamaño e da súa escasa calidade. etc. evítase a posible descarga de virus ou accións de boicot. como a prensa ou a radio. que parecen obviar as desvantaxes técnicas do medio polo escaso ancho de banda dispoñible. comeza a constituír as cadeas en fábricas de contidos multiplataforma. A pesar da exigua cantidade de imaxes que chegan hoxe aos ordenadores vía streaming. pero cun escaso investimento e con pouca explotación da descentralización informativa. En canto á produción propia e adaptada a Internet. Pode ser moi elevado o número de usuarios que poden ver simultaneamente a retransmisión. pero cun notable atraso con respecto a outros medios. tanto as públicas como as privadas. Este sistema non permite as reproducións ou copias por parte dos usuarios conectados. E as canles televisivas virtuais de novo cuño tiveron ata agora unha moi escasa repercusión. 29 . presentar e animar os produtos doutra forma ou inserir o vídeo promocional dunha empresa na web. Inconvintes o O temor á piratería e a falta de seguridade nos contidos audiovisuais convertéronse nun dos principais problemas para autores. as televisións españolas. aptos para seren difundidos en todo soporte que teña posibilidades de público (dende a televisión temática a Internet. gran parte dos profesionais da comunicación están de acordo en que. a pequena pantalla farase máis grande do que nunca chegou a imaxinar: como lle sucedeu ao cine coa chegada do DVD. produtores e distribuidores. algún capítulo novo dun programa que logo mercará para poder continuar a historia. no sentido de que as operadoras de televisión son de entrada o principal e mellor posicionado dos provedores de contidos para a Internet. xa que as condicións de seguridade son moito máis elevadas que noutras opcións para compartir contidos. Todas as cadeas españolas de televisión instaláronse nos últimos anos en sitios web. Ata agora. a medida que aumente. e os esforzos orientáronse máis ben cara á información complementaria á programación (enhanced TV) e a explotar o éxito de certos programas. aproveitando a dixitalización das redaccións (e as potencialidades do newsroom). Esta práctica utilízase para promocionar programas de TV: o público pode ver. Fonte: Elaboración propia. E é que.

en calquera caso. pero. Á cabeza aparece Irlanda.3 A televisión dixital A televisión dixital terrestre (TDT) é unha nova técnica de difusión dos sinais televisivos. Pero as exclusivas de programas. cun exiguo 4%. económicas. .3 millóns de fogares. polo tanto. Segundo a consultora PricewaterhouseCoopers. o audio e os datos en bits (0 e 1). de entrada. É necesario un período de transición durante o cal as transmisións analóxicas estarán presentes e. necesitarán ofrecer unha alternativa que frustre as expectativas dos distribuidores ilegais. logo veñen Suecia. permite unha optimización do uso dun ben escaso. multiplicar por dez a actual oferta de televisión. Cunha proporción practicamente idéntica á española están Alemaña e Dinamarca. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos de vídeo de longa duración profesionais. como emisións de televisión ou películas. Isto supón. Segundo este informe. o espectro radioeléctrico no medio de difusión canle aire sobre a superficie terrestre. as ataduras dun sistema regulatorio ríxido e as incertezas da demanda están freando o desenvolvemento dunha nova forma de ver e pagar a televisión que racha coa concepción da vella televisión. No polo oposto sitúanse Italia (12%). Estes novos contidos poderán ser interactivos ou non. Noruega (23%). A súa principal característica é que. a banda ancha en Internet. farán que a experiencia televisiva se enriqueza enormemente. cun 10%. é dicir. Mentres a media de fogares con televisión dixital na Unión Europea ascendía a finais de 2004 a un 21% ⎯57% no caso de Reino Unido⎯. en España esta porcentaxe limítase a un 14%. case 2. polo menos ata finais desta década. técnicas e legais que iso leva consigo. Holanda. A introdución das novas canles dixitais non vai supoñer a desaparición inmediata das transmisións analóxicas. que presenta unha taxa do 22%. xunto cos estudios de Hollywood. ata agora. Portugal e Grecia. e Francia (21%). o que cuestiona a regulación do sector na era dixital e permite a entrada de novos competidores con ofertas máis especializadas que buscan satisfacer nichos de mercados emerxentes. todos eles cun 7%. A TDT perfílase como algo máis que un sistema mellorado de emisión-recepción de sinais de TV (como foi o paso da televisión en branco e negro á televisión en cor).1. cun 27%. Luxemburgo. Austria. que ten un 31% de fogares con TV dixital. a Rede lles ofrecía gratis.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tradicionais. pecha esta clasificación. as emisoras de TV e de cable. Agora ben. Isto leva a outro problema: moitos usuarios de streaming non están dispostos a pagar por algo que. Por iso. Os dous principais escollos que ten que enfrontar a consolidación do streaming son a urxente necesidade de protexer a propiedade intelectual en Internet e a reticencia dos internautas a pagar por servizos novos. 1. grazas ás tecnoloxías dixitais que transforman a imaxe. Finlandia. e Suíza que. A chamada “napsterización” de todo tipo de contidos require unha resposta contundente para garantir que o vídeo streaming sexa un medio de emisión seguro. aínda que a súa introdución sexa posterior á das súas homónimas por cable e satélite: é a única que pode asegurar a completa cobertura dos territorios sen custo para o usuario. A TDT representa un novo modelo de comunicación analóxico e dixital.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía. actualmente hai na UE uns 34. tamén a TDT representa un novo modelo de comunicación con todas as implicacións sociais. Son datos recollidos nun estudo realizado por Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (Gaptel). o mesmo programa vai ser emitido/recibido de xeito Existe un feito que fai que a confianza no pleno desenvolvemento da TV dixital terrestre sexa plena. Bélxica. tanto para os telespectadores coma para as propias emisoras.

Así. a Televisión Dixital Interactiva (TVI) supón o desenvolvemento da televisión con tecnoloxías que inclúen unha canle de retorno e posibilitan que os espectadores usen o medio de novas formas: acceso a Internet a través do televisor. transacción e 20 información . aprobado en febreiro de 2002. Non obstante. 31 . a pesar do impulso das televisións locais e das plataformas dixitais. Doutra parte. o desenvolvemento da TDT pasa por facer fortes investimentos en produción para realizar unha oferta que incentive a migración dos telespectadores. céntrase nas infraestruturas de telecomunicacións e no acceso aos servizos. o cal deberá rexerse pola normativa de telecomunicacións e de regulación de contidos 19. distribución de contidos por redes de banda ancha. entran en escea as canles de televisión xeneralistas que. tanto nas infraestructuras de difusión como dos dispositivos de recepción dos usuarios. na nova etapa da televisión dixital. como equipamento presente en todos os fogares. participar en programas de televisión e Persoal Vídeo Recorders. xeográficos. un gran desafío para todos os axentes do sector audiovisual. polo que non existe un modelo único. na pantalla combínase a emisión tradicional coa posibilidade de poder interactuar co contido. Pero a saturación do mercado pola vía da futura oferta e a elasticidade do investimento publicitario está freando ese necesario investimento en programas diferentes que sexan o motor da demanda. Ademais. polo que seguirán vixentes as disposicións da Directiva “Televisión sen Fronteiras” (Directiva 89/552/CEE. modificada pola Directiva 97/36/CE). 19 Esta última non se ve afectada pola devandita reforma. sociais e políticos. aínda teñen máis do 90% da audiencia e que actuarán de verdadeiros dinamizadores dos contidos interactivos. posibilidade de navegar por Internet. O modelo de comunicación da TVI é bidireccional e personalizado e permite satisfacer novas necesidades de entretemento. emisión de información a través de servizos vía satélite ou dixital terrestre. O novo marco xurídico aplicable ás comunicacións electrónicas. En esencia. en toda Europa entendeuse o convencemento de que este ha ser o sistema de difusión que substitúa en breve a actual televisión analóxica por ondas terrestres. Nos vindeiros anos produciranse algúns cambios no panorama da televisión dixital interactiva que relanzará as oportunidades de negocio. así como posibilidades de almacenamento e intercambio de programas que traen consigo os sistemas de TVI. e non inclúe unha directiva específica para o sector audiovisual. descarga de audio e vídeo. Por un lado. que modifican substancialmente o esquema da televisión como medio de comunicación unidireccional. T-comerce (comercio electrónico pola televisión). banca electrónica. debe xogar un papel importante na implantación da sociedade da información e axudar a superar a tradicional barreira de penetración de PC nos fogares españois. En todo caso. tecnolóxicos ou de novos servizos e de compromisos adquiridos. sen dúbida. cómpre definir tamén os axentes impulsores do novo sistema e elaborar uns plans de migración. Os países da Unión Europea abordaron de distinta forma a TDT. Non obstante. comunicación. 20 Algúns dos servizos da televisión interactiva son: EPG ou guías de programación. os principais cambios serán a entrada na cadea de valor dos fabricantes de produtos electrónicos de consumo. Os expertos convocados pola Administración que integran Gaptel aseguran que o proceso de dixitalización é. as autoridades comunitarias non regularon ese proceso de migración do analóxico ao dixital. a evolución a tecnoloxías de aplicacións abertas e os avances tecnolóxicos nos descodificadores. A súa implantación pode e debe atender simultaneamente a diferentes criterios: económicos. apuntan que.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Á vista das vantaxes técnicas que achega a TDT. o televisor.

á parte de manter estas dúas categorías. servizos de datos. a non ser que se consiga aumentar a “torta” publicitaria. • A interactividade da TDT por si mesma irá cambiando a forma de medir a audiencia. ao teren que repartir entre máis a aportación da publicidade. de maneira que a información non se descarga. xogos. tanto os clásicos da TV analóxica (películas. webcasting. • Á parte da necesidade xa mencionada de cambiar ou complementar o aparato receptor (televisor). teñen que ser abertos e compatibles. nVOD (near Video On Demand). e que lle permite ao cliente contratar películas e escoller cándo velas. publicidade interactiva. xa sexa polas súas características técnicas ou por acordo entre operadores. e pode que a xestión da interactividade. unha vez adquirido. Inconvintes da televisión dixital terrestre • Co aumento da oferta de programación que procura a TDT vaise fragmentar máis o público televidente. podemos imaxinar tamén sistemas mixtos. o que significa a posibilidade de transmitir un gran número de programas no futuro. • Facilidade de recepción e maior portabilidade (permite a recepción en vehículos en movemento). datos. xa que coas actuais técnicas de compresión dixital se poden difundir varios programas de TV (agora en España.. lle é transmitido no momento no que el decida. de forma que non queda almacenado en ningún dos equipos do usuario final. no caso de ser provistos por operadores de televisión de pagamento. de corridas de touros ou dunha estrea cinematográfica. uns catro ou cinco) sobre a mesma canle de 8 MHz.. etc. o que podería producir unha diminución dos ingresos das cadeas. senón que se envía pouco a pouco ao televidente a medida que se visualiza. que se acostumaron rapidamente a comprar a retransmisión de determinados partidos de fútbol. de modo que todos os transmisores situados ao longo dun territorio para transmitir un programa determinado o fagan utilizando a mesma frecuencia. como canles en aberto nas que determinados programas recorran ao pagamento por visión. nin dobre imaxe. con efectos surround e multilingüe. Existen tres maneiras de ofrecer contidos en pagamento por visión (PPV): VOD (Vídeo On Demand). haberá que adecuar a instalación de antena e os cables de distribución do sinal na maioría de residencias dos usuarios (en especial. • Diminución dos custos de distribución. • Ademais. ou fórmulas nas que se precise manter a canle aberta durante a publicidade para poder ver os contidos que sucedan a continuación. a difusión dixital elimina as canles de garda imprescindibles para evitar interferencias entre canles adxacentes de difusión analóxica. e teñen ademais que permitir a recepción dos programas de televisión dixital que se emitan en aberto. • Unha das grandes contribucións da TV dixital terrestre vai ser a posibilidade de establecer redes de frecuencia única (SFN). • Permite realizar desconexións locais (programación local). web TV. • Coa axuda doutras infraestruturas de telecomunicación. • Considerable aforro espectral. rede telefónica básica. algo que se esixe só dende 1998).). no que se repetirá o modelo da televisión por cable ou televisión por satélite. deportes. confección das programacións. • A ampliación do número de programas (canles en TV analóxica) fai prever a necesidade de aumentar a produción de contidos. • Coa TDT. con equipos receptores-descodificadores externos ao televisor (set-top boxes) que. pagamento por visión. con formatos panorámico (16/9) e convencional (4/3) e múltiples subtítulos. • Mellor calidade de imaxe: é unha televisión sen ruídos. transporte dos sinais e taxas por ocupación do espectro radioeléctrico. • Mellor calidade de son: será dixital e de calidade similar a un CD. unha solución intermedia ata que os problemas de implementación do VOD se solucionen. O pagamento por visión ou a compra de produtos audiovisuais a través das plataformas de televisión dixital é un dos servizos máis populares entre os subscritores. a TDT permite ademais a interactividade plena do usuario ou televidente. etc. • Redución da potencia transmitida necesaria para manter a mesma cobertura dos servizos analóxicos actuais. Fonte: Elaboración propia.). redes de telefonía móbil. • Hai que contemplar un plan de migración cun período transitorio. que lle permite ao usuario da plataforma pedir (comprar) un contido de televisión que. noticias. interferencias.) como os novos contidos interactivos (contidos e publicidade interactivos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ventaxes e inconvinetes da TDT Vantaxes • Maior número de canles de televisión: o incremento na oferta permite unha mestura entre canles abertas e canles de pagamento. etc. senón que haberá que engadir ademais os gastos de configuración e xestión da canle múltiplex. redes xDSL. abrindo así unha ampla gama de novas posibilidades que se van traducir en novos servizos e aplicacións: servizos de TV interactiva. • Os concesionarios de TV non só deberán afrontar os custos ligados á compra de contidos. e descarga de películas nun . o que afectará tamén aos ingresos por publicidade. en todas aquelas que non dispoñan dun proxecto de infraestrutura comunitaria de telecomunicacións. como as chamadas canles de retorno (cable.

22 O conxunto de targets abrangue dende a ama de casa ata o mozo que utiliza a televisión para conectarse a chats ou para xogar por Internet. tamén se baralla a posibilidade de descargar películas nel e. por motivos culturais e de 21 Existen distintos formatos publicitarios. 33 . a audiencia recibe unha publicidade personalizada. por un lado. aínda non se realizaron demasiados anuncios interactivos como para cuantificar ese interese. Ao ser un medio de subscrición. o que a fai máis eficaz. é necesario que os subscritores deste servizo dispoñan dun terminal descodificador. entre os que cómpre destacar os anuncios interactivos (que consisten en engadir unha aplicación interactiva a un anuncio convencional de televisión). presentar a guía de programación electrónica. están a redefinir o significado e a forma de utilizar a televisión. Segundo un estudo realizado en Estados Unidos por ABI Research. pero. as marcas coñecerán mellor os gustos e hábitos de consumo dos seus clientes como resultado do diálogo con eles. de clase media e media-alta. Encargarase. polo outro. as mensaxes a través da televisión interactiva prestaranse máis a estratexias de fidelización que na televisión convencional. Tcommerce ou o comercio electrónico a través do televisor. que se moverán nas seguintes coordenadas: a publicidade e o comercio electrónico serán as principais fontes de ingresos da televisión interactiva. co que poder interactuar mediante un teclado ou mando por infravermellos. De feito. Non obstante. Actualmente. residente en núcleos urbanos e con nivel cultural medio e medio-alto. á medida dos seus gustos. o vídeo baixo demanda (VOD) e o Personal Vídeo Recorder (PVR). de maneira que unha parte importante das mensaxes se dirixirá de forma personalizada e segmentada a públicos que soliciten unha información concreta e o abano de 22 públicos da televisión interactiva é moi amplo . ofrecerlle ao usuario a posibilidade de compralas e velas cando queira. en especial do vídeo baixo demanda en tempo real e con todas as garantías de seguridade para previr posibles utilizacións ilegais dos contidos. as barreiras entre publicidade e información serán cada vez menos nidias. coa aparición de set-top boxes con disco duro. con estas novas ferramentas. Por todo iso. aínda que se cre que a súa implantación non terá lugar a grande escala. de dialogar cos sistemas de información. a comunicación publicitaria evolucionará dunha orientación masiva a unha máis segmentada. En calquera caso.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA disco duro. e afirma que nun futuro próximo todas as plataformas de pagamento se reconverterán cara ás vantaxes de emisión non lineal e de personalización que permiten na actualidade as dúas tecnoloxías antes mencionadas. a comunicación bidireccional fará máis fluído o diálogo entre a marca e o consumidor. As operadoras son conscientes das vantaxes que están asociadas á distribución de contidos de vídeo. tanto os operadores como os anunciantes e axencias de publicidade albiscan as enormes posibilidades de negocio que lles abren as novas tecnoloxías asociadas ao vídeo baixo demanda. os bos resultados logrados ata o momento permiten augurar un notable desenvolvemento de novas formas de publicidade interactiva. Como o material audiovisual que entregan os proveedores dos servizos de vídeo baixo demanda está en formato dixital e cifrado. deste xeito. o perfil tipo deste medio é unha persoa de entre 25 e 40 anos de idade. estes están interesados en coñecer as posibilidades que a televisión dixital lles ofrece. no que o público está formado por usuarios identificados. permitirán a personalización da grella de programación. Banners (formato publicitario que se utiliza con grande asiduidade en Internet) e TV site (aplicación interactiva multipantalla accesible 24 horas ao día na que se comunican as excelencias do produto). o que dará lugar a unha nova actitude deste fronte á comunicación comercial. a televisión interactiva é un instrumento idóneo para a mercadotecnia one-to-one e para a comunicación personalizada. A publicidade interactiva é un novo formato publicitario no que se busca a interacción do público co produto 21 intentando superar o concepto de mero receptor ao que se ve resignado na televisión analóxica . as dúas formas non lineais de ver televisión. xa que. ademais. Todos os anunciantes recoñecen as vantaxes de segmentación de audiencia que proporcionan as televisións dixitais. aceptar ordes de navegación do subscritor e controlar a sesión de vídeo baixo demanda. Os novos dispositivos de visión e acceso aos contidos en modalidade de timeshifting aparecidos recentemente no mercado —como é o caso dos vídeos dixitais persoais ou PVR—. Quizz (unha aplicación interactiva que lle permite ao usuario participar en determinados concursos).

se foi enganchado nos últimos tempos a outros servizos con gran futuro como a música dixital e os xogos en liña. realizado por PriceWaterhouseCoopers. Parece ademais que hai certa predisposición ao pagamento por contidos que agora son gratuítos e que as modalidades que se implantarán serán o pago por visión e a subscrición fixa mensual con consumo ilimitado. na medida do posible. seguida dos deportes e dos produtos temáticos. E é que o teléfono móbil. desenvolveríase de xeito exponencial o mercado dos servizos interactivos.4 Os contidos multiplataforma No contexto actual cobra especial relevancia o desafío dos contidos para a súa distribución multiplataforma. dun programa de televisión que ten a súa páxina Internet. A TDT podería supoñer para moitos fogares un medio alternativo para o acceso aos servizos da sociedade da información.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO costumes sociais. que fosen aceptadas polos usuarios. poderían aparecer canles de publicidade especializadas. tendencia que marca o desenvolvemento da industria das comunicacións. os principais impulsores da industria son o incremento do uso da banda ancha. o futuro da industria dos contidos dependerá da eliminación das barreiras que actúan como freo e do desenvolvemento dos impulsores identificados para a sociedade da información. A base do éxito son bos contidos canalizados por distintas plataformas: se só se fai un produto para unha ventá. en primeiro lugar. que naceu para falar a distancia e sen estar atado a un sitio fixo. Nestes casos. viaxes. Neste momento. Internet e PDA) . como os documentais de cine. Polo devandito motivo. co fin de facela moito máis efectiva que a convencional. As previsións da consultora Strategy Analitics indican que en 2008 ao redor de 150 millóns de persoas recibirán. 1. en contraposición coa situación actual.1. a publicidade destacará pola súa creatividade artística e intentará buscar a complicidade dos usuarios. E 23 Trataríase. a información. clips de vídeo de contido diverso. natureza. algúns dos principais operadores de telefonía móbil de todo o mundo ofrecen xa mensaxes con vídeo e descarga de clips. co que aumenta a rendibilidade e se obteñen ingresos por dúas vías: pagamento do propio consumidor e publicidade. Os xéneros de contidos que máis se prestan para a súa distribución O desafío dos contidos cobra relevancia para a súa distribución multiplataforma son. a case totalidade deses fogares contan con un ou varios televisores. o cal pode representar certa ameaza para os modelos de negocio actuais baseados maioritariamente nos ingresos publicitarios. Segundo o estudo Análisis de la opinión de las empresas españolas sobre la industria de los contenidos digitales en España. a través de tecnoloxía sen fíos. por exemplo. o que é posible coa tecnoloxía dixital (televisión 23 convencional. Fronte á baixa penetración de ordenadores persoais nos fogares españois. sempre que os seus contidos estivesen adaptados ás súas necesidades e contasen co seu permiso para seren difundidos no seu televisor. . onde ese o público vese limitado pola baixa penetración do ordenador no noso país. dixital. teléfono móbil. pero segmentado e adaptado á linguaxe de cada medio. como deportes e películas. xa que se incrementaría moi sensiblemente o seu público obxectivo. tal como destacou a Comisión Europea no seu Plan e-Europe. do cal se poden recibir os titulares a través do móbil ou da axenda electrónica. é moi arriscado. Unha particularidade moi interesante desta clase de dispositivos para os usuarios é a de poder prescindir da publicidade nos programas. O contido é o mesmo. a mellora da oferta de produtos e servizos e a flexibilidade dos sistemas de pagamento. polo que hai que abrir a maior cantidade de saídas para un mesmo contido. As principais barreiras son a falta de confianza nos sistemas de pagamento. por ámbitos temáticos e por produtos. a escasa formación do usuario final e os prezos dos servizos/produtos. Se se cumprise esa expectativa. etc. Pola súa banda.

fronte aos 2 Mb/segundo aos que está limitado o actual estándar 3 G. que mellorará significativamente a capacidade máxima de transferencia de información. nos Estados Unidos MobiTV di contar xa con 100. 25 Pola súa banda. 26 O Dixital Vídeo Broadcast-Handheld(DVB-H) foi escollido polo Instituto de Estándares de Telecomunicacións Europeo como o estándar para Europa e está baseado no eficaz sistema de televisión dixital terrestre. Ademais. Non obstante. seguidas dos programas de televisión e os pequenos extractos de películas ou tráileres. Windows Media ou Real Vídeo. os paquetes únense para reconstruír o vídeo. se hai negocio.com ⎯a comunidade en liña para mozos⎯ para teléfonos móbiles de todo o mundo. polo que se hai moitas persoas nunha determinada zona querendo acceder aos programas podería sobrecargarse a rede. Cando chegan ao receptor. Co ancho de banda da telefonía móbil tan caro. asinou un acordo para ampliar os personaxes. o editor internacional de xogos móbiles e provedor de xestión de comunidades de videoxogos. DVB-H evita o problema da dobre imaxe causada polos sinais reflectidos dende edificios ou montañas. En pantallas tan reducidas como as que dispoñen os móbiles parece imposible vender televisión á carta. a televisión en directo pódese enviar a 240 Kbps. empeza a ter máis que un simple enredo: de feito.540 millóns de euros. Pero esta oferta afronta problemas de capacidade que serán resoltas mediante a introdución da funcionalidade MBMS (Multimedia 24 Broadcast Multicast Service) . A produtora Fox é a máis adiantada na conversión dos seus programas ao formato móbil. aínda planean algunhas dúbidas sobre cal será o custo que terán estes novos servizos. Todos os servizos de televisión no móbil en fase comercial están a utilizar as actuais redes de segunda e terceira xeración a través de solucións de streaming e de Unicast. Este acordo supón un dos maiores saltos da industria móbil xa que é a primeira aplicación Wireless-to-Web (W 2 W) desta clase que lles ofrece aos xogadores acceso pleno e 24 Coas tecnoloxías actuais prodúcese unha conexión punto a punto entre o servidor de contidos de televisión e o usuario. e do estándar tecnolóxico HSDPA (High Speed Downlink Packet Access)25. o sistema HSDPA supón o primeiro paso cara á evolución da telefonía de terceira xeración (WCDMA). ou preferirán unha televisión máis á carta ou interactiva. O desenvolvemento dos servizos de vídeo streaming para teléfonos móbiles foi posible despois de varias xeracións de tecnoloxía. 35 . Os estudos de mercado máis recentes conclúen que existe unha demanda de contidos audiovisuais no móbil e que son as noticias locais e xerais as aplicacións máis cobizadas. co estándar DVB-H 26 (Dixital Vídeo Bradcast Handheld) . con abondancia de planos curtos e moita acción. Utilizando MPEG-4. en cambio. O mercado de xogos multimedia para teléfonos móbiles alcanzará nun prazo de tres anos un volume de negocio en todo o mundo duns 1. a conexión será puntomultipunto igual que as redes de difusión actuais. por exemplo) ou a alguén. incrementando o número de primeiros planos. onde os clientes se subscriban a canles de contidos concretos. os tres operadores móbiles en España ofrecen xa algún que outro contido televisivo. Para iso.000 clientes dispostos a pagar 10 dólares ao mes para recibir nos seus teléfonos móbiles de nova xeración o que xa se coñece como mobisodes: episodios televisivos especialmente adaptados para as pequenas pantallas dos móbiles. ou se os usuarios estarán dispostos a pagar por ver no móbil o mesmo que ven na televisión en aberto. co que será o grupo mediático e non o operador o que lance o sinal. Por esta razón a industria telefónica estivo a traballar en varias posibilidades de despregar televisión en directo a través dos sinais dixitais de banda ancha das existentes emisoras de televisión. ata alcanzar taxas de 14 Megabits por segundo. segundo previsións da consultora In Stat/MDR. xa que o software do receptor dixital recoñece os paquetes reflectidos e descártaos. por un lado. coa televisión. E prevese que as usaremos mentres viaxamos ou para entreternos cando estamos a esperar algo (o autobús. por outro. utilizaranse as redes de difusión de televisión e non as do operador do móbil. Ninguén aposta pola visualización de longametraxes en pantallas tan cativas pero. preséntase unha nova forma de concibir o cinema e a televisión. que é moi resistente á clase de interferencias que afectou as televisións de peto analóxicas ata agora. Co MBMS. Malia iso. historias e actividades do mundo de Neopets. Algo que os levou a perfeccionar a forma de presentar as súas producións. IN-FUSIO. A súa forza reside no seu método de transmisión. máis apropiados para un espazo tan reducido como a pantalla do terminal telefónico. os operadores necesitan outro xeito de transmitir as súas imaxes. probablemente en formatos máis curtos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA agora. Os datos divídense en paquetes que son transmitidos en miles de correntes dixitais paralelas difundidas a través dun rango de frecuencias.

Ata agora. a primeira serie interactiva con actores reais creada exclusivamente para o ámbito móbil de mensaxería multimedia. 27 os provedores de contidos compartiron os ingresos cos operadores de telefonía . o servizo de Internet móbil de Telefónica Móviles. pola contra. en países como Arxentina. Pola súa banda. O problema que se presenta é a estratexia que deben adoptar as operadoras: a alternativa é integrar produtos converxentes e converterse en provedores de contidos propios ou. incorporou á súa oferta de contidos. retén unicamente o 9% dos ingresos. o diñeiro virá das propias cadeas de TV e das produtoras de cine que anunciarán as súas estreas enviando vídeos promocionais a través de móbiles. gardan para si ata un 60%. grazas a un acordo con Endemol.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO interactividade dende o seu terminal telefónico ao mundo en liña de Neopets. MoviStar Emoción. como o británico Vodafone. Outros. unha das cuestións aínda por resolver é o do modelo de negocio. será entón cando se dispare o uso dos servizos de valor engadido. Se os operadores son capaces de crear o ámbito idóneo de rede para que miles de pemes e individuos poidan medrar sobre ela. deixando o resto para o provedor. lanzaranse servizos por subscrición. en forma de servizo premium. converterse en socio dos 28 provedores de contido . Como en toda tecnoloxía incipiente. 27 Algúns. Finalmente. Nalgúns casos. FanTESStic. como o operador xaponés NTT DoCoMo. apostan por lles cobrar directamente aos clientes. A solución non é sinxela e os cantos de serea de ingresos cobizados tentan os operadores a converterse en provedores de servizos converxentes que descoñecen. Outras empresas. como Disney. Como fixo NTT en Xapón con i-Mode ou como tamén fixo no seu día France Telecom cos servizos Minitel 28 .

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A industria audiovisual Galega Situación económica CAPITULO 2 37 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

2. A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA
No ano 2003, o sector audiovisual galego estaba integrado por un total de 352 empresas cunha facturación conxunta de 161,5 millóns de euros e un resultado agregado de máis de 12 millóns de euros. Nese mesmo exercicio o volume de emprego xerado acadaba os 2.320 postos de traballo. A táboa da páxina seguinte pon de manifesto a importancia en termos relativos das actividades de produción cinematográfica e televisiva e, en menor medida, das empresas auxiliares e das televisións autonómicas en calquera das catro variables consideradas. Como se aprecia no gráfico adxunto, as produtoras (que inclúen as actividades de cine, vídeo, televisión, multimedia e animación) mostran un elevado crecemento interanual no período 1998-2003, tanto en facturación coma en emprego, e contan cun importante número de empresas no 2003 (último ano dispoñible). Pola contra, a emisión de televisión presenta un reducido crecemento no volume de emprego, se ben adquire certa importancia en canto á facturación acadada por un reducido número de empresas. No medio figuran as actividades de distribución e exhibición e auxiliares de produción, con importantes crecementos en cifra de negocios e cadro de persoal, pero cun discreto número de empresas.
Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e número de empresas no 2003 segundo a activiade desenvolvida
35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 1 5,00% 1 0,00% 5,00% 0,00% 0,00% -5,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Por outro lado, comparando estes valores cos de 1997, obtéñense taxas de crecemento importantes: 137,4% na facturación, 240,1% no beneficio, 37,5% no emprego e 95,56% no número de empresas. Ademais, aprécianse a simple vista diferenzas significativas nas taxas de crecemento dos diversos subsectores de actividade para as distintas variables consideradas. En canto á cifra de negocio, os que máis aumentan no período 1997-2003 son animación (4.990,4%), distribución (608,2%) e produción de cine, vídeo e televisión (215,6%). Referido ao resultado contable, os maiores crecementos danse en dobraxe e sonorización (4.526,6%) e produción (422,4%). En relación ao volume de emprego, crecen de maneira importante animación (2.000%) e distribución (542,9%). Finalmente, no tocante ao número de empresas, é en animación (333,33%) e en multimedia (194,12%) onde a taxa de creación é superior.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

39

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Destas empresas, o grupo máis numeroso dedícase á produción de cine, vídeo e televisión, cun peso do 41,19% do total (145 empresas), seguido das empresas de servizos auxiliares co 15,9% (56), as de multimedia co 14,2% (50), televisións locais co 10,23% (36) e as de exhibición cinematográfica cun 8,81% (31). Con pesos menores figuran grupos como os de animación (3,69%), dobraxe e sonorización (2,84%), distribución videográfica e cinematográfica (1,70%) ou televisións autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión (1,42%).
Clasificación das empresas segundo a actividade. 2003.
Dobraxe e sonorización 2,84%

Exhibición 8,81 %

Distribución 1 ,70% Auxiliares 1 % 5,91

Produtoras 41 9% ,1

Televisións (excepto locais) 1 ,42% Animación 3,69% Multimedia 1 4,20% Televisión locais 1 0,23%

Do antedito desprénde un dato moi significativo: o 59% das compañías que operan na industria audiovisual galega desenvolven tarefas de produción, xa sexa de cine, vídeo, televisión, multimedia ou animación. A iso han de engadirse as de servizos de apoio a estas actividades, que representan o 19%. A emisión adquire un peso menor, co 11% e, finalmente, a distribución e a exhibición co 11% das empresas.

O 59% das compañías desenvolven tarefas de produción

Ademais, do total das 352 empresas galegas vinculadas dalgún xeito ó audiovisual, 185 desenvolven a súa actividade dentro do subsector de produción cinematográfica, 116 na produción televisiva, 100 en vídeo, 83 multimedia e 23 en animación. Estas categorías non son excluíntes, xa

que unha empresa pode ofertar servizos en máis dun subsector e, de feito, así acontece de moitas delas. De feito, Televisión de Galicia emite televisión, produce programas e coproduce longametraxes, da mesma maneira que algunhas produtoras de televisión xeran tamén produtos en vídeo. De feito, son poucas as empresas dedicadas exclusivamente a un dos subsectores. Profundando nos aspectos que fan referencia á especialización das empresas do audiovisual galego, as dedicadas a dobraxe e sonorización son as máis especializadas, co 59,46% da súa facturación do último ano dispoñible xerado por ese tipo de actividades. Ademais, a práctica totalidade dos estudios de dobraxe contan no seu portfolio con outros servizos de produción -como pode ser a sonorización- con porcentaxes que oscilan entre o 6 e o 65%. A seguinte especialización máis elevada corresponde á produción de longametraxes, cun 52,93%, con elevadas porcentaxes nalgunhas das empresas que manifestan desenvolver actividade nesta área e que son superiores ao 70% en sete delas. Por outro lado, son 17 as compañías que operan nesta actividade, e só a metade producen tamén curtametraxes, o que parece indicar que se trata de produtoras cinematográficas xa asentadas e moi consolidadas no mercado. Dentro das actividades de multimedia, o deseño de páxinas web supón o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividade neste ámbito, cun 66% destas que ademais producen cd-rom. A continuación, estaría a

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
produción de series de ficción, cunha especialización no 2003 dun 42,9% e con 10 empresas operando neste ámbito. Ademais, os pesos destas actividades na facturación das empresas que desenvolven actividade neste subsector son superiores ao 75% en catro dos casos.

Empresas que desenvolven actividade en cada unha das categorías da produción. 2003.

200 1 80 1 60 1 40 1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 85 1 00 16 1 23

83

Cine

Vídeo

Televisión

Animación

Multimedia

Os menores índices de especialización localízanse nas actividades de servizos de posprodución (9,69% da facturación destas empresas) e CD-rom (16,38% do volume de negocio xerado). Por último, as actividades nas que operan máis empresas das que achegaron o cuestionario do estudo son vídeo (51 empresas), documental (44) e publicidade (39) que son, ademais, as que mostran menores pesos relativos nas súa facturación e ofrecen pois un menor índice de especialización.

Peso medio das distintas actividades na facturación. 2003.
60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 52,93 59,46

38,00

42,90

34,27

27,35

16,38

21,61

24,00

26,59

26,85

CD Rom

Entretenemento

Curtametraxe

Documentais

Outros servizos de produción

Longametraxe

Dobraxe

9,69 Servizos postprodución Series de ficción Publicidade Animación

En canto á distribución provincial das empresas do audiovisual galego detectadas no estudo, A Coruña é a que aglutina a maior parte, con 202 (o 57,39% do total), seguida a distancia de Pontevedra, con 103 (29,26%) e, por último, e cun peso moito menor Ourense con 32 (9,09%) e Lugo con 15 (4,26%).

Deseño de páxinas web

Vídeo

30,04

41

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Distribución provincial das empresas. 2003.

Pontevedra; 29,26%

Ourense; 9,09% Lugo; 4,26%

A Coruña; 57,39%

A Coruña

Lugo

Ourense

Pontevedra

Da observación do repartimento dos pesos relativos das distintas actividades en cada unha das provincias pódese extraer como conclusión o peso que no eido galego teñen as actividades de produción, que supoñen un 59,09% das empresas. Porén en Pontevedra e, sobre todo, en Lugo, o peso deste grupo é inferior ao galego. Por outro lado, resulta relevante a escasa importancia que as empresas auxiliares teñen nas provincias de Ourense e Lugo, con pesos case un terzo inferiores á media da comunidade. Iso é debido á pouca relevancia que a produción ten nestas provincias, de maneira que non supón unha demanda suficiente para estes servizos, polo que non incentiva a situación destas empresas. En canto ás actividades de exhibición, estas adquiren especial importancia relativa en Pontevedra e en Lugo.
Distribución das empresas segundo a provincia e actividade desenvolvida. 2003.

1 00% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 1 0% 0% A Coruña Auxiliares Lugo Ourense Pontevedra Produción Total Televisión

Exhibición e distribución

A partir dunha análise inicial da data de creación das empresas conclúese que se trata dun sector novo e pouco maduro, por situarse a idade media das compañías que actualmente están en funcionamento en Galicia no contorno dos 10 anos. De feito, con anterioridade ao ano 1985 só existían 28, aínda que en moitos casos esas empresas cambiaron a denominación coa que operaban en Galicia na

A idade media das compañías que operan en Galicia é de 10 anos

década dos anos oitenta. Pero é na década dos anos noventa cando este ritmo se dispara, pasando a ser o aumento do 15 por ano no primeiro quinquenio e de case o 25% no segundo. Coa entrada do novo milenio, o ritmo de creación de empresas da década anterior mantense, de maneira

que o 27,04% das que integran actualmente o sector foron creadas despois do ano 2000. De feito, é precisamente este ano o que reflicte unha maior frecuencia relativa, co 7,79% das constitucións. Percíbese, ademais, un claro incremento na taxa de creación de empresas a partir de 1995, que aínda non cesou.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Ademais, a antigüidade media das empresas varía tamén segundo a actividade que desenvolven. Polo que respecta ás dedicadas á animación, as máis antigas datan de 1995, pero é nestes últimos anos cando a taxa de constitución alcanza máis pendente e é a que presenta unha media de antigüidade máis reducida. Pola contra, é no grupo de empresas que ofrecen servizos de apoio á produción e distribución de equipos onde se localizan as empresas máis antigas. Outras actividades con antigüidades superiores á media son as de exhibición e as de emisión no eido autonómico ou nacional con espazo de desconexión, mentres que a multimedia amosa comportamentos máis próximos ao sector de animación.

Taxa de constitución de empresas no sector audiovisual galego

Entre 2001y la actualidad Entre 1 y 2000 996 Entre 1 y 1 991 995 Entre 1 y 1 986 990 Anteriores a 1 985 0,00% 9,01 % 8,1 7% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 21 3% ,1

27,04% 34,65%

20,00%

25,00%

30,00%

35,00%

Con respecto á forma xurídica, predomina claramente a sociedade limitada, que foi adoptada por 8 de cada 10 das empresas que integran o sector na actualidade. O 20% restante optaron na súa maioría pola sociedade anónima e, a continuación, situaríanse os empresarios individuais, as sociedades cooperativas e as comunidades de bens. Aínda que no 2001 só 20 das 242 compañías do sector estaban relacionadas con algún grupo empresarial, na actualidade apréciase unha maior vinculación, se ben segue sendo a independencia das súas empresas unha das características esenciais do audiovisual galego. Algúns dos conglomerados dos que dependen as empresas audiovisuais son do ámbito da comunicación, como é o caso dos grupos editoriais de “El Correo Gallego”, de Santiago de Compostela; “El Progreso”, de Lugo, “La Región”, de Ourense, “La Voz de Galicia”, da Coruña ou das televisións locais dependentes de Localia-Grupo Prisa ou de Vocento. Outro fenómeno que se aprecia no sector, que resulta común ao resto do audiovisual español, é a entrada dos grandes grupos de exhibición, tales como Yelmo, Cinesa, Box ou, máis

Creáronse conglomerados empresariais autónomos 100% galegos

recentemente, Filmax Entertainmet. Xunto a eles existen grupos autóctonos de menor dimensión que controlan varias das salas comerciais, fundamentalmente fóra das grandes cidades. É o caso de Coruña Films ou Gaper Cines ou o doutros empresarios que aínda que crean distintas razóns sociais para a xestión de cada unha das salas, teñen accionistas comúns, como ocorre co grupo Cines Galicia ou con Novogil e Ciproga. Pero, ademais, fóronse creando conglomerados empresariais autóctonos, netamente galegos, como é o caso de Dygra Films, Continental Producciones, Filmanova ou o Grupo Araguaney. Non por elo deixa de haber en Galicia empresas pertencentes a importantes grupos nacionais, como é o caso de Filmax ou Gesmusic. Xunto a eles constituíronse pequenos grupos que teñen en común o accionista principal de empresas que o integran e que, nalgúns casos, chegan a tres.

43

00 1 00.008.00 50.00 1 . Fondos propios e Activo total medios das empresas do sector audiovisual galego 2.830.35.00 1 .000.113.000.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais do crecemento no número de empresas.00 0.861. os fondos propios ascenderon de 68. equipos. moitas nin sequera pasan de dous socios e practicamente non teñen traballadores por conta allea).00 800.000.000. a 269. cuns fondos propios que duplican a media do sector e un activo total case 1.000. de maneira que se pasou dun capital social medio de 87.00 2000 2001 2002 2003 500.00 250. na actualidade.000.878.000. O seguinte grupo sería o de empresas de distribución de cine e vídeo.21 a 1. esa dimensión a partir da cal unha empresa obtén beneficios no mercado grazas a que ten unha axeitada estrutura de custos de produción.000.200. aplicacións informáticas.000.…) como inmaterial (marcas comerciais. o activo total e os fondos propios medios por empresa son substancialmente máis elevados nas canles de televisión autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión que no resto das tipoloxías.306.00 200. do volume de facturación e de emprego. Da mesma maneira. algunhas non pasan dun único proxecto audiovisual.93 no 2003. instalacións. tanto material (infraestruturas.00 600.000.441.00 400.00 450. .00 1 50.000.000.000. Isto indica unha progresiva tendencia cara a unha capitalización amplia que é requisito imprescindible para lle poder facer fronte ao longo período de maduración deste tipo de produtos. o volume medio do activo total destas empresas pasou no mesmo período de 1.000.000.00 1 .87.800. Elevada atomización e escasa dimensión das compañías Isto significa que a maior parte das produtoras galegas están mal capitalizadas e non dispoñen de autofinanciamento. no momento da constitución. Os volumes de capital social medio máis elevados danse no subsector de televisión (onde se inclúen empresas de gran dimensión.00 0.400.000. etc.5 veces superior.000. a maior eiva do sector empresarial audiovisual é a súa atomización (un número de empresas moi elevado) e a escasa dimensión das compañías (demasiado pequenas. Afondando nestes aspectos.000. Iso débese fundamentalmente á dimensión das empresas que operan neste subsector (sobre todo.600.00 350.000.00 1 .00 200. formatos.512.000. a Televisión de Galicia) e as elevadas necesidades de investimento en capital destas empresas.000.00 Activo Total Fondos Propios Con todo. apréciase unha clara aposta pola capitalización. A conxunción destes dous factores impide que actúen as economías de escala (coas que tanto se abaratan os custos de producción) e que se acade un tamaño mínimo de viabilidade.41 en 2000 a 447.00 300.00 400.04. Se diferenciamos segundo a actividade desenvolvida.). como Televisión de Galicia ou R).00 1 . A consecuencia de todo isto é que a maioría das empresas ten unha vida moi breve. dereitos sobre contidos.000.

00% 20. o que supón fronte aos 68 millóns do ano 1997 unha taxa de crecemento do 137% en sete anos. para logo ir recuperándose paulatinamente ata o 2000.00% -5. foron constituídas nos últimos dez anos. con elevados niveis de crecemento do emprego e da facturación (consecuencia. e dun 13. en 1997. ademais dunha porcentaxe de crecemento da facturación intermedio. sendo a media do 17. Ademais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e Activo Total medio no 2003 segundo a activiade desenvolvida.00% Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Como mostra o gráfico adxunto. posiblemente polo longo período medio de maduración destes proxectos.00% 1 5.5%.11%.72%.66% entre o 2002 e 2003. Atendendo ao destino das vendas.27% da facturación tiña a súa orixe no estranxeiro e. descendendo logo ao ano seguinte ata o 6. as empresas con menor activo total medio son as de animación e multimedia.00% 20. considerando unha mostra de empresas nas que se conta cunha serie temporal completa de datos de facturación.00% 25.93%. 45 . o 1.5 millóns de euros. Agora ben. de maneira que ao principio do período supoñían o 12.85 provén de España e tan só o 3.1 VOLUME DE FACTURACIÓN A industria audiovisual galega facturou no 2003 —último ano dispoñible nas fontes de información oficiais— un total de 161. Pola contra.00% 1 5. pero o crecemento no emprego é reducido. 2.00% 25.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003.00% 5. xa que en 1994 só o 0. na súa maior parte.77%. polo que se refire aos fondos propios das produtoras de animación. o 84.48% do volume de negocio das empresas do noso audiovisual é xerado na propia Galicia. resulta que o crecemento no período 1997-2003 foi do 145. as vendas en España oscilaron de forma importante no período 1994-2003.00% 30. teñen un importante volume de activo total medio en 2003. mostran un escaso activo total medio. as produtoras. quizais como consecuencia de que.00% 5. 30. no que alcanza o 12.63%. Pola contra. das altas taxas das actividades de animación).14% de 2001. En cambio. De feito.5% de 1999 e o 3.00% 0. o crecemento interanual no intervalo 1998-2003 oscila entre o 33. que esixe unha disposición de fondos para lles facer fronte aos gastos xerados ao longo da produción. ademais de ser intensivas en man de obra (teñen un elevado compoñente de creatividade) e basearse en elementos intanxibles.00% 1 0. as televisións. 35.75% e volver caer no 2001 ata tan só o 3.00% 0. a cifra do ano 2003 é superior á media.66% do estranxeiro. Isto supón un incipiente avance na saída ao exterior das empresas galegas. fundamentalmente. tanto as locais como as autonómicas e nacionais con espazo de desconexión. mentres que o 11.00% 1 0.

crece en canto ao número de axentes no medio (da man da creación de novas televisións locais). Estranxeiro.8 euros e moi por encima da media galega da industria audiovisual (445. que facturan como media 550. de só 283. Distribución da facturación do sector no 2003 segundo a actividade desenvolvida Dobraxe e sonorización 2.144.727.63 euros e as de servizos auxiliares (490. a evolución da facturación por empresa nos últimos anos. as diferenzas tamén resultan notorias: así.830.064.85% 1 De acordo coa clasificación empresarial segundo a fase da cadea de valor.1 no 2003.65% En canto á facturación por empregado das empresas do sector.095.5 euros). . da análise da facturación media por empresa resulta que o ranking das distintas fases da cadea de valor cambia substancialmente e son as empresas dedicadas á emisión as que ocupan o primeiro posto. 3.736.7 euros).1 6% Multimedia 3. as produtoras obteñen unha facturación por empresa inferior á media. pero os servizos auxiliares pasan a ocupar un destacado segundo lugar (139. as de carácter local).2 millóns). En cambio. as distribuidoras seguen estando por encima da media galega (287.938.97% Auxiliares 1 7. pero non así no emprego.618. seguido das empresas emisoras que representan o 27.91% do total (44.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Peso dos distintos mercados xeográficos na facturación total do sector.54% Animación 3. Ademais. as produtoras (en calquera dos subsectores) ou a exhibición sitúanse por debaixo da media.4 millóns de euros) e o 19. A porcentaxe Galicia.76% das exhibidoras e distribuidoras (20.00% Produtoras 32. 1 .57% das industrias auxiliares (31.66% España.6 millóns).987. 84. pon de manifesto que. a continuación.5 millóns de euros (o 39. Pola contra.311 euros fronte a 69.35).4 euros en 1995 a 819.20% Televisións (excepto locales) 24.65% Televisións locais 3. se ben o número de empresas vén aumentando de forma importante no período estudado.974.61 % Crecemento da facturación dun 137% en sete anos Distribución 8. que pasa de 633. mentres as emisoras (fundamentalmente. as empresas produtoras presentarían novamente a cifra máis alta.48% restante repártese entre o 12.21 % Exhibición 4. o crecemento do volume de facturación alcanza taxas máis elevadas. 2003. sitúanse as exhibidoras e distribuidoras.05 euros).76%). con 1.96 euros. con 63.

136.488 244.167.096. que veñen Distribución provincial da facturación do audiovisual galego.041. 2003.330.024 9.834. a partir dos datos do Rexistro Mercantil As produtoras de cine.039 24.909.858 15.610.972.711 4.897.698.969 1996 5.236 21.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Facturación das empresas segundo actividade desenvolvida.371.936.958 2.976. respectivamente.817.977.261 12.698.636 12.749 5.980.248 10.176 2002 7.501 161.368 2.903.416 22.966.321 53.344. Pola contra. vídeo.028.137.972.320.874.074 2001 8.65% crecemento interanual do emprego reducido e un incremento que calificaremos de medio no número de empresas que operan no mercado.379 5.520 2.915 12.102 1.002 28.511 2.534 3.171 34. se ben logrou importantes cifras de negocio.820 2.527. 2.250. locales) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras Dobraxe e sonorización Facturación total 4. Referente á distribución provincial da facturación.300 1. mostrando importantes taxas de crecemento interanual no intervalo 19982003.908 5.755.527.820 2.901.182 11.796 Fonte: Elaboración propia.449 39.731. ao igual Lugo.599 21.848 1997 6. Pero no intervalo 1995-2003. e pasan do 1. multimedia.748 39.067 55. Pola contra.547.673 5.913 1.197.970 1.276.909 1. tanto no que se refire ao número de empresas como ao volume de emprego. a emisión televisiva. 1995-2003.492. seguida a moita distancia por Pontevedra (20%) e con pesos menores Ourense (2.550 16.169 22.228.055.298 5.434.544 139.226 20.179 3.042.572.915. 75.798.780 3.827 11.879.072 26.9%) Ourense.896.269 4.29 ao .668. Ourense e Pontevedra gañan peso na facturación total da industria audiovisual galega.463.611.327.890.617.159. 1.880 32.028 1.447.910 5.698 5.742 1.233 40.85% A Coruña.658 1.633 34.522.651 3.923.611.434.893.898 1999 8.323. televisión e animación.766 68. 19.045. mostra un Pontevedra.276 17.845 43. son o grupo cunha maior facturación no 2003.007 28.772 7.737 4. A Coruña xera o 74.177 2.83% Lugo.034 3.960 2003 7.469.158 101.878.812.287.570 1.079 14.120.573.83% e do 17.239 4.7%). 47 . 1995 Exhibición Distribución Auxiliares Televisións (exc.697.036.970.75% do volume de negocio da industria audiovisual galega no 2003.042.036 126.881.122 4.977 116.398.181.874. A Coruña perdeu un certo peso relativo no total da cifra de negocio do sector.929.796 2000 8.146.665 1998 7.776.089 123.042 469.156 13.713.825.980 36.873 46.545.488.304 1.960 5.252.68% e Lugo (1.446.954.705.512 87.031 3.85 ao 20%.

Cambre e Oleiros. as empresas produtoras son as que xeran un maior volume de beneficios. que supoñen eles os tres o 71. Iste feito é debido á dimensión económica que están a lograr algunhas das produtoras galegas. no ano 2003 as dez empresas con maior volumen de negocio supuseron o 49. como é o caso de Voz Audiovisual. na área de Santiago. maila o incremento da TVG neste período. Desta cifra agregada. de feito que en 1998 as dez empresas con maior facturación representaban o 54. Zenit Televisión.00% 20. Pero ademáis de xeográficamente. Continental.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003. o que supón multiplicar case por catro as cifras obtidas en 1997.3 millóns de euros. con 4. seguida en importancia polas televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión e os servizos auxiliares de apoio á produción. De feito. Pero esta importancia das empresas mais grandes segue unha tendencia decrecente nestes últimos anos.53% se se consideran ás vinte mais grandes). e en 2003 esta porcentaxe é só do 16.00% 1 0.00% 1 20. Outros concellos con importantes cifras de facturación son os de Ames e Teo. Outro feito a considerar e a perda de importancia relativa da Televisión de Galicia no total de negocio xenerado polo audiovisual galego: en 1998 o canal autonómico facturaba o 23.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Crecemento interanual do número de empresas e do emprego no período 1998-2003 e facturación no 2003 segundo a actividade desenvolvida 35.00% 0.22% do total. Por outro lado.76%).12%. Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Ademais.2 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN O resultado agregado das empresas que conforman o sector audiovisual e das que se dispón de datos ascendeu no ano 2003 a máis de 12. extráense algunhas conclusións que confirman a crecente importancia en Galicia das actividades . CTV.00% 1 5. a facturación aparece concentrada xeograficamente arredor dos municipios da Coruña.47% do volumen total de negocio (67.00% 5.00% 25.00% 30.00% 20.00% 40.9 millóns de euros (39.15% da facturación do sector no 2003 2.15% do total da facturación do sector. o volumen de negocio do sector aparece concentrado nunhas poucas empresas. na de A Coruña. e Vilagarcía de Arousa. 10 empresas concentraron o 49.61%.00% -5. e as 20 primeiras o 64.00% 0. Santiago de Compostela e Vigo. Dygra Films ou Bren Entertainment.00% 1 00.00% 60.00% 80.3% do total do volume de negocio. da comparación do repartimento do resultado contable entre as distintas actividades en 1997 e no 2003.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
relacionadas coa animación, a perda de capacidade da exhibición para xerar beneficios na mesma contía que o viña facendo ata agora, a consolidación da produción e o importante papel das diversas actividades auxiliares.
Evolución do resultado total do sector audiovisual galego
8.807.269 12.296.126 7.040.898 2002 2003
28,87% 14,42% 16,93% 2,21% 8,65%

14.000.000 12.000.000 3.614.994 10.000.000 8.000.000 -1.937.826 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 -2.000.000 1995 1996 1997 -334.297

3.503.826

1998

1999

2000

2.439.448

2001

Novamente, se se analizan as cifras medias por empresa, as televisións29 sitúanse moi por encima da media galega (con 534.921,45 euros, feito provocado pola gran dimensión das empresas que operan nestas actividades), xunto coa distribución (154.692,19) e a animación (109.580,36). As ratios máis reducidas danse para as empresas de multimedia (6.114,83) e as de dobraxe e sonorización (16.718,36), ademais das televisións locais, que obteñen un resultado global negativo (-24.583,45). Rendibilidade económica do audiovisual galego no 2003 segundo a actividade desenvolvida
Activo total medio Servizos auxiliares Exhibidoras e distribuidoras Produtoras Televisión Total xeral 127.927,89 278.783,15 170.568,72 1.972.382,93 385.159,18 Resultado medio 36.937,40 40.187,79 28.885,54 43.648,86 33.305,11 Rendibilidade económica

Fonte: Elaboración propia, a partir dos datos do Rexistro Mercantil

De forma análoga, o resultado por empregado das empresas distribuidoras está moi por encima da media galega do sector (20.625,63 euros fronte a 5.299,62 do sector), o mesmo que acontece coas empresas de animación (13.567,09 euro s), mentres que as produtoras de multimedia, as de dobraxe e sonorización, as de exhibición e as de emisión están por debaixo. Novamente, no caso das locais galegas obtense un resultado por traballador negativo. É importante salientar que esta cifra global de beneficio se logra aínda que o 25% das empresas analizadas e das que se conta con datos cerraron con perdas o exercicio económico do 2003 (último ano dispoñible).

29 As autonómicas e as nacionais con desconexións.

3.408.717

49

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

Crecemento medio interanual da facturación e do resultado no período 19982003 e rendibilidade no 2003 segundo a actividade desenvolvida
300,00% 250,00% 200,00% 1 50,00% 1 00,00% 50,00% 0,00% 0,00% -50,00% -1 00,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do resultado no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Do cálculo da rendibilidade económica das distintas actividades, obtida como o produto da marxe pola rotación , resulta que a rendibilidade media do audiovisual galego no 2003 é do 8,65%. Por encima deste valor estarían as produtoras de animación (cun 367,5%), as empresas de servizos auxiliares (31,57%), distribución (28,51%) e as empresas de dobraxe e sonorización, multimedia e produción de cine, vídeo e televisión, todas elas arredor do 13%. Pola contra, as cadeas de televisión local obteñen unha rendibilidade económica negativa (-14,21%, debido á marxe comercial negativa que logra no desenvolvemento das súas actividades).
Rendabilidade económica das distintas actividades do audiovisual en Galicia con respecto á media sectorial. 2003.
200,00% Distribución 160,00%

30

120,00% Exhibición Marxe -60,00% -40,00% 80,00% Total sector audiovisual -20,00% 0,00% TV autonómica e nacional 40,00% con espacio de desconex. Produción de cine, vídeo e televisión Dobraxe e sonorización 20,00% Multimedia Rotación 40,00% 60,00% Servizos Auxiliares

TV Local 0,00%

En calquera caso, a emisión televisiva (incluíndo xa as cadeas autonómicas e as nacionais con espazo de desconexión) só logra un 2,21% de rendibilidade. Da mesma maneira, a rendibilidade dos fondos propios máis elevada alcánzase nas actividades de animación e

30 Rendibilidade económica=Marxe*Rotación=(Beneficio/Facturación)/(Facturación/Activo total).

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
de distribución, sendo as máis reducidas as da exhibición cinematográfica e a da televisión local, que obtén un valor negativo.

2.3

EMPREGO

As actividades relacionadas co sector audiovisual, en sentido amplo, mantiveron no exercicio de 2003 unha media de 2.320 empregados, que suporían arredor do 0,209% do total de poboación ocupada en Galicia.

Distribución do emprego por actividade. 2003.

Dobraxe e sonorización 2,93% Exhibición 6,40% Produtoras 34,32%

Distribución 1,94% Empresas auxiliares 8,72%

Animación 4,53%

Multimedia 4,38%

Televisións (excepto locais) 25,73% Televisións locais 11,05%

De novo, o maior volume de emprego concéntrase nas empresas dedicadas á produción, que ocupan 1.002 empregados, que veñen representar o 43% dos traballadores do sector. A continuación, sitúanse as compañías de emisión, con 853,32 empregados e, seguidamente, as exhibidoras, con 148,6 empregados, que supoñen o 6,4% do total, e as distribuidoras, con 45 empregados, que supoñen só o 1,94%.

Crecemento medio interanual da facturación e do número de empresas no período 1998-2003 e emprego no 2003 segun a actividade desenvolvida
1 20,00%

Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003.

1 00,00%

80,00%

60,00%

40,00%

20,00%

0,00% 0,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

51

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución do emprego do sector audiovisual segundo a actividade desenvolvida pola empresa.
1995 Emprego total do sector Exhibición Distribución Empresas auxiliares Televisións (excepto locais) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras de cine e TV Dobraxe e sonorización 16 5 14 546 47 15 0 265,75 213,8 1996 39 5 101 564 79 21 0 315,5 167 1997 72 7 149 568 132 43 5 484,9 178 1998 52 13 141,51 580 190 73 6 488,54 265 1999 101 22 153,51 604 216 54 7 704 85 2000 142,11 28 145 599 164 59,13 50,5 757,68 31,5 2001 122,67 35 151 588 154,67 87,29 91 655,25 37 2002 135,12 38 145,24 594 254,42 92,49 106 607,74 53 2003 148,55 45 202,4 597 256,32 101,63 105 796,29 68

1.150,55 1.320,50 1.687,90 1.858,05 1.995,51 1.976,92 1.928,88 2.026,01 2.320,19

Fonte: Elaboración propia, a partir dos cuestionarios e da información do Rexistro Mercantil

O cadro medio do sector é no 2003 de 6,6 empregados, pero empresas como as de multimedia (2,03), servizos auxiliares (3,61) e exhibición (4,79) están por debaixo desta cantidade. Iso pode deberse a que son empresas máis intensivas no capital que demandan cadros máis reducidos. Pola contra, as produtoras de animación presentan unha dimensión media en canto ao cadro superior á media, consecuencia das elevadas necesidades de persoal destas actividades, onde a creatvidade é o principal valor. As dez empresas cun maior número de traballadores concentraron no 2003 o 47,68% do total de emprego do sector, porcentaxe inferior que o do ano 1998, que ascendía ao 56,62%. Ademáis deste cambio no índice de concentración, advírtese como mudaron o tipo de empresas con maiores cadros de empregados: en 1998, entre as dez empresas con mais traballadores estaban duas televisións e tres empresas de dobraxe, mentras que no 2003, as emisoras seguen ocupar os mesmos postos, pero son as produtoras de televisión e as de animación as que ocupan eses postos. Por último, comentar que a media do sector en canto ao grao de temporalidade na contratación sitúase arredor do 50% do total de persoal empregado. Dáse, pois, unha alta precariedade laboral no sector (os traballadores do audiovisual traballan de media moi poucas semanas ao ano e sempre con contratos eventuais) e unhas remuneracións inferiores ás medias do Estado (as empresas, para manterse no mercado, tratan de reducir gastos, poñendo un maior acento nos custos laborais, xa que se enfrontan a unha man de obra escasamente organizada, non sindicada e pouco especializada). A crecente concentración de empresas podería conducir nun futuro a que o sector audiovisual acadase un nivel de produción máis amplo e estable. Isto, en principio, significaría que a man de obra se puidese especializar, accedese a mellores condicións laborais e vise aumentados os seus salarios.

52

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Por último, como queira que o audiovisual depende en gran medida dunha forte división do traballo, dunha alta especialización da súa man de obra, combinada cunha flexibilidade absoluta, esta industria precisa dun tipo de traballadores moi especial (e tamén moi vocacional). A precariedade laboral e os baixos salarios tende a desmotivar ós profesionais, a minguar a súa produtividade e, a longo prazo, mínase a competitividade do sector.

2.4

A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN

As produtoras galegas de cine, vídeo e televisión eran 145 no ano 2003 e facturaron 53,3 millóns de euros cun resultado económico de 4,9 millóns. Entre todas sumaban 796 empregados. Principais magnitudes das produtoras de cine, vídeo e televisión en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 69 145 110,14% Facturación 16.874.169 53.252.651 215,59% Resultado 935.836 4.888.358 422,35% Nº de traball. 485 796 64,22%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas produtoras elixiron de maneira maioritaria A Coruña como domicilio social, de xeito que nesta provincia está situado o 64,8% das empresas. Con importancias xa menores figuran Pontevedra (26,06%), Ourense (6,34%) e Lugo (2,82%). Pero son varias as empresas doutros
Distribución provincial das produtoras de cine, vídeo e televisión. 2003.
Lugo 2,82% A Coruña 64,79%

catalogadas

como

subsectores (multimedia, animación, auxiliar…) e que, non obstante, din desenvolver actividades de produción de cine, televisión ou vídeo. En concreto, 185 producen cine, 100 vídeo e 75 televisión, aínda que sexa de maneira esporádica. Malia que a produción videográfica ten por termo medio un peso pouco significativo na

Ourense 6,34%

Pontevedra 26,06%

facturación destas empresas (24%), no caso do cine e da televisión, a especialización está arredor do 50%. Dentro deste colectivo, hai compañías vinculadas a grupos de comunicación (“La Región”, “El Correo Gallego”, “La Voz de Galicia”, “El Progreso” ou Cíes Comunicación), grupos de produción (Faro, Continental, Dygra ou Filmanova) e outros conglomerados de menor tamaño, nos que a característica é a dun accionista maioritario común. Polo que respecta á antigüidade, o 56% das empresas foron constituídas desde 1995, e sómente o 5,8% é anterior a 1985. Aínda tratándose dun subsector cunha certa traxectoria, é salientable que entre 2001 e 2004 creáronse 26 novas sociedades neste ámbito. Ademais, son varias as produtoras que tiveron a súa orixe noutra empresa anterior, e que simplemente cambiaron a denominación social, polo que, aínda que teñan unha data de constitución recente, en realidade levan operando no mercado moitos anos. Os ingresos de explotación das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión medraron un 215,6%, pasaron de 11,7 millóns de euros en 1995 a 53,25 en 2003. Neste ano, a importancia relativa destas actividades no total da facturación do sector audiovisual galego foi do 33%.

53

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
60.000.000 50.000.000 40.972.958 40.000.000 30.000.000 20.000.000 1 0.000.000 0 1 995 1 3.550 2.71 1 .697.261 1 34.434.970 22.874.873 1 6.874.1 69 39.972.520 43.434.820 53.252.651

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais destas empresas é menor ao da industria galega audiovisual. Por outro lado, a marxe comercial das produtoras galegas de cine, televisión e vídeo é practicamente igual ao da media sectorial galega, aínda que a rotación é superior, polo que a rendibilidade destas actividades é cinco puntos superior á do total do sector (13,02% en relación con 8,65%). A facturación promedio por empresa das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión foi en 2003 de 367.259,7 euros, inferior á media do sector. Tamén a facturación por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio destas produtoras é inferior á do total do sector, malia a diferenza relativa ser menor.

Evolución do emprego das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995
266 31 6 485 489 704 758 655 608 796

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O número medio anual de traballadores das compañías dedicadas á produción de cine, vídeo e televisión incrementouse de 266 en 1995 a 796 en 2003, o que representa un crecemento do 64,22%. Aínda que o volume de emprego segue unha tendencia crecente, é de subliñar a irregularidade deste, de xeito que hai incluso anos nos que o número de profesionais ocupados descende. Dada a temporalidade da contratación na produción cinematográfica pola propia estrutura desta actividade (móntase un amplo equipo de traballo formado polos actores, técnicos, persoal de dirección, etc. que é desmontado ao finalizar cada produción), o nivel de emprego está directamente relacionado coas rodaxes levadas a cabo en cada un deses exercicios. Pola contra, as relacións

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
laborais no ámbito da produción televisiva, aínda que de carácter maioritariamente temporal, son máis estables no tempo, por tratarse de proxectos cunha duración superior.

2.5

A PRODUCIÓN MULTIMEDIA

As empresas dedicadas á produción multimedia, con domicilio social en Galicia, eran 50 en 2003, facturaron 5,9 millóns de euros e contaban nese ano con 102 empregados. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194,12% Facturación 1.923.158,24 5.901.698,02 206,88% Resultado -4.325,00 305.741,55 Nº de Empregados 43 102 136,35%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas empresas distribúense no ámbito provincial entre A Coruña (48,9% do total) e Pontevedra (30,6%) fundamentalmente. Convén sinalar que son moitas as empresas que en Galicia operan neste sector, pero foron seleccionadas só aquelas cunha compoñente máis creativa e menos tecnolóxica. Pero 83 das empresas do censo declaran que prestan algún tipo de servizo de multimedia (desenvolvemento de páxinas web ou CD-rom, fundamentalmente, aínda que comezan a saír empresas que operan nos contidos multiplataforma). O índice de especialización destas produtoras non é moi elevado, supoñendo o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividades de desenvolvemento de páxinas web e o 16,4% a creación de cd-rom. Estes datos evidencian que moitas das empresas do sector inclúen este tipo de actividades na súa carteira de produtos/servizos. Ademais, algunhas destas compañías pertencen a grupos empresariais, como é o caso das vinculadas ao grupo Auria, en Ourense. Por outro lado, as primeiras produtoras de multimedia foron constituídas na segunda metade da década dos oitenta, malia o 90% destas empresas nacer despois de 1995, o que pon en evidencia que se trata de un subsector moi recente.
Distribución provincial das empresas galegas de multimedia. 2003.

Polo demais, as vendas das produtoras de multimedia galegas pasaron de 1,9

Lugo 2,04%

Ourense 18,37%

millóns de euros en 1997 a 5,9 en 2003, o que supón un crecemento de case o 206,9%, por encima da media do sector audiovisual en Galicia. Por

A Coruña 48,98%

Pontevedra 30,61%

outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,65%. O resultado económico das produtoras galegas de multimedia representa só o

2% do total do balance contable da nosa industria audiovisual, e ascendeu a 305.741,6 euros en 2003. Ademais, o resultado foi de signo negativo ata 1998, primeiro ano no que estas empresas obteñen beneficios globalmente. A facturación por empresa das produtoras de multimedia galegas en 2003 foi de 118.034 euros, por debaixo da media do sector, malia que, tal e como ocorría coa produción multimedia, a recente creación dalgunhas destas empresas non permite xulgar aínda a súa capacidade de xeración de volume de negocio. Chama a atención o reducido cadro de persoal medio deste grupo empresarial, un terzo inferior á media do audiovisual galego, o que fala ben ás claras de empresas de reducida dimensión.

55

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de multimedia
5.901 .698 6.000.000 4.61 7.042 5.572.908 4.000.000 3.81 02 7.1 3.000.000 2.000.000 1 .000.000 1 .055.534 0 1 995 1 .323.820 2.966.488 1 .923.1 58

5.000.000

5.1 46.379

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais das compañías operantes neste subsector é moi inferior ao da industria galega audiovisual en xeral, o que pode estar relacionado coa baixa intensidade en capital destas actividades, e, xa que logo, coa cativa capitalización das empresas. A marxe comercial das empresas multimedia é de case o dobre da media sectorial galega (24,13% fronte a 13%), o que xunto cunha rotación moi próxima á media do audiovisual galego (55,71% en relación con 66,54%) leva a unha rendibilidade cinco puntos superior (13,44% en comparación con 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de multimedia
1 20 1 00 1 02 80 60 40 20 1 5 0 1 995 1 996 1 997 1 998 21 73 54 43 59 87 92

1 999

2000

2001

2002

2003

Os postos de traballo medios anuais xerados por estas empresas de produción multimedia pasaron de 15 en 1995 a 102 en 2003. Isto supón un crecemento do 136%, o que debe interpretarse como a crecente importancia deste tipo de actividades, se ben o ritmo de crecemento do emprego parece desacelerado desde 2001.

2.6

A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN

No ano 2003, eran 13 as empresas situadas en Galicia e dedicadas á produción de animación; a súa facturación sumaba 5,2 millóns de euros e contaban entre todas con 105 empregados.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333,33% Facturación 101.510,94 5.167.320,58 4990,41% Resultado n.d. 1.424.544,72 Nº de Empregados 5 105 2000,00%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

A distribución provincial das produtoras galegas de animación mostra unha clara concentración na Coruña, de tal maneira que o 76,9% (10 empresas) teñen o seu domicilio social nesta provincia, o 15,38% en Pontevedra (2) e o 7,69% en Ourense (1). Ademais, 6 delas teñen o seu domicilio social na Coruña, e 3 operan desde Santiago de Compostela, e son estes, xa que logo, os núcleos de poboación que acollen a máis empresas desta actividade. Ademais, catro destas empresas pertencen a
Distribución provincial das empresas de animación. 2003.

grupos

empresariais:

dúas

delas

están

integradas no Grupo Dygra Films e outras
A Coruña 76,92% Ourense 7,69% Pontevedra 15,38%

dúas en Filmax. Por outro lado, as máis antigas das produtoras de animación foron constituídas no ano 1995, e a metade delas naceron no ano 2000 ou con posterioridade. Os seus ingresos de explotación pasaron de 101,5 miles de euros en 1997 a 5,2 millóns en 2003, o que supón un crecemento de case o 5.000%, moi superior ao de calquera das

actividades da industria audiovisual galega. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,2%. O resultado económico declarado polas produtoras de animación en Galicia foi de 1.424.544,72 euros en 2003, se ben é certo que, nestes últimos anos, as empresas dedicadas a estas actividades tiveron un balance global negativo ata 2002, primeiro exercicio no que este colectivo empresarial conseguiu beneficios totais.

Evolución da facturación das empresas galegas de animación
6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000
1 .51 01 1 244.780 469.633 1 .492.233 5.61 0.449 5.698.845

5.1 67.321

1 .000.000 0 1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A facturación por empresa das produtoras de animación galegas no ano 2003 é de 397.486,2 euros, por debaixo da media do sector, malia seren varias as empresas de recente creación que aínda non achegan volume de negocio. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de animación con respecto á media

57

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
do audiovisual galego son o resultado por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio. A marxe comercial era moi superior á media galega do sector (366,2% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (100,34% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta moi superior á do total da industria audiovisual galega (367,5% fronte a 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de animación
1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 997 5 6 7 51 91

1 06

1 05

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de produción de animación, pasouse de tan só 5 traballadores en 1997 a 105 en 2003, o que representa un crecemento do 2.000% e demostra a enorme potencialidade deste apartado en canto á xeración de postos de traballo, por tratarse dunha actividade intensiva en man de obra e baseada na creatividade dos deseñadores e non tanto no capital nin nas infraestruturas.

2.7

A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO

As empresas situadas en Galicia e dedicadas á distribución cinematográfica e videográfica ascendían en 2003 a 6, fronte ás 4 de 1997. Principais magnitudes das empresas de distribución en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 4 6 50,00% Facturación 1.825.665,00 12.929.007,00 608,18% Resultado 197.236,00 928.153,00 370,58% Nº de Empregados 7 45 542,86%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Delas, tres dedícanse á distribución de cine e outras tres a distribución de vídeo. En total, facturan case 13 millóns de euros e contan con 45 empregados. O reparto por provincias das distribuidoras galegas mostra unha clara concentración en Pontevedra, de tal maneira que o 66,67% destas compañías está localizado nesta provincia, fronte ao 33,33% da Coruña. Ademais, dúas da s tres distribuidoras videográficas teñen o seu domicilio social en Vilagarcía

Distribución provincial das empresas distribuidoras. 2003.
P o ntevedra 66,67%

A Co ruña 33,33%

de Arousa (Pontevedra), e outras tantas operan desde Vigo. Hai que aclarar que Suso Zinea, situada en Vigo e

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
dedicada á distribución de cine, é simplemente unha delegación da empresa que ten o seu domicilio social no País Vasco. Os ingresos de explotación deste subsector pasaron de 1,3 millóns en 1995 a 13 en 2003, o que supón un crecemento do 608%, moi por encima da media do sector audiovisual galego. Ademais, o 92% deste volume de negocio foi xerado pola distribución de vídeo e DVD, e tan só o 8% pola distribución cinematográfica propiamente dita. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 8%, porcentaxe moi superior á que lle corresponde por número de empresas (1,7%). O resultado económico das actividades de distribución audiovisual en Galicia foi de 928.153,00 euros, sempre no 2003. Isto supón un crecemento do 370,6% no resultado antes de impostos destas empresas para o período 1997-2003, o que supón un crecemento medio anual do 53%.

Evolución da facturación das empresas galegas de distribución. 1995-2003.
1 4.000.000 1 .698.039 1 1 2.000.000 1 0.000.000 8.000.000 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 1 995 1 .287.969 9.446.236 7.936.599 5.970.226 4.776.898 1 .825.665 1 1 .61 .848 1 2.929.007

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A marxe comercial das distribuidoras galegas é superior á media galega do sector en 3 puntos (16,34% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (174,52% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta superior á do total da industria audiovisual galega, que é de 8,65%. Ademais os fondos propios medios son case tres veces superiores á media sectorial, o que denota unha maior capitalización destas empresas.

Evolución do emprego das empresas galegas de distribución. 19952003.
45 40 35 30 25 20 1 5 1 0 5 5 5 1 996 7 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 1 3 22 28 35 38 45

0 1 995

A facturación por empresa das distribuidoras galegas é de 2.154.834,6 euros, moi por enriba do promedio do sector. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de distribución con respecto á media do

59

como Cinesa. o resultado por empregado ou o cadro de persoal medio. á desaparición doutras empresas de carácter familiar propietarias dunha única sala. que se vén rexistrando nos últimos anos. Box ou Yelmo. o 33. desde o ano 2000 naceron en Galicia 7 empresas dedicadas á exhibición cinematográfica de carácter comercial. Con respecto á antigüidade .3% das exhibidoras foi creado antes de 1990 e o 26.26 262. Isto é causa da entrada en Galicia dos grandes grupos de exhibición.09 524.7% na segunda metade da década dos noventa.593 2.607. e que ten algunhas das súas causas no cambio dos hábitos socioculturais da xente.9 millóns en 1995 a 7.12% Nº de Empregados 72 597 729.742 39.7 millóns de euros.17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. Pontevedra 51. En orden de importancia seguirían A Coruña (19.35%).35% Ourense 16.7 millóns de euros Os ingresos de explotación destas empresas pasaron de 4. o volumen de negocio da exhibición cinematográfica foi de 18.910.39% Resultado 738.250. na meirande parte da man de novos complexos multisala que levaron.13%) e A Coruña 19.028. A distribución provincial destas empresas de exhibición de cine denota unha elevada concentración en Pontevedra. este pasou de 5 traballadores en 1997 a 45 en 2003. Ourense (16. No 2003. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisual galego son a facturación por empregado. se ben o seu máximo neste período o acadou 1999 cun volume de negocio de 8. Polo tanto. o que supón multiplicar por nove o número de traballadores neste período. 2003. na existencia de máis alternativas de ocio. Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de distribución audiovisual. Isto supón un incremento da concentración nos últimos anos.9%).674. consecuencia dun menor crecemento na facturación que o total do sector.5 en 2003. de maneira que o 51. a pesar da perda de espectadores de cine en sala. en moitos casos.90% Lugo (12. pódese concluir que o total do volumen de negocio xenerado pola exhibición cinematográfica en Galicia ascendeu no 2003 a 18.62% Facturación 6. o resultado por empresa.13% Lugo 12. Pero a evolución destas actividades supón unha perda de importancia relativa da fase de exhibición dentro da cadea de valor do cine.6% destas teñen o seu domicilio social nesta Distribución provincial das empresas galegas de exhibición. 1997 e 2003. Pero. que explotan a meirande parte dos multiplex galegos.2 millóns de euros.61% provincia. 2.7 millóns. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47.5 millóns de euros e daba emprego a máis de 140 persoas. xa que no estudo Audiovisual Galego 2003 a porcentaxe desta provincia era só dun 35%.8 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As empresas galegas dedicadas á exhibición cinematográfica en 2003 eran 31. e que facturaron no 2003 11. facturaban case 7. .

61 .031 1 8. que veu descendendo nestes anos a unha media anual do 2.000 0 2000 2001 8.655. o resultado por empregado ou incluso o cadro de persoal medio. Ademáis.000.000 1 8.938 euros).891 . moi por debaixo da media do sector (819. 31 Se ben nos análisis incorporados no Libro non se consideran por non ser o dimicilio social destas empresas en Galicia. o resultado por empresa. palomitas e golosiñas.971 1 7.54%).279. Facturación das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia 20.547 1 8.000 6. Outras magnitudes que resultan inferiores no caso das exhibidoras con respecto á media do sector son a facturación por empregado.000. dentro do volume de negocio destas empresas.000.1 .61 1 0.000 8.000 1 4.795.9 euros en 2003.91 5 9.255 euros. Isto supón unha caída do resultado antes de impostos destas empresas no intervalo 1997-2003 do -24%.838.799.772 4. cada vez teñen mais peso os ingresos atípicos (venda de bebidas.297 1 1 7.000. este pasou de 72 traballadores en 1997 a 149 en 2003.000. A facturación por empresa das exhibidoras galegas é de 240.024 81 7.204 1 .000. co que situaría o total do emprego en Galicia nestas actividades en 296 31. Con respecto ao emprego dedicado ás actividades galegas de exhibición comercial.31 9 1 8.947 0. mentras que os ingresos por servizos de bar.827 1 7.000 1 6.000 2. Un estudo da consultora DBK sobre as actividades de exhibición cinematográfica en España revela que a venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81.794. Pero a estes empregados hai que engadir aos vinculados ás grandes cadeas de exhibición de titulardade non galega.042.21 2 2002 2003 Exhibidoras galegas Exhibidoras non galegas Total da exhibición O resultado económico das actividades de exhibición cinematográfica comercial galegas foi de 558. o que supón o dobre dos postos de traballo ao final do intervalo.000 8.65%. etc.).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA a difusión do cine na casa a través do DVD ou do vídeo ou a existencia dunha maior oferta de canles de televisión.000.18%.000 1 0.000. cuxas cifras ascenderon no 2003 a 147 traballadores.000. aínda que a rotación é superior (88% fronte a 66. A marxe comercial das nosas compañías de exhibición cinematográfica é catro puntos inferior á media do total do sector na comunidade (9% fronte a 13%). 61 . polo que a rendibilidade deste subsector é de 7.000 1 2.447.207.92% e a do total da industria audiovisual galega é de 8.1%). publicidade e outros supoñen o 18.9% da facturación restante. publicidade nas salas.000.

688 2.028.258.614.096. dúas autonómicas e tres nacionais con espacio ou tempo de desconexión rexional.974.126 2.036.994 1.896.878. e nac. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia. No seu conxunto estas compañías obtiveron nese ano uns ingresos de explotación de 45 millóns de euros e xeraron un volume de emprego de 853 traballadores. Delas 36 son locais. 1997 e 2003.282.925.733 Resultado 2003 12. (1) Facturación 1997 Total audiovisual TV Autonóm.282 1.796 39.603 % crec 240% 109% -3901% 42% 1997 568 132 700 Empregados 2003 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1. con desconexión Locais Total TV 68.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3.607 -885.296.304 24.789.910 5.298 44.674.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Emprego das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia.004 1. Nota: Os datos do Centro Territorial de TVE en Galicia só incluen hasta 1999 62 .1 A EMISIÓN TELEVISIVA Galicia súmaba no ano 2003 un total de 41 emisoras de televisión. 296 300 250 200 1 50 1 42 1 00 50 59 0 2000 59 2001 59 2002 2003 Total da exhibición 1 23 1 35 1 47 1 94 1 82 1 49 201 Exhibidoras non galegas Exhibidoras galegas 1.014 -23.376 2003 161.320 180 3 24 27 Nº empresas 1997 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.072 2.512 22.527.

072 26. Por outra banda.488. Evolución da facturación das televisións galegas. 45.83% A Coruña 43.096. 1997. 2003.2% e 5 compañías). Pero este crecemento da facturación está moi determinado nos primeiros anos do intervalo pola incorporación de novas empresas. Telelugo ou Video Voz TV).41 6 22. a de Arnoia.81 1 . As seguintes provincias en orde de importancia serían Pontevedra (co 26. por ser a capital autonómica).000 30. hai un grupo de televisións locais de carácter municipal. Finalmente.000.000 1 0. Os ingresos de explotación das televisións con domicilio social en Galicia pasaron de 25 millóns en 1997 a 45 en 2003.909 1 3. Tamén hai outras igualmente de ámbito local relacionadas con grupos de comunicación (como La Región TV.000.954.879.63% autonómicas Madrid 2.1 77 20. Ourense (14. existen outras integradas no grupo de empresas Localia (como son algunhas das emisoras locais de Pontevedra.000 25.000.028.90% 44%).8% e 11 televisións locais).71 1 28. e as locais municipais).878.000.000 1 5.000 5. Por outra banda.000 40.298 3. locais) Facturación das televisións locais O nivel medio dos activos totais das televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión é substancialmente maior ao da industria audiovisual galega.897.042.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Son varias as cadeas galegas de televisións vinculadas a grupos empresariais: por un lado. ou a veterana de Ponteareas.668.000. como é o caso da operadora de cable R.1 3.304 1 2.737 4. o Centro Territorial de TVE en Galicia ou Atlas Galicia. que teñen un activo total 63 .44% Lugo 12.547.000. Non así as televisións locais.000. o que supón un crecemento do 80%.749 2003 Facturación de televisións (exc. Pero os anos de maior intensidade no nacemento de televisións locais na Comunidade galega van de 1994 a Distribución provincial das televisións galegas.300 36. Case a metade das televisións galegas operan desde a provincia da Coruña (o Pontevedra 26.909. constituídas desde o ano 2000 (9).276 1 7.896.960 4. a de Cerceda.028 .63% e 6 empresas) e Lugo (12. con outras de recente creación.91 0 4. Neste sector operan 6 empresas de titularidade pública (as cadeas estatal e autonómica.20% e as nacionais con espazo de desconexión rexional elixisen esta provincia como domicilio social (fundamentalmente Santiago de Compostela.000. ademais dalgunhas novas emisoras locais. aínda que a esta importancia relativa contribúe de xeito significativo o feito de que todas as televisións Ourense 14. a productora de noticias Atlas Galicia ou Antena 3 TV Galicia. como é o caso da de Quiroga. Vigo. respectivamente.469. A Coruña ou Santiago de Compostela).239 34.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5.000 20.228.000 35.1 2. están as grandes operadoras como a Televisión de Galicia (TVG).269 39.1 79 97. pertencentes a CRTVG e CRTVE ou ao Grupo Atlas. neste sector conviven empresas creadas antes de 1990 (5).000.031 32.755.

neste grupo de actividade conviven empresas cunha grande estabilidade no emprego. pero.8 millóns no caso das autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión e de 163. posprodución. A facturación media por empresa das televisións galegas en 2003 foi de 7. do mesmo xeito que a rotación. quince puntos por debaixo da media do audiovisual galego.32 Evolución do volumen de emprego na televisión en Galicia. o cadro de persoal medio das primeiras é en 2003 de 119. existen importantes diferenzas no resultado por empresa. pero de -24. 900 800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 47 79 1 32 1 90 21 6 1 64 1 54.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO medio.6 traballadores.7 miles de euros nas emisoras locais galegas de televisión. e nacional con espacio de desc. e.32.9 miles de euros para as televisións autonómicas e nacionais. pola importancia de TVG en canto á dimensión do seu cadro de persoal.32 546 564 568 580 604 599 588 594 597 TV autonóm. con outras.67 254. o que supón un crecemento do 22%. pola ausencia de datos do Centro Territorial de TVE en Galicia dende o ano 1999. E é que estas empresas atravesan certas dificultades no momento actual. como as locais. unha facturación media e un resultado medio inferior á media do sector. polas súas dificultades de financiamento. que é de 534. O volume de emprego das televisións que operaban en Galicia en 1995 foi de 853.2 millóns e contaban con 202 empregados. provisión e aluguer de equipos. escenografía.42 256. Por outro lado. Isto . froito da incerteza que provoca a dixitalización dos sinais. como é o caso de Televisión de Galicia ou incluso o Centro Territorial de TVE. por unha parte. De feito. etc. a marxe comercial das televisións de Galicia é inferior á media da industria audiovisual galega (7. é incluso negativo (-55%). aínda que os seus ingresos de explotación non veñen todos da man do sector audiovisual. Do mesmo xeito. que engloban as dedicadas á iluminación. O volume de emprego medio anual das televisións que operan na nosa Comunidade pasou de 593 en 1995 a 853. facturaron 28.06% fronte a 13%). polo que a rendibilidade tanto dunhas coma doutras non alcanza a media sectorial galega (as TV locais teñen uns niveis de rendibilidade económica de signo negativo). no caso das locais. e. son 56. TV local 2.10 OS SERVIZOS AUXILIARES As empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. malia ser maioritario no seu negocio. montaxe. a consecuencia da limitada audiencia que acadan nos seus territorios. cunha dimensión moito menor e nas que se dá un alto índice de temporalidade.. sobre todo. cun resultado económico de 2. teñen unha escasa capacidade de captación de publicidade que permita financiar o desenvolvemento das súas actividades produtivas.4 empregados. por outra. Estas cifras están moi condicionadas. mentres que no caso das locais é só de 6. Por outra parte.6 mil euros para as televisións locais galegas. dado que.3 millóns de euros en 2003.

e de só o 9.76%. o peso medio dos servizos de produción na facturación das empresas da industria galega da imaxe que din operar nestas actividades é do 34. a facturación por empregado ou o resultado por traballador era arredor do dobre da media da industria audiovisual galega. Os activos totais medios das empresas auxiliares son inferiores aos da industria galega audiovisual (menos da metade). salas de son ou de dobraxe.69% no caso dos servizos de posprodución. 149 202 35.27%.3 en 2003.233. en 2003. o que indica unha certa perda de peso relativo.748 360.). fundamentalmente de montaxe ou posprodución. 65 . o que pode deberse á menor necesidade de infraestruturas (estudios de gravación. de 505.27% Nº de traball. a rendibilidade económica das empresas auxiliares do audiovisual galego está 23 puntos por iba (31.45%). pasando de 14 millóns de euros en 1995 a 28.57% fronte ao 8. De feito. mentres que a rotación é algo inferior.09% distribución está relacionada coa localización provincial das empresas produtoras e das televisións.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón practicamente dobrar o volume de actividade ou o número de empresas no período 1997-2003. 2003.. a marxe comercial dos servizos auxiliares é moi superior á da media da industria audiovisual de Galicia. A facturación por empresa de servizos auxiliares foi.54%.64% Lugo 1. froito do maior crecemento do total do sector audiovisual galego con respecto a estas actividades. superior á media sectorial. din ofertar este tipo de servizos.906 euros. vídeo ou televisión…) e que. Desde o punto de vista contable. Os ingresos de explotación deste conglomerado empresarial medraron un 101.041. son varias as que prestan apoio maioritariamente noutros subsectores (multimedia. Ademais. seguido de Pontevedra (25. Ademais. estacións de traballo ou equipos de renderización.. 14. os seus principais clientes.64% ao 17. Por iso.76% Resultado 485.858 28. Principais magnitudes de dimensión das empresas auxiliares do audiovisual en Galicia. animación.82% A Coruña 69. produción de cine. non obstante. Aínda que haxa compañías que só se dedican a estas actividades auxiliares dentro do audiovisual.308 2. con importancias menores nas provincias de Lugo e Ourense. o peso destas actividades no total da industria audiovisual galega pasa do 20.6%). vinculado á crecente externalización dalgunhas das fases do proceso de produción e da creación de empresas destas ramas.67% Facturac.45% A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (69%). Loxicamente esta Ourense 3. 1997 e 2003.330. mentras que o cadro medio de persoal é inferior (4 traballadores fronte a 7). Distribución provincial das empresas auxiliares do audiovisual galego.84% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 30 56 86.748 101. Pontevedra 25.

079 2.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. Este tipo de empresas presentan o índice de especialización mais elevado do sector audiovisual galego. E que na actualidade.000 0 1 995 1 59. o que representa un crecemento do 35.000 24.881 56 .1 71 20.330.858 1 0. ainda que a crecente importancia de outras cadeas nacionais fai menos importante este factor.000.398. para facer frente á As empresas de doblaxe e sonorización son as máis especializadas do audiovisual galego .1 36. non habendo ningunha empresa dedicada a este tipo de servizos en Ourense ou Lugo.880 21 .11 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN As empresas de sonorización e dobraxe existentes no 2003 en Galicia ascenden a 10.1 21 . 250 200 202 1 50 1 49 1 42 1 54 1 45 1 51 1 45 1 00 1 01 50 1 4 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 2.000.000 20.1 1 0. Esta distribución ten que ver coa distribución xeográfica que presentan as empresas produtoras e das televisións.636 1 5.041 .8%. Evolución do emprego das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. os seus principais clientes.002 28. as empresas de dobraxe.000. 30. cun volumen de negocio de5. e con 68 traballadores.000.9 millóns de euros.327. cun porcentaxe medio de case o 60% da facturación.980 1 5.000 25.000 1 4. A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (70%) e o resto en Pontevedra (30%).000 5.748 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 O número medio anual de traballadores destas empresas auxiliares pasou de 149 empregados no ano 1997 a 2002 en 2003.000.522.890.000.

dirección. Nembargantes.573.25%.045. ainda que en ocasións a relación laboral non se prolonga demasiado no tempo como consecuencia das peculiaridades da actividade: o emprego fixo do sector limitase ao persoal de apoio (administrativos.500. 178 68 -61. estes tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV.074 2.000 3.000.960 3.184 4526.000 0 1 995 3.796 2. están diversificando a súa carteira de servicios.34%.834.276.73% Resultado 3. pasando do 7.344.500.1 82 3.500.48% frente a 8. de xeito que hasta 1997 hai un decrecemento do -19% interanual. Desde o punto de vista contable. que ao ano seguinte se recupera cunha variación do 69. o peso relativo destas actividades no total da industria audiovisual galega desdendeu de xeito importante. Os ingresos de explotación das empresas dobradoras e de sonorización galegas pasaron de supoñer 3.463.80% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.4 millóns de euros en 1995 a 3.000. técnicos).98% para este período.000.57% en 1999. Ademáis. Todo isto fai que o cadro medio de persoal destas empresas non sexa 67 .371 . supeditada á carga de traballo e as necesidades da empresa dese determinado rexistro de voz.21% no 2003.000 1 .64% Nº de traball. o mesmo que a rotación.368 2.19% en 1995 a tan só un 2.000 1 . o que supón un crecemento en términos nominais do tan só 5.6 no 2003. a marxe comercial é superior á media da industria audiovisual.248 74. iniciando novamente unha tendencia crecente. Por outra parte.65%) As empresas dobradoras e de sonorización moven un número importante de traballadores.893.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA caida de pedidos por parte das cadeas de televisión consecuencia directa da crecente importancia das series nacionais nas súas grellas.570 2. o que pode estar relacionado cunha menor necesidade de infraestruturas destas empresas. con taxas interanuais do 14. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 10 11.000.000 2.034 3.545. 1997 e 2003. incluindo na súa oferta servizos de posprodución (fundamentalmente sonorización).000 3.11% Facturación 2. o que lles abre este mercado das series de produción propia. pasando por un mínimo do 1. Tele 5 ou TVE.573.1 76 2. mentras que con dobradores mantense unha relación de tipo temporal.045.034 1 .248 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 Os activos totais medios das empresas galegas de dobraxe están por debaixo da media da industria galega audiovisual (un tercio). Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización. Evolución da facturación das empresas galegas de dobraxe e sonorización 4. aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da carteira de traballo dos estudos galegos de dobraxe.000 500. dentro do intervalo houbo comportamentos desiguais.613 167. polo que a rendibilidade económica e cinco puntos superior ao promedio sectorial (13. para volver a caer un -47%.000 2.

o volumen de emprego das empresas galegas de sonorización e dobraxe pasaron de 214 en 1995 a tan só 68 en 2003.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO moi elevado. Maila todo. Evolución do emprego das empresas galegas de dobraxe e sonorización 300 250 265 200 21 4 1 50 1 67 1 78 1 00 85 50 32 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 37 2001 53 68 2002 2003 .

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A O Cine en Galicia CAPITULO 3 69 .

Vía Láctea Editorial. Barcelona. Gil contaba xa cun catálogo de máis de coarenta reportaxes. 1996. da man de José Sellier ofrecía a facer fitas cinematográficas en 24 horas. Nestes anos finais do século XIX. con guión e intertítulos do novelista Rafael López de Haro. a primeira sala estábel galega centrada primordialmente na exhibición cinematográfica. primeiro para o exhibidor Isidro Pinacho. chegando mesmo a organizar unha selección para un proxecto que se titularía La Virgen de la Roca. Gil é. 33 . viñeron certos entrementos ópticos ata chegar á invención do kinestospocio. de Edison e o cinematógrafo que. A Coruña. onde José Sellier Loup. Royal Books. posteriormente. nace na Francia de finais do século XIX . Trátase de “Miss Ledya”. Aportaciones a los orígenes del cine español. Logo da invención da fotografía. cunha cámara Gaumont de obxectivo fixo. inserta un anuncio na prensa viguesa no que se As orixes do cinema español localízanse na Coruña. Os resultados non foron moi brillantes. un fotógrafo francés33 -aínda que nacionalizado español. Pero novas investigacións 32 viñeron probar que as orixes do cinema español localízanse. dende Altamira ata algunhas das máis modernas formas de expresión. José Sellier. 1850). máis que un medio de expresión artística. na súa meirande parte producidas e rodadas por el mesmo na Coruña (1911-1915). Xa que logo.000 metros de películas diarios. presentan en Lyon os irmáns Lumiére. Xa en 1910. La Coruña y los orígenes del cine en España. en 1839. ademais.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. El Ferrocarril de Orense a Vigo. o primeiro que pon a funcionar en Galicia unha positivadora de cinema máis ou menos industrial e en 1923 o seu taller contaba con capacidade para positivar 1. costumbres y bailes gallegos. o cine. unha cinta de 540 metros (20 minutos de duración). Anos despois. 1996. en 1911. Na súa partida de nacemento: Joseph Sellier Loup (Givors. amosa un esforzo permanente por transmitir idea da realidade en movemento. O CINE EN GALICIA O afán do home por se expresar a traveso de imaxes é de reflectir nelas todo un abano de sentimentos e ideas é case tan antigo como a súa propia presenza sobre a Terra. Tra-los seus primeiros tres anos de actividade. o 20 de xuño de 1897. Castelao (no papel dun pastor protestante). a comezos de 1895. como Monumento a Curros Enríquez. A pintura. o exhibidor Eduardo Villardefrancos –propietario do Salón París.presentaría na súa programación unha serie de cintas documentais. o tamén fotógrafo José Gil instálase en Vigo e comeza a facer películas como operador. 3. xurdido como medio de entremento. de madeira. Aínda que ben podería ser que El entierro del general Sánchez Bregua non fose a primeira película que rodaba Sellier. aínda que cómpre rexistrar nela a primeira aparición cinematográfica de Daniel R. en 1916 filmou a primeira película de ficción rodada en Galicia e da que se ten noticia. 32 As desenvolvidas por José Luis Castro de Paz e José Mª Folgar de la Calle. Pouco tempo despois chega a España. a golpe de manivela e. na mesma cidade. o cine constituía aínda unha novidade tecnolóxica ligada á fotografía. paralelamente á súa actividade principal filmaba cunha cámara Lumiére o paso pola rúa Real do enterro do Xeneral Sánchez Bregua. como un espectáculo sen maiores pretensións culturais.1 A PRODUCIÓN DE CINE Ata mediados dos anos 90.que levaba anos facendo retratos na capital herculina. cando menos. en 1913. Malia que xa fixera intentos en 1912. e mais Jon Letamendi. na Coruña. sendo Galicia unha auténtica pioneira. un ano despois. que arremedaba os argumentos folletinescos que facían furor na época. pensábase que a primeira imaxe en movemento tomada por un español cunha cámara Lumiére era a coñecida Saída de misa de doce do Pilar de Zaragoza e que os operadores pioneiros da cinematografía española foran os Gimeno: Eduardo Gimeno Peromarta e o seu fillo Eduardo Gimeno Correas.

presentaran a súa primeira mediametraxe comercial. 1925) e Carmiña. Cesáreo González vai ser o máis sólido dos produtores españois que. unha comedia dramatizada que mestura as historias dos seriais e o costumismo. A pesar de que Vigo coñeceu pronto o cinema sonoro e os máis importantes cines de Galicia están en proceso de reconversión. ademais. CGAI-Xunta de Galicia. Xosé Nogueira. chamada Galicia Films). Os operadores son dous dos mellores que traballaban por aquela época en España: Agustín Macasoli e José Gaspar. ademais. con produción madrileña e financiamento parcialmente galego. entre as que figuran dende Por unha Galicia nova. cuna de Colón. Antonio Román. cando. dirixe coa axuda de Manuel Noriega a versión da súa popular novela La casa de la Troya. e. Os irmáns Barreiro xa deran que falar uns anos antes. Recibimiento de Vigo al Presidente de la República (1934). algunhas delas sonoras . os tres ourensáns. empresa produtora coa que. de 35 Castelao . La tragedia del Xirobio aínda é muda e con intertítulos escritos polo seu director. 35 Vid. Alejandro Pérez Lugín. en Diccionario do cine en Galicia (1896-2000). probablemente inferior no seu conxunto á maioría das longametraxes desa índole producidas nesa época. dun xeito ou doutro. principalmente a Bos Aires e Montevideo. ata un Noticiario de Galicia que aparece cando o Noticiario de José Gil estrea a súa sétima entrega. 71 . Vicus ten un catálogo de máis dunha ducia de reportaxes e un fresco de cinco rolos dedicado a distintas cidades galegas. Os nomes dos pontevedreses Ramón e Enrique Barreiro e a casa Folk (a produtora que fundan en 1932) ocupan catro anos de intensa produción de documentais na cidade de Pontevedra. inspirados nunha das pezas do libro Cousas da vida. fixeran as súas primeiras probaturas no estudio do coloreado de películas co Cinecromo (unha patente desenvolvida por Enrique). o filme Pontevedra. Chegados os anos da República Española (1931-36). un documental de propaganda a prol do Estatuto de Autonomía de Galicia producido para o Partido Galeguista en 1933. 363367. 1923).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA La industria pesquera de Galicia. novelista e operador de cine. Manifestación anticlerical. terá lugar unha efervescencia do documental impulsada por tres destacados homes do noso cinema. Gil intúe o potencial das imaxes animadas como correspondencia visual entre Galicia e a emigración e unha boa parte das súas filmacións viaxan ata Sudamérica. 1926). flor de Galicia (Rino Lupo. facendo moitas coproducións e creando un imperio de 34 Outras longametraxes da época relacionadas.longametraxe de ficción galega. nado en Madrid e educado en Santiago de Compostela. En 1930. Xosé Signo. pero contén algúns puntos de 34 interese para os galegos . con Galicia foron: Maruxa (Henry Vorins. quería retomar o campo da exhibición desenvolvendo un noticiario cinematográfico con miras a rendibilizar o seu importante arquivo visual. Mondariz ou Santiago: la Atenas de Occidente. Ao rematar a Guerra Civil. La tragedia do Xirobio. Tres anos despois da súa creación. pp. A Coruña. Xa neses anos dez. personaxe excéntrico. quen inician por aquela época as súas respectivas carreiras. Nos primeiros anos vinte José Gil crea Galicia Cinematoráfica A produtora Vicus Films xurde en Vigo en 1929 e comeza producindo documentais de curta duración que non achegan demasiadas novidades á filmografía creada durante as anteriores décadas por outras produtoras e operadoras galegas. dende 1925. abrirá mercados a Sudamérica. É nos primeiros anos vinte cando José Gil crea Galicia Cinegráfica (logo dunha anterior tentativa con Fausto Otero. Nos inicios da década dos 36 trinta. A película comezaría a rodarse en Galicia no verán de 1924. en moitos sentidos. enigmática. 2001. Barreiro convértese en operador de trinta curtas. e durante máis de vinte anos. en 1927. 36 Vén de recuperarse a primeira delas. “La tragedia de Xirobio”. contando as desventuras dun empregado de farmacia. La Virgen del Cristal (Saturno e Manuel Lois Piñeiro. baixo o título de Galicia histórico-monumental. Carlos Velo e José Suárez. La casa de la Troya non pasa de ser unha comedia de enredo mesturada con imaxes de tarxeta postal. Vicus Films produce a rodaxe da primeira –e aínda.

cos xogadores carismáticos de entón. Botón de ancla. Naquela época. 1982. un estudante ourensán de Ciencias da Información.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO distribución de películas. os Lupa chegaron a realizar nove curtametraxes en 8 mm e súper 8: 4x4 (1971). cincuenta e sesenta: Amparo Rivelles. Algúns dos seus títulos son Polizón a bordo. L. Cifesa. ademais. Reina santa. Xosé Nogueira. o que supón o paso aos 16 mm con Illa (1975). Carmen Sevilla. 131 e ss. En la red de mi canción ou En un mundo nuevo. Valencia. Vid. A actividade de Enroba acaba coa rodaxe de A tola (1975). 324-325. Méndez Ferrín. Tamén fixo do seu irmán Arturo González a súa man dereita e xuntos crearon Suevia Films. Cada un deles asumiu unha faceta técnica. Poucos meses despois. tras a rodaxe de Serán. que afundía as súas raizames na plástica galega40. A procesión das mortallas (1973). dirixida como as anteriores por López Piñeiro. entra a apadriñar o grupo. pp. Ramón na dirección das películas e Adolfo como argumentista. encabezado dende a súa creación. Mentres tanto. Vigo. creando Regia Films. o primeiro en aproveitar aquel tópico de Galicia como boa paisaxe para facer películas. como foron Euloxio Ruibal. Utilizou tamén nas súas producións moitos actores do cinema español de orixe galega: Antonio Casal. p. unha produtora que había tres anos que arrastraba problemas económicos. Sara Montiel. Despois de que o seu irmán Arturo se establecese pola súa conta. Fanés. o cinema presentábase como un elemento para preservar e dar a coñecer o patrimonio cultural galego. unha das primeiras películas sobre o fútbol que se fixo en España. Galicia abriu con el os seus servizos de estudio de filmación barato para 38 o cinema español . Sabela de Cambados. Esa mujer. A rapa das bestas (1973). de tal xeito que o grupo Imaxe alcanzou unha estruturación completa. cambiando o patriotismo doutras producións da competencia pola comedia doada. Ao longo de catro anos. Antonio Simón. Algunhas das longametraxes. Holocausto (1972). Descubriu e tivo baixo contrato moitas das estrelas do cinema español dos anos corenta. Inqueda volta (1973). Mesturanzas (1972). La pródiga. comezando polos irmáns Torrado. liderado por Carlos Aurelio López Piñeiro. con xente e con tipos doados de caricaturizar. algúns deles apuntados por Félix Fanés : Cesáreo González soubo apostar no momento axeitado pola produción nacional. rodadas en Galicia por Suevia foron: Mar abierto. Marisol ou Joselito. É o momento no que Víctor Ruppén. Suevia produciu en Galicia máis dunha ducia de películas e moitos documentais. baseándose nun discurso audiovisual propio. 39 40 . ano no que realiza unha curtametraxe en súper 8 titulada Homúnculo. que foi secuestrada por parte do Tribunal de Orden Público nas III Xornadas do Cine en Ourense. vanse incorporando ao grupo unha serie de mozos. Lola Flores. a milagrería e a España folcklórica. Félix Casado ou Roberto Vidal Bodaño39. máis adiante. Cotolay. Nos 70 tamén foi pioneiro o colectivo santiagués Lupa. 37 O éxito de Suevia Films foi produto de moitos factores. Pero será en 1974 cando marque un fito na 37 38 Cfr. O cine en Galicia. unha adaptación libre de Retorno a Tagem Ata. de claro éxito comercial. Pero o xerme do movemento que intentou articular un verdadeiro cine galego localízase no Club Amateur coruñés. Edicións A Nosa Terra. con películas moi populares. O Corpiño (1973). autóctono. Institució ‘Alfons el Magnànim’. o produtor morre en Vigo. no cal Díaz Noriega e os novos cineastas que traballaban baixo a súa dirección deron os primeiros pasos a finais dos anos 60. Fernando Rey e Tomás Ares (Xan das Bolas). unha especie de mecenas e empresario de orixe catalana. Eloy Lozano Coello. en 1968 Cesáreo desfíxose de Suevia. un relato de X. por unha serie de nomes vinculados dende tempo atrás ao teatro galego. entre outros. Berros na cova (1973) e Peliqueiros (1974). película de 16 mm. la antorcha de los éxitos. entre moitos outros. cunha media de catro ou cinco ao ano. ao que se uniron inicialmente Miguel Gato e Xavier Iglesias e. Cesáreo González foi. El Pórtico de la Gloria. impulsado inicialmente por un home formado na canteira de Díaz Noriega. Enrique González Baixeras. La casa de la Troya. Dende 1940. Pero o grupo máis activo e o que mobilizou un maior número de xente foi o coruñés Imaxe (1973-80). comeza a traballar de xeito independente en 1973. La señora de Fátima ou Campeones. en 1971. Pouco despois de Lupa fórmase na Coruña o grupo Enroba. Colocou ao seu arredor todo un clan de galegos. 1997. fixo máis de cen películas. Xa en 1974.

na que unha parte do cine de Galicia intentaba dar un xiro cara aos grandes formatos buscando unha maior profesionalidade. en formato súper 8. filme dirixido e coescrito por Antonio Simón con Miguel Gato. No terreo da ficción. o problema agrávase coa falta de canles e circuítos axeitados para a súa distribución. xunto o anterior. que se dedicaría en diante a campos distintos no mundo da imaxe e da cultura. tales como créditos privados. encontros ou festivais especializados que se prodigaron naqueles anos. Xavier Villaverde). en contadas ocasións. As produtoras que xorden naquel momento en Galicia son de tipo modesto e mesmo familiar. como Chano Piñeiro con Os paxaros morren no aire (1977). outravolta aproveitando o texto de Ferrín. semanas. cubrindo o resto do investimento con contribucións privadas e con diferentes apaños dos equipos técnicos e artísticos. Ademais. cando non foi visionado por grupos de espectadores 41 moi concretos localizados en ámbitos universitarios. Malapata. Op. pp. no que Xavier Villaverde filmou A semente (1977). 328-331. Carlos A. O equipo retoma os 16 mm en 1979. 1997. A consecuencia do seu escaso éxito foi a inmediata dispersión dos membros do grupo. Xavier Villaverde con A semente (1977). Nogueira. con tres proxectos moi distintos entre si: Circos (1979. baseándose na novela O bosque animado. xa fóra de Imaxe. Enrique Baixeras. inicialmente en 16 mm) e O pai de Migueliño (1977. Carlos A. na que participaron os membros do equipo Imaxe e que supón a fusión de distintas contribucións empresariais. López Piñeiro). Realízase a primeira longametraxe de produción galega. Ruppén producirá –xa sempre en 35 mm– tres títulos máis que. coa súa produtora Praia Lenta Films.. foi máis alá do marco das xornadas. a primeira película galega rodada en formato profesional de 35 mm. continúa destacando a actividade do grupo Imaxe. de Fernández Flórez. A partir de aí e ata 1977. con pouca ou nula capacidade para acceder aos mercados interiores e exteriores e. O cadaleito (1976. Miguel Gato). Trátase dunha produción na súa As produtoras que xorden nos anos 70 en Galicia son de tipo modesto e case familiar maior parte de curtametraxes e realizada en formatos non comerciais (súper 8 ou 16 mm). ano no que se conflúen unha serie de circunstancias que repercutirán posteriormente no futuro da nosa cinematografía. Así se chega ata 1980. na súa maior parte. 73 . Este fenómeno dá lugar a un tipo de produción que pode cualificarse de voluntarista e que repercute forzosamente na calidade final e na súa rendibilidade económica. Xosé Manuel Villanueva Un intre na vida de Manuel (1978) e Juan Cuesta Duelo (1979). circunstancias que 41 X. López Piñeiro. cineclubistas ou culturais . de Retorno a Tagem Ata. Galicia está por debaixo doutras comunidades históricas en canto ao número de películas realizadas na década dos oitenta e principios dos noventa e en canto a propostas concretas para dotar a súa cinematografía dunha infraestrutura mínima sobre a que poder asentarse a medio e longo prazo. dependentes dos recursos alleos. A cidade que se nos vai (1979. Cit. dirixida por Carlos A. Miguel Castelo). Ruppén dá o paso a 35 mm coa produción de Fendetestas. forman parte do bloque máis coñecido do incipiente cine galego dos anos setenta: O herdeiro (1976. traballo sen retribuír ou modelos cooperativos con pequenos desembolsos. A rebelión das pulgas (1978) ou produtores como Víctor Ruppén ou Ismael González.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA cinematografía galega coa presentación. trátase de empresas de capital escaso. Son momentos clave da década dos 70. En 1975. mentres xurdían proxectos e ideas e facían a súa aparición novos nomes. A rebelión das pulgas (1978) e Aos meus queridos pais que me están escoitando (1979). López Piñeiro) e Era unha vez unha fábrica (1979. Un intre na vida de Manuel (1977). O movemento cinematográfico galego que se inicia nos anos setenta tivo un alcance limitado no que se refire á súa difusión e explotación que.

aos modelos tomados como referencia e ás súas connotacións políticas e ideolóxicas. condenábana de antemán a unha existencia restrinxida a círculos minoritarios. .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO unidas á precariedade dos recursos industriais.

sen dúbida. un amigo del e a compañeira deste último. Era xa moito o camiño andado e só faltaba dar o salto definitivo á 42 longametraxe . de Sancho Gracia P. Monica Garcia .. 1991). López Piñeiro). Continental (Xavier Villaverde) e Urxa (Alfredo García Pinal/Carlos A. Baseada nun conto de Xosé Luís Méndez Ferrín. 1993). Jorge Sanz . formulada como un triángulo amoroso nunha aldea e a súa evolución ao longo de corenta anos tamén foi atípico. Antonio Simón. Alfredo García Pinal ou Daniel Domínguez. 1991). Fedor Atkine. 1996) de Adai Films e Bailando con todos. que gozou dunha ampla cobertura publicitaria.. 1994) é a historia dun triángulo amoroso entre un músico. unha produción galego-arxentina na que participa Adai Films. dado que a rodaxe se distribuíu ao longo de ano e medio. sen apenas repercusión pública e na que participou en coprodución o coruñés Javier Ozores. Pero. Cristina Marcos. estréase El juego de los mensajes invisibles (Juan Pinzás. Morris. produción de nacionalidade hispano-cubana rodada na Habana e na que a produtora galega Luz Directa presenta unha pequena participación en réxime de coprodución. respondendo á vontade do director Chano Piñeiro de corresponder as distintas etapas da vida dos personaxes co paso das distintas estacións do ano. que se formulou como un thriller. estréase La Moños (Mireia Ros. Coa introdución das axudas da administración autonómica á realización de filmes curtos. como Chano Piñeiro.. na súa maioría de En 1989 estréanse as primeiras longas galegas en 35mm: Continental. En 1996. estreada en Galicia. para o que conta con Vici Produccións para poñer en pé unha historia escrita polo propio director. Manuel Areoso. o director apostou por un elenco de importantes intérpretes nos papeis principais.1 A produción de longametraxes galegas O verdadeiro despegue do cine galego prodúcese en 1984. A metade da vida (Raul Veiga. Sempre Xonxa (Chano Piñeiro). Manquiña. E na que o modisto galego Adolfo Domínguez foi produtor. secundados por un bo 44 número de actores e actrices galegos . 45 75 . López Piñeiro. 42 43 La gran comedia (1986) foi a primeira longametraxe comercial de Juan Pinzás con Pilar Sueiro. 1993) e Huidos (Félix Sancho Gracia. Sempre Xonxa e Urxa formación autodidacta.1. entre outros. Xavier Villaverde. de Atlántico Films na que se trata a vertente sobrenatural a través da convivencia dalgúns personaxes con fantasmas. Marisa Souto. No haber de 1991 hai que apuntar unha nova película con subvención da Consellería de Cultura: trátase de Martes de Carnaval (Fernando Balauz/Pedro Carvajal. Os 3 filmes tiñan maioría de apoio económico da Consellería de Cultura e conseguirían derrubar outro dos grandes obstáculos históricos: o acceso aos circuítos comerciais estandarizados. en anos posteriores xurdirían unha serie de obras en 35 mm que servirían para dar a coñecer cineastas novos. o maior éxito de venda directa lógrase con Tirano Banderas (José Luís García Sánchez. O ano seguinte a produtora Sun Lúa embárcase na preparación da rodaxe de Dáme lume (Héctor Carré. 45 rodada integramente e Barcelona .C. cos que se intercambian consellos e opinións. que foron presentadas en novembro de 1989 en Vigo durante a celebración 43 da mostra chamada Cinegalicia . 1993). 1994). Nesta película. producida por Atlántico Films. En 1993 prodúcense Baile de las ánimas (Pedro Carvajal.. 44 Entre eles estaban Marisa Paredes. foi producida por Fenda Films.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 3. As primeiras películas longas en 35 mm. Resulta innegable que se tratou no seu momento dun acontecemento histórico para a cinematografía galega. 1995). Ademais. A realización de Sempre Xonxa. Un ano mais tarde fílmase La ley de la frontera (Adolfo Aristarain. case 10 anos despois da produción de Malapata (1980). Elina Luaces. Urxa (1989) significou a reaparición como director de longametraxes de Carlos A. Os intereses estéticos que levaron a Xavier Villaverde a realizar Continental (1989) conectaban directamente co que ata entón viña desenvolvendo nos seus traballos de vídeo e publicidade.

2000).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O 1997 foi un bo ano para o cinema galego en canto a número de producións: longametraxes como Dáme algo (Hector Carré. que o cineasta aragonés non chegou a dirixir e que non gozou de boa acollida polo público ou Un buen novio (Chus Delgado). 50 51 . e narra a historia dun popular actor de televisión. de Vici Producciones e Adai Films e protagonizada por Rosa María Sardà. mellor actor protagonista e mellor banda sonora. Enrique Alcides ou Chete Lera. coa participación de Televisión de Galicia. O ano 1998 supón a plena consolidación do sector cinematográfico galego. Pilar Punzano e Mario Gas. coproducida por Megatrix e distribuída por Buenavista Internacional Spain. un lendario actor. Ópera prima da directora. entre outros. atopa 51 un paciente moi especial . 1998 ) é un drama romántico de Atlántico Films. Nena (Xavier Bermúdez. A noiva da medianoite (Antonio Simón.. coproducida por Formato Producciones e pola Televisión de Galicia. A película gañou na edición do 2001 o premio Goya á mellor música orixinal e foi a primeira produción galega que conseguiu concorrer aos premios en tres categorías: mellor dirección novel.C. en senllas edicións do 2000. O filme participou na sección oficial de longametraxes do VI Festival Internacional de Cine Independente de Ourense. 50 Sei quen es (Patricia Ferreira. Cando el mundo acabe. A longametraxe Érase outra vez (Juan Pinzás. 1998). O filme participou no Festival de Sundance. Ópera prima da primeira muller directora galega. Arde amor (Raúl Veiga. coproducida por Continental Producciones. producida por Continental Producciones e Tornasol e interpretada por Nancho Novo. que recrea a figura de Lolita. Sogecine e o Grupo Voz. serve de fío conductor para coñecer Galicia desde comezos de século ata 1951. te seguiré amando (Pilar Sueiro. 1998) de Fenda Filmes. foi a primeira película europea de animación en 3D e está baseada 46 47 48 49 Polo galego José Rubira Barcia. e baseada nun relato do novelista ruso Ivan Turgueniev. contou coas interpretacións de Chete Lera. encarnado por Federico Lupi. foi producida por Pilar Sueiro para Atlántico Films. A figura de Castelao. proponlle un reto para probar a súa categoría. Fisterra. recrea a historia dunha psiquiatra namorada do seu traballo que. non foi estreada ata 2003 nas 48 salas comerciais de exhibición por falta de distribuidora . Inés de Portugal (de Televisión de Galicia e Continental Producciones entre outras). Mediante a voz de toda unha miríada de persoas que o coñeceron persoalmente. A lingua das bolboretas (José Luís Cuerda. un total de cinco. que está inseguro do seu talento. onde remata o mundo (Xavier Villaverde. e que está ambientada na primavera de 1936 nunha vila galega49. cando chega a ocupar a súa praza nun hospital remoto de Galicia. 2001) de Dygra Films. coa colaboración da Televisión de Galicia. celebrado en Utah (Estados Unidos) e no Festival Internacional de Cine de Miami. foi rodada no Teatro Jove de Ferrol. que non se estreou ata 2001. Elena Anaya. 1999) contou coa produción asociada de Continental Producciones e narra a historia de tres irmás que. Rosana Pastor. Cuerda dirixiu este mesmo ano a película baseada nos relatos do escritor Manuel Rivas. despois dalgún tempo sen verse. 2000). 1998) de Continental Producciones é unha coprodución galego-arxentina que recrea o mundo da emigración galega a Bos 47 Aires. Francisco Rabal. Sergi López e María Bouzas. Divertimento (José García Hernández. Blanca Madison (Carlos Amil. Na convocatoria dos premios Goya do 2000. a xulgar polo número de longametraxes. Frontera Sur (Gerardo Herrero. 1997) de Xamalú Films e Televisión de Galicia. 1999) e producida por Las Producciones del Escorpión. O bosque animado (Manolo Gómez e Ángel de la Cruz. producidas por empresas galegas. rodada en Galicia. se reúnen de novo arredor da nai que acaba de morrer. 2000) . de Adai Films con outras produtoras españolas. entre outras. a primeira película Dogma do cinema español. ano da morte do líder galeguista. Cando volvas ó meu lado (Gracia Querejeta. o filme fíxose coa figura ao mellor guión adaptado. primeira longametraxe cinematográfica de 46 Antonio Simón que desenvolve un guión escrito para Luis Buñuel . Javier Albalá. o pensador galego máis destacado do século XX. na longametraxe documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) móstrase cómo era o Castelao real e como era percibida a súa figura polos seus coetáneos. coproducida con Portugal. 1997) de Sun Lúa e Benxamín P. 1997) de Encuadre Producciones de Cine e Televisión de Galicia. 1998) é a segunda longametraxe deste director.

é un retrato colectivo dun grupo de amigos unidos por unha circunstancia común: o paro e a imposibilidade de atopar un 54 traballo digno . entre outros. A finais dos noventa creou unha filial específica para esta actividade. Festival Internacional de Animación de Annecy (Francia). 2001). un filme producido por Pilar Sueiro para Atlántico Films e que foi estreado coa peculiaridade de que se ofreceu nos cines españois en versión en galega. dentro desta. gañou a Cuncha de Ouro á mellor película na L Edición do Festival Internacional de Cine de San Sebastián. producida por Elías Querejeta PC. Antonio Mourelos. Xa no 2004 realizadores como Jorge Coira con O ano da carracha.1. Cartoon Movie de Berlín. para debuxar e denunciar a estratexia estadounidense de apoio ás ditaduras latinoamericanas e os seus crimes. 2002) é unha película coproducida por Continental Producciones que combina feitos reais e ficción. conta coa participación de actores galegos como Santi Prego. que provocaron un conflito político que acabou coa caída do réxime de Fujimori. pero subtitulado ao castelán. baseada na novela do premio Nobel xaponés Yasunari Kawataba53. O cineasta Juan Pinzás obtivo de novo o certificado oficial Dogma 95 para a súa película Días de voda (Juan Pinzás. tras unha ampla traxectoria curtametraxista. 2002). O alquimista impaciente (Patricia Ferreira. 2002). que contou coa participación da Televisión de Galicia. la secta del mar (Stuart Gordon. María Bouzas ou Carlos Blanco. toda unha vida (Nuria Villazán. rodado en Vigo e Pontevedra. 2002). Vladimiro Montesinos. como Siggraph 2001 nos Ánxeles. 3 D Festival de Copenhague. 55 A película gravouse en formato de alta definición cunha cámara de cinema dixital da produtora galega. 2002). 2002) é unha visión actual da vida artística e persoal do cantante afrocubano Antonio Machín. Future Filme Festival de Bolonia ou Festival de Cinema i TV Celta de Quimper. en coprodución con Quo Vadis (Francia) e Eyescreen (Italia). que se consolidou como unha das distribuidoras de cinema e vídeo independentes máis importantes do país. A Mostra de Valencia. Fantasporto (Portugal). presidida polo galego afincado en Cataluña Julio Fernández. primeiro con participacións minoritarias e máis tarde asumindo o papel de produtora. puxo en marcha o selo Fantastic Factory de cinema fantástico e de terror. Machín. 3. 53 54 Este filme. personaxes vivos e mortos. a última película do realizador peruano Francisco 55 Lombardi e na que traballou a produtora coruñesa Aldea Films . dous galardóns que converten este filme na segunda produción galega en conseguir un Goya e a primeira en conseguir 52 dúas figuras . El misterio Galíndez (Gerardo Herrero. Os filmes de Reixa e Villaverde incorporaron ao audiovisual dous escritores representativos da literatura contemporánea galega: Manuel Rivas e Suso de Toro. con Continental Producciones e MediaPro como produtoras asociadas.1 A produción cinematográfica nos últimos anos Catro directores galegos tiveron a oportunidade de se asomar á pantalla grande no 2003. foron o pano de fondo no que se moverán Ollos que non ven (Francisco Lombardi.1. unha misteriosa historia arredor do desexo. baseado na novela homónima de Lorenzo Silva e producido por Continental Producciones. Por outro lado. subornaba altos cargos do país. aínda que con diferente resultado comercial. Hector 52 O filme estivo presente en numerosos festivais internacionais. 2001). Off Films produciu Belas dormentes (Eloy Lozano. Filmax. 2002). Xunto ao xa veterano Xabier Villaverde con Trece badaladas. comezou a interesarse pola produción. A difusión das imaxes nas que o asesor presidencial peruano. A multipremiada Os luns ó sol (Fernando León de Aranoa. Que supón a estrea de Lozano como director de longametraxes. TVG. Castelao Productions e. 77 . Antón Reixa con O lapis do carpinteiro e Carlos Amil con Blanca Madison. Lena (Gonzalo Tapia. coproducida por Filmanova narra a historia dunha adolescente envolta nunha rede criminal de Vigo por salvar o seu pai e está protagonizada por Marta Larralde e Manuel Manquiña. Tornasol Films e Cartel. estrearon os debutantes Ignacio Vilar con Ilegal. unha película rodada en Combarro e que contou coa participación de Paco Rabal na repartición. O xurado da Academia Española Cinematográfica decidiu outorgarlle un Goya na categoría de mellor longametraxe de animación e outro Goya na categoría de mellor canción.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA na obra de Wenceslao Fernández Flórez. que achegou ademais dous actores galegos á produción e que se encargou do proceso de posprodución. É precisamente neste xénero que Filmax produciu Dagón. Festival de Animación de Bruxelas.

ela pelexa por devolverlle a liberdade. 2003). Tras máis de tres anos e medio de dedicación. que recrea o mítico conto de Carlo Collodi arredor da historia dun pequeno robot creado por Gepetto. Margarita Ledo con Santa Liberdade. Carlos Blanco. a primeira longametraxe do director producida por Vía Láctea Films. Pepo Suevos. Marta Etura e Celso Bugallo. entre outros. Nela. 2003). o lucense Luís Tosar. 2002). Continental Producciones e Televisión de Galicia que trata un drama rural ambientado no Val do Pas. Trátase da primeira película do director e rodada en alta definición. Outra das estreas do bienio corresponde a A vida que che espera (Manuel Gutiérrez Aragón. no que se ambientaron diversas escenas desta película. Filmax Animation estreou tamén P3K: Pinocho 3000 (Daniel Robichaud. esta última desenvolvida polo estudio Bren Entertainment do Grupo Filmax. o equipo técnico desprazouse ata Pontevedra e Tui.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Carré con A promesa. Partindo dunha idea que deu como resultado dous narracións diferentes. O lapis do carpinteiro (Antón Reixa. Cómpre mencionar a produción en Galicia de Hotel Danubio (A. Marta Etura. coa personalidade dun neno de carne e óso. 2003) longametraxe producida por Lorelei Produccións. Trece badaladas (Xavier Villaverde. as tres últimas en formato documental. a lenda (José Pozo. Castelao Produccións e Televisión de Galicia. Neste mesmo ano. entre outros. Tamén se teñen achegado directores e produtores galegos á longametraxe documental. pero antes de facelo deixa claro nun vídeo-diario o desexo de doar os seus órganos. Luis Tosar. a ironía da vida e a ambición son o tema de fondo de Descongélate (Dunia Ayaso e Félix Sabroso. está en realidade enferma e internada nun psiquiátrico. integrado por máis de 800 persoas. 2003). Tal é o caso de Laurence Boulting. A comezos do ano seguinte estreouse Ilegal (Ignacio Vilar. a novela de suso de Toro e a longametraxe coproducida por Continental Producciones. un filme de animación producido por Filmax Animation que non chega aos 10 millóns de euros de orzamento e que foi froito da combinación das técnicas 2D e 3D. aínda que non faltaron xentes de fóra que fan a súa aportación dende Galicia. Víctor Clavijo e Adriana Domínguez. O agasallo de Silvia (Dionisio Pérez. Tristán Ulloa e María Adánez participaron na versión cinematográfica da novela de Manuel Rivas. suicidarse. A casualidade. Giménez Rico. onde a vida é sinxela e tranquila ata que a disputa entre os seus dous veciños por unha vaca remata en traxedia. Chete Lera e Camila Bossa. cun novo equipo de recoñecido talento. Xavier Bermúdez con León e Olvido. 2003). Jorge Algora con Camino de Santiago: el origen o Ignacio Vilar con Un bosque de música estreron as suas longametraxes. Despois do seu paso por Santiago de Compostela. 2003). que presenta a historia dun documentalista que leva un tempo en Marrocos tratando de realizar un documental sobre o tráfico de inmigrantes ilegais cara a Europa e que contou coas interpretacións de Monti Castiñeiras. faise realidade El Cid. Trátase dunha produción de Morena Films. 2003) unha película producida por Tornasol Films. narra a historia dunha adolescente que tomou a decisión máis crucial da súa vida. Rosa Alvarez e Luís Tosar. O filme é interpretado por Juan Diego Botto. Filmanova e Sogecine. os protagonistas viven o seu amor en tempos de loita: el sobrevive no cárcere grazas á forza da imaxinación e da palabra. Santi Prego. que contou co apoio loxístico da Consellería de Cultura a través da Film Commission de Galicia. unha comedia negra producida por el Deseo coa participación de Filmanova Invest e dirixida e escrita por Félix Sabroso e Dunia Ayaso. e estivo protagonizada por Bárbara Goenaga. 2002) presenta a historia dun novo escultor que volve a Santiago —a súa cidade natal— despois de quince anos de ausencia ao descubrir que a súa nai. á que cría morta. No elenco de actores figuran Luis Tosar. director que colaborou . e dende fóra.

58 Ademais. cuxo argumento xira arredor dun mozo que. gran parte dos exteriores de Mar adentro foron rodados en Ribeira e na Coruña. 2004) está protagonizada por Carmen Maura. o gaiteiro Carlos Núñez participa noutros fragmentos da banda sonora. 2004) é un filme de Tornasol. non tivo sorte e sempre realizou traballos eventuais. o que lle achega un simbolismo patente á fita. Por outro lado. As empresas galegas Nos Productora Cinematográfica Galega e Filmanova foron os produtores da longametraxe documental Santa Liberdade (2004). Por outra parte. a caza da besta (Paco Plaza. un home tetrapléxico que durante 25 anos loitou para conseguir unha morte digna e cuxo caso desencadeou un gran debate social. 2004) que. ao que leva a cear. composta polo director Amenábar. e seguindo co tema do Camiño de Santiago. dirigido por Jorge Álgora y producido por Adivina Producciones. Filmanova e Filmanova Invest. era un lobishome. cinema e rock.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA con Kubrick ou Loach. 2004). Evaristo Calvo. 79 . Este é o punto de partida do documental Camino de Santiago: El origen (2004). presenta o conflito árabe-israelí. A promesa (Héctor Carre. que pese a estar moi ben preparada profesionalmente. Celso Bugallo. Greenpoint Productions (Reino Unido). entre os que cabe salientar as interpretacións de Mabel Rivera. Patagonik Film Group (Argentina) e Madragoa Produção de Filmes (Portugal). Boulting conta con tres peregrinos. Televisión de Galicia 58 adquiriu os dereitos de emisión televisiva en lingua galega . Televisión de Galicia. xa que ademais da xa coñecida versión do tema Negra sombra. A través dun acordo entre esta e os produtores do filme. moi distintos. un mozo interesado polo coñecemento que oiu falar da existencia dun camiño que conduce a Compostela. que realizaron o camiño en tres estacións. o filme contou coa colaboración financeira de Filmanova Invest. 56 Inspirada nun argumento do escritor Alfredo Conde . Julio Lago e Luísa Mérelas e foi producida por Tesela PC e Pórtico de Comunicación. Himenóptero e Lucky Red (Italia). A película foi producida por CTV. en realidade. 2004) producida pola Fantastic Factory do grupo Filmax baséase na historia real de Manuel Blanco Romasanta. en asociación con UK Film Council. Galicia tamén está presente na banda sonora de Mar adentro. As produtoras galegas Filmanova e LugoPress (pertencente ao grupo editor do diario El Progreso). vive Mathieu. a película Romasanta. a través dunha familia xudía madrileña cuxa filla maior bota un mozo palestino. produciron O ano da carracha (Jorge Coira. El principio de Arquímedes (Gerardo Herrero. Mar adentro (Alejandro Amenábar. En xaneiro de 1961. Ana Fernández. coproducido por Milou Films que conta a historia dunha alta executiva do mundo da moda que apenas ten tempo para dedicar ao seu fillo e ao seu marido e dunha veciña e amiga. Trátase dunha comedia xuvenil que se caracteriza polo sarcasmo e as referencias xeracionais á cultura de televisión. Nela. Marta Larralde e o novo descubrimento Tamar Novas. no papel de cuñada de Ramón Sampedro. no papel do sobriño de Sampedro. dirixida por Margarida Ledo. Outra película na que participou a produtora coruñesa é Seres queridos 57 (Teresa de Pelegrí e Dominic Harari. tras rematar a carreira. Coproducido por Sogecine. Gregoria ten unha imaxinación sen límite que lle fai ter unha visión alterada de realidade que lle fai interpretar cada feito coma un sinal. cantada por Luz Casal. un grupo de exiliados antifascistas españois e portugueses baixo as siglas DRIL secuestran o transatlántico de luxo Santa María nas Antillas Menores. Una coproducción de Tornasol Films. parte do casting de Mar adentro está formado por varios actores galegos. entre outros. Baseada en feitos reais. o vendedor ambulante que confesou matar trece persoas e utilizar a súa graxa para facer xabón e que foi xulgado en Allariz en 1852 e evitou a condena a morte alegando que. 2004) narra a historia de Ramón Sampedro. nunha aldea de montaña situada nalgún lugar de Francia. se converte en aprendiz dun “parasito” social que nunca traballou. 56 57 Tataraneto dun forense que declarou no verdadeiro xuízo. onde se di que descansa o Apóstolo Santiago. unha comedia sobre o mundo dos mozos que supón o debut como longametraxista do director. que presentou en Santiago o seu documental Tres en el camino (2003). un camiño novo á esperanza. en clave de comedia. no século XIII.

Filmanova. traballou especialmente na elección de escenarios que puidesen transmitir en imaxes a espiritualidade que provoca a música de Luar na lubre. que conta coa participación de Aldea Films e Amiguetes Entertainment. Marta Larralde. un mozo freak afeccionado aos cómics. que constitue a terceira película da directora. Danlles vida aos protagonistas o veterano Fernando Fernán Gómez. a interrelación cultural e os diferentes modos de vida europeos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Música e natureza fúndense na longametraxe documental sobre Luar na lubre —un dos grupos galegos con máis proxección internacional—. a través da sociedade do grupo destinada a investimento en cine. Marta Etura e Roger Coma. está producido por Continental Producciones. cun guión elaborado por Virginia Yagüe e a propia directora. León pretende acaparar as atencións da súa irmá. unha producción de Moneypenny Filmproduktion en coproducción con Filmanova. tras estrearse en Chile. Nerea Barros. na que o seu protagonista. Trátase dun drama que conta como a morte dun mozo nun accidente obriga os seus seres queridos a enfrontarse non ao seu doloroso recordo. 2005). 2005) é unha coprodución chileno-española. Emma Vilarasau. con mención especial do xurado e protagonizada por Norma Aleandro. presentouse en decembro do 2004 no Festival Internacional de Cine Fantástico 60 de Sitges. Para a filmación do documental. O actor galego Miguel de Lira protagonizará o segmento da película que sucede en Santiago de Compostela e que 59 xa foi rodado no verán do 2004. soy yo (Juan Taratuto. O director de Nena presentou a súa nova película León e Olvido (Xavier Bermúdez. cuxas relacións sentimentais non van nada ben. a distribuidora Piffl Medien e o programa Eurimages. Por outro lado. producida por Vía Láctea Films. A produtora galega Filmanova uniuse á alemá Moneypenny Films para producir a película Un día en Europa (Galatasaray-Depor) (Hannes Stöhr. senón a todos aqueles que quedaron tras a súa memoria. a través de Filmanova Invest coproduciu en Arxentina Beba y Dora: cama adentro (Jorge Gaggero. como Víctor Mosquera ou Mónica García. asiste perplexo á volta que dá a súa vida cando Cristina chega ao seu colexio. coproduciu en Arxentina nos últimos meses No sos vos. O filme Para que non me esquezas (Patricia Ferreira. é unha traxicomedia formada por catro episodios independentes que pretenden ofrecer unha visión xeral dunha Europa marcada pola pluralidade lingüística. Programa Media Plus. en España estreada baixo o título de Señora Beba e premiada no Sundance Film Festival. Marcos Mundstok e a debutante Norma Argentina. facendo o papel dun curioso policía municipal . 60 A cinta. Gary Piquer e Laura Ponte. ten que deixar os estudos e poñerse a traballar. O filme. a unidade monetaria. 2004) protagonizada por Guillem Jiménez. o seu director. Tomando como fío condutor os ensaios do grupo para o novo disco. co apoio da Consellería de Comunicación Social e Turismo. Promedio rojo (Nicolás López. é unha comedia de instituto. ZDF Arte e Televisión de Galicia. Filmanova Invest. Filmstiftung NRW. lugar do que procede o seu director . e acompáñanos na repartición outros intérpretes. 2004). que se encontra na actualidade buscando distribuidora en España. . en coprodución con Filmanova. Filmanova Invest. na película faise un percorrido sobre a vida e a obra dos distintos membros do grupo. a produtora galega. 59 Trátase dunha produción de Moneypenny Filmproduktion. protagonizada por Ariel Levy e a española XeniaTostado. Filmanova Invest e Televisión de Galicia. Filmboard Berlin Branderberg. Ignacio Vilar. A película foi estreada o 24 de marzo no Linconl Center de Nova York. German Federal Filmboard. León ten síndrome de Down e Olvido. O filme recrea a historia de dous irmáns xemelgos e orfos. 2005). unha película que conta en clave de comedia o que lle pasa a un adolescente tardío para converterse nun home. Un bosque de música (2004). 2005).

2005). É a fábula duns tramposos trampeados. xunto con Iroko Films e que se estreou a finais de maio. Javier Pereira. En Alcalá de Henares rodouse Un rey en la Habana (Alexis Valdés. Xan Leira presentou no Museo de Arte Contemporáneo de Vigo a súa película documental sobre a emigración titulada Viceversa. un gobernante idealista e soñador en exceso. non me chames estranxeiro (2005). Carmen Machi e Manuel Manquiña. María Bouzas e Mercedes Castro. está inspirada na vida de Carmen Avendaño. resolta e intelixente filla de Teseo. Esta produción de Continental Producciones e Tornasol Films. 2005). recrea libremente o clásico de William Shakespeare El sueño de una noche de verano. 81 . Productora Cinematográfica Galega Adivina Producciones Telecable Aldea Films Lorelei Producciones Ignacio Benedeti Cinema Off Films Dygra Films Formato Producciones Voz Audiovisual Xavier Villaverde Outros Total Fonte: Elaboración propia Total 37 13 10 5 3 2 2 2 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 10 108 A película sobre a vida da presidenta da asociación antidroga Érguete titulada Heroína (Gerardo Herrero 2005) foi protagonizada por Adriana Ozores. a película en cuxa produción participou Continental Producciones. Carlos Blanco.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Longametraxes (co) producidas polas produtoras galegas (19862005). entre outros. Trátase dunha comedia romántica de mentiras compulsivas con repartición integrada por Alexis Valdés. Éste sae á luz despois de dous intensos anos de traballo seguindo o desenvolvemento migratorio entre dous países referenciais ao respecto: Arxentina e Galicia/España. creando a asociación Érguete. que loitou contra a dependencia á droga do seu fillo e contra as bandas de narcotraficantes que dominaron as rías galegas na década dos oitenta. obsesionado coa construción de estraños edificios. A película narra a historia de Elena. Produtora Televisión de Galicia Filmanova Continental Producciones Atlántico Films Adai Films Xamalú Films Milou Films Vía Lactea Films Filmax Animation Vici Produccións Fenda Films Sun Lua Lugopress CTV Nos. unha comedia de superviventes que se aferran á vida. transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica. preestreada o día de San Xoan do 2005. que conta con guión de Ángeles González Sinde. A longametraxe de animación de Dygra Films O soño dunha noite de San Xoan (Ángel de la Cruz y Manuel Gómez.

Ademais. como é o caso da Televisión de Galicia. 1994 . as participacións ata xullo de 2005 das empresas galegas en produción de longametraxes ascenderon a 108. E é que houbo unha falta de confianza nos realizadores novos e por iso non se produciu a desexable renovación xeracional no cine galego. Eloy Lozano. (Co) produción de longametraxes en Galicia por produtora e ano (1986-2005) 30 27 25 20 13 1 5 12 9 10 8 1 0 5 5 6 2 0 0 3 2 1 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 4 4 1 1 0 1986 1988 1989 1990 1991 1992 1993 Como se aprecia no gráfico adxunto. Manolo González. Antonio Simón. o que os sitúa por riba da media española. Ignacio Vilar. chegando á cifra de 27 no ano 2004. Carlos Amil. Sandra Sánchez. un bo número de novos creadores audiovisuais galegos triúnfan coas súas propostas polo mundo adiante. un dato peculiar se se ten en conta que seis das producións foron ópera prima. sin que iso implique a participación de equipos galegos nin persoal da empresa. TV movies. localidades vitais do escritor. Xabier Villaverde. Madrid. O filme foi producido por Acuarela Comunicación. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar a celebración das Letras Galegas 2005. que foi director da Escola de Imaxe e Son de Coruña As participacións das empresas galegas en produción de cine ascenderon a 108 durante o período transcorrido entre 1990 e 1998.) está arredor dos 50 anos. Chema Gagino ou Xosé Zapata forman o que deu en chamarse a Xeración Escola de Imaxe e Son da Coruña.. Virginia Curiá. etc. Beatriz del Monte. A idade media dos directores galegos de longametraxes (Antón Reixa. series. Jorge Coira. cabe subliñar que mentres moitas das empresas audiovisuais encárganlle a dirección ou realización de boa parte dos seus traballos (longametraxes. É destacable a ausencia entre os títulos estreados de directores menores de 30 anos. director de programación do CGAI. Ademais.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Lorenzo Varela. que en abril de 2004 estreou no Festival de Málaga a súa ópera prima. liderada por Jorge Coira. é o protagonista doutra longametraxe de Xan Leira.) a cineastas de fóra de Galicia. a do relevo que tardou en chegar. O ano da carracha. Tomás Conde. gravou en Galicia. Juan Pinzás. se ben algunhas delas limítanse en moitos casos á compra de dereitos de emisión en galego. Montevideo e Bos Aires. é posible comprobar como o ritmo de participación destas empresas incrementouse a partir da segunda metade da década dos anos noventa.. que a partir dun guión propio. é o padriño dunha nova xeración de realizadores do cine galego. segundo salienta Jaime Pena. No informe Audiovisual Galego 2003 conclúese que a idade media dos directores galegos que estrearon no bienio 2001-2002 era enton de 42 anos. Paco Cuesta.

que en algúns casos foi consecuencia da falta de distribuidora que comercializara a produción. do total de longametraxes producidos ou coproducidos por empresas galegas desde 1989. Indo mais aló.1. O filme rodouse no porto de Barcelona e nel participan Luís Tosar. A última longametraxe que recibirá o certificado Dogma en España rodouse en Santiago de Compostela. A produtora Filmnova asinou un acordo coa danesa Zentropa.524 euros.609 eliminando aquelas películas de coste superior aos 10 millóns de euros.974 euros promedio dos presupostos das longametraxes españolas estreadas desde o 2000 (sen considerar as de custo por riba dos 10 millóns. Ademais. e coa que se pecha a triloxía iniciada con Érase outra vez. británico e sueco. Carlos Blanco e Daniel Bruhl. Cargo.51% O coste medio das películas producidas desde o ano 2000 (incluénse tres producións anteriores) e das que se conta con datos de presuposto foi de 2. en 13 deles a figura do produtor e a do director coinciden. un thriller psicolóxico con capital galego (Vaca Films). e considerando tanto as producións como as coproducións).75 semanas). o cineasta danés Lars von Trier. Indicador Duración da rodaxe (días) Tempo transcurrido desde a finalizacion da rodaxe hasta a estrea comercial Presuposto da película (euros) Copias distribuidas en castelán (Número) Copias distribuidas en galego (Número) Total de copias (Número) Participación galega na película (%) Fonte: Elaboración propia Promedio 94 341 2.173.585. en 7 destes longametraxes dase a combinación guionista-director-produtor. O primeiro proxecto conxunto será Hotel Tívoli. para coproducir dúas películas nos próximos anos.585. que é algo mais frecuente en aquelas películas onde a participación galega é mayor. Por outro lado. e en 32 o par é director-guionista. español.524 81 3 77 48. Esta cifras están por debaixo dos 2. dirixida por Juan Pinzás e producida por Atlántico Films.2 Proxectos de longametraxes en curso Destaca a ausencia de directores menores de 30 anos entre os títulos estreados Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar na actualidade e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006.882. 83 .45 semanas.1. producida por Filmanova Invest en coprodución 61 Trátase do terceiro filme Dogma do cinema español con diploma oficial outorgado polo fundador deste movemento de vangarda. 3. Trátase de O desenlace. Carlos Bardem e os 61 galegos Miguel Insua e Isabel de Toro .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datos promedio das películas con participación galega estredas a partir de octubro de 1998. e o tempo transcurrido entre o final da rodaxe e o estreno da película ascendeu a 341 dias (49. a duración media en días das rodaxes destas producións foi de 13. e 2. O filme está protagonizado por José Sancho. Javier Gurruchaga. fundada polo prestixioso cineasta Lars Von Trier. foi escrito por Paul Laverty —guionista habitual de Ken Loach— e dirixido por Clive Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006 Gordon.

A película. sobre un orixinal de Enrique Cortes. o mítico ratonciño dos dentes. A produtora galega avanza tamén no seu proxecto Abrígate. con guión de Fernando Castets (El hijo de la novia) e baixo a dirección de Ramón Costafreda. primeira produción cinematográfica sobre a vida do cantador. xunto a Adivina. protagonizará no verán do 2005 a rodaxe de Conversas co vento. Ademais do investimento financeiro. xunto coa súa sobriña e o seu irmán deficiente. chega El ratón Pérez. todas co denominador común das relacións de parella e a aparición de personaxes portadores de relatos insólitos. baixo o título de O sexo dos anxos. Zentropa (Dinamarca). O guión da película está baseado nunca historia real recollida polo director hai dous anos en Bos Aires e consiste nunha trama psicolóxica e policial sobre un asasino de nenos. dirixido por Juan Pablo Buscarini e producido por Pablo Bossi.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO con Animatografo II (Portugal). conta coa interpretación da actriz colombiana Ana María Orozco. A historia estase rodando en Madrid e Suiza e ten como tema principal a emigración. ten data de estreno prevista en España para marzo de 2006. a través dunha longametraxe que integra dixitalmente actores e escenarios reais con animación 3D. en Cádiz. A produtora Continental Producciones estivo de rodaxe ata finais de xullo en localizacións de Madrid e Zahara de los Atunes. O filme narra a historia dunha familia española emigrada en Suiza entre 1960 e 1966. e na súa produción participan. Carlos Portela e o propio Reixa. un adolescente que leva tres anos sen saír da súa casa por un trauma da infancia. baixo a dirección de Ramón Costafreda e no que participarán actores e técnicos galegos. coproducida por Ficción Producciones e a TVG. a productora madrileña Drive Cine. e que se atopa con Gabriel. que se vai rodar nas rías de Arousa. Trátase da película Los aires difíciles. O filme. conta coa participación de TVE e Telemadrid e será distribuída por Buenavista International. Esta comedia romántica conta a historia de Samuel. que será xenerado enteiramente por animación 3D e integrado dixitalmente cos actores e escenarios reais. gañador de dous premios Goya. El niño de barro comenzará a súa rodaxe en octubro do 2005 baixo a dirección de Jorge Algora. e por suposto. entre outras e dirixida polo catalán Mariano Barroso. un mito que comezou a rodarse en marzo de 2005 en localizacións de Madrid. o goberno da provincia de San Luis (Argentina) e coa participación de Televisión de Galicia. A produtora Adivina Producciones deu o salto á produción de longametraxes con Un franco. coa distribución a cargo deFilmax. Por outro lado. para o que confiou o proxecto ao propio guionista e protagonista. París e Nova Iorque. Da man de Patagonik Film Group de Arxentina e Filmax Animation. Outro proxecto no que están a traballar nesta compañía é outra longametraxe de Xavier Villaverde. verá a luz da man de Formato Producciones e Filmax. que tra-la súa rodaxe vai necesitar dun extenso proceso de posprodución. unha historia dun triángulo amoroso en torno ao tema da identidade sexual. A produtora asinou tamén un acordo de coprodución con Monoria Films. tras ser eles tres os únicos supervivientes dun naufraxio. A película. para participar na biopic Camarón. españois e arxentinos. catorce pesetas. Na produción participan Just Films e General Video Productions. Cuca Escribano e Carmen Elías. dirixida por Gerardo Herrero e na que participan a produtora galega. escrita por Gustavo Ron e Edmon Roch e dirixida polo primeiro. É a segunda longametraxe como director de Antón Reixa con guión de Xosé Morais. e iniciou a súa rodaxe a finais de maio do 2005. Aquafilms (Argentina). O actor Luís Tosar. Hotel Tívoli (Light me fire) recrea unha historia de historias seguindo o aleatorio itinerario dun chisqueiro que vai sendo extraviado polos seus ocasionais posuidores en diferentes lugares do mundo. coñecida pola súa intevención na telenovela Betty la fea. o seu eventual profesor particular . Cádiz. Filmanova exerceu funcións de coprodución executiva no proxecto. con guión de Álvaro del Amo e Jaime Chávarri. A cinta ten como tema a vida dun home duns corenta anos que acaba de recomezar a súa vida. a madrileña Tornasol Films e a sevillana Maestranza Films. A longametraxe Mia Sarah. o protagonista desta historia: o ratón Pérez. O guión da película foi escrito por Ángeles González Sinde e Alberto Macías e no reparto participan Jose Luis García. unha coprodución hispano-arxentina que se filmará en Betanzos e Bos Aires. Muros e Noia e na Costa da Morte. o actor Carlos Iglesias.

ao final da cinta. A Fraga Maldita e Libre Producións coproducen a longametraxe de ficción Tres cuartos de hora. o que soña. Manuel Lozano. é un documental basicamente onírico a cabalo entre o conto de fadas clásico e un espectáculo musical. aínda pendente dunha semana de rodaxe en España. auspiciada pola Secretaría de Cultura e polo Goberno da cidade de Bos Aires. El país de nomeacuerdo.2 A produción de curtas en Galicia José Enrique Díaz Noriega é considerado por muitos o pai da historia moderna do cine galego. está protagonizada por Irene Visedo. 3. unha produción de Vía Láctea Filmes. Chete Lera e Candela Pena. A súa curtametraxe Cine amateur (1965). na que interveñen os galegos Nancho Novo. Miguel Ángel Solá ou Raul Alfonsín como entrevistados. xunto ao produtora galega Anxo Fernández Producciones. Protagonizado por Arturo Bonín e con Juan Leyrado como narrador. Madrid e A Fonsagrada son os escenarios nos que se rodará a película coa que a produtora galega se estrea na longametraxe. Pero tamén son varios os proxectos en marcha de novas longametraxes documentais. Cáceres. un aventureiro galego no século IX. La casa de mi abuela é unha película da empresa galega IB Benedeti. Uma Uma Producciones. e gañou en innumerables festivais internacionais. A 62 e Casen Producciones. Por outro lado. Residencial Caribe. debuta na longametraxe. Akki. a película Somne.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que lle vai axudar a saír desa situación. Para este novo proxecto. é sen dúbida José Enrique Díaz Noriega é un dos pais da historia moderna do cine galego 62 63 Que. conta ademais con Macelo Rodríguez no papel de monologuista e Héctor Alterio. que conseguiu o premio á Mellor curtametraxe amateur do Festival de Cannes dese ano. cuxo guión é obra do escritor cubano Héctor Quintero. Fernando Fernán Gómez e Sergio Pazos. a alacantina Videogenic e a catalá Salto de eje. en coprodución con Lotus Films e Televisión de Galicia. que retrata de forma poética a relación de amor-odio que se desenvolve entre unha señora e 63 a súa neta. acaba derruído. 85 . Nel intervirán Luis Tosar. pensada para a súa distribución en cines.1. trata a historia dunha bióloga e un adolescente case salvaxe que se enfrontan a unha empresa multinacional responsable da balsa de estériles mineiros que contamina o río.935 euros. O filme. Daniel Guzmán. é unha comedia coral de enredo que interpretan Pepe Sancho e Jordi Vilches e a cubana Broselinda Hernández. Chete Lera e Uxía Blanco. e conta cun orzamento de 1. deste xeito. Esta produción. O outro elemento fundamental da historia é un vello casarío onde se desenvolve a maior parte da acción e que. Los muertos van de prisa é a primeira incursión no cinema de imaxe real da produtora Dygra Film. Artemática e Televisión de Galicia. cuxa rodaxe comenzou o 25 de julio. un relato coral sobre o azar e o tempo. rodou en decembro do 2004 unha longametraxe-documental. entre outros. xunto ás madrileñas Odessa Films e Euphoria producciones. xunto con Goya Toledo e Óscar Jaenada. unha longametraxe no que pretende recrear unha comedia moi no estilo das irlandesas. Dygra conta co apoio das produtoras Buenavista. Juan de Oliveira e Santiago Calderón. Gravarase en alta definición é unha coprodución entre a empresa galega Directo de Información y Divulgación ICAIC cubano. en Londres e continuará na Coruña. que pasa con ela boa parte do día nunha vella casa da poboación alacantina de San Vicente . están actualmente traballando nunha comedia de aventuras baseada nos avatares da vida de Don Rodrigo. A película aséntase sobre un guión orixinal de Alex Valle. O director Isidro Ortiz estivo rodando en Galicia para a produtora Vaca Films. o que veu da auga.

titulado Pórtico de Compostela. debido a que o Ministerio de Información e Turismo convoca un concurso nacional de documentais sobre o Ano Santo Compostelán. que realizaran algunhas curtametraxes en 8 mm.. as expectativas que puxeran na Televisión Española fracasan. das que a primordial foi o desenvolvemento de formas de expresión. e os traballos illados de Lorenzo Velayos no terreo experimental. 1980 foi o ano no que o fracaso de Malapata (última produción do equipo Imaxe) abriu un período de transición no ambiente cinematográfico que se prolongou ata a metade da década. Concluído este documental. Hector Carré. e pertence a unha serie titulada Así é Galicia.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO un fito pioneiro do noso audiovisual. Díaz Noriega foi ademais mestre da xove xeración de cineastas desde Miguel Castelo a Xavier Villaverde. Tacón (1982). segundo sinala o profesor Hueso Montón . o seguinte proxecto é traducir en imaxes o primeiro guión. o seu desexo de ter continuidade no seu traballo. (1996) “Anos de efervescencia política”. visión de películas. na década dos anos 70. a súa principal singularidade deriva dunha serie de trazos que os define de xeito claro: estruturación en diferentes grupos con certa singularidade. As causas da desaparición deste grupo son múltiples. como nexo de unión e ademais como vía de produción das primeiras curtas galegas. xunto con Enrique Banet do GAC. Pedro Bañuelos. Miguel Gato ou Antonio Simón. López Piñeiro. Gonzalo Anaya ou Federico Pomar. As persoas que forman este grupo teñen en común o interese que mostran polo cinema nun ámbito teórico (crítica. pero todos eles pasan practicamente desapercibidos para o público. Editorial Vía Láctea. de Xavier Villaverde e Refrexos (1982). agás no caso dunhas curtametraxes rodadas en 16 mm. A. os autores intentaron reflectir do xeito máis digno posible as principais preocupacións que os movían. Carlos Amil. Sumido nesta crise de identidade. cambiou de idea e transformouse en produtora propia. converteuse enseguida nun dos focos culturais máis importantes composteláns. malia os enormes problemas infraestruturais existentes. que desenvolveu en 16 mm Jacobeo (1980) e Ulisses (1983). Outro dos antecedentes da produción cinematográfica e en vídeo en Galicia cabería situalo no chamado Equipo 64. grupos de cineastas afeccionados como Lupa. O cineclub do SEU. Miguel Castelo. lecturas. xa que a cadea. En Historia do cinema en Galicia. partindo dunha atención preferente á cultura tradicional. 64 O primeiro destes aparece na Facultade de Farmacia de Santiago de Compostela nos primeiros anos da década dos sesenta e agrupa unha serie de mozos: Enrique Banet. etc. No seo destes grupos de afeccionados aparecen personaxes como Carlos A. 65 Hueso Montón. titulado El Camino de Santiago. que aparece como tal nese ano. que rompen coa atonía xeral. Trátase de Pensión completa (1981). se ben a súa formulación é algo anterior. 65 Estes colectivos de afeccionados. o elemento aglutinante de inquietudes próximas no ámbito audiovisual.). L. aspiraban a que as súas películas tivesen certa difusión e se vinculasen ao que se podería chamar o cinema case-comercial. dende problemas persoais a problemas de índole económica. . Posteriormente. Jaime Cobreros. pero a súa realización posponse. xorde o Equipo 64. Malpica é o terceiro documental rodado por este equipo. polo que o Equipo 64 decide aproveitar esta conxuntura e escribir outro guión. aparecido en 1961. a aspiración por vinculalo en maior ou menor grao ás formulacións ideolóxicas da época e a consideración deste labor como un camiño e unha afirmación progresiva dentro do mundo profesional da imaxe. Coordinado por José Luís Castro. aproveitando nesta ocasión un concurso convocado por Televisión Española. Ademais. o cine galego paraliza practicamente a súa produción. Non obstante. Enroba ou Imaxe foron. etc. De 3 dos compoñentes do cineclub. Xavier Villaverde. da man de directivos como Ezequiel Méndez. Nelas. cunha duración de 25 minutos. Manuel Abad ou Alfredo García Pinal. de Carlos Amil. para presentalo ao concurso. Nace da confluencia do Grupo 64 Amateur de Cine (GAC) e algúns directivos do cineclub do SEU da Universidade de Santiago de Compostela . de comunicación coa poboación galega. de Juan Cuesta. ás raíces. que ata entón compraba material de produción allea e que lle ofrecera ao Equipo 64 mercarlle as súas películas. os futuros directores do cine profesional en Galicia. O primeiro paso adoptado polos seus integrantes é a realización dun guión sobre o Mestre Mateo.

como Insectos (1982). a mediometraxe Macana de dote. Corresponden á colleita de 1989 a mediometraxe Lembrando a Xelmírez . Vila Verde e O tesouro de Pedro Xesto. O segredo (1984). de Antonio Simón. Sons e voces na noite (1984). a mediometraxe O camiño das estrelas (1993). Amar está máis lonxe. José Luís Defez Schmidt. Cerca de los girasoles (1983). Foron Embarque (1984). foi un dos grandes activistas do cinema galego. un encargo da Consellería de Presidencia da Xunta de Galicia producida por S. che (1991). de Manuel Yáñez. A. Tamén nos primeiros anos noventa ten lugar a posta en marcha de varios proxectos que se revelarán esenciais para o devir do noso audiovisual: a creación da Escola de Imaxe e Son (EIS) e do Centro Galego de Artes da 66 67 68 Pinzás acreditaba unha longa traxectoria como curtametraxista que comezara nos anos 70 en formatos non profesionais. con títulos como Augurio (1981). entre outras. Só para nenos (1985). e que se estreou no auditorio do Monte do Gozo (Santiago de Compostela). de Milagros Bará. estréanse unha serie de curtametraxes en 35 mm que foron vistas como unha continuación das películas que nos anos 70 permitiran comezar a falar dun cine esencialmente galego. Cien puntos para Julián Pintos (1981). funda en 1980 a produtora Bowerlay. El rito (1982). mentres. en Vigo. Contar (1994). de Rafael de la Cueva e as curtas O resplandor da morte. O dedo. Trátase de Esperanza (1987). A principios dos 90 continúan as axudas da Xunta de Galicia á produción audiovisual. Morrer no mar (1984). froito da nova política de subvencións da Administración autonómica coa chegada de Luís 67 Álvarez Pousa á Dirección Xeral de Cultura . 200 millóns de pesetas para un filme de 34 minutos. O obxectivo era realizar un filme promocional que lles ofrecese unha visión panorámica de Galicia aos peregrinos. de Carlos A. de Uxía Blanco e Daniel Rodríguez. que puxo á disposición do cineasta uns medios 68 impresionantes . de Miguel Castelo e a curta O desexo (1992). de Manuel Abad. A mediados de 1987. moito antes da súa etapa na política institucional. provocada pola marcha de Álvarez Pousa. de Miguel Gato. Pouco despois da estrea. de Manuel Abad ou Entrevista (1993). de Daniel Domínguez e Noa e Xoana (1986). de Chano Piñeiro. madrileño afincado na cidade. Carmín (1983). La tercera mujer (1983) ou Muñeca azul (1983). Hechizo (1982). de Luisa Peláez. Mariquita en el país de las maravillas electrónicas (1984). Juan Pinzás 66 e Pilar Sueiro sacaban adiante 20 curtametraxes de ficción. Cómpre facer mención da última obra de Chano Piñeiro. a Consellería de Cultura da Xunta. No terreo das curtametraxes producíronse Pórtico da Gloria. Ao ano seguinte. En decembro de 1984. froito das cales xorde. sen dúbida un dos nomes senlleiros do audiovisual galego. o novo director xeral designado polo conselleiro Víctora Vázquez Portomeñe. Alvarez Pousa. este último posteriormente incluído na longametraxe Urxa de Carlos A. tras unha paréntese de dous anos. que obtivo varios premios nos festivais internacionais aos que concorreu e acompañouna o éxito nas súas proxeccións por Galicia. Pinal. La danza de las alas (1984). o Concello de Vigo concédelle unha subvención a Chano Piñeiro para a produción dunha curtametraxe na que se enfocaban os problemas do alcoholismo a través da visión dun neno.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Déronse nestes momentos dúas excepcións na asolada paisaxe da produción galega: por un lado. do mesmo autor. de Alfredo García Pinal. de Xestión do Plan Xacobeo 93. López Piñeiro e Alfredo G. de Juan Cuesta e a moi recoñecida Mamasunción (1984). que realizou entre 1981 e 1984 numerosas curtametraxes de carácter científico en 35 mm. López Piñeiro. coa chegada de Manuel Moreira Matalobos. na Coruña. Homo Hominis Opus I (1981). de Eloy Lozano. de Milagros Bará ou Hardo. foron catro as curtametraxes que gozaron de subvencións: E decímolo ou non decímolo (1985). nas que tamén se implicaría a Televisión de Galicia. volve convocar axudas á produción cinematográfica. xornalista. Añoranzas (1982). Hormigas (1984) e Curiosidades de las arañas (1984). Un café de ollos verdes (1992). morre o realizador vigués. Río de sombras (1986). Atlántico Films aproveitando as favorecedoras normas ministeriais que por entón estaban vixentes. O caso das galiñas aforcadas (1991). En 1986. 87 . Juego decisivo (1982). logo de fundar a súa propia produtora.

Global S. as dúas de Eduardo Gabín. tamén as universidades de Santiago de Compostela e da Coruña entraron a apoiar proxectos. de Jorge Coira. un musical bélico 69 A selección –4 propostas por quenda⎯ efectúase mediante a convocatoria dun concurso de guións cinematográficos de curta duración dirixido a mozos de entre 18 e 35 anos. así mesmo. de Ricardo Llovo e Francisco Carcallás. fóra do seo da EIS. a Xunta de Galicia convoca o certame Tramas da rede multimedia. de Alfonso Arauza. en 1994 a Escola de Imaxe e Son da Coruña lograba superar a súa principal limitación. de Luís Liste.1. Atlántico Express (1993). de cine .. de Sandra Sánchez. As condicións para os premiados eran de 40 minutos de material virxe para a filmación en super 16 mm. o traballo exclusivo en vídeo. Polo demais. 3 para a gravación de son e 3 máis para a sonorización e o axuste. A primeira faino con ¡Aproba! (1995). de Ángel de la Cruz e Televapor (1996). En canto ás producións subvencionadas pola Administración. decide abordar a produción dunha serie de historias cinematográficas que debían ter a televisión ou o televisor como motivo da ficción. creado en 1986 por varios estudantes da rama de imaxe da Facultade de Ciencias da Información de Madrid.. Vete. deu como resultado tres curtametraxes: Grande de Cuba (1996). entre os que se atopan O párroco enganado (1993) e Tornabón (1994). de Beatriz del Monte. mentres que a segunda impulsou a realización de curtas dende o seu Club de Cine e Vídeo Universitario. Estas iniciativas contaron coa estreita colaboración da Escola de Imaxe e Son da Coruña. unha comedia realizada con son directo. de Carlos Alberto Alonso. A mediados da década dos 90 estaban a desenvolver unha obra moi persoal. As realizacións premiadas na primeira convocatoria foron A repesca (1995). como é o caso de La fiesta y otras aventuras de Pío (1994) e Sin motivo aparente (1995). e La sangre del enemigo (1995). Afonía (1996). Outra excepción á regra das subvencións é José Carlos Soler. En 1996. un dos máis prolíficos curtametraxistas galegos quen. un realizador que iniciou a súa actividade cinematográfica no seo do grupo Tornabón. e entre as que figuran Cual dos extraños (1991). Así mesmo. Sitcom Show (1996). de Paco Rañal. que facilitou unha boa parte das infraestruturas e coordinou as producións. deu a luz a varias curtametraxes producidas pola súa empresa Sierra Madre Producciones. de David Breijo.e mais a fundación da Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI) en 1994. como sucede en La vida es un dolor (1996). unha duración de 10 minutos que debe ser plasmada nunha semana de rodaxe como máximo. Destaca. Estas características perduran na seguinte convocatoria de 1996. chamada 25 en 24. que posteriormente se pasaría a 35 mm. A gran liquidación (1995). Coop.1 A produción de curtas nos últimos anos Das producións de curtametraxes de finais dos anos 90 compre mencionar The last patrol (1999). e por último. Cuba libre (1996). Antares e a EISV. o que se deixa notar no alto nivel de realización dos seus filmes. con 5 días para a edición. O proxecto recibiu o nome 69 de A Coruña. Davis (1993) ou Qué le pasó a mi Johnny (1994).. A Coruña imposible (1995). que deu lugar a 4 ficcións centradas no mundo das comunicacións: Paranoia dixital (1996). de Ángel de la Cruz. Fussion. Esta iniciativa. coa sinatura dun convenio co Concello da Coruña que posibilitou a realización dunha serie de curtametraxes entre 1994 e 1997 nas que a cidade tiña que ser protagonista. Galivisión. Cielito lindo (1992). A conclusión máis importante desta iniciativa é que aparece unha nova xeración de creadores e de equipos cunha boa cualificación profesional. Naquel momento. de Cheché Carmona.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imaxe (CGAI) –ambos en 1991. ano no que a Televisión de Galicia celebraba o seu décimo aniversario. destinada á adaptación de 13 contos baseados na literatura popular europea que conformarían a serie Contos de Alentraia. de Alber Ponte. A todo tren (1995) de Lidia Mosquera. Recuerdos de un amante neurótico (1996). unha das máis interesantes foi O milagre da carne (1994) de Javier Codesal. 3. ¿De dónde llamas? (1996).2. de José Luís Ducid. . aínda que neste caso os autores escollidos optasen por proxectos máis experimentais. de Miguel Calderón. Mátame unos cuantos (1996). de Chema Gagino e The end (1996). dirixida por Cora Peña e producida por Odi Media.

unha resposta escrito-audiovisual a dúas presentacións dos realizadores: a instrumentalización do retrato e a adaptación do ensaio homónimo do situacionista francés Guy Debord. o premio ao mellor actor (Luís Tosar) e premio especial ao director na IV Mostra Vila de Noia 2002. logo do triunfo nas terras ourensás. La petición de mano. Alberto Tomé e Mario Roldán. Ciclo (2002. de Alex Sampayo. Fran Grela. Mellor guión. de María Isabel Bilbao e Diana Araújo. de Daniel de la Torre. O derradeiro grolo e Minas . de Alicia Conhas para a EISV. que puxo en marcha a Consellería de Cultura. realizáronse un total de seis curtametraxes na comunidade galega dentro do Programa Facendo Cine en Galicia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA en inglés subtitulado ao castelán e O río ten mans (2000). dirixida por Alber Ponte. Mellor dirección artística e Mellor montaxe. unha comedia producida por Licor Kafé Films. Filmanova) foi rodada en alta definición e dirixida por David e Tristán Ulloa. O dedo. de Ánxel Nine. Un berro no silencio. de Beatriz del Monte. Esta curta. a produción de curtametraxes galegas. tanto no eido nacional coma internacional. estreouse a curta de Arturo Calvo. Entre todos eles. Premio The Crypts á mellor curta fantástica e terror no XXVIII Festival Internacional Filmets de Barcelona 2002. foi galardoada co premio á mellor curta polo xurado dos premios Mestre Mateo 2003. de Alex Sampayo. O proxecto Curtas nace co obxectivo de promover e difundir anualmente. dentro e fóra de Galicia. Do mesmo ano son Ipso facto. En xuño do 2003. 72 73 74 75 89 . 71 Presentáronse un total de 25 solicitudes para optar ás axudas do exercicio 2002 do programa. Comunicación e Turismo da Xunta de Galicia para a promoción da actividade cinematográfica entre os novos produtores galegos de entre 18 e 35 anos. El barbero ciego (2002). de Alex Sampayo. 70 Mellor curta. que foi a gran triunfadora dos premios Agapi 2000 70 No ano 2002. ademais do premio á mellor interpretación masculina no Festival de Cine de Alcalá de Henares (Alcine 31) para Santi Prego. e da participación na Sección Oficial de Curtametraxes da XLVI Semana Internacional de Cine de Valladolid (Seminci 2001). La buena caligrafía 74. Todavía una canción de amor (una historia de rock and roll). 75 73 . baixo a produción de Vaca Films. Ya. Tartaruga. Hipotálamo (2002) é a primeira curtametraxe de Fran Estévez.000 euros aproximadamente. Di algo foi dirixida por Luís Deltell e producida por Lorelei Produccións. que adaptaron a obra homónima de Antón Chéjov a Galicia. Estes podían solicitar o uso de equipos de vídeo dixital para os seus proxectos. Mellor dirección de fotografía. constitúe unha pequena homenaxe a Marilyn e ao cine clásico dos anos cincuenta en forma de drama romántico. que tiñan que ser realizados 71 integramente en Galicia . de Denis Horro e José Antonio Moure. de Sergio Vázquez. As louras prefírenos cabaleiros (2003). das curtametraxes cinematográficas realizadas no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia. a EISV e Area Master e dirixida por Xavier Jácome e Martín Fiallega. dirixida por Fran Estévez e producida por Producciones Hipotálamo e Producciones Vigo. Despertar en París. Esta curta logrou o premio ao mellor actor ex aequo e mención guión na VI Mostra de Curtmetratges Mataró 2002. O Consorcio Audiovisual de Galicia considera conveniente arbitrar unha vía que permita a promoción das curtametraxes cinematográficas de ficción e animación mediante a concesión de axudas á promoción e divulgación. Lobos. que ascenden a 180. de Jesús Pérez Vázquez e María Xosé Costa Valiño. Tiempos de espera . de Anxo Fernández. A curta gañou o premio do público no IX Festival de Cine Independente de Ourense. e O partido. premio exit del público no Curt Ficcions 2003 e segundo premio á mellor curta nos premios Siroco 2003. que foi protgonizado por María Esteve e Miguel de Lira. Toxic percebe. Tras triunfar no Festival de Noia. que conta no seu cadro protagonista con Luis Tosar. La sociedad del espectáculo (2004). protagonizárona Luís Tosar e Luís Zahera72. onde conseguiu os premios do público e á mellor actriz. Á colleita de curtas de 2004 corresponden Metamorfosis 76. a Consellería de Cultura elixiu seis proxectos: En qué consiste la vida. de Os films da píntega. un filme que conta cun guión de Anxos Sumai e de Tonhito de Poi. O doce.

Fely Manzano e Matilde Blanco. O fenés Carlos Alberto Alonso. Outro día máis. actrices e realizadores. e Margarita Ledo. un proxecto audiovisual que ofrece 25 curtametraxes que fai un percorrido moi crítico polo país de cara 78 ás eleccións autonómicas de 2005 e que está promovida por Burla Negra e A Fraga Maldita . que explota ó máximo as posibilidades do formato anamórfico. co que se rodaron determinadas secuencias de acción. dirixido polo experto realizador catalán Juanjo Gimenez. Márquez & M. Conde e V. . Belladona.de Mr Misto Films protagonizada por Isabel Blanco. Tamén son de 2005 Chicken Gun: con pollos y a lo loco. Máxima pena é o proxecto de primeira curtametraxe en formato CinemaScope de IB Cinema. hoxe por hoxe. de Xosé Zapata para IB Cinema . para o que terá que contar de novo coa produtora catalá Grup Cinema Art&CECC. coa colaboración de Coren77. dirixido e producido por Alberte Pagán. está preparando a súa próxima curta. un traballo no que participarán Celso Bugallo. Curiá) Taxia (David Robles) Ciclo (David e Tristán Ulloa) Catálogo I A escola das areas (T. Dúas iniciativas destacan na difusión das curtametraxes galegas: Cortosionismo: todo cabe nunha curta. Misto Films e Fundación AISGE. Mártires. Sampayo e Pekas) O trasto (Rafael Calvo) As loiras os prefiren cabaleiros (A. Feli Manzano ou Pepo Suevos. que levou á Coruña a proxección dunha vintena de traballos e a primeira sesión de ON&OFF Rede de curtas. Etcheverry) Minas (Dani de la Torre) La valiente (Isabel Ayguavives) A teoría do espello (Pedro Corredoira Alonso) Notamotof (Rubén Coca) 2003 Catálogo II A Subela (Luis Avilés) Meigallos. Tras un longo camiño. unha ficción realizada polos alumnos da Escola de Imaxe e Son de Vigo. Durante unha semana. O mesmo ano viron a luz unha 76 curta de Lorelei Producciones La teoría del espejo (2004). A canción de Femerlín. Luís Tosar ou Miguel de Lira. ademais de novos actores da escena galega. dirixida por Simón Casal de Miguel. os cines Os Rosales da Coruña proxectaron unha vintena de curtametraxes na oitava edición de Curt Ficcions Helmo Cineplex. Guionistas. de Pachi Baranda e Manuel Nanín. 78 Escritores como Manolo Rivas. Panta Rei (todo flue). que tivo o seu punto de partida en Barcelona hai oito anos. proxecto conxunto entre Mr.P. é o único especialista en efectos especiais de Galicia. rodada no barrio de Caranza en Ferrol.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Xa en 2005 estreouse Como foi o conto. actores. Séchu Sende. e traballou en boa parte das producións galegas dos últimos anos. Sampaio) Lobos (Dani de la Torre) Máxima pena (Juanjo Gimenez ) Rosas (J L. que leva por título Contosionismo: todo cabe nunha curta.Fuentes) 2004 Catálogo Minotaurimaquia (J. de Producciones Hipotálamo. Suso de Toro. que estreou en 2002 As Muxicas. sombras e papas de arroz (T. traballaron para ofrecer Hai que botalos. que por primeira vez chega a Galicia. Rosas . directores. Rosa Aneiros. Ricardo Llovo ou Xosé Zapata como realizadores forman parte deste proxecto. no 2005 Curt Ficcions levou a súa terceira edición a Madrid e 76 Para a rodaxe de Mártires contouse cun guindaste especialmente concebido para o seu uso audiovisual. Curiá) Di algo (Luis Deltell) Bobo Furcia (A. Conde e V. Curtametraxes seleccionadas no programa Curtas do Consorcio Audiovisual de Galicia 2005 Catálogo Redondeo (Alex Sampaio ) La buena caligrafía (A. no que interviñeron varios vehículos nun despregue sen pecedentes no sector da curtametraxe nacional. os actores e actrices Mabel Rivera. de Luque Mathews. Sampayo) Los Crebinsky (Enrique Otero) Trofeo (Emilio José Alvarez) Fonte: Elaboración propia. entre outras profesións do sector. e Galiza. 77 Os efectos especiais correrán a cargo do profesor Ricardo Spencer que.

situándose o 51 % restante en mans dos socios tradicionais.3 A importancia económica da produción cinematográfica Na actualidade pódense establecer catro grandes bloques de produción cinematrográfica no mundo. así como o Consorcio de Exportación de Cine Español e Iberoamericano Latido. algo só posible pola gran cantidade de poboación de India). En 2001.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA aterrou en dúas novas cidades. Continental abríu novas liñas de negocio que lle permiten participar activamente nas distintas ventanas de explotación. dirixida por Xavier Villaverde. A empresa foi fundada en novembro de 1999 por Antón Reixa. non estritamente nacionais: o cinema americano (hexemónico e que admite marxinalmente no seu seo as propostas do cinema independente que só acadan recoñecemento en Europa). Sei quen es. Algunhas das súas principais producións de Continental son Fisterra. o cinema europeo (necesariamente transnacional) e o cinema latinoamericano (moi incipiente e que se trata de abrir camiño entre Europa e o mercado latino estadounidense).1. a sede da Sociedade de Xestión de Artistas e Intérpretes acolleu en Compostela a sesión inaugural de On&Off Rede de curtas. A historia de Continental Producciones remóntase a 1982. dende 2003. Para que non me esquezas ou Heroína. ten lugar a rodaxe da primeira longametraxe que lle dará nome á futura empresa. producíronse nos 25 países da Unión Europea 752 longametraxes. unha cifra que supón un incremento de 25 filmes (+3%). Dentro do plan de promoción da curtametraxe. para dar a coñecer o mundo das curtametraxes a través de citas de carácter mensual. a entidade financeira Caixanova súmase ao conxunto de accionistas da compañía cun 20% do capital social e. Beatriz del Monte e Xosé Morais co nome de Filmanova. como son a distribuidora de video e DVD Cameo. Para levalo adiante. Esta misma fonte estima que en 2004 producíronse ó redor de 764 películas longas entre os 25 estados. Durante o 2003. respecto dos 727 que se produciron en 2002. 80 Ademáis.F. Filmanova é un grupo audiovisual centrado na creación. a empresa 79 81 Na edición deste ano 2005. o Consorcio Audiovisual de Galicia asinaba a mediados do 2005 un convenio con Yelmo Cineplex para que se poidan ver na gran pantalla os traballos que forman parte do catálogo Curtas 04. Os Luns ao Sol.. segundo un informe do Observatorio Europeo do Audiovisual. ata 80 consolidar un catálogo que a sitúa nunha posición de primeira orde no estado . cun volume de produción que crece cos anos e potenciando os seus departamentos de desenvolvemento e marketing. o ano 2002 Continental realiza unha ampliación de capital a partir da que conta no seu accionariado cos máis sólidos inversores financieros galegos: os grupos Rosp Corunna e R.F. 81 91 . produción e realización de televisión e cinema. 3. 24 mais que no 2003. En particular.E. Curt Ficcions Yelmo Cineplex quixo darlle un impulso definitivo á presenza da curta antes da proxección dunha película nas pantallas de cine. un proxecto conxunto entre Mr. o cinema indio (para autoconsumo exclusivamente. estructura e plantexamento empresarial. baixo a marca Xavier Villaverde Asociados. pasa a denominarse Filmanova. Galicia inscríbese de cheo no cinema europeo. videoclips e publicidade. desenvolve unha actividade cinematográfica ininterrumpida. Por outra parte. que foron xurdindo a partir dos anos 80 do pasado século. Continental. o sector español mostrou un positivo dinamismo cun total de 92 filmes integramente nacionais. Galicia fai a súa contribución á produción cinematográfica española a traveso de unha serie de compañías produtoras de distinto tamaño. A Vida que che espera. Durante aquela década sucédense fundamentalmente traballos de videocreación. Estes inversores contan co 49 % do capital social. así como as sociedades Gescaixa Galicia (a través do seu fondo Invercaixa Galicia FCR) e Xesgalicia (a través do seu fondoEmprende) . Misto Films e a Fundación AISGE. Trece badaladas. Neste período de tempo. onde termina o mundo. Vitoria e A Coruña79. Posteriormente. xa en 1989. cando aparecen as primeiras producións no audiovisual galego. Constituída formalmente en 1990.

A empresa coproduciu a longametraxe Divertimento (2000). o proxecto estrela é. O proxecto de produción máis importante é. dirixida por Dionisio Pérez. Si lo sé no vengo. La verdad sino miento. Dende os comezos apostouse por combinar a mellor calidade de imaxe. exhibición. que ocupar 700 m . O ano da carracha ou Mar adentro e realizou investimentos financeiros en proxectos a punto de estrear. tanto dos seus socios coma alleos. C. 82 como as coproducións con Arxentina Cama adentro. Amaneceres ou Régimen abierto). creada a comezos do ano 2001 e que conta co aval da experiencia de anos de traballo noutras compañías dos seus socios fundadores: Xosé Zapata. Iníciase no mundo da produción cinematográfica como produtora das curtametraxes La calle del general Aleson e O Trasto. A Saúde. Lorelei Producciones é unha compañía centrada no mundo cinematográfico. Formato constituíuse como produtora en marzo de 1989. a compañía produciu. O lapis do carpinteiro e a curta Ciclo) e televisión (a serie de ficción Galicia Express. que foron os fundadores do proxecto. de Hannes Stöhr. Filmanova Invest conta co asesoramento de analistas financeiros internacionáis para o desenvolvemento desta operación. Días de fútbol ou Torremolinos 73. Delta e Sincopado. Entre as súas principais producións figuran a longametraxe O agasallo de Silvia. 82 Ben situada no ranking de taquilla.) é a única empresa galega dedicada ao cinema en todas as súas vertentes: produción. ambos con ampla traxectoria na produción de curtametraxes. Godspeed (2003) e varias curtametraxes como Sabes que te quiero. Entre as súas fitas máis recentes figuran Érase outra vez. Para esta rodaxe efecturon unha 2 ampliación das súas instalacións.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO desenvolveu xa varias producións de cinema (as longametraxes Lena. acomete en solitario a produción do documental Lobos Acosados. unha película de animación baseada nos personaxes creados polo debuxante Xaquín Marín. a curtametraxe de animación Minotaurmaquia: Pablo en el laberinto. ademais dalgunhas producións para televisión (A memoria cotiá. creada para investir en proxectos cinematográficos nacionais ou internacionais. Igualmente. a primeira película Dogma do cinema español. a súa participación na longametraxe O agasallo de Silvia. Estes once novos socios súmanse á produtora galega Filmanova. El trasto. te seguiré amando. non obstante. Borja Pena e Alex Castro. baixo a dirección de Juan Pablo Etcheverry. Descongélate.B. a impulsora de éxitos de cine español como Al otro lado de la cama. participou en filmes xa en explotación como Lena. de Juan Taratuto . Di algo. Tamén realizaron unha mediametraxe. como Sara. De momento. sen dúbida. Alex y yo e Dous. Atlántico Films é unha produtora de cine veteranas en Galicia. xa que foi fundada en 1985 por Juan Pinzás e Pilar Sueiro. dirixido por Xosé Zapata. . Caixanova e Galeban 21 Comercial (Banco Gallego). Cinema (previamente Servicios Audiovisuales Ignacio Benedeti S. de Jorge Gaggero. e as curtas Toda clase de pieles. O lapis do carpinteiro. entre outros traballos. de José García Hernández. incorporouse como accionista a Filmanova Invest na última ampliación de capital que levou a cabo na primeira metade de 2004 esta sociedade.000 espectadores. distribución e arquivo. Descongélate. Secuestrados en Xeorxia ou os documentais 4 puntos cardinais e Santa Liberdade). un filme rodado en sistema de alta definición. Tres no Camiño. Telespan 2000. En preparación. a longametraxe de animación Linko Killer Machine. I. que forma parte dunha triloxía pendente de remate e que inclúe Días de voda e a aínda non estreada O desenlace. La leyenda de la doncella ou Cuando el mundo se acabe. que estuda o afundimento de submarinos alemáns nas costas galegas durante a II Guerra Mundial. cun alto valor engadido creativo e artístico. Tras a rodaxe de varias TV movies. Lauburu e Malfeito. A operación mais recente de Filmanova Invest foi a coproducción da longametraxe Camarón. ou a coprodución con Alemaña Galatasaray-Depor. El juego de los mensajes invisibles. e No sos vos. a tv movie. acadou en dous semanas 100. soy yo. Algunhas das longametraxes no seu haber son La gran comedia.

Ilegal ou O agasallo de Silvia (ambos do 2003) ou Un bosque de música. 2003 e 2004 algunhas películas do talle de Trece badaladas. A TVG ven colaborando na produción de longametraxes galegas… 93 . Entre as súas producións cabe destacar a curtametraxe Las rubias los prefieren caballeros (2003). O misterio Galíndez. ambas estrenaranse no outono do 2005. Galicia e Arxentina. e que centra o seu esforzo no desenvolvemento de cine enmarcado no xénero fantástico e de terror. Adai Films foi fundada en 1994 por Ricardo García Arroyo e Xosé Xoan Cabanas Cao. o Instituto Catalán das Industrias Culturais (ICIC) e o Consorcio Audiovisual de Galicia. En fase de postproducción encóntranse as longametraxes Somme. en colaboración con produtoras galegas e televisións e empresas audiovisuais do resto de España. unha coproducción internacional de sete millóns de euros dirixida por Clive Gordon. Galicia e Arxentina. en 12 fíxoo baixo a fórmula de adquisición de dereitos de emisión. O lapis do carpinteiro. en cumprimento da denominada Lei do 5%. que nace co obxectivo de impulsar as coproducións cinematográficas nas que participen empresas de Cataluña. Tres en el camino ou A promesa (todas eles do 2004). Pola súa parte. require que os proxectos conten con participación de empresas dos tres territorios que o asinaron: Cataluña. unha coprodución europea que se rodará en outubro próximo e na que participan. A iniciativa toma o seu nome do proxecto que hai dous anos puxo en marcha o INCAA. Días de voda e Os luns ó sol (todas de 2002). Antena 3 investiu 23 millóns de euros durante 2004 na coprodución e compra de dereitos de películas e TV-movies españolas e europeas. creada no ano 2003.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vaca Filmes é unha produtora cinematogáfica recente. dirixida por Isidro Ortiz e Cargo. convocando representantes do Estado español e das comunidades autónomas historicamente ligadas a Arxentina. e ten previsto destinar no 2005 uns 33 millóns de euros a este concepto. participando en proxectos propios ou en colaboración con outras produtoras españolas ou estranxeiras. No marco da Semana de Cine Arxentino en Galicia subscribiuse en Santiago de Compostela o Fondo Raíces. por parte española. a TVG coproduciu durante 2002. que está dotado con 450. O dito fondo. Italia e Alemaña. e vinculadas a ésta. el origen. implica ao Instituto Nacional de Cine e Artes Audiovisuais de Arxentina (INCAA). Camiño de Santiago. A Televisión de Galicia ven colaborando na produción de novas longametraxes galegas e numerosas TV movies. para chegar a acordos de coprodución cinematográfica. O ano da carracha. A recentemente desaparecida Fenda Films centraba a súa actividade na produción de longametraxes (35 mm) para a distribución cinematográfica e o mercado televisivo. ao que se pretende que se vaian incorporando outras comunidades autónomas españolas. Dos 18 títulos nos que participou Antena 3 en 2004. baixo a dirección de Manuel Castelao. xunto á canle privada. Zenit Televisión. entre as que figuran as películas con participación galega Un rey en La Habana ou Seres queridos e o de animación P3K Pinocho 3000. Posteriormente. Dende que comenzou a súa andaina. ICC e Gestmusic Endemol. a cadea participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero. Polo que respecta a longametraxes. A participación nestas novas producións enmárcase na política de apoio ao audiovisual galego desenvolvido pola canle pública ao longo dos últimos anos.000 euros para o ano 2005. constituíronse Vici Produccións e Vimbio Filmes. traballa con xóvenes directores e guionistas galegos provintes das curtametraxes. co propósito de lle dar continuidade á actividade cinematográfica en Galicia. O Fondo Raíces. unha especialización coa que aspira a competir no mercado internacional. e outras compañías e televisións de Francia.

Iberoamericana e C.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE Media Salles presentou un informe sobre a circulación dos filmes europeos no noso continente durante 2002. dentro das que se poden diferenciar as filiais de distribuidoras ou estudios norteamericanos e as distribuidoras de orixe nacional.3% en Luxemburgo. 21. En canto á distribución de filmes españois. Buenavista ou U. os oito primeiros eran coproducións. En 2002. Así. Este mecanismo é o que a fin de contas dificulta a chegada aos cines de películas que non sexan distribuídas masivamente por estas empresas. Un recente estudio realizado polo ICAA demostra que. que traballa a través da empresa Tripictures. Os filmes europeos máis amplamente distribuídos en Europa son os británicos. Planeta. mentres as multinacionais poden manter sucursais dentro dun territorio. en particular. Éste adquírelles as películas ás grandes distribuidoras a cambio dunha porcentaxe sobre a súa posterior explotación. B. Alta Films. curtametraxes ou documentais. dentro dos orzamentos nos que as produtoras se desenvolven para a realización de filmes. que. Hable con ella. se produce en círculos periféricos. De feito. nos últimos tempos.P. A actividade das multinacionais de distribución audiovisual no mercado español.) e. Deles. NewLine.9% en Dinamarca.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. en 2002 conseguíronse porcentaxes de espectadores relativamente altas: 24. Tripictures. (consorcio que comercializa os filmes de Universal. oito filmes concitaron fundamentalmente a atención do público. Pero con estas empresas coexiste outro tipo de distribuidor que opera en ámbitos xeográficos máis restrinxidos. ao problema da distribución súmaselle o da promoción. Misión Cleopatra. A isto engádeselle o feito de que. Vértigo. 10. 8 Femmes. no segundo. No primeiro dos casos estarían Warner. o informe resalta unha alta concentración de espectadores europeos en torno a un puñado de títulos. e no galego. segue o mesmo modelo que aplican a calquera país europeo occidental: o seu control poden exercelo directamente.5% en Italia. mantendo unha delegación propia con sucursais repartidas polo territorio. entre outras. tres obtiveron máis de 10 millóns de espectadores ao longo e 83 84 ancho de Europa . 10. entre os filmes europeos máis vistos en Europa en 2002. cuxo obxectivo é realizar unha análise en profundidade das dificultades que sempre experimentaron as películas continentais para traspasar as fronteiras do seu país de orixe. É interesante sinalar que nalgúns casos estas coproducións obtiveron máis da metade dos seus espectadores nos países socios. Columbia. ademais de recoller en España as marcas locais Araba.2% en Francia. Por exemplo. Para máis inri. Muere otro día e About a Boy Gosford Park. en xeral. O informe tamén apunta que as coproducións xogan un papel esencial.0% no Reino Unido e Irlanda. que se establecen como empresarios autónomos nas zonas periféricas. Hipano Fox. Amelie e Resident Evil . As multinacionais de distribución audiovisual aplican o mesmo modelo en tódolos países europeos 83 84 Astérix y Obélix. o modelo máis implantado é o dos subdistribuidores. seguidos dos franceses e dos alemáns. xeralmente.I. e 10. grandes distribuidoras que traballan en todo o territorio español. negociando a representación dos seus produtos con algún distribuidor independente. Aurum e Lauren. a partida máis modesta é sempre a que se destina a plans de promoción. polo que as producións que se proxectan nesas salas se limitan ao catálogo do estudio correspondente. No panorama distribuidor existen. son ⎯tamén⎯ os grandes estudios os propietarios de numerosos multicines abertos en centros comerciais. por un lado. Por outra banda están as distribuidoras promovidas en cada país cun ámbito de acción restrinxido aos seus mercados: Filmax-Sogedasa. ou de acordo cunha repartición por rexións ou zonas. Outros cinco venderon entre 5 e 10 millóns de entradas . Metro Goldwin Mayer e DreamWork. ou indirectamente.

A tendencia en canto ao volume de copias para a súa explotación nas salas segue en aumento no Estado español. coa distribución dun escaso número de copias nos cines. por vez primeira.UU. A Consellería de Cultura convocou subvencións para apoiar á comercialización das producións 85 Os resultados que se obterán dependerán da selección de historias. a distribución é se cadra o sector máis inmobilista e involutivo de cantos conforman o audiovisual galego desde unha perspectiva histórica. elenco de actores e directores. Segundo o Consorcio.2% durante 2003. segundo recolle na súa comunicación no II 85 Congreso Galego Audiovisual Lorena Rodríguez . da segmentación do mercado e do posicionamento do filme. equipararse ás promocións norteamericanas.). á inversa da práctica habitual de Hollywood.000 euros a potenciar a promoción audiovisual en Internet dentro do seu plan de actividades para 2005. adquirindo especial relevancia nos últimos tempos as novas tecnoloxías e os novos soportes (sitios web. do aproveitamento das axudas institucionais e da porcentaxe de presuposto destinado á promoción. á parte de darlle saída aos filmes galegos no propio territorio. investigador e divulgador cinematográfico Miguel Anxo Fernández. e-card. deciden apostar por producións alleas ao mercado estadounidense castigan doutra forma os pequenos produtores. os poña en circulación no resto do territorio español e a nivel internacional. na medida do posible. 95 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mercadotecnia e comunicación. segundo o Ministerio de Cultura. No ano 2003 estreáronse 106 películas españolas (un 13. Por último. subvencións para apoiar a comercialización de produtos audiovisuais e a presenza nos mercados de obras orixinalmente producidas en lingua galega. En marzo de 2004. para que poidan. polas 23 do ano anterior. finalmente. que cada vez lle concede maior importancia á estratexia EE.882. Co paso dos anos confírmase a crecente centralización desta actividade maioritariamente desde Madrid. O lanzamento dunha longametraxe cinematográfica e o seu funcionamento posterior no mercado vén determinado en gran medida polas actividades de mercadotecnia que se leven a cabo durante o ciclo de vida mesmo. En palabras do crítico. do público obxectivo. no 2005 só sobreviven dúas desas operadoras. o Consorcio Audiovisual de Galicia tamén considerou oportuno establecer accións de promoción exterior do produto audiovisual galego e ademais destinou 60. De feito incrementouse nun 6. o obxectivo das axudas é intentar equilibrar a presenza na rede das producións galegas. e a escasa vontade empresarial de constituír unha compañía distribuidora galega que. Esta ocultación leva a unha falta de interese entre os potenciais espectadores. Se en 1935 existían 14 empresas distribuidoras en Galicia.7% máis). da presenza en festivais e mercados.ROM. Comunicación Social e Turismo convocou en 2003. A Consellería de Cultura. A tendencia a seguir márcaa novamente o mercado estadounidense. A ausencia dunha estratexia de venda e promoción na maior parte das producións é un mal que significa a inexistencia pública e mediática da produción audiovisual galega e o seu descoñecemento polo público en xeral. en Vigo: Baño Films e Suso Zinea. CD.000 euros. ata acadar as 45. con unha dotación de 180. está o chamado drama das copias: as multinacionais da distribución que. segundo os datos recollidos dun informe do ICAA. contraproducente para a conta de resultados das nosas produtoras cinematográficas. da campaña de comunicación. 26 desas películas comercializáronse con máis de 300 copias (3 con máis de 500). etc.1% menos que o ano anterior) e importáronse 419 producións estranxeiras (un 1. concede cada vez máis importancia a promoción das producións de promoción das producións.

Pereira Nouche Ufilms (Ulargui Films) Salvador Avendaño Vigo Espectáculos Celta F. Suso Zinea.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución histórica das distribuidoras de cine en Galicia. Filmax. Ignacio Benedetti Cinema desenvolve o potencial de exportación do audiovisual galego mediante a súa distribuidora Gallaecia Cinema.B. considerado polas principais 86 filmotecas como o máis importante de Europa consagrado a cartoons . Mercado 1935 Atlantic Films Filmófono Román González Hispano Foxfilms A Coruña José Ledo MGM Ibérica José Miguel Montero Paramount Films G.L. así como das rodadas en localizacións galegas.07 millóns de euros. Cinema tramita os dereitos de exhibición pública non comercial cos propietarios do copyright. así como da distribución para todo o Estado doutras producións independentes. Suso Zinea comezou a operar no ano 1995 coa distribución cinematográfica como actividade fundamental.L. Ademais distribúe de forma exclusiva para o mercado europeo toda unha serie de títulos en formato cinematográfico. distribúe materiais de Alta Films. Por outro lado. conta cun arquivo cinematográfico composto por máis de tres mil títulos en pasos de 35 e 16 mm. As empresas ubicadas en Galicia e dedicadas de forma maioritaria á distribución cinematográfia que figuran no Rexistro Mercantil son 3. distribuidor con sede en Vigo. I. e facturaron no exercicio 2003 un montante de 1.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia Moitos dos problemas que sofren os produtores independentes ou os autores noveis en Galicia poden ter a súa raíz na falla dun distribuidor que posibilite o acceso da súa película ás pantallas tanto da nosa comunidade como de fóra dela. Emilio Baños conta nos seus catálogos cunha elevada porcentaxe das longametraxes feitas en Galicia. a empresa pechou os almacéns cos que contaba en Vigo. Suárez Bolado José María Arévalo José Pazos García Luís Caramés López Campanioni Alberto Balgoma Romay 1989 2001 Rogelio Tourón Alberto Balgoma Emilio Baños Secundino Otero Baños Films. Na actualidade encárgase da subdistribución para o norte e noroeste do material de Warner Sogefilms en circuítos periféricos. á marxe das cidades. Vértigo ou TriPictures e subdistribúe HispanoFox e Buenavista. con tan só 7 empregados. Velaquí a relación das distribuidoras cinematográficas coas que teñen que negociar as produtoras galegas para que as súas películas cheguen ao público: 86 Dalgunhas destas películas conta coa posesión plena dos seus dereitos audiovisuais en formato de 16 mm para toda a Unión Europea. S. Monroy Arizamendi Fonte: Miguel Anxo Fernández 1979 G. Gómez Ontaño Rogelio Tourón M. Baños Films. . Das outras. S.2. Recientemente. 3 empresas en Galicia se dedican maioritariamente a distribución cinematográfica 3. Malia as limitacións que lle veñen dadas pola súa condición de subdistribuidor e de carecer de calquera estímulo institucional.

distribuíu tamén algunha das producións galegas con maior recoñecemento de crítica e público. La Moños (1996). de Sun Lúa. os de televisión de pago. que foi dirixida por Daniel Robichaud e coproducida pola compañía española Filmax Animation. como Cuando vuelvas a mi lado ou A lengua das bolboretas (as dúas de 1999). Alta Films tamén se encargou dalgunhas creacións de produtoras galegas. Isto non fai máis que poñer de manifesto. Ademais. Pola súa parte. foi lanzada ao mercado con 250 copias. Foi a que puxo en circulación películas como Continental (1989). Italia. Divertimento (2000). DreamWorks e Paramount. os filmes de animación creados por Dygra Films. Pero o acordo con Icon Films inclúe tamén os dereitos mundiais de TV. e a pesar da competencia doutras producións de animación de factura norteamericana. existen algúns casos no panorama cinematográfico galego nos que a propia produtora se tivo que encargar da distribución do filme. Ilegal. La leyenda de la doncella (1994). pola súa banda. Francia. é a máis poderosa das distribuidoras e contaba. no ámbito internacional. excepto en España. unha crecente incapacidade para estrear con autonomía e non en función dos ocos deixados polas producións norteamericanas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA United International Pictures (UIP). O lapis do carpinteiro. a cinta foi vendida xa para cine en Benelux. co que os seus traballos son moito menos comerciais e alcanzan menor Foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fora do mercado español divulgación. Portugal. de Vía Láctea Films. O alquimista impaciente (2002). Tirano banderas (1993). Grupo Pi distribúe a longametraxe de Vía Láctea Films. cunha delegación na Coruña. Dáme algo (1997). Ademais. baseada na película orixinal de O Bosque Animado. Escandinavia e Chile. En case todos estes países xa foi estreada con bos resultados de público. en pequenas produtoras que moitas veces non chegan aos grandes circuítos de exhibición e quedan fóra das posibilidades de distribución. o acordo inclúe os dereitos de distribución da nova serie que Dygra Films está realizando actualmente. o que garantiu 97 . Desde a súa estrea en España en 2001. encargouse de distribuír no mercado español longametraxes como El juego de los mensajes invisibles (1991). Dáme lume. Lena (2001). e xa se comercializaron os dereitos televisivos para os territorios anteriores. xunto a empresas de Francia e Canadá. onde termina o mundo (1999). Iugoslavia. P3K Pinocho 3000. Frontera sur (1998). Latinoamérica e Alemaña. O problema na comercialización do cinema galego é que se apoia. Ademais destes anteriores. Super RTL adquiriu os dereitos de TV en aberto. e Disney Channel Alemaña. Buenavista International Spain. de Off Films. I. foi a encargada da distribución de O bosque animado (2002) ou O soño dunha noite de San Xoan (2005). o consorcio que comercializa as películas de Universal. Rusia. así como para Eslovaquia. Hollywood. ata hai poucos anos. Os luns ó sol (2002). Marrocos. como é o caso de Belas dormentes. Sei quen es (1999). Machín. en gran parte. licensing e publishing. E. Miramax e Disney. toda unha vida (2002). Columbia Tri-Star Films de España. segundo di Miguel Anxo Fernández. A vida que che espera (2004) ou Heroína (2005). como é o caso de Fisterra. a distribuidora dos estudios TouchStone. A promesa (2004). La ley de la frontera (1995). unha versión futurista do conto de Pinocho. El misterio Galíndez (2002). A multinacional Warner Sogefilms A. Descongélate (2003) ou Mar adentro (2004). Dygra Films e a produtora e distribuidora Icon Productions chegaron a un acordo no que esta comercializa todos os dereitos de distribución da película de animación O Bosque Animado. Pero foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fóra do mercado español. Blanca Madison de Vici Producciones ou Un bosque de música. Se buscan fullmontis (1999) ou Un rey en La Habana (2005). A noiva da medianoite (1997) e Canícula (2002).

Mondo TV adquiriu os dereitos de explotación para Italia e foi vendida tamén en Turquía e Ucraína. e está ultimando esta en Italia e Alemaña. Arxentina. A presenza de Ilegal dentro deste acordo implicou o seu desembarco no Mercado Internacional de Cine. e avanzáronse notablemente as negociacións co Reino Unido e Alemaña. Israel. A presentación desta película no Cartoon Movie de Potsdam. Neste sentido. Ademais. a repercusión do filme de animación en 3D O soño dunha noite de San Xoan. Uruguai e Chile. A distribuidora arxentina Artkino Pictures estreou no inverno de 2004 o filme Días de voda nas salas cinematográficas de Arxentina. entre os que se inclúen (á parte de España e Portugal) algúns tan importantes como Italia. a exhibición nos cines do seu país. non poido ser mellor. Exipto. que finalmente se pechou con Sólida. a través dun acordo coa distribuidora Scanbox Entertainment.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO a presenza da película nos principais festivais. 3. Uruguai e Paraguai. permitiu a venda da película a cinco novos países: Suecia. mentres se negocian acordos con outras empresas para a súa venda noutros territorios. que organizaron sesións de kinetógrafo –un . e a distribuidora Movie Movie. Finlandia. Tamén se verá en Rusia. Noruega. C. Cando aínda non fora estreado. en poucos días. Logo da súa exhibición en Cannes. Pablo en el laberinto de Juan Pablo Etcheverry durante os anos 2005 e 2006 en Francia e Alemaña. de Venezuela. grazas ás distribuidoras Mima Fleurent (Francia) e Xenix Films (Suíza). Holanda. aínda que tardou en alcanzar un acordo para a distribución en España. onde tamén tivo unha excelente eco. pecháronse acordos de venta nos territorios de Portugal. China. A excelente acollida por parte dos asistentes ó Festival de Cannes na edición do 2004 provocou que. o MOMA de Nova York manifestou interese por estrear a curta neste importante museo neoiorquino en xuño de 2005. México. que xa foi vendido en toda Latinoamérica. Ademais. onde o filme tamén será distribuido en salas de cine. En Europa. Bélxica. agás México e Brasil. o que permitiu a súa estrea en febreiro de 2005.A. A estes países europeos hai que sumar os territorios de España. Canal Arte adquiriu os dereitos de emisión de Minotauromaquia. Gran Bretaña e Suecia.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As primeiras proxeccións de imaxes animadas das que temos noticia en Galicia tiveron lugar na Coruña o 2 de setembro de 1896 por iniciativa dos empresarios Pedregal e Ramos. e a canle de TV de pago Pan Latinoamericana adquiriu os dereitos para a súa emisión en Latinoamérica. Nunha situación parecida atópase Gisaku. o que eleva a 61 o número de territorios nos que se distribuirá. o equipo de vendas internacionais de Lumina Films pechase numerosos contratos ata alcanzar os 40 territorios que xa están comprometidos. onde o filme será estreado nas salas comerciais. Bélxica e Países Baixos. Chile. Bélxica e Holanda amosaron xa o seu interese por este filme e estanse estudando os termos dos respectivos acordos. Tra-la presentación das primeiras imaxes de Cargo no Marché Du Film de Cannes 2005. Islandia e Dinamarca.. a produtora galega cerrou xa un acordo para a distribución de El espíritu del bosque en Rusia. A película de Xavier Bermúdez León e Olvido estreouse en Francia e Suíza a mediados de marzo de 2005. O lapis do carpintero foi vendida a distintas distribuidoras que se encargarán da súa explotación tanto en salas como en vídeo e canles de televisión de México. espertaron unha grande expectación os novos proxectos de Dygra Films presentados no Cartoon. Rusia. Brasil ou Arxentina. Italia. que produciron a empresa galega Dygra Films e a portuguesa Appia Filmes. onde continúan as negociacións. mentres que Francia.

os pavillóns foron alcanzando. películas de 50 segundos de duración. e en Ferrol. 3. Manuel Ureba. o cinematógrafo da Porta do Sol. ata ben entrado o século XX. Co paso dos anos. 6. sábese que tivo lugar no Teatro Liceo de Pontevedra o 17 de abril de 1897. Daniel Barreiro. as barracas das feiras serán punto de exhibición de películas. Programou sesións de seis a dez e tamén se valía dunha cámara Lumiére. L. que por eses anos podía considerarse máis ou menos estable. Carreras en saco. En 1905 abriu as portas do cinematógrafo Lino e. en Castro de Paz (coord. e correu a cargo dos delegados portugueses da empresa As primeiras imaxes animadas foron iniciativa de Pedregal e Ramos no 1896 César Marques e Alexandre de Azevedo. pasan a facer proxeccións de películas en lugares estables. en Santiago de Compostela. En 1911 o salón París coruñés comezou a promover. Deste modo.no Teatro-Circo coruñés. un pavillón no paseo de Méndez Núñez no que poder proxectar as súas filmacións. cortes de tsares ou vistas de Niza. 4. prefabricados e instalados durante meses. 88 O programa da primeira sesión pontevedresa foi o seguinte: Primera parte:1. Entre película e película. a historia permitiulles ter nomes propios: Matías Sánchez. Logo proxectarían en Tui. ou do pavillón Guignol en Vigo. Coraceros franceses. a normativa sobre instalación deste tipo de locais endurécese. malia algúns limitárense ás festas e á tempada estival. A Coruña. o que favorece a construción de locais estables. en menos de tres anos. o Apolo. Historia do Cine en Galicia. Próximos xa os anos dez. que ardería un ano despois. 3. procedentes de Lisboa e Porto. A Coruña. as primeiras cintas para autoconsumo. [El Diario de Pontevedra. Posibelmente se tratase do kinetógrafo de Prado (procedente de Asturias). Paul 87 Canto á primeira sesión do cinematógrafo Lumiére. A algúns. Tamén nestes anos. Llegada de un tren. Ferrol e Lugo. En 1906 inaugurouse o Victorious Graph en Vigo. Especúlase mesmo sobre a posibilidade de que Lino Pérez subministrase estas películas a outros exhibidores. Lino Pérez xa organizara exposicións en 1898 no Circo coruñés. concretamente durante o verán de 1897. os dous levantados no ano 1899. Teodora Sáenz. que proxectaba filmes do catálogo do pioneiro británico R.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dos sistemas derivados do de Edison. igual que o cinematógrafo Pinacho en Vigo. pavillón estable que estivo aberto nos Cantóns preto de oito anos. 19 de abril de 1897]. vendedor de entradas e ata o charlatán-explicador das películas. e mesmo anos. 1996. Antonio Sanchís ou Luis de la Puente. Vía Láctea Editorial. Os exhibidores ambulantes e os que pretendían estabilizarse encheron de cine toda Galicia na primeira década do século. 5. certa sofisticación: levan organista ou pianista. Caballería española. o primeiro gag da historia do cinema. “A chegada do cine a Galicia e as primitivas fórmulas de exhibición (1896-1908)”. Por outra banda. 87 Vid. dende 1902. Este foi o caso do teatro Circo en Lugo. cabinas de ladrillo e outras medidas de seguridade. 37. xa na primeira década do século XX. 2. J. probablemente. agrupadas en sesións de dez. W. operador. tiña xa a exclusiva na provincia da casa francesa Pathé. había un descanso obrigado na escuridade. 6. p. o pioneiro José Sellier solicitoulle á corporación coruñesa o permiso para instalar. Duelo a muerte. algúns teatros. que servía indistintamente para rexistrar imaxes e para proxectalas. En 1905 había trinta pavillóns en Galicia. mentres o 88 encargado da proxección facía o cambio de cinta no aparato . Unha das películas que se exhibiron foi a célebre Regador regado. en alamedas e prazas. con mangueiras de rega. Embajadores en Budapesth [sic].). En Vigo funcionaría tamén. Un jardinero sorprendido. xunto cos cafés e teatros. en Galicia a nova modalidade do aluguer para exhibición. Bomberos en Londres. O cinematógrafo comezou a estabilizarse parcialmente en Galicia nalgunhas salas e pavillóns ambulantes. 99 . aos que habería que lles engadir un número indeterminado de barracóns. 2. Trabajos de campo. Xosé Rodríguez Seoane. Batalla de nieve. Castro de Paz. inaugurando. As sesións incluían todo tipo de materiais: chegadas de trens. 4. 5. Una escena en Argel. o New England. Segunda parte: 1. ademais de dous nomes míticos na exhibición e na produción dos primeiros anos do cinema en Galicia: a saga dos Barbajelata e Lino Pérez. como o Jofre en Ferrol ou o Principal en Santiago de Compostela. Banquete curioso.

Galicia contaba con cincuenta salas estables das cales aproximadamente a metade estaba baixo o control ou a influencia de Isaac Fraga. neses dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas. o salón Apolo e o Teatro Principal. descubriu o cinematógrafo e. o 31 de outubro de 2004 había 944 complexos con 8 ou máis pantallas. empresario. Lugo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. Pontevedra. dato lixeiramente inferior á media española. os Royalty e Gran Cinema de Sada.45 en 2003. Santiago de Compostela. e foi tamén pioneiro do cinema sonoro. fronte aos 885 do ano anterior. En 1929. construído por Antonio Palacios no paseo da Ferradura compostelán. aínda que de forma desigual en cada unha das provincias. o Doré e o Quiosco Alfonso da Coruña ou o Renacemento de Ferrol. 3. a 3. Tres anos antes comprara xa o Teatro Jofre en Ferrol. En 1922. país a onde emigrara con 18 anos.000 salas cinematográficas. Monforte. e a lombos dun cabalo. Nos anos setenta controlaba cincuenta locais dos 300 que funcionaban en Galicia e tiña un posto importante no sector español. a empresa Fraga declaraba cinco millóns de pesetas de capital social e vendía proxectores alemáns da marca Ertel-Werke. na súa maioría multisalas nos centros comerciais das principais cidades. En 1909. España dispoñía de máis de 2.30 en 1993.3. Fraga alugou tamén outras dúas salas na rúa Nova. En Arxentina. exhibidor e distribuidor ao longo de máis de setenta anos. concretamente durante o período 1993-2003. Fraga é xa un empresario cinematográfico de gran relevancia que aposta pola exhibición das grandes superproducións italianas que tamén chega a distribuír. comprou un proxector co cal. como os García Barbón e o Tamberlick de Vigo. En efecto. . Malia o número total de cines ir descendendo. que funcionará ata 1914. mantivo vivo o imperio ata a súa morte en 1982. con cines na Coruña. xunto con algúns colaboradores. a media de pantallas por cinema pasa neste período de 1. que foi explicador. Esta tendencia é común a toda Europa. A mediados dos anos dez. Nesa época. en marzo de 1929 e. das que 89 140 estaban en Galicia. como Ricardo Púente. xa foran levantados algúns dos grandes cines-teatros de Galicia. e o apoio de distribuidores como Emilio Baños. dende a que impulsou a serie ¡Arriba España! La Reconquista de la Patria. logo na Guerra Civil a través da súa produtora Films Patria. proxeccionista ambulante. Ourense e Vigo. de obvia filiación ideolóxica (a cal lle deixou moi ben situado co triunfo da sublevación franquista). con películas como Quo Vadis o Cabiria e seriais de moitos episodios como La llave maestra. produtor. o número de salas de exhibición cinematográfica experimentou un importante crecemento en Galicia. en 1888 nacera no Carballiño o que pode considerarse un dos galegos máis importantes da industria cinematográfica española: Isaac Fraga Penedo. De feito. Como consecuencia diso. Fraga instalou en Compostela un gran cinema ambulante no que simultaneaba a exhibición de películas con variedades. percorreu a provincia de Ourense durante meses. se ben a diferenza se acurta notablemente. coa estrea de El cantor de jazz no Tamberlick de Vigo. Ferrol. e proxectou en todas elas películas Pathé. o que 89 Ben que realizou puntuais incursións no eido da produción: primeiro nos anos 20 coa serie España en África (composta de documentais de guerra a prol da causa africanista do exército español). En 1910 alugou o modernista pavillón Artístico. que confirma que os multiplexes e os cines dixitais se estenden por todos os países do vello continente. logo do seu regreso a Galicia en 1908. Dende 1950 foi conseguindo a maioría do mercado En dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas galego.1 As salas de exhibición en Galicia Xa na actualidade. En 1927. segundo o anuario European Cinema Yearbook -2004 de Media Salles. Fraga dedicouse o resto da súa vida á exhibición . a evolución da media de pantallas por cine non fai máis que confirmar a tendencia a desaparecer das antigas monosalas que son substituídas por modernos complexos multisala.

comercial Galicia operativas están en en Máis de 8 pantallas 18. En 1994.3% dos cines).519 a 10. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17. o número de pantallas en Galicia traxectoria seguiu unha crecente durante os últimos anos. Pontevedra e Lugo supoñen.7%. e o 40% entre 6 e 8. Nos trinta países europeos nos que existen este tipo de centros. Así en 2003.36% do total. No ano 2003.22% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia. Box Pontevedra.71% respectivamente. e incrementouse a 8 a oferta de multicines con máis de 8 pantallas: é o caso de cine Box Plaza E en Vigo. que supoñen un 55.44%. no ano 2001 o 7. que supoñen un 47. co 10.160 no mesmo período. o 36. Na actualidade. só A Coruña contaba no ano 2000 con un complexo cinematográfico con máis de 8 salas de exhibició: Los Rosales.22% das pantallas estaba en cines de máis de 8 pantallas. a distribución provincial das salas de exhibición en Galicia pon de manifesto a importancia da Coruña neste como noutros aspectos da industria audiovisual. respectivamente.9%. Ourense aglutina a menor porcentaxe de salas de cine en Galicia. a provincia de Pontevedra mostra un maior peso non tocante ao número de cines. con 12. Box Ourense.7% e en 2003 é do 10. case a metade das pantallas atopábanse en establecementos con una soa sala de proxección (o que significa o 80. En 1994.3% dos cines). e Los Rosales. Así o número de pantallas en España creceu sempre a taxas superiores ás 101 .44% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia. 6 a 8 pantallas 37. Pola súa banda. En termos de participación no total de pantallas en España. obsérvase unha lixeira perda de importancia debido ao maior crecemento rexistrado en España. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17. con 8 salas cada unha delas.13% complexos de máis de 5 1 pantalla 10. Ademais.35% agás no ano 1999 no que se produce un retroceso que non se recupera ata o ano 2001.13 e 37. Afondando neste tema.31% 3 a 5 pantallas 24. con 13.27% e o 12. Box Narón.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón un crecemento do 6. Yelmo Cineplex Lugo. Polo tanto.7%. estas porcentaxes son xa de 18. aínda que ao longo dos últimos anos se fai menor con respecto ao resto das provincias. 2003.93%.4%). En calquera caso. mentres que no extremo oposto se sitúa A Coruña.88% 2 pantalla 9.33% pantallas (o 55. Este descenso produciuse a custa da creación de cines con seis ou máis pantallas. o número de pantallas en multiplexes pasou de 9. Yelmo Cineplex Vigo e Multicines Galicia en Ferrol. máis da metade das salas de exhibición Distribución das pantallas de cine existentes en Galicia. O descenso produciuse a custa da creación de cines con máis de seis pantallas. case a metade das pantallas atopábanse en cines unipantalla (o que significa o 80. a situación cambiou enormemente. co 40. A teor da información achegada polo ICAA. con 13 pantallas.

Cine Avenida e Cine Yago en Santiago de Compostela. Isto ten un claro reflexo na evolución do número de pantallas no mundo. 90 Á hora de facer esta comparación é importante considerar que as taxas de crecemento españolas son superiores ás da Unión Europea e mesmo ás dos Estados Unidos. do cine Gónviz. senón que se produce unha diminución cuantitativa temporal da oferta de salas de exhibición. É o caso do Cine Vigo na cidade olívica. agás nos anos 1996 e 2001 nos que a os incrementos en Galicia superan amplamente aos españoles90. de modo que do ano 1995 ata o ano 2003 desapareceron o 44% dos cines galegos. con crecementos moi reducidos ⎯mesmo negativos en 1997– que tenden a achegarse ao crecemento cero. Con eles non só foron desaparecendo as vellas salas con grandes patios de butacas e unha única pantalla. De feito. cine Victoria e teatro Malvar en Pontevedra. Se se observa a evolución destes crecementos. o número de cines en Galicia descendeu de forma continuada durante os últimos anos. do cine Capitol. seguindo a tendencia xeral iniciada no resto do Estado. vese paliado coa progresiva 91 apertura de complexos cinematográficos en centros comerciais . foron pechando as súas portas ao público. apréciase claramente en todos eles unha tendencia lixeiramente decrecente. Ese retroceso. do Cine Riazor na Coruña ou dos multicines V e cine Fantasio en Vilagarcía. sen embargo. . máis acentuada en España e Galicia que no total da Unión Europea e Estados Unidos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO galegas. En poucos anos os cines históricos galegos.

co que o espazo no que se crea un cine é cada vez máis caro e resulta complicado encher un escenario de trescentas butacas para sacar rendemento. É o encarecemento do chan a través dos impostos urbanos.01 1998 79 166 2.38% Fonte: Elaboración propia. 1993-2004. Os cines históricos foron pechando as súas portas ao público. a partir dos datos do Boletín Informativo do ICAA e Anuario 2005 de SGAE. con moitas menos oscilacións que no caso de España ou de Galicia Salas de exhibición cinematográfica en Galicia.38% 173.02 2003 56 193 3.44 2001 65 180 2. 103 . Cines e pantallas. se non quedan entradas para a película que pretendía ver.84 1997 80 161 2.39 1995 86 124 1. rendibles e interesantes que outros locais con varias salas/pantallas.54 2004/1993 -29.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En España a tendencia é dende 1999 claramente descendente. Ademais.44 1996 82 151 1.30 1994 87 121 1. Pero ter unha monosala supón tamén ter outros inconvenientes que as fan menos atractivas. compran billete para outra sala.45 2004 57 202 3. tan só son accesibles as películas de distribuidoras como Columbia e Tristar antes de catro meses dende a súa estrea noutros cines comerciais. que se atopa en mans das multinacionais que negocian con grandes grupos de exhibición. Por ese mesmo motivo.28 2000 66 161 2.63% 92. en caso de abrir un pequeno cine. 1993 Cines Pantallas Pantallas/cine 81 105 1. como o chamado hábito sociolóxico de ir ao cine en vez de ir ver unha película en concreto: a audiencia diríxese aos multicines e. dáse tamén un terceiro factor que ten moito que ver co peche de grandes salas.77 2002 64 193 3. mentres na Unión Europea é a manterse en torno a un crecemento nulo.10 1999 68 155 2. A principal causa de desaparición das salas de cine está moi relacionada cos problemas da distribución.

Ourense e Pontevedra. hoxe sala de monicreques.440 butacas. con 1.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ao lado de todos estes casos de cines que desapareceron hai tamén unha serie de salas que souberon adaptarse á vida cultural. os grandes grupos de exhibición de ámbito estatal fixeron a súa entrada no panorama cinematográfico galego. É o caso do cine Yago en Santiago. con 36 salas e 6. Fronte a esta tendencia xeneralizada de peche das vellas salas. centro dinamizador da vida cultural da cidade herculina ou do antigo cine Rosalía de Vigo.658 butacas. Pola súa banda. para a adquisición dos tres complexos cinematográficos que esta última compañía explotaba. en réxime de aluguer. pero continuando no mundo da cultura. Recentemente adquiriulle a Lauren os tres centros galegos (Narón. É o caso de Lauren Films que contaba ata finais do 2004 con complexos de cine en Narón (12 salas).218 butacas. cambiando de oficio. do Rosalía na Coruña. con 28 pantallas de exhibición e 5. . filial do Grupo Lauren. o que supón dispoñer a día de hoxe de 4 centros. nas localidades galegas de Narón. hoxe centro cultural Caixanova. Pontevedra e Ourense). En novembro de 2004 o grupo de exhibición cinematográfica Cinebox asinou un acordo con Lauren Exhibició. Pontevedra (8) e Ourense (8) e agora a súa oferta en Galicia tradúcese en 3 cines. Cinebox conta co complexo de cines da praza Elíptica (Vigo). que foi inaugurado no ano 2000 e está dotado con 8 salas.

A venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81. Gaper Cines é propietaria de 3 cines. isto supón 5 cines. Finalmente Novogil xestiona os multicines do Deza en Lalín. Así acontece con Coruña Films. Cines Galicia conta con 4 cines en Galicia. de 4 pantallas e 510 butacas. e mantén contratos de programación con algunhas outras salas. Na actualidade a súa oferta en réxime de propiedade elévase a 3 cines.095 butacas. os dous na Coruña. de 6 pantallas e 730 butacas. multicines do Deza. mentras que os ingresos por servicios de bar. Filmax Entertainment conta xa co complexo Pontiñas en Lalín de 5 salas e inaugurou en xullo do 2005 outro de 11 salas no Porto Centro de Ocio na Coruña. En conxunto. 2003.3% mais que no 2002. multicines Barbanza (Santa Uxía de Ribeira). de 3 salas e 444 butacas.268 butacas repartidas en 11 salas. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47. os dous multisala. con 5 pantallas e 860 butacas.62% Facturación 6.250. publicidade e outros (ingresos atípicos) supoñen o 18. con 2 pantallas e 315 butacas. Xunto a eles.440 butacas.028. de 2 salas con 490 butacas. e multicines ABC. todos eles multisala: multicines Equitativa.5 millóns de euros e empregaban a máis de 140 personas.892 butacas. pantallas e butacas no panorama da exhibición cinematográfica galega. e o terceiro en Viveiro. con 5 pantallas e 860 butacas. en Santiago de Compostela. según un informe elaborado pola consultora DBK. No ejercicio 2003 había en Galicia 31 empresa dedicadas á exhibición cinematográfica.39% Resultado 738. as empresas non galegas con salas de exhibición comercial ubicadas en Galicia facturaron nese ano 11.232 butacas. dispón de 1. e multicines Chaplin. con 7 salas e 1. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia.1%). un 2.742 39. algúns empresarios locais alcanzan certa relevancia en canto a cines. con 31 pantallas e 5. Pero ademáis.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A presenza de Cinesa en Galicia limítase ao complexo de Área Central. outro en Ribadeo.2 millóns de euros e deron emprego a 147 personas. os multicines Duplex (Ferrol). multicines Bergantiños (Carballo).7 millóns de euros de facturación e un volumen de emprego de 296 traballadores. As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003.674. de 3 pantallas e 635 butacas.593 2. Yelmo Cineplex é o propietario do complexo Los Rosales na Coruña (13 salas). polo que en total estas actividades supuseron na comunidade galega 18. e os multicines Xunqueira en Cee.17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.070 butacas.607 262. en Pontevedra. con 3 salas e 454 butacas. que é propietaria de complexos como os multicines Hollywood (Monforte de Lemos) con 3 salas e 639 butacas.732 butacas. o que supón unha oferta de 7 salas con 1. que facturan entre todas case 7. con 5 salas e 1. dotados de 21 pantallas e 3. cines Lugo (8) e Yelmo Cineplex Vigo (10). con 3 salas e 478 butacas.910 524.12% Nº de Empregados 72 597 729. con 2 pantallas e 269 butacas e os multicines Gran Arousa (Vilagarcía de Arousa). conta con sete salas e 1. En total. 105 .9% da facturación restante. un situado en Cangas do Morrazo.

). Ribadeo e.3% máis que en 2002.070.3%. en 2004 o 48.3. segundo un informe elaborado pola consultora DBK.9% da poboación. EE. contribuíron a soster o crecemento da facturación agregada das empresas do sector..65 euros en 2003. rompendo coa tendencia decrecente dos dous últimos anos. O Grove. contaba cun complexo de cinco salas no marco dun centro comercial liderado por Eroski e.2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003. 3.43% da poboación galega carece de cine no seu municipio Tui. Xinzo de Limia.8% de espectadores. Ponteareas. flocos de millo.. o número de pantallas aumentou nun 1. No 2004. Durante ese ano o número de cines tamén diminuíu nun 7. Nigrán. este retroceso foi do 2.43% da poboación galega carece de cine na súa localidade. e o aumento dos ingresos obtidos por outros conceptos. os cales representaron o 13% do total. Foz.1% proveu da venda de entradas.6%) e os ingresos por outros conceptos (2.000 habitantes que aínda carecen de cine comercial (Ordes. En concreto. por segundo ano consecutivo. De novo. resulta paradoxal a convivencia de vilas que contan con dúas pantallas de exhibición (Caldas de Reis. Aínda así. A recadación mantívose estable a pesar do descenso no número de películas estreadas.8% aínda que. Caldas de Reis. mesmo A Ramallosa tórnase espectacular ao posuír tres ou máis pantallas. O Porriño e Marín.4% de toda a audiencia. Non obstante. O perfil dos espectadores que acoden aos cines está composto por homes de clase alta ou media comprendidos entre os 25 e os 34 anos e que posúen estudos superiores. Cecáis o máis salientable sexa o caso de Lalín que. a tendencia de crecemento que vén rexistrando a recadación media por espectador. O Barco de Valdeorras.. . O informe sinala que nese exercicio. Segundo un estudo realizado pola axencia Carat. Cangas. ata os 137. Comunicación Social e Turismo da Xunta de Galicia.. seguidos dos ingresos por publicidade (3. Verín. Deste modo. Cariño. que se situou en 4.000/15. os ingresos distintos á venda de entradas supuxeron en 2003 o 18. o que supuxo un 2. o que supón o 89. Boiro. foi testemuña do desembarco doutro complexo de cinco salas noutra grande superficie de comercio e ocio que se levantou non centro da vila. os hábitos de asistencia a sala son baixos. Entre as salas subvencionadas pola da Xunta de Galicia están as situadas en Betanzos. De feito. paliar a baixa rendibilidade destas empresas que se sitúan no ámbito rural e evitar a súa desaparición. un 2. As Pontes. o número de espectadores que acudiu ás salas de exhibición cinematográfica en España reduciuse. snacks e outros produtos). o que baixou a ratio de habitante por pantalla a só 2. as películas españolas situáronse en segundo lugar co 13.81% dos municipios.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Un total de dezaoito salas cinematográficas situadas en vilas e pequenas localidades galegas (seis máis que o pasado ano) acolléronse ás axudas á exhibición que convoca a Consellería de Cultura. Para Miguel Anxo Fernández. Desta forma. Boiro. Desa cantidade. a cifra de negocio total acadou os 788 millóns de euros en 2003. pola contra. Sada..5 millóns. dende finais de 2003. que as sitúan moi por baixo da súa rendibilidade. xunto a outras con poboacións entre 10. A finalidade desta iniciativa da Administración galega é por un lado.9% da facturación das salas de cine. Redondela. A audiencia dos cines no ano 2004 aumentou nun 1.3%).).3% máis que no 2002. o 4. e por outro. A segunda fonte de ingresos para as salas de cine foi a prestación dos servizos de bar (venda de bebidas. a penetración do medio cine entre os españois descendeu por terceiro ano consecutivo no 2004 ata situarse nun 8. que as xentes que viven lonxe das grandes cidades poidan gozar case da mesma oferta de exhibición cinematográfica de que dispón o público urbano. A Cañiza. A Rúa de Valdeorras. O caso de Viveiro.7%. o 81. en pouco tempo.5% o que asenta o protagonismo dos multicines en España.UU seguiu sendo o país que máis películas estreou e o que obtivo a cifra máis elevada de audiencia cun 69.

000. o que supón máis que cuadriplicar a recadación en termos correntes. a tendencia que se observa apunta cara a unha progresiva perda da importancia relativa da provincia da Coruña.8%. como se comprobou anteriormente.000 6.000 0 700.63% do total.2%.53 euros en 1993 a 24. A distribución provincial da recadación tamén amosa unha forte concentración na Coruña.756. respectivamente.000 1 2.431. o crecemento operado no territorio español entre 1993 e 2003 é do 149. ata os 1. Este cambio na repartición da recadación está moi relacionado coa distribución das salas de exhibición. En Lugo e A Coruña. fundamentalmente Pontevedra. O ano 2003 non foi demasiado bo para as salas de cine europeas. Pola súa banda. Recadación nas salas de exhibición galegas por provincias. mentres que Ourense mostra tan só un 155. o número de salas mantívose estable.000 8. De feito.000 2.000. (1993-2003) 1 4. pola súa banda. Ademais.2%) e ás porcentaxes de cada unha das provincias .000 1 00. 107 .000.48%.6% durante o ano 2003.200. Atendendo á evolución temporal desta distribución. Comparación con España.85% do recadado en España en salas de exhibición comerciais. 92 92 Nestas afirmacións non debe de esquecerse que a magnitude do incremento da recadación se explica polos fortes aumentos que se produciron no número de espectadores e no prezo das entradas.26 millóns. en torno ás 31.000.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A recadación nas salas de exhibición cinematográficas de Galicia segue unha tendencia ascendente nos últimos anos.000.623.000.000 200. o boletín trimestral que edita Media Salles.000. a recadación das salas comerciais de exhibición galegas pasou de 8.000 300. O informe de Media Salles rexistra no ano 2003 un retroceso do número de espectadores do 4.3 millóns. Segundo se recolle nun estudo publicado no European Cinema Journal.285.72%.19%.184 euros. Pontevedra obtén os maiores incrementos no período sinalado. malia concluír que a caída non é alarmante.029 unha década despois. co 34. Galicia supón o 3.000.000 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 A Coruña Lugo Ourense Pontevedra 2003 España En relación co total do mercado español. cuxa recadación ascendeu no 2003 (último ano dispoñible) a 639. Pontevedra séguea en importancia.016. Por provincias. que absorbe o 46.000 400.000.000.000.000. cun 208. tendo en conta que dez anos antes ese número era de 690 millóns de espectadores.000. moi inferior á media galega do mesmo período (181.000 600.000. e o crecemento do peso das outras tres.000 500. os crecementos neste período ascenderon ao 193. o número de entradas vendidas en Europa decreceu nun 4.000 4. ata os 920.000 1 0.4% e o 166. cun crecemento no período 1993-2003 dun 181.9%.13%.

Ourense experimentou un modesto crecemento de tan só o 56. pola súa banda. isto implica un incremento que aínda que escaso. En España e Italia houbo perdas de espectadores máis contidas: do 2. con senllos 65. Este crecemento obedece. Ademais. A Coruña e Lugo. é superior ao español.000 4. cun 84.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En 2003.5% español.65 e -14. ata os 149 millóns de entradas vendidas). (1993-2003) 6. Por provincias. foi en Pontevedra onde máis se incrementou.000 3. ata os 167. Pola contra.96% neste mesmo período. Entre os anos 1993 e 2003.9%.61%).1 millóns) e o Reino Unido (un 4.8% nos tres últimos anos e. ata os 174. o número de asistentes ás salas de exhibición de O problema da piratería preocupa seriamente aos exhibidores Galicia medra un 70.19%. pero. respectivamente. houbo resultados negativos nos cinco grandes mercados de Europa.000. sobre todo. as catro provincias galegas obteñen taxas de crecemento para o intervalo superiores á media española (48. Neste caso. Evolución dos espectadores de cine en Galicia. como xa de indicou.000 5. ata os 109 millóns.98%. o que se traduce en 2.000. que se caracteriza por ser de signo negativo (-2. as provincias con maiores incrementos son as de Ourense e Pontevedra. porcentaxe superior á do total autonómico.000 1 . foi do 19. en certa medida.000.514 espectadores en doce meses.25%.6%. ata os 137.000. Pero se o cálculo do incremento da asistencia se circunscribe só aos últimos tres anos.000. á súa mellor . Alemaña foi o que sufriu unha maior caída (un 9.000.5 millóns de espectadores en 2003. en calquera caso. reduciron as súas recadacións nun 8.03% e 30. seguido por Francia (un 5.000 0 Ourense Lugo P o ntevedra A Co ruña Galicia Os únicos mercados de Europa Occidental nos que aumentou o número de entradas de cine vendidas en 2003 foron Finlandia.1%. Ademais. Galicia creceu nun 5. Irlanda.3 millóns).000 2. ao incremento experimentado no número de salas de exhibición cinematográfica en Galicia.94%. Do ano 2002 ao ano 2003 o número de espectadores en Galicia aumentou tan só un 0. ata os 96 millóns.3 millóns de novos espectadores.8% no segundo.6%. o que supón 7. que. e do 2.39%. fronte ao 1. as variacións por países son moito máis acentuadas que en Europa Occidental.3%) o que indica unha tendencia regresiva na presenza de espectadores nas salas cinematográficas. Noruega e Holanda.5 millóns.3% no primeiro caso. tamén rexistraron unha perda conxunta de máis de 2. En canto aos trece países do centro e do leste de Europa dos que se ofrecen datos.

aparcadoiro.77 193 56 3.314 espectadores por sala.969 de 1993. tanto o número de títulos estreados.827 8. que mostra a asistencia media máis baixa en Galicia (24. Comparativa das distintas variables relacionadas coa exhibición comercial de Galicia. incrementou as súas cifras de forma paulatina Os datos evidencian o dominio do cine norteamericano durante todo o período ata 1997.623. en xeral.42 Por outro lado.000 34.000. o aumento na cifra de pantallas de exhibición é debido. que está comezando a preocupar seriamente os exhibidores.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA calidade de imaxe e son.018 espectadores. 2003. fronte aos 48. a máis elevada por provincia logrouse de forma sistemática na Coruña. Pola súa banda. á apertura de novos complexos multipantalla. Ourense. e colocouse con 25. Entre elas a falta de sintonía das producións co mercado.31 6.269 10. unha campaña de ámbito europeo para que o público (e especialmente os máis novos) tomen conciencia de que a compra de produtos piratas ou a descarga de películas a través de Internet é un delito.194 3. se ben seguiu unha tendencia un tanto errática por mostrar importantes variacións interanuais nos dous sentidos. Pero a Federación de Entidades y Empresarios de Cine de España (FEECE) opina ao respecto que se están a producir unha serie de situacións conxunturais que explican a perda de espectadores nestes últimos dous anos e que afectan non só a España. ata o punto de que se vai poñer en marcha. venda anticipada de entradas.000 877. Ao igual que acontece no conxunto do Estado español.985.513. Lugo viu descender tamén a asistencia media ás salas de exhibición da súa provincia nos últimos anos. senón.000.253 1.000 1.833 espectadores/sala).030 2. Galicia mantivo polo xeral unhas cifras de asistencia media inferiores aos do Estado español.65 UE 26.56 639. en colaboración con distintas entidades. mentres que Pontevedra mantivo certa estabilidade ao longo de todo o período (con 27.576.574. que no ano 2003 foi de 32. España e UE. ano no que se produciu unha ruptura da tendencia ascendente que se recuperou no ano 2003.528 por sala no ano 2003). Así.184 137. que presentan unha oferta de títulos e servizos anexos á exhibición (restauración. na maior parte dos casos. só A Coruña presenta regularmente cifras de asistencia media por enriba da que corresponde para o total da comunidade galega.701. e o envellecemento da poboación. e Ourense pola súa parte é a provincia máis afastada da media rexional. etc. Galicia Nº de pantallas Nº de cines Nº de pantallas por cine Recadación Espectadores Recadación per cápita Frecuencia anual per cápita Precio medio da entrada Fonte: ICAA e European Cinema Yearbook España 4. aínda que iniciou tamén unha senda descendente. a maior implantación do DVD e do home cinema nos fogares.62 4.45 24. o número de espectadores por película ou a asistencia media evidencian tamén no caso galego un claro dominio do cine norteamericano.001 14.10 4. En definitiva. polo que resultan máis atractivas para os potenciais demandantes destes servizos. ademais do problema da piratería.431.786 7.324 espectadores.50 2. En España a asistencia media alcanza no ano 2003 a cifra de 32.).95 2.16 5.35 4. 109 .12 USA 35.029 5. no período abranguido entre 1993 e 2003.472. Pola contra.99 3.000 13. De feito.46 4. a todos os países europeos. como as cifras de recadación.

8 millóns de euros de recadación. a longametraxe de animación en 3 D producida por Dygra Films e dirixida por Manolo Gómez e Ángel de la Cruz. O bosque animado. que alcanzou 509 mil espectadores e unha recadación de case 2 millóns de euros. e a Televisión de Galicia entre outras. polo tanto.1 millóns de espectadores e case 9. ata agora. ata o momento. se ben a participación galega a moi reducida.2 millóns de espectadores e recadou 4. P.6 millóns de euros. Os luns ó sol (2002). O cine con participación galega achegou ás pantallas a 12.3. A continuación figuran dúas longametraxes de animación: por un lado. conviven outras que apenas recibiron apoio do público en canto á asistencia ás salas de exhibición.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Segundo datos da Federación de Exhibidores.6 millóns de Euros.1 Os espectadores e a recadación das producións cinematográficas galegas As producións cinematográficas emprendidas por empresas galegas correron unha sorte un tanto dispar no mercado español. que rexistrou ata o momento actual algo máis de 4 millóns de espectadores e case 20 millóns de euros de recadación. a película mais vista no contorno rural galego.6 millóns € e foi visto por 12.6 millóns de euros aportados por 560. Fronte a éxitos como Mar adentro. Tras ela. por outro. Fisterra. A produción de participación galega con maior número de espectadores e. O misterio Galíndez ou El Cid. e recadou 2. 55. coa colaboración de Canal+ e Televisión de Galicia. dirixida por José Luis Cuerda e producida por Las Producciones del Escorpión. . O cine con participación galega recadou 55. a lenda (2003).6 millóns de persoas A lingua das bolboretas foi ata agora a película máis vista no contorno rural galego Cabe salientar que A lingua das bolboretas foi. con trescentas cadeiras por equipo. que alcanzou a cifra de 2. Elías Querejeta. dirixida por Fernando León de Aranoa coa produción de Mediaproducción. É o caso de películas como Os luns ó sol.2. Pero ademais algunhas destas longametraxes foron exhibidas no estranxeiro. 3. Comunicación Social e Turismo. se ben o ramo da exhibición relaciónano cos cuantiosos investimentos realizados na construción e mellora de novas pantallas. que gozaron dunha boa acollida por parte do público. para un total de 120 sesións.6 millóns de espectadores e recaudou. Cando volvas ó meu lado.4 mil espectadores. a lenda. onde termina o mundo. A seguinte película galega con máis éxito de vendas é A lingua das bolboretas (1999). con maior recadación nas salas de exhibición comerciais foi. e novamente cunha participación glega moi pouco significativa. da Consellería de Cultura. A lingua das bolboretas ou O bosque animado. o prezo medio da entrada de cine sufriu un incremento nos últimos anos por enriba do IPC.C. en térmos nominais. El Cid. Como en moitos lugares o aforo superou amplamente as trescentas personas previstas por sesión. Segundo datos extraídos da base de datos europea Lumiere. non resulta arriscado estimar que foron unhas cincuenta mil personas de pobos sen cinema as que viron esta película dentro do programa Cinema de Noite. que foi dirixida por José Pozo e producida por Castelao Produccións nas instalacións de Bren Entertainment. dirixida por Alejandro Amenábar e producida por Sogecine y Himenoptero coa participación de Filmanova Invest. O bosque animado (2001). Mar adentro (2004). A língua das bolboretas. a película que ata o ano 2004 obtivera máis éxitos no ámbito internacional (dende o punto de vista da exhibición en salas comerciais) era A 93 A cargo da empresa IB Cinema e dentro do programa Cinema de Noite. Sogecine e Grupo Voz. Os luns ó sol. que atraeu ós cines case 1. xa que se proxectou 93 por tódalas comarcas galegas con equipos de proxección de 35 mm.

conta con outras canles para chegar ó público.21 Turquia 0.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA língua das bolboretas. 1 . 0. aínda que xa na década dos trinta houbo programacións máis ou menos estables nas grandes cidades galegas. onde se estreou a mediados de outubro de 2003. Ás tres semanas.64% Suecia 0.925 euros. boa parte deles aglutinados na Federación de Cineclubes de Galicia. da man de Luis Buñuel que fundou e dirixiu o primeiro cineclub español. 7.27% Otros 8. na súa maioría de Francia e Italia. principalmente nos mercados italiano e francés. con 616.70% USA 26. Como é sabido. 0.764 espectadores en España cunha recadación de 5. fundamentalmente en Francia e Estados Unidos.81 A lemaña 1 % . pola boa acollida por parte do público belga. as tras longametraxes galegas producidas hasta o momento foron vistas en España por 1. Ademais. Galicia conta con numerosos cineclubs. o propio e o alleo. Este fenómeno cultural pasou axiña a España. Por unha parte.45% Italia 14. polo que se chegou a ter 31 copias en Bélxica e Luxemburgo. Recadación por países das producións de cine galegas exhibidas no estranxeiro Portug. A estrea da película nese país tivo lugar o 15 de outubro con 26 copias. a tradición cineclubista remóntase a mediados do pasado século. unha iniciativa que tivo moita repercusión e na que se tomou a película para variadas actividades de promoción relacionadas cos bosques.87% Ho landa 1 7% . O bosque animado obtivo un gran resultado en Bélxica. 0.3.1 Dinam.954 espectadores.25% Gran B ret. con 481.54% B ulg. O seu obxectivo era achegar ás pantallas desta comunidade obras que ofrecesen unha mirada cinematográfica máis persoal e afastada das grandes 111 . A certa distancia síguelle O bosque animado.3 A exhibición non comercial Fóra da actividade comercial.202 espectadores.40% Con respecto ó cine galego de animación. salientar que a falta de datos de exhibición de O soño dunha noite de San Xoan.77% Francia 38. aínda que previamente se realizaron preestreas en 8 cidades. A estrea de O bosque animado fíxose coincidir coa Semana dos bosques. 3. estreada o 1 de xullo de 2005. o movemento cineclubista é unha invención Existen arredor de 20 cineclubs en Galicia con actividade francesa dos anos vinte. ao que hai que sumar outros 547. cando se constituíron en Francia as primeiras agrupacións dedicadas á proxección e estudo de películas.45% Suiza 1 % .23% No rue.450espectadores. Os luns ó sol foi vista fóra de España por 296.69% Bélgica 4. No caso de Galicia.240.340.818 no estranxeiro. o cine. foi necesario dispoñer de 4 copias máis.

000 W. etc. cunha sala de proxección privada equipada con proxectores de 35 mm e son Dolby Stereo Digital. . especialmente agravados no caso das grandes urbes nas que a oferta cinematográfica é maior. desde 70 mm ata 8 mm. A Federación de Cineclubes vén proporcionando tamén a outras entidades interesadas desde hai anos servizos de xestión e organización de eventos cinematográficos. Os problemas de supervivencia persisten na maior parte deles. Cinepublik proxecta cine ao aire libre no vran. tales como ciclos de cinema en 35mm ao aire libre ou en locais pechados.5 e súper-16. trátase dunha das dúas únicas salas capaces de proxectar con iluminación de xenon e todo tipo de pasos cinematográficos. pantallas con soportes telescópicos. Do mesmo xeito.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO producións industriais de Hollywood. ademais de alugar equipos. Comunicación Social e Turismo. iniciativa que pretende levar películas de calidade. dotados ou non de proxectores. 94 I. O obxectivo do programa Noites de cine. algunhas moi singulares. a historia galega é moito máis recente. Está especializada en facer programas de exhibición cinematográfica a domicilio. cadeiras. pero. Pero hai outras iniciativas non comerciais. situados en diversas cidades e vilas galegas. xa que non comeza ata 1954 coa fundación do Cineclub Pontevedra. para o que conta cunha infraestrutura propia de varios camións. Na actualidade existen en Galicia arredor de vinte cineclubs en plena actividade. Para isto. proxectores de xenón de hasta 7. é achegar a sétima arte a aquelas poboacións que carecen de salas de proxección e crear unha cultura cinematográfica. Ademais. polideportivos ou ao aire libre. así como da páxina web. os lugares nos que se vai celebrar esta iniciativa na comunidade galega son Vigo (no cine Club Lumiere) e A Coruña (nos cines Los Rosales). con esta iniciativa non só se permitía o acceso a este tipo de material dun segmento de público tradicionalmente discriminado. incluso as do cine mudo94. na súa nave na Coruña. IB Cinema é a maior empresa consagrada ao cine non comercial en Galicia. recentemente creóuse Club de Cine. a todo o territorio nacional. Eles encárganse do aluguer dos equipos necesarios e da preparación do ciclo e. Ademais. Os proxectores de cine desta empresa poden proxectar a varias cadencias. Por outra parte. Este proxecto buscaba a promoción e difusión do cinema galego mediante proxeccións en vilas e pobos que non posúen sala de exhibición estable. unha meta que manteñen viva os actuais cineclubs existentes na nosa comunidade. Inicialmente. pero son varias as iniciativas ao longo da xeografía galega. De todos os xeitos. para a exhibición cinematográfica que están xurdindo nos últimos anos en Galicia. organízanse unha serie de proxeccións en lugares abertos nas localidades coruñesas participantes. o máis antigo na comunidade. en calquera caso. pasando incluso por 9. suxiren as películas ou buscan as que se lles soliciten.B. que organiza a Deputación da Coruña en colaboración cos distintos concellos adheridos ao proxecto. A partir da década dos noventa a situación do cineclubismo galegos comeza a ser problemática. normalmente restrinxidas ás grandes capitais. seguindo unha temática concreta. A empresa coruñesa SI 16-35 leva a cabo ciclos cinematográficos dando o soporte necesario para a súa realización en casas de cultura. Este declive foi obrigando ás asociacións a depender de subvencións e apoios de todo tipo. Conta para iso. continúan co seu labor de difusión da oferta de cinema menos comercial. tanto ao aire libre como en lugares pechados. a Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual. da consellería de Cultura. Así. Cinema encárgase da redacción e deseño dos folletos e cartelería dos programas de cine que lle contratan. especialmente entre os máis novos. Nesta mesma liña. ao entrar decididamente nos hábitos consumistas culturais de finais de século tanto a televisión como o vídeo doméstico. programou o ciclo Cinema de noite para percorrer tódalas comarcas de Galicia. fundacións.

etc. A través dunha rede de exhibición regular de curtametraxes distribuída por toda a xeografía galega. a cantidade de cines dixitais (con tecnoloxía DLP Cinema) aumenta no vello continente: había 204 con 245 pantallas en xuño de 2004. Estes contidos viaxan codificados en Mpeg2. de feito. encriptados e sumados a outras claves secretas. xa que pretende ser un certame realizado ao longo de 6 meses de duración. tema preocupante e prioritario para as majors de Hollywood. ademais de participar activamente na propia rede. É dicir. onde toda a poboación poida desfrutar dunha programación audiovisual de calidade. non terían ningunha saída. mediante o pago por dereitos de exhibición a todas as curtametraxes a concurso.2% en só seis meses. posibilitábase aos novos creadores do audiovisual galego que a súa obra chegara en correcto formato de cinema a capas de poboación ás que resulta difícil acceder. seguridade no transporte e na proxección que garanta o respecto á propiedade intelectual e aos dereitos dos titulares. Para iso pretende ser unha rede regular de exhibición de pezas de curta duración. facendo imposible a piratería. On & Off preséntase no sector audiovisual como unha rede internacional (ámbito ibérico na primeira edición. ascenderan a 233 con 291 pantallas. Mr Misto Films aposta pola rendibilización das proxeccións alén dos premios. así como uns custos razoables. mentres que. coa curtametraxe que precedía á proxección da película principal. que se converte nun 18. como da posibilidade de difundir traballos de curta duración que. almacena. o espectador apenas notará a diferenza entre unha proxección fotográfica e unha dixital. 3. A asociación mércalles material ás principais distribuidoras de alta definición do mundo (HDTV). de cada proxección de cada curtametraxe derivarase unha cantidade económica que via parar ás mans do autor/produtor.3. a través dunha antena parabólica. fundamentalmente) de curtametraxes desenvolvidas integramente na súa primeira edición en Galicia. Tamén se inclúe un servidor que. Pero o cine dixital comporta uns requirimentos básicos para a exhibición como son: calidade análoga ao 35 mm. Este servidor.3 K cuxa calidade é comparable á resolución das copias de celuloide que actualmente proxectan as salas. On & Off _REDE de Curtas Mr Misto é a escusa perfecta para facer chegar o mundo audiovisual a todo tipo de públicos. 95 95 Esta tecnoloxía consiste nun proxector de alta resolución 1. xestiona e descodifica ata 10 películas en simultáneo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA senón que tamén. recibe os contidos (películas. No labor pola creación dunha auténtica industria ao redor da curtametraxe. eventos. recibiu unha subvención de case 1 millón de euros para dotar e equipar 75 salas do territorio español coa tecnoloxía necesaria para proxectar cine dixital . especialmente en zonas rurais ou de baixa rendibilidade cinematográfica.4 O cine dixital O chamado e-cinema supón substituír os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade similar ao celuloide. Non obstante. A Asociación Cine Digital. As salas asociadas terán a posibilidade de atraer a diversos sectores da audiencia: películas de autor. sistemas estándar e equipos de operación intercambiable.) en alta definición HD 1920 x 1080. grazas ao Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía ⎯a través do Programa ArtePyme II⎯. Realízase unha selección de trinta curtametraxes de ámbito ibérico (España e Portugal) e os participantes optan a diferentes premios e recoñecementos. Segundo confirma o European Year Book 2004 de Media Salles.8% en canto a cantidade de pantallas. doutro xeito. onde concorren só pezas de procedencia española e portuguesa. Os incentivos gobernamentais deberían favorecer este proceso de introdución gradual da tecnoloxía dixital. dunha simplicidade de manexo inusitada. a maior peculiaridade desta rede reside no seu desenvolvemento. Isto supón un crecemento do 14. O seu funcionamento será moi similar ao actual e. a On & Off REDE de Curtas Mr Misto nace tanto da necesidade de ofertar un cinema diferente ao que chega ás pantallas comerciais. en decembro do mesmo ano. Pola súa parte. 113 .

teatro. Cine Roxy (O Porriño). comedias. documentais HDTV. zarzuela. recuperan o sentido que sempre tiveron: ser o punto de encontro social. ballet. Os cines asociados en Galicia son: Cine Duplex (Ferrol). Novocine (Leiro) e Cine Avenida (Caldas de Reis). Cine Gesma (Xinzo de Limia). cines tradicionais situados no centro das cidades ou en vilas. etc. Elasacine (Ribadeo). Cine Hermanos Pequenete (Foz). cine independente. musicais. grazas á tecnoloxía e variedade de programación. fútbol ou outros encontros deportivos. ópera. touros. sucesos en vivo de relevancia mundial. concertos de rock. Baseándose nesta iniciativa. .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO películas clásicas españolas. Estas sete salas setá previsto que proxecten películas en alta definición despois do verán en 2005.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A Televisión en Galicia CAPITULO 4 115 .

sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais. A cadea iniciou posteriormente a emisión da súa propia canle vía satélite para América en abril de 1997. con trinta e nove horas semanais de emisión . A televisión desempeña en todos os países unha función crucial nas A televisión ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura estratexias de comprensión e definición das identidades nacionais.386 minutos diarios. en maio de 1998. consistía en enviar á central de Televisión Española en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional. En 1996 comezan as emisións do primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente en Galicia: Galicia a fondo. o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. En xullo de 1984. a Televisión de Galicia foi a primeira canle autonómica do Estado español que emitiu regularmente vía satélite. para a súa emisión en diversos programas. A televisión autonómica. a partir de 1966. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. o Parlamento Galego aprobou a Lei de creación da Compañía de Radio Televisión de Galicia. e. e fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. a data supón un importante atraso con respecto a outros países e especialmente se se compara con Gran Bretaña ou Estados Unidos. a comezos da década dos noventa coa aparición das televisións privadas. Atlas Galicia. conta con dúas programacións. ademais. A súa transmisión conxunta de palabras. operaba como axencia audiovisual para ou ámbito galego. sons. ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura e do entretemento e contribúe. Dende a súa creación. a CRTVG nace co fin de contribuír á normalización lingüística e á cohesión do tecido social e xeográfico do país. Dende 1971 pode falarse dunha presenza permanente e continua por parte da cadea estatal en Galicia.1). A televisión chegou a España en 1958. De acordo co disposto nesa norma (non modificada ata o de agora). encargábase 96 A televisión autonómica galega inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 96 Actualmente alcanza os 1. que xa gozaban de imaxes de televisión a finais da década dos anos vinte. tratábase de Galicia TV. constituída por Atlas España e Grupo Voz. o que significa que emite practicamente as 24 horas (23. inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 coa emisión en vivo dos actos do Día do Apóstolo e de Galicia dende as súas instalacións de San Marcos. o medio rei. ano no que comezaron as emisións regulares de Televisión Española coa súa primeira canle.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4. imaxes. de Antena 3 TV. nas aforas de Compostela. Non obstante. ao igual que non resto do Estado. Nesa primeira etapa. A TELEVISIÓN EN GALICIA É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión empecen afirmando que é o grande medio actual de comunicación. Por outra parte. ubicado en Santiago de Compostela. a principal función do Centro Territorial de TVE. A programación regular comezaría en setembro dese mesmo ano. . A oferta televisiva en Galicia aumenta. En agosto de 1973 iniciáronse os espazos informativos dende o Centro de TVE en Galicia baixo ou título de Panorama de Galicia. a reforzar as relacións e a comunicación política. que cumpre 20 anos.

ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos. máis completa e máis próxima ao espectador. coa progresiva migración cara á tecnoloxía dixital das emisións. RTL domina a televisión comercial. realicen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. na súa primeira fase. e o grupo Canal +. ata o día de hoxe. por outro lado. o que converte as televisións públicas nos actores principais da industria durante décadas. Na década dos noventa producíronse. mentres que os produtos europeos só representan o 2% do mercado estadounidense. segundo as últimas estimacións. propiedade da empresa alemá Bertelmann. Santiago de Compostela e resto de Galicia. O 26 de maio de 1998. que foi gañado polo Grupo Gallego de Cable (o cal adoptou ou nome comercial de R). firma que se converteu así no operador global de servizos de A partir de 1988 comezan a xurdir televisións locais. A piovra (Italia) ou Julie Lescaut (Francia) obtiveron grandes audiencias. Paulatinamente. que pertence ao xigante mediático francés Vivendi Universal . Un dos trazos particulares do mercado europeo televisivo é a existencia dunha dualidade entre as empresas de propiedade pública e privada. 117 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA da achega de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5 . froito da liberalización do sector. o mercado televisivo está dominado por dous grandes grupos: o Grupo RTL. mentres que o 70% restante corresponde aos de carácter privado. A comunidade autónoma constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. En canto aos contidos tamén se observa unha situación dual. Transformacións que comezan co fin dos monopolios das televisións públicas e que continúan. política e cultural de Galicia. nun déficit de 7. Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. Pero. o mercado europeo sofre dunha presenza masiva de produtos norteamericanos. tal e como contempla a Ley de telecomunicaciones por cable: A 97 A grande expansión das televisións locais tivo lugar nos 90 telecomunicacións por cable en Galicia. Por un lado. Nos dous casos se trata de empresas con presenza en varios países europeos. En agosto de 2002 Atlas pechou as súas desconexións rexionais en Galicia. as series de ficción nacional como Médico de familia (España). cun novo período informativo no que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social. a TV de pagamento. coa que tampouco conta xa Antena 3. 98 No primeiro caso. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. xa que en Europa a televisión nace como un monopolio estatal. as empresas públicas representan o 30%. que acabarían fusionándose. polo tanto. grandes transformacións no panorama televisivo español e europeo. Coruña. Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia. Mesmo nalgúns casos se exportaron a outros países no propio formato ou ben se readaptaron con actores locais. Así mesmo. pero non sería ata mediados dos noventa cando este tipo de emisoras comezaron a súa grande expansión. e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. Hoxe. converténdose en programas indispensables do prime time europeo. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada. A esta oferta hai que sumarlle a televisión por cable que ofrece en Galicia a operadora R. e un ano máis tarde o tempo de desconexión ampliouse. Na actualidade localízanse en Galicia unha trintena de televisións locais con actividade. en cambio.000 millóns de euros. 98 97 Atlas Galicia formaba parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que. En 1997 irrompe a televisión dixital en Galicia e en España coas plataformas satelitales: Vía Digital e Canal Satélite Digital. no segundo. o que se traduce. dende mediados dos anos 1990.

nacionais. Os de menos éxito foron os de España. o incremento da oferta televisiva. a crise do modelo de programación das televisións públicas. etc. xa que o Goberno central prevé que se produza o apagamento tecnolóxico en 2010. O Observatorio Europeo do Audiovisual publicou recentemente o primeiro volume do seu Yearbook 2004.722 millóns de euros). que se financian por esta vía nun 4. tanto no que se refire ás estruturas empresariais en que se apoiaban os grandes organismos radiotelevisivos como nas modificacións que se están a operar nos hábitos e gustos da audiencia.3% con respecto ao exercicio anterior. as canles de televenda (un 13. ata os 2.7% os ingresos dos radiodifusores públicos.).900 millóns de euros en 2002 (comparadas cos 4.) e a conseguinte coexistencia dunha pluralidade de cadeas de diferentes tamaños e características (canles públicas.2%. a fragmentación das audiencias. Tamén se apunta que a situación do sector da radiotelevisión pública seguiu deteriorándose no ano 2002. rompendo a tendencia de crecemento de tempo atrás. ata os 3. o observatorio auguraba que o sector televisivo europeo alcanzaría o break even. a RTP portuguesa (228 millóns). privadas. as únicas cadeas que obtiveron beneficios foron as que se financiaron por publicidade (en concreto. con perdas netas que case se duplicaron (ata os 1. 100 Para o ano 2003. a facturación neta dos radiodifusores dos quince países da UE reducíuse en 2002 nun 1. a televisión rexistrou unhas perdas 99 netas de 2.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estas modificacións supuxeron profundos cambios na televisión tradicional.967 millóns de euros) e. despois dos cambios que houbo no sector da televisión de pagamento dixital. o encarecemento dos custos de produción e dos dereitos. Pola contra. . ata os 1.9%. Entre as principais consecuencias da desregularización cómpre citar o fin da situación de monopolio ocupada pola cadea de televisión pública. aínda que se estreitaron notablemente as súas marxes. ata os 27. Ademais. consecuencia directa do incremento da competencia ou a crise do modelo de financiamento da televisión pública. Tamén se reduciron nun 2. O motivo principal foi a crise do mercado publicitario que fixo caer a facturación das canles privadas.397 millóns de euros). TVE (24 millóns) e a ZDF alemá (22 millóns).9%. locais. autonómico e local que pode haber.769 millóns de euros.5%. financeiros. televisión de pagamento. as canles temáticas (un 1. rexionais. que adopta as estratexias de programación das cadeas comerciais para evitar a perda de audiencia en detrimento dos espazos de servizo público. a ORF austríaca (40 millóns). ata os 7.349 millóns de euros. o servizo local da BBC (480 millóns). especialmente. ata os 65. Segundo os datos alí ofrecidos.000 millóns de 2001) . compañías de telecomunicacións. a RTE irlandesa (56 millóns). a insuficiencia dos recursos publicitarios para o financiamento da oferta.6%. os únicos sistemas de televisión rendibles no ano 2002 foron os de Alemaña e Francia. a aparición de novas modalidades de televisión (cadeas temáticas. a forte competitividade no mercado. ata os 17. incrementaron os seus ingresos tanto as Na primeira década deste século completarase a transición ao modelo dixital compañías de televisión de pago (un 3. Portugal e Finlandia 100 . a creación de grupos multimedia e alianzas entre grupos editoriais. a internacionalización dos mercados. 726 millóns).915 millóns de euros) como os empaquetadores de programas (un 4. a diferenciación de canles televisivas. Na primeira década deste século suponse que se completará a transición cara ao modelo dixital.386 millóns de euros. etc. que leva por título Economía da industria da radio e da televisión en Europa. Para iso. de capital mixto. En conxunto. coa desaparición dalgunhas plataformas e a fusión doutras. 99 De feito. multinacionais. cadeas de televisión e empresas dos sectores audiovisuais e informáticos. O informe destaca que o ano foi particularmente difícil para as cadeas autonómicas españolas (que perderon 661 millóns de euros). o Plan Técnico Nacional de Televisión Dixital Terrestre establece o número de canles múltiples de ámbito estatal.730 millóns de euros).

6% e gañou terreo. ás maiores audiencias das series.5 puntos en 2003.711 millóns de euros. Non obstante. as televisións en aberto españolas ingresaron no ano 2003 algo máis de 3. eventos. 2 horas e 59 minutos. variedades. produción propia e outros). fronte ao 30% de 2002. ata alcanzar as 3 horas e 23 minutos (47 minutos máis de consumo medio que en 2002). En canto á televisión de pagamento.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Os datos do informe de Eurodata TV Worldwide sinalan que o consumo medio de televisión aumentou en 15 minutos durante 2003 con respecto ao ano anterior. Entre os 72 países estudados. De feito. Sumando todos os conceptos (publicidade. O groso da facturación provén de cotas de aboamento e aluguer de descodificadores.6 puntos porcentuais sobre o anterior exercicio. Ségueno no ranking Latinoamérica (co 16%). un 11. Dentro deste xénero. reality TV. ata alcanzar as 3 horas e 39 minutos de visión por persoa e día. os estadounidenses seguen sendo os máis teléfagos. cun incremento de 4. e só cinco delas (todas elas de Hollywood) aparecen en varios territorios. e en Sudáfrica. o cine representou o 24% dos programas máis vistos nas televisións mundiais en 2003. en tanto que o da televisión de pagamento alcanzou o 41. En 2003. ás películas (30% en 2002).415 millóns de euros. Por rexións do planeta. mentres que os ingresos por pagamento por visión sumaron 104 millóns de euros. A perda de presenza da ficción prodúcese en todos os continentes. cedeu algo de terreo (catro puntos con respecto a 2002) debido ao impulso dos programas de entretemento. Esta caída do cine débese.4% máis que no exercicio anterior. principalmente no Leste de Europa. sen contabilizar subvencións. subvencións. No ámbito global. Esta diminución explícase polos menores ratings logrados nas zonas onde mantivera un dominio no ano 2002.836 millóns de euros). con 4 horas e 21 minutos. ao crecemento dos programas de entretemento. de 4. esencialmente 119 . Pola contra. o consumo máis alto de televisión rexístrase en Norteamérica. só 72 películas aparecen rexistradas dentro dos top 10 dos países considerados no estudo. O mercado da televisión en aberto supuxo o 51% do total dos devanditos ingresos. en Latinoamérica. e o 19%. O xénero das noticias mantívose estable nos últimos tres anos. 3 horas e 14 minutos. En canto aos eventos. aumentaron nese ano tanto os ingresos por publicidade das cadeas como os ingresos procedentes de subvencións. mostrou un gran dinamismo no 2003. cun crecemento dos ingresos do 25.467 aos 1. Europa é a zona máis afectada polo éxito do entretemento: o 30% dos programas máis vistos en Europa Oriental e o 29% en Europa Occidental son ocupados por este xénero. Pola contra. doutro. O informe da CMT correspondente a 2003 sinala que o sector dos servizos audiovisuais rexistrou en España uns ingresos por operacións no ano 2003. Para finalizar. o informe conclúe que a ficción mantén o seu tirón de audiencia. xogos. ese xénero representa o 41% dos programas que aparecen nos top 10 de audiencias do mundo. e. ata alcanzar o 18% dos mellores ratings do xénero. miniseries e sitcoms (37% en 2002). Os programas de telerrealidade permanecen en terceiro lugar entre as categorías de entretemento e gañan cinco puntos. este apartado (que abrangue programas de humor. ás telenovelas (23% en 2002). En segundo lugar sitúase Europa. con 4 horas e 25 minutos de media por persoa e día (6 minutos máis que no 2002).2% (ao pasar dos 1. o consumo televisivo incrementouse en 2003 de forma importante na zona da Asia e do Pacífico. con 3 horas e 33 minutos por persoa e día (unha cifra que se mantén estable con respecto a 2002). os documentais conseguiron audiencias espectaculares en 2003. representaron o 24% dos programas de entretemento de maior audiencia no mundo. teatro. en Oriente Medio víronse 3 horas e 15 minutos de televisión ao día o pasado ano. como o veu facendo nos últimos anos. De feito. Asia (10%) e Norteamérica (4%).5%. No ámbito da televisión en aberto. En canto aos contidos. se ben só aparece cinco veces no posto máis alto das listas (tres veces menos que en 2002). Dese 41% que totaliza o xénero de ficción. música e debates) incrementou a súa presenza nas listas de éxitos da televisión no mundo en 4. un 1.5% máis que no ano 2002. ata o 34. o 24%. dun lado. o 34% correspóndelle ás series. ten unha presenza do 18% nos top 10 de audiencias nacionais.

00 60. e case 1 millón. dacordo cos datos da segunda onda do estudo sobre a demanda de servizos de telecomunicacións e sociedade da información no segmento residencial en España.52 a 3.07 100.000. onde o 57% dos seus fogares —14. algo máis de 700. e aumentaron nun 22% o número de clientes.52 millóns (o 76%) teñen só televisión terrestre.45 8. do 33. o número de subscritores á televisión de pagamento diminuíu de 3.00 80. Á cabeza do grupo de países líderes no vello continente aparece Irlanda. O 14% dos fogares españois —case 2. Dos subscritores totais.48 A través de antena parabólica A través de antena convencional 0.49 millóns (o 18%) contan con TV por satélite. seguido por Suecia cun 27%. o da televisión por cable. segundo o Estudo do mercado da televisión en Europa versus España 1998-2003 de DYM para Astra. O incremento da penetración da televisión terrestre en España entre 2002 e 2003 foi do 7. a servizos de televisión por ondas herzianas.36 99. fronte aos 810.5% recibe emisións en dixital (1.49 millóns de fogares españois que dispoñen de televisión por satélite.00 TDT A través de cabo España Galicia Ademais. Cunha proporción similar á española están Alemaña e Dinamarca. o 18% dos fogares españois recibe televisión por satélite.00 40. En contraste coa situación de España destaca o caso do Reino Unido. segundo o informe realizado polo Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (GAPTEL) para a Administración. con TV por cable. case 1.2% máis que en 2002. No ámbito global. Portugal (7%). do 7.4 millóns— dispoñen de TV dixital 101 .es pretende facer un seguimento periódico do grao de desenvolvemento das novas tecnoloxías no ámbito doméstico. Segundo este análise. 2003. Bélxica (7%).14 2. 1. Austria (10%). Dos 2.00 16. o 67. O satélite seguiu sendo a tecnoloxía de transmisión dominante en televisión de pagamento. Grecia (7%) e Suíza (4%).3 euros no cuarto trimestre de 2003. .3 millóns de fogares— dispoñían de televisión dixital a finais de 2004. o gasto medio mensual por fogar en servizos de televisión de pagamento situouse en España en 31. fronte ao 21% de media na Unión Europea. Holanda (7%).2%. debido fundamentalmente á fusión de Vía Digital e Canal Satélite Digital. Recepción de TV nos fogares galegos. a servizos de televisión por cable.00 20. Por outro lado. 2.84 millóns de fogares con televisión.2%. aínda que os operadores de cable elevaron a súa participación ata representar o 10% dos ingresos. na UE existen aproximadamente 34.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía.48 8. e logo veñen Finlandia (22%) e Francia (21%).8%. co que a entidade pública empresarial Redes. e o da televisión por satélite.80 14. Noruega cun 23%.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO grazas ao fútbol. O informe tamén revela que no 101 Na actualidade.8 millóns estaba subscrito a servizos de televisión por satélite.50 millóns. Por último. que ten o 31% de fogares con TV dixital. España conta cun total de 13.000 (o 6%).68 millóns). un 7. os países cunha menor implantación da televisión dixital nos fogares son Italia (12%). Luxemburgo (7%).35 99. dos cales 10. que pecha a táboa.000 que reciben emisións analóxicas. os dous cun 14%. e 840.

dun dos xéneros máis consumidos polos subscritores de Digital+ e da televisión por cable. En calquera caso. volve ser o principal referente da telerrealidade. o serial perde forza en televisión. Trátase. mentres que o medio millón restante corresponden ao Canal+ analóxico (16.2 millóns de subscritores de TV de pago en España.3 puntos de share. No 2004 ademais proseguen as voltas de roscas do xénero. Simplemente perdeu a súa condición fenoménica (a que tiñan as primeiras edicións de Gran Hermano e Operación Triunfo) e integrouse como un produto televisivo recorrente na programación.5% do total. Influencia crecente da propia televisión como xeradora de contidos. cifra moi superior á de Antena 3 (20%) e TVE1 (15%). coa estrea das producións máis significativas do mercado estadounidense. Os magacines e talk shows constitúen a principal fonte de público para as televisións xeneralistas (13. As televisións dedican este ano un 20. Gran Hermano.). cun incremento dos espazos de zapping. debido ás autolimitacións impostas por algunhas cadeas públicas (destaca sen dúbida a despedida de Tómbola en Canal 9 valenciano). Juan y Jose Show. 1999 Analóxica Temática Resto 134 56 1 2000 150 5 1 2001 145 60 1 2002 150 69 2 2003 139 71 5 Fonte: Sofres Audiencia de Medios A televisión de pagamento converteuse. novas actividades para os concursantes (La casa de tu vida) ou retos de grande altura. como o demostra o éxito de programas do daytime (Aquí hai tomate) e o prime time (Dónde estás. perde presenza en varias grellas.3%). A telerrealidade segue sendo un contido moi eficaz nas pantallas españolas. fundamentalmente de Ono (355. O papel desempeñado pola televisión ante os importantes acontecementos de 2004 tradúcese nun incremento do tempo e da audiencia dos informativos. Por outra banda.2%). grazas á súa capacidade para xerar temas e contidos televisivos 102 .000 subscritores) e Auna (292. etc. por máis que se fale de certa recesión do xénero. que lles achega 11. con seis edicións ás súas costas. Con respecto á crónica rosa. A maioría dos magacines sustentan as súas audiencias nos mesmos valores de anteriores anos: o carisma dos seus presentadores (nesta ocasión. como os que propón ETB con La flecha amarilla (percorrer o Camiño de Santiago) ou El conquistador del fin del mundo (na Patagonia. pouco máis dun millón ao cable (32. en emisión a partir de xaneiro de 2005). o éxito dos programas ou seccións de humor sobre o medio (Homo zapping.9 puntos de share).3% en 2003). e coa translación de todo o orixinado na telerrealidade aos magacines e late shows das cadeas. dos que máis de 1. aínda que a súa influencia resulta moi variable en función das cadeas. 102 121 . corazón ou Salsa Rosa). con intercambio de estrelas incluído) e o seu tratamento intensivo e extensivo dos contidos de crónica rosa e de telerrealidade. Consumo dos individuos dos fogares galegos abonados á plataforma dixital (en minutos). o certo é que se mantén como un dos contidos máis Os magacines e talk shows son a principal fonte das TV xeneralistas demandados en televisión.000 subscritores). Telecinco débelle a estes formatos en torno ao 30% da súa audiencia do ano. debido ao menor interese da audiencia polas telenovelas latinoamericanas emitidas por TVE1. con índices de audiencia aínda elevados e unha alta rendibilidade que transcende a súa propia emisión. como La granja ou La selva de los famosos). sen lugar a dúbidas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA primeiro semestre de 2004 había case 3. de feito. o que supón o 51.6 millóns correspondían ao satélite (Digital+). cos famosos como aliciente (celebrity shows. no gran punto de referencia para os afeccionados ás series estranxeiras.1% da súa grella á información (fronte a un 19.

7 puntos. 103 Tamén se observan diferenzas de consumo entre as distintas clases sociais. a eficacia da música segue dependendo de fenómenos puntuais. as de clase media-baixa e baixa as que presentan un maior consumo. situándose en 2 horas e 26 minutos de televisión ao día. Ademais. repítense as tendencias anteriores: a menor número de habitantes. case un máis que en 2003). descende a porcentaxe de tempo dedicado á programación infantil nas cadeas xeneralistas: un 8. De feito. E como xa vén sendo habitual. Telecinco (13. ata os 213 minutos. Polo demais. Por outra banda. como é habitual noutros anos. e as de clase alta e media-alta as de menor consumo. cun 50%. Non obstante. Memoria de España (1ª etapa). cunha influencia positiva das Olimpíadas de Atenas en La 2 e TVE1. e as amas de casa. fronte ao 8. no prime time de TVE1. que rexistra un 33. con 236 minutos. no ano 2003 viuse unha media de 213 minutos de televisión ao día (é dicir. O consumo de televisión en 2003 en España aumentou en dous minutos por persoa e día con respecto ao ano anterior.4%). unha análise pormenorizada dos datos indica que o incremento foi protagonizado polos maiores de 45 anos. a andaluza e a valenciana presentan os consumos máis elevados. Tamén se repiten en canto ao número de persoas que residen no fogar. Un ano máis. Así. O informe tamén sinala que os nenos dedican case a metade do tempo que os adultos a ver a televisión (184 minutos diarios) e que a súa cadea preferida é Antena 3. Aumenta o interese do público por modalidades deportivas máis alá do fútbol (motociclismo e automobilismo. Obsérvase tamén unha recuperación dos programas de entrevistas e debate no prime time grazas a Las cerezas e 59'' en TVE 1. seguida de TVE (17%). . Os nenos de 4 a 12 anos tiveron un consumo igual durante os dous últimos anos. Por hábitat. os grandes consumidores de televisión atópanse entre as persoas maiores de 65 anos. Ven máis televisión os fogares con poucos membros que os máis numerosos.7 millóns de espectadores. se se observan os datos por comunidades. nos que se produce un considerable descenso de seu consumo televisivo. tres).3%. o tramo de idade de entre os 45 e os 64 anos consumiu unha media de 253 minutos de televisión ao día en 2003. segundo informa a empresa de medición de audiencias TNS. concentrado nas cadeas públicas. Como xa vén sendo habitual.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Apréciase certo estancamento dos concursos convencionais e desinterese do público polos macroconcursos (intento desafortunado de revitalizar Un.4% de cota de pantalla. dos. e La 2 (6. A novidade preséntana os adolescentes e os mozos. No polo oposto están Galicia e Canarias. con 222 e 220 minutos ao día respectivamente. este contido brila pola súa ausencia hoxendía na televisión xeneralista. As persoas de máis de 65 anos viron 302 minutos. sendo. Aumentou o tempo e a achega dos documentais e divulgativos. convértese na serie documental máis vista do ano cunha media de 3. Desviación continua do interese dos máis pequenos cara ás canles temáticas infantís. principalmente). O estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil en España en 2004 sinala que a televisión segue sendo o medio de comunicación máis visto por ese tipo de público: un 95. e a media hora máis vista é a que vai dende as 22:00 ás 22:30. mentres que en 2002 eran 246. maior consumo de televisión. con 271 minutos. con 302 minutos de media ao día.2%.7% en 2003. o bloque horario máis visto polos nenos de entre 8 e 13 anos é o da noite. Importante aumento da contribución do deporte ao share das cadeas (3. un minuto máis que no ano anterior. con 191 e 192 cada unha 103 Aumentou o tempo de achega dos documentais e os programas divulgativos . como o Festival Eurojúnior no ano 2004. con 180 minutos.2%). 3 horas e 33 minutos).

ao mesmo tempo que a audiencia media crece un 5.3% con respecto a 2003. Italia (230 minutos) e Gran Bretaña (222 minutos) e por enriba de países como Portugal (217 minutos). Holanda (181 minutos) e Finlandia (167 minutos).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución do consumo de televisión en Galicia e España. o 42% posúe dous aparatos e o 37. Se o mando a distancia cambiou no seu día a forma de ver TV. 123 . España está soamente por debaixo de Francia (240 minutos vistos ao día). o que supón unha suba do 2. a audiencia de televisión é cada vez máis hiperactiva. Por outro lado. cómpre destacar que en 1 2004 diminuíu o número de fogares que teñen dous ou máis aparatos de televisión e aumentou en 4 puntos o número de fogares que teñen un único televisor .6% un televisor. 1 Aínda que hai que ter en conta que o número de fogares compostos por unha ou dúas persoas se incrementou un 8% con respecto a 2003.6%. xa que aumentan os consumidores de varios medios simultaneamente. Se ben o consumo de televisión se incrementa. Con estes datos. agora o móbil e Internet están a crear unha xeración de zapeadores compulsivos que utilizan outros medios para buscar novas experiencias comunicativas. xa que os seus hábitos de consumo televisivo cambiaron enormemente nos últimos cinco anos. Só un 20% dos fogares españois ten 3 ou máis televisores. Os adolescentes constitúen o grupo máis inestable. 300 250 200 150 100 50 0 Novembro 2002 Novembro 2003 Novembro 2004 Setembro 2002 Setembro 2003 Setembro 2004 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2004 Marzo 2002 Marzo 2003 Marzo 2004 Xaneiro 2002 Xaneiro 2003 Xaneiro 2004 Xaneiro 2005 Marzo 2005 Xullo 2002 Xullo 2003 Xullo 2004 Maio 2005 Galicia España O consumo medio diario no ano 2004 é de 219 minutos por persoa ao día. Alemaña (210 minutos).

Outro síntoma preocupante e representativo da fragmentación do consumo televisivo é a progresiva diminución da visión de programas en familia. só o 6% dos nenos entre 2 e 5 anos tiñan acceso a Internet en 2000. polo que se trata dunha audiencia moi fragmentada. Ademais. Destaca tamén un grupo de zapeadores que nunca aguanta un programa ata o final. as súas preferencias abranguen unha gran variedade de programas e cadeas. En EE. manter entretido un espectador novo ao longo dos bloques dun programa resulta cada vez máis complicado. o volume de negocio do mercado de videoxogos norteamericano no segmento entre os 13 e os 20 anos superou o da industria cinematográfica.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Malia non existiren datos fiables. Así. Por iso. O anuncio televisivo (polo xeral. en 2002. en busca do máis atractivo en cada momento. Por exemplo. volátil e hiperactiva. aínda A audiencia da TV é cada vez máis hiperactiva Esgotamento do modelo actual de TV xeneralistas hai máis. E. dáse a circunstancia de que os mozos adquiren pronto un alto grao de control no uso das novas tecnoloxías e neste ámbito os pais saen perdendo: o segmento de entre 50 e 65 anos é o que peor domina estes aparatos. Conscientes diso. Unha das causas é o exceso de publicidade. os hábitos dos telespectadores de entre 13 e 20 anos están a experimentar mutacións interesantes. breve e impactante) convértese así no máximo expoñente deste tipo de adicción. aproveitando os cortes publicitarios ou os momentos predicibles para capear. para esta xeración de consumidores de entretemento multimedia será cada vez máis habitual levar a cabo varias tarefas simultaneamente. as produtoras desenvolven formatos que funcionan a base de bloques con diversos miniclímax e con ganchos que anuncian o non se vaian. sabemos que crecen os consumidores simultáneos de varios medios.UU. Tamén abundan os mozos que seguen dous ou máis programas á vez. Os adolescentes dispoñen hoxe dunha variedade enorme de eleccións. aumentou o grao de sofisticación tecnolóxica nos fogares. Navegan en Internet. os seus gustos apenas adoitan coincidir cos dos seus pais. polo que a separación entre as preferencias duns e doutros é cada vez maior. e outros saltan constantemente a través das distintas canles para ver só o máis rechamante e impactante dos anuncios. falan polo seu teléfono móbil ou envían mensaxes curtas (SMS) mentres ven os seus programas de televisión favoritos. Ademais. Agás no caso dos grandes éxitos do momento. Finalmente. A noción dun adolescente sobre o que é entretido é moi diferente da que existía hai cinco anos. saltan a outra canle. A dificultade para fidelizar os mozos constitúe só un dos síntomas de esgotamento do actual modelo de TV xeneralista en España. En 2002 esta cifra alcanzou o 35%. senón que pican fragmentos da oferta: en canto os aburre o que están a ver. sobre todo. .

974.036. con desconexión TV Locais Total TV 68.2% ao 24.304 24.258.878.296.674.512 22. co 23.603 % crec 240% 109% n. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia. E é que a canle pública estatal foi perdendo peso de forma paulatina.014 -23.298 44.282 1.004 1.5% de share.282.733 Resultado 2003 12.6%. Pero segundo datos facilitados a Europa Press por Mediaedg&Cia. a cota de audiencia da canle autonómica galega evolucionou dende un 15. a TVG alcanzou na tempada 2000/01 o mellor dato da súa historia.126 2. segundo datos do anuario de SGAE 2003. Minutos promedio de visionado de televisión en Galicia. Facturación 1997 Total audiovisual Autonóm. 125 . Tele 5 pasou do 22.6%.1 A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA Os galegos dedican unha media diaria de 3 horas e 33 minutos ao consumo de televisión.925.896. pasando do 27. con 3 horas e 22 minutos.9% en 1993 ao 23.376 2003 161.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4.6%.072 2. Galicia segue sendo no primeiro mes de 2005 a comunidade que menos consome este medio.d. cun 19.994 1. Pola contra.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3. son os españois que menos tempo dedican a ver este medio.910 5.5% ao 17. fronte aos andaluces que se sitúan como os maiores consumidores. a canle con maior cota de audiencia en Galicia é Tele 5. 1997 e 2003. o que a converte na terceira cadea autonómica máis competitiva. e nac.796 39.614. Ademais. 1987 1988 Galicia España 165 209 176 221 1989 173 211 1990 172 214 1991 179 218 1992 165 199 1993 176 209 1994 178 222 1995 189 221 1996 194 229 1997 197 231 1998 192 222 1999 199 234 2000 189 222 2001 183 226 2002 191 211 2003 191 213 2004 189 218 Fonte: Taylos Nelson Sofres Entre 1993 e 2004.3%.096. seguida de preto por TVE1. co 24.6%.320 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1997 180 3 24 27 Nº empresas 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.527.789.688 568 132 700 Empregados 2003 2. Pero en 2004. Xunto cos canarios.607 -885.028. 42% 1997 1.

878.000.000 1.000.00% 0.737 4.000 35.547.042. .276 1 7. acabadas de inaugurar.668.909.91 0 4.909 1 3.000 1 5.1.71 1 28.031 32. A súa primeira proxección fílmica foi a curtametraxe Mamasunción.1 77 20.028. locais) Facturación das televisións locais 4.000 30.028 .000 7. Horas anuais de emisión e de produción propia da Televisión de Galicia 90. por enriba da media estatal das cadeas.000.960 4. segundo datos da GECA.611 81.00% 40.1 79 97. tanto interna como asociada.000 40.000 20.000 2.000 5.00% 50.897. a porcentaxe de produción propia da cadea pasou. cunha oferta variada e plural dirixida aos distintos sectores da sociedade e que conta cun denominador común: o desexo de afianzar o coñecemento do propio cunha perspectiva integradora na cultura occidental á que pertence.000 6.000.00% 60. do 69.00% 70.000 4.304 1 2.1 2.096.94% 5.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5.00% 10.63% 8.00% 20.000.81 1 . coa emisión en vivo dos actos do día do Apóstolo e de Galicia dende ás súas instalacións de San Marcos (Santiago de Compostela).00% 80.41 6 22.44% no 2003.000 9.44% 10.000. de maneira que a canle autonómica galega se sitúa nos primeiros postos en canto a produción propia.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das televisións galegas.00% 1992 Horas anuais de emisión da TVG 1997 2003 69.749 2003 Facturación de televisións (exc.228.896.239 34.000.298 3.000 1 0. 45.072 26. O mandato parlamentario de contribuír á normalización lingüística e á cohesión social e xeográfica do país tradúcese nunha programación integramente en galego.879.000.000 25.954.829 6.300 36.4% en 2000 e ao 81. dirixida por Chano Piñeiro.1 3.000 3.000 5.760 31.00% 30.755.488.1 A Televisión de Galicia A Televisión de Galicia inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985.6% en 1997 ao 74.469.269 39.000 0 Horas de produción propia da TVG (%) No caso da Televisión de Galicia.000.000 8.

en marzo de 2002 TVG e Panasonic asinan -maio 2002. iniciando as súas emisións regulares o 15 de decembro de 1995. Domaio (Moaña) e Tomba (Pontevedra). Baixo o título O Tesouro. ás 21 horas e 27 minutos. A TVG iniciou as súas emisións regulares pola Internet en Tempo Real ás cero horas do día 17 de maio de 1997. e outras tres de radio. dous de televisión satélite para o exterior ⎯para América e Europa⎯.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datas sinaladas da Televisión de Galicia o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o A TVG foi a primeira canle autonómica do estado español que emitiu regularmente vía satélite. O día 7 de xullo de 1998. Fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a América vía satélite a través da canle Galeusca o día 31 de decembro de 1996 ás 14 horas locais. Día das Letras Galegas. Actualmente son oito as canles polas que a CRTVG emite a súa programación en idioma galego: a emisión convencional da TVG para Galicia. coma a do cinema (16 :9). que ofrece radio e 105 A TVG é a única canle de televisión en España que desenvolve este tipo de concorrencia pública de ofertas para produtos audiovisuais. a TVG presenta o seu Plano de Cine. En abril do 2001.A. A Televisión de Galicia ofreceu un teletexto en galego o 11 de outubro de 1995. A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a Europa polo Eutelsat Hot Bird-3. A TVG comezou a emitir con tecnoloxía dixital terrestre desde os Centros Emisores de Pedroso (Santiago). foi dende Silleda e ofreceulle aos seus espectadores imaxes do IV Salón da Enerxía e Desenvolvemento Rural. A esas canles hai que lle sumar o portal interactivo galego da CRTVG en Internet. e despois dun pequeno parón (alleo á TVG). o o Fonte: Páxina web da TVG. sendo a primeira de Europa e a sétima do mundo en ofrecer esta posibilidade. TV Movies. 127 . A Bailadora (Ares-Ferrol). A TVG cambiou a súa imaxe corporativa o mércores día 20 de xaneiro de 1999. S. O 23 de abril de 1999 entrou en funcionamento o novo enderezo electrónico da TVG.. a través do satélite Hispasat. realizou a primeira conexión de satélite cunha unidade móbil de enlaces propia. do 2003.o acordo de adxudicación da dixitalizacion para os Servizos Informativos. O día 21 de xullo de 1997 iniciou o seu funcionamento en probas o novo control central robotizado da TVG. no Torneo de Campións de squash celebrado en Santiago de Compostela os días 28 e 30 de novembro de 1996. A marca de audiencia da TVG produciuse o sábado 7 de decembro de 1996 durante a transmisión do encontro de fútbol entre o Real Madrid e o Barcelona. A TVG asinou o 14 de febreiro de 1997 un acordo de colaboración coa cadea CNN para enviar información sobre Galicia e para a inclusión na programación das súas emisións vía satélite. En xaneiro de 2003. A TVG realizou a primeira gravación dun programa en formato Pal Plus (16/9). Series e Programas para Televisión de Galicia. A TVG regularizou as súas emisións cara a Europa polo Eutelsat o 29 de xaneiro de 1999. Sería na emisión do Telexornal Segunda Edición desde a Expo de Lisboa. así como unha rede de servidor con estacións non liñais para informativos. A TVG iniciou a emisión do Televídeo para a canle Galicia TV-América o día 18 de novembro de 1997. o día 1 de decembro de 1998. A TVG comeza a emisión da súa propia canle vía satélite cara a América o 1 de abril de 1997. A canle autonómica iniciou as emisións para Europa en dixital o día 7 de marzo de 1998 a través do satélite Eutelsat Hod Bird-3. A TVG emitiu por primeira vez a través da rede de fibra óptica de telefonía o 25 de novembro de 1994. co que se establece un concurso público de petición de ofertas para a realización de 105 produtos audiovisuais . a Televisión de Galicia reinicia as súas emisións para Europa. A TVG iniciou emisións cara a América a través do satélite Hispasat o 1 de decembro de 1998. A TVG estreou o sistema NICAM-Dual-Estéreo para toda Galicia a principios de 1995. na que se inclúe o subministro de máis de 200 equipos de DVCPRO50. a pantalla de formato longo. en outubro de 1995. A TVG incorpora a súa programación á plataforma satelital Vía Digital o 15 de setembro de 1997. O 24 de marzo de 2004 a TVG pon en marcha un novo sistema de automatización do seu estudio de continuidade. fixo unha adaptación da obra de Ánxel Fole en formato Pal Plus. A TVG estreou a súa primeira mediametraxe o 17 de maio de 1997. A TVG emitiu empregou o sistema Pal Plus.

en particular.50% 100.06% 19. . Por outro lado. ficción.00% 100.00 % 1999 8.50% 9.70% 25.7% en 2003.90% 1.2%). A Televisión de Galicia vén dedicando nestes últimos anos a maior parte do seu tempo de programación a xéneros como información.30% 19.60% 1.20% 28. Distribución da grella da Televisión de Galicia.22% 27. xa que a maioría das emisións se concentran na madrugada e na tarde. Ademais. e o español. A través da análise das franxas horarias advírtese o escaso peso que a oferta cinematográfica ten na grella de programación. se ben o europeo. nos catro últimos anos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO televisión en directo así como numerosos contidos de Galicia en nove idiomas.60% 2.00 % 1998 7.79 a 11.30% 24.50% 6.80% 100. Rías Baixas ou As leis de Celavella.00 % 2003 11. A Televisión de Galicia está entre as cadeas autonómicas con menor número de emisións cinematográficas.80% 100. fundamentalmente os de nacionalidade española. 1997 Culturais Información Outros Miscelánea Infoshow Concursos Deportes Musicais Ficción Total 8.50% 1.80% 6.10% 1.30% 29.80% 7. Todo iso contrasta con caídas na audiencia dos xéneros de miscelánea ou deportes. Curtametraxes galegas. en xeral. Mareas Vivas.30% 100.54% 7. que se centra na difusión de curtas de autores galegos. que responde ao esforzo da cadea na produción de series de ficción como Pratos Combinados.30% 3. a emisión de obras cinematográficas na TVG experimentou certas variacións nos últimos anos.30%) ou concursos (3.00% 12. 1997-2003. entre outras. motivado pola obriga contraída de emitir películas unicamente en galego.27% 1.20% 5. a información.30% 4. cine en galego e programación cultural.10% 1.00% 3. Non obstante.80% 1.54% a 4.90% 25. ao optar por outro tipo de programación. que pasa de ocupar o 19.10% 18. misceláneas.70% 28.00 % Fonte: Elaboración propia.10% 17. apréciase un incremento do 71. alcanzando o punto álxido en 1999 con 641 e o mínimo en 2001 con 460. En canto á orixe dos filmes. con moi poucas contabilizadas en horario de máxima audiencia en comparación coas rexistradas noutras cadeas autonómicas.50% 4.55% no ano 2000 ao 25. os deportes e os musicais.80% 1.80% 17. os xéneros que achegan máis audiencia á canle autonómica no ano 2002 (último ano dispoñible) son a ficción.00% 4.70% 100.50% 11. entre a súa audiencia.30% 7.00 % 2000 7. é claro o predominio do cine norteamericano. detéctase un incremento do peso de xéneros como a ficción. Aínda así.15% 3.00 % 2001 11. No caso da ficción. culturais (7.50% 6. Panorama Audiovisual.50% 4.00 % 2002 12.60% 1.20% 29.8%.50% 19.80% 8.30% 1.10% 18.00% 8.27% en 2000 a tan só o 12.70% 4. contando mesmo cun programa.20% 27. culturais e deportes. ademais.30% 2.90% 1.90% 1. polo alto custo da dobraxe.20% 8.6% no ano 2003) ou musicais (de 6. a partir dos datos de EGEDA.79% 25.9%).00% 17. parece non ter éxito este tipo de contidos e.10% 29. está previsto poñer en marcha novas emisións de televisión. foron gañando terreo ata chegar a supoñer un cuarto dos títulos emitidos.80% 4. Para o ano 2006.57% 100.06 a 4.20% 20. fronte a unha progresiva perda de protagonismo dos programas de miscelánea (de 27. a cadea autonómica foi aumentando as emisións de curtametraxes ao longo dos últimos anos. particularmente cunha segunda canle dixital dedicada á programación infantil e xuvenil. xa que.

50% A Televisión de Galicia centra o punto forte da súa programación na ficción galega. Terra de Miranda. unha tendencia que se dá en todas as canles estatais.000 30. 2003.200 1.20% Outros 1.60% Infoshow 2. do aproveitamento de recursos culturais. do aproveitamento dous recursos humanos artísticos existentes. Rías Baixas ou Pratos Combinados.000 800 600 400 200 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 70. se ben o prime time concentrou un número significativo de realizacións. 1998-2003. Ofrece ademais Número de emisións Minutos de emisión dous novos produtos: Cuarto sen 129 . cun share que chegou a alcanzar o 39% nalgún capítulo de 2002. esperando poder falar. nun breve prazo. Culturais 11.000 50.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Distribución da grella da Televisión de Galicia.400 1. significativa parte dos logrando aceptación espectadores galegos.80% Miscelánea 12. que fundamentalmente se proxectan na franxa de prime time.000 20. co que se confirma a súa aposta por este xénero. a cadea conseguiu un ano máis consolidar as súas realizacións na Número e minutos de emisión de series de ficción na Televisión de Galicia.600 1.00% Concursos 4.30% Ficción 25.70% Musicais 4.00% Información 29. 1.000 10. A grella para o 2005 aposta pola continuidade con novas entregas das series de máis éxito. sen necesidade de recorrer ás fortes inxeccións de subvencións públicas). etc. A serie de máis audiencia na TVG é Pratos Combinados. da formación continua e práctica de profesionais galegos de primeira liña.90% Deportes 8. da estabilidade da industria do audiovisual (que algún día terá que ser capaz de funcionar con autonomía. A maioría das series prográmanse na franxa da tarde.000 0 A TVG centra o seu punto forte da programación na ficción galega grella de unha por programación.000 40. A Televisión de Galicia apostou polas series de produción propia. A pesar de que na tempada 2003 non se estreou ningún título de produción propia. como As leis de Celavella. En 2003 a cadea autonómica aumentou de xeito significativo as emisións de series de ficción con respecto aos anos anteriores. Para a TVG é importante seguir apostando polo crecemento e consolidación da produción cinematográfica en Galicia.800 1.000 60.

Practicamente todas as obras programadas na cadea foron españolas.3 5.200 1. Número e minutos de emisión de documentais na Televisión de Galicia. Outro feito que cómpre destacar é o interese da cadea autonómica galega. de maneira que entre 1998 e 2003 multiplicou por catro o número de emisións ou o tempo dedicado a este xénero.2 9 5.710 25. o programa colector da programación infantil da TVG. e un 33. Antón Avilés de Taramancos.17%. co 32.000 socios.600 1. o grupo máis numeroso é o de maiores de 65 anos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ascensor e Libro de Familia.3 9.7 Fonte: Elaborado por GECA a partir de datos de TNS A TVG experimentou un cambio drástico no que se refire á emisión de documentais. A oferta de animación complétase coa emisión dalgunhas curtametraxes para adultos e a estrea de longametraxes como O bosque animado. Cen anos de Alexandre Bóveda.37% do total de espectadores. polas temáticas históricas e culturais que fomentan e consolidan os sinais de identidade do país. Viaxar por Galicia ou As viaxeiras da Lúa. Temporadas Número de programas Tempo de emisión 1997/98 1998/99 1999/00 2000/01 2001/02 2002/03 6.400 1.000 e 500. En 2004 o Xabarín Club.000 habitantes.000 30.000 habitantes. se ben nos últimos anos se produciu un leve desprazamento cara a televidentes de ámbitos urbanos de entre 200.000 1. . xa que apenas supuxo cambio na achega deste tipo de contidos á audiencia.000 0 Número de emisións Minutos de emisión Con respecto ao perfil da audiencia da Televisión de Galicia. o que fai pensar que responde máis a unha vontade de servizo público que a un obxectivo de efectos no volume de audiencia. dentro do plan de cine e televisión de 2005 está prevista a produción de seis novas series de ficción feitas en Galicia.1 3.000 1.2 8.000 800 600 400 200 0 35. Cidades. 1997/03. 2.000 20.000 e 50. cun total de 113. que supón o 33. e nunha elevada porcentaxe concentráronse na franxa de madrugada.764 1.000.2 7.3 7. seguido polo grupo de entre 45 e 64. Así mesmo.9 7. a maior parte dos espectadores proveñen de municipios de menos de 10. Trátase dunha aposta máis conceptual que especulativa. patrimonio da humanidade. Peso dos programas de produción independente na TVG (%).000 10.000 549 320 1998 342 1999 2000 2001 2002 2003 5.170 15. 1998-2003.17% adicional de entidades de poboación de entre 10.7 6. entre outros.000 1. Considerando o hábitat.800 1. Así destacan producións como Castelao. ao igual que acontece coa catalá ou a vasca.5 7. cumpriu dez anos de existencia. A literatura galega no cine.

De 10.000 hab. A contrapartida para a TVG son non só os dereitos de emisión. o 50. De 50. senón tamén a participación nos resultados de explotación comercial. Mediante este acordo. a posta en marcha de proxectos de ficción que alcanzan éxitos de audiencia sen precedentes (series). xestionáronse vías complementarias de financiamento ata alcanzar acordos co ICO e co Igape coa finalidade de abrir novas posibilidades para canalizar recursos financeiros cara ás empresas. coa compra dos dereitos de emisión e a coprodución 106 . a CRTVG desenvolve unha política activa de apoio ao sector audiovisual galego. Baixa e Media-baixa Media Alta e Media-alta Máis de 64 De 45 a 64 De 25 a 44 De 13 a 24 De 2 a 12 Muller Home 0 10 20 30 40 50 60 Total TV en Galicia TVG Finalmente.000 a 50. as oito televisións asociadas na FORTA 106 No ano 2001 púxose en marcha o Plan de Fomento da Produción Cinematográfica Galega a través da participación da TVG na coprodución financeira de metraxes.000 hab. en xuño do 2004. Polo tanto.000 hab. que abrangue varias frontes: por un lado. De 200. ao longo do ano 2002 na produción de dez novas longametraxes galegas en colaboración con produtoras locais e televisións e empresas audiovisuais do resto de España. por outro. 131 . telefilmes. Por outro lado. de clase baixa ou medio-baixa e dunha localidade de menos de 10. finalmente. debuxos animados e documentais mediante o que se pretende a mobilización dun investimento en torno aos 30 millóns de euros en cine galego ao longo de tres anos. Canal + e Televisión de Galicia subscribiron no ano 2000 un convenio de colaboración para producir conxuntamente unha ducia de películas de temática galega nos seguintes catro anos.10% son de clase baixa ou medio-baixa.000 hab.000 a 200. un convenio con FAPAE e investirán un mínimo de 10 millóns de euros ao ano en producións audiovisuais españolas. Menos de 10. as cadeas autonómicas asociados á FORTA asinaron.000 habitantes.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Perfis dos espectadores de televisión en Galicia. unha política de financiamento de películas galegas ou rodadas en Galicia. As dúas canles tamén se uniron para realizar documentais e para adquirir os dereitos de retransmisión dalgúns acontecementos deportivos. o perfil medio dun espectador da TVG era no ano 2003 o dunha muller maior de 64 anos.000 a 500. 2003. se se considera a condición social de audiencia da canle autonómica. A TVG participou. Dende o ano 1995.

5 6.1 6 5. .8 13. TV-movies. a partir dos datos extraídos no Anuario de la Televisión de GECA 2004.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO comprométense a participar nos plans de produción de proxectos audiovisuais de produtores independentes españois. animación e documentais. a televisión autonómica participou nun total de 17 longametraxes galegas. Con este plan de concorrencia pública procúrase a maior participación de todas as empresas involucradas no sector audiovisual. A través da compra de dereitos de emisión en lingua galega da maior parte das curtametraxes realizadas en Galicia.9 6.1%. que son os que cobre o convenio subscrito. nos que se recollen compras por 9. A forte e decidida aposta que. quedou novamente reflectida nos presupostos da CRTVG para o ano 2005. Series. fronte aos 7.4 millóns do ano anterior. 2005 e 2006.7 9. que tamén contempla un investimento de 90. así como os documentais e episodios pilotos de series en formato de longametraxe 107 . a TVG intenta colaborar cun sector da industria con escaso percorrido comercial. Programas mais vistos da Televisión de Galicia na temporada 2002/2003 Título Pratos combinados Luar Pratos combinados (repetición) Terra de Miranda Telexornal 1 Rías Baixas Galicia Noticias Telexornal 1 Fin de semana Telexornal 2 Fin de semana Mr Bean (prime time) Rating (%) 9. dende hai algúns anos. a Federación de Produtores está a traballar para renovar outros convenios co resto de cadeas de televisión.9 6. A canle autonómica galega volveu convocar no ano 2005 o Plan de Cine. se vén mostrando cara ao sector audiovisual galego. tanto de ficción coma de animación. en espazo preferente. Nestes momentos. Os produtos audiovisuais que podían favorecerse eran as longametraxes. películas para televisión.9 18. e con este obxectivo flexibilízanse algúns dos requisitos que se lle viñan esixindo en plans anteriores. así como en 13 TV movies. programas para televisión e. como novidade ese ano. en horario de máxima audiencia.2 18.4 6. Entre ficción.8 24.5 6. TVmovies.2 23.5 22.6 Share (%) 26. As curtametraxes tamén teñen o seu lugar cunha sesión semanal dedicada á emisión neste formato.2 28. Series e Programas da TVG. o que supón un incremento do 23.1 millóns de euros. Programas e Obras Teatrais para 2005. curtametraxes e películas para televisión.2 6. Coa posta en marcha deste proceso. así como outros tantos programas de entretemento para o ano 2005. Ademais. a Televisión de Galicia convocou en 2004 un concurso a través do Plan de Cine.3 31 22. como longametraxes. e que contemplaba un investimento de 9 millóns de euros anuais.000 euros anuais por parte da FORTA para o desenvolvemento de guións e a emisión dos produtos apoiados. que ía dirixido a recibir ofertas para a realización de produtos audiovisuais. a Televisión de Galicia ⎯única cadea de España que ten en marcha este tipo de concorrencia pública de ofertas de produtos audiovisuais⎯ pretendía continuar co seu papel de dinamizador do sector en Galicia. a través da adquisición de dereitos de antena.7 Fonte: Elaboración propia. O investimento mínimo que realizarán os operadores autonómicos será de 10 millóns de euros ao ano nos exercicios de 2004. 107 O convenio. sempre que sexa posible. por medio de coproducións ou recurrindo ao encargo de TV movies ás produtoras. así como para a presentación de proxectos para o desenvolvemento de longametraxes e películas para televisión. é continuación doutro que subscribiron a FORTA e FAPAE en 1999. media ducia de series de ficción galega. documentais. Unha das principais novidades nesta última convocatoria é a inclusión dun apartado dedicado á gravación de obras teatrais. Tamén terán presenza.

incluídas as televisións locais. así como TV-movies e películas. deporte. como son o cine (81%). que establece que os operadores de televisión deberán reservar o 5% da cifra total de ingresos xerados durante o exercicio anterior para o financiamento de longametraxes cinematográficas. películas para televisión e demais obras de carácter similar. segundo o informe. seguida de TVE1. De acordo con este informe. a sociedade galega fai un consumo masivo dos tradicionais medios audiovisuais que están presentes na maioría dos fogares: a radio e a televisión. Os resultados deste estudo 108 Posta en marcha no 2006 dunha segunda canle autonómica con tecnoloxía dixital. emitirase cinema en versión orixinal subtitulado ao galego. O tamaño da mostra foi de 1. 109 108 Este alto grao de satisfacción cunha cadea autonómica pode relacionarse co feito de que. os semanarios (78%). a toda a península Ibérica e ás Illas Canarias. A pesar de advertir que non se trata de opcións excluíntes. humor.. comarcais e as plataformas. constatan que entre os nosos concidadáns existe unha demanda de maior presenza da lingua autóctona nos medios de comunicación. achegan a millóns de fogares a oferta radiofónica e televisiva da Radio Galega e da Televisión de Galicia. telecomedias. Segundo se desprende do informe A lingua nos medios de comunicación elaborado polo Consello da Cultura de Galicia. que entre outros espazos contará co programa Xabarín Club. Entre os proxectos para esta cadea destacan a programación xuvenil e infantil. que poden conectar as 24 horas do día con Galicia a través dos seus informativos. curtametraxes ou documentais. apenas son referencias para os galegos 109 .203 entrevistas telefónicas realizadas a habitantes de distintos concellos galegos sobre o consumo de medios en Galicia e as opinións sobre a presenza da lingua galega nos diferentes soportes. o día 18 de novembro de 1997. Dous satélites. co obxectivo de manter un fío de comunicación permanente coas comunidades galegas. As novas tecnoloxías posibilitan que as emisións cheguen dende Canadá ata a Patagonia arxentina en América. Nunha realidade como a descrita. con tecnoloxía dixital e de programación temática.5% e unha marxe de erro de máis ou menos o 2. así como no cine. 133 . Internet (73%) e os xornais (66%). a maioría dos galegos consideran a Televisión de Galicia como a súa canle preferida. Esta situación contrasta con aqueles medios nos que unha maioría considera que a lingua propia ten unha presenza moi escasa. do 4 de decembro de 2003 ao 4 xaneiro de 2004. sobre la difusión de obras audiovisuales europeas. incluiranse programas de contido e servizo público. a Televisión de Galicia cumpre escrupulosamente co estipulado na normativa. o Hispasat 1 C e o Hispasat 1 B. Así mesmo. A enquisa realizouse durante un mes. o estudo do Consello da Cultura conclúe que para a maioría dos galegos a autonómica é a canle televisiva preferida. O informe A lingua galega nos medios de comunicación foi realizado a partir dunha enquisa que tomou como universo a poboación adulta residente en Galicia. a TVG iniciou a emisión do televídeo para a canle Galicia TV-América. Posteriormente. como debates e entrevistas. parte de Europa occidental e. por suposto.. constitúe unha aposta ambiciosa de contidos e tecnoloxía. Televisión de Galicia conecta cunha canle propia e independente a máis de sete millóns de fogares en toda América do Norte e do Sur. concursos. ademais dun importante contido de produción de ficción. tanto nos xornais como nos medios audiovisuais. Ademais. programas musicais. o 1 de abril de 1997 a Televisión de Galicia comezou a emisión da súa canle Galicia TV a través do satélite Panamsat para toda América. coas que a TVG pretende seguir apoiando a normalización lingüística do galego. o informe destaca que o 61% da poboación galega utiliza diariamente a TVG como medio de comunicación. nos semanarios e na Internet. O resto das canles.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A decisión de poñer en marcha unha segunda canle.89%. que forma parte do proxecto O proceso de normalización do idioma galego 19802000: medios de comunicación. Telecinco e Antena 3 TV. coa que TVG pretende converterse nunha ventá de difusión para a produción audiovisual experimental que permita impulsar novos valores. a televisión (co 70%) e a radio (co 68%) son os medios de comunicación nos que a maior parte dos entrevistados consideran que a presenza do galego é adecuada. Por outro lado. Despois de tres meses de participar non proxecto Galeusca. tanto feito en Galicia como externo dobrado ao galego. e ten un nivel de confianza do 95. No que respecta ao cumprimento da Ley 22/1999.

a TVG comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre (TDT) sendo a terceira cadea autonómica do Estado en dar ese paso (despois de que ou fixeran en Cataluña e Euskadi) 110 . Cota de audiencia da Televisión de Galicia. e foi o Mundial 82 de fútbol unha das causas impulsoras (dado o carácter de televisión anfitriona de TVE).60 19. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 15. introdución que se produciu nos albores da década dos anos oitenta. en Santiago de Compostela 111 .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais.70 17. no pazo de Raxoi (na praza do Obradoiro). .00 18. Aquela unidade informativa de TVE ocupaba un pequeno local na compostelá rúa do Vilar. En agosto de 1973 ábrese unha nova etapa no centro de TVE-Galicia coa posta en marcha de desconexións territoriais para a emisión de espazos informativos.30 18. a principal función do centro consistía en enviar ao centro de TVE en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional. É no ano 1971 cando se inaugura a primeira delegación de TVE na comunidade galega. Nesa primeira etapa. Precisamente. Domaio. A presenza TVE en Galicia como produtora de noticias e reportaxes data dos anos setenta. 112 111 Televisión Española en Galicia dispoñía xa daquela dunha pequena unidade móbil (denominada PEL -produción electrónica lixeira-) en branco e negro. Na comunidade galega pasouse dun (o Pedroso) a cinco (Pedroso. que hoxe parece anecdótica. Ademáis.6 15. é quizais unha das referencias máis importantes do que o centro de TVE en Galicia realizou ao longo da historia. fronte á catedral de Santiago. O nome que entón se lle daban a eses microespazos era Panorama de Galicia. Xa para entón era moi habitual ver na primeira canle de TVE a información referida a Galicia en idioma galego. título que permanece en pantalla na actualidade.00 16. para a mellor difusión dese mundial (que en Galicia contaba con dúas sedes).30 4. ampliouse a rede de emisores en todo o país. o xogo das preguntas e a serpe) así como a consulta dos mapas meteorolóxicos galegos en tempo real.5 18. para a súa emisión en diversos programas. inícianse as emisións en cor e expándese a rede de reemisores para o sinal de televisión en Galicia112.2 A Televisión Española en Galicia Televisión Española emite dende 1958 pola súa primeira canle -La Primera. e froito fundamentalmente da innovación tecnolóxica que afectaba o sector da televisión en España.5 18. aínda que noutro formato. coa que se facían algúns informativos e conexións dende a rúa do Vilar. Meda. Así mesmo. En xuño de 1978 inaugúranse unhas novas dependencias. Páramo e Bailadora). As montaxes facíanse no aparato coñecido como moviola e foi coa incorporación dun telecine en Santiago como se pasa á cor. Esta circunstancia.e dende 1966 por La 2.1. tamén permite a consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos da xeografía galega. xa que foi o primeiro medio audiovisual que introduce o noso idioma dun xeito 110 Os novos servizos permítenlles aos usuarios de receptores de televisión dixital a participación en distintos xogos (o Simón. xa que ata entón cubríanse certas informacións co traslado de equipos dende os Servizos Centrais.10 18.4 16.5 14.

Pezas mestras. Á marxe da súa emisión en TVE Internacional. Logo do impulso que supuxo a emisión dos Xogos Olímpicos de Barcelona e da Expo 92 de Sevilla. no mediodía e na tarde. o primeiro Dende Galicia para o Mundo. paso a paso. En 1998 prodúcese a incorporación da fibra óptica aos diferentes centros. para o cal era e segue sendo preciso que se realice en español. sendo o mellor escaparate da comunidade no exterior 114 A TVE. 113 114 Coira Nieto. evitando estar pendentes de enlaces microondas. destacando os valores históricos. Mulleres. musicais como A repinocha ou Revolución MP3. en Bando-San Marcos. Ao pé da letra ou Mercuria. culturais. pódese seguir tamén en La 2 en desconexión territorial para Galicia. TVE Galicia perdeu a prol da televisión autonómica moito do peso que naquel tempo –os primeiros anos da década dos oitenta– tivo como única xanela pola que amosar na pantalla programas feitos desde e para Galicia.es ou Kinoki. A transición en Galicia. que tratan de achegarlle ao espectador aspectos da cultura galega. ademais de numerosos documentais e pequenas series como Galegos no exterior ou Espazos arquitectónicos e outros programas de servizo público como Solitarios. Crónicas do mar. dotado con dous estudos de gravación para produción de programas e produción de informativos. J. Ese mesmo ano asínase un convenio coa Xunta de Galicia. e en pleno ano Xacobeo 93. pan e viño ou Nicolás. Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. o 12 de xuño de 1993. e que logrou o mesmo efecto que a mediados dos setenta perseguía o Centro Territorial de TVE: ofrecerlle a imaxe de Galicia ao mundo enteiro. 116 117 115 Coira Nieto. elaboráronse en lingua galega. todos os programas realizados polo Centro Territorial en Galicia de TVE ao longo da súa historia. Historia do fútbol galego. 135 . J. (2005): A televisión. como son Marcelino pan e viño e Nicolás. o propio dunha emisora dotada polo seu órgano matriz con escasos recursos e nulas opcións de participar nas franxas horarias de maior consumo televisivo. dadas as circunstancias. en definitiva. Consello da Cultura Galega. situación que permanece na actualidade malia non existir ningún imperativo legal que así o estableza. dobraxes de series infantís como Marcelino. Con dúas franxas de desconexión diarias. que se comezou a realizar nos estudos de San Marcos. que facilita a ampliación das desconexións territoriais nos seguintes anos con programas de produción propia de variada factura115. que eran vistas en galego polos nenos do país mentres fóra de Galicia se emitían en castelán. destinado aos galegos emigrantes e a aqueles que seguían as emisións da devandita canle fóra de España.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA continuado na súa programación. Pepe Coira 113 apunta que como ocorreu cos máis dos centros territoriais de TVE –se cadra coa relativa excepción do catalán–. A emisión seguíase realizando por La Primera. En maio de 1991 inaugurouse a sede actual do Centro Territorial de TVE en Galicia. o centro territorial galego pasou a ocupar un lugar secundario. que se emiten en desconexión territorial por La 2 e tamén no Canal Internacional de TVE 117 . a programaciónde TVE en Galicia acolle espazos documentais e programas feitos con vocación alternativa. sociais. propónselle á Xunta de Galicia a súa colaboración para emitir no Canal Internacional de TVE un programa magazine. primer medio que introduce o galego de forma continuada . O Centro Territorial de TVE en Galicia elabora ademais programas de produción propia con carácter non periódico. No eido da promoción do idioma. mantendo o espírito de hai trinta anos. e en galego. Consello da Cultura Galega. festas de interese estatal ou actividades propias de Galicia. innovación que propiciou unha maior autonomía e axilidade. era líder de audiencia na súa franxa. cun magazine matinal que. posiblemente por mor da escaseza de recursos. ocupadas principalmente por informativos. preto de Compostela. (2005): A televisión. deportivos e. en TVG (a través da súa emisión en Vía Digital) e na súa emisión por cable para o estranxeiro. cando apenas ese idioma se falaba en círculos moi reducidos. Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. a primeira ainda en antena. TVE-Galicia realizou a dobraxe ó galego de dúas series de debuxos animados. Así naceu. Así e todo. agás contadas excepcións. que asoman nun horario en que o seu público potencial dificilmente vai estar diante do televisor e que non gozan practicamente de promoción 116 . Europeos ou Parlamento. arquitectónicos. Ademáis. series divulgativas Galicia. espazos culturais como Claves. Nesta etapa emitíronse magazines como ¡Que serán? ou Boa tarde. magacine que leva doce anos en antena de forma ininterrompida e con periodicidade semanal.

Pola súa parte.1. realizasen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada.00 25. a delegación participaba noutros programas de emisión nacional como A toda página.00 20. a empresa determinou en 2003 o peche dos centros de traballo de A Coruña e Vigo e deixou a Delegación de Santiago de Compostela cunha plantilla reducida a pouco menos da metade. o desenvolvemento económico e a presenza galega nos mercados internacionais. 4. as achegas de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5. o primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente para Galicia. Posteriormente reduciría ao mínino as desconexións informativas para rematar por suprimilas. históricos e artísticos da Comunidade Autónoma. será en outubro de 1995 cando teña lugar a apertura en Santiago da primeira delegación estable de Antena 3 TV que comeza a emitir para o país galego desconexións publicitarias. . Ademais xestionaba as desconexións rexionais que a devandita cadea privada realizou para Galicia dende maio de 1998. Levou a cabo. así coma outros aspectos relacionados coa produción industrial. O 25 de xullo de 1999. Sen embargo. Impacto TV ou En antena. e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. Tras un longo proceso de negociacións e de movilizacións. Atlas Galicia formou parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España. emítese o primeiro informativo rexional diario de Antena 3 TV en Galicia. A actividade xornalística de Antena 3 Televisión en Galicia remóntase ao ano 1993. En abril de 1996 comezan as emisións de Galicia a fondo. na súa primeira fase. 1998-2004. Paulatinamente. Ademais dos informativos.00 10.00 15.00 5. co que a información diaria de Galicia xa se pode ver en todo o mundo en formato vídeo. En xuño de 2000 ponse en marcha a páxina web de noticias de Antena 3. dende a praza do Obradoiro. 30. Un programa semanal que comezou a programarse os sábados ás dúas da tarde e que na actualidade continúa en antena emitíndose ás 12:30 do sábado. dende o 1 de maio de 1998.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Audiencias das cadeas de televisión en Galicia.00 0. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que. Atlas Galicia operaba como axencia audiovisual para o ámbito galego.00 1998 1999 TV 1 2000 La 2 2001 Tele 5 2002 Antena 3 TV 2003 TVG 2004 En xaneiro de 2005 asinouse a renovación do convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e RTVE para a promoción exterior de Galicia a través da emisión de diferentes programas que teñen coma finalidade resaltar os valores culturais.3 As televisións estatais privadas. constituída en febreiro de 1998 entre Atlas España e Grupo Voz.

política e cultural de Galicia. en virtude da disposición transitoria única da dita lei. con base precisamente nesa falta de regulación. o Congreso aprobou en maio do 2005 a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). 119 120 121 Pasa a definirse como a modalidade de televisión consistente na emisión ou transmisión. Tele 5 asociouse en cada comunidade autónoma a un dos principais grupos de comunicación. ao non existir regulación concreta sobre o tema. 122 Á vista das solicitudes presentadas polas comunidades autónomas e tendo en conta as frecuencias dispoñibles. A súa regulación está contida actualmente na Lei 41/1995. así como as limitacións derivadas da coordinación radioeléctrica internacional. ou intentouse polo menos. o grupo Voz desfíxose da súa participación na empresa. Ademais. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. Algunhas sentenzas do Tribunal Constitucional e do Tribunal Supremo anularon resolucións anteriores que obrigaban ao peche. a falta de normativa de desenvolvemento da Lei prevendo a planificación das reservas de frecuencias polo Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía. etc. Atlas Cataluña creouse co Grupo Godó. O día 3 de maio de 1999 o tempo de desconexión ampliouse. que se determinarán respectando o dereito ao acceso equitativo de todas elas aos recursos de espectro. polo que actualmente as televisións locais están a emitir sen título habilitante. cun novo período informativo que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social. Tamén se incluíu este ano a novidade de que os titulares de concesións para a prestación do servizo público de televisión de ámbito local por ondas terrestres estarán 118 Para conseguir este obxectivo. impediu resolver os concursos públicos de adxudicación por parte das comunidades autónomas. ademais. Estas modificacións dos dous últimos anos tratan de adaptar esta regulación ás novas esixencias.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos118. a compatibilidade radioeléctrica entre comunidades adxacentes. A Lei de acompañamento de 2004 engade. a definición de televisión local modifícase para adaptala ao medio dixital no que obrigatoriamente deberán desenvolverse 121 . Non obstante. 4. segundo a cal a televisión local por ondas terrestres como medio audiovisual de comunicación social ten a natureza de servizo público 120 .1. se ben a axencia segue proporcionando a cobertura de noticias de Tele 5 en Galicia. que se contarán dende o 1 de xaneiro de 2004 e modifícanse as disposicións relativas ao ámbito territorial . e recoñecían o dereito das televisións locais a proseguir as súas emisións. ao estimar que ao contrario se conculcarían abertamente os dereitos á liberdade de expresión e comunicación garantidos polo artigo 20 da Constitución. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo. A Lei 41/1995 foi modificada pola Lei de acompañamento aos presupostos xerais de 2004. de imaxes non permanentes dirixidas ao público sen contraprestación económica directa por medio de ondas electromagnéticas propagadas por unha estación transmisora terrestre no ámbito territorial sinalado. En primeiro lugar. do 22 decembro. Na actualidade. máis completa e máis próxima ao espectador. de réxime xurídico do servizo de televisión local por ondas terrestres. Esta Lei establecía a reserva e asignación de frecuencias que daría lugar á correspondente convocatoria e resolución dos oportunos concursos públicos de atribución de concesións para a prestación do servizo. A súa situación xurídica moveuse nos borrosos terreos da alegalidade (que non ilegalidade). por emitiren sen concesión administrativa. que foi adquirida por Tele 5 que ten así o 100% do capital.4 As televisións locais en Galicia Dende os seus comezos as televisións locais estiveron envoltas en polémica. O 26 de maio de 1998 Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia. xa non existen desconexións diarias. Deste xeito. Despois de catro meses de tramitación. que os adxudicatarios poderán utilizar 122 tecnoloxía analóxica para a difusión das súas emisións durante dous anos. Moitas delas foron pechadas pola autoridade. máxime cando non existía unha lei expresa que regulase a televisión de carácter local. con tecnoloxía dixital. Atlas Euskadi co Grupo Correo. ou ao non se efectuar o desenvolvemento lexislativo que lles permitise ás autoridades competentes conceder as oportunas licenzas de emisión 119 . 137 . cando xa na Lei de acompañamento do ano 2003 se introduciron importantes cambios.

Localia TV é sintonizada polo 24. Deste xeito. do Grupo Vocento (antigo Grupo Correo-Prensa Española). pero en cantidade axeitada ao tamaño da súa estructura e suficiente para a cantidade de programación que poden facer. como adoitan chamar a este tipo de medios moitos autores que prefiren empregar esta terminoloxía por entender que aglutina mellor as súas características (funcionamento. Canal 47 Sevilla e Localia TV Sevilla séguenas na clasificación de audiencias. que se sintoniza no 15.9% dos fogares. e conta cunha audiencia acumulada do 8. o que obriga a facer unha programación. sendo sintonizadas polo 7 e o 4. O perfil dunha TVL pasa por ser empresas basicamente privadas.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO obrigados a emitir programas televisivos orixinais durante un mínimo de catro horas diarias e trinta e dúas semanais 123 . e conta cunha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 16.3% dos televidentes.) e os seus obxectivos (audiencias. falar de televisión local é falar de televisión de proximidade.2%. foron dous factores clave na renovación do mercado da TVL. do Grupo Zeta.9% dos fogares españois. e unha audiencia acumulada do 12%.8%. e cunha audiencia acumulada no último mes do 15. ainda que nacional na meirande parte dos casos. como social (estas emisoras deben sintonizar cos referentes culturais e tradicionais do lugar). televenda e xogos e concursos de promoción. No primeiro lugar da clasificación. identifiquen estas emisoras como a súa televisión. En canto a contidos. segundo datos facilitados por AIMC. do Grupo Godó ou da Cadea COPE (en Popular TV) significou un reforzo financeiro. sen ningún tipo de especialización nin temática nin técnica.. medra a súa cota de audiencia e os grandes grupos de comunicación multimedia atoparon nelas un novo mercado d explotación de contidos 124 .. A maioría das televisións locais galegas están en proceso ou xa contan con tecnoloxía dixital de tipo profesional. Eses formatos son os 123 Non considerándose programas televisivos as emisións consistentes en imaxes fixas nin os tempos destinados á publicidade. respectivamente. Polo tanto.). Durante o ano 2003 a televisión local en España logrou un crecemento do 19% no volumen de negocio con respecto ao exercicio anterior.4%. que satisfaga o baleiro informativo e divulgativo que deixan sen cubrir as grandes canles. Barcelona Televisió (BTV). e rexistrando unha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 4. magacine con colaboradores. xunto coa necesidade de manter certa influencia mediática en todos os sectores da comunicación.2%. 124 A madrileña Canal 7 TV e a barcelonesa CityTV son as emisoras locais máis vistas en España. Falar de televisión local (TVL) é falar de televisión próxima ao pobo. programa deportivo.. Por outro lado. Séguea o Grupo Canal 47 TV. constituíronse en pouco tempo redes de TVL cunha importancia máis que significativa nos índices de audiencia 125 . con pouca profesionalización.7% das vivendas con televisor. Cun share do 21. mercado. as emisoras locais cada vez gozan de maior credibilidade entre o público.. Ademais. son os informativos a programación na que basean a meirande parte da súa produción. nin programas orixinais aqueles que consistan na mera reemisión de programas televisivos cuxa difusión se realizase ou se estea a realizar por outro medio. tanto no que se refire á proximidade física (a televisión debe facerse dende e para o lugar no que habitan os potenciais receptores). máis ou menos extensa. A entrada no mercado do Grupo PRISA (baixo a marca Localia TV).8 e do 3. A posibilidade de negocio que ofrece a publicidade local. En segundo lugar sitúase UNE. a cadea Local Media é a terceira. O seu prometedor ascenso se explica por que os grandes grupos tamén queren entrar na repartición da torta agora que o Goberno afrouxou as condicións que lles interrompían o paso. Considérase un requisito imprescindible para garantir a continuidade dunha televisión local o feito de que os espectadores. estes conglomerados mediáticos están a achegar estruturas empresariais con maiores posibilidades para negociar a publicidade local. exceptuando algún que outro documental. e para producir contidos máis atractivos. sintonizada polo 24. con pouca infraestrutura tecnolóxica a pesar de que ultimamente apuntan cara á tecnoloxía de produción dixital. cunha media de 15 traballadores que teñen que facer de todo e con orzamentos reducidos. os veciños dunha vila ou cidade. 125 . contidos programáticos.6%.

La Región. é dicir.). para o inmediato consumo ou como complemento de servizos publicitarios para o anunciante. ben pola adquisición-asociación con empresarios locais cos que estaban xa asociados noutros soportes (Pretesa. a entrada dos grupos rexionais á defensa da súa cobertura de actuación noutros soportes (El Progreso.. que se identifica con posicións provincialistas e logo tentativas rexionalistas. A configuración actual das televisións locais veu marcada por dúas dinámicas que se suceden cronoloxicamente: por unha banda. Cómpre sinalar tamén algúns casos excepcionais de relacións con distribuidoras internacionais como é o de Canal 41 da Coruña. Utega ou Localia). e por outra. Non se advirte aínda o establecemento dun criterio de rendemento e explotación real dos produtos rematados.. tamén aberto a relacións con outras redes do país e do Estado 139 . sen que sexa como é ata agora. a entrada dos grupos estatais ben pola vía da concentración do mercado da produción allea e da cobertura informativa (UNE).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que poden xerar un maior participación cidadá neste modelo televisivo. a transformación da TVL galega en televisión produtora de contidos propios.

064 as emisoras de TV local que poderán operar legalmente en España. o sector seguiu crecendo desde enton sen ningún tipo de control. Non obstante.896. que contempla 266 demarcacións en todo o país.512 2. que non ten aparatos para descodificar o sinal de TDT. No que respecta aos concursos para a asignación das concesións correspondentes serán convocados e resoltos polas propias comunidades autónomas. para as televisións locais en xeral. o Goberno abordou a ordenación do sector tendo en conta as frecuencias dispoñibles e as peticións das autoridades autonómicas. 1997 e 2003.614. a produción ou a emisión non son as maiores dificultades dentro do proceso de dixitalización: o principal problema atópase na recepción por parte do público.304 24. cada unha das cales terá unha canle múltiple (múltiplex) con capacidade para catro programas. Polo tanto.296. facendo fincapé en calquera caso na programación local.925.282 1. en total serán 1.796 5. 140 .208 % crec 137% 105% 80% 1997 3.376 2003 161.298 44.974. A chegada da dixitalización é o principal reto tecnolóxico ao que deberá enfrontarse o sector das televisións locais. 42% 1997 1.878.126 -885. e en atopar vantaxes competitivas que se plasmen en servizos de valor engadido. A lei de 1995 de Televisión Local por Ondas Terrestres consagróu as televisións locais que operaban nese momento e prohibíu explícitamente a aparición de novas. A clave estará en favorecer a creación rápida dun parque de receptores dixitais 1 e en contar coa aposta das Administracións Locais e Autonómicas cofinanciando as redes de transmisión dixital .004 1. a situación do sector é confusa. Facturación 1997 Total audiovisual Locais Total TV 68. chegando a un 87% da poboación española. Polo tanto.603 % crec 240% n.994 -23. que constitue o verdadeiro valor destes servizos. independentemente de con quen esten asociadas.688 132 700 Empregados 2003 2.036.733 Resultado 2003 12.320 256 853 % crec 37% 94% 22% Nº empresas 1997 180 24 27 2003 352 36 41 %crec 96% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.d.789.527. En 2004 o Consello de Ministros aprobou o Plan Técnico da Televisión Digital Local.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Grandes magnitudes da televisión local en Galicia. feito este último A chegada da dixitalización e o maior reto do sector que xa se está dando noutras comunidades autónomas. Na actualidade.258. 1 Que teñen en moitos casos un coste entre cinco e nove veces superior á emisión en analóxico. Pese a isto.

aínda que está aberta a novas incorporacións. a TV local debe ser enfocada como un negocio. Tele Coruña e Tele Miño. A emisión repártese entre tramos de programación común e outros de programación local específica. ao mesmo tempo. e xorde como continuación da asociación de TV locais baixo o selo Local Media. un perfil que vai mudar en breve coa conversión do sistema analóxico nun dixital. O inminente proceso de dixitalización fai cada vez máis necesario o apoio dun grupo de comunicación que sosteña o esforzo financeiro requirido. Local Media é unha sociedade mercantil que conta con 38 emisoras locais asociadas. Tres son os principais grupos de ámbito estatal que teñen actualmente algunha vinculación con emisoras de TVL en Galicia. As televisións do grupo emiten simultaneamente en determinadas franxas horarias. que permitan comprar programas e contidos para conseguir máis audiencia. Galicia terá vinte demarcacións que supón unha ratio de catro licenzas de televisións dixitais por cada unha delas. sen estudos de produción propios nin persoal ) e outras son asociadas. As televisións implicadas neste proxecto son Canal Deza (agora Dez TV). como Localia TeleLugo/El Progreso. significará a consolidación das que sobrevivan. para ser rendible. Pola súa banda. tamén do Grupo Telecinco. que foron sacadas a concurso pola Xunta en 2005. e o resto do tempo fano de xeito independente 127 . a aposta dos grandes grupos por este sector está a abrir un novo modelo de negocio máis viable. Localia Coruña. Aos adxudicatarios 127 Atlas incorporou no ano 2005 ao seu servizo de axencia de noticias vía satélite un boletín informativo diario que recolle as noticias máis relevantes da xornada no ámbito nacional. UNE é un grupo de emisoras locais participada por Publimedia e é a axencia Atlas. un proxecto que pretende coproducir en común programación autonómica e facer unha Algúns ven na dixitalización unha discriminación do rural comercialización publicitaria conxunta en Galicia. En Galicia emiten programación de Local Media Tele 20 Chantada e Canal Deza TV. filial do Grupo PRISA que se ocupa das súas operacións en TV local. TV7 Monforte e Telecoruña Canal 41 (hai algúns anos Canal Deza e Telemiño tamén adquirían estes programas). en definitiva. Recentemente. O modelo de TVL.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Aínda que o futuro das TVLs parecía incerto ata hai pouco. Localia TV está constituía por un conxunto de emisoras locais xestionado por Pretesa. socios fortes que garantan a viabilidade. Dentro desta rede intégranse más de 65 emisoras. como é o caso de Localia Vigo. pasa por socios locais e socios tamén nacionais. As televisións locais galegas que na actualidade compran programas a UNE son Tele Salnés-Barbanza. TV Monforte. As licenzas de televisión local. seis televisións locais galegas constituíron Cadea Galega de Televisión. 141 . a encargada de proporcionar os contidos. aínda que. das que parte son propiedade do grupo. Un feito que significa unha remodelación do espazo audiovisual cunha nova normativa autonómica aprobada pola Consellería de Cultura para a televisión dixital autonómica e local. As apostas de Cadea Galega de Televisión no que a programación se refire centraranse na información xeral e nos debates políticos e sociais. deseñado para a súa emisión en televisións locais que lles facilita ás devanditas emisoras as noticias completamente editadas e locutadas. Ou sexa. Tele Salnés-Barbanza. Localia Pontevedra (Televisión de Pontevedra). UNE está composta por 63 emisoras locais nas que non ten participación empresarial. Localia Santiago (Compostela Visión e Radio Televisión Compostela) Localia Ferrol (Ferrolvisión) e Localia Ourense (que ata agora emite só en cadea. Tele20 Chantada. e as emisoras pertencentes ao grupo emítena nunhas determinadas franxas horarias. A día de hoxe en Galicia o panorama das televisións locais conta cunha trintena de cadeas. Esta empresa posúe unha emisora independente en Madrid. a dixitalización suporá un obstáculo para as emisoras de proximidade. terán unha vixencia de dez anos. Segundo o Plan Nacional de Tecnología Digital Terrestre. cuxo nome comercial é Cadena Local TV e cuxo sinal se envía a través do satélite.

Aínda así. o cable de fibra óptica ten unha canle de retorno de gran capacidade. alimenta expectativas entre as empresas locais. asistiuse no ano 2004 ao nacemento de emisoras estritamente locais como Canal Tambre en Noia. etc. Código TV en Santiago de Compostela. o principal problema que os novos concesionarios de TDTL se van a atopar son a multiplicación (por cinco ou por nove) dos costes de rede (enlaces. porque agora se vai producir é unha volta á indefinición do modelo televisivo de proximidade. reemisores. como o satélite. as liñas telefónicas convencionais ou a radio.5 A televisión por cable en Galicia: R A diferenza doutras tecnoloxías. repetidores. segundo algúns especialistas. non teña lugar.1. que permite que emisor e receptor poidan interactuar en tempo real. sobre todo mentras o apagón analóxico.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO impónselle a obrigatoriedade do galego nunhas emisións que han ter un mínimo de 32 horas semanais. O escenario hoxe en día complícase aínda máis ante as expectativas do réxime de contidos que pode proporcionar a TDT.. O lóxico sería reforzar os valores identitarios que xa tiñan creados as televisións locais. e que fai realmente viables os novos servizos interactivos e . Pero o que se produce coa dixitalización. previsto para principios do 2010. En Galicia. 4. dada a orografía. nun entorno sen sintonizadores suficientes que fagan rendibles ou útiles as elevadas inversións. o que indica que. transmisores. das que o 60% do que se exhiba será de produción propia.). cada vez que a Administración impulsa ou fala dalgunha maneira dun novo ciclo no sector. con maior calidade e menor custo. é unha discriminación do ámbito rural porque non ten en conta a comarcalización que se creou a partir da televisión local. ao xeito do boom do ano 1995.

000 empresas de Galicia estean en disposición de recibir os máis avanzados servizos de telecomunicacións por cable.000 persoas utilizaban xa os servizos que proporciona esta nova rede estendida ao longo de 256. En 1999 iniciaba a súa actividade “R” 128 A través del o usuario dispón de alta capacidade e velocidade de transmisión tanto para a información de baixada (a que recibe do seu provedor) como de subida (a que o cliente envía ao seu provedor). que un usuario poida acceder aos servizos de pago por visión realizando a compra directamente dende o mando a distancia do televisor. O operador galego R. o cal foi gañado polo Grupo Gallego de Cable.166 clientes (97. máis de 500. Editorial Compostela (El Correo Gallego). Poio. O Grupo Gallego de Cable constituíuse como iniciativa tanto de empresas vinculadas á comunicación. Na actualidade.93 millóns de euros. nestes catro anos realizouse un investimento que supera os 371 millóns de euros. como é o caso do Grupo Zeta ou Faro de Vigo. El Progreso. converténdose na primeira e única empresa galega que constrúe na rexión unha infraestrutura propia de banda ancha. Faro de Vigo (Grupo Moll). Invertaresa. Vilagarcía de Arousa e O Barco de Valdeorras. 143 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA multimedia128. como doutras alleas ao sector. o que significa que a compañía case duplicou o seu tamaño nese ano 131 . en 1999 iniciaba a súa actividade R.O crecemento verase impulsado polos servizos de Internet e telefonía e a posta en marcha da televisión dixital e do vídeo baixo demanda potencian o atractivo da oferta de 'triplo play' de cable. A Comunidade Autónoma de Galicia constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. Oleiros. dos que 2. O informe resalta que esa consolidación forma parte dun proceso necesario para garantir o tamaño preciso para o desenvolvemento sostible do negocio e que. sen interferencias e sen antenas. Santiago de Compostela e resto de Galicia. El Ideal Gallego.62 millóns de euros. 130 En calquera caso.000 quilómetros de fibra óptica. Ames. que permitiría crear unha compañía capaz de competir con Telefónica en toda España. Ademais. Dielectro Galicia. Narón e Betanzos para o despregamento da rede nestes municipios e está presente nos 20 principais polígonos empresariais da comunidade. Deste modo. Hijos de Rivera. segundo o estudo realizado por Ovium para a Asociación de Comunicación do Cable Europeo (ECCA). pero con intereses investidores con fins de diversificación. a rede de R está implantada nas sete principais cidades galegas –unidas entre si por un dobre anel troncal⎯ e outras localidades como Culleredo. algo que si sería necesario nas demais formas de televisión de pagamento. Banco Pastor. Con este ambicioso proxecto. que lidera o sector do cable español por rendibilidade. Ademais. para a de Santiago e 6.000 fogares e 100. O seu capital inicial ascendeu a 9. e a súa capacidade de cobertura excedía os 372. para a de Galicia. Por outra parte. 129 Auna e Ono manteñen conversas desde hai anos con vistas a unha integración das súas actividades. 1.2.4 correspondían ao compromiso adquirido para a adxudicación da licenza da demarcación da Coruña. a fibra óptica asegura unha transmisión e recepción de calidade. no 2005 R asinou convenios con Arteixo. por exemplo. desta forma. o conxunto de accionistas completo de R está conformado por: Unión Fenosa. firma que se converteu así no operador global de servizos de telecomunicacións por cable en Galicia. contaba ata decembro de 2003 con 124. 131 O investimento realizado polo operador ata finais de 2003 para despregar a súa rede de fibra óptica superaba xa os 330. como son Unión Fenosa ou Caixanova 130 .799 empresas e profesionais).465 fogares e empresas. Caixanova. La Región. R prevé que no ano 2008 uns 500. A introducción do cable en Europa continuará avanzando en 2005 e en anos posteriores e será vital para o impulso do sector.367 fogares particulares e 26. Cambre. Grupo Tojeiro.01. Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. Marín. Esta interactividade posibilita. as compañías de cableiras europeas poidan continuar ofrecéndolles aos consumidores a máis ampla variedade de servizos coa máxima calidade 129 . cuxo investimento global se cifra en máis de 420 millóns de euros. tal e como contemplaba a lexislación estatal vixente: A Coruña. Ferro Inversiones e Olsines. Grupo Zeta. sen ocupar a liña telefónica nin pagar pola correspondente chamada. a pesar da competencia das operadoras tradicionais ou das redes dixitais terrestres. A finais de 2004. Ceferino Nogueira. Jealsa Rianxeira.

aplicacións de xestión de contidos en Internet e para terminais móbiles. ademais. Este proxecto suporá un investimento duns 24 millóns de euros. A televisión dixital terrestre utiliza a mesma banda de frecuencias que a televisión analóxica convencional. que deben adaptarse á evolución tecnolóxica e ás obrigas legais de prestación de servizos. Entre as aplicacións do proxecto atópase a posibilidade de acceder a unha lista de títulos entre os que se poderá elixir. 133 132 O MHP é o estándar apoiado pola Unión Europea e especifica a arquitectura software que deben respectar todas as plataformas de programación de aplicacións interactivas de televisión. e a composición personalizada de noticiarios.1. a multiplicación de canles e os servizos interactivos 4. os de carácter local. o sistema permite. R instalou no Parque Tecnolóxico de Galicia en Ourense un laboratorio para desenvolvemento de software MHP (Multimedia Home Plataform) destinado a aplicacións interactivas de televisión 133 . Ademais. elixindo os contidos ou relatorios. a película. A migración paulatina da televisión dende a tecnoloxía analóxica á tecnoloxía dixital permitirá incrementar a capacidade de espectro radioeléctrico necesaria para satisfacer a demanda de novos programas de televisión. elixindo só os contidos que lle interesen. Este é o principio dun proceso que culminará arredor de 2012 coa eliminación da televisión analóxica. colaboraron no ano 2001 no desenvolvemento dun sistema de vídeo baixo demanda que permite dispoñer de calquera contido de vídeo ou audio de forma instantánea no momento no que o cliente o desexe 132 . pertencente á Facultade de Informática da Universidade da Coruña. Ademais permite combinar as emisións de televisión con outros servizos complementarios. de forma instantánea e adaptados persoalmente aos seus gustos. As principais vantaxes do sistema dixital están na calidade de son. deter e rebobinar as proxeccións. así como dos horarios de emisión preestablecidos. unha mesma aplicación poderá ser executada en descodificadores de múltiples fabricantes. Outras das contribucións son a posibilidade da súa utilización para acceder a cursos multimedia de calidade. As innovacións achegadas por este proxecto permitirán nun futuro próximo que os clientes poidan desfrutar de múltiples servizos multimedia no momento que escollan. unha vez que todas as canles sexan dixitais e se renove o parque de televisores (o chamado apagón analóxico). onde o cliente poderá examinar o noticiario que escolla e adaptalo ao perfil que prefira. a multiplicación de canles e nos servizos interactivos. o acceso a informativos multimedia á carta. A empresa conta desde 2001 cun Data Center que ten capacidade de soporte de streaming de vídeo e outras aplicacións tipo B2C y B2B que poden axudar a desenvolver aplicacións audiovisuais e de outra índole sobre Internet. é dicir. eliminando as limitacións actuais derivadas da oferta predeterminada de canles de televisión. Esta circunstancia ten a vantaxe do aproveitamento de gran parte da infraestrutura existente como os sistemas de antenas colectivas. o vídeo formativo ou o videoclip musical que se desexa ver e desfrutar de forma inmediata.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO R e o Laboratorio de Fundamentos de Computación e Intelixencia Artificial (LFCIA).6 A televisión dixital terrestre A comunidade autónoma xestiona unha serie de infraestruturas e redes de telecomunicación. . en calquera momento. Demarcacións propostas para Galicia no Plan Técnico Nacional de Televisión Local Dixital Demarcacións Programas de televisión A Coruña Lugo Ourense Pontevedra Total 7 5 4 5 21 28 20 16 20 84 Fonte: Plan Técnico Nacional de la Televisión Local Digital en Galicia. Desta forma. abrindo as portas da televisión e da radio interactiva. con carácter de servizos públicos de interese xeral. A TDT caracterízase pola calidade do son. en particular. A idea de R é establecer naquela cidade unha factoría de sotfware dedicada á televisión dixital interactiva.

Mapas meteorolóxicos en tempo real e consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos de Galicia son outros dos posibles contidos que se poden consultar polo momento. cunha base inicial de 20. Estas novas tecnoloxías servirán para dinamizar e impulsar o sector audiovisual. R. centro de traballo da iniciativa 136 . en calquera caso. Ámbalas contarán cunha licencia para dez anos. Obviamente. potenciará os contidos dedicados aos nenos e á mocidade. vinte públicas municipais e sesenta privadas locais. aínda que no borrador foron incluídas algunhas excepcións que. Outro dos aspectos máis relevantes do concurso é o que lles impide aos concesionarios formar parte dunha cadea de televisión. cada licenza terá que asegurar os contidos interactivos que caracterizan a televisión dixital terrestre. O concurso tamén impón o uso do galego nas emisións. Unha delas foi a parar a La Voz de Galicia S. nas que a produción propia deberá abranguer polo menos un 60%.000 filmes da distribuidora). nunca poderán superar as cinco horas ao día ou as 25 á semana e deberán ser autorizadas pola Administración autonómica. presentou a primeiros de marzo de 2005 a fase de lanzamento do seu proxecto de televisión interactiva no auditorio do Parque Tecnolóxico de Galicia. Os produtores galegos tentaron no seu momento buscar asociacións coas entidades financeiras e cos servizos de expertos na xestión das novas tecnoloxías e puxaron xuntos por algunha das canles de televisión dixital terrestre que sacou a concurso a Xunta de Galicia. a anunciada segunda canle da Televisión de Galicia. Pola súa banda. Deste xeito adiántase á nova forma de transmisión do sinal. ao cine en galego e en versión orixinal subtitulada. Por outro lado. El Correo Gallego. O concurso obriga os concesionarios a emitir un mínimo de 32 horas semanais. dúas autonómicas privadas. As aplicacións da televisión interactiva son case tan descoñecidas para a maioría. A TVG é así a terceira canle autonómica que pon na man do espectador estes contidos interactivos nas súas emisións de TDT 135 . á información cultural e de servizo público. prorrogable por iguais períodos hasta un prazo máximo de 50. co respaldo de Juan Carlos Cebrián (Grupo Inditex). As concesións para estas novas emisoras terán unha vixencia de dez anos para as de ámbito autonómico e de cinco para as locais. Pola súa parte. La Región e El Ideal Gallego. Do seu lado tíñan o maior fondo audiovisual de España (os máis de 4. onde se localiza o Laboratorio R.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A Xunta de Galicia sacou en 2005 a concurso público 84 novas cadeas televisivas e 132 emisoras radiofónicas dixitais. Pero o Goberno da Xunta en funcións adxudicou en xullo do 2005 dúas cadeas de televisión dixital terrestre de cobertura autonómica.000 clientes. como extensas as súas posibilidades. No que se incide é no consumo intelixente e no poder de selección do individuo.A e a outra. a Televisión de Galicia comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre. O lanzamento efectuarase en dúas cidades galegas. á produción audiovisual galega. á No 2006. xa que a Unión Europea fixou o 2012 como prazo para que se produza o apagón analóxico 134 . As novas cadeas de televisión serán dúas autonómicas públicas. Faro de Vigo. que emitirá con tecnoloxía dixital posiblemente xa no ano 2006. 145 . aliaronse para formar a plataforma audiovisual de cara a presentar unha proposta mediática para facerse cargo dunha das dúas canles autonómicas de televisión dixital. a solvencia financeira e a experiencia de tódolos socios implicados. ao abeiro da Consellería de 134 135 136 Este prazo do ano 2012 pode reducirse se se produce antes a implantación masiva do sistema dixital. As dúas primeiras canles autonómicas en transmitir este tipo de contidos foron a televisión catalá e a vasca. Xogos ou consultas de mapas son algunhas das opcións deste novos contidos da televisión dixital terrestre. o Grupo Progreso. a TVG anuncia unha segunda canle dixital Sociedad Radio Popular-Cadena Cope. A explotación directa destas concesións non se poderá transferir a no ser que exista un acordo da Xunta que o autorice. Filmax Entertainment. En 2004 comezou a desenvolverse o proxecto. a empresa de comunicación galega por fibra óptica.

o que supón unha diferenza importante con respecto aos actuais operadores de televisión dixital ou por cable. que comezou a ofertar o seu servizo nas capitais de provincia galegas (así como en Santiago de Compostela e Vigo) a mediados do 2005. Para iso creouse o laboratorio MHP que asesorará a todas as empresas ou universidades que queiran participar. e mesmo parando a emisión se así o desexa. pero 137 Isto pode contribuír a paliar a fenda dixital. Por outro lado. Imagenio. dende hai anos vénse falando das TV movies como un formato con moitas posibilidades. Cumpre distintos obxectivos. o éxito foi enorme. 10 xeneralistas. é persoal e interactivo (permite navegar en Internet dende o televisor 137 A TV é un medio de comunicación e entretemento ) e é sinxelo para o cliente (non inclúe cables nin antenas no fogar e todo se controla dende un único mando). Como exemplo. primeiro a voz. xogos e publicidade interactiva. lecer e entretenemento. si que pode estar afeita a utilizar o televisor. servizos municipais interactivos. aproveitando ó máximo as capacidades da tecnoloxía ADSL. A introdución dun novo formato depende da aposta que a cadea faga por el. Por iso. a televisión aliméntase fundamentalmente de produtos reelaborados. Isto significa que os clientes poderán ter á súa disposición unha velocidade de ata 6 mbits/s de Internet. pode chegar xa a 153. a televisión é un medio conservador en canto a pautas de Un formato é a combinación dun contido e un xénero comportamento e os produtos xa testados adoitan ter maiores garantías de entrar en programación que aqueles máis novos. Unha das principais novidades desa televisión é o vídeo baixo demanda. creando un slot na súa programación. formarán parte da oferta. que se completará cunha guía electrónica de programación. logo Internet e agora a televisión a través da liña telefónica. Imagenio é un servizo integrado de banda ancha para o fogar de Telefónica. pero aínda non hai ningunha cadea que teña unha franxa destinada específicamente para este produto. que lle permitirá ao espectador ⎯que abandona así o seu tradicional papel pasivo fronte ao televisor⎯ ver o que quere á hora que quere. que existan canles de anuncios publicitarios. A innovación non é. o que fai que a programación varíe dunha franxa a outra. . que xa se está desenvolvendo con grande éxito en Estados Unidos. xa que a persoa que non estea habituada a usar o PC para conectarse á Rede. que serán personalizables por cidade. O produto que ofrecerá o grupo R baixo a denominación de televisión interactiva constará de 120 canles de televisión dixital. 30 de pago por visión e 5 canles. por exemplo. A produción de contidos para televisión está orientada a nutrir as programacións das distintas cadeas. Esta posibilidade. que atende as necesidades de comunicación. Cando a principios dos noventa se introduciron as series de ficción en español.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Innovación. facilita. A compañía. o que comprende tanto a adaptación de formatos provenientes doutros mercados como a recuperación de formatos que funcionaron no pasado. 4.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA En xeral. o factor que máis se premia no medio televisivo. que conta ademais cun servizo de vídeo baixo demanda achegarase ós clientes a través de conexións ADSL 2+.000 fogares galegos con acceso a 39 canles de televisión e 15 de audio. Os futuros clientes da televisión interactiva de R contarán cunha canle de retorno ⎯para que o telespectador poida interactuar⎯ e a oferta de Internet e telefonía nun mesmo paquete. Industria e Comercio. Setenta e cinco canles temáticas. pois. televisión á carta con gravador persoal. O servizo diferénciase con respecto a outras alternativas en tres puntos clave: é dixital (imaxe e son alcanzan calidade de DVD). a televisión é a un tempo un medio de comunicación social e un produto para o entretemento.

a audiencia determina o éxito ou o fracaso de todo contido de televisión porque deses resultados depende a afluencia de investimento publicitario. no que a este proceso de selección se está a sumar a adaptación dos formatos á nova realidade televisiva. 139 Non é casualidade que algunhas cadeas comezasen a desprazar os seus grandes shows ao prime time do venres ou do sábado. en maior ou menor medida. fálase de concursos e macroconcursos. máis barato—. grandes escenarios. Un programa de televisión prodúcese para entrar na grella dunha cadea. a cadea ten que producir ou garantirse a subministración dese tipo de programa para un determinado período. ningún se axusta tanto ao concepto de entretemento como os pensados para a franxa horaria máis importante do día. o que mellor sintonizaba con este tipo de espazos. caracterizados ambos os dous por un perfil de público moi adulto. Ás veces. Para que un programa poida ter éxito tamén é importante mantelo para que o público o asimile. A aparición dos formatos ten a súa orixe na necesidade de combater o plaxio e na vantaxe de aproveitar un programa de éxito contrastado. o programador non atopa unha empresa que sexa capaz de producir un programa coas características que está a buscar e recorre a formatos xa producidos noutros territorios. recorreuse a unha serie de etiquetas que permiten establecer certa tipoloxía que se axusta á oferta actual das distintas canles. Para que iso aconteza. modulase a presenza na programación de tempada destes espazos. as tendencias cambian cada tempada e tenden a funcionar en ciclos. saturación lumínica. Os programas de entretemento tiveron sempre un innegable protagonismo nas cadeas aínda que. Os beneficios obtidos por esta vía son os que garanten a viabilidade da empresa e os que permiten acometer novos proxectos. o que supón un investimento e un risco considerables. Contar con algún game show ou algún outro gran formato supuxo toda unha garantía na programación das principais cadeas. para conseguir que a audiencia se habitúe a un determinado programa debe existir unha franxa na programación que o sosteña. Un formato é a combinación dun contido e un xénero que dá como resultado un produto específico e orixinal. O destino de calquera produto audiovisual é chegar ao público e ser explotado comercialmente. público numeroso no estudio de gravación. Esta decisión debilita co tempo a industria nacional e resulta máis custoso —investir nun produto local é. a de maxima audiencia. En definitiva. hai que asegurarse de que este sexa adaptable. nin que cada cadea. ata que se produciu a eclosión da ficción nacional. De entre este tipo de formatos. 147 . visual e sonora. que lles restou protagonismo aos shows de prime time 139 . seguidos das comedias británicas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA requiriu desa aposta. normalmente o anglosaxón 138 . Primeiro chegaron os game shows americanos. así. Baixo estes parámetros chégase ao momento actual. evitando así o risco de investir en desenvolvemento. Polo tanto. Para optimizar as posibilidades dun programa. Este é o formato ao que as cadeas dedicaron máis esforzos. Velaí algúns dos ingredientes que definen. A 138 Á hora de adquirir un formato. avalados polo éxito internacional e orientados a públicos diversos. tendo en conta a cultura do territorio e o público ao que vai dirixido. pero a lóxica empresarial que impera na televisión esixe resultados a curto prazo e a máis habitual segue sendo a adquisición de formatos nun mercado grande. estes programas: presentadores populares. que se manifesta nas últimas tempadas a través da aposta por novos produtos de entretemento. en función da súa orientación de audiencia. Ao final do proceso de produción audiovisual comeza a comercialización e a explotación da obra. pero dende o establecemento da televisión comercial en Europa. aínda que os cambios se producen de forma progresiva. de programas de humor ou de grandes formatos de prime time. A televisión é de seu un medio moi dinámico e. hai que acompañalo dunha boa mercadotecnia e unha adaptación efectiva. senón que a súa situación na programación e a confianza que o programador deposita nel condicionan en gran medida o éxito ou o fracaso dun programa. tanto dende o punto de vista técnico coma de contido. o prime time. na actualidade. moitos países crearon programas que poden ser comercializados como formatos. de talk show. co tempo. Non só hai que producir un bo produto.

Pero. Os produtores deben producir os seus programas de televisión ou os seus documentais libremente. Por outro lado. mentres o abano de métodos de distribución aumentou en boa medida. normalmente. é dicir. pero ser conscientes de que se está a competir nun mercado moi difícil no que O destino dun produto audiovisual é ser explotado comercialmente (nacionais e internacionais) 140 hai marcar a diferenza. 140 Os mercados internacionais de televisión máis importantes son o Naipe. xerou novas oportunidades. resulta difícil entrar nel polo predominio de produción de orixe anglosaxona 141 . En España. se o público demanda determinados produtos ou os consume porque non ten outra alternativa. Os formatos de televisión créanse por e para a súa emisión pola pequena pantalla e a súa duración está condicionada aos resultados de audiencia que acheguen á cadea. con alianzas da federación de televisións (FORTA) e a proposta de historias localizadas na proximidade de linguas e costumes. A demanda está en continuo creces. adoitan comercializarse logo noutros mercados . os servizos vía satélite e cable están a introducir cada vez un maior número de canles nos fogares. tanto para os emisores coma para os provedores de contidos. A chegada de gran fluxo de contidos mediante servizos en liña.2. e o esforzo por manter unha produción de calidade e baixo custo. representa un intento de excepción cultural que non pode desprezarse. Con respecto ao mercado internacional. pero sen perder de vista o que o mercado está a demandar. que se organiza en Singapur en decembro. Hai que concentrarse na produción do proxecto. no mercado nacional de televisión. o MIPCOM. e a restritiva e competitiva natureza do mercado publicitario trouxo consigo que a calidade sexa un factor cada vez máis importante. a industria da ficción televisiva en España non pode entenderse sen o mapa das televisións autonómicas. Se o concurso.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO pregunta clave é se a audiencia quere o que se lle ofrece ou sinxelamente se lle fai unha oferta e responde a ela. a cantidade de contidos non. hai que buscar acordos con produtoras locais para producir programas nestas. que se celebra en outubro tamén en Cannes e a Asia TVForum. o magazine ou a serie se consolidan en antena. hai que saber transmitila e facer posible que o público a coñeza e teña acceso a ela. o MIPTV. O mercado da televisión autonómica é moi proteccionista coas empresas radicadas nos súas respectivos territorios e. Non abonda con ter unha boa idea. co fin de distinguir entre a oferta dun e a dos demai Co incremento de alternativas para o consumidor que supón a televisión dixital. O modelo de produción transfórmase co fin de satisfacer esa demanda en eclosión. que é un dos máis competitivos dentro do medio audiovisual. Ademais da recepción tradicional por antena.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro A industria da televisión sufriu unha revolución en anos recentes. que se celebra en Santa Mónica en xaneiro. Os métodos empregados anteriormente xa non son rendibles ou capaces de producir a calidade de material necesaria. 4. gran parte dos contidos que se emiten proveñen dun grupo reducido de produtoras ou de empresas satelizadas polas cadeas. Non só cambiou a súa forma de distribución coa adopción da emisión dixital e de alta definición. O apoio dos gobernos rexionais. que ten lugar en marzo en Cannes. o volume de contidos requiridos tamén aumenta. como por exemplo Internet. nalgúns casos máis político que financeiro. senón que o seu mecanismo tamén se transformou. 141 . A maioría dos formatos de televisión que se producen en España proveñen doutros países.

Fragmentación da audiencia e aparición dun público cada vez máis sofisticado e cunha cultura audiovisual máis ampla. Converxencia entre a televisión e Internet. que permitan aproveitar as vantaxes que incorporan a tecnoloxía dixital. a configuración de bloques rexionais é unha tendencia que se está a consolidar e que se combina cunha importancia crecente dos mercados lingüísticos. a recesión económica mundial. que cada vez son máis seguidos polo público. As televisións non convencionais reforzan a súa participación no mercado: plataformas dixitais. Converxencia de redaccións. pero non terá case nada que ver co de 2010.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Tendencias de futuro en canto aos contidos da televisión o o o o A chegada da televisión dixital supuxo novos modos de consumo de televisión. A experta Carmina Crusafón apunta catro grandes desafíos aos que se enfrontará a industria televisiva nos próximos anos. programas infantís que permiten a participación dos máis novos e posibilidade de intervir en contidos de todo tipo. que axuda a maximizar o tempo que os espectadores pasan fronte ao televisor. 149 . a través de chats ou de votacións. Máis información en prime time: reportaxes de actualidade. A implantación do euro. no sentido máis literal do termo. O fútbol segue demostrando a súa alta capacidade de atracción para os espectadores. O primero é a consolidación dunha nova concepción da televisión. o éxito de novos servizos de comunicación e as estratexias de diversificación multimedia dos grandes grupos de comunicación son algúns dos parámetros que permiten avaliar a magnitude dos cambios que se aveciñan. Internacionalización dos formatos. vídeos. fotografías ou franxas de texto que ocupan combinar as distintas áreas da pantalla. sobre todo naqueles que implican varias tomas de efectos. o ordenador. centrada agora en gran parte nunha programación por episodios dunha hora ou media hora de duración. As series de ciencia-ficción reutilizan as tomas varias veces. programas de investigación ou grandes documentais. a un nivel moi superficial. Maior continuidade nos contidos e na persistencia dos formatos xa consolidados. segundo Carmina Crusafón. unha etapa de transición entre o que se coñece como televisión de masas e o novo termo de televisión persoal. O uso de stock shots foi sempre moi común en moitos programas televisivos. o o o o o o o o o o o o Fonte: Elaboración propia. Televisión personalizada. Mentres nalgún caso illado isto funciona. televisións locais. a combinación de destrezas xornalísticas e o lanzamento de novos produtos. xa que crearon redes globais que lles permiten ofrecer as súas producións a calquera parte do planeta. fenómeno que se pode observar nos informativos e noutros programas de televisión. nos que se tende a fragmentar a pantalla en varias ventás e a combinar a imaxe dun presentador con datos. a axenda electrónica ou o teléfono móbil. Predominio das empresas estadounidenses no mercado global. operadores de cable. a tendencia das empresas audiovisuais é definir estratexias multiplataforma: produción de contidos que se poidan adaptar ás diferentes ventás. xa que os orzamentos e os plans de traballo non permiten a creación de contido orixinal para cada episodio. mento. é dicir. A nova tecnoloxía dixital está a permitir a interactividade dos contidos: concursos interactivos. a reutilización do contido adoita darse. unha realidade onde se prioriza o consumo individual e onde o importante é ofrecerlle servizos personalizados ao cliente. televisión por satélite e outras formas de distribución elevan a súa cota de pantalla. sen ir máis lonxe. A televisión temática aséntase como unha opción progresivamente complementaria á televisión xeneralista. Asimismo. videoxogos entre varios xogadores. a multiplicación da oferta televisiva vai impoñer novos ritmos de produción. Outro desafío é vén dado polo feito de que a distribución dos produtos televisivos está baixo control estadounidense. Máis reality shows: a tele-realidade como xénero de moda. Doutra banda. A fragmentación da pantalla. se ben a maioría parte dos partidos de interese estará accesible só a través das cadeas de pagamento. O ámbito dos medios é hoxe moi distinto ao de hai algúns anos. A ficción nacional segue sendo un dos piares básicos das cadeas e ocupan os primeiros postos entre os programas máis vistos. xa sexa o mesmo televisor.

con 15 programas. en especial.174 en 2002/2003. as autonómicas están obrigadas a realizar un significativo esforzo de produción propiainterna (espazos informativos. que non fai senón confirmar a solidez dun sector en alza como industria de produción e como mercado de consumo. O investimento total das cadeas en produción independente foi incrementándose de xeito considerable nas últimas tempadas.1% restante repárteno as televisións autonómicas. Globomedia encabeza o ranking. basicamente) e propia-asociada (ficción en lingua rexional). seis máis que na tempada anterior. co 11. co 13. este retroceso explícase pola estratexia das cadeas de fomentar a produción propia en réxime interno e mesmo a creación de produtoras nivel de éxito e continuidade de teleseries xa consolidadas. Telecinco. A maior parte das cadeas. son partidarias de potenciar a produción propia. por cadeas é a ETB-1 a que presenta unha maior parte da súa programación encomendada a produtoras. 142 Por outra banda. mentres que o 73. máis en concreto.9 7. A aparición de grupos multimedia e.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A industria da televisión experimentou nestes últimos anos un crecemento sostido.717 horas de emisión na televisión xeneralista. de maneira que o peso da xeración de contidos se foi desprazando dende as cadeas ás produtoras. pasando de 11.2%. asociada ou independente. o número de produtoras que están activas durante o curso 2003/2004 sobe ata 140.7% e Canal Sur.5%. co 10.7 De forma gradual. Dentro da produción allea. principalmente por razóns de rendibilidade financeira e eficacia creativa.8%. o número de series baixou de 31 a 21 e o tempo de emisión de 554 a 534 horas. co 13. A proliferación de cadeas e de canles temáticas trouxo consigo a expansión da produción independente. . xa sexa externa ou asociada. a integración de cadeas e produtoras baixo unha mesma estrutura empresarial. aínda que esta tendencia ascendente semella deterse.337 horas en 1998/1999 ao máximo de 16.2 5.8%. con 15. De feito. as canles televisivas españolas foron consolidando un modelo de xestión e produción que busca alixeirar a infraestrutura e os recursos propios e apoiarse máis nas empresas externas. o tempo de emisión de espazos realizados por produtoras independentes para as operadoras de televisión descendeu en España a tempada 2003/2004 un 2. O incremento de emisións encargadas a produtoras crecera sen parar nos últimos anos. Mentres as cadeas públicas e.7 3. Segundo un informe realizado por GECA.9% dos programas de produción independente. 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 1997/1998 1998/1999 1999/2000 2000/2001 2001/2002 2002/2003 8. A xeración de contidos foise desprazando das cadeas as produtoras Nos vindeiros anos. non parece que vaia variar de xeito substancial a situación actual.3 7. que ocupa o segundo lugar con 10. as televisións de pagamento nútrense en maior medida de produción allea. 142 e a un maior Tempo de emisión dos programas de produción independente na TVG (%).3 7. por diante de Gestmusic. Entre as cinco cadeas xeneralistas de cobertura nacional acumulan o 26. seguida de Antena 3. culturais e deportivos. De feito. segundo o especialista Alejandro Pardo.

Por iso. Europa Particularmente Ficción 31.00% Concursos 6. senón tamén porque estes programas contan cunha gran demanda entre as audiencias de todo o mundo.30% Infoshow 0. que o Goberno do Estado e os responsables das cadeas asinaron recentemente e que establece unhas normas básicas para a protección do menor fronte á pequena pantalla. 2003. Tamén ten que ver coa natureza dos produtos televisivos o denominado Acordo para o fomento da regulación sobre contidos televisivos e infancia. no que non poderán emitirse espazos para menores de 18 anos. créanse dúas franxas de superprotección (de 8:00 a 9:00 da mañá e de 17:00 a 20:00 horas da tarde. Hoxe é imposible concibir unha emisora en aberto ou mesmo unha plataforma de televisión por satélite ou cable sen programas informativos. recordou que é tamén responsabilidade dos pais controlar os seus fillos fronte ao televisor. as administracións nacionais e rexionais.2.80% Occidental. Este acordo determina. 144 Aínda naqueles países nos que a televisión é considerada como unha actividade comercial en mans de empresas privadas. Ao longo do seu desenvolvemento.20% ambos os dous en medios.00% Outros 0. Son moitas as emisoras que os consideran como a columna vertebral da súa programación.2. 151 . dando lugar a programas de todo tipo. basicamente.40% Musicais 11. ampliándose de 9:00 a 12:00 da mañá durante as fins de semana). 4. O factor clave que determinará o futuro das relacións entre cadeas e produtoras parece estar na titularidade dos dereitos.10% Miscelánea 4. as televisións comprométense a emitir programas axeitados para eles.2.1 A programación de fluxo Os informativos Información e formación adoptan múltiples formas no discurso televisivo. Culturais 3. Os programas informativos xogan un papel principal dentro da complexa actividade dunha cadea de televisión. na que os programas serán adecuados para calquera menor de 13 anos 143 A TV veu gañando terreo á prensa escrita e á radio .40% radiofónicos e televisivos . educar e entreter estivo lig ado estreitamente ao funcionamento dos distintos sistemas de radio e televisión dende as orixes de Aportacións á audiencia da TVG por xéneros. á hora de elaborar a programación. as televisións xeneralistas poñen 143 O Goberno. aínda que saiban que poden estar tranquilos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA exemplifican esta tendencia. zona xeográfica na que prevalece unha concepción da televisión como servizo informados sobre os público. esíxenlles aos operadores a emisión dunha porcentaxe mínima de programas informativos. ademais da cantidade de telespectadores que poidan reunir. Ademais. a auténtica trabe de ouro do negocio audiovisual. a televisión foilles gañando terreo á prensa escrita e a radio ata o punto de que en moitas sociedades converteuse na principal fonte diaria de información.2 4. pola súa banda. aos manter cidadáns acontecementos máis relevantes no ámbito nacional e internacional é un deber dos operadores 144 Deportes 13. o seu prestixio vese reforzado pola credibilidade dos seus informativos. Na gran maioría dos casos. Segundo indica o pacto asinado. de 6:00 ás 22:00 horas. O lema informar. á hora de outorgar as licenzas. xa que nos horarios nos que os nenos poidan estar sós. existirá un horario de protección ao menor. os tramos horarios nos que os contidos emitidos serán adecuados para os menos. non só porque así o queren as lexislacións que establecen os gobernos.

Cabe destacar que ventás informativa da canle autonómica. que se obteñen da información audimétrica facilitada por Sofres.3 puntos rozando o 16% de seguimento. Dende primeiras horas da mañá. restándolle minutos a outro tipo de informacións máis xerais. Ás cadeas interésalles emitir actuacións de solistas ou grupos con tirón entre o gran público e ás compañías discográficas resúltalles rendible a promoción que obteñen os seus artistas en programas con audiencias millonarias.2. veñen confirmando que os informativos da TVG son unha opción de peso na preferencia dos espectadores galegos. Estas canles están presentes en todas as plataformas de televisión por cable e por satélite.2%).2 Grandes formatos Os grandes formatos de prime time recorren á vella fórmula de música e espectáculo para entreter a audiencia. destácanse como o formato establecido de maior éxito. pasa a ofrecer media hora diaria da información máis próxima ó espectador.) e os contidos xornalísticos. A Televisión de Galicia está a realizar unha grande aposta neste sentido. de luns a venres. experimentaron tamén un crecemento imparable A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia ata finais do pasado ano. que incrementou en seis puntos o seu share no segundo semestre (19. Nestes últimos anos confírmase unha liña ascendente na predilección dos espectadores galegos pola Televisión de Galicia para manterse informados. que dá a benvida informativamente falando a unha nova xornada. no último semestre do 2004 o TX-Mediodía acaparou unha media do 27% con 188. e. Con relación aos anos 2002 e 2003.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO especial coidado en atopar o equilibrio entre os contidos de ficción (películas. etc. como as desconexións informativas locais.3% nos últimos seis meses. comezaba a emitirse o programa Supermartes . teñen presenza en Internet. O aumento do local dun tempo a esta parte é cada vez maior nun medio como o audiovisual. 4. Dentro das variantes xornalísticas que conforman a programación dunha emisora. Na súa banda horaria. Estes datos. confeccionados a partir de feitos reais. ou o Galicia Noticias que. Boa proba diso é o sistemático liderado que a TVG ostenta no denominado segundo prime time (13:00-15:30 h). como denominación xenérica dos informativos televisivos. As televisións autonómicas. o que supón un crecemento en tres puntos da súa audiencia. Á marxe da situación dos programas informativos das cadeas xeneralistas.2. ampliando os informativos locais que se emiten en desconexión para cada unha das cidades galegas. de modo que a información local vén ocupar unha maior franxa dentro da programación. En canto aos telexornais. A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia. series. Son destacables programas como A Revista. coa emisión de Bos Días. conscientes diso. Existen varias modalidades e a música pode ir acompañada doutro tipo de actuacións e dalgún outro concurso sinxelo con grandes premios ou pode tratarse dunha oportunidade para talentos musicais. telenovelas. os telexornais.000 espectadores. os distintos espazos dos servizos informativos da TVG seguiron durante o 2004 unha liña ascendente de espectadores. Aumentan as radios e as televisións locais. cunha media de seguimento do 36. os espazos dos servizos informativos da TVG continuaron incrementando progresivamente a súa audiencia tamén no 2004. foron adaptando os seus contidos ata tal punto que as desconexións se fixeron cada vez máis frecuentes. o espazo Serán crece en 1. marcado por un forte carácter informativo e por unha concentración importante de televidentes diante das pantallas. Con esta decisión. incrementa tamén a súa audiencia en máis de dous puntos e sitúase como o informativo máis visto da canle autonómica. nos últimos anos xurdiron canles temáticas dedicadas exclusivamente á difusión de noticias: os denominados todonoticias ou só noticias de información xeral. ademais. En 1992. que apostan por unha maior proximidade á cidadanía.

Destacan como variantes os coloquios. comezaba a emitirse na Televisión de Galicia o programa-concurso Supermartes. O número de programas do corazón multiplicouse nos últimos anos e as televisións españolas. Con perdón. chegará á gran pantalla final. Luar. Tradicionalmente. ademais. actores…).3 Programas de debate. do ámbito rural e. O musical comezou a emitirse o 30 de setembro de 1992 e. presentacións de temas arriscados. baixo a dirección de Manuel Abad. conducido por Xosé Manuel Piñeiro e que posúe a marca de emisión ininterompida dun espectáculo televisivo en España.2. fundamentalmente. os faladoiros e os talk show. Os faladoiros. 4. a chamada información rosa abunda moito en televisión e nos próximos anos tenderá a crecer. que terán como puntos de encontro o seu carácter non impositivo e a súa intención netamente pluralista. o programa estivo en antena nas temoradas 1996-98 e 2001-2002. en febreiro do 2005. que fan rendibles os preto de 72. emiten un número importante de horas deste tipo de contidos. e que constou de 26 entregas en prime time. outorgándolle especial protagonismo á música Luar converteuse nun fenómeno sociolóxico galega en todos os seus estilos. da produtora CTV.000 euros que custa cada programa.2. xa sexa públicas ou privadas. distintas en cada caso. Trátase dun espectáculo dirixido a todos os públicos. para levar a cabo unha conversación arredor dun ou varios temas. sen que necesariamente haxa que chegar a acordo. Non se busca tanto a transmisión informativa como a xeración de debates. é un programa de humor con cámara oculta que foi conducido por Santi Prego inicialmente e por Alberto Comesaña despois e producido por Comunicasom e Voz Audiovisual respectivamente para a canle autonómica. para que debatan un problema. un luxo ao alcance de moi poucos espazos semanais. e ás veces supérase. e que constitúe o programa de máis éxito da Televisión de Galicia. cumpriu os cincocentos programas en antena. pola contra. O target do programa é xente maior e. magazines e talk shows Dentro do marco xenérico dos programas de debate e conversación. o voyerismo. converteuse nun auténtico fenómeno sociolóxico que transcende as fronteiras galegas a través da canle internacional. os coloquios consistiron nunha xuntanza na que se convoca un número limitado de persoas. Con perdón recibe o premio Agapi ao Mellor programa de televisión de 1998. o show que presenta dende as súas orixes Xosé Ramón Gayoso. o dereito á intimidade. a primeira coprodución galego-portuguesa da Televisión de Galicia. encádrase un subxénero concebido como unha reunión de persoas. ao límite da lei ou dos sentimentos e da dor humana. Cada unha delas constituirán unidades independentes. Nos talk show búscase intencionadamente a combinación do entretemento. Nalgunhas probas contan coa colaboración dos convidados ao programa (cantantes. Rózase. á honra e á propia imaxe das persoas 153 . Trátase dun cóctel de estilos musicais que aposta pola música e o espectáculo. considéranse como unha reunión de persoas que se xuntan habitualmente para conversar. en toda Sudamérica Luar goza dunha grande audiencia. E sigue invariable na programación. o dramatismo constitúense en elementos integrantes destes programas. segundo un estudo elaborado por GECA. no que só un dos concursantes. cun 25 e un 30% de share. declaracións rechamantes. A información perde parcialmente a súa rigorosidade e contáxiase de ingredientes espurios. O morbo. ademais de acoller os novos valores que buscan un sitio no panorama actual. A información rosa abunda na TV e tenderá a aumentar a diversión e o espectáculo. Por outra banda. Dirixido por Manolo Bello. que comentan cousas sobre a súa vida e actividade. que é moderada por un condutor ou varios.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA No mes abril de 1992. tras superar todas as probas.

Sitio distinto integrábano capítulos monográficos. É. producido por CTV para a TVG. na súa promoción turística e na difusión das súas actividades artísticas singulares. foi pioneiro na filosofía que o seu título expresa. con Morris. cada entrega dedicábase a un tema en concreto. e está baseado na difusión dos valores culturais. Emitido pola Televisión de Galicia. Ana Kiro ofrecía actuacións en directo. que propón descubrir como cambiaron as nosas vidas nos últimos cincuenta anos. entre outros moitos. achegaba semanalmente ao espectador entrevistas con coñecidos personaxes do mundo da canción e do espectáculo en xeral. que axudan a evocar unha época determinada. O talk-show Televisión total mestura entrevistas a personaxes pintorescos con seccións satíricas presentadas por algúns dos colaboradores do programa e reportaxes realizadas na rúa. A noite en Branco foi un programa de variedades en directo producido por CTV. Tamén ten xa unha longa trayectoria Desde Galicia para el mundo. no que podían intervir tanto o público do plató como a xente dende as súas casas. A tumba aberta foi un magazine cultural da TVG emitido en 1998 na última hora da noite. cinema. Ademais de conversar con eles sobre as súas vidas e actividades profesionais. para o que conta con expertos e especialistas no tema que se vaia tratar. que parodia todos os estereotipos do cinema negro. por . o magazine nocturno Toda unha Desde Galicia para el Mundo leva en antena desde 1993 vida. Cun tratamento visual anovador e certo toque de incorrección política. con abondosas doses de humor. Este magazine. entrevistas. e que inclue interrogatorios. a través de actividades que se desenvolven tanto nesta comunidade coma nos centros galegos na emigración. facendo especial fincapé na promoción da lingua e da cultura galegas. En Salsa verde facíase unha aposta polo humor á hora de abordar temas de actualidade -na liña de Cruzando el Mississippi. A chave é o espazo de debate emitido pola TVG na madrugada do xoves e presentado por Francisco L. que iniciou as súas emisións o 12 de xuño de 1993. charlas que se ilustran con imaxes de arquivo e música en directo. financiada pola Xunta de Galicia e emitida en primeira instancia por Televisión Española na súa desconexión rexional dos sábados para Galicia e na súa canle internacional.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO protagonistas do tema que se aborda. Dirixido por Antón Reixa e emitido entre 1990 e 1991 na Televisión de Galicia. que pretende analizar distintas cuestións de actualidade. concertos. actuacións de maxia. Qué foi de… era un programa de Productora Faro con formato de magazine que se emitiu con periodicidade semanal na TVG. O fío condutor é a relación entre os dous presentadores e a complicidade que se establece entre eles e os convidados. Iglesias. históricos e do patrimonio artístico de Galicia. estean presentes ou ausentes do estudio. exploraba con especial teima eidos diversos da cultura pop. con seccións de humor. foi producido por CTV. e conta ademais cunha mini-serie humorística. entrevistas e concursos. reflexión e certa actitude punk. e compoñíase de actuacións musicais. Mañá será outro día é producido polo estudio de gravación 1000 de CTV para a Televisión de Galicia. Manquiña e Sergio Pazos como intérpretes. cómic e presentado por Toñito Blanco e Alberto Comesaña. Producciones Vigo fixo para Tele Vigo o programa Cousa Nosa. que foi presentado por Paco Lodeiro e emitido pola Televisión de Galicia en 1996. Este é o caso de espazos como Esta es mi historia (TVE 1) ou El diario de Patricia (Antena 3). Presentado por Xosé Luís Blanco Campaña. As entrevistas a personaxes que no seu día foron portada nos xornais é o ingrediente fundamental do programa. que combinaba entrevistas e personaxes de máxima actualidade con actuacións musicais e concursos. contidos todos abordados dende un punto de vista pouco convencional. Conducido pola cantante Ana Kiro. Esto é noticia foi un espazo de actualidade que comezou a ofrecerse na TVG en xaneiro de 1995. tratábase dun show participativo. unha producción de Pórtico Comunicaciones. un guiño á mafia siciliana que xira en torno á chegada da familia Iuliani á cidade para facerse co control...de Pepe Navarro. baixo a produción de Adivina Producciones.

El bus (Antena 3). no seu posto de traballo. Os reality shows gañan prestixio en Estados Unidos e convértense en todo o mundo nun xénero cada vez máis respectado. 4. desempeñando a súa actividade profesional diaria. Pero a súa materia pendente era —e segue sendo en moitos países— gañar o respecto dos críticos e quitar dunha vez por todas a mala fama e etiqueta de xénero menor. para amosar a situación e como é a vida de milleiros de galegos que un día emigraron por diferentes motivos. a educación de adultos e nenos ata as actividades do sector primario. dedicada á revisión paródica dos mellores programas da casa e doutras cadeas de TV. A produción correu da man de Filmanova. persoas correntes facendo a súa vida normal. dado que as cadeas recorren a eles para axustar a súa programación ou para cubrir imprevistos. en moitas ocasións. Emitido na Televisión de Galicia. de TVG.4 Reality shows Un reality show é un formato de entretemento baseado na retransmisión de imaxes máis ou menos reais —ou supostamente reais— de persoas actuando de forma cotiá: policías. ao tempo que responde á demanda de información especializada de certos sectores da audiencia. deste xeito. e o propio medio televisivo é obxecto de mofa nunha das seccións do programa.5 Espazos divulgativos Pola súa banda. programas que se ocupan de materias de interese xeral. Zapping.2. Todos os programas teñen en común as parodias e os entrevistados enfróntanse a preguntas e situacións pouco habituais. etc. Son programas que se sitúan no límite entre a realidade. nun estudio de gravación habilitado coma casa. unha función de comodín. 4. Ofrécense tamén reportaxes elaboradas polos propios reporteiros do programa. que van dende a saúde. Este tipo de produtos aínda non foi demasiado explotado polas produtoras galegas nin polas cadeas para a súa emisión. Segundo o Anuario da Televisión 1999 de GECA.2. Cooperar co sistema educativo e a cultura é un dos obxectivos básicos da televisión educativa. ante a aparición de acontecementos puntuais. como moitos veñen augurando dende finais dos anos noventa. os espazos divulgativos ou de lifestyle pretenden cumprir cunha das funcións da televisión: a de formar. etc. a simulación e a ficción e participan das peculiaridades dunhas e doutras creando unha situación nova. polo xeral de eventos deportivos ou políticos. e presentado por Mari Carme Mella. bombeiros. Máxima audiencia. A Televisión de Galicia rexistra numerosos programas deste tipo.com. Algúns exemplos deste tipo de programas son Gran hermano (de Tele 5). nas súas viaxes a aqueles países onde a presenza de galegos é importante. Hotel Glam (Tele 5) ou Supervivientes (Tele 5). Lonxe de morrer. Que a telerrealidade conquistou a audiencia en todo o mundo é un feito indiscutible. cultural e divulgativa.2. segundo informa o portal de Internet especializado en televisión Vertele. Os galegos que viven no exterior teñen en Encontros o seu sitio. supuxo o reencontro dunha parella artística que marcou unha época nos primeiros anos da canle autonómica. a telerrealidade converteuse nunha peza absolutamente indispensable nas programacións de televisión estadounidenses.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA outra parte. a de Manquiña e Morris. un dous programas que maior audiencia acada dos que se inclúen na programación do Centro Territorial de Televisión Española en Galicia. e mesmo o estigma de telelixo. cada semana ofrece reencontros familiares e achégase ata as comunidades galegas que hai no exterior. xa sexa na súa casa. os formatos singulares cumpren. todos eles de produción propia. dedicados 155 . nun formato que combina a revisitación de secuencias clásicas por actores profesionais e as probas do casting aos actores adoutrinados.2. Gran Casting é un casting–ficción onde os actores interpretan secuencias de series e películas universalmente coñecidas. Atopamos.

A cociñar con Paco Feixoo. Mercuria. que leva máis dunha década en antena achegando consellos para unha vida sa. DeZine ou Todomotor). Mercuria preséntase coma unha revista televisiva de arte nova e de vangarda. unha función vertebradora da programación da canle. Arroz con chícharos foi un espazo de cociña emitido pola canle autonómica (1991-92). O programa.500 programas. con apenas variacións. Trátase dun programa dedicado á cociña galega. destacaron no seu momento A Trabe de Ouro (1987). O Centro Territorial de TVE en Galicia. foi unha producción de Productora Faro e Galizazul para a canle autonómica. recuperou imaxes do arquivo histórico e da memoria dos protagonistas. Educar hoxe é un programa da Televisión de Galicia. emitíronse 919 programas de 20 minutos cada un. en contra da definición ofrecida. que pretende ser didáctico e ameno. de ritmo áxil e de seccións abertas a todo tipo de públicos. deportistas en xeral que xa pasan do cento e que contaban en primeira persoa as súas experiencias nos Xogos Olímpicos. así como aos educadores. Entre os programas de debate ou de distintos temas culturais. remeiros. Pola súa banda. xornalista que participou en tres olimpiadas. que se emite dentro do magazine A revista. e mesmo polas educacións especiais. nadadores. presentado por María Pujalte e producido por Productora Faro. Con C de cultura . un achegamento da poetisa Yolanda Castaño ás pantallas de Televisión Española en Galicia. cumpriu a finais de febreiro do 2005 os 1. presentado por Manuel Torresiglesias. no que se ofrecen reportaxes sobre a actividade educativa en diversos aspectos. pola súa estabilidade na programación e porque se emiten. xogar e axudar os máis cativos da casa. En total. emitido diariamente pola TVG. poesía. Saber vivir…) ou a alimentación (A cociñar con Paco Feixoo. onde se amosaban as suculentas receitas da cociña galega. Ó pe da letra é unha produción propia interna de TVE en Galicia. no que se visitan os mellores fogóns dos restaurantes . A divulgación sanitaria é a razón de ser de A saúde. Os formatos habituais da canle autonómica caracterízanse. dende 1993 a 1998. xunto cos informativos. Galegos de ouro. Ao pé da letra…). un microespazo producido por Formato Producciones para a Televisión de Galicia. Galegos de ouro foi un programa de Productora Faro de entrevistas a personalidades da cultura. Galegos no Olimpo era unha serie que pretendía renderlles un merecido tributo aos atletas. adestradores. Saber vivir é o magazine matinal emitido por TVE. Na actualidade. actualmente en antena. que tamén dan cobertura ao ocio e ao deporte (Luces da cidade. Podería dicirse que estes micro-espazos de servizo público cumpren. No eido da cultura. emitido pola televisión autonómica. Tamén a educación ten o seu espazo nas programacións das distintas cadeas. Labranza ou Galicia enteira) ou a cultura e a arte (Vivir aquí. Preescolar na casa vai maís aló de un espazo educativo dirixido aos pais de nenos en idade escolar. o ámbito culinario cóbrese na canle autonómica con Bo proveito con Xacobe. pintura ou teatro e que é producido polo propia canle. á natureza e á ecoloxía (Senda verde. e dirixido polo famoso restaurador galego. nos que pasaron máis de 750 profesionais sanitarios. O Cartafol (1989-90) e Entre a terra e a lúa (1999-00). que pretende ser unha axuda para orientar estes pais a educar. que contaba con personalidades famosas como convidados. dende os inicios da programación. que presenta cada semana as novidades e tendencias da literatura galega. emitido pola TVG. que cada semana ofrece aspectos descoñecidos da cultura do libro. dende a educación primaria ata a universitaria. pasando pola secundaria. atópanse espazos que se ocupan dos acontecementos culturais do país. sectores económicos importantes no sistema produtivo galego. Arroz con chícharos…) son recorrentes neste tipo de programas. María Xosé Arrojo dirixe e presenta este informativo de corte cultural. Temas como a saúde (A saúde. producido pola compañía galega Breamo. con máis de oito anos en antena.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO maioritariamente á agricultura e á pesca. Con C de cultura. Etcétera. como Vivir Aquí (1988-91) ou Etcétera (1995-99). baixo a dirección de Octavio Rodríguez. tanto dentro da comunidade coma fóra. dá cobertura a todo tipo de actos e eventos culturais que se desenvolven.

xunto con entrevistas aos directores e actores galegos. Constitúe un exemplo do aproveitamento de sinerxías: dende TVE envióuselles aos diferentes centros territoriais unha serie de tráileres de películas para facer un programa sobre as estreas cinematográficas e en TVE-G decidiron aproveitar ese material e. e da man do director da serie. Xa nos anos 1986 e 1987. que é producido pola propia canle e subvencionado pola Consellería de Política Agroalimentaria. baixo a dirección de Enrique Banet. así como reportaxes sobre o mundo cinematográfico. condución. gandeira e alimentaria e un dos máis veteranos da cadea autonómica. a Coca de Redondela. Finalmente. dirixido por Suso Iglesias e producido pola Televisión de Galicia. o Nadal de Begonte. a matanza do porco. moitos trucos de maxia que os nenos podían despois practicar nas súas casas. Magic é un programa producido pola Escuela de 157 . que se manterá en antena unha tempada. cambia de estrutura e pasa a denominarse O agro. dedicado á natureza. en lugar de perderse. Con periodicidade semanal. as mans especialistas do mago Luis Boyano amosaron. facer algo así coma un informativo do mundo da imaxe. colaboran na alfabetización dixital a través da TV A produción propia do Centro Territorial de TVE en Galicia tratou nos últimos anos de poñer en valor audiovisual os excelentes traballos arquitectónicos que existen na comunidade galega. Paideia. que intenta fomentar as relacións do home coa natureza. que adianta as novidades no mercado do motor. tres anos máis tarde aparece un programa denominado O noso agro. Existen numerosas festas de gran resonancia en Galicia que. achega o espectador a estas vilas para coñecer a súa formación no pasado.. o Corpus en Ponteareas e Bueu. Senda Verde foi un programa de produción propia interna emitido pola TVG entre 1995 e o 2000. dan a coñecer oficios que seguen tan vixentes e valorados como o forxado. que permiten manter fresca a imaxe deses acontecementos sociais: o Entroido de Verín e Xinzo. os boteiros. A Televisión de Galicia incorporou á súa grella no verán de 1985 o espazo A terra. onda ás promocións de producións foráneas e as novas deste sector. unha emisión diaria sobre información agraria. co programa Cascos históricos. a Festa da Istoria en Ribadavia. xunto con reportaxes de seguridade. Algo semellante sucede coa tradicións. completándoo con curtametraxes feitas no país e con noticias sobre o sector. Tamén a sétima arte tivo sempre o seu oco na programación televisiva en Galicia. artesáns e músicos. entrevistas. O equipo de profesionais galegos de TVE permítelles aos espectadores unha visita aos obradoiros dalgúns dos artesáns de máis sona en Galicia. como se fosen sinxelas receitas de cociña. de producción propia e presentado por Uxía Blanco. Cun formato similar. a Semana Santa en Ferrol. tomaron máis pulo e reforzan a identidade da comunidade. a través do programa Arte nas mans. o barro. Super Sport Motor é un espazo emitido pola canle autonómica e presentada por Xoán Torrón. tentaba introducir os máis novos nos segredos da maxia. Viveiro e Cangas. O programa Manda truco. cunha duración de media hora semanal. Non 2002 naceu Kinoki. A Consellería de Innovación e a Fundac. Con guión do arquitecto e profesor Soraluce. Na mesma liña. da man de Xacobe Pérez. ligadas moitas ás festas e outras á mesma dinámica dos pobos: os fachos de Castelo. Carlos Fernández. que analiza a actualidade cinematográfica con especial atención ao sector audiovisual galego. un programa semanal producido por TVE e que se emitiu por La 2 en desconexión para Galicia. á ecoloxía ou ao deporte e á vida ou aire libre. Pola súa parte. O centro territorial elabora periodicamente documentais baixo o título de Festas e tradicións. pero o espazo actual da cadea dedicado ao cinema é DeZine. consellos e novas de interese para os condutores. etc. os Milagres de Caión ou os Reis de Pedrafita. Ao longo das 120 entregas emitidas nos anos 1996-97. Miguel Anxo Fernández presentou e dirixiu na TVG o programa Galicia no cine e Versión original. dedicado á agricultura. que se ocupa da actualidade audiovisual e que pon en antena as producións dos novos autores galegos neste eido.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de máis sona de Galicia..

No caso Chambo. a Consellería de Innovación e a Fundación Paideia colaborarán no desenvolvemento dun proxecto piloto de alfabetización dixital a través de televisión. producido por CTV para a Televisión de Galicia. de modo que se motiven e adquiran os coñecementos necesarios. producido por CTV para a Televisión de Galicia. 4.2. Unha cadea alemá mostrou no seu momento interese en lle comprar os dereitos do formato do programa á produtora. Revolución MP3 foi un espazo producido por TVE Galicia. que trataba a actualidade musical galega e amosaba os novos grupos que traballan no país. mostrábase como o segundo formato autonómico máis eficaz. a razón de dous por programa. ao tempo que recuperaba a memoria de clásicos da música galega cunha imaxe con constantes referencias a internet. O rei da comedia. O proxecto piloto articularase a través dun concurso de televisión. co que se familiarizará aos cidadáns. Televisión de Galicia estreou en xullo do 2004 na franxa de mañá o Arrampla con todo. a TVG estreou en xullo do 2002 o que supón o seu primeiro programa de telerrealidade da man de CTV. Eureka foi un programa de divulgación científica destinado ao público infantil e xuvenil. Tamén se pode incluir no apartado musical o veterano. Tendo como fío condutor unha casa e os temas prácticos do día a día. un concurso internacional que porá a proba a destreza de dous participantes para superar unhas cuestións básicas do fogar. Pola súa banda. que é o encargado de elixir o gañador. Pola súa parte. Moderato Cantábile (1993-94) ou Con música propia (1995). que son os encargados de dar a coñecer os seus inventos e descubrimentos dun xeito ameno e divertido. Clipmanía (1992-94) ou Chambo (1999-00) e outros nos que a música tradicional e clásica eran as protagonistas. como Cancioneiro (1986). no manexo de Internet.2.6 Musical A Televisión de Galicia contou habitualmente na súa programación con ocos nos que a música para os máis novos era o motivo fundamental. traballo e comunicación. que se presentou baixo a forma de parodia dos espazos de televenda. que contaba con actuacións en directo de grupos galegos. no que sete concursantes previamente seleccionados intentan gañar a simpatía do público.2. 4. que se enmarca dentro da Estratexia Galega da Sociedade da Información.8% de share e era emitido en prime time. Clásicos Sony. Clan Clip (1989-90). no que dous participantes compiten poñendo a proba tanto os seus coñecementos de cultura xeral como de actualidade. Os protagonistas deste espazo.7 Concursos Todos a bordo é un concurso de televisión de carácter cultural de emisión diaria. son os científicos máis importantes da historia. españois e portugueses. era un programa musical producido por Productora Faro.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imagen y Sonido de Vigo para Tele Vigo no que se executan diversos trucos de maxia e ilusionismo. de Xosé Ramón Ganoso e Manuel Abad. baixo a dirección de Xaime Fandiño e emitido pola Televisión de Galicia. sobre todo aos colectivos cun maior risco de exclusión. A súa axilidade mental e a súa habilidade formando palabras son os eixes sobre os que xiran a maioría das probas. como Atlántico (1986). co que pretenden incentivar o uso das novas tecnoloxías entre os galegos de modo que as empreguen como ferramentas de aprendizaxe.2. . Luar. Grandes musicais da Televisión de Galicia alcanzou na tempada 2000/01 un 20. nas mañás da canle galega. Tras un periplo de moitas probas realizadas por distintas localidades de Galicia. denominado Terceira Rede. Radio onte (1990).

teñen forza suficiente para renegociar favorablemente os termos contractuais.324). onde a cadea sufraga a totalidade do presuposto da serie ou serial e lle entrega á produtora arredor dun 15% sobre esa cantidade en concepto de beneficio industrial 148 . parece máis propicia a albergar un humor máis fresco e unha maior reflexividade sobre o xénero e o medio. as empresas normalmente poden negociar unha maior participación na futura explotación do Copyright. pero compensan esta dependencia mediante unha estrutura moi áxil e de baixo risco económico. que só poden romper cando teñen un grande éxito de audiencia. cunha duración media dunha hora. Os seriais adoitan ser produtos corais sen actores de sona. Normalmente. sen ningunha indemnización adicional. esta poderá tomar a decisión de rescindir o contrato e só pagará ata o rodado. Segundo o profesor Álvarez Monzoncillo. Entón. á progresiva conexión dos telespectadores a estas a medida que pasan os minutos. as necesidades de capitais e de estrelas para convencer os clientes. segundo apunta Álvarez Monzoncillo.828 horas. No caso de que tras catro ou cinco capítulos a serie non alcance a media da cadea. segue vixente. normalmente para as canles autonómicas. As barreiras de entrada que fixaron a decena de empresas que producen as series de ficción son considerables. á que hai que lle sumar preto de trinta minutos de publicidade 146 . tanto para as cadeas coma para as produtoras asociadas. Francia (665) e Italia (504). unha forte competencia que obriga a non baixar a garda e a saída aos mercados internacionais (tanto coa exportación directa do produto como coa venda do seu formato) son algúns dos factores sobre os que asentan os bos resultados da ficción española en televisión 145 . Isto débese a que as cadeas financian na súa totalidade as series ou seriais. a maioría das series prográmanse ás dez da noite.3. entre outros factores. a forza dunha imaxe marca que fai que as canles de televisión sigan traballando coas mesma produtoras. un bo resultado de audiencia non lle supón á produtora maiores ingresos a curto prazo. Pola contra. os contratos estipulan a realización de trece capítulos e renóvanse pola mesma cantidade ou polo dobre se a serie está ben asentada. o saber facer dalgúns empresarios.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. o custo de transferencia de pasar a novas produtoras coas que o cliente está afeito a traballar e o efecto de experiencia que fai que o éxito reforce o éxito. cunha media de 1. con claves dramáticas e a súa audiencia é fundamentalmente feminina. uns custos moderados. En termos xerais.465 horas semanais. Segundo os datos do Informe anual da comunicación 2000-2001. o que xera unha curva ascendente de audiencia que hai que rendibilizar en termos publicitarios. o negocio da produción de series é rendible polo momento. pódese dicir que as produtoras están supeditadas ás decisións que tomen as cadeas. Estas barreiras levántanse inexorablemente polas seguintes razóns: importantes economías de escala que obrigan a un novo competidor a incrementar os custos de producción. 147 Os custos de entrada para novas produtoras no mercado da produción son bastante elevados. de luns a xoves.2. Os provedores quedan así inmersos nunha relación de dependencia. 145 Cunha media anual de 1. De forma esquemática.3 4.2. 148 159 .1 A produción de stock Series de ficción para televisión O punto de partida do éxito masivo das series de ficción en España pódese situar en 1991. o axuste entre oferta e demanda. O marco de relacións entre as empresas produtoras e as emisoras de televisión está constrinxido por unha alta desigualdade entre as partes. Cando teñen un éxito. e non producen ficción en termos xerais. aínda que loxicamente os competidores potenciais teñen algunhas oportunidades 147 . Alemaña está á cabeza. A súa duración (media hora) é o máis inédito nun prime time que adoita ser solucionado dunha vez con programas máis longos. España converteuse no segundo país da Unión Europea na produción de series de ficción. unha xestión e unha mercadotecnia axeitados. A venda das series é unha forma de recuperar o investido Unha importante porcentaxe das produtoras que traballan neste eido produce soamente un programa. Como alternativa á comedia doméstica. A produción propia en España creceu máis dun 40% dende 1998 (851 horas) e supera a de países comunitarios cunha longa tradición. malia certos signos de esgotamento. 146 Esta longa duración das series responde. No que respecta á produción externa. como o Reino Unido (1. xa que as canles de televisión tenden a traballar con aquelas que demostraron a súa capacidade de éxito. Estrutúranse cunha planificación anual e teñen unha maior calidade que as telenovelas latinoamericanas. e ao desexo de superar en tempo á serie rival e provocar un transvasamento de espectadores aos que se intentará fidelizar para futuros episodios. e só entón. O descubrimento recente da comedia de situación representou un desafío que os produtores se senten orgullosos de superar con éxito. as televisións optaron por recorrer á chamada produción delegada ou financiada. data a partir da que se produce unha tendencia alcista en termos de audiencia que aínda. controlan os seus custos e quedan co Copyright. Unha progresiva profesionalización dos equipos artístico e técnico. a chegada de novos formatos televisivos.

a primeira sitcom realizada en Galicia gravada con público en plató. e sobre todo. CTV producira Os outros feirantes. Libro de familia. iso si. as súas tipoloxías de personaxes e escenarios locais son un importante achegamento da televisión á complexa e variada rede de culturas. Televisión de Galicia emitiu en 2004 catro series de ficción. que gozou dun grande éxito en Televisión de Galicia e que Telemadrid se viu forzada a eliminar da súa grella ao cabo dunhas poucas emisións. Os policías. Ademais. cada vez que un programa de ficción producido por unha televisión autonómica traspasa o seu propio territorio. A venda das series. que necesitou ser dobrada a un español menos ibérico. Así aconteceu coa serie galega Mareas vivas. Á espera de que o Goberno autorice a libre difusión por todo o Estado español das canles que integran a FORTA. Colombia e Estados Unidos. De feito. conta a historia de Miro Pereira (Ernesto Chao). e acaba de estrear Cuarto sen ascensor. os irmáns ou os fillos xa non constitúen máis que meros referentes anagráficos. que se emitirá en castelán en Venezuela. unha serie baseada na obra de Álvaro Cunqueiro do mesmo título. como sucedeu con Compañeros. a primeira comedia de situación producida e interpretada integramente por persoal galego. aínda que. Pratos Combinados. conscientes de que a primeira obriga da televisión é entreter o seu público. cun mundo violento e hostil. xornalistas. México. o programa máis visto das dúas últimas tempadas foi a ficción seriada de produción propia. Pratos combinados. se confronta. Rías Baixas e As leis de Celavella). Televisión de Galicia. que recollía historias ambientadas na Galicia de posguerra que supoñían unha antoloxía da Pratos combinados. Producida por Editorial Compostela para Televisión de Galicia. alumnos ou profesores da ficción doméstica sitúanse agora nun marco profesional e urbano no que os pais. Nos últimos anos apréciase un incremento dos escenarios rurais nas producións de maior audiencia de todas as televisións autonómicas 149 . os índices de audiencia obtidos polas catro televisións autonómicas que están a producir series de ficción (TV 3. con fortuna desigual. rodeado de amigos e de inimigos. é outra forma de recuperar o investimento. Pero xa antes. a súa dona Balbina (Mabel Ribera) e demais familia ⎯retornados da emigración⎯. Canal Sur e ETB) deixan constancia dos magníficos resultados que lles reporta. ata converterse no eixe estrutural da maior parte dos nosos relatos. coa única excepción do realizador. todas elas nos primeiros postos dos programas con máis audiencia (Pratos Combinados. para a súa emisión diaria en prime time a cargo dunha das canles comerciais máis potentes de Venezuela. Segundo un estudo realizado pola EAVF. . leva en antena dende 1995. se ben cómpre precisar que esta exportación require ocasionalmente dun gasto adicional. as cadeas autonómicas acreditaron nos últimos anos o éxito que a ficción próxima ten entre os espectadores. A consolidación do xénero policial constitúe tan só unha expresión particular da tendencia a substituír a trama familiar dos dramas españois por unha complexa rede de relacións persoais e laborais na que o individuo. Na tempada 2004-05 emítense catro series propias (Rías Baixas. a Televisión de Galicia asinou a finais de 2004 un acordo internacional para a produción en toda América. que rexentan un típico bar galego por onde pasan personaxes cómicos como o curmán Antón (Antonio Durán Morris) ou o repartidor Paspallás (Sergio Pazos). e novas tempadas de As leis de Celavella). O tratamento das tradicións. desprendido dunha vez por todas da cuncha familiar. Pero na maioría dos casos logrouse unha simbiose entre fórmulas de éxito da televisión internacional e as novas xeracións de guionistas e produtores. Terra de Miranda. foi a primeira serie producida e interpretada integramente por persoal galego 149 Apréciase ademais no ámbito estatal o ascenso meteórico da acción nas series españolas. en 1989. a lingua propia. a experiencia sáldase xeralmente cun rotundo fracaso de audiencia na comunidade receptora. Na súa décima tempada en antena. En todas elas. dos formatos. os índices de audiencia consolídana como unha das de maior aceptación en Galicia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A explotación das series nunha primeira ventá de pagamento comezou a paliar hai un ano as limitacións da súa amortización nun mercado pequeno e no que nin sequera circulan ben as producións das cadeas autonómicas. O mercado de Latinoamérica suple ás veces a inexistencia do nacional.

Luís Tosar ou Victor Mosquera. e os problemas que lle ocasionan o grupo de empregados co que conta e os diversos hóspedes que nel se van aloxar. dende xullo de 1999 ata decembro de 2000. ambientada na vila mariñeira de Portozás. unha serie producida por CTV para TVG. e trata sobre catro profesionais dunha empresa editorial. Nada es para siempre é unha telenovela xuvenil producida por Voz Audiovisual que retrata a vida dun grupo de estudantes de secundaria de entre quince e dezasete anos en canto aos seus estudos. unha serie de 8 capítulos basada na obra Atlas de geografía humana de Almudena Grandes. que proxecta publicar un atlas da xeografía humana. que permaneceu en antena dende 1998 a 2003 con grande éxito de audiencia 150 . emitida na televisión daquel país. 70. Historias actuais e universais.000 40. que foi dirixida por Boris Querzia e rodada al Alta Definición. nun ambiente moderno e urbano. interpretada por Miguel de Lira.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA forma de sentir e de ser da xente de Galicia e que contou con actores como Alfredo Landa. son o especial ingrediente desta produción.000 60. Ernesto Chao ou Andrés Pajares. logrou picos de audiencia de 40 puntos. Así Multimedia Teleficción coproduciu con TVE Géminis.000 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Resto de Europa Outros Estados Unidos España A familia Pita foi producida por Continental Producciones e emitida pola Televisión de Galicia nas tempadas 1996-97. Ademais. A serie. Monti Castiñeiras.000 30. e foi a primeira serie producida en Galicia para unha cadea nacional. Aldea Films produciu Geografía del deseo. e a súa trama xira en torno á propietaria dun establecemento. Pero non foi un caso illado. amores e problemas familiares.000 10. Manuel Manquiña. Mareas vivas foi unha teleserie producida por Voz Audiovisual a partir dunha idea orixinal de Antón Reixa. Emitiuse tamén con carácter diario en horario de sobremesa en Antena 3. Rossy de Palma. Venganza de amor. unha telenovela de emisión diaria en horario vespertino. que foi dirixida por Mateo Meléndez e interpretada por Monti Castiñeiras. lugar ficticio na Costa da Morte. As tramas da serie.000 20. María Bouzas ou Santi Prego. o xulgado atendido por Pitusa. a 1998/99. 161 . Trátase dunha coproducción hispano chilena. Nesta mesma liña creouse anos despois Pequeno hotel. desenvólvense en torno a unha cantina mariñeira rexentada por Petróleo (Luís Castro). segundo orixe.000 50. emitida na tempada 2001-02. Minutos de emisión de series e ficción na Televisión de Galicia. Carlos Blanco. Víctor Mosquera. entre outros moitos actores. cuxa acción transcorre nun hotel situado ao lado da muralla de Lugo. a emisora de radio local e outros ámbitos do pobo. 1998-2003. conta a peripecia vital dalgúns dos seus personaxes a partir da chegada ao lugar dun xuíz novato. 150 A primeira tempada de Mareas vivas.

como Marcos Orsi. tras Cuéntame cómo pasó de TVE1 e Los 80 de Telecinco. labregos de toda a vida e propietarios dunha tenda de ultramarinos. Manuel. trátase da primeira serie de misterio creada para a Televisión de Galicia por Voz Audiovisual. que conta os avatares da familia Lantaño. unha teleserie rodada nas instalacións de Productora Faro en Vigo e producida por La Región TV para TVG. conflitos xeracionais. A serie. Farruco. Eva Fernández ou Antonio Mourelos entre outros moitos. unha vila galega. amores e desamores. rivalidades e ambicións. Manuel Cortés. nunha cidade indeterminada da xeografía galega. onde viven familias formadas por matrimonios novos. o protagonista da comedia. As leis de Celavella ten unha trama detectivesca. de clase media alta. O seu protagonista. Está dirixida por Quico Cadaval e protagonizada por Ana Kiro. Rías Baixas. Marcos Orsi. Os Ánxeles. Dirixida por Beatriz del Monte. Santi Prego. Zenit Televisión e Continental Televisión están na actualidade coproducindo unha nova serie de ficción para Televisión de Galicia. Atópase co espírito de Belisario. a Televisión de Galicia estreou a principios de 2005 Libro de familia. Gerard Gormezano e Carlos Sedes e interpretada por Camila Bossa. a súa sogra. é unha historia de paixóns. que por cousas da vida ten que refuxiarse no domicilio de Ana. e finalmente. ambientada arredor de 1925 estreada na tempada 2003-2004. correspóndelle a Voz Audiovisual e Zopilote e emítese na Televisión de Galicia dende a tempada 2000-01. que conta a historia de tres familias en Santalla. Tacho González ou Maxo Barjas. segue en antena e está protagonizada por algunhas das caras máis coñecidas do audiovisual galego. a familia dos terratenentes. Xan Pérez.que foi estreada en maio do 2005. na década dos anos sesenta: os Cabanas. baixo o título de O Club das ex.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. Fíos. Teté Delgado e Santi Romay. que consta de 26 capítulos de 60 minutos. un home executado anos atrás. unha teleserie producida por Editorial Compostela e Xosé María Besteiro. acusado dun asasinato. dirixida por Jorge Coira e Chema Gagino e realizada en boa parte en Mondoñedo. é un estudante fracasado de Dereito. Galicia Express foi unha iniciativa de Filmanova para Televisión de Galicia. entre outros. Trátase dunha produción de TVG realizada por La Región en colaboración con Filmanova . A serie. A nova serie conta en primeira persoa a convivencia cotiá da familia de Óscar. con fillos pequenos e adolescentes. cuxa trama se desenvolve na actualidade. narra a historia dunha próspera empresa téxtil propiedade da familia Sueiro xurdida da modesta xastrería que no seu día fundara don Amador. foi interpretada entre outros por Manuel Manquiña. que son guapos. que estivo en antena na tempada 2001-02. . produtores vinícolas galegos. Dirixida por Jorge Coira. Nela ofrécese a visión dunha urbanización de chalés nas aforas da cidade. comeza cando Pablo Veiga volta á súa casa. Ademais. que se emitiu tamén en 2001 con carácter diario en horario de noite. unha familia de indianos apelidados Freire que chegan á vila procedentes de Venezuela. emitida en prime time pola TVG dende o ano 2000. despois de oito anos de estudos e de troula en Santiago. Evaristo Calvo. Nunha vila de tres mil habitantes como Celavella todo o mundo se coñece e todo se sabe. que decide poñer en marcha unha mensaxería. encabezada por don Román. Ao xénero costumista pertence Terra de Miranda. Laura Ponte e Monti Castiñeiras. fan deporte. a coprodución de Zenit Televisión e Continental TV. un inseguro estudante de medicina con con poucas ganas de estudar e un terceiro que pasa o día buscando un sistema para lograr diñeiro rápido. unha serie que recrea a vida das xentes dunha típica vila da Galicia interior. Cuarto sen ascensor é un produto costumista protagonizada por tres amigos que comparten un piso de aluguer: unha metódica e avispada estudante de psicoloxía. Galicia Exprés. A produción. Carolina Vázquez. dirixida por Beatriz del Monte e Antón Reixa. A Televisión de Galicia ten pendente de estrea a comedia familiar para todos os públicos Miña sogra producida por Voz Audiovisual.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA preocúpanse pola ecoloxía e pola alimentación sa.668 42 1. El efecto Iguazú. o inglés vai ser un serial de ficción de 13 capítulos de 60 minutos que CTV está preparando para a TVG.545 Fonte: Elaboración propia. O éxito internacional do estadounidense Michael Moore e a repercusión de documentais españois como Balseros. Non obstante.2. O taller de Pepe é máis ca un establecemento de reparacións: é tamén o centro vital do barrio. só coñece as condicións necesarias para o seu afianzamento e recoñecemento nos anos trinta.583 2003 41 34 75 2003 1. aínda que moitas veces queden relegados ás franxas horarias máis marxinais. ao tempo que cada vez son máis as compañías de produción que compatibilizan a ficción cos documentais. As primeiras experiencias coas imaxes en movemento tiñan por obxecto tan só rexistrar acontecementos da vida cotiá das persoas e dos animais. os docusoaps e as longametraxes documentais O xénero documental ten unha historia recente. co movemento documentalista británico 151 O documental é xa un macroxénero en televisión . 4. Só os programan algunhas televisións autonómicas. un lugar con solera ameazado desde hai anos pola progresiva urbanización da zona. finalmente. Canto xénero cunha identidade propia autónomo e distinto dos restantes. Ao contrario do que xeralmente se afirma.449 1. a reportaxe documental onde prima a investigación xornalística e a actualidade 151 Pódese dicir que o documentalismo ten tres principios: a obrigatoriedade de facer un rexistro in loco da vida das persoas e dos acontecementos do mundo. ten un taller algo especial no centro dun barrio das aforas. Así. non nace ao mesmo tempo que o cinema.096 28. Por outro lado. La pelota vasca.764 2002 28. Asesinato en febrero. inducido por un medio necesitado de innovacións. as televisións nacionais non acaban de apostar por estes produtos. Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1. Panorama Audiovisual. 163 . é o rexistro in loco que se encontra no inicio do cinema e que constitúe a base na que asenta a produción documental. E é que o documental é xa un macroxénero en televisión que. a partir dos datos de EGEDA. 2002-2003. evolucionou derivando en formatos diversos como o documental histórico de recuperación de arquivos e memoria. debe presentar as temáticas a partir dun determinado punto de vista ou perspectiva e.538 2. En construcción. podendo combinalo con outro material.3. Pepe. a contribución dos pioneiros do cine foi mostrar que o material base de traballo para o documental son as imaxes recollidas nos lugares onde se producen os acontecementos. chamado “O Inglés” en recordo dunha breve estancia no Reino Unido. Emisións de documentais na Televisión de Galicia segundo o formato. debe tratar con creatividade o material recollido in loco.710 2003 27. Pepe. Ou dito doutra forma.2 Os documentais. o exótico de natureza e aventuras.045 30.692 72 1. La espalda del mundo ou Invierno en Badag) alentaron a esperanza de que o cinema documental deixe de ser un subxénero para minorías. a recente inclusión dunha categoría específica para documentais nos Goya e nos Premios José María Forqué deulle un importante pulo.

O golpe de estado contra a República trunca esta evolución e remata coa vida de Bóveda. as editoriais poden ser fontes de financiamento interesantes. Non obstante. é o protagonista do proxecto do mesmo Xan Leira que se vén rodando en Galicia. como os produtos multimedia ou os coleccionables. xunto coa repercusión que este autor e a súa grande obra tiveron na literatura galega. mecenas. Trátase dun ámbito moi rico en contidos culturais que. dous documentais en EE. En canto aos documentais. mediante unha distribuidora allea. nas salas comerciais. Enerxías renovables. A CRTVG xa explorou estas posibilidade comercializando. Trátase dunha coprodución de Continental TV con Senderos Imagen (México) para a TVG. 153 . Mediante a voz de toda unha miríade de persoas que o coñeceron persoalmente móstrase como era o Castelao real e como a súa figura era percibida polos seus coetáneos. 1911-1981 (2001). De mar a mar. acadando mais pulo e máis importancia na economía galega. aliándose coas novas tecnoloxías. Relacionados con temas económicos e sociais. narra a vida de Xaquín Lorenzo Fernández a quen no ano 2004 se lle dedicou o Día das Letras Galegas. Álvaro Cunqueiro. 154 Alexandre Bóveda. Montevideo e Bos Aires. poderá unha vez máis preservar a riqueza cultural. un persoeiro clave nas primeiras etapas do noso audiovisual. de Saga TV para CT TVE Galicia. Lorenzo Varela. e o proxecto continúa coa presentación de . no que conformará unha viaxe coral á chamada “movida madrileña” a través dun dos navegantes máis talentosos e carismáticos que deu España nas últimas décadas. Xan Leira traballou algúns anos nunha triloxía documental sobre a historia da Guerra Civil en Galicia. para ser estreado no 2005. Os novos soportes (CD-rom) e o mercado do DVD tamén lle abren novas posibilidades ao produto documental 152 . animador e mestre de moitos dos actuais directores de cine galegos. Estes documentais combinan o arquivo sonoro e gráfico do personaxe e as entrevistas a persoas que mantiveron un estreito contacto con eles. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar as Letras Galegas 2005. A figura do pensador galego máis destacado do século XX serve de fío condutor no documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) para irmos coñecendo Galicia dende comezos de século ata 1951. É importante destacar que o documental pode conseguir un bo nivel de audiencia sempre que se emita un produto de calidade e nun bo horario e situación axeitada dentro da grella de programación. A estes habería que engadir o IDFA. a creación do Estatuto de autonomía e o triunfo electoral da Fronte Popular nas eleccións de 1936. A primeira parte presentada foi Castelao e os irmáns da liberdade (2000) Alexandre Bóveda: unha crónica de Galicia Mártir (2004) 154 153 . Tamén co fío narrativo dun debate. crónica da Galicia Mártir (2004) é un documental biográfico sobre Alexandre Bóveda que mostra a Galicia dos anos trinta onde xorden o movemento obreiro organizado. en Marsella. a súa explotación natural está na televisión de pagamento e a televisión en aberto e. El baile sigue é un proxecto de documental sobre o músico e pintor Carlos Berlanga. que acadou un premio ao mellor documental no Puerto Rico Film and Video Festival 2000. Será dirixido por Emilio Mac Gregor. ocasionalmente. de Saga TV para TVE Galicia. documental sobre a figura de José Enrique Diaz Noriega. un galeguista que protagonizou a chegada da II República. son varios os documentais producidos nos últimos anos. que se celebra en novembro en Amsterdam. Multinacionais galegas (2002) baseada na investigación das empresas galegas que. está producindo Pensando en Soledad. Memoria dunha terra. pola súa banda. a constitución do PG. tamén admiten un amplo abano de posibilidades de explotación derivada. IB Cinema. consolídanse no mercado internacional. o realizador galego Carlos Velo. Vieiros (2000) é un documental de Costa Oeste sobre a intensa vida e obra dun dos precursores do documentalismo cinematográfico. O mundo editorial e o mundo do documental están chamados a entenderse. UU sobre escritores galegos de gran sona: un sobre Camilo José Cela e outro sobre Álvaro Cunqueiro. Nese sentido. o gran debate (2002). Xocas (2004). narra a vida do escritor de Mondoñedo no seu contexto. amosa os distintos tipos de enerxía renovables. a consolidación dos partidos políticos de esquerda e a constitución do Partido Galeguista. 152 En primavera teñen lugar tres mercados de documentais moi importantes: en marzo celébrase o MIPDOCc en Cannes.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO e o docusoap de personaxes e situacións do presente. en maio o Mercadoc en Málaga e en xuño o Sunny Side. En Galicia producíronse algúns documentais de corte histórico-biográfico nestes últimos anos. Madrid. dende distintos sectores. a súa implantación na nosa terra e as diferentes posturas dos sectores implicados no seu uso. ano da morte do líder galeguista.

Almacén (2005) é un documental producido por TV7 que propón unha reflexión sobre o sistema penal no mundo occidental e sobre a reinserción social dos reclusos. Recuperar a memoria esquecida das penurias dos traballadores é un dos labores do documental dirixido por Rafael Cid titulado Carrilanos. dedicándose principalmente á fabricación de compoñentes e máquinas para a elaboración das distintas fases dos automóbiles este é o fío argumental do documental Automóbil feito en Galicia (2003). como os do Urquiola. o aspecto económico-industrial cada vez máis punteiro e competitivo. asistindo á poxa pública das mesmas. 165 . é unha denuncia social que aborda o tema da construción a partir da problemática vivida por 47 familias que compraron unha vivenda en Cecebre. achega o espectador á realidade dun colectivo de persoas con problemas de visión que loitan pola integración. SERGAS (2002) afonda nos novos sistemas de aplicación de tratamentos que os enfermos reciben na rede publica de sanidade. A través das testemuñas dos superviventes. ciclismo ás cegas (2002). o Baitín. Outros documentais dedícanse a temas históricos. Da mesma produtora é Emigrantes. A acción do documental A memoria nos tempos do wolfram (2003) desenvólvese ao comezo da Segunda Guerra Mundial. cóntanse as vivencias dos galegos que ían segar a Castela e a La Rioja. En paralelo ás entrevistas aos protagonistas daquela migración laboral. Todos eles foron producidos por SAGA TV para TVE Galicia. rodadas nos seus escenarios naturais. as olladas. e por outra. de SAGA TV para TVE Galicia. Este documental pechou a I Semana del Documental Español en Madrid. como o Santa Isabel. Durante a primeira metade do século XX. A historia de Galicia está traxicamente marcada polos accidentes marítimos nas súas costas: o documental Terra de náufragos (2002). unha produción de Continental e Tornasol paralela á rodaxe da longametraxe Heroína. en terra de emigrantes (2001). o Panchito. Novas tecnoloxías. unha produción de Compostela Visión dirixida por Tonecho Antón. utilizando neste caso a bicicleta como unha das súas armas. dirixido por Jorge Algora e producido por Adivina Producciones é unha homenaxe ás xentes que traballan. Seis nais galegas reviven a vida deses fillos adolescentes que se perderon pola droga en Nin tolas nin terroristas (2005). trata sobre aqueles para os que a rutina de viaxar a cotío ao traballo é. Entre 1927 e 1957 milleiros de traballadores galegos construíron en pésimas condicións a liña do ferrocarril entre Puebla de Sanabria e Ourense que se mantén hoxe en día. Cercanías (2004). Adosados (2004). Galicia converteuse en El Dorado para moitas persoas que procuraban diñeiro doado ou simplemente un traballo naqueles duros anos da posguerra española.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galicia en flor (2002). pero tamén outros non menos dramáticos. contada polos seus protagonistas. viven e morren no mar. a imaxinación e a viaxe en si. cando un mineral se fixo necesario para o Estado alemán: o volframio. o Dauka. A paisaxe. a Xana e tantos outros que conforman xa a mitoloxía do mar de Galicia. Cinco emigrantes galegos e 15 inmigrantes de distinta procedencia narran as súas experiencias para reflexionar sobre esta cuestión social. un tren de proximidades. Tandem. investindo os seus aforros no ano 1999 e cinco anos máis tarde. e na que as protagonistas da historia orixinal relatan o que significaron aqueles anos de loita fóra e dentro das súas familias. baixo a dirección de Manuel Abad. interesase pola importancia que ten o cultivo das flores en Galicia dende dous puntos de vista. o Marbel. o Mar Exeo e o Casón. cada mañá. Máis vinculados a temas sociais producíronse algúns documentais. En Segadores (2002). cóntanse naufraxios coñecidos por todos. vanse inserindo cortes nos que se reconstrúen escenas típicas da sega. Aillados (2001) é un traballo de investigación presentado cunha metodoloxía de historia oral sobre o penal da illa de San Simón durante os anos da Guerra Civil española (1936/39). Os túneles do tempo (2003). SAPRAGA. dirixido por Xulio Nogueira. o La Isla. servicios de protección (2002) de SAGA TV mostra os sistemas de salvamento e os servizos cos que contan as praias galegas. por unha parte. moitos españois tiveron que emigrar. os familiares das vítimas e os profesionais do salvamento. o aspecto social e emotivo arraigado na nosa terra. que gañou ou Premio Galicia de Comunicación de Televisión 2004. Nas últimas décadas formouse unha estructura empresarial en Galicia relacionada co sector automobilístico. e a comezos do XXI son moitos os inmigrantes que viven con nós.

As mans dun pobo (2004) foi dirixido por Ovidio Fernández e aborda novamente o tema do Prestige. a fauna. La piscicultura marina (2003) é un documental de divulgación científica que integra imaxe submarina e microscópica nunha obra audiovisual. foi un dos primeiros programas con imaxe submarina en Galicia. de SAGA TV. A costa ferida conta a loita da comunidade científica por analizar e mitigar os efectos da marea negra provocada pola marea negra nos ecosistemas mariños e por restaurar o equilibrio natural da costa galega. No tocante ás imaxes submarinas e ás gravacións especiais. unha produción de SAGA TV para TVE. Parque Atlántico é un proxecto de documental de natureza en gran formato BETACAM dixital de SAGA TV. Tucho Bouza. o espectador é testemuña de como a catástrofe do Prestige converte un ecosistema único como o galego nunha lameira de area e fuel. dirixido por José Ángel González e producido por Filmanova en colaboración con Igeldo Komunikazioa. Nesta liña. constituído recentemente e bastante descoñecido para un amplo sector da poboación. se analiza o dispositivo de extracción do fuel que permanecía no petroleiro a 4. Mar de estrelas (2003) é un documental de Jorge Candan arredor dunha viaxe submarina na que o fondo das rías galegas e as especies que alí habitan se converten nunha galaxia cos seus planetas e estrelas. ademais de adquirido no ámbito internacional por The History Channel.000 m de profundidade. o mesmo equipo de TVE que cubriu a catástrofe para os informativos volve entrevistar os bateeiros e percebeiros. realizado por José Irisarri. Dous anos despois. convén destacar Prestige. Este documental foi seleccionado para participar na convocatoria dos Premios Renè Descartes da Comunidade Europea e obtivo xa en novembro do 2003 ou primeiro premio da Área Científico-Técnica da XI Bienal Internacional de Cine y Vídeo Científico de Zaragoza. Muxía. ou meu mundo no Festival Internacional de Cine e Vídeo Independente naquela cidade. senón dos propios veciños da vila. tanto dos máis críticos coa xestión da crise como dos que a aproban. Investigación mariña (2002). Manuel Uhía e David Morales e proxectado no mesmo certame. a flora. Pola súa banda. política na Costa da Morte (2003) trata as repercusións da catástrofe do Prestige na vila mariñeira de Muxía dende o punto de vista electoral. O mar das Cíes (2004). . céntrase nos distintos hábitats da zona de influencia das illas Cíes. os logros que se acadaron e as grandes perspectivas que se teñen á vista. na que. no momento no que a marea negra castigou xa a Costa da Morte e ameaza con internarse na Ría de Arousa. a interrelación de ecosistemas e a loita pola supervivencia das especies que conviven na ría de Vigo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO De entre os documentais que xiran en torno ao desastre do Prestige. sobrevivir al Prestige (2003). que pretende ser un dos mellores soportes para a divulgación da riqueza ambiental do parque nacional marítimo-terrestre das Illas Atlánticas. que amosa ao espectador como o descoñecido e laborioso traballo da investigación básica e a súa aplicación permitiron que na actualidade sexa posible a cría de peixes mariños en catividade. introduce o espectador no mundo das investigacións mariñas en Galicia. desastre en la Costa de la Muerte (2003). El emperador del Bronx. O fío condutor do documental dirixido por Ricardo Llovo e producido por Lugopress non é a ollada nin dos políticos nin dos voluntarios. A produción foi exhibida na XIII Semana de Cine Submarino de Vigo. Acuicultura en el tercer milenio (2003). O 15 de novembro de 2002 remataba a espera agónica: chegaban á Costa da Morte as primeiras manchas de cru procedentes do Prestige. nun reto tecnolóxico sen precedentes. amosando os seus protagonistas e poñendo en valor a investigación básica cara o futuro. de SAGA TV en coproducción co IEO. En Aguiño. Cascallos (2002) xorde accidentalmente durante a estadía de Tomás Lijó e Carlos Meixide en Nova York con motivo da estrea de Ou meu nome. Os dous xornalistas estaban tomando diversos planos para unha montaxe narrativa cando imprevisiblemente aconteceron os atentados contra as Torres Xemelgas. que fai un percorrido polas décadas que se leva investigando e traballando na acuicultura en Galicia. unha das máis ricas en biodiversidade de todo o mundo. O documental foi seleccionado no Festival de Cine Español de Málaga e comprado pola televisión pública portuguesa RTP. unha produción internacional de Continental para o Discovery Channel que contaba con Iñaki Gabilondo na locución.

Budismo. Xudaísmo e Sikh. dirixido por Manuel Rodríguez González. un neno do Seixo (Mugardos. Carlos Gamonal. Producida tamén por Continental e Tornasol. da man da esquecida xornalista e escritora galega Sofia Casanova. centrado na beleza da cidade. que emitirá unha versión en idioma 157 polaco. Panorama Audiovisual. inglés e polaco. no primeiro semestre do 2005. Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1.764 2002 28.545 Fonte: Elaboración propia. Corpiño xeitoso ou Teño saudade. O documental protagonizado por Ferrán Adriá e dirixido polo director de fotografía Alfredo Mayo Au Gourmand (2005) é a primeira produción documental española que estrea en exclusiva como parte da súa programación a canle National Geographic. producido por Voz Audiovisual. desvela unha coincidencia lingüística e amosa unhas xentes e unhas terras moi pouco coñecidas que habitan a antiga rexión de Galicja (Polonia-Ucraína). Cristianismo. 156 157 167 . Hare Krishna. Sobre a súa vida e obra a produtora coruñesa Anxo Fernández P. participou o músico José El Francés que improvisou unha festa xitana no barrio coruñés de Labañou. a partir dos datos de EGEDA. Para tal fin convida a cear na súa casa a sete mozos e mozas. A outra Galicia (2004). participou na selección oficial do XVI Festival Internacional de Cine de Girona e na selección oficial do IX Festival Internacional de Cine Independente de Ourense.096 28. o director dunha película decide procurar entre os diversos credos un que o satisfaga. Islám. El bosque de piedra (1997) é un documental de Ibisa TV con Costa Valente Produçoes e o Consorcio de Santiago.449 1. Participa tamén nel a Televisión de Cracovia TVP3.C.538 2. en 23 idiomas e en 140 países. O documental. Emisións de documentais na TVG según o formato. entre outros. está a pór en marcha un documental e estao a rodar en Monforte.710 2003 27. 2002-2003. Manuel de la Osa. a serie ten previsto adicar episodios. Au Gourmand chegará a través de National Geographic Channel a 134 millóns de subscriptores. En Esta noite ceamos con Deus (2004). que a través dunha viaxe a no tempo e na historia. A Coruña) que entra na policía de Nova York por casualidade e remata converténdose no xefe de 3. “Ta druga Galicia” . Joachim Koerper.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA trata sobre Anthony Bouza.000 axentes. nun proceso narrado polo popular cociñeiro 155 . A versión orixinal é en lingua galega con versións en castelán. etc. A Televisión de Galicia coproduce este documental e ten previsto emitir a versión orixinal da produción 156 .583 2003 41 34 75 2003 1. ós restauradores españois Martín Berasategui.668 42 1. sobre o traballo de rehabilitación e conservación do Casco Antiguo de Compostela. no emperador do Bronx. Andrés Dobarro foi un fenómeno musical galego dos anos setenta que compuxo cancións tan coñecidas como O tren. un documental de creación producido por SAGA TV. co fío narrativo da necesidade e urxencia de integrala educación e a cultura da paz no 155 O documental é o primeiro do que será no futuro unha serie adicada ós grandes cociñeiros dos últimos tempos. Producida por Continental Producciones e Tornasol. Algúns documentais recentemente producidos en Galicia contaron coa participación de personaxes populares.692 72 1. practicantes entusiastas de distintas relixións: Bahai. narra en primeiro plano diferentes formas de transformar os alimentos e as recetas tradicionais da cocina mediterránea. Daniel García. Recentemente producido. Na rodaxe de O que dis que din (2003). O documental foi financiado por MEDIA no desenvolvemento.045 30.

así como o por que das similitudes entre elas por afastados que sexan os seus contextos culturais. e este fenómeno da televisión realidade apréciase tanto na ficción televisiva coma na cinematográfica. de TVE. A reportaxe documental cambiou moito nos últimos tempos. e de calidade. a finais dos anos setenta. Nel colaboraron TVG. os chamanes de Finisterrae. Algunhas das primeiras series documentais producidas en Galicia estaban dedicadas a colectivos profesionais. xa que a presentación de personaxes e tramas a través dos seus variados traballos resulta suxestiva e rechamante. I Festival Internacional de Documentais de Tui. no seu XX aniversario. que está previsto rematar en 2005 e que intenta salientar o xurdimento. Amnistía Internacional e a Fundación Cultura de Paz. de entrada. dioses y billetes é un documental de Adivina Producciones en coprodución con Cabala Films. Tele 5. García de Castro. apoxeo e posterior desaparición das salas de cine de barrio en Bos Aires. Para M. na medida en que todo o que sucede non é froito da ficción. Este produto non é outro que as docusoaps. 158 . senón da máis pura realidade. Así Chunda Chunda (2000) foi a aposta pioneira feita por Costa Oeste para a TVG sobre o tipo de formato docusoap. De notable peso nas grellas doutras televisións estranxeiras como a BBC. ACNUR. que se concretou coa concesión do Premio Especial Documanía 158 . un proxecto do director Xavier Villaverde no que se achega a unha nova xeración de músicos. un proxecto de Costa Oeste. Logo veu Veterinarios (2000). A estrutura deste formato inviste moitas horas nas gravacións. A mesma productora embarcouse en 092 (2001). Malia o barato que. A busca dun novo formato para cubrir unha franxa horaria dun gran potencial levou ao desenvolvemento dun produto de interese. Nela mostrábanse as vivencias de dúas orquestras de verbena en Galicia durante o verán de 1999.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO proceso educativo dos nenos e nenas. a fase de posprodución é máis complexa que a dunha serie dramática convencional. Fronte ao documental do exótico e do afastado. de Arxentina. a nova reportaxe testemuño apóiase no auxe televisivo que teñen actualmente os contidos realistas. Cine. de entre todos os traballos que se presentan a concurso na sección oficial do festival. TVE Galicia. Play-Doc. de maneira que presenta feitos reais narrados con estrutura dramática. En Menciñeiros. I Festival Internacional de Documentais de Tui. O devandito premio consiste no compromiso de compra por parte da canle temática dos dereitos de emisión do documental gañador. as razóns da súa pervivencia hoxe. este tipo de programa é dun interese comprobado para as diferentes audiencias. A principal canle temática de documentais de España apostou por Play-Doc. A docusoap ou serie documental é un formato que fusiona a ollada documental e a estrutura narrativa serial. proxecto creado en 1999 por Documanía co fin de apoiar e dar a coñecer novos realizadores. para posteriormente aplicarlles os instrumentos narrativos da ficción e alcanzar na súa edición a construción de tramas ou historias de personaxes reais que se cruzan. O precedente do docudrama en España foi Vivir cada día. que non son profesionais. pode resulta a filmación en escenarios reais e con personaxes anónimos. En Tropezando se aprende. abriu unha sección especial chamada Doc'amater na que se mostran dous dos documentais premiados en anteriores edicións do Doc 'amater. abórdase a crecente preocupación sobre a educación e o comportamento dos nenos e a mesma produtora aborda Músicos sin solfeo. os picadiscos. a realidade supera en interese á ficción se dispón das suficientes doses de emoción. que é seleccionado por un membro da cadea. Pola súa banda. e achega a narración do inmediato a través da identificación do humano e o máis próximo. experimentando innovacións de cara a conectar cos espectadores a través da proximidade. que relata a vida cotiá deste colectivo profesional na cidade e no rural. explícase as orixes das medicinas máxicas. unha docuserie inédita arredor dos policías locais da cidade de Ourense. En son de paz (2005) é un documental de SAGA TV para o Seminario Galego de Educación para a Paz. ou das concepcións esteticistas que se apoian na sedución de imaxes. ao seu estilo de vida e ás novas formas de creación que desenvolven. a través dunha notable e activa participación no evento.

o actor Manuel Manquiña e o escultor Manolo Paz son os protagonistas. unha serie composta por un total de quince capítulos. os xogadores e adestradores máis coñecidos. repasa o último século de fútbol en Galicia: os clubs. e nos seis restantes faise unha prospectiva dos emigrantes que elixiron destino europeos. Apaga a luz (1998) foi producida por La Región TV e consta con trece capítulos nos que se presentan e escenifican contos populares. a situación da agricultura ou o coidado do medio. Ameneceres (2003) conta como comezan o día na comunidade galega distintos sectores sociais. que lle morre o pai e volve á aldea e contou coas interpretacións de Roberto Vidal Bodaño. fai un percorrido polas distintas zonas de produción vinícola de Galicia co fin de lle amosar ao espectador a calidade e variedade dos viños de Galicia. e garantir así a supervivencia destes coñecementos. mostrando os tesouros que están no exterior. Pola súa banda. Laura Ponte. O sal da terra (2000) foi producida por Ibisa Televisión e TVG e mostra a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos setenta. de Cíes Comunicación e Televisión de Galicia. entre outros. de Formato Producciones. namorarse. a carpintería ou a xoiería. Os galegos posuímos unha rica tradición oral a punto de desaparecer. que quere amosar a 159 Premio Chano Piñeiro no 2001 ao Mellor Formato de TV 169 . a industria. Os contos e as historias populares tamén atoparon o seu espazo nas docuseries galegas. relación cos amigos e familiares. 159 Discapacidades humanas (2004) documenta en doce capítulos sobre outras tantas discapacidades humanas. ser muller. narra pequenas historias do pobo galego: ser mozo. María Bouzas ou Xosé Manuel Oliveira Pico. os servizos sociais. de Nemedón para a TVG. á vista de todo o mundo. Unha historia en clave feminina. Pezas mestras (1999) é un documental que pretende darlle continuidade ao traballo emprendido hai anos no Centro Territorial de TVE en Galicia. En Régimen abierto (2002) móstrase como viven varios presos en terceiro grao penitenciario. Os episodios abranguen temas tan dispares como a educación. Nos nove primeiros dase unha visión das comunidades galegas no continente americano. dirixida por Ignacio Vilar e producida por Vía Láctea Films e Productora Faro. Formato Producciones fixo dúas incursións neste ámbito. Tardes de domingo (2002) céntrase nas vivencias de dous equipos de fútbol de terceira rexional. A memoria cotiá (2000). Pintores na vangarda histórica galega (2000). a súa realidade presente e a súa proxección de futuro. Un mundo de historias (2000) é unha serie producida por Pórtico Comunicaciones e a Televisión de Galicia de sete capítulos baseados en contos de autores galegos cunha trama en común: un neno que vive fóra. e nela trátanse por primeira vez temas relacionados cun hospital: o proceso polo que pasa un enfermo dende que se detecta a enfermidade ata a terapia e resolución de cada caso.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA facendo un seguimento do seu traballo diario paralelamente á súa vida persoal. a través de centos de entrevistas. amosa a evolución da sociedade galega ao longo do século XX. Coa serie documental A palabra no tempo (2000). o traballo no mar. Por amor á arte (1999) é unha produción propia da Televisión de Galicia dedicada á creación artística. O Centro Territorial en Galicia de TVE produciu Galegos en América e Europa. preténdese percorrer Galicia para recuperar estas narracións orais que aínda sobreviven na memoria dos maiores. falar galego. etc. etc. A vida aberta (Hospital/061) (2000) foi producida por Zenit Multimedia e emitida por TVG. traballar no mar. Man de nos (2000) consta de trece capítulos sobre oficios artesanais como a cantería. pretende dar a coñecer os pintores galegos máis importantes do século XX. A maleta de Sofia e un proxecto de SAGA TV que coproducido en Polonia. Adegas (2000). Historia do fútbol galego (2000). trata de recuperala memoria histórica dos tráxicos enfrontamentos bélicos na Europa do século vinte a través dos ollos e a palabra da correspondente de guerra do ABC a galega Sofia Casanova. e. producido por SAGA TV para TVE. Foi realizada por Productora Faro xunto coa Fundación ONCE. na que Carlos Núñez. traballar no campo.

traxedia. surf. consta de cento vinte programas de información turística galega 160 . Vida nas mareas (2000) é documental de seis capítulos producida por Voz Audiovisual e a TVG que fala sobre a relación entre a realidade da rexión da Costa da Morte e a serie de ficción Mareas Vivas. Galicia Visual (2000). as industria vinculadas o mar. o significado dos petroglifos ou a forma de traballar nunha conserveira. con trece capítulos de espectaculares imaxes de deportes de risco e aventura polos lugares máis agrestes da natureza galega.. ao longo de cinco capítulos. 2001). As nosas rías (1999) está composta por catorce episodios e producida por Productora Faro e a Televisión de Galicia. de SAGA TV para o TVE Galicia. o que lle valeu á produtora o Premio Galicia de Comunicación 1991. guiándonos por seis parques naturais e seis espazos naturais de protección xeral. Durante doce capítulos esta serie divulgativa de natureza amosa os principais entornos de Galicia. Ámbitos (2002). os Parques Naturais e os Espacios de Protección Especial. Illa 160 A serie foi quen de lograr o Premio Mestre Mateo 2004 ao mellor programa de televisión e mereceu un accésit ao mellor programa de televisión de contido turístico en Ferpalia (Pontevedra. de SAGA TV para o TVE Galicia. desenvolvida por Productora Faro. Enerxías renovables (2000) foi unha serie divulgativa sobre as chamadas enerxías alternativas. folclores ou o turismo. accidentes xeográficos. Doce anos despois. descenso de canóns. é un percorrido por Galicia a través das súas terras. canoa. parapente e ala delta.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO fortaleza o sufrimento e o amor dunha muller politicamente polémica que lle touco vivir no lugar mais arriscado no e momento mais comprometido. fauna e flora divulgando os seus valores e a mellora para a súa conservación. un percorrido polas distintas vías férreas da comunidade galega. Camiños de ferro (1999) é unha produción de IJV Comunicación e a TVG que recrea. de SAGA TV. etc. a historia dunha estudante de periodismo que decide presentar o seu traballo fin de carreira sobre a ruta xacobea percorréndoa de forma inusitada: dende a cesta dun globo. o lecer e a aventura.. en globo ou incluso en autostop polas catro povincias galegas. foi gravada integramente entre Aguiño (Ribeira) e alto mar. varias foron as propostas das produtoras de series documentais da comunidade. Terra de vento (2002) é un percorrido polas bisbarras galegas vistas a través das personaxes dunha avoa e do seu neto. Camiño do vento (1998) é unha produción de Proa e da TVG. a través dunha viaxe realizada entre agosto e outubro entre Ponferrada e Ribadeo. na que se conta. mitoloxía. os cultivos mariños. como se extrae a pizarra. no que as protagonistas coñecerán e mostrarán ós espectadores curiosidades como o proceso de elaboración do viño. que consta de trece capítulos dedicados a Cornualles. entre outras. . Moito mar (2000). foi elexido coa base de antigos percorridos de peregrinos históricos e co obxectivo de fuxir das grandes cidades. lendas. a riqueza medioambiental o alto valor patrimonial dos mesmos e a necesidade da súa protección son eixo narrativo da serie. De trece capítulos. E a vida do mar e as súas xentes tamén espertou o interese dos realizadores de documentales seriados. en barco. Terras de Merlín (2003) é unha docuserie de Productora Faro sobre os chamados países celtas. que se compón de 13 capítulos e nos que cinco mulleres viaxan a cabalo. foi producido por SAGA TV para TVE Galicia.. Finisterrae (1999). Nela cada ría conta a súa vida e a súa historia: mitos. unha produción de Adivina Producciones dirixida por Jorge Álgora. Entornos (2002). Non tocante ás viaxes pola xeografía galega. a radiografía dunha terra que non esgota a súa capacidade de sorpresa.O itinerario. submarinismo deportivo. trata sobre os Parques Nacionais. Ibisa TV produciu en 1990 Os viaxeiros da luz. a segunda docusoap levada a cabo por Costa Oeste. Crónicas do mar (2000) é o relato da estreita relación das nosas xentes co mar: historia. un recorrido por Galicia que mostra. os sistemas de salvamento. Ibisa embárcase noutro proxecto similar: As viaxeiras da Lúa (2003). rodada alí. ao longo de trece capítulos. o traballo diario.

Marruecos. identificando os puntos fortes e o papel que xogan na sociedade. Se ben este produtos admiten mellor os segundos pases. Unha posible solución. formada por dezanove capítulos dedicados ao Eixo Atlántico do Noroeste Peninsular e ás dezaoito cidades que o compoñen.3. En Terras do Leste (2003) Productora Faro amosa en 12 capítulos os países que se incorporaron á Unión Europea o ano 2004. a serie. ata agora só Televisión Española se achega asiduamente a este xénero. A serie documental A idea construída (2004) achega o espectador ao traballo e á figura de trece arquitectos galegos que nos últimos cincuenta anos abriron novos camiños pola súa creatividade. afonda no patrimonio arquitectónico máis recente creado en Galicia por profesionais galegos. aínda que todas as cadeas de televisión están a realizar ao longo de 2004 e 2005 un grande esforzo no que a gravación de producións neste formato se refire. Gales. utiliza como fío conductor unha nena casi recén nacida. pero tamén polo seu discurso e pensamento persoal e pola obra construída e representativa. Ibisa TV pon en marcha na primavera do 2005 un proxecto dunha serie documental dirixida ás televisións do Mediterráneo. Chipre e Grecia.3 As TV movies Malia que as series nacionais de ficción se configuraron como elementos clave na programación e a imaxe de marca das televisións xeneralistas. como vínculo para mostrar as similitudes entre os dous países. O proxecto Compostela Media pretende divulgar e dar a coñecer. que emitirá TVG. podería ser a realización de TV movie con tecnoloxía televisiva. segundo algúns produtores. Bretaña. mediante a produción de series temáticas para televisión. galega de nacemento pero de ascendencia bereber. Escocia. Túnez. co que o custo dunha produción deste 171 . formulacións artísticas e técnicas construtivas relevantes. rigor construtivo. Irlanda. que permite abaratar os custos dos estándares cinematográficos. axudan a encher ocos de programación e adoitan contar cunha audiencia fiel. as principais liñas de traballo e investigación das 75 universidades de distintos países que pertencen ao Grupo Compostela. 4. A serie ten como fío conductor o diálogo entre culturas a través do mar dunha sola orilla: o Mediterráneo.2. rodada en soporte dixital en localizacións de España. Coa experiencia desta coproducción. unha serie de televisión de carácter documental pensada para as televisións de Galicia e Marrocos. composta por seis capítulos de media hora. Realizados por Eloy Lozano. e máis se se ten en conta que a transposición da Directiva europea de televisión sen fronteiras equipara os telefilmes coas longametraxes cinematográficas e só permite facer dous ou tres cortes publicitarios na súa emisión. con guión de Carlos Vázquez e Xes Chapela. Asturias e Galicia. Hanan. e dirixida por Valentín Carrera. proporcionando unha visión ampla e complexa da nosa arquitectura. En gran parte. en España aínda non se deu unha produción continuada de telefilmes ou TV movies. Exipto. No marco desa iniciativa convocaron un concurso público para a realización dunha serie de televisión de carácter informativodidáctico. a razón pola que non hai unha produción continuada de telefilmes débese á ausencia de mercados para a súa exportación. o que fai que sexa moi difícil recuperar case exclusivamente vía publicidade un custo de investimento tan elevado. Rodada en soporte dixital. A Universidade de Santiago de Compostela divulgará a súa actividade investigadora cunha serie temática para televisión baixo o título Europa investiga. Ibisa TV produciu Hanan: de Marrocos a Galicia (2004). Eixo Atlántico e a Fundación Caixanova desenvolven conxuntamente o proxecto Euroregiâo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de Man.

que narra a historia de Mónica. unha produción de Costa Oeste dirixida por Jorge Coira. de novos realizadores galegos foi mínimo. A súa rodaxe foi dirixida por Joaquín Llamas. coa diferenza de que a explotación do TV movie remata xeralmente na propia cadea que a financiou. J. Zeppelin. Consello da Cultura Galega. e audiovisual. Trátase dunha produción de Ovideo en colaboración con Televisió de Catalunya. Condenado a vivir (2001). Televisión de Galicia e Filmanova. co que el se verá obrigado a elixir entre o amor e as súas obrigas coa coroa. sempre da forma máis inmediata posible no tempo. Linze Televisión e 3 Koma 93 para FORTA. os telefilmes viñeron reproducir. moitos dos vicios da produción cinematográfica. máis se a temática corresponde a temas inspirados en feitos reais. co apoio na fotografía de José Luis Martínez. que entra no mundo do contrabando de tabaco con apenas 15 anos xunto a Sego. vexacións ou outro tipo de maltratos físicos ou psíquicos. unha estudante de veterinaria e nai solteira. pódese entender o servizo que cumpriron como vehículos para a incorporación ao mercado cinematográfico. Al alcance de su mano (2000) é unha película para televisión dirixida por Antonio Hernández e coproducida entre Costa Oeste. en especial o da coprodución minoritaria por parte galega. 162 . que pretende mostrar a proximidade á que se ven sometidas certas mulleres por acosos sexuais. mentres que o filme de cinema é un produto menos caduco e con maior prezo no mercado das televisións. Malia os devanditos condicionantes. 161 Hai que ter en conta que o presuposto dun telefilme en España non está tan lonxe do dunha película para a pantalla grande de presuposto medio. Impulsados dende tempos moi recentes pola Televisión de Galicia. De momento. un debuxante de 25 anos que se traslada a unha pequena vila por motivos de traballo. baseada na vida do tetrapléxico galego Ramón Sampedro.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tipo se achegaría ao dun capítulo de serie de 60 minutos161. foi rodada integramente en Galicia. da que se namora. que recolle feitos recentes. Pero este formato aínda non tivo demasiada transcendencia no mercado galego. unha adolescente que se sente fortemente atraída polo seu profesor de filosofía. nos que a temática de índole social ou de actualidade acapara todo o protagonismo. Libro Branco da cinematografía e das artes visuais en Galicia. Pero o factor de proximidade sempre foi moi destacado neste tipo de ficcións. unha muller casada de 45 anos por quen se sente fascinado inmediatamente. unha produción de Continental Producciones. unicamente a cadea autonómica catalá proxectou unha produción regular como apoio á súa industria cinematográfica. O protagonista de Fragments (2002) é Toni. recrea a historia de tres mulleres que viaxan a Santiago de Compostela para realizar unha reportaxe de moda. en particular. que coñece durante unhas vacacións a María. cóntase a historia de Mario. céntrase tamén na historia de amor que mantiña. Producida por Costa Oeste e Euroficción para a FORTA. dentro do marco de acordos subscritos entre a FAPAE e a FORTA. son varias xa as longametraxes para televisión levadas a cabo en Galicia nos últimos anos. (2005): “A producción”. O príncipe namorado (2002) é unha produción de Zenit Televisión e Castelo para a FORTA que contou co financiamento do Programa MEDIA e presenta a historia de Charles. un telefilme que nun tempo mínimo retrata un suceso real de grande impacto social. Pena. en opinión de Xaime Pena 162 . onde coñece a Laura. o que se traduce nunha presenza moi escasa de técnicos e actores galegos que ao máximo serven como coartada xustificativa da adquisición de dereitos por parte da televisión autonómica. o seu amigo da infancia. En Entre bateas (2001). Hai pouco apareceu o instant movie. A rosa de pedra (1999). Dos mesmos produtores é Pasión adolescente (2000). príncipe herdeiro dun país europeo. Canal + e TVG e dirixida por Manuel Palacios. en xeral. fillo dunha humilde familia. Se a isto se lle une un modelo de telefilme que aposta por sistemas narrativos máis televisivos ca fílmicos.

o seu compañeiro de traballo de orixe sudamericana e irmán da súa noiva. na que o suspense e a acción se mesturan coas rivalidades entre os personaxes. dous mozos que se namoraron e chegaron a formar unha familia sen saber que en realidade eran irmáns. e acompáñano Ginés García Millán. Ecos. encontros e desencontros. está baseada na dramática historia dunha muller que perde a súa única filla e queda xorda nun accidente. Zenit Televisión e Filmax TV. persecucións. Macarena Gómez e Pedro Casablanc. transcorre entre unha parella de alto nivel social e económico na que a muller sofre malos tratos psíquicos e físicos. Producida por Institut del Cinema Cátalá e Voz Audiovisual foi interpretada por Juanjo Puigcorbé. Cosme Durán. TV3. Antonio Mourelos ou Gonzalo Uriarte. Esta TV movie foi a segunda dun paquete de tres producións promovidas polas mesmas empresas e que xa dera como resultado a película Sincopado (2002). película que supón unha nova mirada cinematográfica sobre unha realidade. Juego de mentiras (2003) é unha longametraxe para televisión producida por Costa Oeste para a televisión autonómica catalá dirixida por Lluís Zayas e protagonizada por Rosa Renom e Pep Tosar. que decidiu colocar en segundo lugar a súa actividade profesional para ocuparse dos seus dous fillos pequenos. Multipark para Tele5. a cidade de Santiago esperta conmocionada: roubaron as reliquias do Apóstolo. para que sexan emitidas polas televisións en horario de prime time vaise optar por directores e actores coñecidos. producido por Filmanova e Telecinco co apoio do Programa Media +. Televisió de Catalunya e a TVG. Alfonso Agra. e a partir de entón verase inmersa nunha trama de violencia. É entón cando decide infiltrarse nos grupos neonazis de Madrid para descubrir os asasinos. decidiu ampliar as súas actividades empresariais coa produción de películas destinadas á súa emisión en televisión. Esta última presenta a historia dun pai xoven. La rosa de Alejandría (2003) é continuación dunha triloxía baseada na figura do investigador privado Pepe Carvalho. TV3 e TVG. Bausan Films. por crer que é o formato que máis éxito pode ter no plano internacional. Cota Roja (2004) é unha película para televisión dirixida por Jordi Frades e producida por Televisión de Galicia. que narra a historia dunha ludópata que se ve inmersa nunha trama de mentiras para ocultar a súa afección polo xogo. coproducida con Diagonal TV. unha nova stripper chamada Xulia. En El ladrón de reliquias (2004). acusado de crimes de guerra. primeira película do realizador Ramón Costafreda con guión de Rosa Castro. A Igrexa decide investigalo en segredo para o cal contrata os servizos dun catedrático. películas de cine español e miniseries europeas. entre outros. IB Cinema. a mans dun grupo de cabezas rapadas. Televisio de Catalunya. É unha historia de raíces galegas que no seu momento tivo un grande impacto social e mediático. Diagonal TV. dirixida por Miguel Milena. e interpretada por Maribel Verdú. pero ninguén reivindica o roubo. xa que está inspirada na vida dos chamados irmáns de Cambre. atópase co botín duns atracadores. comeza cando Antonio Salas. Secuestrados en Georgia (2002) foi unha das TV movies rodadas en Galicia. producida con Oberón Cinematográfica. a filial de Telecinco creadora de series de ficción. e Delta (2002) de Oriol Ferrer. Costa Oeste móstrase disposta a apostar polas TV movies. 173 . Nela un comando terrorista secuestra un cargueiro cheo de produtos químicos e ameaza con facelo estalar se non liberan o seu comandante. Fernando Cayo. Outros proxectos en proceso de produción son: Más que hermanos. Ademais. en Mar rojo (2005) producida por Continental TV. Tristán Ulloa dá vida ao protagonista. producido por CTV e Lugopress. Doutro lado. o primeiro telefilme rodado en galego da man de Alea TV. Telemadrid. Alex. e que foi o primeiro antecedente cara ao recoñecemento legal das unións de feito. xornalista especializado en investigacións con cámara oculta. perde a Víctor. Inspirada en feitos reais. fuxidas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Estudios Picasso. Así. foi producida por Postozás Vision e narra o secuestro en Xeorxia de dous empresarios españois cando se atopaban alí por negocios A trama principal de Sara (2002). O telefilme Diario de un skin (2004). baixo a dirección de Gustavo Balza.

Historias de Don Camilo van ser tres películas para televisión que dirixirá Mario Camus e que se realizarán a partir doutros tantos relatos do escritor Camilo José Cela. O rodaxe desta última comenzou en maio do 2005 e a produción corre a cargo de Ficción Producciones. La biblioteca de la iguana é un proxecto de longametraxe para televisión rodado en Alta Definición de Ficción Producciones e a catalana Urano Films para Televisión de Galicia e Televisió de Catalunya. catorce pesetas. unha historia que xira en torno á protagonista. outra das TV movies pendentes de estrear de Adivina Producciones en coprodución con Cartel e Navarro Films. que é autor tamén do guión. que acaba de saber que lle queda pouco tempo de vida e a súa preocupación agora e arreglar o futuro do seu fillo adolescente. ICC e Gestmusic Endemol. en primeiro lugar. Victoria. Baseada na obra do escritor barcelonés Jordi Sierra. Santa Balbina 37. TVG. unha coprodución entre España. a TVG adquirirá tamén os dereitos de emisión. As tres TV movies que conformarán esta serie serán producidas polas empresas galegas Zénit TV e Pórtico de Comunicaciones. En Un franco. Barcelona e A Coruña está producida por Fausto Producciones. cun importe superior aos dous millóns de euros presupostados. da coprodución correspondente. TVG. Outro dos proxectos desta produtora é Pataghorobí. a coprodución de telefilmes absorberá unha gran parte dos investimentos da canle pública galega nos vindeiros anos. Gaia Audiovisuals e Formato Producciones para TV3. época de despedimentos na Barreiros polo que os protagonistas se ven obrigados a emigrar a Suíza. Italia e Alemaña. TVC e a empresa catalana Doble Banda Producciones. xunto á canle privada. a través da posta en marcha. De feito. a acción ten lugar nos anos sesenta en España. A TV movie Campos de fresas concluíu a súa rodaxe a mediados de 2004. A Televisión de Galicia elaborou un plan estratéxico para a produción de media ducia anual de telefilmes ou TV movies para televisión. Trata da historia de Gabriel. cando un asasino de nenos asola a cidade. dirixiuno o realizador Jorge Algora. Realizada en Valencia. A cinta. cuxa rodaxe comenzou a principios de xullo. TVG e TV3. Televisión de Catalunya. Tamén de Adivina Producciones é El niño de barro. General Vídeo Productions e Just Films. dos respectivos proxectos de desenvolvemento e. Zenit Televisión. Nestes casos de coprodución. Francia. cuxos dereitos foron adquiridos xa por Canal 9. O seu atrevemento e amor sen barreiras converteunas no primeiro matrimonio homosexual en España. unha produción de Adivina Producciones. e conta a historia dun home que mantén enganada a súa noiva durante moitos anos porque non chega nunca a admitir a diferenza entre as súas condicións sociais. contará cunha repartición internacional que incluirá ao norteamericano John Malkovich e ao francés Vincent Pérez. A actriz arxentino-española Natalia Verbeke será a protagonista da biografía da famosa bailarina galega cuxa fama e atractivo alcanzaron os confíns do mundo a principios do século XX. gas en cada piso e Timoteo incomprendido. a finais do século XIX. e con guión escrito por Ana Klamburg. Canal 9 e TVG. Baseada nunha historia real. . unha coprodución europea que se rodará en outubro de 2005 e na que participan. José María Pinillo e Joan Alvarez. que un día descobre unha grave anomalía na novela que adquiriu para entreterse nun longo voo. despois. cuxa acción se desenvolve en Bos Aires no ano 1912. Ámbalas dúas forman parte do proxecto Un mundo de historias. O telefilme. sobre a versión en galego. achega o espectador ao mundo das festas rave e das drogas de deseño. un profesor universitario especializado en literatura. que el mesmo seleccionou en vida: El bonito crimen del carabinero. en exclusiva. por parte española. Antena 3 participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Distintos barrios do centro de Valencia acolleron en outono de 2004 a rodaxe en alta definición da TV-movie Mintiendo a la vida. Zenit TV proxecta tamén a produción de Contra viento y marea que narra a vida de dúas mulleres coruñesas que. a Generalitat e Xunta de Galicia é a longametraxe de televisión A Atlántida. Tamen coproducida por Formato Producciones xunto con Prodigius Audiovisual. un thriller en torno ás cartas en cadea para mellorar a sorte. romperon os esquemas da sociedade tradicional na que viviron.

como é o caso do Supermartes. concursos divulgativos. tanto dende o punto de vista da produción como da comercialización e distribución. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. Terra de Miranda ou As leis de Celavella. Gestmusic Endemol desenvolve a súa actividade na produción de ficción 175 . de Santiago de Compostela. pasa a manter un continuado fluxo de produción en Galicia a través de documentais. fundamentalmente para a Televisión de Galicia. que nace en 1985. foron producidos e realizados nos estudios da empresa. 600. O Plató 1000 de CTV. pero todas elas foron acadando o seu oco no panorama audiovisual da nosa comunidade.000 vatios de luz controlados dixitalmente. e conta no seu haber con varios documentais destinados ás canles de televisión de pagamento de toda Hispanoamérica. empresa de produción e servizos audiovisuais da Corporación Voz de Galicia. unha joint venture creada en 1998 por Gestmusic Endemol e Zaza Ceballos. Creada en 1985. debates.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. Dos estudios de gravación de Voz Audiovisual xurdiron series de ficción que estableceron fitos. está especializada na produción e gravación de programas de televisión e series. e dende setembro de 2004. e dende entón foi utilizado en todo tipo de programas de televisión: musicais. a empresa foi ampliando as súas instalacións. outras son máis recentes. publicidade e cinema. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. Continental TV é a área de negocio da compañía Continental adicada á produción televisiva. longametraxes para televisión en coprodución con empresas catalás e a canle temática Arte. Algúns dos musicais e magazines que permaneceron durante máis tempo na grella da canle autonómica. camerinos. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos. destacan o programa Desde Galicia para el Mundo realizado para TVE Canle Internacional e para TVE-Galicia dende 1993 inenterrunpidamente e o audiovisual de presentación de Galicia no pabellón de España na Exposición Mundial de Aichi. 400 e 200 2 m . máis de 370 episodios.2. conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de España. alcanzando elevadas cotas de share en prime time. ou capaces de manterse en antena. Pórtico de Comunicaciones persegue dende os seus comenzos a produción e realización de proxectos para a televisión. foi inaugurado en decembro de 1986. infantís. Dende a realización das súas primeiras series de ficción como A Familia Pita. etc. Paulatinamente. CTV pertence ao Grupo Araguaney. películas e documentais. así como as novas actividades desenvolvidas pola propia Continental TV na actualidade. programas e unha decidida aposta polas películas para televisión. Conta cunha longa experiencia no sector. Constituída en 1991. Aos primeiros traballos para televisión de Continental suma toda a produción de Costa Oeste. sala de grafismo.100 m 2 Outra das primeiras en emerxer foi Voz Audiovisual. A empresa dispón de 4 estudios de gravación independentes de 800.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva As primeiras produtoras galegas para televisión naceron cando a propia Televisión de Galicia. Entre os proxectos desenvovidos na súa longa traxectoria. e programas de entretemento e humor de carácter marcadamente innovador. controis técnicos. docuseries. locutorios. equipos de gravación en formato dixital DVCAM e Betacam SP.. a mediados dos anos 80. provistos de 350. nunha cadea nacional. como Mareas vivas. consolidándose en poucos anos como unha das firmas máis activas na creación de series de ficción. Está especialmente centrada na produción de series e miniseries. A través de Zenit Televisión. TV movies. como Nada es para siempre. en Xapón 2005. formato este último que lle sirve para dar o salto á produción nacional na que actualmente tamén desenvolve grande parte da súa actividade a través de novos proxectos e da produción de series de ficción para outros territorios do estado. Diferente configuración ten Zenit Televisión. A produtora coruñesa apostou tamén por outros xéneros e outros mercados. e que acumula unha ampla experiencia sobre o sector televisivo. ubicado en Motouto-Teo. programas de entretemento. cunha superficie de 1. series.

produción para axencias de publicidade e realización de videoclips musicais. de Ourense. Dirixida por Antonio Segade e Enrique Portilla.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de televisión tanto para o mercado español e de fala hispana coma para o mercado internacional. produción e posprodución. Na carteira de proxectos contan con formatos para programas infantís. Entón a empresa decidiu apostar pola produción independente. IJV é unha compañía que naceu da man de Javier Valiño. Productora Faro é unha empresa fundada en Vigo en 1985 e dedicada á produción audiovisual en todas as súas facetas. etc. cun departamento de guionistas e outro de deseño de produción propios. e as súas zonas limítrofes. e axiña se especializa na creación de produtos para televisión. vídeos. documentais e series de ficción e animación. a súa actividade está centrada na creación de formatos para televisión. división audiovisual da corporación multimedia La Región. posprodución e ENG na Comunidade Autónoma de Madrid e na provincia de Ourense. No ámbito da TV. Actualmente son pioneiros na produción documental en alta 163 Dende Canal+ catalogouse esta obra como o formato óptimo de documental independente para programar nesta cadea. Tele 5 e cadeas internacionais. Conta cun estudio de gravación de 600 m 2 en Santo André de Comesaña (Vigo). así como dando cobertura de eventos informativos e deportivos para Canal +. para o que adquiriu unha cámara Betacam Digital co seu correspondente VTR e un Avid Xpress. onde se producen e realizan programas para a súa emisión en televisión. En 1998 prodúcese unha circunstancia que suporá un punto de inflexión na produtora coruñesa. La Región TV presta para os informativos da TVG servizos de produción. Actualmente. concursos. ten as súas orixes en 1980. traballan con fórmulas que lles permiten adaptar axilmente as ideas dos seus creativos. veu desenvolvendo labores para os servizos informativos da Televisión de Galicia na provincia de Pontevedra e zona norte de Portugal. para o cal conta cos seus propios recursos técnicos e persoal especializado. que se iniciou como ENG ao servizo de TVE e nunha segunda etapa como responsable da correspondencia que Tele 5 montou en Galicia. que dan resposta eficaz ás demandas dous seus clientes. e dende o ano 1985. xa que o seu documental Percebeiros emitiuse na TVG cunha audiencia do 33% e posteriormente programouno Canal+ en horario de prime time definición. 163 . Antena 3. pezas de videocreación e contidos específicos para canles temáticas. así como anuncios publicitarios. La Región TV está equipada con máis de 10 equipos ENG e varias salas de edición. Filmanova Show é unha sociedade creada en 2003 dentro do grupo Filmanova. Con sedes en Ourense e Madrid. La Región TV. cos que realizan espazos informativos. Dende a súa creación. Pola súa banda. .

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Outros ámbitos de Producción CAPITULO 5 177 .

sons. o usuario é sumerxido nun mundo infográfico. porque a presentación debe ser tan interesante que atrape ao usuario para que estea interesado en ver a presentación. Os multimedia constitúen. como os . imaxes. o usuario pode elixir se desexa ir ao final. decidir a onde ir ou que é o primeiro que se quere ver entre unha serie de opcións que se ofrecen na pantalla. programas de divulgación e entretemento con protagonistas infográficos. é dicir. A multimedia estará presente en aplicacións destinadas ao fogar para televisión interactiva. Nos produtos multimedia. Co tempo. teleformación. a telefonía e a informática. que posibilitou o uso conxunto e simultáneo de diversos medios na transmisión dunha información. longametraxes. a interactividade e a intercreatividade son sinónimo. voltar. asistencia á venda. etc. A infografía. A comunicación multimedia é información. teleeducación. á que lle aportará claridade ao facer máis comprensibles os gráficos. os sons. de mercadotecnia comercial. especialmente no campo da animación. hoxe por hoxe e dentro da industria audiovisual. etc. área de formación.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5. máis competitiva e ao alcance de pequenas e medianas produtoras. diversión e coñecemento a ritmo do usuario. Áreas tan diferentes ata hai pouco tempo como o audiovisual. OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN 5. co que se poden realizar series de televisión. porque o percorrido non debe ser lineal. entendida como a fusión de imaxes e textos. Fálase de multimedia interactiva cando é posible controlar certos elementos e interactuar coa información. entre outras cousas. e manipulación. interactiva de palabras. e pode ir viaxando de acordo co interese que lle susciten as diferentes opcións. vídeo en redes. un negocio con sinais de identidade propios. no ámbito da imaxe e o son todo será multimedia e en formato dixital. ir ao principio. vídeo baixo demanda. diversión e coñecemento a ritmo do usuario A hipermedia supón a converxencia entre as palabras. utilizando cascos con dúas pantallas de cristal líquido miniaturizadas. Os multimedia empregan tamén escenarios sintéticos tridimensionais. inherente ao anterior. A comunicación multimedia é información. que proxectan as imaxes directamente sobre cada ollo. No que se coñece como realidade virtual. A interacción implica tres conceptos básicos: inmersión. como comunicación corporativa ou mesmo interna. Así é como se utiliza neste Libro. xogos. A creación de mundos e actores virtuais. telecompras e en aplicacións destinadas aos negocios. alomenos. cunha mobilidade e expresividade ata agora insospeitada. O mercado multimedia caracterizouse a principios dos anos noventa pola produción dixital off line. os textos e as imaxes que se activan mediante enlaces establecidos. actualmente este termo xeneralizouse para desinar a conxunción animacións e vídeos en formato dixital. estase a revelar como un mercado de futuro na área da información e a documentación. actualmente intégranse con toda naturalidade nos novos medios. dá lugar a unha nova forma de producir con alta calidade. A produción multimedia emprega as tecnoloxías baseadas na utilización do ordenador que lle dá ao usuario a capacidade de acceder e procesar información en. telemedicina. navegación. imaxe (estática ou en movemento) e son. segundo algúns expertos. tres das seguintes formas: texto.1 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA Aínda que a expresión multimedia se refire estritamente ao resultado da converxencia do audiovisual coa informática. polo que o sistema debe dar facilidades para que o usuario poida interactuar coas opcións que se lle presenten da forma máis doada e intuitiva posible.

de nivel socioeconómico medio-alto e con nenos. e a cámara web (20%) 165 . co que non se identifica en absoluto porque tende a destacar os problemas e dificultades do uso das tecnoloxías por encima das súas vantaxes. pero que entende que as súas vantaxes están máis relacionadas co contorno laboral que coa súa vida privada. ten dous servizos contratados e.es tamén identifica outro grupo de fogares. 179 . Posteriormente.es. que é o que esixen boa parte das aplicacións multimedia dedicadas ao entretemento ou á educación. e na presenza doutros dispositivos. de 164 A este tipo de fogares súmaselle outro 22% de familias que ten asumidos os servizos de telefonía. Non obstante. Nun nivel intermedio. a conexión adoita ser básica e non de banda ancha. os seus ingresos totais tiveron aumentos moi importantes. no caso de dispoñer de Internet. 165 O estudo de Red. un novo elemento vén revolucionar todo o panorama das aplicacións multimedia: a posibilidade de dispoñer dun sistema de información baseado na interactividade total e permanentemente actualizable. que se caracterizan polo seu alto nivel de equipamento.9 servizos contratados. cando practicamente todos os ordenadores persoais saen xa de fábrica cun lector CD Rom instalado e este formato está perfectamente consolidado no mercado. da televisión de pago. O núcleo máis entusiasta das novas tecnoloxías está formado polo 5. sobre todo. pero que non as adopta aínda coa velocidade que cabería esperar. A maioría das empresas dedicadas á xeración de contidos deste tipo na Comunidade galega son tan recentes que apenas puideron dar fe da súa presenza. CD Photo e CD Rom. Este tipo de familias adoita vivir en poboacións pequenas. pero que aínda mostra reticencias á contratación de Internet e. a videoconsola (40%).8% do total⎯ son os máis favorables á implantación das tecnoloxías. contan cunha media de 2. a produción en liña. Por outra parte. O informe revela que aínda existe un 23% de fogares que se sente á marxe do mundo dixital.4% de familias que se identifica de forma positiva coas tecnoloxías. que resolve os problemas de espazo dos CD Rom e permite conter imaxes en movemento de boa calidade. Estes fogares. O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías. CD i. como o escáner (55%). Non obstante. Os grupos familiares con esta barreira emocional ante as novas tecnoloxías teñen unha media de 1.7 servizos contratados de media sobre os catro posibles. A presenza de ordenador neste grupo é case universal (98%). Paralelamente ao proceso evolutivo dos soportes. a fotografía dixital (26%). como é a Internet. segundo un estudo elaborado pola entidade pública empresarial Red. e tamén se ten en conta a velocidade coa que adoptan os novos servizos. e máis da metade ten acceso ao cable. representativo dun terzo das familias. o que permite aproveitar as capacidades de almacenamento do CD e actualizar os contidos a través da rede. o que lles fai pensar aos autores do informe na existencia de limitacións económicas. sitúase un 16. que apenas destaca da media pola súa situación socioeconómica ou polo seu lugar de residencia. xa que teñen 3. dispoñen de ordenador persoal no 70% dos casos e a súa conexión a Internet adoita ser ADSL. Esta tipoloxía. O equipamento tecnolóxico destas familias multimedia tamén queda patente na taxa de penetración do DVD (75%). O estudo titulado Introducción de las TIC en los Hogares fai unha segmentación de acordo co equipamento tecnolóxico en telefonía fixa. os estándares das consolas e o CD Rom conseguiron manterse e consolidarse ata o momento actual. e apenas dispoñen de Internet e de televisión de pago 164 O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías . móbil. O sector da multimedia é particularmente novo en Galicia e carece aínda da bagaxe e rodaxe necesarias para o seu desenvolvemento. xa que contratan máis de dous servizos de comunicación.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA vídeoxogos de 16 e 32 bits. o DVD. Os de clase media con nenos e situados en núcleos urbanos ⎯o 54.3 servizos de pago contratados. sen fillos e cun nivel socioeconómico medio-baixo.1% dos fogares. que tamén mostran unha actitude favorable cara á tecnoloxía. Neste apartado. urbanos. Internet e televisión de pago. e malia a súa atomización. Os especialistas ven nesta tecnoloxía posibilidades creativas e falan dunha nova xeración de xogos. Esta sinerxía é aproveitada polos creadores de CD Rom que van traballar con discos híbridos con conexión en liña. en detrimento doutras opcións como o CDi. fai a súa aparición outro periférico. a produción de aplicacións interactivas (off line) adoita ser compartida con outro tipo de actividades informáticas.

a maior productora nacional de televisión interactiva. facturan 5. páxinas web como as das longametraxes Heroína. 166 Son proveedores oficiais de i-mode para Movistar.5G. que é o reproductor Flash para móbiles con sistems operativos Symbian e Windows Mobile. As empresas dedicadas á produción multimedia e con domicilio social en Galicia son 50 en 2005.35% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.741. Creada en 1997. a web promocional das distintas coleccións de Caramelo ou a do MARCO de Vigo. Visual e sobre todo Flash Lite. Asi mesmo.158. por seren membros oficiais do grupo Beta Testers de Macromedia 166 . O ano da carracha. pero está especialmente interesada na edición de obras de ficción en soporte multimedia. Loroestudio é un estudio de deseño e comunicación multiplataforma situado en Ferrol. Grandola Nova dedícase á produción editorial e audiovisual. A publicación no ano 2001 de O laberinto dos soños marcou o inicio das súas actividades nese campo e abriu o camiño para o inicio da produción no eido audiovisual. Pocket PC. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. Trátase do primeiro equipo galego que desenvolveu contidos para a televisión interactiva. Unha das principais contribucións neste senso foi a das canles temáticas como modelo básico e fiable de transmitir a información da rede. forman parte do grupo de desenvolvemento de Moviforum de Movistar (en cuxo catálogo aparecen aplicacións desenvolvidas por esta empresa) co que se garantiza o apoio técnico e a calidade das súas aplicacións. un dos seus traballos foi seleccionado para estar no Museo Reina Sofía nunha exposición temporal que se denominou Cen anos de deseño gráfico español. Vínculo Media nace en 1998 cunha idea innovadora da produción de 50 empresas de producción multimedia.24 5. Interacción é unha compañía cuxa actividade se centra na creación e desenvolvemento de proxectos multimedia baseados nas novas tecnoloxías.698. A vida que che espera ou Para que non que esquezas. Ademais. Trátase da primeira empresa galega especializada no xornalismo electrónico. facturaron 5. J2ME.00 305. Algunhas das súas producións son o xogo multimedia O templo. A empresa é a responsable de Vieiros. rexistra un máis ca notable crecemento. en 2001 foilles concedido un Premio ASIMELEC. A empresa foi quen de obter en mais dunha edición o Premio AGAPI na súa categoría.88% Resultado -4. así coma proveedores de contidos flash para esta operadora en España.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realización e deseño de contidos interactivos para empresas e institucións. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194. A empresa ten desenvolvido unha serie de xogos en Flash para Fresh-it.55 Nº de Empregados 43 102 136. para o que estableceron relacions tanto con operadoras de cable e satélite coma con outros proveedores de contidos para a TVi. e a súa actividade vai enfocada cara os canais temáticos. O estudio adícase principalmente ó desenvolvemento de aplicacións multiplataforma para móbiles e Pocket PC con XHTML mp.12% Facturación 1.9 millóns de Euros no 2003 e contaban con 102 empregados. i-mode. Os traballos de Acordar oriéntanse á comunicación en Internet en todos os seus aspectos.325. Acordar Comunicación en Internet leva realizando o seu labor cun equipo estable e unha constante e definida liña de traballo dende finais de 1995. que crea e desenvolve contidos e aplicacións para dispositivos dixitais tales como a nova telefonóa móbil 2. televisión interactiva e web. . o portal pioneiro de Galicia en Internet. Pola súa banda.02 206. tanto empresariais coma de lecer ou de mensaxería multimedia con fins publicitarios.923. 3G.901. Así mesmo. 1997 e 2003.9 millóns de € e empregan a 102 persoas contidos exclusivos para a rede. xogos e publicidade interactiva.

Nezcom. música. educación interactiva e moitas aplicacións máis. o formato de 16:9 HDTV.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Desde 2001. potenciando así a súa imaxe e as súas posibilidades comerciais.1. ideal para comunicación corporativa. non só se fala de tecnoloxía. que establece unha comunicación en forma O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información de diálogo co usuario. quioscos multimedia. ou subtítulos falados en ata trinta e dous. Fronte a outros suportes o DVD ofrece claras vantaxes. 5. motiva e facilítalles aos seus usuarios a busca de información sobre a empresa. catro linguas en subtítulos. animación 3 D e locución. ou o formato do letterbox de 20:9. Un DVD é un disco óptico. O CD Rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información. idéntico en tamaño a un disco compacto. unha información actualizable no momento que se desexe. ten como obxectivo avalar producións audiovisuais e publicitarias no formato micromovie tanto para televisión como para tecnoloxía móbil ou Internet. cunha boa definición de imaxes.). finalmente a confidencialidade dos datos. documentais interactivos. Ten unha gran capacidade para almacenar información. Alia 3D consolídase como estudio e produtora de animación e compañía desenvolvedora de videoxogos 3D. Trátase de un sistema altamente interactivo. 167 181 . O DVD é capaz de reproducir vídeo de alta definición e audio Dolby dixital. ningún outro medio audiovisual ofreceu ata o momento a versatilidade e o poder do DVD: en memoria.1 Principais producións galegas off line O potencial técnico do soporte CD Rom é grande. ademais da versión nuns oito idiomas. xunto coas pistas audio alternas para diversas linguaxes. O proxecto de empresa foi aprobado polo Consorcio de Zona Franca de Vigo para integralo no edificio CIE. pois esta fusión busca a comuñón técnica e de deseño entre cine e videoxogos. unha información multimedia coa inclusión de vídeo. o que non só se traduce na capacidade tecnolóxica da compañía. senón tamén en que ata a data ningunha outra firma faga o mesmo en toda a comunidade autónoma galega. un audio da máis alta calidade. tanto en calidade coma en custos. A empresa está a traballar nun proxecto de desenvolvemento de xogos para móbiles (tecnoloxías GPRS e UMTS) e investiga arredor de sistemas de Render combinados en tempo real. Algunhas das vantaxes deste soporte son: a información interactiva. Entre os servizos que ofrece encóntranse os contidos para telefonía móbil (xogos. xa que un CD Rom pode ser protexido contra lectura non autorizada ou copiado. Non obstante. Pero. videoxogos en 3D e 2D. o formato de DVD xurde para resolver as necesidades da industria da comunicación e do entretemento. unha alta capacidade de almacenamento. coa incorporación de secuencias de vídeo e unha capacidade informática sen precedentes que permite asegurar que calquera idea é susceptible de converterse nun sistema interactivo. algo non visto e que responde á necesaria adaptación a un esixente mercado internacional. xa que é lexible en calquera ordenador. que pode conter moito máis que unha película e dálles aos espectadores unha ampla gama de opcións. en calidade de vídeo e audio. etc. xa que de feito poden elixir formato de pantalla de 4:3 estándar TV. baixo a razón social New Gravity Laws167 A fusión de tecnoloxías permite fórmulas de vangarda para alcanzar cotas superiores de modelado e animación con Render en tempo real.000 páxinas A4. con necesidades de ocio evolucionadas. suficiente para salvar dúas horas e trece minutos de audio e de vídeo de altísima calidade. contornos de realidade virtual. Pero mentres que o CD foi deseñado para a música soamente e adaptado máis adiante para o uso con software e vídeo primitivo. texto e menús. etc. na capacidade multimedia e no baixo custo da duplicación para distribución. produtos ou servizos. e. aplicacións. vídeos. catálogos de venda. por outro lado. aproximadamente 500. creada en 2004. xerando unha linguaxe e un contido novos e deseñados para un target específico. O A empresa mereceu a cualificación concedida pola Xunta de Galicia de Proxecto Innovador de Base Tecnolóxica.

como o cine. as vendas en unidades incrementáronse un 4%. A industria do videoxogo en España tampouco tivo unha traxectoria especialmente brillante por dúas razóns: a absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses de videoxogos (tanto para PC como para consolas) e a falta de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios. a industria española de videoxogos pechou o exercicio 2003 cunha facturación global que ascendeu a 800 millóns de euros. e as perdas netas conxuntas ascenderon a 405 millóns de euros en 2001. así como pola propia evolución tecnolóxica. como son. o mercado de xogos para PC e consolas ingresou 515 millóns. os CD Rom e as presentacións ou exposicións baseadas na tecnoloxía multimedia. Non obstante. aínda que baixou a facturación de consolas. educativo ou divulgativo. fronte ao 27% representado polos videoxogos específicos para PC.7%) e caeu no último ano considerado ao ⎯26. pasando por informáticos. os activos totais case se cuadriplicaron nese período. que representan o 73% do total dos consumidos en España durante o 2004. un 10. malia a súa marxe de beneficios só ser positivo en 1999 (o 5.3% menos que o ano anterior debido ao descenso do prezo das consolas. os corporativos ou institucionais. ademais. Varias empresas do sector quebraron durante o período considerado. construción e materiais simples e a súa semellanza ao CD Rom fano económico para imprimir. que frearon o investimento das empresas españolas en novos talentos nacionais desviándoo cara a estratexias de distribución de produtos masivos xa consolidados. España sitúase en cuarto lugar no que se refire a consumo de software 168 interactivo e venda de consolas. por detrás de países como Reino Unido. inicialmente. Os produtores off line non tiveron un camiño fácil e o sector sufriu un claro estancamento a causa de problemas de financiamento. etc. aos 736 millóns. Do mesmo modo. Dentro das producións off line do sector multimedia. Un caso similar sucede coas compañías que desenvolven eses videoxogos.9%. esta actividade multimedia facturou 790 millóns de euros. Neste ano. Non obstante. polas dificultades que teñen os creadores para recibir as compensacións derivadas dos dereitos de autor. No 2004. de 1998. peso lixeiro. co que supera xa a outros tipos de entretemento que ata agora lideraban tradicionalmente o mercado do ocio. Os seus ingresos operativos pasaron dos 548 millóns de euros. en 2001. A complexidade creativa dunha obra multimedia na que interveñen diferentes especialistas (dende guionistas a deseñadores. incluíndo os de entretemento. e os de contido cultural. produtores. É patente a forte presenza de contidos estranxeiros –moitos dos cales se traducen e ata se adaptan ao contexto cultural español–. en 2001. Non ocorre o Con respecto aos videoxogos. Segundo datos da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de Entretenimiento (ADESE). en 1997. Dentro dos primeiros. Alemaña ou Francia 168 . sobre todo nenos e adolescentes.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO DVD é tamén moi barato de producir e distribuír. un 1.000 millóns de euros en 1997). segundo sexan de empresas ou da Administración e afíns. un 12. Os videoxogos máis vendidos para consolas son os de .) complica o proceso de produción Galicia está por debaixo da media nacional en equipamento informático que se ve aínda máis entorpecido polo investimento necesario.7% máis que en 2002. a marxe de beneficios para estas compañías caeu do 16. e xa dominan o mercado dos videoxogos: por cada xogo de PC véndense 3 para consolas.700 millóns. finalmente.300 millóns euros en 2001 (fronte aos 1. faise distinción segundo o destino da produción. os ingresos operativos das empresas europeas editoras de videoxogos foron de 2. Segundo o Yearbook 2004 do Observatorio Europeo do Audiovisual. sitúanse á cabeza os específicos para consolas. As perdas netas para o sector en 2001 roldaron os 180 millóns de euros.8% máis que en 2003. o home video ou a música gravada.8%. é posible distinguir varias tipoloxías. ao -11. pola facilidade de copia e. empaquetar e distribuír. ao pasar dos 724 millóns aos 2. locutores.2%. No contexto europeo. produción ou distribución. O seu pequeno tamaño.

sinala un estudo realizado por GfK Emer por encargo da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de O 20% dos españois é consumidor de videoxogos Entretenimiento. soamente dous de cada dez xogadores aseguran que reduciron outras actividades (cine. etc. as súas interfaces son como acuarelas que se poden visitar. No caso dos videoxogos de PC. deportes).1%. Por medio de un CD creativo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mesmo co número de estudos de desenvolvemento de videoxogos por países en Europa. e os menos importante. Cun conxunto de ferramentas de composición para que o xogador se divirta realizando carteis. mentres que a maioría o fai entre unha e catro horas á semana. descartan a hipótese de que sexan un pasatempo exclusivamente masculino. 183 .8%) e deportes (8. tres de cada catro xogadores de PC e algo máis da metade dos de consolas aseguran que xogan sós. xa que un de cada tres usuarios é muller. etc. portadas de libros. En canto aos criterios para seleccionar un videoxogo. O estudo. cun 31. cifra que se reduce ao 2.8%). unha cuarta parte xoga practicamente a diario. logrou o Premio LAUS á mellor produción multimedia en 1998. os principais son o número de pantallas. un mercado xerador de emprego e con gran capacidade de crecemento no que o Estado español se encontra á cola. coches/carreiras e deportes. Realizado por Dygra. Os autores do estudo apuntan que estes datos se enmarcan nunha expansión xeral do ocio dixital en España. Pola contra. que se atopa agochado nalgún lugar do cuarto. teatro. unha aplicación da mesma compañía. cheas de animacións. á creatividade e á imaxe de marca. carreiras (16. aproxima o xogador ao mundo do deseño e á comunicación visual. aventuras. etc. No que se refire a CD Rom de entretemento. o que supón unha cifra de xogadores próxima aos 8.) como consecuencia da súa afección aos videoxogos. Bélxica ou Italia. a súa rapidez e o prezo. o 11% é pirata e o 6% descargouse de Internet. os antecedentes no ámbito galego habería que buscalos en producións como El artista virtual (1995). por detrás de países como Holanda. imprimir. O estudo tamén apunta que unha cuarta parte dos xogadores de PC consome videoxogos en liña .2%). fronte ao 42%de usuarios que ten entre 18 e 34 anos. modificar. Así mesmo. A simplicidade destes xogos e as emocións que espertan son as claves destas videocreacións. existe en España un 1. O estudo destaca que máis da metade dos mozos/adultos non gasta máis de 100 euros ao ano en videoxogos. No mercado de videoxogos para PC.. Non obstante. deportes.5 millóns. revela que dous terzos dos xogadores son homes e que o 38% son menores de idade. Os homes prefiren os xogos con adrenalina (disparos. os de acción. aventura (14. A práctica totalidade deles faino desde as súas casas. tarxetas postais. aproxímase o xogador ao hábitat dunha casa a través dun pequeno escaravello.9% no caso das consolas. A razón do éxito atribúese á evolución tecnolóxica. seguidos dos de acción (15. cun 36. etc. O xogo consiste en chegar á cova do pequeno escaravello protagonista. que se poden gardar. Esta conclusión abre a porta a unha clara segmentación do mundo dos videoxogos. Así mesmo. Os videoxogos convertéronse nun instrumento esencial na educación de nenos e mozos e constitúen un soporte privilexiado para a divulgación e o asentamento de valores de comportamento positivos en diferentes ámbitos. acción. que pretende dar a coñecer o perfil do consumidor destes produtos.6%). No último ano. o 20% dos españois é consumidor de videoxogos. dominan os xogos de estratexia. os catro xéneros máis xogados foron.6 millóns de 169 xogadores a través de teléfonos móbiles . seguidos polos de aventura (19.). concretamente en décimo lugar. quebracabezas. Ademais. loita. mentres que as mulleres optan por xogos máis variados (cartas.6%. por orde. xa sexa a través do ordenador ou da consola. estudos. con ofertas específicas para nenos e xogos pensados para adultos. Por outro lado. Bicho (1997) foi unha das primeiras experiencias galegas neste campo. o 16% dos videoxogos está copiado.7%) e deportes (15%). en cambio. 169 En canto á frecuencia de uso. un terzo son copiados ou descargados. o fabricante do xogo e a publicidade.

o que permite que cada usuario vexa o filme á súa maneira. Trátase dun CD que contén un filme musical de animación interactivo. Cando o Concello de Santiago convoca un concurso para promover a normalidade da lingua galega. levado a cabo por Ibisa TV. que ten o libro como eixe argumental. que é onde os seus creadores. a empresa de enxeñería informática Imaxin Software decide que o mellor proceso normalizador é o que se fai alí onde os nenos se sinten máis gratificados: nos xogos. e dedicada a diferentes ámbitos nos que poden aprender os animais e os obxectos que o integran. tamén conta co patrocinio das empresas Tecmed e Ecoembes. como se xogaría a Pentagox de forma dixital. que fai unha viaxe pola Galicia máxica e un completo editor para crear historias interactivas a través de 7 posibles localizacións e máis de 20 escenarios con outros tantos personaxes e obxectos cos que interactuar. A estirpe de Gatipedro. Inventario de aluados. a empresa Ozono Multimedia e o Concello. para que os posibles patrocinadores financien o investimento. a través dunha versión interactiva. ven ser un contacontos dixital sobre personaxes. A ambientación do xogo. está baseada en lendas e contos populares do país e pretende dar a coñecer diferentes aspectos da nosa tradición. foi producido por Ozono Multimedia e desenvolto por Grándola Nova. un por cada residuo: o primeiro nivel ensina o procedemento da reciclaxe para plásticos e latas. Pentagox (2002) é unha maqueta dixital do xogo divulgativo de preguntas e respostas de cultura xeral que. co que completa a finalidade pedagóxica do xogo. pretende mostrar. seres fantásticos e obxectos recollidos en Escola de Menciñeiros. sobre a época que xira en torno ao descubrimento da tumba do Apóstolo. en especial. a través da demo desenvolvida pola empresa viguesa Interacción. Xente de aquí e dacolá e Os outros feirantes.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Quick Magic (1998) ven sendo un editor de efectos máxicos desenvolvido por Dygra. coa colaboración do Mago Antón. o terceiro para residuos orgánicos e o último para os vidros. A aventura máxica de Merliño (2001) é un xogo en CD-Rom que lles permite aos usuarios coñecer diferentes lugares de Galicia e resolver un misterio coa axuda dun trasno. O interactivo Ultreia (1999) é un xogo de taboleiro con preguntas sobre o medievo e. En O misterio das sete pezas (2001). Ensinar a separar os desperdicios en Narón é a súa primeira misión. Trátase dun sistema informático para aprender a facer efectos de ilusionismo propios do mellor dos magos. Linguaxe visual. pretenden impulsar a recollida selectiva entre os máis pequenos 170 . que fan que a cidade perda peso e se eleve do chan. . un neno que non quería durmir porque aínda non sabía soñar. Novaimaxe Multimedia puxo no mercado Raspi en la granja (2001). un CD multimedia para nenos. para o que fixeron catro niveis. animais. para a realización de trucos de maxia por ordenador. un CD Rom que pertence a unha colección destinada aos nenos. xógase coa desaparición de sete dos obxectos máis representativos da capital galega. menciñeiros e outra fauna na obra de Cunqueiro (2000). que é un superheroe e como tal vai limpando o lixo das rúas. Aínda que dende a administración asumiuse o custo do proxecto. 170 Lixeiriño foi pensado para que os cativos tivesen unha idea do que é a reciclaxe. así como de Sogama e da Consellería de Medio Ambiente. o segundo para papel e cartón. titulada Aprende con Raspi. cuxo protagonista se fai chamar Ventura Tres Pelos. Tamén foi pioneiro Lixeiriño (2003). O labirinto dos soños (2002). Trátase dunha produción desenvolvida por Dygra para a Xunta de Galicia con motivo da exposición Camiño de Santiago Virtual. textual e musical para unha relectura do universo cunqueiriano máis cómico.

unha viaxe virtual polo Camiño de Santiago seguindo o fío condutor do Pórtico da Gloria. Interacción)) é un CD Rom informativo encargado pola Universidade de Santiago de Compostela que recolle unha base de datos dos escultores galegos máis destacados do século XX. Glest achega alén diso unha novidade no campo e é que permite que o propio xogador personalice toda unha serie de factores do xogo 171 . Ibisa TV). desenvolta por Interacción e ambientada no mítico mundo da cultura celta. Ibisa TV). Filloa Records). Por se non tivese mérito abondo o desenvolvemento dun xogo deste tipo nestas condicións. o primeiro deste tipo en 3D feito en Galicia. a vida. espiritual e de negocios da Europa alternativa do século XXI. tamén cómpre referirse a algúns casos de interese. Recorrido virtual por el Camino (1999. Esta mesma empresa produciu Santiago de Compostela. un mundo en una sola provincia (1999. Ibisa TV). etc. galardoado co premio ao mellor CD Rom no Certamen del Cabildo Insular de Gran Canaria na súa edición 1998. Ruta del Duero. a xente e a historia do río Douro que salta por enriba das limitacións do tempo e do espazo. o xogador convértese no protagonista da aventura.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Templo (2004). que naceu da imaxinación do grupo Aviador Dro. En Mecanisburgo (2001. un exhaustivo inventario de obras relevantes construídas en Santiago no século XX que presenta tamén diferentes proxectos en vías de execución. converterse en fiel da Igrexa dos Santos Beneficios ou visitar a gran praza de Asimov. nova iluminación e lectura dos beatos. e a maioría dos visitantes da páxina web do xogo son alemáns ou norteamericanos. Un viaje de color (2001. nos que o usuario se converte nun xeneral que domina e organiza as súas tropas e recursos para vencer o adversario. como son ¿Qué es la multimedia? (1997. existen propostas alternativas e moi dignas. o recoñecemento chegoulles este mesmo ano ao recibiren Premio de Creación de Videojuegos PlayStation ArtFutura. que oferta a opción de xogar en galego e que se pode descargar de balde a través da rede. A cidade. creadas e publicitadas polas multinacionais da industria con grandes investimentos e amplos equipos detrás. pero que puido ser. Os seus desenvolvedores comezaron con isto coma unha afección e agora teñen entre mans un sistema completo de xogo. deberá explorar as estancias dun vello e misterioso templo para salvar o seu clan e cultura. un proxecto desenvolvido por encarga de Antón Reixa que consta de once temas musicais trasladados á interacción a través de diversas aproximacións artísticas. Utilizando unha perspectiva de primeira persoa. 171 Según os seus autores. distribuíuse con varias revistas europeas. Novaimaxe Multimedia) é un CD Rom con toda a información da cidade. Los secretos del camino. os ordenadores de medio mundo están a se inzar de xogos de estratexia de espectaculares gráficos. o xogo é mais coñecido fóra de Galicia que aquí. estes programas son auténticas superproducións. A Coruña. Interacción). sobre todo en Alemaña. Tamén da man de Ibisa figura Liébana 2000 (2000. Arte barroca (1998. de xeito que. unha proposta de viaxe pola provincia da Coruña. Escarnio (1998. Polo xeral. Escultura galega do século XX (2002. Ibisa TV) supón un percorrido polas paisaxes. 185 . Nos últimos anos. No entanto. permítelle ao usuario ingresar como cidadán desta cidade virtual. unha aventura gráfica interactiva en 3D. Nela fixéronse realidade as predicións e os soños dos escritores de ciencia ficción do século XIX e XX. meténdose na pel dun aprendiz de druída. Inclúe vídeo dixital de 38 minutos. Alén de visitas e descargas. É o caso do xogo Glest. Polo que se refire aos CD Rom de tipo divulgativo. Interacción). ademais de mapas interactivos. Triade Comunicación de Empresas) faise unha viaxe a unha cidade que non existe. Arquitecturas del siglo XX (2001. que presenta didacticamente as vantaxes dos soportes dixitais. A Coruña en CD Rom (2001. centro cultural. Iris Produccións) é un CD Rom de carácter educativo e cultural. visitas virtuais. Compostela como lugar de traballo dos autores máis prestixiosos da arquitectura contemporánea.

no que verdadeiramente se pode escoller e interpretar a información.3 1. dese xeito. permite.6 1997 4 2. Porcentaxe de penetración de Internet en Galicia. un medio de masas que aglutina os antigos mass media creando un totalmente novo con características e linguaxe propias. A www revolucionou o concepto de Internet.9%.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Con motivo do inicio dos traballos arqueolóxicos de restauración da fortaleza da Rocha Forte no santiagués barrio de Conxo.2 27. Á súa vez. aboamentos ou desprazamentos. Tamén Iniciación audiovisual (2005) é un CD didáctico elaborado por Mr Misto Films para o Consorcio Audiovisual de Galicia.8 8. cun pequeno investimento. aínda que no caso galego esta porcentaxe redúcese ata o 16.5 27. os documentos aos que se accede utilizando este método son textos que conteñen enlaces a outros cos que están relacionados e que se poden atopar dentro do mesmo documento ou en calquera lugar de Internet. publicar unha información de maneira que calquera persoa de calquera parte do planeta e a calquera hora do día poida consultala. A Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. dito doutro xeito.2 Algunhas das producións galegas en liña Internet.2 32. 1997-2004. un 43.2% do total de fogares españois dispoñía en 2003 de acceso a Internet na vivenda.2 4. o CIT Compostela decidiu encargarlle a Ibisa TV un CD Rom divulgativo no que se narra a historia dun castelo que viu transcorrer entre os seus muros algúns dos episodios máis importantes da historia compostelá.9 33. sen depender de horarios.4 1999 2000 2001 España 2002 2003 2004 2005 10.5% deles.1. mentres que os portátiles se encontran no 6.4% dos fogares. sendo o usuario o único filtro. 5. elaborada polo INE.2 19. O world wide web (www) é un servizo desenvolvido para o ámbito militar e de investigación co obxectivo de proporcionar un acceso sinxelo dende diferentes lugares a toda a información compartida existente en calquera parte.5 14.5 1998 5.6 25. 40 35 30 25 20 15 10 5 0 2.8 23. e é o de sobremesa (PC) o que está presente no 41. revela que o 25. dinamizar aínda máis o seu uso.1% do ano 2002.3% das vivendas españolas dispón dalgún tipo de ordenador fronte ao 36.6 Galicia .8 22. esa persoa pode acceder a unha cantidade de información ata agora inimaxinable. Así mesmo. mediante sistemas e redes de telecomunicación. Por primeira vez formúlase un sistema de comunicación directo. pois fixo moito máis amigable o seu ámbito e día a día saen programas e ferramentas novas para implantalas no ámbito web e así.8 18. Este servizo baséase nunha tecnoloxía coñecida como hipertexto ou.

4%. o 73. así como recollida de solicitudes.7% dos nenos posúe unha videoconsola e dedícanlle unha media de 172 minutos á semana a xogar con ela. a complexidade de uso e a falta de adaptación ás súas necesidades son as principais barreiras coas que tropeza a introducción das novas tecnoloxías. Acceso a Internet das vivendas galegas. televisores (36. Finalmente. revela que o 61% das microempresas dispoñen de acceso a Internet. de maneira que esta ferramenta é xa imprescindible nas súas vidas e estarían dispostos a prescindir da televisión antes que do ordenador. un 80% dos españois cre que aguantaría sen problemas toda una semana sen ver programación televisiva. En canto ao uso das ferramentas de Internet. Existe unha brecha de nove puntos entre as empresas que dispoñen de ordenador nos ámbitos urbano e rural. un estudo da entidade pública empresarial Red. a dar información propia.95%) navega por Internet. Turismo e Comercio. dependente do Ministerio de Industria. 2004. familiares e compañeiros. Pero un 68% non podería afastarse do ordenador durante sete días seguidos. sobre todo. servizos de atención ao cliente e posvenda.2%) e ordenadores (22. Os resultados amosan que durante os últimos dez anos.4%). cifra que aumenta ata o 50% no caso daquelas que operan no ámbito rural. En cambio. 172 Ademais. a posesión alcanza o 70. Son os resultados dunha enquisa realizada en Yahoo. Pero Internet cambiou a vida dos españois. Ademais. Se lles dan a elixir. 187 . fundamentalmente cunha liña ADSL 172 . O estudo tamén revela que o descoñecemento do valor das tecnoloxías da Información e das comunicacións (TIC). Entre os de trece anos. e o seu uso más estendido é o envío de mensaxes tipo SMS. e delas. e que un terzo deles posúe teléfono móbil para o seu uso persoal. a percepción do que se considera esencial na vida cambiou drasticamente.1%). ademais do décimo aniversario do portal de Internet. Liña telefónica convencional Liña ADSL Outras formas de conexión Liña RDSI Rede de cabo Un estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil de medios en España 2004 destaca que case a metade dos nenos españois de 8 a 13 años (en concreto. de maneira que hoxendía unha das prioridades vitais do cidadán medio é a saber conectarse en tempo real con amigos. as principais razóns das microempresas para incorporalas son levar a cabo de xeito máis eficiente as súas actividades. menos dunha quinta parte das microempresas dispoñen de sitio web.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Por outra parte.es. máis da metade conéctanse á rede a través de banda ancha. un terzo dos autónomos e empresas de menos de dez empregados seguen conectándose á rede a través da liña telefónica básica. o 48. aproveitando que se cumpriu unha década do desenvolvemento tecnolóxico. os nenos de hoxe en día parecen estar cambiando os tradicionais peluches dos seus cuartos por equipos de música (46. Os avances en comunicación supuxeron un cambio nas necesidades básicas. sendo os seus usos básicos aqueles asociados a procesos internos. mellorar o acceso á información e adaptarse aos novos tempos. e aquelas que si dispoñen de presenza en Internet limítanse.

e está dispoñible non só en Internet. A solución desenvolvida por Interacción na web de turismo de Vigo destaca por utilizar recursos gráficos de alto impacto para presentar unha gran cantidade de información turística da cidade. e que. un viaje de color.000 páxinas conteñen a máxima representación por autores. A posta en marcha do primeiro Museo Virtual de Castelao servirá para que os cidadáns poidan ter acceso e profundar na ampla e diversa obra de un dos máis ilustres persoeiros da historia de Galicia. e segundo a Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. creadas por Interacción e onde é posible atopar polo miúdo como é o proceso de elaboración dunha película. que reproduce o esquema do CD Rom do mesmo título. deseñada e realizada por Interacción. Cativadas é un xogo para nenos de ata 3 anos desenvolvido pola Aula de Produtos Lácteos da Universidade de Santiago de Compostela. A web de Factorías Vulcano (www. Este estudo amosa que aínda queda un esforzo importante por desenvolver para incrementar o uso de Internet nas comunidades autónomas con baixo nivel de penetración de tecnoloxías da información nas empresas. cultural. tenda de produtos. foi premiada cunha medalla de oro pola American Design Awards.factoriasvulcano.46%. de gran prestixio no ámbito internacional. obra tamén da viguesa Aaccentia. a liña ADSL nun 16. A web do Museo de Arte Contemporánea de Vigo. actividades…). O proceso de elaboración do programa tivo en conta criterios pedagóxicos adaptados ao desenvolvemento cognitivo e motriz dos nenos para facilitar a súa familiarización coas novas tecnoloxías e co coñecemento do seu contorno.caramelo. trucos. con imaxes. Na web. técnicas. A forma de conexión dos fogares que teñen acceso a Internet en Galicia é principalmente a liña telefónica convencional nun 84. elaborada polo INE. Ziudades.76% e a liña RDSI nun 3. A páxina do Banco Galego foi o primeiro portal dunha entidade bancaria realizado integramente con tecnoloxía Macromedia Flash por Triade Comunicación de Empresas e resultou seleccionada dentro do Top Ten Agosto 2001 de mellores web. A páxina web corporativa de Caramelo (www. ao tempo que poden adquirir distintos coñecementos. A páxina web do Mago Antón. se pretende familiarizar os nenos de entre 0 e 3 anos coas novas tecnoloxías. ten como obxectivos principais facilitar información sobre o museo e reflectir en Internet a súa actividade cotiá.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En Galicia. contribuirá a fomentar as liñas marcadas no Plan de Normalización Lingüística. empresarial. A finalidade deste software é a de abrir un camiño para a aprendizaxe virtual de valores positivos. en todas as súas facetas (exposicións. foi recoñecida como a mellor acción publicitaria en Internet nos XI Premios de Publicidade en Galego organizados polo Consello Asesor de RTVE en Galicia. desenvolvida por Interacción. contén información sobre as habilidades do mago. a rede de cable nun 17. Ciudades de la Ilustración é unha encarga da Fundación Ferrol Metrópoli con información sobre cidades europeas do XVIII e que adapta a estética ilustrada á web. son e outros recursos multimedia. aínda que adaptándose á linguaxe propia de Internet. ademais.com). senón que existe un CD executable no que se recolle o produto multimedia 173 . de forma que. Algunhas das páxinas web de contido máis creativo ou vinculado co sector audiovisual xeradas no último bienio en Galicia son as webs promocionais das películas Trece badaladas ou O ano da carracha. se estimule o alumnado. vagabundos.44%. etc. polo portal de usuarios Flash Flash-es. do Porriño.com é unha produción de Zozo que recolle información dalgunhas urbes tanto turística coma comercial. desenvolvida por Aaccentia. máis de 20. permitindo coñecer os segredos do Douro a través da atractiva metáfora duns cadernos de campo organizados por temas e cores. a través das indicacións dun personaxe. 173 . A Colección Caixanova é unha das mellores e máis amplas coleccións de arte de Galicia. de Ibisa TV. épocas e tendencias constantemente actualizadas.1%. etc. a porcentaxe de vivendas con ordenador é do 35. Cativadas presenta 12 actividades motivadoras para os nenos. Un plantexamento similar ten o sitio web da campaña Ruta del Duero.44%. A Xunta conta cunha páxina web en galego coa que.net.com). un organismo independente norteamericano. desenvolvida pola compañía Xolda. imaxes das xiras.

Outra vantaxe deste sistema de presentación da información é que abrangue estruturas moi amplas. cando a Internet galega se reducía aos primeiros experimentos da Universidade de Santiago e a media ducia de webs persoais. Interacción e Nais Producciones preparan Chatting. concibiuse inicialmente como un índice de recursos de interese para Galicia. rigorosa e. Non é necesario ser un portal para dispoñer de canles temáticas.. teatros. dunha forma organizada e que resulte doado de localizar por parte do usuario. Nacía así o primeiro directorio da rede galega. entrevistas ou noticias de actualidade). 189 . Así pois.). permanentemente posta ao día. así como información local sobre restaurantes. a combinación de información e entretemento. o que dá unha imaxe de desleixo e abandono por parte dos seus responsables. cines.org. webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións. e algúns deles mesmo permiten escoitar a radio a través de Internet.. . puramente xornalística (reportaxes. deportes. foros. O novo espazo. e actividades de ocio en xeral. inspirándose nos proxectos que se estaban a desenvolver nos Estados Unidos. unha canle temática ofrece información de calidade. Calquera empresa pode proporcionar nas súas páxinas información acerca do seu sector profesional. creado pola empresa ferrolá Item. ademais de prediccións meteorolóxicas ou horóscopos. relanzados como parte integradora e vertebradora dos contidos da maior parte dos principais portais. a porta de entrada dos usuarios de Internet 174 . economía. os portais conteñen noticias de todo O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información tipo. Os portais son sitios concibidos para ofrecer unha gran cantidade de información variada. principalmente. Hoxe estas canles xeneralizáronse como medio de presentación de contidos. Un equipo de xornalistas integrado no Consello da Cultura Galega elabora dende outubro de 2000 o sitio de referencia da cultura galega en Internet. Está previsto que sexa unha serie onde primarán os sentimentos máis humanos con que han identificar os espectadores e onde os personaxes estarán ligados polo chat e as súas vivencias resolveranse en cada episodio.org. Actualmente.) Aga. especializada e útil. Tamén as empresas de telecomunicacións se sumaron a esta guerra de crear o portal máis completo e atractivo. Dentro dunha canle temática pódese incluír todo tipo de información: servizos (directorios. iniciou a súa andaina en febreiro de 1996. a divulgación da lingua e cultura galegas. imaxes. Son lugares da rede moi coñecidos e frecontados e que significan. que tomou o nome da desaparecida revista do Padroado da Cultura Galega en México.. nunha gran parte dos casos. xa que un dos principais problemas de moitas páxinas en Internet é a súa falta de actualización. O concepto de canle temática xira arredor da oferta dunha información completa. o apoio á industria cultural e a aposta por novas fórmulas de comunicación en Internet son algunhas claves de Culturagalega. a web Culturagalega. o que sen dúbida dota de maior credibilidade e prestixio a propia entidade. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. O espazo Vieiros. que conta con 174 Por mor da gran cantidade de datos que manexan os buscadores.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O Raio Verde. estes fóronse especializando e crearon os seus propios portais. á vez que foi estreando novas canles. etc. axendas. enquisas. aínda que o traballo de deseño e elaboración xa comezara na primavera de 1995.. A credibilidade. Case todos os medios de comunicación teñen portais propios. un proxecto multimedia que se atopa en fase de desenvolvemento. nacionais e internacionais. Vieiros foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico e iniciou as súas chamadas edicións locais. que enseguida ampliaría os seus horizontes coa elaboración de contidos propios.

ademais de información sobre eventos. opcións de ocio. noticias.). tamén fai referencia a praias e festas e describe detalladamente monumentos repartidos por toda a provincia. é a web do programa Desde Galicia para el mundo.org recibiu diferentes galardóns polo seu traballo: o Premio Novas Linguaxes. En cada concello afóndase en categorías como monumentos.com. praias. A Coruña Virtual é un portal creado por I Latina Software con diversos contidos sobre a provincia coruñesa. italiano. etc. 175 Outra páxina web veterana e varias veces premiada ao máximo nivel é a da Compañía de Radio Televisión de Galicia (CRTVG). Pero o padroado. etc. castelán. A estes portais súmanse outras propostas de guías locais que ofrecen información sobre as distintas cidades e bisbarras galegas que. e durante este período evolucionou ata converterse nun centro de información e servizos orientado aos usuarios. servizo de intercambio de banners. perseguen como obxectivo rendibilizar sitios web con anuncios de publicidade. agora denominada Denodo Technologies. é un producto multimedia galego. inglés.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO seccións dedicadas á literatura. na maior parte dos casos. é unha creación de Desarrollos Lugonet. Ourensenet ten como propósito o de difundir completa información sobre calquera tema relacionado coa provincia de Ourense. un dos buscadores en Internet máis importantes e veteranos no ámbito español.com é un portal que recolle información da área de Vigo. así como establecementos hoteleiros de diversas categorías.. Pangalaica é froito do esforzo de Abertal Comunicacións. poxas. organismo dependente da Deputación Provincial de Pontevedra. ofrece un servizo de noticias. . gastronomía. que se define como un lugar de encontro para todos os galegos e que ofrece información sobre espazos naturais. aloxamentos. unha empresa de Carballo (A Coruña) no ámbito multimedia e do comercio electrónico. dende a propia comunidade e fóra dela. Ofrece os seus servizos dende 1995 e foi desenvolvido pola empresa coruñesa Abrente. exposicións e certames. entre outros. calquera que sexa o seu formato (produtos. Galicia City é un servidor de información en Internet que xurdiu en Vigo como unha iniciativa familiar no ámbito da educación. que abrangue toda a actualidade do país e que é moi visitado por todo tipo de usarios da rede. noticias. axenda. información de interese para a comunidade galega no exterior. ademais dos enlaces coas reportaxes emitidas polo programa homónimo. patrimonio cultural. Biwe. buscador. etc. Ademais. Lugonet. éuscaro. Cun labor parecido en canto á difusión do patrimonio artístico e natural de Galicia. sección Internet. o portal de Lugo. Trátase dunha web que ten páxinas en nove idiomas (galego.org) nun verdadeiro tesouro para os máis esixentes gastrónomos. imaxes. da Fundación Coca-Cola España (2001). En xullo de 1997 inaugurouse oficialmente o buscador no enderezo actual e conta cos servizos de: índice. subministrado pola axencia Europa Press. espazos naturais. unha empresa dedicada enteiramente á edición electrónica que realizou ademais numerosas webs comerciais. O Padroado de Turismo Rías Baixas converteu a súa páxina web (riasbaixas. catalán. e que foi desenvolvido por Publinet e ofrece un formato bastante similar a Galicianet. 175 Culturagalega. Arredor dese servizo inicial de busca de páxinas web fóronse creando buscadores doutro tipo de contidos. O seu novo deseño inclúe un bo número de restaurantes de toda a provincia. restauración. festas e datos socieconómicos. como valor engadido. cinema e cómic. Vigonet. portugués e francés). o premio á mellor iniciativa en favor da banda deseñada da Casa da Xuventude de Ourense (2001) e mellor produción multimedia nos Premios Mestre Mateo 2003. portal xeneralista creado pola mesma empresa. a finais de 1996. audio. e conta con diferentes apartados de información.

º 59 Segunda Época. viviu relativamente afastada das estratexias informativas deseñadas para os espazos de comunicación nacionais ou transnacionais 176 Case todos os medios de comunicación teñen portais propios . Unha realidade asumida no contexto do periodismo electrónico. acometeu diferentes proxectos para Terra. La Coruña Digital ou mesmo o semanario A Nosa Terra 177 . situada no Parque Tecnolóxico de Galicia e especializada en canles temáticas. onde dispoñen dun amplo e variado abano de fontes. Hoxe xa están na rede practicamente tódolos demais xornais que se editan na Comunidade Galega. TV…). De modo que as empresas editoras. radio. La Región Digital. As actuais tecnoloxías favorecen a descentralización da información e permiten a entrada nunha nova fase. 191 . Muller e Turismo. Educación. 176 177 López.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Ademais. a empresa galega Vínculo Media. Revista Telos. vocación informativa e vocación de institución local. é que unha gran parte do futuro destes medios reside non só na calidade dos seus contidos senón tamén na capacidade do propio medio de comunicación para difundilos de forma pertinente e eficaz. Os responsables das edicións dixitais da prensa local non teñen ningunha dúbida acerca de que unha das súas fortalezas reside no bo coñecemento que teñen do escenario de proximidade. durante moito tempo. Segundo a enquisa de tecnoloxías da información nos fogares 2004 do INE. na sociedade da información e do coñecemento. La Opinión. de proxectos compartidos e de actores que confían na eficacia comunicativa dos produtos que promoven. senón que se viu incrementada coa participación en distintas seccións de contidos en canles temáticas como Actualidade. na etapa de Mundo Olé. á marxe do soporte. Pero é a elaboración de contidos o que segue identificando e diferenciando os medios locais. Case todos os medios de comunicación galegos teñen portais propios. O escenario tecnolóxico da era dixital definiu un novo marco de actuación para a prensa local que. Faro de Vigo. N. cada vez máis converxente cara á integración de novos medios e contidos sobre a plataforma web. Diario de Pontevedra. Diario de Arousa. Onde existe una grande coincidencia entre todas as cabeceiras con presenza en Internet é na especialización en contidos locais. para consultar medios de comunicación (prensa. A colaboración con Terra iníciase antes da propia existencia de Terra. Diario de Ferrol. a sección de contidos do buscador Olé. El Correo Gallego foi o primeiro diario de Galicia que contou con versión dixital e renovou deseño e contidos en 2000 para reforzar a súa aposta por Internet. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. Mozo. practicamente todo o contido da maioría dos periódicos se produce en formato dixital. Isto permítelles distribuír a información directamente aos lectores. que se caracteriza pola produción de contidos locais nun ámbito global. entre outros usos. Na actualidade. A maior parte destes ofrecen a posibilidade de recibir os titulares no correo electrónico e reproducen en Internet a estrutura da publicación en papel. Dende o xornalista que recolle e escribe as informacións en ordenadores con tratamento de texto. Coa aparición de Terra. ata os maquetadores que compoñen as páxinas utilizando tecnoloxías dixitais. As empresas editoras non deixan de investir en tecnoloxía. case sen decatárense. La prensa local en Internet”. A proximidade sempre condicionou a orientación da política informativa duns diarios maioritarios no panorama informativo do sistema de medios impresos e que historicamente tiveron vocación de servizo. X. se atopan en condicións de transmitir a información contida nos seus sistemas informáticos a través de calquera medio electrónico. nese ano o 52. sexa tradicional ou novo.63% das persoas que acceden a Internet en Galicia utilízana. Abril-xuño 2004. El Ideal Gallego. a saber: La Voz de Galicia. E Internet é un medio para facelo. a colaboración non se pechou. El Progreso. (2004): “Una necesaria revisión de estrategias. que se converteu nun dos seus principais clientes.

Bos Aires.49 0.51 13. Barcelona. A Mariña ou Londres. As Portelas (Zamora). comunicación.51 27.64 33. Porto.29 17. de Celtanet.. Lugo.99 16. xornais e revistas) Busca de información e servizos na rede: Servizos de lecer (xogos.21 23.00 E-Galicia.71 52.2 7. . Vall do Ellas (Extremadura).01 27. polo que 178 Santiago de Compostela.57 52. música) Servizos de saude: Realizar trámites ou buscar información sobre saude Relación con Organismos da Administración: Obter información de páxinas web da Administración Relación con Organismos da Administración: Descargar formularios oficiais Relación con Organismos da Administración: Enviar formularios cumprimentados Educación e Formación: Cursos de educación regrada Educación e Formación: Cursos dirixidos á busca de oportunidades de emprego Educación e Formación: Outro tipo de cursos Outros servizos: Outros servizos ou consultas NS / NR Fonte: Encuesta de Tecnologías de la información en los hogares 2003 e 2004 do INE.28 27.63 49.27 100 75.42 13. lectura de libros.87 51.2 20.67 26.77 17. cultura ou axenda.96 57.32 10.89 0. conversacións ou foros Comunicacións: Teléfono a través de Internet Comunicacións: Mensaxes a móbiles (SMS) Ventas e Inversións: Banca electrónica e actividades financieras Ventas e Inversións: Vendas de produtos e servizos Ventas e Inversións: Compras de produtos e servizos Busca de información e servizos na rede: Busca de información sobre bens e servizos Busca de información e servizos na rede: Servizos de turismo Busca de información e servizos na rede: Medios de comunicación (TV.91 48.06 28. O espazo Vieiros. Os datos din que o país galego aparece situado nos lugares máis baixos de acceso e uso de novas tecnoloxías.77 6. webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións. As seccións das que consta non difiren demasiado dun xornal en papel: portada.12 12. exterior.13 24. Ourense.67 18.). Pontevedra. política. ademais de ofrecer información sobre indicadores socioeconómicos.7 0.6 22.63 18. bibliotecas públicas. aínda que inicialmente se concibiu como un directorio de páxinas galegas ou relacionadas con Galicia.45 12.04 0 0. Terra Eo-Navia (Asturias).24 73. 100 78. Galicia está por debaixo das medias nacionais en equipamento informático e ordenadores (tamén en consumo de prensa. foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico.59 49.2 5.4 9. Madrid. A Coruña. Alemaña. Ferrol. entre outras.73 8.93 52.09 48. Á par que as edicións locais.62 18.02 18. Bierzo.48 30. economía.47 18.94 17.82 17.28 17.31 9. Vigo.64 16.54 17.07 29. un dos feitos máis importantes que tiveron lugar foi a posta en marcha de edicións locais 178 .16 100 76.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estatísticas de personas que utilizaron Internet segun o uso que lle deron (% sobre o total de persoas que usaron Internet). emprego ou marítima.34 24.58 52.55 22.00 100 70. A pesar destas iniciativas innovadoras.87 5.51 15. Vieiros foi estreando novas canles.76 34. é un diario dixital en soporte electrónico. Dende a súa creación.62 53. opinión.95 29.99 3. radio.9 11. 2003 2004 España Galicia España Galicia Total de persoas que usaron Internet Comunicacións: Correo electrónico Comunicacións: Chats.6 5.63 19.18 15.22 12.16 81.89 18.17 72.46 81..36 5.95 20. Uruguai.73 52.15 15.95 13.65 7. que foi deseñado por Impact.54 25.

500.1. Así mesmo recoméndase que os provedores se preparen durante os próximos tres anos para a eventual migración de contido das redes de emisión dunha dirección ata a interactividade de Internet.000 2.000 1.000 1. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos audiovisuais de longa duración profesionais. Networked. polo menos ata finais desta década.000 0 0 500.000 Febreiro 2005 Outubro 2000 Outubro 2001 Outubro 2002 Outubro 2003 Outubro 2004 Marzo 2005 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2001 Maio 2004 Maio 2000 El Correo Gallego Faro de Vigo La Voz de Galicia Maio 2005 Total 5. O contido e as aplicacións que xerarán uns ingresos da rede interactiva de banda ancha aínda se están desenvolvendo. entre as que se inclúe Internet.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA existe o convencemento de que é necesario un esforzo xeral e planificado cara ao desenvolvemento das nosas posibilidades na nova realidade que se anuncia. Innovación deseñou a estratexia de banda ancha para solucionar os problemas daquelas zonas onde os operadores non efectuaron ⎯nin teñen previsto facelo a curto prazo⎯ o desenvolvemento da rede debido á falta dunha demanda suficiente que garanta a rendibilidade económica do investimento. pero os provedores deberían realizar investimentos neste momento para facer probas destes novos conceptos grazas aos seus espectadores e beneficiarse no futuro desta mellora da interactividade. A Xunta de Galicia. Non obstante. and Personalised179. entre cara ao ano 2006.500.000 600.000 1. como a televisión ou os cines.400.000 200. O estudo tamén apunta que.000.000 1. á vez que se mellorará a lealdade dos espectadores. mensaxería e xogos.800.000 400. O contido supletorio ofrecerase mediante pago. o principal impacto da banda ancha durante os próximos tres anos será a adición do vídeo nas aplicacións existentes. destinará nove millóns de euros a iniciar o desenvolvemento dunha rede troncal que permitirá levar a banda ancha a toda Galicia. 179 Un novo documento realizado por PricewaterhouseCoopers xunto ao Centro Tecnolóxico Global do Entretemento e dos Medios PwC. de forma que se conseguirá un incremento dos ingresos para os provedores.000 1.3 A banda ancha Segundo o estudo The Broadband Future: Interactive. Abril 2005 193 .200. a banda ancha se utilizará para mellorar o valor do contido dos servizos de distribución primaria que se levan a cabo a través das canles tradicionais.600. ademais do desenvolvemento de aplicacións que dependen do usuario e do contido de vídeo que el mesmo proporciona. Industria e Comercio.000 1. a través da Consellería de Innovación. como son as conferencias.000 2. 1. O principal obxectivo desta acción é lograr que en 2007 todos os galegos dispoñan de acceso efectivo e rápido ás novas tecnoloxías. como emisións de televisión ou películas.000.000 800. Evolución da audiencia dalgúns casos de prensa electrónica en Galicia.000. o documento sinala que a banda ancha en Internet.

49% RDSI Líña telefónica convencional ADSL Cable Outras formas conexión Total de vivendas dispoñen acceso 11. Nesta situación están municipios próximos a algunhas das grandes cidades. A historia deste tipo de cinema é longa e chea de altos e baixos. os habitantes dos municipios rurais poderán dispoñer dun acceso a Internet de banda ancha por un prezo máximo de 39 euros en 2008.64% No caso de Galicia. cubriuse un longo treito. Para isto. 5. Non obstante. sempre seguindo o mesmo esquema ata caer na repetición. é dicir. como El Espantatiburones ou Shrek. 7 na da Coruña e 4 máis na de Pontevedra . á marxe do predominio estadounidense. Pero. un 93% do total dos existentes na comunidade. data da estrea de La Sirenita. Ourense será a provincia máis beneficiada. En total serán algo máis de 660. 12. como Lugo. Comparación entre Galicia e España nas formas de acceso a Internet nos fogares (% con respecto ao total español). as industrias francesa e xaponesa tamén contribuíron en boa medida ao auxe da animación. Dende entón e debido ao éxito obtido. ata agora. que se verá completada ata alcanzar o 100% da súa extensión. preténdese fomentar o uso das novas tecnoloxías da información naqueles lugares nos que. pero nas últimas décadas experimentou un grande auxe e apareceron novas técnicas.00% 8.00% 0.00% 10. á vez que lle xurdían competidores como Dreamworks.84% 2. Na maioría dos casos trátase de concellos nos que xa hai cobertura parcial de Internet de alta velocidade. Dende as primeiras películas de Walt Disney ata as máis modernas. Así se recolle no Programa Nacional de Acceso á Banda Ancha en Zonas Rurais e Illadas posto en marcha polo Ministerio de Industria.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA A animación é algo tan antigo coma o cinema mesmo. destinaranse 25 millóns de euros a axudas aos operadores para que estendan os seus servizos aos núcleos rurais antes de 2008. xa que as infraestruturas chegarán a 32 concellos que ata agora carecían de conexión.00% 2.99% 4. aínda que para entender o actual boom hai que remontarse a 1989. 180 Neste sentido. beneficiaranse deste programa un total de 286 municipios. a factoría Disney non parou de lanzar películas. como Ames.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Se os plans do Goberno galego se cumpren. o mesmo ocurrerá noutros 20 municipios da provincia de Lugo. Narón ou Culleredo. non era posible acceder a elas. Con esta iniciativa.86% 3. a maior novidade do plan é a posibilidade de que o acceso á banda ancha chegue a 63 municipios nos que ata agora non estaba dispoñible 180 . Filmax ou Pixar. 2004.00% 8. aínda que está por ver cal será a demanda real deste servizo.00% 4. como o emprego de bonecos de plastilina e o ordenador.00% 3.000 os cidadáns galegos potencialmente beneficiados por esta iniciativa. e mesmo parroquias rurais adscritas ao termo municipal de capitais de provincia.30% 6.

como os dinosauros de aspecto completamente real de Jurassic Park e integráronos na imaxe real. idearon Toy Story. Dreamworks. e iso foi. na que partían como favoritas. A batalla tecnolóxica polo liderado da animación por computadora centrouse nos esforzos de. pero para todos os públicos. Megasónicos). o sector das chamadas películas de debuxos animados revelouse. O bosque animado. que superou a tradicional en técnica e desenvolvemento. A síntese de imaxes está en pleno desenvolvemento en todos os ámbitos: publicidade. o máis importante. Coa informática e as novas tecnoloxías. o carácter estratéxico. polo outro. Esta foi a primeira película de animación feita integramente por ordenador e. animais e monstros de todas clases. os elevados riscos dos grandes investimentos a realizar. 181 195 . Cada un destes filmes representou unha pequena conquista nun mercado que sempre pediu melloras e máis realismo nas imaxes e a técnica tivo a obriga de ser cada vez máis punteira. Despois chegarían Toy Story 2 e as antes citadas Shrek e Monstruos. Onde máis funcionou a animación dixital é no campo dos efectos especiais para longametraxes. curtas e longametraxes. en 2001 premiouse a mellor película de animación. abríuselle un novo camiño ao cinema de animación. S. por un lado Pixar e Disney e. tendo limitacións polos elevados custos. S. que colocan nas emisoras españolas. Na LXXIV Edición dos Óscar. Por outro lado. grazas á animación dixital. e cunha férrea competencia entre elas. intercalados con imaxes auténticas. os altos gastos de produción e comercialización. á que se lle contestaría dende Pixar-Disney con Bichos. recentemente asociados con Disney cando. a segunda longametraxe completamente dixital que se fixo en España (a primeira foi en 1996-1997. Dentro do mundo da televisión. O descenso no prezo do equipamento informático e a crecente facilidade do software dan lugar a unha maior creatividade. as series de debuxos animados gozan de características que lles confiren un carácter singular e que as fan diferentes das outras producións televisivas. como apunta Claudio Biern: un longo período de produción. recentemente. Seguiría Antz (a primeira de Dreamworks). con frecuencia. pechando así ocos á produción nacional. concedéuselle o Goya 2001 á Mellor película de Animación á produción galega de Dygra Films e Megatrix.A. E. Pero os novos recursos veñen facilitar as tarefas productivas.A. chegando aos niveis de calquera superprodución de Hollywood. así como por certa rixidez creativa debida a unha tecnoloxía cara e en constante evolución. en boa medida. por iso. nun ano prolífico para a animación computerizada. Porque en divertirse e divertir debían estar pensando os creativos de Pixar. ou con plastilina. Así. e. marabillar e divertir o público infantil. en películas como Gladiator ou El Señor de los Anillos víronse planos completamente dixitais. Tamén ese ano. superouna en recadación de venda directa. porque lles permiten aos novos profesionais acceder ao medio. coas cales pode lograrse maior impacto no público. por ser un contido destinado a nenos e ser un produto característico da cultura e da idiosincrasia do país. a gran competencia dos mercados internacionais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O cinema de animación é un valor en alza e se antes se relacionaba exclusivamente coas películas para nenos. existe a segunda faceta da animación dixital: os deseños imaxinarios. A clásica animación por ordenador Nesta segunda vertente enmárcanse as mellores producións dixitais dos últimos seis anos. a existencia de paquetes. non obstante. a produción de animación e a utilización do tratamento dixital da imaxe en España estivo restrinxida a un grupo reducido de empresas e supeditada sobre todo a encargos procedentes do estranxeiro. Ata hai poucos anos. Os animadores por computadora lograron idear bechos. en aclamación do público e dalgúns sectores da crítica menos reaccionaria. hai outras compañías produtoras que tamén traballan para sorprender. se ben o seu uso require un equipo de persoal cualificado que coñeza as posibilidades e limitacións das devanditas ferramentas. ter que dispoñer de equipos cualificados de carácter fixo. recibiu un Óscar honorífico. aqueles que reinventan a realidade e que lles proporcionan aos expertos moitas máis opcións. en 1995. Shrek e Monstruos. durante os últimos anos. como unha auténtica industria que gañou terreo a pasos axigantados. Crear un mundo caricaturizado. tal como o confirman as películas destes últimos anos. é máis entretido e ofrécelles moita máis liberdade nos seus deseños 181 . cada vez máis produtoras e compañías lánzanse á aventura de realizar unha fita enteiramente por ordenador. por parte das majors.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
está a perder terreo ante as innovacións tecnolóxicas. Non se trata de substituír os debuxos a man pola informática, senón de descubrir un novo mundo no que se mesturan a plastilina, o ordenador e as aventuras multimedia. Con todo as produtoras autóctonas non sempre estiveron interesadas en investir en animación e moito menos no desenvolvemento de técnicas dixitais. Durante anos, en España formáronse xenios desta especialidade que, ante a ausencia de traballo, non tiveron máis remedio que emigrar a Estados Unidos ou a Xapón, e a maioría deles acabaron traballando para os estudios máis importantes de efectos especiais. Na actualidade, os excelentes resultados en cinema, vídeo e televisión, o incremento da demanda familiar deste tipo de películas, as oportunidades que ofrece a nova tecnoloxía en 3D e a excelente reputación dos profesionais europeos son factores que están a contribuír ao incremento significativo do sector. En televisión nos últimos anos tamén se asistiu ao desenvolvemento tanto de contidos coma de estilos gráficos moito máis innovadores, grazas a unha maior demanda de producións por parte das novas canles, así como a un notorio dinamismo no sector imbuído polo crecente desexo dos realizadores de crear produtos propios utilizando as novas tecnoloxías, cada vez máis eficientes e máis alcanzables e a aposta no seu momento das norteamericanas Cartoon Network e Nickelodeon. O sector español da animación considera necesaria a implicación e axuda económica das cadeas de televisión, tanto públicas coma privadas, para poder asumir con garantías a produción de series e competir coas industrias xaponesas e norteamericanas. A Xunta directiva da Federación de Asociacións de Produtoras Audiovisuais reclamoulles en abril do 2005 ás canles de televisión un incremento do 2% dos ingresos, que se destinaría a series de animación e documentais, adicional á cota do 5% de ingresos que deben invertir por lei na producción de cine europeo. De cara ó próximo proxecto de lei estatal do audiovisual, as produtoras piden ademáis que se reflexe o deber das operadoras televisivas de invertir na adquisición de dereitos de antena de obras de produtoras españolas europeas independentes, asi como respeta-la súa independencia nos acordos de inversión conxunta. Por outro lado, a programación infantil foi a menos nos últimos anos nas canles xeneralistas e, dentro do xénero, as producións de animación tamén perderon protagonismo. Por iso, os produtores de series de animación expoñen que sería necesario que se lles ofrecesen as mesmas axudas e facilidades que teñen as longametraxes. Entre elas, que no 5% de producións europeas que deben emitir as televisións se inclúa un 1% de producións de animación. Segundo información achegada polo responsable de TVE para animación no Cartoon Forum, celebrado en Santiago de Compostela no 2004, o 8,7% da programación infantil cóbrese con produtos de animación, aínda que a maior parte desta produción é foránea e ten máis de dez anos. Tamén parece revelador o dato de que o 31% dos minutos de animación que emiten as televisións estean cubertos por producións xaponesas. Outro 28% cóbrese con series norteamericanas, un 13% procede de Francia e só un 8,9% do tempo está ocupado por producións españolas. En sentido positivo, sinalan que a suma das producións europeas supón un 34% de ocupación de pantalla nese tipo de espazos. A produción de películas e series animadas enfróntase en Galicia a un mercado cunha competencia moi dura e grandes problemas de financiamento. Dende o sector asegúrase que hai talento, hai bos proxectos, hai vontade de sacalos adiante, pero falla o apoio económico, un soporte financeiro capaz de neutralizar o problema dos grandes prazos de produción do cinema de animación
182 .

. Con todo, as produtoras e os animadores consideran

que a Comunidade galega está a abrirse un oco, algo impensable hai uns anos que, cando menos, favorece unha disposición do mercado cara ás producións galegas.

182

Camilo Franco (2004): “Galicia está animada”, La Voz de Galicia, 8 de novembro de 2004.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
A pesar das diferenzas de tamaño, hai coincidencias en como se mira o mercado: no talento e na capacidade para contar historias, materia prima fundamental para a animación; nos grandes problemas financeiros que a produción de animación ten, por ter un período de maduración moi longo, e na inexistencia dun mercado local, polo que os proxectos han de ter un carácter universal ou, pola contra, non haberá demasiadas posibilidades de sacalos adiante. As dificultades de financiamento son consecuencia das particularidades dos proxectos de animación: a cantidade de man de obra que se necesita e o seu alto nivel de cualificación e a duración e desenvolvemento, xa que para sacar adiante unha longametraxe de animación unha produtora necesita arredor de tres ou catro anos dende que se pon en marcha, en función do seu tamaño e das súas capacidades. Isto supón que dende que comeza o investimento ata que chegan os ingresos pola venda de dereitos ás distribuidoras pasa moito tempo, e as cargas financeiras encarecen moito os custos. Por outro lado, o mercado da animación está condicionado pola factoría Disney e a súa forma de producir, de maneira que cando se fala de sacar adiante producións de animación dende un mercado como o galego ha de terse claro que se vai competir con películas de Disney, de Spielberg ou de Lucas e que os espectadores van facer as súas comparacións en termos de resultados e non de investimentos. É necesario fortalecer a animación europea para atopar unha alternativa á invasión de produtos norteamericanos, porque empresas como Disney teñen no mundo unha imaxe de marca da que carecen as produtoras europeas. Para competir en relativa igualdade, contar cun mercado europeo da distribución é imprescindible. O Grupo Filmax anunciou a súa intención de concentrar en Galicia a súa división de animación e de entrar dende a súa filial, Bren Entertainment, no mercado dos videoxogos. Filmax Animation ten a súa sede definitiva en Santiago e asumirá nun futuro unha parte do labor que viña desenvolvendo no sector Bren Entertainment. O mencionado Cartoon Forum, que se celebra con carácter anual en distintas cidades europeas e que serve de punto de encontro entre profesionais da animación, cadeas de televisión, produtores, institucións e entidades financeiras, celebrou a súa XV edición en setembro de 2004 en Santiago de Compostela. O certame ten por obxectivo fomentar as coproducións europeas neste campo. Para esta edición, contouse coa asistencia de máis de 800 profesionais da animación e da televisión de, polo menos, 20 países. Seleccionáronse once proxectos españois dos 76 que foron presentados e deles,dous eran galegos: Maze of Dreams: Ventura in Hypnos Island, de Grándola Nova; P3K Pinocchio 3000, de Filmax Animation. Un ano despois, dez proxectos españois participarían en Cartoon Movie 2005, que se celebrou, en Potsdam, Alemaña. En fase de posprodución, presentouse O soño dunha noite de San Xoan, de Dygra Films, que xa acudira a edicións anteriores en etapas previas da produción. En canto a proxectos actualmente en produción, acudiron Gisaku, de Filmax Animation, e Spirit of the forest, tamén de Dygra. Ademais, concorreron catro proxectos españois que se atopan en fase de desenvolvemento, dos cales dous son galegos: Linko Killer Machine, de Ignacio Benedetti Cinema e Turionitas (Lost on the Earth), de K-Media.

5.2.1

Principais producións galegas de animación

Xa en 1992, Televisión Española emitiu por primeira vez unha serie de animación producida por Continental Producións, Las señales, tus amigas. Era unha serie didáctica de animación que relataba as aventuras de tres rapaces nun ámbito cotián fantástico, no que aprenden as utilidades do código viario. Camaleo, outra das series de Continental Producciones, narraba a historia dun camaleón exótico ao que apresaban na selva amazónica e que era transportado nun buque que chegaba ás costas galegas, do que conseguía escapar da súa gaiola e presentábase en forma de concurso. A tarde do 18 de abril de 1994, os televisores galegos lanzaban ao aire por primeira vez as notas

197

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
dunha curiosa canción Somos do clube da galega, por fociños, por cacheiras... Nela, a animación dun grupo de animais nun autobús, encabezados por un xabaril e deseñados por Miguel Anxo Prado, daban a entrada á programación infantil da Televisión de Galicia. Era o comezo do Xabarín Club, un contedor que lles ofrece diariamente aos máis pequenos diversión todas as mañás e todas as tardes na canle autonómica. Ademais, a serie Vixiantes do Camiño (1999), producida pola Televisión de Galicia e Milímetros Dibujos Animados, e tamén deseñada por Miguel Anxo Prado, foi emitida dentro do espazo do Xabarín Club na canle autonómica. Protagonizada pola mascota do programa e inspirada no Camiño de Santiago, presenta en clave de humor unha crítica ás corporacións multinacionais e unha promoción da conservación do patrimonio. Representa unha das poucas producións galegas de animación convencional 2D. O videoclip de animación en plastilina Alegrías de Puerta Tierra (1994) foi realizado por Virginia Curiá con Tomás Conde como productor en formato cinema de 35 mm e é unha produción independente, como traballo de fin de estudos realizado dentro da EIS da Coruña. A raiz de este éxito fundan a productora Algarabía Animación, que inicia o seu camiño coas cortinillas do X Aniversario de TVG (1995) e a serie de cortinillas Os milollos (1996) tamén para o canal autonómico. Entre 1996 e 1998 realizan as campañas publicitarias de Gadis e os consellos televisivos Sanote. A modo de experimentación fixeron a curtametraxe de animación Cuaderno de bitácora (1998), en formato cinema de 16 mm. Neste mesmo ano produciron tamén Noite meiga, outra curtametraxe de animación de formato cinema, emitido pola Televisión de Galicia. Carrabouxo é un popular personaxe gráfico creado polo debuxante Xosé Lois en 1984. Esta obra audiovisual, producida por Lhosca Arias en 1999 é unha adaptación para televisión dos guións gráficos realizados polo debuxante, de vinte e seis capítulos. Outras produción do mesmo autor son O visgo máxico (2000) e The layer's show (2001). Pola súa banda, Nut (1997) é unha curta producida por Miguel Asensio P. C. e Mateo Meléndrez coa técnica de bonecos animados, que conta a historia dunha nena testana que vive no bosque coa única compañía da súa mascota. Cantomila (1998) é outra curta en 2D realizado por Triade, Comunicación de Empresas, feita con fins educativos e destinada ao público infantil, que conta a historia dunha papeleira que ninguén usa e os seus esforzos por manter limpo o parque no que vive. A produtora Lúa Films coproduciu con Algarabía Animación e a TVG unha serie de curtametraxes de animación en plastilina realizados por Tomás Conde e Virginia Curiá, dedicadas aos distintos personaxes homenaxeados estes últimos anos no Día das Letras Galegas. O proxecto inclúe, ata o momento, Ignotus (2000), sobre un relato de Manuel Murguía; Os defuntos falaban Castelao (2001), seguindo unha obra de Ánxel Fole e Meigallos, sombras e sopas de arroz (2002), centrado na obra poética de Eladio Rodríguez. A escola das areas (2002), que utiliza os métodos de ensino do ilustrado Padre Sarmiento e Good night mon ami (2002) está inspirado nun breve texto publicado por Alfonso Daniel R. Castelao no seu libro Cousas, no que varios mariñeiros galegos se atopan no estranxeiro sen recoñecerse como compatriotas. A Xaguarana (2003) é unha curtametraxe baseada en dous relatos publicados por Antón Avilés de Taramancos no seu libro Nova crónica das indias. Esta peza audiovisual conta a historia dun poboado do Amazonas axexado por unha fera salvaxe. Os nativos buscan unha solución nas falsas promesas dun interesado misioneiro. Recentemente, rematou Alistán, o demo oveiro (2003), inspirado nos personaxes máxicos de Álvaro Cunqueiro. Unha vez rematada esta curtametraxe, A lingua animada forma un conxunto de máis de oitenta minutos de animación baseada na literatura galega. Estas producións foron emitidas pola Televisión de Galicia e algunha delas tamén pola canle de animación Cartoon Network. Mención especial merece O bosque animado (2001) de Dygra Films. Coproducida por Megatrix e distribuída por

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Buenavista Internacional Spain, foi a primeira película europea en 3D. O filme, que está baseado na obra de Wenceslao Fernández Flórez, estreouse en toda España en agosto do 2001 e gozou de boa acollida por parte do público. O bosque animado, con guión de Ángel de la Cruz e dirixida por este e por Manolo Gómez, está dirixida fundamentalmente ao público infantil e narra as aventuras dos animais dun bosque galego, que tratan de salvarse da destrutiva man do home. A produtora coruñesa realizou tamén Taxia (2001), unha curtametraxe cun deseño aparentemente sinxelo e moi próximo á animación tradicional e totalmente realizada por ordenador, que foi escrito e dirixido por David Robles. Nel nárrase a historia dunha anciá que sofre, a consecuencia da súa idade, alteracións na súa percepción da realidade, e acaba converténdose nunha psicópata caníbal. Posteriormente, as moscas de O bosque animado regresan á acción na triloxía de curtametraxes El señor de las mosquis. Hu-hu e Ho-ho son as dúas protagonistas do vídeo La comunidad de las moscas, a primeira entrega. Na película, Hu-hu, unha mosca, crea a empresa Mosquis, S.A. para comercializar un novo alimento baixo un réxime de monopolio. Coa aparición da tecnoloxía, decenas de moscas perden o seu traballo e comezan a empobrecerse. Posteriormente, presentou a segunda entrega, titulada Los dos tarros. Nesta ocasión, Hu-Hu, que se fixo millonario coa venda de mosquis, pretende apoderarse da auga da cidade das moscas. Así que Ho-Ho e outras moscas menos favorecidas deciden unirse para tomar medidas e baixarlle os fumes a un Hu-Hu cegado polo seu afán de conquista. Os títulos destas producións realizadas pola organización non gobernamental Manos Unidas son unha clara alusión ao ciclo de El señor de los anillos. A longametraxe O soño dunha noite de San Xoan, estreado en xuño de 2005, reecrea libremente o clásico de William Shakespeare Midsummer's Night Dream, transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica, co que comparte numerosos puntos en común. A película narra a historia de Elena, resolta e intelixente filla de Teseo, un gobernante idealista e soñador en exceso, obsesionado coa construción de estraños edificios. Tras caer a última obra, Elena obriga o seu pai a deixar os seus proxectos quen, finalmente, lle fai caso á súa filla, pero cae enfermo. A curtametraxe de Carro, Gallarda e Marelo (2002) de Limaia Producións, escrita e dirixida por Xosé Luís Martínez Carneiro, narra a historia de Carro (vehículo primitivo empeñado nunha revolución que acabe coa propaganda virtual), Gallarda (anarquista dos sentidos) e Marelo (boi errante), tres razas en vías de extinción no país de Alalá, un lugar occidental dos nosos días que vive exclusivamente de realizar propaganda virtual para Internet. Ventura ten tres cabelos, unha camiseta a raias e uns brazos e pernas que parecen de arame. O protagonista de O labirinto dos soños é un neno que non sabe soñar e comeza a súa aventura cando queda durmido lendo un libro de contos e queda atrapado no labirinto dos soños, do que a súa escasa práctica onírica lle impide saír. A peculiaridade desta historia é que Martiño só pode saír do labirinto se conta cunha colaboración externa: a do espectador da súa historia. Aínda que o labirinto podería ser un videoxogo, neste CD-rom, producido por Grándola Nova e editado por Galaxia atópanse 28 minutos de animación en 3D nos que a música xoga un papel fundamental e que poderían chegar a definirse como videoclips. Como secuela deste CD, xorde a serie para televisión Ventura na Illa de Hypnos, dirixida por Pepe Sendón e cunha extensión prevista de 26 capítulos de 7 minutos. Dirixida a unha audiencia infantil, combina animación 3D e cancións orixinais, a cada capítulo corresponde a unha canción, de xeito que vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos, o deus dos soños.

199

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Partindo da tradición iniciada no grupo Filmax en 1999 coa produción de Goomer, unha longametraxe de animación tradicional baseada na personaxe de Ricardo e Nacho e que conseguiu o premio Goya á Mellor longametraxe de animación, Bren Entertinment levou a cabo a realización íntegra dunha serie de televisión de 26 capítulos
183

.

Xa como Filmax Animation, o primeiro paso foi a produción de El Cid, a lenda (2003), escrita e dirixida por José Pozo e na que tamén participou Bren. Esta longametraxe de animación, unha película 2D pero que a inclue unha parte da mesma realizada con técnicas de animación 3D (estudos de animación de masas e vexetación, captura de movemento, etc.) é a mais ambiciosa que hasta aquel momento se producira en España. Narra a vida do nobre Rodrigo quen, desterrado de Castela e despoxado do seu grande amor, Gimena, batallará contra todos os atrancos, ata converterse nun verdadeiro heroe e onde a loita pola honra e a amizade chegará ata as últimas consecuencias. El Cid, a lenda resultou o maior éxito de recadación do cine de animación galego e español no mercado nacional, e conseguiu o segundo premio Goya á Mellor longametraxe de animación, e ten previsto a súa estrea en máis de 600 salas de exhibición en Estados Unidos. A continuación viría o primeiro proxecto íntegramente 3D da compañía: P3K: Pinocchio 3000 (2004), unha revisión do famoso conto de Collodi ambientada nun escenario futurista no que Pinocho é un robot creado polo inventor Gepetto
184

. Para levar a cabo esta longametraxe, Filmax

Animation aliouse con duas grandes compañías estranxeiras: a francesa Animakids e a canadiense Cinegroupe, levándose Filmax no reparto de traballo a realización de toda a escenografía virtual e unha parte da animación -levada a cabo por Bren Entertainment- e toda a postprodución. A película recibiu o Goya 2005 á Mellor longametraxe de animación. Tras a convocatoria, en xuño de 2003, dun concurso público para a realización dunha produción de animación coa intención de promocionar a imaxe de España na Exposición Internacional de Aichi (Xapón), foi seleccionado o proxecto Gisaku, presentado por Filmax. Esta longametraxe, coproducida coa Sociedad Estatal para Exposiciones Internacionales (SEEI), narra a historia dun samurai que formaba parte da expedición xaponesa enviada polo señor de Sendai-han ao reino de España no século XVII. A causa dun feitizo, queda durmido e esperta do seu máxico letargo confundido nunha España moderna e totalmente cambiada. A película, o primeiro manga europeo, utiliza as mesmas técnicas empregadas en El Cid, a lenda, é dicir, animación tradicional mesturada con imaxe creada por ordenador. A produtora ten previsto rematar o filme en setembro de 2005 e a estrea será no Nadal deste ano. A mestura de xéneros e técnicas faise moi visible na categoría documental/ficción do Certame de Vídeo e Arte Dixital InJuve 2000, onde o primeiro premio foi para Linko Killer Machine (1999), unha animación de plastilina en branco e negro realizada en ordenador por Etcheverry, con referencias á historia do cinema, que van dende o cinema expresionista e o cinema negro ata as películas de acción actuais e onde un coello descobre que as industrias Linko son en realidade un matadoiro industrial automatizado e robotizado. Juan Pablo Etcheverry xa dirixira Paranomasia (1998), sobre dúas palabras iguais onde só cambia o acento e teñen un significado totalmente distinto
186 185

e Egon Scheielle (1998),

de 4 minutos de duración, no que Egon Schielle, pintor e debuxante austríaco, morre poucos días despois da morte da súa muller , ambos os dous de animación en plastilina e Danza sobre papel (1998) en 2D. Outra

183

A produtora xa traballara para o parque temático nas animacións para a atracción El Minotauro (2000).
184 185 186

A pesar dos evidentes cambios de ambientación, a película conserva os mesmos ideais e principios a obra original. E que foi premiada como mellor videocreación no XIII Festival de Vídeo de Vitoria-Gasteiz.

E que obtivo o premio á mellor videocreación no Certame de Vídeo Injuve (Madrid 1998) e mención especial no Art Film Festival de Eslovaquia 2000.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
opción tamén dende a plastilina é De tripas y corazón (2002), no que se reflicte o particular universo do director. Trata dunha historia de desexo e vontade: un personaxe partido pola metade, un coello que vive no peito e unha serpe na cadeira
187

. A partir da obra pictórica de Pablo Picasso, e do mito do labirinto do minotauro, no curto
188

Minotauromaquia, Pablo no labirinto (2004) desenvólvese unha narración chea de metáforas e imaxes oníricas, na que o pintor é perseguido por personaxes do pasado .

Rande 1702, arde o mar é a recreación visual da batalla de Rande en 3D, desenvolvida pola produtora Tres Deseos CG, cun guión que sintetiza a interpretación histórica do evento. Dentro do Máster en Comunicación e Creación Dixital, da Universidade da Coruña, créanse ano a ano numerosas producións multimedia e de animación, baixo a forma de proxectos de fin de curso.

5.2.2

As empresas galegas de animación

O Observatorio Europeo do Audiovisual fixo unha análise do sector da animación en Europa, que cobre tanto a situación das compañías implicadas na produción de longametraxes e series de animación, como a programación de producións deste xénero nas televisións. Docordo cos seus datos, ss empresas europeas de animación facturaron 1.141 millóns de euros en 2001 e a principal compañía continental neste eido é a británica HIT Entertainment PLC que, en 2002, obtivo uns ingresos por operacións de 193,59 millóns de euros. Séguenlle no ranking, a moita distancia, as compañías alemás TV Loonland (con 51 millóns de euros nese exercicio) e RTV Family Entertainment AG (con 48,96 millóns de euros)
189

. A única compañía española que figura na lista é

Cromosoma, no posto 15, cuns ingresos operativos de 12,88 millóns de euros en 2002 (un 38,2% máis que no 2001). Utilizando a base de datos Amadeus, o observatorio identificou ao redor de 270 compañías diferentes que operan nos países da Unión Europea. Entre 1998 a 2001, os seus activos totais cuadriplicáronse sobradamente, ao pasar dos 418 aos 1.870 millóns de euros. Nese mesmo período, os ingresos operativos case se triplicaron, ao pasar dos 429 aos 1.141 millóns de euros. O informe pon de manifesto que as marxes de beneficios das produtoras de animación, malia algúns altibaixos, foi nos últimos anos máis alto que o das compañías que se dedican á produción de ficción para televisión. En 2004, o sector da animación española contaba con máis de 95 empresas que facturaron uns 100 millóns de euros, deron traballo a máis de 3.000 persoas e supuxeron unha exportación anual duns 30 millóns de euros. Nos últimos oito anos, producíronse en España máis de 125 series, máis de 15 longametraxes e preto de 50 curtas de animación. Á alta especialización das empresas galegas de animación únese o feito da enorme ambición dos seus produtos máis representativos, dirixidos a un mercado internacional. As producións cinematográficas de Dygra Films ou de Filmax Animation, xogan cuns orzamentos superiores aos 6 millóns de euros e cuns longos procesos de produción. Este modelo, segundo apunta Jaime Pena
190

, provoca que a facturación desas empresas experimente

altas e baixas, en función da fase de produción na que se atopen os seus produtos e que os seus resultados de explotación poidan ser mesmo negativos, sen que isto sexa síntoma dunha crise. Os éxitos de películas como O
187

Esta produción foi galardoada con premios como Bronce Award do XXV Festival de Vídeo de Toquio (Xapón 2003) ou Premio Especial do Xurado en Krok (Ucraína 2002).

188

A obra, producida por Ignacio Benedetti Cinema, foi obxecto de numerosos premios e recoñecementos, como o premio á mellor curtametraxe no Festival de Cádiz (2004), gran premio no Festival de Cinema de Animación de Matita (Chieti, Italia 2004). Foi, ademais, a única película española de animación seleccionada nos festivais de Hiroshima (Xapón), Palm Springs (Estados Unidos), Matita Film Festival (Italia) e Golden Horse de Taipei (Taiwan). Ademais, optou aos premios Goya 2005, na categoría de mellor curta de animación. No ránking das 15 empresas de animación europeas máis poderosas tamén figuran as británicas Entertainment Rights PLC e Aardman Holdings, a alemá Hahn Film AG, a italiana Mondo TV e, nada menos, que sete francesas: Carrere Group, Xilam Animation, Millimages, Dargaud Marina, Marathon Animation, Ellipse Animation e Alphanim. Pena, J. (2005): A produción. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia. Consello ds Cultura Galega.

189

190

201

A estratexia a seguir para acadar este obxectivo pasa pola estrea a nivel internacional dunha longametraxe de animación cada ano coa produción maioritaria de Filmax.424. facturaron no 2003 5. Dygra Films conta con ampla experiencia no mundo da imaxe animada. mais a participación como coprodutora noutros proxectos de interese para a compañía. a construción dun novo estudio. coa construción . de Dygra.00% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. as curtametraxes televisivas) para producir ambiciosas longametraxes. ao tempo que algunhas das máis veteranas do sector abandonan o seu modesto nicho de mercado (a publicidade. A seguinte longametraxe animada da empresa foi P3K Pinocho 3000. A produtora coruñesa está a iniciar a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3D. 1. Tamén verá a luz a serie O bosque animado. a multimedia e a produción audiovisual.000 espectadores e recibiu un premio Goya. Ámbalas dúas longametraxes supoñen o necesario salto de calidade para seguir competindo con éxito nos difíciles mercados globáis. a lenda. destinado á creación dun estudio de animación 3D en Galicia. A seguinte produción é Gisaku.510. o plan de Dygra Films contempla poñer en marcha un novo estudio de animación. O primeiro produto da factoría Filmax Animation foi El Cid. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333. a lenda.41% Resultado n. Bren Enterteiment/Filmax e Dygra Films. e unha serie de pequenas produtoras intentando entrar nun mesmo mercado por camiños diferentes. e a confluencia de distintas e xenerosas axudas públicas están a estimular a outras empresas a meterse no terreo da animación. 1997 e 2003. de 26 capítulos de media hora.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO bosque animado. a empresa pretende entrar a partir de 2005 no terreo da produción de imaxe real. Esta compañía foi a responsable da longametraxe O bosque animado e doutras producións como Taxia ou a triloxía El mundo de los mosqui. o sector da animación en Galicia está articulado arredor de dúas grandes empresas. Despois de estrear O soño dunha noite de San Xoan. e Nocturna no 2007. Todo este proceso viuse reforzado por un importante investimento por parte de Dygra.321 4990. Este filme fíxose realidade tras máis de tres anos e medio de dedicación e cun orzamento de case 10 millóns de euros. O plan contempla a produción de cinco películas e unha serie. En 2005 son 13 as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á produción de animación. cuns elevados parámetros de calidade.d. ata o 2007. Dende o punto de vista industrial.2 millóns de Euros e contaban con 105 empregados. o reforzamento da súa estrutura e a posta en marcha dunha escola de formación de animadores. Filmax Animation naceu en Santiago de Compostela no ano 2003 coa intención de convertir a Filmax nunha das principais empresas de produción de longametraxes de animación do mundo. catro longametraxes de animación.545 Nº de Empregados 5 105 2000. ou El Cid. Este plantexamento e a forma de levalo a cabo valeulle a Filmax Animation o premio Cartoon Movie 2003 á Mellor estratexia de produción e distribución.167. Así mesmo. o primeiro manga europeo e producida par promocionar a imaxe de España na Exposición Universal de Aichi. Creada en 1987. Dygra Films pretende estrear. que se atopa actualmente en produción. A película obtivo na edición do 2005 o Goya á Mellor película de animación.94 5. escrita e dirixida por José Pozo. cunha longametraxe que se rodará en cinema dixital.33% Facturación 101. en que participa Bren/Filmax. A compañía prevé investir 30 millóns de euros nos próximos cinco anos para fortalecer os seus tres piares básicos da compañía: produción propia. innovación e formación. Filmax Animation está a traballar nas producións que estreará nos vindeiros anos: ten previsto estrear no 2006 Donkey Xote. Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia. estreada en xullo do 2004. que foi vista en España por máis de 500. No ámbito da produción propia.

Estudio Dygra (estudio de animación dixital). O grupo Continental inaugurou unha nova liña de negocio centrada no terreo da animación. algunha serie para a revista El Jueves e álbums como Stratos ou Tanxencias. En 1998 foi requirido pola factoría 191 Appia Filmes é unha empresa situada en Porto e recentemente constituída. cuxa situación definitiva están a valorar os directivos da compañía. en coprodución con Algarabía Animación. tanto para cinema coma para televisión. a compañía ten previsto crear un Centro de Estudios de Animación. e Os Milollos. Máis tarde Algarabía Animación ideou a serie A lingua animada. No equipo de traballo participan autores como Anxela Loureiro. Actualmente Virginia Curiá e Tomás Conde están a producir xunto con Continental Animación unha serie para televisión titulada E por que?. no que os integrantes de Algarabía Animación asumen a dirección. inspirada na obra de autores galegos homenaxeados no Día das Letras Galegas. televisión e multimedia). é o título do proxecto de longametraxe que Lúa Films está a desenvolver. Meigallos.e Alistán. unha produtora de animación portuguesa coa que coproduciu O soño dunha noite de San Xoan 191 . Con estas novas instalacións. Nestes momentos atópase na procura de financiación. (compañía coruñesa) e outra serie para TV. as tecnoloxías empregadas céntranse na animación dixital. O primeiro iniciouse no mundo da animación como debuxante e creador de fancíns como Xofre. en coprodución con Desembarco Producións. artísticas e de investigación dos diversos socios de Appia Filmes. que realizou Virginia Curiá e que produciu Tomás Conde. A Xaguarana. unha serie composta por sete curtametraxes: Ignotus. por outra. Algarabía Animación é unha produtora que se forma en 1995 por mor do proxecto de fin de estudos da EIS de Coruña. dedicada ao desenvolvemento e financiación de produtos de animación. Oniria Publishing (editora de publicacións) e Filloa Records (editora musical).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dun edificio de 2. as coproduccións con Zeppelín Filmes (compañía portuguesa gañadora do Cartoon DÓr 2000). Miguelanxo Prado e Emilio Aragón. co fin de formar profesionais cunha preparación específica neste campo dos que poder nutrirse. Finalmente. É o creador do líder infantil Xabarín. o demo oveiro.500 m2. dirixen dúas máis a modo de estudos de experimentación: Cuaderno de Bitácora e Noite Meiga. o grupo Dygra Films reforzou a súa estrutura coa constitución de Producciones Dygra Films (produtora e comercializadora). a longametraxe As Aventuras de Xoán sen Medo e a serie de televisión Saltiños. Esta iniciativa nace cunha carteira inicial de tres proxectos: por unha parte a serie para TV en coproducción con New Gravity Laws (empresa viguesa con experiencia nos videoxogos) As Aventuras de Boomerang e. Os defuntos falaban Castelao. e foi coproducida por Lúa Films. Algarabía Animación e a TVG. unha idea orixinal de Algarabía Animación. En paralelo comenzan a traballar en publicidade colaborando con Lúa Films para a axencia BAP&Conde e como cliente Gadisa. o porco que anima as tardes da TVG. Aproveitando o know-how dos seus socios galegos (detentores do 50% do capital). O obxectivo final da participación de Dygra nesta empresa é que o eixe A Coruña–Porto pase a ser unha zona recoñecida mundialmente na produción audiovisual de animación. Tamén participa no 50% do capital de Appia Films. A escola das areas. e coa vocación de participar en proxectos inspirados no entretemento e respecto ao público infantil. produción e distribución de contidos audiovisuais e que está participada por Dygra Films. ademáis de traballar en publicidade e no desenvolvemento de varios proxectos. Tamén neses inicios fanse cargo das cortinillas animadas para a TVG: X Aniversario de TVG. contando ademáis coa axuda da Consellería de Cultura da Xunta de Galicia. Desembarco Producións foi creada en 2001 polo artista Miguelanxo Prado e o músico Nani García. ademais de realizar paralelamente traballos como empresa de servizos para grandes produtoras europeas e americanas. a través das sinerxías culturais. Good Night Mon Ami. cuxo obxecto social é a formación. Despois deste primeira curta. E por que?. Pica Pica Circus. Alegrías de Puerta Tierra e dende entón todos os traballos foron codirixidos por ambos os dous. sombras e sopas de arroz. Por outra parte. 203 . Sueños de Papel (desenvolvementos para cinema. A eles sumouse un novo proxecto de longametraxe: De Profundis. realidade virtual e outras tecnoloxías punteiras no eido do 3D. Dygra dispón da infraestrutura necesaria para poder estrear unha película de animación propia por ano. con perspectiva comercial e un punto de mira posto nun mercado internacional cada vez máis aberto ás producións que nacen nesta beira do Atlántico. e de todos os personaxes da serie Os vixiantes do Camiño.

tralo acordo acadado coa Editorial Galaxia. Ventura é un neno que se perdeu nun labirinto de soños e que un día remata na fantástica illa de Hypnos. dende a creación de mascotas de grande éxito en campañas. é unha comedia familiar para todos os públicos. incluídas grandes produtoras. Colaborou coa empresa de animación Algarabía e con Lúa Films no deseño visual da película e dos personaxes de Pica Pica Circus. sobre todo. reside no campo da ilustración. A produtora compostelá K-Media. os que compartirán protagonismo con novos amigos. Coñecemiento e Multimedia. escrita por Beatriz Iso Soto e Amaia Ruiz sobre o Nadal que se atopa en fase de desenvolvemento e cuxa estrea está prevista para o ano 2007. é un estudo de produción audiovisual que naceu no ano 2000 baixo a responsabilidade de Fran Lorenzo. etc. O Bosque Animado que. ata grandes pinturas en edificios. etc. e que está a desenvolver a longametraxe en 3D Turionitas e unha serie para televisión. televisións e axencias de publicidade. Traballan en animación 2D tradicional. un dos pioneiros da animación por ordenador e ex director de produción dixital de The Walt Disney Company 192 . dirixida por David Rubín e Juan Carlos Pena e con guión de Beatriz Iso. Como horizonte final está facer unha produción máis ambiciosa sobre as obras de Castelao. Tangaraño nace no ano 2000. A intención do estudio é que este non sexa máis que un primeiro paso para ir levando á animación distintas obras do escritor e humorista de Rianxo. A súa primeira produción foi o vídeo O tempo das chuvias (2000). o desenvolvemento de contidos e a realización gráfica do proxecto Playcenter. Pero a animación é a súa grande ambición. portadas. esta teleserie de 26 capítulos de 7 minutos. Trátase da continuación da primeira longametraxe da produtora. Secuela do CD-rom interactivo O labirinto dos soños. pasando pola animación e o deseño web. longametraxe que contou co asesoramento do autor de The Art of 3D Computer Animation and Effects. Con este paso estratéxico. A actividade principal do estudio foi sempre o deseño gráfico e fixo nestes anos multitude de folletos. crearon animacións e deseño de personaxes para proxectos de comunicación interna de grandes empresas. De xeito máis inmediato a produtora ten previsto acometer despois de setembro a animación das Memorias dun ollo de vidro. as moscas Ho-Ho e Hu-Hu ou a señora D 'Abondo. como a toupa Furi. Na actualidade está inmerso na produción da longametraxe De Profundis. carteis. Limaia é unha produtora audiovisual situada en Sandiás (Ourense). storie boards. os creadores ficharon como director a Isaac Kerlow. Converter os contos de Castelao en historias animadas é outro dos proxectos que o estudio galego ten para o futuro. Producciones Khartum nace en 1996 como herdeiro do Estudio Cartón. ademais doutros de repercusión internacional.2. 5. Ademais. ilustracións para revistas. . O seu principal valor. a produtora galega intenta entrar pola porta grande no mercado estadounidense. contan con varios proxectos. presentada no Cartoon Forum 2005. recreará novas aventuras dos principais personaxes da anterior produción de Dygra.3 Principais proxectos da animación galega El Espíritu del Bosque é a proposta de Dygra Films para o ano 2006. ao deseño gráfico e a publicidade. para as principais axencias de publicidade e moitos clientes directos. que abrangue proxectos que van dende o cinema e a televisión. na actualidade. Miramax Films tenlle adquiridos os dereitos do seu álbum Trazo de Tiza. É de destacar o seu labor nos últimos anos para Recreativos Presas. Se ben as súas producións son a pequena escala. da man de Francisco Bueno Capeáns e Gema Rey Fuciños e funciona como provedora de servizos e materiais gráficos de animación para diferentes empresas. así como 2D integrado con imaxe real e. onde levou a dirección creativa. no seu papel de provedores de creación de contidos. para levar á gran pantalla. e está producida por Grándola Nova e dirixida a unha 192 A relación entre Kerlow e Dygra comezou con O soño dunha noite de San Xoan. Noite de Paz.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO americana Dreamworks para deseñar os personaxes da serie de animación Men in Black. fundado por Joaquín Peral en 1992. 2D para Internet e. en coprodución con Continental. Nesta ocasión. que leva o mesmo título.

Donkey Xote. a primeira longametraxe de animación con plastilina que se producirá en Galicia. Con Nocturna Filmax Animation volve a apostar por un produto da mais alta calidade feito de xeito tradicional. narran as aventuras dun pequeno robot que soña con converterse nun neno de carne e óso. Trátase dun poema visual sen diálogos. estruturada en 39 episodios de 7 minutos cada un. As aventuras de Xoán sen medo foron escritas en 1932 por un famoso poeta portugués que. Feita íntegramente en 3D nos estudos de Bren coas máis modernas fórmulas de animación e cun equipo técnico e artístico do mais alto nivel. o filme que dirixirá José Pozo e que Filmax coproduce de xeito maioritario coa italiana Lumiq. longametraxe que narra a historia dun pintor namorado do mar que vive xunto á súa amada. máis a narrativa visual dálle continuidade á historia. Filmax Animation aliouse de novo coa francesa Animakids 193 . apoiados pola produtora Lúa Films. as coproducións con Zeppelín Filmes da longametraxe As aventuras de Xoan sen medo e a serie de televisión Saltinhos. Saltinhos é unha serie de animación de deseño para un público infantil. a produtora española conta co apoio dos estudios Bren Entertainment. coidando ó máximo o mais mínimo detalle dos deseños e a animación. Ao igual que na longametraxe. que conta coas aportacións que fan á historia Rucio e Rocinante. por outra. Cada un dos capítulos da serie correspóndese cunha peripecia de Ventura dentro da illa. unha violonchelista. En cada un deles atoparase con diferentes compañeiros de viaxe que lle axudarán a avanzar na súa misión. A cada capítulo correspóndelle unha canción que podería pasar por un vídeo musical.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA audiencia infantil. buscando que se note este deseño porque achegará un estilo que será novo para a animación en plastilina. Para facer este proxecto. 205 . Picasso Pictures e Animakids Productions. preparan Pica Pica Circus. unha serie de televisión de 52 capítulos de 12 minutos cada un sobre un neno moi imaxinativo. combina animación 3D e cancións orixinais de diversos estilos. de intervención social e política e de insubordinación e contestación contra a ditadura. os directores queren conseguir unha película dirixida fundamentalmente a nenos entre seis e oito anos pero. Filmax Animation está a traballar na serie P3K Pinocchio 3000. é unha cómica e un tanto irreverente revisión do clásico de Cervantes. os 26 capítulos desta serie. O debuxante galego Miguelanxo Prado está a colaborar no proxecto visual. Ainda que de novo haberá unha porcentaxe de técnicas de ordenador. o deus dos soños. que non resulten completamente indiferentes para os adultos. Vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos. é a mais ambiciosa produción neste eido levada a cabo en España. Pinocho 3000. Tras a súa estrea na pantalla grande. inspirada no clásico de literatura infantil de Carlo Collodi. A estes proxectos iniciais se uniron dous novos: De Profundis. a través destas inocentes historias infantís. cun orzamento de 5 millóns de euros. A serie está dirixida por Maximino Díaz Gervano e mantén as innovadoras liñas estéticas presentadas na longametraxe. Neste sentido. as monturas de Sancho e Don Quijote. para un público máis adulto. hai unha carteleira inicial de tres proxectos: por unha banda As aventuras de Boomerang. intentou pasar mensaxes subliminares. onde cada frame é un 193 Coa que xa traballara en P3K. Dentro da nova división de animación de Continental. que coproducirá xunto á empresa New Gravity Laws e. Para este proxecto. como acontece coas últimas producións animadas en todo o mundo. sobre 39 cidades-capitais e outras de maior importancia en todo o mundo que son visitadas e mostradas por unha nena. cun dos presupostos mais elevados do cine español (tanto de animación coma de imaxe real) que chega aos doce millóns de euros. Virginia Curiá e Tomás Conde. a meirande parte deste proxecto farase de xeito artesanal. nunha romántica casa situada no medio do océano.

New Gravity Laws. Turionitas (perdidos na terra) é un proxecto de longametraxe da productora compostelana K-Media. pero que conta coa participación de Ibisa TV e Televisión de Galicia. Virginia Curiá e Tomás Conde son autores da idea e directores. na que se combinan humor e acción. encóntrase nun estado avanzado de preprodución no que xa se completaron as fases de deseño e desenvolvemento visual de personaxes. Coñecemento e Multimedia en coprodución coa española Black Maria Studios e a portuguesa Lampadacesa Cinea de Animaçao. ambos os dous desenvolvementos propios da empresa e protexidos por patentes. Xosé Morais. tanto a nivel narrativo coma visual.2. E por que? é unha serie de animación en plastilina composta por 52 episodios de 30 segundos cada un. a posprodución será dixital. Trátase dunha peza de ciencia ficción. e que levarán o nome de Harryhausen Workshop 195 . props e escenarios así coma parte do modelado 3D e do storyboard. unha longametraxe de animación 3D por ordenador que aborda unha trepidante historia de aventuras no espazo. con moito humor. É a relación entre o usuario e os obxectos virtuais o que consegue este efecto de existencia concreta. onde os obxectos posúen a sensación de presenza espacial. o inicia nos segredos da natureza. 195 196 Kmedia ten previsto empezar coa producción ao longo de 2006. Ignacio Benedetti Cinema financiará o próximo ano a película Linko killer machine. de produción maioritariamente portuguesa. pola súa vez. que vive xunto ao misterioso bosque de Azemeis coa súa nai. Trátase de un proxecto cun marcado carácter internacional. Ademais. interacciona co mundo virtual con dispositivos que van dende ratos 3D a cascos ou dispositivos hápticos. de Juan Pablo Etcheverry. A longametraxe de animación 3D. Aínda que se traballará en cinema. 5. de amor e fascinación. A realidade virtual refírese ao uso de tecnoloxía informática para crear a sensación dun mundo tridimensional interactivo. ambientada no futuro. a previr os accidentes domésticos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cadro ao óleo de Miguelanxo Prado. Será rodada en cinematografía intervalométrica (stop motion). como é Barry JC Purves. Algunhas simulacións funcionan mellor usando técnicas de realidade virtual onde os mundos creados só existen na memoria dun computador. Joâo sete sete é unha longametraxe de animación. Dirixida a un público infantil e desenvolvida en 2D e 3D. O espectador. Partindo dunha estructura de conto tradicional. desenvolve unha historia máxica. visualización científica de grandes volumes de datos. escribirá e realizará para Filmanova Dick Sand: un capitán de quince años. que controla as sensacións do usuario a través de imaxes tridimensionais ou son. Estas técnicas crean ámbitos (inmersivos ou non) que fan a interacción entre o home e a simulación o máis natural posible. pero con estética retro e dirixida a un target de adolescentes e adultos. acompañado dunha orixinal música sinfónica composta por Nani García194. un neno. Pola súa parte. dirixida a nenos entre 4 e 8 anos. recrea a historia de Joâou. unha nena e o seu gato. amosa unha deliciosa homaxe ao mar. Todos os bonecos. onde os protagonistas. usando maquetas e bonecos construídos nunha mestura de látex e será o primeiro filme de cinema que se ilumine cun sistema dixital. guionista de O lapis do carpintero. está a traballar no proxecto Temple de curtametraxe de animación en 3D con animación 2D combinada. . os seus produtores aseguráronse a colaboración no proxecto dun dos referentes actuais da animación stop motion. tratarán de ensinar. O proxecto despertou o interés de coprodutores e distribuidores no Cartoon Movie 2005 196 . razón social da marca Alia 3D. 194 Aproveitando as tecnoloxías de tratamento dixital das imaxes. que bordando paxaros encantados. etc A simulación é un proceso que nos permite estudar un sistema físico substituíndoo por outro máis doadamente observable ou medible.4 Novos formatos para contidos 3D A realidade virtual é unha das tecnoloxías con maior potencial en case calquera área de aplicación que un poida imaxinar: medicina. arquitectura. maquetas e decorados fabricaranse nos talleres que IB Cinema construíu.

A estereoscopia é a visualización de contidos en 3 dimensións 198 . cinema. En publicidade interactiva. non obstante.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA co que se pode concluír que polo menos debe existir capacidade de interacción para que un sistema poida ser considerado de realidade virtual 197 . arquitectura. estereoscópica ou visión en 3D. non sempre cun contido que reflicta a auténtica potencialidade desta técnica. en especial a orientación da cabeza. é habitual ver definidas con ese cualificativo certas aplicacións que non pasan da simple visualización en tempo real dun escenario tridimensional na pantalla do ordenador. de maneira que aquilo que o usuario ve se corresponde en todo momento coa dirección na que mira. isto leva consigo un cambio radical respecto dos anteriores sistemas de representación. Grazas a distintos dispositivos (lentes polarizadas. TV. creando o que deu en chamarse sensación de presenza real.) o usuario pode internarse e interactuar con mundos que combinan realidade e/ou animación dixital. O sistema monitoriza ademais a posición e orientación de partes do seu corpo do espectador. Na proxección. É posible hoxe en día desenvolver xogos en estereoscopia que permitan chegar a un seguinte nivel no que o usuario se implique e se introduza no escenario onde se desenvolve a acción. progresando a sistemas en cor e posteriormente a formatos panorámicos e de alta definición. sendo un mero espectador. de forma que cada ollo do espectador unicamente ve unha das vistas (un canón para cada ollo). principalmente da vista mediante. destinada a ser vista a través da pantalla ou do papel. a proxección de imaxes. O obxectivo deste tipo de tecnoloxía é intentar que a persoa teña a impresión de estar no interior do modelo. 197 Algunhas fontes. Os sistemas 3D reais utilizan na súa filmación cámaras especiais que simulan a visión humana. co que non hai interacción. como faría nunha situación real. o que lle proporciona ao espectador unha sensación de realidade que non alcanzan sistemas comúns. Conceptualmente. como se estivesen presentes. que lle permite ollar a realidade tal como é. Son varias as aplicacións da estereoscopía: publicidade interactiva. ancho e profundo. definen o termo realidade virtual pasiva como aquela na que o usuario pode sentir o ámbito virtual ao seu redor pero non o controla. como sucede nun videoxogo ou nun catálogo dos usados en Internet que permiten mover ou rotar un obxecto na pantalla. cunha visión plana dos obxectos. de tal maneira que o cerebro. xunto a un software de simulación en tempo real que xere as imaxes que verá. é a capacidade que ten o home de poder ver obxectos sólidos ou tridimensionais. como consecuencia. un ámbito inmersivo de realidade virtual é un sistema composto de hardware específico que consegue a estimulación dos sentidos. videoxogos. a sensación do usuario de estar dentro do mundo artificial xerado pola computadora. Xa só falta un terceiro grao para lograr a perfección. Así. 198 207 . os medios de comunicación audiovisuais (vídeo. con tres dimensións: alto. LCS. nos cales o equipo técnico era o medio para xerar unha imaxe. grazas á realidade virtual é posible visualizar produtos de forma impresionante. A palabra estereoscopía provén do grego stereos ‘sólido’ e skopia ‘ visión’. a visión binocular. vermello e azul. Cando se ve unha TV ou a pantalla dunha película. evolucionaron ata alcanzar unha calidade visual similar ao ollo humano. o termo realidade virtual é usado en moitos sentidos. captando dúas vistas lixeiramente separadas no espazo. unha das características que non poden faltar en toda aplicación seria de realidade virtual é a inmersividade. etc. por excelente que sexa a súa calidade. esta carece desa característica e. Se se quere falar con propiedade. Internet) son a base da comunicación humana. Hoxe en día. interpreta as dúas vistas lixeiramente diferentes e fúndeas. evidencia unha falta de realidade. A característica principal da visión binocular é a facultade para percibir a priori distancias e volume de obxectos. etc. Agora ben. utilízanse dous canóns de proxección independentes. Técnicamente. dende os seus comezos en branco e negro. para facer que o usuario sente dentro dun modelo dixital. cinema. pero engadindo tanto efectos dixitais como reais.

200 . é o desenvolvemento dun sistema de edición non lineal. eses avances xa se están a aplicar á realización da obra de animación Jako. VideaLAB desenvolveu o modelado 199 Aínda hoxe. ladrón de mascotas. Na comunidade galega téñense creado algunhas das produción nestes novos formatos de xeración de contidos en 3D. Ademáis. A aplicación Catedral Virtual de Tui. ata a visión global do territorio. A produtora está a desenvolver o equipamento necesario para rodar producións audiovisuais en tres dimensións. Dende 1993. que combina imaxe real e imaxe sintética e que está destinada ao sector do entretemento. serve non só de guía para o estudo do estado actual. de forma permanente. foi o marco elixido pola empresa galega Enxebre Entertainment para a exhibición das súas últimas producións audiovisuais en 3D estereoscópico. Elumens. da Universidade da Coruña. a través do Grupo de Investigación de Visualización Avanzada (VideaLAB). vai ser proxectada no parque temático da Warner Bros en Madrid. que varía segundo se xira a pantalla en calquera dirección. Con iso. Neste momento. Outra das liñas de investigación nas que traballa a compañía.unha aventura espacial na que un patrulleiro tenta revelar o misterio que ten aterrorizada a toda a galaxia: a desaparición das mascotas. pasando pola ponte. o Reality Center de Suíza ou o Reality Center de Reading (UK). Virtual Research. Canles e Portos. O VideaLAB traballou con varios sistemas de representación gráfica e con algúns trackers para captura de movemento. Pode formar parte dun sistema de realidade virtual. xunto co Grupo de Sistemas Autónomos da Universidade da Coruña. O uso de imaxes panorámicas esféricas mostrouse como unha ferramenta idónea para a descrición técnica dun espazo arquitectónico. tempo real e alta resolución 199 . un capítulo dunha serie piloto en formato de alta definición. etc.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A estereoscopía é pois unha visión en estéreo. tal como o mostra o feito de que estea presente en exposicións. O Sistema Avanzado de Navegación sobre Terreos Interactivo (SANTI) é un proxecto de simulación do terreo en 3D en tempo real que mostra Galicia dende o aire a partir de tres requisitos básicos: interactividade. A través dun convenio coa produtora Dygra Films. Ascension Tech. Do mesmo xeito. Sony. permitindo cubrir por completo os 360º do ámbito que rodea o usuario . o Grupo de Visualización en Enxeñería e Urbanismo da Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Camiños. leva a cabo traballos de I+D nas técnicas de visualización por computador aplicadas a todos os campos da construción.. Os proxectos foron adaptados para traballar con hardware de casas tan coñecidas como InterSense. O Siggraph 2004. Jako. senón tamén para a recreación do espazo en épocas pasadas. baséase na captura dos movementos que o usuario realiza coa pantalla. desenvolvida por VideaLAB. Trátase dunha maquinaria que non está comercializada no ámbito mundial e que lles permitiría tanto mellorar os procesos produtivos como introducir novos servizos. o funcionamento de Capitais Virtuais 2000. pero non é imprescindible. como no Reality Center de Toquio. o edificio e a cidade. consistente na reconstrución virtual dos ámbitos urbanos máis significativos de cada unha das nove capitais europeas da cultura 2000. a produtora galega convírtese na primeira factoría española que consigue tal feito. 200 A imaxe que se presenta é xerada en tempo real para mostrar a vista correspondente á dirección na que se orienta a devandita pantalla. a feira mundial máis importante das dedicadas ao mundo dos gráficos por ordenador. Dende o detalle construtivo. como nun monitor estéreo. así como tamén é posible unha aplicación estereoscópica sen que se fale de realidade virtual. posto que a montaxe e edición da imaxe 3D é tamén diferente dos sistemas convencionais. o simulador de terreo civil que abrangue maior extensión resulta de grande importancia e goza de recoñecemento científico.

esta última realizada con motivo do Ano Santo 2004 e que combina imaxe real en 3D e imaxe sintética e que conta con efectos como vento. Outras producións son Amor amores (2004) ou Ritos e lendas da catedral (2004). Tamén é posible atopar influencias cinematográficas en Carlos Amil. o usuario percórreo fisicamente e percíbeo como unha realidade circundante en tres dimensións. Por outro lado. moi próximos ao discurso da publicidade. O novo soporte. Antón Caeiro e outros. Enxebre Entertanment produce vídeo estereoscópico e conta con varias realizacións de animación. Todos eles contribuíron á configuración dunha das características diferenciadoras do vídeo galego e é que as súas primeiras fitas non estaban producidas por artistas. inicia a saga de Jako.. mediante a aplicación de técnicas de iluminación por radiancia para a creación audiovisual en animación 3D. transitable. Naqueles anos. a súa única posibilidade de profesionalización. Un filme que foi proxectado no posto de Turgalicia na feira FITUR 2005. Eloy Lozano. sen fíos. que consiste nun espazo real que está baleiro. con intención de relato e moi influídos pola vangarda do cinema e eran fitas do mesmo corte das que se estaban a producir no resto do Estado. 202 203 209 . diapositivas. ademais. alternábase a produción industrial con pequenos experimentos persoais. que terá continuidade en Noticiero espacial e en Jako y el ladrón de mascotas (2004). sen códigos preconcibidos. obxectos.. Consecuencia destas investigacións foi a produción de dúas fitas tituladas Veneno puro (1984). VideaLAB creou tamén o Museo Baleiro201. Na curta Cuento de Navidad (2001).. da película O bosque animado. sons. fotografía. cunha posprodución elaborada e rigorosa. ambas as dúas da Coruña e xurdidas da iniciativa de antigos membros do grupo cinematográfico Imaxe.) e mesmo poder ver a outros usuarios que se moven e gozan do mesmo espazo de forma independente. Arximiro García. é un descoñecido malia a súa experiencia cinematográfica.. nos que se explotan as posibilidades técnicas e visuais dos novos equipos. pioneiro dende 1974 na realización de curtametraxes cinematográficas en 35 mm. mediante unha mochila cun PC portátil e lentes de realidade virtual. 5. integrou na produción Cuatro escultores materiais e técnicas de diferentes soportes (cinema. 203 O soporte electromagnético sería. O El pez que habla (2004) combina imaxe real submarina en 3D e imaxe sintética e foi rodada no Aquarium Finisterrae da Coruña 202 . de Manolo Abad (Espello Vídeo Cine). se ben.) onde. que se está a construír en Santiago de Compostela. arte. o vídeo.3 O VÍDEO EN GALICIA Os inicios da vídeocreación en Galicia organizáronse arredor de produtoras industriais. un sistema de realidade virtual inmersivo. fume e aroma de incenso. vendo unha serie de contidos multimedia deseñados especificamente para este proxecto (espazos virtuais. Madarnás. Ambos os dous traballos foron realizados partindo duns recursos cinematográficos. como en Mujer atrapada. tales como Espello Vídeo Cine (1982) ou Vídeo Trama (1983). investigando nos seus límites expresivos. un oficial da patrulla espacial intergaláctica encargada de velar pola seguridade do cosmos e é. 16 e 35 mm.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA tridimensional do Pazo dos señores D'Abondo. senón por cineastas autodidactas que dispoñían de tecnoloxía profesional nas 201 A orixe do proxecto de Museo Vacío atópase na busca de creación de contidos para a futura Cidade da Cultura. interactivo e multiusuario. conseguiu resultados creativos. de Xavier Villaverde (Vídeo Trama) e Denantes (1984). segundo Manuel González Álvarez. Tratábase de pequenas cooperativas de creadores e afeccionados ao cinema e algúns deles levaban xa preto de dez anos filmando en súper 8. a ovella negra da formación. xa que daquela ninguén vivía en Galicia da produción de imaxes. Manuel G. Xavier Iglesias. Algúns autores como Antonio Simón utilizan o soporte videográfico como unha posta en escena claramente cinematográfica. Grazas a un convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e a Universidade da Coruña.

están. que atrapa comodamente o dramatismo daquel tempo. o terror e King Kong en Veneno Puro (1984). Nalgunhas fitas utilizouse unha canción/texto como referente claro que lle proporcionaba unidade narrativa ao producto. Manuel Abad. El final del romance (1991) e os vídeos de Antón Reixa. Pedro Losada ou Xose Abad. sobre todo. Os guións. son dúas viaxes pola Galicia actual. no que a través dun ritmo endemoñado e unha eficaz utilización dos efectos se lles pasa revista aos procesos de transformación e cambio que se produciron no país naquela década. Salvamento e socorrismo (1984). Unha das constantes no conxunto das primeiras videocreaciones galegas é a importancia do espazo sonoro e. a xulgar pola cantidade de videoclips realizados: Siniestro Total (1983). mentres que outros autores se interesan máis pola investigación sobre estruturas formais. o autor. Antón Reixa. Sexo Macumba (1985). Ai amante (1988). máis preocupados por certo tipo de comunicación directa. realizado entre 1973 e 1975 en formato cinematográfico e que Velo inseriu neste conxunto para enriquecer o resultado global. Mateo Meléndrez. ou na videoinstalación LA (1987) de Pgbellas. En Bremen Onde (1986) de Briset/Soneira e 24x25 (1984) de Antón Caeiro os fragmentos de cinema afeccionado relaciónanse directamente co obxecto central da obra. concisos na narrativa e ricos na linguaxe. Xesús Vecino. que prescinde de particulares localismos 204 . sen referentes culturais nacionalistas. especialmente. celebrada en Madrid en 1983. O discurso hiperfragmentado da televisión aparecía en 365 (1992). Cada un dos seus vídeos ten autonomía propia. algo máis tardío. pola contra.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO súas propias empresas e para os que o vídeo non era soamente un novo oficio. elabora un ensaio sobre o suicidio na sociedade galega. Antón Segade. senón tamén un territorio de exploración e investigación persoal. de Antón Reixa. é posible observar como nalgúns deles se dá un compromiso evidente coa realidade galega. é a primeira videocreación deste autor. posuídos da verdade cara ao espectador. as artes plásticas ou o ensino. Son Ignacio Pardo. o carácter didáctico ten prioridade nestas producións. Queda patente a influencia do cine na formación dos autores de vídeos galegos. mentres que noutras. de Xavier Villaverde e Antón Reixa. procede de ámbitos tan heteroxéneos como o deseño. o que se buscaba era a adecuación do ritmo visual de imaxes e sons sen referentes concretos e. Nela propón un percorrido irónico e divertido por algunhas das constantes esquizofrénicas do país galego e conta coa música dos Resentidos e a especial capacidade de comunicación persoal de Reixa. Pgbellas. Durme Rainer estás morto (1986) de Antón Segade é unha particular homenaxe a Fasbinder. tras a que funda a súa produtora Vídeo Esquimal. entre outros. publicidade e televisión). universal. da música. xerados nas orixes da produción videográfica en Galicia. Xosé Abad móstrase fascinado pola fotografía en Gris Púrpura (1991). en 1982 o Ministerio de Cultura encargoulle ao cineasta galego Carlos Velo unha serie de dezaséis vídeos para a exposición Os españois republicanos no exilio. noutros casos. estaban ao servizo dunha sutil narración asociativa. Xavier Villaverde homenaxeou dunha forma peculiar o thriller policial en Viuda de Gómez e hijos (1984). Alberto Expósito. En canto ao contido e á temática destes vídeos. Por outro lado. aínda que admitindo un 204 Denantes (1984) é un dos primeiros vídeos que toma Galicia como marco referencial para abordar un tema universal: Galicia era a comunidade que rexistra un maior número de suicidios da península. Alicia en Galicia caníbal (1984) e Galicia sitio distinto (1988). Cunha duración total de hora e media en diferentes minutados e ideada como apoio audiovisual da exposición. A través de fontes documentais de variadas procedencias. . de Manuel Abad. O segundo grupo de autores. Soneira/Briset. dá información e invita á reflexión sen dependencia dos restantes. Xosé Búa. No resto das obras é posible atopar outros temas como a relación da música coa experimentación formal e a presenza dos propios medios de comunicación (cinema. Nos seus traballos parece haber unha menor preocupación pola historia e unha maior énfase na envoltura formal. con formato de videoclip. A liña formal do conxunto rompe en Homenaje a León Felipe. Tamén en canto aos contidos e ás formas narrativas utilizadas se evidencia esta pegada.

Rosendo. Triade crea unha praza para cada unha das cancións que interpreta o grupo Aviador DRO na súa xira 2001. Vida cultural. Duncan Dhu. un vídeo musical realizado por Triade. a meta final. en xaneiro de 2002. Un arquitecto). publicitaria ou mesmo cinematográfica. centros científicos de investigación e centros de ensino. Hombres G. Homenaje a León Felipe. Mikel Erentxun. Para a escenografía de Genoma Tour '99 (1999-2000) Triade Comunicación de Empresas crea un conxunto de doce pezas que supoñen máis de 75 minutos de imaxes inspiradas na estética do cartelismo soviético de principios do século XX. Plan de recuperación de ríos de Galicia (1997). Adios a la república). Na videocreación para a escenografía Mecanisburgo (2000). O peregrino. cidade virtual na que se atopa a Gran Plaza Asimov. producida por Portozás Visión (actualmente Filmanova) para Canal + España. a cultura (Poetas sin retorno. En nombre de la infanta Carlota (2002) vén ser unha realiación audiovisual do musical do mesmo título. Divinas palabras. enemigo del eucalipto (1996). Dos músicos) e os personaxes (Lázaro Cárdenas. Siniestro Total. buscan a expresión dun mundo compacto e coherente co discurso anarco-científico do grupo. El latido de la braña (1996). Los Enemigos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA visionado cronolóxico. administracións públicas. E que recibiu o Pemio Divulgación da Casa das Ciencias da Coruña. chega ao cumio do Monte do Gozo e divisa Santiago. O realizador ourensán Xavier Bermúdez tenta axudar a descubrir Compostela. Antón Reixa. Baixo o título xeral de Seis olladas de Compostela outros tantos realizadores tentaron recrear a esencia da capital compostelá. como a cidade construída. 211 . escrita e dirixida por Reixa. Os Resentidos. documental que mostra por vez primeira a praga do gurgullo do eucalipto. La Guardia. Los niños de Morelia. recrea o mundo do grupo tecno Aviador DRO. Ricardo Boo e Manuel Palacios asinan os demais traballos. encarnado polo actor Francis Lorenzo. Tres pintores. Varias son as empresas dedicadas á produción videográfica en Galicia. Trátase dunha intervención videográfica e musical sobre o Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela. asociacións municipais. Nación Reixa. Vida política. Vida cotidiana. ¿Estarán vivos? ¿Serán de pedra? (2000) é unha vídeo creación. Antón Reixa produciu xa en tempos máis recentes numerosos videoclips. Manuel Iglesias. Danza Invisible. Homenaje a Luís Buñuel. Pintura y poesía. Producciones Federico de la Peña está especializada na produción de documentais de natureza. máis dunha hora e media de imaxes que. levada a cabo por Formato Producciones e estreadea no Teatro Madrid. Gran Plaza Asimov (2001). entre os que destacan os realizados para Joaquín Sabina. destinados ás televisións locais e autonómicas. Durante o ano 2000 a cidade de Santiago de Compostela ostentou a condición de Capital Cultural de Europa. Entre algunhas das producións audiovisuais que se realizaron ese con motivo están seis traballos de videocreación impulsados por Canal +. empregando imaxes 3 D para ilustrar as xentes e os lugares de Mecanisburgo. malia que a maior parte delas combinan este tipo de produtos coa produción televisiva. como un faro ou final dos camiños da historia. México 1939. ademais de dispoñer dun completo arquivo de imaxes en sistema Betacam SP sobre fauna e flora de Galicia. na que se mostra a vida oculta nas brañas galegas 206 . documental no 205 206 Outros realizadores como Isabel Coixet. integrados nun bloque sobre a vida do exilio arredor de 3 criterios temáticos vinculados entre si: a historia e a política (El éxodo y el llanto. Cabaret Pop. presentando un índice de especialización medio ou baixo. Luz e Esclarecidos. En total. coa mestura de técnicas e recursos visuais. as películas serie B norteamericanas dos cincuenta e os filmes xaponeses de mostros. Algunhas das súas principais producións son: Gonipterus. Os peregrinos é unha destas creacións 205 .

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que se recolle un estudo sobre o acondicionamento dos ríos de Galicia. La herencia de Germinal (1998). Ourense. Las Espigadoras nun retrato de mariscadoras nunha ría contaminada polas empresas do petróleo. como A cultura dos castros (1994). o vencedor foi JVC e. videoinstalacións. cando dúas compañías empezaron a perfeccionar os seus propios formatos. María Pita: 1589. celebrado o mes de xuño en Barcelona pola revista SCOPE. e composto de cinco cápsulas dun minuto. la ciudad del oro. capital de Occidente. ciudad bimilenaria.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia As videocaseteiras fixeron a súa aparición a mediados dos setenta. que xoga a clase obreira na conformación e desenvolvemento da sociedade europea nos séculos XIX e XX. Ibisa TV produciu A sal da terra (1998). Durante a década dos oitenta houbo unha feroz batalla entre ambas as dúas compañías para impoñer a súa norma. Sabina. A produtora proxecta en actuacións con música vídeos propios baseados en loops de imaxes postproducidas. La Coruña: luz. A videocreación 1848-2002 (2003) foi realizada por encarga do Museo do Mar de Galicia para a exposición Olladas oceánicas 2003/4 e consta dunha peza que describe a transformación do cadro do artista francés. Golosinas (2000). ¿Volverás? (2002) é un videoclip de animación realizado para Elefant Récords. Manuel María da Terra Chá. Jean François Millet. A mensaxe das estrelas (1995) ou Expresionismo (1998). etc. Compostela. Los Secretos ou Rosendo. premio AGAPI 1999 ao mellor vídeo industrial ou corporativo. o VHS (Vídeo Home System). que se detén tanto nos que aínda están en uso coma nos que pasaron a unha situación de abandono ou de ruína. Lugo. piedra. 5. creado para a televisión do metro de Barcelona. mar y crista. 1989 e un longo etcétera de vídeos de tipo cultural e biográfico. ou Los molinos tradicionales de Pontevedra. Ringo Rango é unha produtora de Antón Reixa. Siniestro Total. Noutras ocasións. sobre a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos 70. talk show e televisión interactiva. Sony creara o sistema Betamax e JVC. con A vida nas augas doces a través do microscopio. Saúde laboral no sector da pizarra ou Saúde laboral no sector do metal en Galicia para a formación en prevención de riscos. boa vila.3. O seu videoclip Twin Power obtivo o Premio do Público no Festival de Videoclips Nacionais. combina diferentes disciplinas para intervir en espazos. Pontevedra. 24 h na canteira. Igualmente. para 1985. ou El derecho a la formación permanente (1996). coplas e romances de cego. eventos. as capitais europeas da Cultura (do 2000 ao 2002). que continúa coa produción de clips de artistas españois. Bailando (1999) é unha encarga da empresa discográfica Chewaca e o seu grupo Astrud. ademais de Cambalache. videocreación. El relevo histórico (1998). como Duncan Dhu. fundamentalmente de carácter educativo ou corporativo. Baixo o nome de DSK. non compatibles entre eles. Iris Produccións está especializada na realización de diferentes producións en soporte videográfico. Despois de varios anos de loita. Memoria de rosas: A ruta de Rosalía de Castro. exposicións ou mostras de arte. sobre Compostela-Porto-Salamanca. Cantos. Luz Casal. un proxecto consistente en cápsulas de docuficción sobre a historia do século XX. moitas veces esquecido. o VHS xa se impuxera como estándar. Juan Lesta e Belén Montero actúaan como realizadores-directores de proxectos audiovisuais relacionados coa música ou a arte: vídeo en tempo real para concertos en directo. Sony aceptou a derrota e comezou a desenvolver as súas propias videocaseteiras baseadas en VHS. Ophiusa tamén conta cunha ampla experiencia na produción videográfica. para cuxa produción e desenvolvemento aplicou tecnoloxía da televisión dixital e multimedia. . videoclips. sobre o movemento sindical o papel.

baseado en láser azul. no referido ás compras de DVD.5 millóns de euros. Este proceso fixo que a industria videográfica se revitalice e se incremente o gasto en audiovisual dos fogares europeos. porcentaxe que case duplicaba o do ano 2002. ata situarse nos 1. un 65.4%. a industria videográfica está a sufrir un proceso de renovación da tecnoloxía da imaxe. O reprodutor de DVD vaise impoñendo: o 34% contaba cun no ano 2003. o número de títulos editados para a venda directa diminuíu e os ingresos pasaron dos 160 millóns de euros en 2002 aos 102.0 en 2003.6 millóns de euros (fronte aos 43.6 millóns de unidades en 2003. o gasto en alugar DVD pasou de 927 millóns de euros en 2002 a 1. Sumando estes datos. A evolución desta cifra é paralela á do número de fitas vendidas aos consumidores. apoiado por Sony. aínda que este incremento é menor ao que se produciu en 2002 con respecto ao ano anterior.026 millóns de euros. debido a esa evolución positiva do DVD como novo soporte. no que a compras se refire. que caeu dos 13. Respecto do alugamento.8 millóns. se en alugamento de VHS se obtivo unha facturación de 52. Dende que comezou a desenvolverse a tecnoloxía do vídeo. un 13. por primeira vez. as cifras do novo formato foron superiores aos de VHS. que está impulsando aos consumidores europeos ao gasto neste novo soporte.2 millóns en 2002 aos 10. En alugamentos tamén se percibe a substitución progresiva do formato VHS polo DVD. O actual mercado videográfico está en plena reconversión. segundo se reflicte no Anuario de las Artes Escénicas. Musicales y Audiovisuais. Como aconteceu coa música. ao pasar dos 11. 213 . o sector videográfico mostra sinais dun cambio estrutural.015 millóns de euros en gasto de fitas magnéticas. o que supón practicamente triplicar as cifras de VHS. da SGAE 2004. O gasto en vídeo dos consumidores europeos ascendeu a 12. Estes datos indican que cada vez son máis as casa nas que cohabitan o reprodutor de VHS e o do DVD. o que supón 53. Tamén en España. o futuro preséntase ameazante e os retos aumentan para poñer a proba os profesionais. os que se enfrontan son o estándar Blu-Ray. nesta ocasión.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O panorama actual deste mercado ofrece unha contenda similar. o gasto en alugamentos de VHS descendeu un 39. O principal protagonista é o DVD. En 2003.087 millóns.2 millóns de euros (por debaixo dos 74. O formato VHS segue contando cunha presenza maioritaria. a evolución tamén foi positiva e. Non obstante. mentres que as de DVD se cifraron en 8. O sistema de vídeo dixital posúe a súa propia loita para definir quen quedará co estándar do DVD de alta definición. tratando de ocupar o espazo industrial e económico que conseguiu a industria videográfica nestes anos: unhas quedaron no camiño e non lograron os seus obxectivos e outras aliáronse con ela para saír mutuamente favorecidas. En cambio. Así. Pero con Internet e outras posibles iniciativas empresariais.8% máis.6 de 2002) e se realizaron 41 millóns de transaccións. experimentou unha evolución favorable: creceu un 19. No que se refire ao mercado de compra de VHS. no que se refire ao alugamento de DVD estas cifras foron maiores: obtívose unha facturación de 99.5 millóns de 2002) e 207 2. ata os 383.1% máis que en 2002. vinculada á introdución do DVD.7 millóns do ano 2002 aos 281 millóns de euros no 2003. aínda que en regresión a favor do DVD.6%. descenden os principais indicadores.665 millóns de euros en 2003. o sector de vídeo. novas tecnoloxías viñeron empurrando con forza. As cifras indican tamén o forte poder adquisitivo daqueles que xa teñen reprodutor de DVD e que están a acumular películas nestes anos iniciais. apoiado por NEC e Toshi. as cifras mostran unha evolución claramente positiva: o valor das vendas aumentou de 160. pola substitución do formato VHS no soporte dixital DVD.5 en 2003. A historia repítese e.9 millóns de unidades no 2002 aos 22. O número final de DVD vendidos aos consumidores case se duplicou. JVC e Philips e o formato HD-DVD. Así. cuxo gasto chega a cuadriplicar o do VHS 207 .537 millóns en 2003.

En total.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realizáronse un total de 48. favorecendo así ao vídeo. o DVD de Un bosque de música inclúe contidos inéditos. o tráiler promocional. inglés. como se formaron. en vídeo e DVD. que afirma que xa aluga o 80% das súas películas en DVD. as letras das cancións. polo que inclúe as opcións Dolby Dixital SR 5. case tanto como a venda de entradas en salas. no que a mensaxe que se lle transmite ao espectador é que os éxitos cinematográficos que nestes momentos están nos cines. editouse en xuño do 2004 en DVD. francés. é dicir. Entre os extras do DVD aos que se poden acceder dende o seu completo menú. Respecto da película que se estreou nos cines o 19 de maio do 2004.1. a primeira de carácter monográfico sobre un grupo español que se filma en Galicia. Agás casos puntuais. As dúas fitas permanecían inéditas en vídeo e DVD ata tal data en España. destacan o making of (como se fixo). un filme rodado en outono do 2004 e que pecha a triloxía oficial Dogma'95 do cinema español 208 . a aparición do DVD. outro tanto antes de que pasen polas canles dixitais de pago. Dolby Analóxico e Estéreo. A confusión que se trata de crear no espectador-consumidor pasa por facerlle esquecer que. Así. o ciclo rebaixarase igualmente para a súa explotación en salas cinematográficas. a película combina a música de Luar na Lubre con impactantes imaxes de Galicia.8 millóns de euros no 2003. sobre todo. nas canles de pago. lonxe de prexudicar a industria cinematográfica. tempo máis que suficiente para explotar con habilidade a película no mercado de alugamento e mesmo no de venda directa. tras impoñerse na venda. información sobre o grupo e sobre a produtora de Un bosque de música. o mercado do alugamento ascendeu a 151. titulado Un bosque de música. Segundo os analistas. un 28. que poderá beneficiarse do apoio publicitario que recibiu o cinema pouco antes. o que lle axuda ao espectador a coñecer cada membro da formación galega. como é probable. polo que esta última comercializará en España e Andorra. a televisión e. as distribuidoras respectan as ventás e ata que as películas de estrea cheguen ás canles dixitais deberá pasar un ano. está o videoclub onde pode alugar as novidades en cuestión de cinco ou seis meses. poderán velos en cuestión de semanas pola pequena pantalla. edítase en versión orixinal con subtítulos en 6 idiomas (castelán. Se. A maioría das compañías videográficas. 208 209 Os tres filmes foron escritos e dirixidos por Juan Pinzás e producidos por Pilar Sueiro. fotos da rodaxe e 5 cancións de Hai Un Paraíso. Outro dato relevante é a da empresa Blockbuster. A longametraxe musical-documental de Vía Láctea sobre o grupo folk Luar na lubre.5% máis que no 2002. serviu para revitalizar o mercado. en que se inspiran para a composición dos seus temas e o porqué do éxito que os levou a converterse en referencia do movemento folk máis alá das nosas fronteiras 209 . Warner Music foi a responsable da distribución do DVD desta obra dirixida por Ignacio Vilar. as asociacións de videoclubs e a agrupación de almacenistas (Anemsevi) puxéronse de acordo para promover unha campaña publicitaria do vídeo e do DVD de alugamento que lle transmita ao consumidor final a existencia dunha alternativa para o fogar que reúne unha serie de vantaxes claras respecto da oferta que fan as demais alternativas (o cinema. ambas as dúas de Juan Pinzás. A produtora Atlántico Films asinou un acordo coa distribuidora e produtora de vídeo e cinema Manga Films. as vendas en DVD poden marcar o éxito ou o fracaso comercial dunha produción. estas ventás tenden a acurtarse. alemán e italiano) e os seus creadores puxeron especial interese na calidade do son. as canles dixitais). Vía Láctea Filmes. esencial para gozar ao máximo da música que preside a longametraxe. Así pois. aínda que foron estreadas puntualmente nas pantallas de cinema e viñeron obtendo repercusión en distintos festivais internacionais.4 millóns de 2002). o que supón a asimilación definitiva desta nova tecnoloxía por parte dos españois. A estes dous títulos uniráselles El desenlace.6 millóns de alugamentos (moi por enriba dos 23. . portugués. como traballan. o formato de DVD tamén superou ao VHS no ámbito de alugamento. Estase a asistir ultimamente a un bombardeo publicitario por parte destas últimas. as biografías dos seus protagonistas. entre medias. as dúas películas producidas por Pilar Sueiro dentro da vangarda cinematográfica Dogma 95: Érase otra vez e Días de voda. De feito. gravadas durante a filmación da fita. Ao longo dos seus 80 minutos.

onde os produtores e distribuidores de contidos están a lanzar non só as series máis recentes das networks e as canles de cable. Este fenómeno é especialmente masivo en EE. 211 215 . outra das películas saídas da factoría de Filmax Animation. A isto habería que engadir a proverbial calidade de fidelizar que teñen as series. Miss Marple e Poirot. pero aínda así os distribuidores afirman que os ingresos poden ser significativos. coa consecuente necesidade de ver os episodios perdidos e de "engancharse" á trama tempada tras tempada. e facturaron no 2003 11. o recente interese polos DVD sobre TV débese principalmente á comodidade de ter unha tempada completa en catro ou seis discos. Nun mercado onde os reprodutores de DVD se aproximan ao 50% de penetración. que creou a súa propia marca dentro de EE. a primeira grande obra de Filmax Animation que obtivo o Goya á Mellor Película de Animación no ano 2003. as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á distribución videográfica son 3. foi a primeira do seu xénero que se comercializou en DVD bilingüe en videoclubs e grandes superficies de Galicia211. senón tamén os seus éxitos de todos os tempos. A pesar do escaso apoio que a fita obtivo nalgúns medios de comunicación especializados no mundo do cinema. De acordo cos fabricantes deste formato. tanto físicas como por correo ou en Internet 210 . foi emitida pola TVG e a súa canle internacional. P3K: Pinocho 3000. a lenda.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Cid. o Nadal de 2003. en vez dun estante cheo de vídeos. e proba diso é que conseguira recadar ao redor de tres millóns de euros unicamente en España e nunhas datas.8 millóns de Euros con 39 empregados. A televisión desembarca cada vez con máis intensidade no mercado do DVD. entre outras. como as obras británicas Monty Python. algunhas optan por implementar outras estratexias de distribución. incluíndo clásicos estranxeiros. (A&E Home Video). distribúese en DVD a través dunha coidada edición. contratando distribuidores independentes en todo o mundo para vender os seus documentais ou mesmo recorrendo a tendas propias. a El señor de los anillos: El retorno del rey.. As viaxeiras da lúa. nas que se enfrontou. Con respecto á distribución de vídeo e DVD. xa que producen e controlan a maior parte da programación televisiva e teñen as súas propias distribuidoras. ata hai pouco territorio exclusivo do cine. un montante que ten moito que ver co feito de que a nosa Comunidade conte tamén cunha das grandes videodistribuidoras do ámbito estatal. e un nicho para cada tipo de programa de TV. grazas a un convenio subscrito coa Consellería de Emigración. As viaxeiras da lúa. unha serie de docuficción. Os estudios de Hollywood foron os principais beneficiarios do boom da TV en DVD. non é de estrañar que exista unha oferta duns 900 títulos. comercializouse en DVD destinado exclusivamente ao público infantil. para despois ir convertendo os principais consumidores en coleccionistas de espazos de TV. que foi galardoada co Goya á Mellor Película de Animación en 2004.000 euros para a súa produción. que contou cun orzamento duns 300. A demanda de documentais e de series clásicas en DVD segue sendo minoritaria. senón tamén a series alleas. de Ibisa TV. e foi distribuída nos centros galegos de todo o mundo. Guardianes del espacio. UU. Los vengadores. o público respondeu bastante ben a esta ambiciosa proposta destinada a compracer a toda a familia. O secreto semella estar en identificar primeiro aqueles programas cunha base de seguidores incorporada. 210 Outra opción é a de Arts and Entertainment Television Networks. Aínda que moitas televisións estadounidenses aproveitan as sinerxías dos grandes estudios aos que están afiliadas. UU. non só para lle dar saída ao seu catálogo de ficción.

na actualidade o grupo Continental abriu novas liñas de negocio que lle permitirán participar activamente nas distintas ventás de explotación de obras audiovisuais. constituíron Cameo Media. xunto a Juan Carlos Tous. con 47. . 12 10 8 6 4 2 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Títulos comercializados Puesto en el ranking español de títulos comercializados Trátase de Papillón Films. o terceiro en 1999 ou o sexto no 2001. Papillón é o indiscutible líder deste sector no segmento de calidade en lingua española. Segundo os últimos estudos.6 millóns de euros. obras de teatro e musicais nas canles videográficas tradicionais e mediante novos medios de difusión. Pola súa banda Estévez Seven e Estevez Entertainment son o resulutado da iniciativa dun antigo profesional do mercado videográfico que foi consolidando senllas empresas con sede en Vilagarcía de Arousa. documentais. que fora director da división de vídeo e DVD de Manga Films. Ademais. Wanda Visión. que abranguen a totalidade dos xéneros. o 0. aínda que ocupa o oitavo e o último lugar no ranking publicitario por volume de negocio. centrándose nas comunidades de Galicia e Asturias. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004—. como son a distribuidora de vídeo e DVD Cameo e o consorcio de exportación de cinema español e latinoamericano Latido. A fortaleza da empresa e o éxito da súa política de comercialización queda patente no cuarto posto que ocupou no ámbito español en 1997. o soporte publicitario cine é o segundo medio que máis crece —un 5% sobre as cifras do 2002. O seu catálogo actual é incomparable a escala mundial pola extraordinaria variedade dous seus títulos. as empresas Tornasol Films. En efecto. 5. unha compañía situada en Cambre (A Coruña) e dedicada exclusivamente á distribución de títulos de cine pornográfico en formato VHS e DVD. mediante a adquisición de licenzas. que distribúen o produto da maioría das compañías que operan en España.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Títulos comercializados por Papillón Films nos últimos anos e posto no ranking de distribudioras de vídeo según o número de títulos comercializados. no que se refire ao número total de títulos comercializados no mercado español. unha nova compañía independente que xestiona contidos videográficos e ten como misión liderar a comercialización e difusión de obras cinematográficas independentes de autores españois. Tamén abordará a difusión de contidos a través das novas tecnoloxías.4 A PUBLICIDADE O cinema é un produto cultural no que a publicidade tamén está presente cumprindo un papel fundamentalmente de apoio. Continental Producciones e Alta Films.9% dos medios convencionais.

6% do investimento en medios convencionais do 2003. Forman parte dun bloque publicitario que interrumpen a programación. autopromocións221. Ambos os dous medios comparten a aspiración do anunciante de poder colocar a súa mensaxe dentro da propia programación. ademais. o medio máis estimulante debido á súa evolución. ficción publicitaria226) e os printers227. poden adoptar algunha forma de concurso e incluír a participación da audiencia. 219 De dous tipos. soporte publicitario-propagandístico. en lugar de nos espazos reservados á publicidade 213 . A transformación dunha televisión en réximen de monopolio público a una televisión de oligopolio públicoprivado 215 . para ofertar a película como forma publicitaria. ao tempo que nun campo de máxima complexidade á hora de aconsellar unha compra eficiente. sobre todo. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004. converten a este medio nun obxecto de estudo interesante. institucional. 123-133. 221 217 . conscientes diso. cunha mensaxe ao inicio e/ou ao final dun programa ou unha información na que se cita expresamente a marca patrocinadora.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Dende os comenzos do cine son moitos os directores que fixeron uso do soporte da Sétima Arte cunha finalidade exclusivamente publicitaria en tódalas súas modalidades 212 : ben sexa como promoción turístico-publicitaria. explicita ou implícitamente. prodúcese a multiplicación da oferta por satélite e cable. sons. Esta mesma función cúmplea no medio televisivo o anuncio. en 1980. promoción folclórica. pódese falar tamén dunha evolución motivada pola prioridade de responder ás necesidades de rendibilizar a súa presenza no medio. sobreimpresións222. patrocinios encuberto (bartering223. A súa utilización sirve indirectamente para promocionar á empresa fabricante do producto.o . Ao longo da historia. político. 213 214 A televisión de Cardedeu (Barcelona) foi a primeira en emitir baixo o amparo administrativo que outorgaba naquel momento a Generalitat de Catalunya e o Tribunal Constitucional. A súa transmisión conxunta de palabras. o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. Cando é o propio medio o que anuncia os seus propios produtos ou programas na grella da súa programación. televisión privada comeza a operar en 1990 e. imaxes. É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión comecen por afirmar que é o grande medio de comunicación actual. Tempo de emisión na grella no que se amosan as avantaxes dun produto a través de mensaxes publicitarias. Santiago de Compostela: Fundación Sotelo Blanco. Fronte ao tradicional spot flash publicitario 224 217 220 216 . avantaxas. Ten as mesmas características que o spot pero a súa duración é menor (entre 10” e 20”) 215 216 217 218 Trátase dun spot de longa duración (entre 1´30" e 3’) emitido no bloque publicitario no que se amosan os procesos técnicos. Posteriormente entraron en escea as televisións autonómicas. En canto ás formas publicitarias dispoñibles para o anunciante. La publicidad en televisión. de 22 de diciembre. A. aínda que a súa duración en emisión é moito menor. xa que representou o 41. En España o monopolio televisivo ráchase coa chegada das televisións locais. do medio onde máis se inviste en publicidade. Amorós (2000) “O sistema televisivo no Estado Español: visións políticas das Leis”. product as telepromocións placement . que irrompían abrindo novos espacios para a comunicación audiovisual 214 . En: A Trabe de Ouro. publicidade comercial. En: VV. composición dun producto de xeito moi específica. Para os investigadores de audiencias é. de 27 de decembro de 1995) existían máis de trinta televisións na comunidade galega. As cadeas de televisión. establecen as súas tarifas publicitarias máis caras nos programas de maior audiencia. un semellante ao de radio. a pouco utilizada publirreportaxe218 e os patrocinios televisivos219 xurden novos formatos como . o medio cinematográfico serviu para promover. de Televisión Local por ondas terrestres (BOE nº 309. No momento de aprobarse a Ley 41/1995. na outra mensaxe incorpórase ao contido do programa. quizais. A colocación do produto ou product placement é unha práctica frecuente en cinema. etc. Trátase. En Galicia estas experiencias de mesocomunicación datan de principios dos noventa. Aproximación histórica al fenómeno desde Galicia”.AA. Publicación Galega de Pensamento Crítico. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. Pontevedra: Diputación de Pontevedra. sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais. ou ben se insiren entre os diferentes espacios televisivos Neste caso a marca e o producto aparecen identificados. páx. o medio rei. xa que é o propio presentador ou unha terceira persoa quen o di. productos publicitarios. merchandising225. Amorós (1999) “La imagen cinematográfica como soporte publicitario. 212 A. a partires de 1983. Nº 44: 33-51. A súa duración oscila entre 20"e 30". servizo ou causa tamén durante o desenvolvemento do programa. O principal obxectivo que perseguen os anunciantes é que os seus produtos cheguen ao maior número de espectadores posible. finalmente. como escaparate para publicitar determinadas marcas e. 220 Espazos dedicados á promoción dun produto.

00% 2.00% O número de anuncios emitidos nas cadeas españolas durante 2003 foi de 2. cun total de 277.7 millóns de euros.00% 14. segundo o informe anual de televisión da axencia de medios Media Plánning. As canles que emiten en aberto obtiveron uns ingresos por publicidade que.500.00% 4. 227 Cando determinadas marcas comerciais aparecen nos títulos de crédito dunha producción xa que son colaboradoras prestando o seus productos. subindo o 10. como é o caso de televisión. alcanzaron os 6. con incrementos superiores ao 10% respecto do obtido no ano 2002. pero que non gardan relación directa co produto anunciado orixinalmente. un 18.5% máis ao investir 2. A marca pode ser ou non claramente identificable. Estes datos seguen demostrando que as cadeas de televisión teñen que incrementar o seu oco publicitario para mellorar ás súas contas de resultados. en todos os casos. etc.556.111. ata situarse en 12. cor. se ben estes incrementos presentan variacións segundo as distintas televisións 228 . Preténdese con esta modalidade de patrocinio encuberto e indirecto chegar a un público consumidor mais xeralista.00% 8.677. que pode ser ou non consumidor tamén do poduto anunciado. cun 15.9%.000 1. 223 Corresponde a unha modalidade de patrocinio encuberto onde o anunciante merca un espacio televisivo que logo venderá a unha canle de televisión ou productora co fin de inserir nel os seus espacios publicitarios ou productos. un 1. un 6.00% 6. Confírmase a tendencia á alza que vén experimentando dende 2003. A partir de datos ofrecidos por Infoadex.85% máis que en 2002) e ocuparon 741.6% máis que en 2002. 224 Consiste na compra de espazos publicitarios inseridos na imaxe dun soporte audiovisual. o slogan ou calquera elemento publicitario.000 500. publicidade e entretemento.000 2. Os ingresos obtidos por publicidade das televisións en España foron de 2. melloraron os en 2002.00% 10. obtiveron un volume de negocio que ascende a 6. 228 229 A esta cifra de ingresos publicitarios das cadeas hai que sumar os procedentes doutros eventos publicitarios que aparecen en pantalla. como os SMS ou os 906.693.8% máis que en 2002.2 millóns moi significativa o soporte Internet. de modo que o telespectador o ve. a audiencia mantívose.9%.4%.500. ao tempo que mira o seu programa.315. 3. os medios convencionais. aumentaron o tempo dedicado á publicidade.436 minutos. a pesar do incremento en insercións publicitarias en televisión.000. tanto nacionais como autonómicas. Todas as cadeas. 229 .00% 0. Canal+ e o conxunto das canles autonómicas tamén viron como se incrementaba de forma importante o investimento publicitario.000 3. un 6.000 1.7% do PIB.) Trátase de crear produtos promocionais dunha marca. Pola súa banda.2 millóns de euros.500.152. onde a marca anunciada ocupa o espacio visionado. o mercado publicitario en 2004 ascendeu o 6. é notable o incremento experimentado por outros medios. Só un dos medios convencionais decrece. Tele 5 volve situarse á cabeza da cadea que máis anuncios emitiu.000 2. .3 millóns de euros. cun incremento do 3. Non obstante.000.000. e é precisamente o cinema.071 (un 16.00% 12. O nome da marca aparece nos títulos de crédito finais ou ben utilizando un printer ó rematar o programa.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 TVG Total TVG/Total 16.6 millóns de euros.22% máis que no ano anterior. 225 226 Probablemente sexa esta a forma de patrocinio encuberto máis achegada á ficcionalidade televisiva. superando o estancamento do período anterior. En cambio. os medios non convencionais. porque a ficción publicitaria busca a mistura de xéneros rompendo as barreiras entre información.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución de GRP`s da TVG. Esta modalidade destaca porque inserta no mesmo relato a mensase publicitaria. Tamén aumenta de forma 222 Inserción en pantalla da marca. Na repartición por medios. pois moitas das veces o produto se fai recoñecible ao espectador a través do envase (forma.846.

Capítulo IV (Programación e control).1 A produción publicitaria en Galicia O Centro Territorial de Televisión Española en Galicia inaugurábase o 25 de xullo de 1971. A partir dese fito abríase a posibilidade. ata a irrupción no contexto galego da televisión autonómica.778 2003 123. con datos extraidos de SOFRES.3% cambia de canle. un 37. 231 219 .3% da audiencia total) ve a publicidade indirectamente.111. Cola Cao.19% Fuente: Anuario 2003 da SGAE.964 1999 92. e os seguintes comerciais a marcas de implantación estatal.838 1997 90.84% 6.071 5. 1996-2003. Artigo 16. o 56.470. Os anuncios deste inicial bloque publicitario foron difundidos na orde que a continuación se indica: Coca-Cola. Principios de programación.411 2001 92. é dicir. Nocilla e Donuts.805. aínda que é digno de mencionar 230 Lei do Parlamento de Galicia 9/1984. Un estudo de AEDEMO.378 1. Entre os principios que marcan a programación desta emisora autonómica están a promoción e difusión da cultura e a lingua galegas.62% 7. 5. Dende hai tempo.023 1.200. Pero a pesar desta explícita regulación.87% 1. amparada na Ley del Tercer Canal.2% sae da habitación onde está o televisor. en Santiago de Compostela. un 21.999 2.211 1. de promover unha publicidade rexional televisiva que comezará a aparecer timidamente. O primeiro anuncio corresponde á multinacional Coca-Cola.230 2000 88. que fai outras cousas durante a emisión do bloque.628 7. ata ese momento impensable.00% 6. os anuncios en idioma galego non foron producidos inmediatamente. Sección 1ª. O primeiro bloque de anuncios publicitarios producidos e realizados en galego foi emitido durante a xornada de lanzamento da Televisión de Galicia. analiza o comportamento da audiencia ante un bloque publicitario: un 41.434.737 2002 111. Este aumento supón un 10% máis de investimento publicitario que o ano anterior e continúa así a tendencia iniciada en 1995.5% exponse á publicidade e. as investigacións cualitativas de audiencias mostran a inestabilidade do consumidor televisivo en España. Cerveza San Miguel.313. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia (BOE nº 139. a).255 1. unha das marcas máis coñecidas e máis publicitadas do mundo.01% 5. deste grupo.959 1998 91. No ano 1985. pero non será ata 1974 cando adquiere funcións plenas como Centro Rexional e comeza a emitir desconexións nas que se poderá incluír publicidade.405 1.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución do número de spots publicitarios na Televisión de Galicia. aínda que o custo de produción e emisión dos anuncios limite en boa medida os posibles clientes publicitarios rexionais de TVE-G. de 11 de xuño de 1985) . así como a defensa da identidade da nacionalidade galega 230 . cando a media de emisión de tempo de publicidade era a metade da actual. 1996 TVG España TVG/España 76.58% 7. do monopolio nacional. unha hora máis que en 2003. comeza as emisións a TVG nos estudios de San Marcos.008. os meses de maio e xuño son a época preferida polos anunciantes para ocupar espazo en televisión. mentres que o mes que rexistra menos publicidade na pequena pantalla é agosto. e non existía ningunha motivación que a levase a comercializar paquetes publicitarios destinados a empresas galegas que estiveran interesadas nun público obxectivo rexional. Un estudio de Carat sinala que a media de emisión publicitaria televisiva en 2004 foi de 32 horas ao día.588. senón que se introduciron de xeito gradual.43% 6. A cadea gozaba. Pero a Televisión Española non foi de entrada un activo promotor de publicidade televisiva autóctona.180 1. segundo datos de Media Plánning. do 11 de xullo.4. xusto ao final do acto de inauguración 231 . os spots das marcas galegas adoitan ser emitidos na nosa lingua e obsérvase unha tendencia crecente das empresas de fóra de Galicia e das multinacionais a galeguizar a súa publicidade na TVG.8% (un 21. Se se ten en conta o criterio de estacionalidade. Na actualidade.

que ascende a 123. Novomedia tamén xestiona a publicidade de Expansión TV. e Telemadrid SAT. Ademais. Posteriormente. que foron variando ao longo do tempo e mantiveron distintos modelos de exclusividade para a contratación e programación dos paquetes publicitarios.5 millóns (+10.4% en 1996 a só o 6. as emisións da autonómica galega perderon peso no total español e pasaron de supoñer o 7. que estivo sempre relacionado de xeito contractual con diversas axencias. Dende o ano 1987 ata 1989. canle de información económica de Recoletos. 233 A televisión e radio da Comunidade Autónoma de Galicia súmanse así á oferta comercial de Novomedia Audiovisual. dende o seu nacemento. con sede en Madrid. Amorós (1992) “El control de grans grups multimedia a l’Estat español”. Telemadrid Radio.74%.999. entre os anos 1989 e 1992. Os minutos dedicados pola TVG á publicidade tiveron un crecemento no período 1996-2004 do 85. que dende 1997 xestiona a actividade publicitaria de Telemadrid. supuxeron un ingreso no primeiro semestre de 2004. A segunda fase corresponde á adquisición dun 25% das accións da canle privada Tele 5 (Gestevision T5) no ano 1990.04% no mesmo período. distribuída a través de Digital+ e operadores de cable. Novomedia abriu unha nova sede en Santiago de Compostela e formou novos equipos na comunidade autónoma. a canle autonómica da Comunidade de Madrid. nº 126: 24. cando as canles autonómicas TVG e TV-3 asinan un acordo publicitario e de subministro de programas co grupo Fininvest. o número de anuncios emitidos dende San Marcos tamén creceu de xeito importante no período 19962003. Neste novo contrato. da distribución (Redespaña) e da producción (Videotime). Cfr. nin de carácter comercial nin institucional. Sen embargo estes crecementos son manifestamente inferiores á media española. en 1985. 232 . a emisión vía satélite de Telemadrid.7%). pasa a ser a exclusivista total da comisión da conta publicitaria de Televisión de Galicia.9% no último ano.A. Novomedia. a TVG podía contratar publicidade de xeito unilateral. 232 Esta empresa é unha filial de Publitalia SpA que pertence a Silvio Berlusconi a través de Fininvest. e dun 9. a axencia (Acción) IP é a nova exclusivista da TVG e continúa no mesmo sistema de garantirlle á cadea uns ingresos mínimos pola explotación publicitaria. Barcelona.22% no 2004. Publiespaña S. . aparece dentro da primeira entrega publicitaria da TVG.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que ningún anunciante galego. Ademais. control e programación da publicidade. 13.823 a 123. pasando de 76. cun departamento comercial encargado da xestión. Dende o ano 1993 ata o 2004. moi por debaixo da media española. polo que o número de anuncios emitidos pola TVG tamén foi perdendo importancia relativa no total estatal.38% en todo o intervalo. a TVG tivo un contrato de comisión en exclusiva coa axencia Lalinde Irabas e Asociados. Como consecuencia diso. ata 1987. tras gañar o concurso público convocado para o efecto pola Compañía de Radio-Televisión de Galicia 233 . A primeira fase de penetración do grupo multimedia de Berlusconi no espazo audiovisual español data de 1988. De este xeito. a exclusiva da publicidade da cadea autonómica de Galicia pasa a ser xestionada por Publicitas (empresa establecida en Barcelona e Madrid). está a comercializar dende o 1 de xaneiro de 2004 a publicidade de Televisión de Galicia e Radio Galega. Debido ao modelo mixto de financiamento. En: Nous Horitzons. empresa de exclusivas de publicidade de Recoletos Grupo de Comunicación. a televisión autonómica contou. o que supón un incremento do 61. A pesar desta exclusividade. a axencia exerce o control total da programación publicitaria da TVG. e ofrécelle á cadea autonómica un importe económico total de carácter anual coa garantía dun mínimo. No ano do inicio das emisións. Berlusconi obtén a exclusividade da publicidade da cadea (a través de Publiespaña). A. Na actualidade.

pola súa banda. Estas composicións adoitan incluír a marca ou empresa comercial. Para a xestión desta actividade publicitaria.000 500.000 20.000 700. así como unha utilización indiscriminada dos recursos dixitais na narración. dado que os orzamentos son moi limitados.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 TVG España 900. Nese mesmo momento.000 10. Ademais de cubrir os eventos informativos da comunidade galega para a emisión nacional de Tele 5.000 400. para realizar a cobertura informativa no territorio galego. como mala fotografía ou procesos moi primarios na utilización dos códigos visuais. obsérvanse defetos na banda sonora e voz en off. en xeral. polo que a estratexia comunicativa das súas campañas presenta certas deficiencias. Atlas Galicia producía diariamente. o enderezo e algún tipo de slogan ou reclamo. crea unha oficina comercial na Coruña que se encarga de planificar o mercado publicitario na comunidade galega. servíase da produtora Atlas. Por outro lado.000 0 Tras a aparición das cadeas privada de televisión en España. 60. Na fase de posprodución e composición.000 50. informativos rexionais.000 30.000 200. As producións contan cunha presentación anómala en moitos aspectos. por un plan de creación de delegacións informativas territoriais. As televisións locais absorben unha importante % da publicidade galega 221 . un centro territorial dotado con equipamento técnico de produción. decididamente. concretamente en Santiago de Compostela. a publicidade da TVG estratéxica baseada nas desconexións e inserindo anuncios en exclusiva para o territorio galego durante os bloques publicitarios dos programas emitidos no ámbito estatal.000 40. no mes de outubro do ano 1995. a calidade creativa das producións é. inicia unha política comercial Novomedia comercializa dende o 2004. en desconexión. a nivel artístico e técnico.000 300.000 600. Unha tipoloxía habitual de produción de publicidade local de baixo custo é a que se realiza mediante a utilización de presentacións gráficas estáticas na pantalla. unha especie de axencia de noticias con delegacións en varias rexións. Tele 5.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución dos minutos de publicidade da TVG. moi baixa.000 800.000 100. pero a cadea non aproveitaba as desconexións para emitir publicidade de carácter rexional. Antena 3 aposta. as televisións locais absorben unha parte importante da torta publicitaria galega. pero. En Galicia. esta canle inaugura.

e máis tarde Betacam SP). xa que se lles fai aos actores representar anuncios xa emitidos. buscando potenciar o recordo do espectador e. O habitual era Unha nova ventá publicitaria gaña posicións nos últimos anos: Internet mensaxe comercial. compra. Santiago de Compostela: Tórculo Edicións. As entidades cunha estrutura empresarial estable e que posúen un plan de comunicación adoitan contar cunha axencia que lles xestiona a conta publicitaria e que se encarga de elaborar as estratexias de mercadotecnia. Martínez (2000) O cine na publicidade. a producción publicitaria en Galicia realizábase en formato cinematográfico (de 16mm ou 35mm) que compaxinábase cos formatos vídeo (U-Matic. Hoxe dase a tendencia a traballar co video dixital (DVC. inserción de imaxes do cine na publucidade. DVCPro ou DVCAM). Dende o punto de vista estético as tendencias mais usuais no deseño publicitario baseanse no cinema e pódense catalogar nas seguintes modalidades: imitación do cine na publicidade.4. Amorós e S. o arquetipo do star system cinematográfico na publicidade e a utilización de estrelas na publicidade. Coa irrupción das tecnoloxías dixitais moita producción publicitaria filmábase en 35mm e despois facíase a posproducción en dixital. mobilización social. En calquera caso.7 10. A.7 6 6. unha nova ventá publicitaria está a gañar posicións nos últimos anos. Por exemplo. déronse casos en que se fai que os actores falen dos produtos como parte do guión. A chamada rede de redes é o último medio de comunicación que se suma á cultura de masas. tanto no eido da produción coma da creatividade. mediante a dobraxe a este idioma da banda sonora. actuando como fonte de información e vía de entretemento. senon que dende hai pouco os argumentos publicitarios contaminan cada vez máis as tramas dos programas (ficción publicitaria). 234 A finais dos anos 60.4 8. 235 . 5. Modalidades e técnicas na creación publicitaria. a notoriedade e eficacia da Ademais. polo tanto. como viña sendo tradicional (product placement). formación. A asociación sinala que non se limitan xa a incluír envases e logotipos como parte do decorado e a enfocalos de forma relevante e reiterada. a calidade dos anuncios publicitarios de orixe galega. creación de negocios. fronte á televisión ou á radio.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da saturación publicitaria na Televisión de Galicia 12 10 8 7. incluíndoas en escenas achegadas ao inicio ou ao final do episodio coa advertencia de publicidade ou telepromoción.1 7.5 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 A calidade técnica234 e artística235 dos anuncios publicitarios emitidos na TVG mantense cos estándares impostos polos parámetros da publicidade internacional. escenificación cinematográfica. que esas mencións publicitarias quedasen fóra da serie en si.7 7. deuse unha volta de torca máis. Un avance significativo é a introdución consciente da lingua galega nestas producións.8 9.8 11. Agora. así como da propia cultura corporativa e de comunicación da empresa anunciadora. está en función do orzamento de execución.2 Novos mercados para a publicidade A Asociación de Usuarios da Comunicación (AUC) detectou unha nova forma de localización de produto: a reprodución de anuncios publicitarios como parte da trama das series televisivas. a Internet.4 4 2 0 1996 7.

que medraron arredor dun 10. segundo un informe de PricewaterhouseCoopers e Interactiva Advertising Bureau Spain (IAB Spain). O estudo que hai signos inequívocos de que a Rede se comporta moito mellor que os soportes tradicionais. As pop ups son ventás emerxentes que flotan na web e que tamén nelas se pode facer clic. Os layers permiten superpoñer animacións á web. que non progresa con crecementos puntuais. Son varias as formas que adopta a publicidade en Internet. a inversión publicitaria na Internet en España alcanzará no ano 2008 os 48 millóns de euros. A publicidade en Internet presenta varias vantaxes: o baixo custo. Segundo cálculos da consultora Forrester Research recopilados nun informe da Fundación Auna. o que suporía un incremento do 78% respecto ó 2003.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA etc.Ademais. Algunhas son interactivas e o espectador ten a posibilidade de xogar con elas. Está claro que os anunciantes. A chamada revolución de Internet é unha achega histórica dos noventa baseada nas novas tecnoloxías e chamada a quedar para sempre. cifra que como en anos anteriores rexistra un novo crecemento. tales como a televisión. xa que mentres que outros medios están fóra do alcance da pequena empresa. 236 237 Anuncios en prensa. Un dos grandes atractivos deste medio é que non ten fronteiras. De cada cinco horas de consumo de medios de comunicación. O banner é o formato publicitario máis coñecido e ofrece a posibilidade de demandar a información inmediatamente. A principal novidade deste medio é a interactividade.3% dos medios convencionais. etc.4% o pasado ano e destaca que é un medio xa maduro. onde o movemento publicitario na web alcanza xa os dous díxitos. Esta cifra calculouse a partir dos ingresos publicitarios facturados polas propias empresas do sector (81. ofrecéndolles aos anunciantes novas posibilidades en liña para chegar aos seus públicos. aumentarán o seu investimento na Rede rapidamente. Internet pode combinarse perfectamente con outros soportes para reforzar o impacto publicitario 236 e a publicidade na web. No 2003. xa que só van á páxina aqueles que realmente desexen facelo.4 millóns) e da estimación da IAB Spain de 13. Se continúan as tendencias de fondo ao ritmo debido (banda ancha.53% da facturación publicitaria nacional. sen que iso lles supoña ningunha interrupción. E tamén este medio buscou apoio financeiro na publicidade. a diferenza doutras formas. con 74. xa que é el quen selecciona entre todas as fontes de información e decide por onde vai navegar. Cada día son máis numerosos os anuncios televisivos acompañados dun enderezo web. televisión. 223 . que non puideron participar directamente no estudo. O resto de pequenos buscadores que non chegan a acaparar máis do 5% de todo o tráfico debido a consultas realizadas en Internet están igual de accesibles para calquera persoa. cuxo obxectivo é chegar eficazmente aos seus públicos.6 millóns de euros. correspondentes ao mercado de enlaces patrocinados e buscadores. prevese que entre o 15% e o 20% do torta publicitario europea corresponda á rede nos próximos anos. o 1.1 millóns.2% do mercado. Internet ocupaba o sétimo lugar do ranking publicitario por volume de negocio. con un crecemento do 30. o que supón o 1. facendo clic sobre el. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004. a radio ou os xornais.5 millóns de euros. que potencia no usuario a sensación de intervir no proceso de comunicación. como antes o fixeron cada un dos outros medios masivos. non é intrusista. en detrimento doutros medios tradicionais. asociación que aglutina máis do 90% do sector publicitario interactivo español237. calquera pode publicitarse na rede. Así aconteceu tamén en 2004. ata alcanzar 94. independentemente do país onde se atope. consumo de medios e penetración de Internet). Esta tendencia seguirá os pasos do que se observa en Estados Unidos. unha é para Internet. as dez principais empresas do sector acaparan o 79. O forte crecemento das conexións de banda ancha e do comercio electrónico en toda Europa significa que os consumidores están a dedicar cada vez máis tempo a Internet.3% en 2004. xa que en calquera país do mundo se utilizan os mesmos buscadores aínda que sexa coa súa versión local. quen se anuncia en Internet transmite unha imaxe de modernidade que reforza a confianza dos seus clientes.

A maior parte das nosas axencias publicitarias están localizadas en Vigo. As empresas autóctonas máis publicitadas en Galicia están relacionadas coa alimentación (Froiz. radio ou valos. Hai. No que se refire ás compañías audiovisuais dedicadas á produción publicitaria.4. filmes como O ano da carracha ou o programa concurso Noite Brava. Ademais.). Estrella Galicia. sen embargo. Existe.8%) e viaxes-turismo (7. EcoVigo. botóns. cun 19.1%). en quinto lugar.. 5. Estrella de Galicia é unha marca galega cunha presenza importante dentro do audiovisual galego. que se está a consolidar nos últimos anos como unha referencia para o hipersector da comunicación no Noroeste peninsular. publicou en marzo do 2003 unha clasificación das axencias de publicidade galegas. ademais.6%. Xacobeo. medios de comunicación-ensino-cultura (11. aínda que combinada con outras actividades afíns. Cabreiroá ou Suzuki. como prensa. Entre as dez primeiras. aparecen na comunidade autónoma varios tipos de características definidas... o granito. decreceron os formatos máis intrusivos nun 15%. tomando como factor esencial de valoración o recoñecemento profesional no propio sector. a enquisa situou tamén. Luis Carballo e Idea. a Galicia Comunicación. Os formatos que recibiron maior investimento en 2004 foron os integrados na páxina web (banners. dez puntos máis que en 2003— e do auxe do investimento en publicidade baseada en buscadores.1% do total.). seguido de ocio-entretemento (13).. Claudio. Outras axencias que operan no ámbito audiovisual para distintos clientes galegos son Idea e Canal Uno. tendencia compartida con outros mercados como o estadounidense e o británico.. dende as pequenas produtoras que fan directamente vídeos industriais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O IAB aclara que este forte incremento débese fundamentalmente unha aposta dos considerados anunciantes tradicionais —en 2004 alcanzaron o 54. seguido por finanzas (15.. sucesivamente. e alcanzou xa o 20. Non todas producen de forma habitual anuncios audiovisuais. De feito. a maioría dedícanse á publicidade en soportes e medios máis tradicionais. Compostela 2000. Por sectores. Caixa Galicia. na comunidade un importante volume publicitario de campañas institucionais para televisión do Goberno galego (Galicia Calidade. en función da calidade dos seus produtos publicitarios.). Alcántara. A axencia Jj del Río elaborou spots para firmas como Escurís e traballos de carácter institucional para a Xunta. coma Pratos Combinados. Terra de Miranda ou As Leis de Celavella. e o correo electrónico mercadotecnia duplícase.4%). Un sector que posúe unha presenza publicitaria importante é a da automoción. . Caixa Galicia. cos produtos pesqueiros (Pescanova.1%. destacan o das telecomunicacións. Feiraco.1% de cota. que supoñen o 38. correo electrónico (9) e chat-mensaxería instantánea (4).. Imaxe é a axencia responsable dos anuncios de Estrella de Galicia... A Coruña e Santiago de Compostela. aínda que representan o 10%.3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia Coas debidas reservas coas que hai que interpretar sempre calquera tipo de clasificación. os maiores investimentos déronse na páxina de inicio (24%).2%). e non tomou en conta o nivel de facturación nin a antigüidade. E Bap-Conde confecciona traballos audiovisuais para os anunciantes galegos Gadis ou San Luis. Gadisa. un reducido número de compañías cunha actividade normalizada de produción publicitaria. Neo.. a moda. sen pasar por unha axencia. xunto a promocións sectoriais de interese que están apoiadas dende a Administración: o téxtil. Canal Uno e. ás televisións locais que xeran elas mesmas os anuncios que emiten. a revista Imaxe & Comunicación. seguida de Imaxe. A primeiro posto foi BAP & Conde. ou coa banca (Banco Pastor. Maxán. Caixanova. O crecemento dos buscadores e enlaces patrocinados foi espectacular (768%).). rañaceos e roubapáxinas). Por canles temáticas. automoción (9. a empresa fai ás veces product placement en diferentes series. Practicamente a totalidade destes duplicaron a súa presenza en Internet durante o último ano. rotacións xerais (12). Las Candelas.

Fontecelta. situada en Vigo.. alta en buscadores. Algunhas das campañas das que foi responsable son Diario 16. Aldea Films leva a publicidade de grandes empresas galegas e os seus vídeos corporativos. Ollo coas tallas. entre outros. Tal é o caso das campañas de La Gafa de Oro. enlaces de texto. en canto aos vídeos industriais e corporativos. Rodman Polyships. Jaume de la Iguana. Algúns dos traballos promocionais realizados por esta empresa son o da provincia de Pontevedra. que abriu as súas portas na Coruña en 1996 e que. Lúa Films é a denominación da produtora IACE. Cunha carteira de más de 600 traballos coas principais axencias e para marcas nacionais e internacionais así coma para diferentes institucións -realizou anuncios para as campañas de Ford. concellos. comunicados de prensa aos portais membros da rede GaliciaBanner. pop-ups. Pesca industrial. para o Real Padroado de Turismo das Rías Baixas. corporativa e documental de alta gama. O primeiro anuncio publicitario deste equipo data do ano 1984.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A máis antiga é Continental. S. Para esta produtora traballan realizadores como Jorge Algora e Gustavo Balza. Carballiño. Estrella Galicia. La Voz de Galicia. Pesca de baixura. dedícase a produción de spots con tecnoloxía de Alta Definición. Ence. presta servizos publicitarios para axencias galegas de publicidade e para institucións. Baixo Miño. Terra de Trives ou vídeos para o Xacobeo 2004. Outra das facetas da empresa refírese aos vídeos institucionais. Pepsi. Pizzanova ou Malos tratos. asesoría e consultoría e deseño de formatos publicitarios.). Estrella Galicia. R. Pantis Dorian Grey. Todas as súas actividades vencelladas á publicidade están aglutinadas na area denominada Continental Spot e entre os directores cos que ten colaborado figuran Roberto García. etc. Algúns dos seus spots son os de Mutua MMT Seguros. Callaghan. Paradanta e Caldas. algunhas das empresas que confiaron en Faro foron Coren. Son os partners para Galicia das empresas especializadas en mercadotecnia en Internet líderes en Europa. dedica unha boa parte do seu traballo á realización de spots publicitarios para a súa posterior emisión nas distintas cadeas do Estado español e Portugal. Héctor Gómez e Miquel Alcarria en Madrid e Galicia238. L. Telepizza. etc-. Galicia Hoxe. a Copa Davis ou Autismo en Galicia. Radical Fruit. Cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes Pórtico de Comunicaciones é unha productora constituida no 1991 adicada á producción televisiva e publicitaria. 225 . Por último. das comarcas de Tabeirós-Terra de Montes. Adegas Conde de Albarei. da provincia de Ourense ou do concello de Sanxenxo. vídeos divulgativos e promocionais para a Sociedade para o Desenvolvemento Comarcal de Galicia. Radio Galega ou a propia TVG. Aposta pola produción publicitaria. 238 Con quen veñen de ser premiados cun Sol de ouro e un Sol de prata no Festival de Publicidad Iberoamericano El Sol. Indugasa. publicidade mediante elementos gráficos (banners.. Adivina Producciones está especializada en produción publicitaria e promocional. Ternera Gallega. como AdLink. Mercadotecnia-mail. dende a súa posta en marcha. é unha das principais productoras de publicidade do país. Estrella Damm. unha empresa ourensana de recente creación. O Ribeiro.. para o que conta cun equipo completo de rodaxe e posprodución en alta definición. Lacón Galego. Galicia Banner xestiona a publicidade dos 30 portais galegos máis visitados. TradeDoubler ou Zanox. Algúns dos seus anuncios e vídeos corporativos son os de Cabreiroá Única. Santo Lus ou Xente Xove. Na actualidade entre os seus realizadores en exclusiva están Ramón Costafreda. Citröen. Os servizos que ofrecen son. fundamentalmente de vídeos institucionais. onde realizaron traballos para a Xunta. Central Lechera Asturiana. Makeri ou Mobles Juviol. Pola súa banda. Manuel Gómez Pereira e Gracia Querejeta. Gadis. Xacobeo 2004. Café Candelas. DYR Producciones Audiovisuales. Productora Faro.

239 X. e o propio ritmo do mercado. o Hai tamén un apartado de localizacións. 5. ficticios produto. servizos de transfer e truka/títulos de crédito. coches antigos. soportes e anunciantes”. servizos de copias. e as propias estruturas corporativas das empresas publicitarias. material de hostalería. materiais para vestiario. salas de posprodución. localizadores. deseño 3D. transporte de rodaxe e videowall e pantallas. a través de varios programas de axudas ás produtoras. non obstante. materiais para eventos. mensaxerías. liñas aéreas/aeroportos. xunto coa consolidación da Licenciatura en Publicidade e Relacións Públicas da Universidade de Vigo (como responsable na formación de especialistas preparados que están a contribuír ao desenvolvemento desta industria). se é posible un mellor son nas salas é grazas ós equipamentos cos que contan. barcos e atrezzo náutico. catering. servizos de CD-rom e DVD. representantes de actores e salas de casting. en gran medida. Non deben considerarse como ata agora. casting especial. Fandiño e A. Como apuntan Xaime Fandiño e Alberto Pena 239 . coreógrafos. cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes. actualmente tan importante para a estimulación do negocio e a economía dun país. composición ou sonorización). Estudos de comunicación. salas de proxección cine. os equipos de produción e realización seguen contratando empresas de Madrid para realizar a posprodución e composición porque dispoñen de equipamento de última xeración e técnicos moi especializados en produción (iluminación) e posprodución publicitaria (telecinado. animais e adestradores. xa que produtores. meramente auxiliares. laboratorios cine. dereitos musicais. porque as películas están máis coidadas. provedores de salóns de peiteado e maquillaxe. alugamento de coches. a información meteorolóxica. están construíndo un futuro cada día máis optimista para os axentes que interveñen neste proceso de comunicación. dobres e especialistas. platós e decorados. axencias de figuración. Pena (2002): “As orixes da publicidade audiovisual en Galicia: medios. plantas. música de librería. De todos os xeitos. bailaríns e compañías de baile. permisos de rodaxe. cisternas. existe neste momento un importante parque de equipamento de produción e posprodución de gama media-alta.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN As industrias de apoio técnico audiovisual son básicas para o desenvolvemento do propio sector. o A Posprodución e laboratorios engloba animación 2D. axencias de azafatas. librerías de localizacións. para a realización de películas publicitarias de alto orzamento. conscientes da súa enorme capacidade persuasiva. atrezzos. equipos posprodución (venda). estudios de gravación musical. inmerso xa na era audiovisual. distribuidores e exhibidores dependen do seu traballo. Se hai unha maior afluencia de espectadores ás salas é. ¿De que serve que os exhibidores melloren as súas salas se non hai posibilidade técnica de percibilo? Son varios os servizos de produción e posprodución que se adoitan englobar baixo a epígrafe xenérica de servizos auxiliares. o Servizos de produción en xeral son tamén axencias de viaxes. . maquetas.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Coa chegada e implantación da tecnoloxía dixital en Galicia. dobraxe e mesturas. é posible apreciar como o mercado publicitario audiovisual na comunidade galega aínda ten moitas carencias e son poucas as empresas preparadas para asumir o reto do novo milenio. directores de casting. no que entran os construtores de decorado. Así mesmo. o Entran no ámbito do Casting actores e actrices. seguros de rodaxe. salas de montaxe. o Goberno galego. o O Atrezzo e vestiario inclúe armerías. Consello da Cultura Galega. plató e estudios de gravación e seguridade e sinalizacións. axencias de actores e modelos. tinturerías e vestiario de época e accesorios. edición de son.

vestiario e peiteado. A producción de series de ficción continúa medrando.5. disfraces. ás que lles alugan estudios de gravación. facturaban 28. están sendo realizados por empresas que tamén son produtoras. dos aspectos de atrezzo. con actuacións musicais e público pode requirir dunha gran nave. no caso das longametraxes).1 Estudios de gravación As televisións marcan son as que marcan hoxendía o ritmo dos estudios de gravación. É o caso das distribuidoras de equipos e. As series de televisión e a publicidade non esixen na súa maior parte traxes de época. 5. pola súa banda. A situación foi particularmente mala no ano 2001. unha porta de acceso coroada por un luminoso indicador de se se está a 240 Nestas cifras non e incluen as empresas de dobraxe e sonorización. non acode demasiado ás empresas de estudios de gravación e a publicidade continúa requirindo espazos de rodaxe.3 millóns de Euros. mentres un informativo ou un programa de entrevistas pode non necesitar máis que uns cantos metros cadrados. Por outro lado. con 2. se ben a rendibilidade está caendo claramente: a marxe de beneficios pasou do 9. pero tamén recorren a empresas privadas. O Observatorio Europeo do Audiovisual analizou na seu Yearbook 2003 as novas tecnoloxías. actores. As canles adoitan ter as súas propias instalacións. cunhas perdas netas de 68 millóns de euros. que serían o 80% do total. depende en boa medida do crecemento do mercado publicitario e rexistrou marxes de beneficio baixos desde 1997. Este grupo sectorial.8%. non existe unha especialización nesta profesión. pero tras anos boiantes. parece decrecer. sobre todo. aínda se está a falar da atomización de empresas e da escasa continuidade de produción (sobre todo.6% en 1999. ata os 506 millóns de 2001. un revestimento illante da acústica. polo tanto. cos seus ingresos operativos crecendo desde os 304 millóns de euros de 1997 aos 675 millóns de 2001. non obstante. Este sector segue sendo rendible (os beneficios netos foron de 12 millóns de euros no último exercicio considerado). O cine. As empresas galegas de servicios auxiliares do sector audiovisual ascendían no 2003 a 56. a pesar do crecemento da industria. que fan que en moitos casos estas empresas traballen habitualmente para outro tipo de clientes. posto que. o que provoca unha demanda notable de instalacións capaces de albergar este tipo de traballos. traxes rexionais. O mesmo ocorre coa maquillaxe e co peiteado. artistas ou invitados para seren gravados. onde destacan principalmente os profesionais da Coruña e Santiago. como o alugamento de equipos de gravación. presentadores. para unha producción de variedades. ao 4. 227 . as compañías especializadas en infografía e efectos especiais tamén experimentaron un rápido impulso. co grao de madurez do sector. Os seus ingresos operativos incrementáronse desde os 445 millóns de euros do 97. onde a marxe de beneficios foi de -8. en xeral.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Moitos destes traballos fanos as mesmas produtoras audiovisuais e moitos servizos de produción. unha grella de iluminación elevada. etc. Unha das actividades que se analiza é a dos laboratorios cinematográficos. A non coincidencia da súa distribución con respecto á das empresas de produción e servizos leva á conclusión de que non son empresas dedicadas expresamente ao mundo audiovisual e que.2% en 2001.2 de resultado antes de impostos e 202 empregados 240 Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades de Galicia na dotación de estudios . O seu tamaño variará segundo o tipo de programas. dúas en Ourense. A evolución das empresas de servizos de produción vai en sintonía co desenvolvemento das produtoras audiovisuais e. unha en Vigo e unha na Coruña. O estudio de gravación sería o espazo no que se sitúan os decorados e as personaxes. A área de gravación consta basicamente dunha serie de panos ou de cortinas. Hai catro empresas dedicadas ao vestiario de época. De feito. que si son máis solicitados polas producións de longametraxe.

consiste na compra dunha nave industrial e sometela ao proceso de adecuación. O Plató 1000 de CTV.500 m de almacén para decorados e taller de servizos técnicos e mantemento. cafetería. Según datos aportados por AEGA. o de construír un estudio de gravación partindo de cero. o que permite levar a cabo todo tipo de produccións con multicámara. Sexa polo motivo que sexa. Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades que se presentan en Galicia con respecto á dotación de estudios. A primeira das alternativas non contribue á estabilidade do sector. Outro grupo destaca a imperiosa necesidade de ampliar a oferta. realización de casting. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos. anuncios. Son dous os camiños habituais á hora de montar un estudio de gravación: o primeiro. cunha superficie de 1. etc. obter permisos.100 m . comedias de situación. se ben se considera que o ideal sería que existisen firmas de servizos á produción que ofertasen este tipo de espazos. xa que a existentes non resulta suficientes ou non se considera factible utilizar os estudios dispoñibles en condicións competitivas de eficiencia económica e produtiva. illalo de luces exteriores ou facelo opaco. foi inaugurado en decembro de 1986. En todo caso. Cuarto sen ascensor ou Libro de familia ou concursos como Supermartes.. En febreiro de 1991 CTV ampliou as súas instalacións poñendo en marcha o Plató Mónica 200. infantís. etc. e o segundo. Antes de lanzarse a un negocio tan arriscado. Nos distintos estudios de produción de CTV teñen lugar as rodaxes de series como Pratos Combinados. sala de peiteado. Con el cubrían as necesidades de gravación para espazos publicitarios. cámaras ⎯en número mínimo de tres⎯. despachos e oficinas para os clientes. taller de carpintería para construción de 2 2 decorados (700 m ). e na meirande parte dos casos constitúe una solución provisional. resulta un feito contrastado que a gran maioría das empresas autóctonas non contan coa fortaleza económica suficiente para dispoñeren dous seus propios estudios de gravación. O Plató Mónica 200. . actores e VIP's. a produtora conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de 2 España. 1. o A evolución das empresas auxiliares do audiovisual vai en sintonía co grado de madurez do sector investimento requirido é alto. micrófonos e numerosos sistemas de conexións. arquivo de documentación audiovisual. convén coñecer as necesidades dos posibles clientes. E dende setembro de 2004. o impacto. Segundo se afirma na Síntese para o Comité Asesor do Clúster do Audiovisual Galego. concursos divulgativos. publicidade e cinema: seis camerinos e dous vestiarios (con servizos e duchas). A oferta destas instalacións na comunidade galega é ampla. ofrecer camerinos ou despachos de produción. sala de maquillaxe. e é conveniente coñecer o uso ao que pretende dirixirse para adecuar custos: insonorizar as instalacións. tanto para ás empresas propietarias de estudios de gravación como para as usuarias resulta notable. os estudos de gravación dispoñibles para ás productoras en Galicia na actualidade (11) alcanzaron un nivel de ocupación os últimos dous anos en torno ao 40%. Para algunhas empresas o problema radica na escasa optimización que se está a realizar das instalacións que hoxe en día se encontran xa no mercado e admiten a conveniencia de incrementar a dimensión e o equipamento dos actuais. basicamente pola dotación da compañía compostelá CTV. debates. ao igual que o Plató 1000 e o Plató 800 están conectados co control central de realización.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO gravar ou non. e máis económico. mentres que as segundas deben soportar o custo adicional de estaren continuamente montando e desmontando decorados nos espazos utilizados para rodaxe. tanto en directo como gravadas. xa que as primeiras arriscan un considerable investimento que pode permanecer ocioso boa parte do ano. dous almacéns de atrezzo e gardarroupa. tanto para os materiais técnicos como eléctricos. en termos de custo. salas de espera para o público. en Motouto-Teo. programas de televisión de pequeno formato. e dende entón foi utilizado en todo tipo de produtos televisivos: musicais. CTV oferta ademais todos os servizos auxiliares necesarios para levar a bo fin calquera produción de televisión.

600. 2 e 3 2 teñen. Os estudios Stalag 1.100 1. en conxunto. guindastres e conexións de vídeo e audio (tanto envíos como retornos). Durante algún tempo estas instalacións prestaron servizo para a rodaxe da serie Rías Baixas. 229 . no que producen e realizan programas para a Televisión de Galicia. que ten algo máis de 200 m . provistos de 350. sala de grafismo. están dotadas de equipamento e tecnoloxía de última xeración. equipos para formato dixital DVCAM e Betacam SP. 2 Productora Faro conta cun estudio de gravación de 600 m en Santo André de Comesaña (Vigo). etc. ainda que sin aislamento. 241 Formato Producciones conta cun set-estudio de 50 m2 con grella de focos Fresnel e pano para croma. 2 Adivina Producciones tamén dispón dun estudio de gravación dunha superficie de 400 m nas súas instalacións de Bergondo. no Polígomo de Sabón. ademais doutros programas realizados por Faro. con iluminación dixital e un robot motion control.000 800 CTV 600 200 Total 800 600 Voz Audiovisual 400 200 Total 600 Productora Faro Total 400 Adivina Producciones 1 1 50 40 1 1 5 1 1 1 1 4 1 30 20 36 40 40 30 20 33 50 2 Número 1 1 1 % Ocupación 40 20 70 100 Total 1 2 30 35 Fonte: AEGA As instalacións de Voz Audiovisual. así como anuncios publicitarios.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Niveis de ocupación dos estudos de gravación existentes en Galicia Empresas Superficie (m ) 1.000 vatios de luz controlados dixitalmente. A empresa dispón de catro estudios de gravación independentes de 800. conservan para imaxe real o estudio Silvia and 2 Gerry Anderson. ademais doutro de 100 m2. vídeoclips musicais. camerinos. tres cámaras dixitais por TRIAX. trípodes. 400 e 106 m2. 130 m e actualmente estanos preparando para rodaxes en cine intervalométrico (stop motion). de Zenit Televisión e Costa Oeste. Nestas instalacións graváronse series como Mareas vivas ou Ás leis de Celavella ou programas como Con perdón. que usa de xeito esporádico e para producións propias. locutorios. Este dispón dun set de dirección formado por tres monitores de cámara e un monitor de programación. con ciclorama en continuo e grella de iluminación241. controis técnicos. entre outros. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. Ademais. IB Cinema inaugurou recentemente uns estudios de gravación nas súas instalacións.

insonorizado.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Continental Producciones anunciou recentemente a posta en marcha do primeiro estudio cinematográfico galego. A Escola de Imaxe e Son de Coruña conta cun estudio completo de 190 m2. que se atopa na actualidade en preparación. A Facultade de Ciencias 2 Sociais da Universidade de Vigo. ou como cámaras de estudio que empregan Localia TV e Antena 3 Televisión. de altura. dispón dun estudio de 70 m . cadeas de televisión e empresas de cine para a realización de series de televisión ou outro tipo de formatos. No que se refire ás infraestruturas dos novos estudios de gravación de televisión. a primeira instálase nun ordenador estándar baixo Windows. ademais de mesa de mesturas de audio de 32 canles. 100 Kw de luz. con 4 sets transformables e outro de 300 m2 con 3 set máis un transformable. o Centro de Produción de Programas de San Marcos da 2 Televisión de Galicia está dotado con 4 estudios de produción. conta cun estudio de gravación de 75 m 2 coa dotación básica de micrófonos. O software permite controlar un gran número de cámaras (ata sesenta e catro inicialmente). e os dous con 4 cámaras con opción a 7. Televinte Chantada ten un estudio de televisión dunha superficie aproximada de 80 m² 2 con dúas cámaras. Tamén a escola privada de Santiago de Compostela O raio verde dispón para as súas actividades docentes dunha aula de producións de audiovisuais (estudio de gravación) de 200 m 2. de xeito que as produtoras podan realizar aquí a meirande parte das súas rodaxes. de Lalín. cámaras. equipo de iluminación e son. as televisións locais empregan tamén este tipo de infraestruturas para o desenvolvemento das súas actividades. balance de . 150 m2 (Estudio 1). camerinos. O proyecto. salas de control de realización e iluminación e son. 2 A Escola de Imaxe e Son de Vigo emprega un estudio de 200 m para o desenvolvemento das prácticas dos seus alumnos. Co fin de incentivar a conexión entre o mundo académico e o empresarial. con ciclorama. rede telefónica dixital RDSI. as cámaras multipropósito representaron unha verdadeira revolución no ámbito da produción. Pola súa parte. 6 saidas de audio para micros. en retransmisións deportivas de TVE. 2 cámaras Betacam e 6 cámaras DV. así como da iluminación correspondente. avalada pola súa aplicación en programas como Gran Hermano. iluminación e decorados. mentres que os dous restantes estudios son usados para todo tipo de producións da cadea. Nelas dispón de senllos estudios de gravación de 270 e 2 250 m . das seguintes dimensións: 70m (Estudio 4). Con respecto á oferta pública destas instalacións. zoom e foco) coma da cámara (ganancia. Nos dous casos dispoñen de iluminación con luz fría e focos fresnel. Dez TV . Onda Coruña ten un estudio de gravación de 30 m dotado dun equipo conectado ó control de realización que conta con 3 cámaras. mesa de iluminación DMX. estas instalacións poden ser alugadas por produtoras. pedestal. Na Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela contan con senllos estudios de gravación de 120 m2 cada un deles. Os estudios de 70 e 150 m2 utilízanse maioritariamente para os servizos informativos. 300 m2 (Estudio 2) e 460 m2 (Estudio 5) e un estudio de continuidade (Estudio 3). con total acceso aos parámetros tanto da lente (iris. Pola súa banda. Telelugo El Progreso ten dous estudios de gravación en formato Betacam SP: un de 120 m2. a Escola de Imaxe e Son da Fundación TIC de Lugo utiliza as instalacións do Centro de Produción de Programas que a fundación ten dedicadas á televisión e nas que se realizan diariamente producións propias e en convenio coas televisións locais. Ademáis algúns centros docentes dispoñen de espazos de gravación de diferentes dotacións e tamaños. mentres que a segunda está formada por módulos de adaptación aos diferentes medios de transmisión posibles: rede telefónica convencional. con servizos auxiliares. Ethernet ou fibra óptica. de 9 m. sistema de Intercom. ubicada en Pontevedra. ten intención de reunir a infraestructura e o persoal necesarios para ofrecer servizos de plató cinematográfico en Galicia ao largo de todo o ano. O sistema consta dunha parte software e unha parte hardware. con 2 sets para entrevistas e 1 set para espectáculos musicais o primeiro e 2 sets desmontables polivalentes o segundo.

Dende o ano 2001. como son as de Porto. respectivamente. 243 231 . inclinación. a robotización de cámaras e outros avances tecnolóxicos fan pensar nunha redución do persoal de operacións. Así o asegura Incolsa. respectivamente. e promoven así mesmo a imaxe de Galicia como potencial estudio de gravación para rodaxes en todo o mundo 242 Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico . As deputacións de Lugo e de Ourense asinaron un convenio coa Galicia Film Commission para ofrecer servizos ás rodaxes 243 . Dende que se puxo en marcha a oficina de Film Comission en Santiago. Así pois. o certo é que Galicia se está a converter nun estudio de gravación de cinema. obturador electrónico…). A Galicia Film Comission. xaponesa. maquilladores.5 millóns de euros. no seu último boletín Compostela turístico. turismo rural. decoradores. en que se puxo en marcha a oficina da Film Comission en Santiago. calefactor…). iluminadores. Todos os axustes se realizan de forma moi intuitiva mediante rato. así como o alugamento de equipos e espazos. que integran tamén outras. son só algúns dos nomes que se desprazaron ata Galicia para rodar as súas últimas producións. Venecia. por outra. velocidade. Seguen en importancia as cantidades destinadas a aloxamentos e restauración.2 Localización e casting A localización dunha rodaxe cinematográfica ou dunha serie de televisión significa moito máis ca darlle traballo ao propio sector (actores. así como realizadores do talle de Fernando León ou Manuel Gutiérrez Aragón. atendeuse o traballo de 45 producións. Os oscarizados Alejandro Amenábar e Pedro Almodóvar. Por outra banda. francesa. xa que supón ademais unha incidencia económica indirecta en hostalería e restauración. e as empresas locais fornecedoras de servizos. dos que case a metade corresponderon ao último ano. realizadores. que acaparan o 34% e o 21% do gasto.. 5. amparado por un contorno privilexiado e moi variado. o número de rodaxes foi aumentando paulatinamente cada tempada. do posicionador (panorámico. figuración e transporte. etc. directores de fotografía. E é que as producións audiovisuais que estiveron asesoradas pola SCFC entre 2002 e 2004 xeraron un impacto económico na cidade que supera os 3. máis da metade corresponde á contratación de persoal técnico e artístico local. Á marxe das axudas da Consellería para facilitar as rodaxes no noso país e así como o nacemento e popularización das Film Comission (oficinas de rodaxe). relanzando as empresas e produtoras do propio sector audiovisual da rexión. maquilladores. técnicos de son. que suman 423. guionistas. exercendo de ponte entre as institucións. a empresa municipal xestora do turismo en Santiago. e crea un bo número de postos de traballo indirectos dos sectores auxiliares implicados: carpinteiros. co obxectivo de axilizar as xestións necesarias para a gravación de películas na comunidade As series de TV e os grupos de teatro fixeron de lanzadeira dunha escola de teatro 242 Santiago de Compostela Film Comission forma parte da Rede de Cidades de Cine. Isto implica que a film commission prestará ás oficinas provinciais asesoramento para desenvolver o traballo de facilitar as filmacións nos seus territorios. inglesa e italiana.5.000 euros. Tesalónica. Pero tamén a automatización de estudios de gravación. etc. Todas elas teñen como obxectivo facilitar o traballo das produtoras que escollen a comunidade autónoma como escenario do seu traballo audiovisual..LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA brancos. Do impacto económico rexistrado. actores. a Santiago de Compostela Film Comission ou a Lugo Film Comission constituíronse para atraer rodaxes e producións ao territorio galego e ao compostelán.) e da cabina de exteriores (limpaparabrisas. Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico que produce empregos directos. por unha parte. o estudio de gravación totalmente automatizado simplifica os labores de produción de programas e informativos. denominacións de orixe. Salamanca e San Sebastián. 35 delas españolas e o resto coproducións de orixe alemá. dende as oito realizadas no 2001-2002 ata as vinte e unha do 2003-2004. a través de diferentes ventás de diálogo.). o Consorcio Audiovisual de Galicia ten previsto poñer en marcha oficinas provinciais de promoción de rodaxes cinematográficas. catering e hostalería en xeral. alimentación e produtos rexionais.

O imparable fenómeno non só lles afecta a técnicos 244 A cinematografía dixital é un interesante mercado para a posprodución Esta iniciativa está prevista que se materialice a través da sinatura de convenios de colaboración coas catro deputacións provinciais galegas. figuración ou salón de peiteado e acaba de abrir unha oficina en Madrid para a promoción de actores galegos. De menor a maior complexidade. Non só se utiliza a tecnoloxía videográfica para realizar efectos visuais. deu lugar á creación dunha canteira profesional sen espremer. grazas ao emprego de sistemas informáticos cada vez máis sofisticados. Axencia e Casting de Galicia-ACGAL está en marcha dende 2003 e proporciónalles ás produtoras servizos como actores. o que redunda nos soldos dos actores. Outra compañía galega que presta servizo de casting de actores é Clarisa Asesoría Creativa. pero os orzamentos das series galegas e das series estatais non son comparables. o Consorcio Audiovisual porá en contacto todas as produtoras interesadas en realizar unha filmación en Galicia coa oficina implicada. televisión. primeiro en Betacam dixital e xa en HD. de Vigo. En canto ao cinema. en segundo lugar está a produción de baixo custo con destino ás canles temáticas ou canles xeneralistas. pero en producións de segundo nivel. para facilitarlle a calquera produción toda clase de necesidades. etc. Naceu no seu día dos propios produtores do mundo audiovisual. iluminación e sistemas de proxección de vídeo (pantallas. videoproxectores. noutro ámbito reside a produción propia dos radiodifusores e das compañías que lles subministran ás canles de televisión estes programascun formato de calidade de tipo medio. facilitándolles aos responsables destes servizos toda a información sobre rodaxes que poidan ser do seu interese.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO autónoma244. Un mercado moi interesante para a posprodución. de Prevención de Riscos Laborais. é o da cinematografía dixital.) 5. onde a posprodución ten unha presenza interesante. . A empresa cumple coa Ley Orgánica de Protección de Datos e están acollidos á Ley 31/1995. pódese distinguir primeiro a área de Internet. un mercado que agora se cingue á presentación de vídeos nas páxinas web mediante tecnoloxía de fluxo de sinal progresivo (streming). ou Alta Definición. senón que xa se está a utilizar o vídeo para rodar películas. que segue mantendo a súa tradicional elaboración sofisticada. a posprodución cinematográfica variou por completo. mesmo de secuencias completas. As series de televisión e os grupos de teatro fixeron de verdadeiras lanzadeiras ante a inexistencia dunha escola de teatro profesional. Frog Eventos e unha empresa dedicada a proporcionar servizos audiovisuais para cine. en non demasiados anos. coa cada vez maior participación da tecnoloxía do vídeo dixital de vídeo para a creación de efectos de cinema. a súa decidida aposta por unha producción propia. e por último. o incipiente mercado da televisión de alta definición. A aparición de Televisión de Galicia e. e que ultimamente mostra un significativo crecemento.3 Posprodución A posprodución debe dar unha resposta particular a cada segmento do mercado audiovisual.5. As series de televisión achéganlles aos actores un traballo de certa estabilidade e popularidade. concertos. un cuarto segmento é a publicidade. posteriormente. e as series poden acabar por encadrar os actores nun papel determinado. Pola súa banda. Para iso dispoñen de equipos de última xeración en sonorización. en virtude dos cales as deputacións habilitarán unha sede para as súas futuras oficinas de promoción e nomearán os responsables destas e encargaranse de informar o Consorcio de todas aquelas iniciativas e propostas de rodaxe no seu ámbito provincial. ademais duns cartos máis ou menos fixos. Pola súa banda. e o sector do cinema dixital. presentacións públicas e calquera outro tipo de evento. encargarase de subministrar os soportes técnicos e de formación necesarios para a posta en marcha desta iniciativa e incluirá na súa páxina web un acceso directo aos sitios web das catro oficinas provinciais. son xa moitos os actores galegos que aparecen nas pantallas españolas e increméntase o número dos que participan como protagonistas nas producións e coproducións galegas.

A sua dotación de infraestructuras de edición inclue salas de A/B roll.. A rodaxe en formato dixital favorece pois a posproducción da película. permitindo a formulación de novedosas ideas que permitirán a creación de novos métodos de traballo durante as propias rodaxes. minimiza os custos e axiliza todo o proceso. Finalmente a película aínda se transfire aos tradicionais 35 mm para a súa exhibición en salas comerciais das que ata agora se coñecen. integrar animacións tridimensionais con acción viva e realizar blue screen. facer disolvencias. A etapa actual. Segundo se di no diagnóstico do sector levado a cabo na constitución do Clúster Audiovisual Galego. películas independientes. unha compañía madrileña que conta cun servicio de kinescopado propio. máis libres e creativos. son susceptibles de seren manipulados e editados na orde e forma que se desexe.. poden ser manexados por persoas que non precisan dunha especial formación tecnolóxica 245 .) a aquelas productoras que realizan traballos en cine e vídeo. dunha forma ou outra. as imaxes e sons. prácticas de escolas. Dispón dunha sala de 245 A posprodución dixital ten varias vantaxes: poden incluírse efectos especiais de todo tipo a un custo máis accesible. e actualmente roda e posproduce con esta tecnoloxía. abusiva. 233 . Así e todo hai varias empresas galegas que traballan na posprodución. levará en Galicia a representación de Iskra. A parte negativa é a tendencia. son. cada un enfocado cara ao resultado que o realizador pretende obter en cada situación. a reformularse novos mecanismos de traballo. De feito. unha produtora audiovisual creada en 1994 e que foi pioneira no ámbito europeo na incorporación da alta definición. unha vez baleirados ao sistema. Desde INH Producciones. se ben é certo que este tipo de procesos só poden ser levados a cabo en cidades como Madrid. Así o fixo a maioría: case todas as longametraxes españolas recentes incorporan tratamento dixital. estación gráfica e de composicón. non se dispón aquí dos equipos necesarios para realizar o paso entre dixital e 35 mm. quedándose só coa innovación técnica. desenvolvida a través da computación e da man dos sistemas operativos. aplicar texturas. Aldea Fims (antes IJV). baseadas máis en efectos visuais que nos clásicos diálogos. supervisión de calidade. Naceu a non linealidade e con iso. unha vez máis. debido á menor aparatosidade desta tecnoloxía. No referente a Rexistro de Imaxen conta con cinco equipos en sistema Dixital. conseguiu que os materiais audiovisuais se poidan tratar e procesar informaticamente. sala de visionado e repicados. onde se mesturarán soportes de gravación e formatos.. Os materiais audiovisuais pasan. Non é o cinema español moi propicio a enormes despregamentos de efectos especiais. a un prezo accesible e en tempo real. primeiras curtas.. Barcelona ou Londres. a converterse en datos que dende interfaces cada vez máis amables. empregadas mesmo en encadramentos ou movementos de cámara. de produtores e realizadores a menosprezar a historia e o xeito de narrala. O problema. efectos. seguimento de laboratorios. ergonómicas e sinxelas. Unha delas é Pórtico de Comunicaciones. máximos responsables do proceso de creación.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de montaxe. o que non é óbice para que. Xuntar imaxe real e virtual de forma coherente pode dar interesantes resultados. é o abuso destas prácticas. empresa coruñesa creada en marzo do 2005 por Israel Nava. como é o caso de determinadas campañas publicitarias en cines. especialmente concebido para dar solucións de calidade ó sector de profesionais que teñen unha produción de presuposto limitado para acceder a un kinescopado laser. senón que obrigou aos realizadores. Nava ofrecerá así mesmo un servizo de coordinación de todo o proceso de postproducción cinematográfica (confección e cumplimento de plans de traballo. etc. INH Producciones. xerar multicapas. baseados en ámbitos de ordenador persoal. A maior parte das empresas máis prestixiosas de posprodución internáronse no mundo da manipulación virtual do negativo e proporcionaron un pulo esencial cara ao uso dos novos instrumentos. sala AVID MediaComposer e sala AVID Symphony System. Dálle todo un mundo de posibilidades ao cinema. a posición periférica da Comunidade Autónoma de Galicia explica en certa forma a pobre dotación que se pon de manifesto en certas áreas como a posprodución dixital. unha vez introducidos no ordenador. gran parte das películas estreadas nos últimos anos incorporen novas formas narrativas. é posible retocar imaxes.

ata o punto de que hai quen cuestionou se a iso se lle . reportaxes. As novas posibilidades deixan á marxe os vellos lapis e os ordenadores ocupan o seu lugar. que preside no país americano un grupo de empresas de produción audiovisual. Cada vez é máis difícil atopar unha produción que non inclúa imaxes realizadas por ordenador. DYR Producciones Audiovisuales. montaxe. aluguer de salas de montaxe e posprodución con operador. side by side e mesmo over-under a calquera outro. Enxebre Sistemas. unha nova técnica. situada en Ames (A Coruña). unha nova estética e un novo xeito de producir chegaron ao mundo da animación. anuncios publicitarios e películas. laboratorios cinematográficos. e dúas salas AVID de posprodución off line VTR Betacam Dixital DVW 500 P e VTR Betacam SP PVW 2800 P. converten calquera formato de vídeo. son e dobraxes. de maneira que realizan procesos de conversión e creación de anáglifos (vermello-azul) dende calquera outro formato. ten previsto crear en breve prazo unha delegación en Galicia que se dedicará a produción e posprodución. efectos visuais. Oferta tamén sistemas profesionais de edición e posprodución. O software existente actualmente no mercado permite realizar integramente todos os procesos necesarios para a realización dunha longametraxe en animación. así como diversas solucións de proxección e visualización en 3 D coa máxima garantía. DV. compañía fundada en 1995 e pioneira en Galicia na divulgación das novas tecnoloxías dentro do campo da estereoscópica. entrelazado. conversión a formato electrónico de fontes de vídeo en formato analóxico e dixital (Betacam. DV Cam. montaxe de audio e vídeo. Ademais. por suposto. texturizaciones. ofrece servizos de produción audiovisual en tres dimensións. a animación viu abertas as súas portas a novos modos e soportes no campo da produción. xa sexa secuencial ou mediante pares estereoscópicos. dentro dos seus servizos de edición de vídeo. Así mesmo. etc. etc. rotoscopia. aluguer de cámaras de vídeo con operador. baixo Machintosh Power PC e software Adobe Premiere. Á xa tradicional producida en 2 D é habitual incorporarlle decorados en 3 D. empresa de nova creación ubicada no Parque Tecnolóxico de Galicia. posprodución. A Fraga Maldita é unha produtora cinematográfica que ofrece servizos de posprodución. Coa tecnoloxía dixital. baleirado de gráficos e animacións a vídeo. calidade e realismo propio dos sistemas tridimensionais. efectos especiais. SVHS… a AVI e QuickTime). e en calquera sistema (NTSC-PAL).4 Os servizos de produción na animación Cos adiantos técnicos e a irrupción nos sistemas de produción de tecnoloxía dixital.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO posprodución en alta definición AVID I DS HD (Monitor HD 24 polgadas BVM D24E1WE e VTR HDW F500. masterización en CD e DVD. para adaptar calquera tipo de imaxe ou vídeo 3 D. animación e modelado en 3 D. realiza tarefas de recompilación. vídeos musicais. Media 100. conversión de formatos e titulación. etc. etc). poden facer conversión de formatos 3 D. e operadores expertos nestas e outras aplicacións de edición de vídeo (After Effects. trouxo unha nova forma de entender a animación. orienta a súa actividade ó desenvolvemento de tecnoloxía de alta Definición para a creación de imáxes e o software dixital e a postprodución multicapa. edición e posprodución de vídeo orientado a fins promocionais e/ou publicitarios. sen esquecer que actualmente todo o proceso de animación ou de Coa tecnoloxía dixital novas técnicas chegaron ao mundo do audivisual coloreado se realiza sobre plataformas PC. Ilusión Media. Iso. O empresario mexicano do audiovisual Demetrio Bilbatúa. 5. A empresa conta con equipo propio de posprodución dixital multicapa composto por tarxeta de vídeo 100 QX. Foi tal o cambio experimentado nos últimos anos que se pode falar dunha auténtica revolución. Traballan en dixital cos paquetes softwares máis avanzados e en estacións gráficas de alta capacidade inserindo nas montaxes animacións 3 D con modelados. en Ourense. Esferobite ten experiencia en montaxes on line e off line de curtametraxes.5.

renovando totalmente os sistemas de back up. as súas necesidades tecnolóxicas céntranse en aspectos como a xeración de sistemas de captura de movementos. Connie the cow. fixéronse diferentes planos con elementos 3D integrados sobre fondos 2D que tamén precisaron da aportacións dos departamentos de modelado. e en paralelo. publicidade. 235 . os clientes poden comprobar os tempos de producción. setup. shading. desenvolvido integramente no departamento de I+D+i da compañía. Acéptanse arquivos de calquera software 3 D existente no mercado en calquera 246 247 Pendentes destas novas liñas de negocio aparecen vías. etc. e nos que Bren encargouse de diferentes procesos 249 . 248 Este software. como exemplo de traballos de grafismo e continuidade para TV. contou coa axuda da Dirección Xeral de I+D da Xunta de Galicia e do CDTI do Ministerio de Industria. 240. En canto a outro tipo de produccións. por encargo de Castelao Productions (Filmax). Mentras. Bren comezou a súa participación case en paralelo. 249 Para El Cid. pero tamén de aforrar costes en planos complicados de facer en 2D. vexetación. cabe destacar as cortinillas feitas para Disney Channel ou a Televisión de Galicia. Unha ferramenta de traballo a destacar é o sistema de videoconferencia. A producción prolongouse por un período de case dous anos (2000-2002). grafismo. dun xeito ou de outro. a lenda e P3K. procederon a actualizar os equipamentos. etc. realizados para a empresa de postproducción Filmtel. a lenda. Ratoncito Pérez. a lenda. vía Internet. e validar. iluminación e animación. No plan tecnolóxico da compañía do ano 2005. a película de Filmax Animation. Foron dous proxectos ben distintos. efectos para cine. series de TV. producíronse diversos teasers e pilotos doutras series de TV: Manolito Gafotas. compre salientar o seu sistema de xestión da producción: SoftBren . de xeito que proporciona apoio a calquera produtora que requira de imaxe sintética. composición e animación (con e sen captura de movemento). ainda que ten xa unha ampla carteira de clientes en varios países cos que ten realizado proxectos do máis variado. Tamén levou a cabo unha importante labor o departamento de programación (I+D). Bren Enterteinment inicia a súa andaina en Santiago de Compostela no ano 2000. sendo ademais unha ferramenta de comunicación entre a empresa e o seu cliente. etc. Paralelamente tamén participa na producción El Ratoncito Pérez coproducida por Patagonik (Arxentina) Filmax Animation e Castelao Productions. Dygra Films ofrécelles aos seus clientes o sistema de render que xerou as imaxes da longametraxe de animación O Bosque Animado. nas súas dúas primeiras longametraxe de cine: El Cid. así como o desenvolvemento de ferramentas propias. Actualmente Bren está inmerso na producción de Donkey Xote. do seu mesmo grupo. Unha vez rematado Goomer. se contratou a Bren para facer unha serie de planos determinados. cunha filosofía moi similar a El Cid. shading e texturas. Tratábase de buscar a espectacularidade que aporta o 3D a unha producción de animación tradicional. ben sexa para longametraxes de animación. como empresa de servicios de produción CGI (imaxe xerada por ordenador). aínda por explorar. Nocturna. setup. Este software permite un completo control da evolución de producción. etc. Pinocho3000 nos departamentos de modelado e shading e texturas fixéronse tódolos decorados. de preto de 247 800 m . no mundo dos videoxogos. SoftBren estase a empregar dentro dos servicios que ofrece ó mercado esta compañía en proxectos coma Donkey Xote. participando de forma maioritaria en tódolos procesos da producción. Deste xeito. A granxa de render ofrece unha potencia de cálculo superior a 110 megaflops procedente de 120 procesadores. obxectos (props) e vehículos. O primeiro proxecto da factoría Bren foi a serie de TV Goomer. implicouse a case tódolos departamentos da empresa: modelado de fondos e personaxes. etc. co que se facilita a comunicación entre a oferta dos seus servicios cara o cliente que pode estar en calquera parte do mundo. situados en estacións individuais cunha configuración típica dun procesador Dual Intel Pentium III a 866 Mhz e 1 GB de RAM. Como elemento diferenciador e de valor engadido de 248 Bren no negocio. as súas instalacións. Anna y sus hermanas. aportando a integración de imaxe 3D coa imaxe real. sistemas de render máis veloces ou procesadores máis áxiles. Nace no seno da compañía Filmax Entertainment. Ademais fíxose unha parte da animación da película. Cunha inversión inicial de máis de 7 millóns de euros. integrando efectos e fondos CGI nunha película de imaxe real. Así. integración de imaxe virtual sobre imaxe real. duplicando a memoria de traballo e a capacidade de almacenamento. multimedia. O seu principal cliente é Filmax Animation. iluminación. todo iso en tempo real. desenvolvendo plugins de animación de masas. seguindo as liñas de negocio que detecta no mercado 2 246 . comentar ou pedir modificacións en calquera das tarefas de producción que se están a realizar.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA debe chamar cine. Convén resaltar tamén o traballo feito na película Eathquake. animacións secundarias. Pinocho 3000. No caso das produtoras de animación. En Gisaku. poden albergar hasta 100 postos de traballo. triplicando o rendemento das estacións de traballo con procesadores de última xeración e a capacidade de render. Na longametraxe P3K. etc. coa súa arquitectura de rede e servidores de almacenamento para dar servicio ós diferentes proxectos .

improdutivos e financeiramente ineficientes. o abandono dos mercados tradicionais das productoras. dende a idea inicial ata a montaxe. fluídos e tecidos. É distribuidora oficial de marcas como Sony. radicada en Vigo. personaxes animados. SGI. percorridos virtuais en 3 D. etc Ademais. xa que nesa fase se manexa moita información á resolución máis alta. editores de vídeo etc. é de sinalar a A importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual inadecuación do sistema de amortización contable coa vida real dos típicos equipos empregados no sector. en lugar de incorporalos puntualmente cando se precisasen. con respecto ao tema dos equipos.5 Distribución e alugamento de equipos No diagnóstico sectorial previo á constitución do Cluster do Audiovisual Galego. e cobren partículas. xenerando os fotogramas finais da película.). Dygra Films desenvolve solucións específicas para a creación de efectos especiais aplicados á animación 3 D. Isto afecta de xeito especial ao proceso de render. que incorpora iluminación e texturas á animación. etc. polo que ata o momento tecnoloxía non resulta crítica para as empresas do subsector e as produtoras de contidos para televisión. dedícase á integración e ao mantemento de sistemas audiovisuais en televisións locais e produtoras de vídeo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO dos seguintes soportes: CD. as producións de Dygra Films están realizadas integramente nos seus estudios. . que presenta uns ciclos de vida considerablemente curtos. Panasonic. ponse de manifesto un relativo solapamento entre as diferentes empresas. estereoscopia. texturizacións. que mudaron a series de TV. ao desenvolvemento de software de xestión dixital do son para aplicacións en debates e ao alugamento de equipos audiovisuais (videoproxección. O cliente pode elixir o formato dos ficheiros de saída: TIFF. os equipamentos traballaron nunha porcentaxe de ocupación moi alta. mentres que no resto ten lugar dun xeito bastante lento e sempre ligado ás esixencias das cadeas de televisión. Avid. mundos virtuais. Recentemente a produtora galega firmou un convenio de colaboración con Sun Microsystems que lle permite optimiza-las capacidades de animación por ordenador e reducir hasta nun 50% os seus tempos de produción. IFF. 5. etc. ademais de modelización e simulación de eventos. Por unha parte. As pequenas productoras galegas do audiovisual beneficiáronse dos seguintes factores no eido tecnolóxico: as subvencións da Consellería de Innovación. Esta capacidade permítelles ofrecer aos seus clientes servizos relacionados con calquera das fases de produción dunha película. As solucións e desenvolvementos son froito dun importante labor de investigación que garanten a mellor calidade de imaxe posible. Isto acaba xerando situacións nas que certas produtoras poden estar dispoñendo de equipos tecnoloxicamente obsoletos. simulación de impactos. propiciado en boa medida polos problemas derivados da política seguida por moitas delas de tentar dispoñer de todos os medios necesarios para o desenvolvemento do seu proxecto. Unicamente as compañías vinculadas coa cobertura de noticias para os espazos informativos desenvolven un rápido proceso de dixitalización. Industria e Comercio. a imparable baixada dos precios destes equipos e. JVC ou Amx e aluga equipos de edición non lineal de vídeo. en salas audiovisuais en empresas e institucións e sistemas de videoconferencia. a audiencia dos contidos de televisión non é capaz de percibir o soporte tecnolóxico que hai detrás de cada programa. aínda que na gran maioría dos casos. Bosch. finalmente. publicidade de alto nivel e cine. ao non estar levando a cabo investimentos en medios avanzados. utilizando para iso os principais programas de 3 D: modelados. Ilusión Media desenvolve todo tipo de animacións 3 D. videoconferencia. Finalmente.5. Pero a importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual. DLT ou discos SCSI. Spica. KPG. Por outra banda. TGA.

para gravacións nocturnas de cine e televisión. a iluminación profesional. guindastres e cabezas quentes. etc.. vídeo dixital. HD alta definición. tanto en cámaras de 35 e 16 mm coma en alta definición ou vídeo dixital. almacenamento e distribución dixital de audio e vídeo (gravación. etc. Trison Acústica. A empresa de alugamento de equipos de rodaxe EPC abriu unha nova delegación en Galicia. así como todo tipo de lámpadas para venda por xunto. Inova Iluminación é unha empresa con ampla experiencia no campo da iluminación espectacular e está avalada por centos de instalacións realizadas nos últimos anos. 5. Arteficción distribúe equipos de iluminación para espectáculos e de son. Luz Puntual. segundo necesidade. Dispón de proxectores para gravacións exteriores e guindastre para soporte de cámara para gravacións de cine e televisión. serie ARRI con varias potencias.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Con máis de dez anos de presenza nos mercados da informática e do vídeo profesional. Guindastres do cinema. para o 237 . a proxección de vídeo. GM Provídeo. Isto suporá un substancial aforro para os produtores en transportes e tempo. En canto ao son. É aquí cando Sadilsa comeza a subministrar (venda) material de iluminación e. servizos de enxeñería para os novos proxectos de platós de televisión que se realizan. produción e posprodución. GaliFrame é unha empresa galega de servizos tamén situada en Vigo e especializada na instalación e no desenvolvemento de solucións integrais chave en man. equipados con lámpada HMI ou halóxena. procesado de sinal. Peymar Electrónica ofrece un servizo completo das series que abarcan a luz espectacular. A nova delegación ten previsto desenvolver cursos técnicos para os alumnos de facultades ou escolas do sector e realizar ofertas especiais de equipos para eles. vídeo baixo demanda. EPC dedícase a lle subministrar ao sector audiovisual español todo tipo de equipos de rodaxe (35 mm. Co transcurso do tempo e ao alcanzar un un certo nivel. grafismo. empeza a distribución no ámbito nacional da marca Quartz Color (Strand Lighting Company). Twips&Handle ou Xoglar. así como todo tipo de dollies. mesas de mesturas. profesional que aparece en Barcelona en torno a 1900 e cuxo traballo consistía en narrar o que sucedía na pantalla. Sadil fundouse hai máis de trinta anos e o seu obxectivo inicial foi cubrir a demanda de alugamento de material de iluminación que existía no mercado cinematográfico español. para aplicacións de captación. configurados previamente para cada caso específico.). Polo que respecta á iluminación. microfonía. Peymar Electrónica oferta equipos que permiten aplicar técnicas totalmente novas para iluminar grandes áreas. 16 mm. Son e Luz. tales como auriculares.6 Sonorización e dobraxe Durante a primeira década do século XX podíase atopar nos cines a figura do explicador de películas. con equipamentos para cine profesional e televisión. solucións de audio. Producciones Emsac. grazas a un acordo coa empresa Ficción Producciones. o son profesional. dollies. Espectáculos Lito. ten mesas dixitais de reducido tamaño e con altas prestacións e unidades de rack segundo necesidade. posprodución e efectos. ademais de globos de iluminación e sistemas de luz especial para gravacións. cabezas quentes. Cetronic. streaming. Comercial Eléctrica Coruñesa. sobre todo. Kachet Loxística Espectacular. Outras empresas dedicadas á distribución e ao alugamento de equipos audiovisuais son Audiolab Acústica. Moitos destes equipos non podían encontrarse ata agora na nosa comunidade. IB Cinema. Son almacenistas e dispoñen por iso do maior stock de aparatos de iluminación en xeral. guindastres.5.) e os seus clientes son boa parte das produtoras nacionais e internacional. edición non lineal. serie de focos con todos os accesorios necesarios para lles dar servizo aos equipos de gravación de exteriores dispoñibles en varias potencias. En EPC Galicia os produtores galegos poden encontrar as últimas novidades.. manipulación. gravadores e monitoraxe. Sonorizaciones Collazo. para televisión.

Cara a metade dos corenta a profesión de dobrador consolídase en calidade. ano no que uns cantos explicadores e algúns actores. Tres anos despois xa existían catro estudios máis: os da Metro Goldwyn Mayer. Xa nos anos sesenta. A primeira dobraxe en directo nun cinema que se fixo en España podería situarse en 1908.. En 1929. as voces que se encargan da dobraxe proceden da radio e do teatro. As frases en español poden quedar máis curtas ou máis largas comparadas co orixinal. non o remataron de convencer as dobres versións porque moitas veces escollíanse para estas actores sudamericanos de diferentes países. a censura non se conformaba con aniquilar metros e metros de certas longametraxes. aínda que non todos os actores de dobraxe eran españois252. si incomprensible. ás veces. . Coa técnica actoral utilizada. a xeito de broma. estas frases deben ser ampliadas ou diminuídas segundo conveña. ata os mesmos actores. salvo autorización do Sindicato Nacional do Espectáculo. cando chega a televisión a España. A dobraxe debía realizarse en estudios españois que estivesen localizados en territorio nacional e por persoal español. É a partir desta profesión cando grandes actores do cine contemporáneo saltan á gran pantalla. é considerada a gran dobraxe española de historia: Lo que el viento se llevó (1939). Acustic. As películas faladas comezan a producirse a finais dos anos vinte e xorde o problema de que a maioría dos países rexeitan estas películas por ser incomprensibles para os espectadores. Unha solución para este problema foi a dobre versión. TVE levaba a dobrar as películas a Sudamérica. Emerxe a barreira das linguas. Ao público español. aínda hoxe. Trilla-La Riba. Na actualidade. a única censura que practica a dobraxe consiste na adaptación do idioma para que poida axustarse debidamente aos labios dos personaxes sen perder o sentido do texto orixinal . aproveitábanse os mesmos decorados e. pero nunca se cambiará o sentido e o significado da versión orixinal. A dobre versión produciu un éxodo masivo de talentos españois a Hollywood. O cine mudo era universal. 252 253 254 Se os personaxes dunha película falan en inglés no orixinal. Despois da Guerra Civil promúlgase a Orde do 23 de abril de 1941 na que quedaba prohibida a proxección cinematográfica noutro idioma que non fose o español. Nos anos corenta. A dobraxe un pouco máis tarde e o alto custo que supoñía rodar as mesmas películas en diferentes idiomas puxeron o punto final á dobre versión. Nestes anos. nos estudios da Metro Goldwyn Mayer. para levar a cabo este sistema. tratábase dunha película cómica chamada Os competidores. A invención da dobraxe atribúese a Edwin Hopkins e a Jacob Karol no ano 1928 coa película The Flyer. pero xa a mediados desa década as casas de dobraxe comezaron a exercer presión sobre o canal para que as 250 251 O acontecemento produciuse en Barcelona. de acordo co Ministerio de Industria. En 1929 dóbrase o primeiro filme en castelán nos estudios parisienses de Joinville. O resultado tivo tanto éxito que a experiencia se repetiu por todo o país 250 . se situaron detrás da pantalla e comezaron a lles prestar as súas voces aos personaxes da película da forma máis sincronizada que puideron. e a mestura de variacións lingüísticas resultaba cando non ridícula.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que debía posuír certos dons de improvisación. A película chamábase Río Rita. como foi o caso de Fernando Rey ou Fernando Fernán Gómez. creouse en Barcelona en 1933. o que prexudicou en boa medida o cine español 251 . moitas veces a tradución ao español non resulta sincronizable. inventiva. en concreto. O estudio de dobraxe pioneiro en España. En tal caso. facilidade de palabra e poder de convicción.A. a Paramount adquire os estudios Reservoirs en Joinville-le-Pont. S. senón que ademais modificaba os diálogos segundo lle interesaba. Voz de España e Fono España.. pola que a mesma película se rodaba en diferentes idiomas.A. aos arredores de París. elocuencia. S. marcou unha liña para seguir polo resto dos estudios. aínda que en 1946 cesa a súa obrigatoriedade 254 253 . pero coa chegada do son as cousas cambiaron. e convértese a partir de entón nun instrumento de manipulación e de control ideolóxico durante décadas. este último en Madrid. e en 1947 realizouse o que.

258 259 239 . dos 4. A partir de 1989 aparecen convenios de dobraxe para a maioría da comunidades autónomas.64% Nº de traball. o público español rexeitaba aquelas dobraxes nas que se utilizase unha variación lingüística que non fose a castelá. cando ata ese momento España era un dos países onde esta actividade acadara un dos máis altos niveis. A calidade de produción resíntese en boa medida e os conflitos laborais fanse presentes. A industria do vídeo faise forte en España e aparecen as canles de televisión autonómicas e privadas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA películas e series que fose emitir se dobrasen en España e non en Latinoamerica. sobre todo en Madrid e Barcelona. Este é un dos motivos polos que. España é o segundo país máis caro da Unión Europea no que a prezos de dobraxe se refire. Esto supuxo unha certa ventaxa competitiva. págalles menos convocatorias aos actores e ao persoal técnico 256 .4 millóns de euros). 1997 e 2003. en 1987 chegaba aos 4. Non o conseguiron ata principios dos anos setenta 255 . Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización.000 millóns (24 millóns de euros). porque os prezos de dobraxe subiron bastante en España entre 1988 e 1991259. e polo tanto previamente dobradas e as televisións privadas van producir as súas propias series.045. para reducir os custos de dobraxe ou programar as famosas telenovelas sudamericanas que lles aforran o gasto de dobrar.73% Resultado 3. Alemaña é o país no que máis diñeiro custa dobrar. Barcelona consolídase nesa época como a capital española da dobraxe. Valencia e Andalucía. Esta situación foi aproveitada polas canles televisivas.000 millóns de pesetas (24 millóns de euros) que se facturaban en 1987 en Barcelona. tanto públicas como privadas. dende mediados da década dos oitenta. Nos oitenta chega o que se coñece polo boom da dobraxe. 255 256 257 Neste tempo. Estes eran diferentes e de menores importes dos que existían en Madrid e en Barcelona. como Galicia. co cal tamén se aforraban horas de dobraxe 258 . A dobraxe industrialízase definitivamente 257 .034 3. Isto dá lugar a unha redución de custos a beneficio da empresa. Outro dato importante na década dos setenta é que en 1978 se aboliu a censura na dobraxe. o País Vasco. aínda que só transitoria xa que os nosos actores plantexaron moi pronto unha igualación dos convenios. 178 68 -61.000 millóns en 1994 (12 millóns de euros). provocando unha certa rivalidade entre esas grandes cidades e outras zonas. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 Facturación 2. A situación agrávase aínda máis se cabe. Se en 1982 a facturación dos estudios de Barcelona era duns 400 millóns de pesetas (2. A política restrictiva da dobraxe levada a cabo nestes anos polos operadores de televisións explica a folga dos cen días que en 1993 levaron a cabo dobradores e empresarios.613 167. xeralistas e autonómicas. en xeral.11% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. As distribuidoras de vídeo deciden traballar tan só con aquelas películas que xa fosen exhibidas en salas de cine. e Italia no que menos. en lingua española. a dobraxe en España sofre un grave descenso na súa calidade. e a dobraxe dunha película de animación de calidade pode superar os doce millóns de pesetas. Aquí créase a dobraxe por ritmo. que consiste en que os actores deben sincronizar o texto co movemento dos labios do personaxe sen memorizalo previamente. En calquera caso. a cantidade descendeu a 2.80% 10 11. dando como resultado a desaparición desa ventaxa e dos encargos de dobraxe. situación que as televisións privadas resolven con encargos ás outras comunidades. Os dobradores de Madrid invocan a maior calidade da súa dobraxe e plantexan unha folga a principios dos anos 90.573. xa que ao necesitar menos tempo para dobrar a película. sobre todo a Galicia.184 4526.248 74. tal e como se facía ata entón.

En conxunto. estatais e autonómicas. as compañías de dobraxe. en 1983. as horas de produción allea dobrada terán que aumentar en teoría. o que no futuro constituirá un grande avance para a difusión dunha cultura políglota a través das novas ofertas de televisión. incluindo na súa oferta a posprodución (fundamentalmente sonorización). tradutores. que deixaron de ser esixentes coa calidade que ata entón requerían da industria da dobraxe. tanto públicas como privadas. Aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da súa carteira de traballo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A partir de 1993. o marco laboral ou a diferenciación de produtos⎯ aos de países como Francia. o ensino e o perfeccionamento de calquera idioma. Pódese sinalar. agás no caso dos informativos. actores-dobradores. que non por forza. Italia ou Alemaña. A pesar de todo. o grupo foi crecendo constantemente e actualmente conta con instalacións en Galicia e Sevilla. A tecnoloxía dixital fai posible recibir a información de distintas formas. deste xeito. Partindo deste dato e vendo a grella de TVG temos que a maior parte do que se emite. unha parte indispensable para o coñecemento. Pero en España necesítase deseñar unha política que achegue certos criterios ⎯como o dereito da propiedade intelectual. posúe dez salas de dobraxe con capacidade para producir máis de mil horas ó ano. O Libro Verde do Audiovisual da Unión Europea recomenda que se posibiliten as accións necesarias para favorecer unha dobraxe e un subtitulado de calidade que estimulen os intercambios culturais de obras audiovisuais dentro do contexto europeo e mundial. cando existía tan só unha televisión e moi poucos actores. Tele 5 ou TVE. na actualidade. A dobraxe chegaría a ser. e Intereuropa TV 260 ) posúe unha longa experiencia no campo da sonorización e da dobraxe. lingüistas e guionistas. co que cada vez hai menos oco para produtos dobrados ó noso idioma. Espérase que a creación de novas estacións televisivas. As empresas do Grupo Araguaney dobran para tódalas televisións. están diversificando a súa carteira de servicios. e o televidente pode escoller o idioma que queira a través do mando a distancia. o que fai imposible levar a cabo na Comunidade Autónoma galega mesturas en formato cine. co cal. ofreza unha oferta cinematográfica e de programación nas diferentes linguas de España. integrado por catro empresas de dobraxe (tres delas en Galicia: CTV. . os estudos galegos de dobraxe tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV. O compostelán Grupo Araguaney. 260 Intereuropa adquire os dereitos de producións en Latinoamerica para posteriormente doblalas e comercializalas á Televisión de Galicia. para facer frente á caida de pedidos por parte das cadeas de televisión. a través do sistema de cable ou por ondas. moitas empresas do sector tiveron que pechar ou ben transgredir pactos e convenios. son series de produción propia que xa se rodan en galego. é dun certo estancamento. en todo caso. aínda que constitúen un número moi reducido en relación cos que prefiren as versións dobradas Ademáis. nestes momentos. Neste campo resulta significativa a inexistencia aínda hoxe en Galicia dunha sala homologada por Dolby para a sonorización en calidade dixital. Dende a fundación da primeira das empresas. A falta de unión provocou unha guerra de prezos á baixa e disto aproveitáronse distribuidoras e televisións. Video Galicia. o que lles abre o mercado das series de produción propia. que tampouco soubo axeitarse ás circunstancias dun sector audiovisual cunhas características moi diferentes ás que se daban hai máis de trinta anos. un avance das preferencias polas versións orixinais. A situación actual. as novas infraestruturas tecnolóxicas que se están a As compañías de dobraxe están diversificando a súa carteira de servicios desenvolver en España permiten ver a profesión dende un punto de vista máis optimista. Contan cun amplo equipo de directores de dobraxe.

As novas instalacións están preparadas para editar discos con orquestras sinfónicas. a respiración. tanto en formato sorround coma en estéreo convencional. as novas instalacións ofrecen os servizos necesarios para calquera proxecto sonoro de gran formato. As novas instalacións pretenden tamén ser competitivas no puxante mercado das bandas sonoras. en canto ao seu aspecto. Ao longo destes anos Studio XXI foise renovando constantemente. Galicia acolle tamén un dos estudios de gravación máis modernos.5. Sons Galicia Comunicación. etc. As instalacións. Estudios Bonham. Outras empresas galegas que fan a sonorización. presidida por Rosalía Mera. Á lista dos seus clientes habituais (TVG. permite crear personaxes cribles visualmente. DDA-Dub Digital Audio. como a musculatura. Factoría Audiovisual. soundtracks. Outra das compañías de sonorización e dobraxe que operan en Galicia é Area 5. entre as que destaca un sistema propio de creación de personaxes humanos en 3 D. que constituíron unha empresa de economía social. emprazadas no centro de iniciativas empresariais Mans no coruñés polígono de Pocomaco.) sumouse a BBC Worldwide. foron probadas por primeira vez coa gravación da banda sonora da película Heroína 261 .1.) para todas as televisións que operan en España. Ademais do cine. que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3 D cuns elevados parámetros de calidade. agrupacións corais ou orquestras sinfónicas. música composta por Stephen Warbeck e Sergio Moure.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Studio XXI naceu en 1988 como froito da unión dalgúns dos máis importantes profesionais da dobraxe. etc. Estan en fase de preproducción varias bandas sonoras. TVE. veu realizando todo tipo de traballos de sonorización e son (longametraxes. con capacidade para albergar formacións de ata 90 músicos. series. e a Fundación Paideia. 261 O segundo traballo que acometeron os novos estudios será a gravación da música da segunda parte de As leis de Celavella. dende o desenvolvemento de aspectos morfolóxicos cribles.. Antena 3. que podería chegar a comercializarse nun futuro próximo. Os estudios Bruar. xa sexa programas musicais de televisión en directo. 5. producida por Voz Audiovisual. Dende a súa fundación. Sodinor é un estudio de posproducción de audio. etc. DISIPA foi concibido como un sistema vivo. De Profundis de Desembarco Produccions e Continental Animación con música de Nani García. radio e televisión. da locución e da sonorización. Editorial PLANETA. Esta técnica. o sistema.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión A produtora coruñesa de animación Dygra Films iniciou a mediados de 2004 a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación. DISIPA. desde o momento da súa creación en 1991. que fai postprodución de audio para cine. quixo caracterizarse pola calidade en tódolos procesos de tratamento sonoro. os movementos. que. así como para as principais produtoras e distribuidoras. Está integrado por unha serie de ferramentas de produción. acaban de inaugurar unha iniciativa sen precedentes en Galicia: a sala Mans Scoring Stage.. Casa de Tolos ou Area Master. o pelo. Sonyarte. con instalacions adicadas preferentemente á música para cine e audiovisual con mezcla en “surround” e servicios de produccións e xestión de dereitos musicais. no ano 1998. movementos. música e efectos e grabación de efectos de sala. xa rexistrado. 241 . utilizouse na produción da longametraxe O soño dunha noite de San Xoan. pero non a dobraxe. montaxe. son Son do Tagalem. documentais. dominado polas empresas dos países do leste de Europa. Creado integramente polo equipo de desenvolvemento de Dygra. as proporcións. mezclas e masterización de bandas sonoras. aplicada ao proceso de Character Set Up. composta polo propio Nani García para esta serie. multimedia. confección de bandas sonoras. O sistema incorpora elementos que aproximan o modelo a unha personaxe humana. entre elas Cargo de Vaca films. en permanente actualización. incorporando ás súas instalacións a tecnoloxía máis punteira en sonorización.

O seguinte paso é o de renderización. para facer uso desta información en termos de organización das tarefas. por unha parte. e permiten obter resultados que antes resultaban imposibles de alcanzar. un sistema de xestión e tratamento da información orientado á coordinación de todos os procesos existentes nunha empresa dedicada á produción de debuxos animados en 3 D. entre as que cómpre mencionar os sistemas de dinámicas que permiten simular cun gran realismo todo tipo de efectos atmosféricos (vento. de maneira que os tempos mortos se reduzan ao mínimo. que foi executado polo propio departamento de I+D da empresa.. que lles permite ás empresas centralizar nun único punto toda a información relacionada cun proxecto audiovisual dende que xorde a súa idea ata que chega á pantalla. etc. Isto permite establecer a duración dos planos no tempo. Así mesmo. inmediata e doada de utilizar.). introducindo a información dos diálogos e de todos os elementos que aparecen en cada plano. A aplicación consta de diversos módulos relacionados entre si . a través de avanzadas técnicas de programación. de modo que existe en cada momento información en tempo real do estado do proceso de produción. Desta forma. para alimentar a base de datos. á vez. O proxecto. reducir custos e tempo de traballo. Un dos seus desenvolvementos é SOFTBREN. Dende a súa creación no ano 2000. que serve para todo tipo de proxectos audiovisuais (curtametraxes. O software permite que todos os membros do equipo que interveñen no proxecto poidan ter aceso á mesma información. Interacción desenvolveu no ano 2004 AVLINK. A todo iso hai que lle engadir un sistema de xestión da información que facilita a organización do traballo do gran número de persoas implicadas na produción das películas de animación. A información vai sendo almacenada nunha base de datos relacional na que se rexistran todos os pasos e os requisitos do proceso de produción dunha serie ou dunha longametraxe de debuxos animados. A idea é que as diferentes etapas do proceso estean ocupadas en todo momento. Deste xeito. ofrece unha canle de comunicación directa. O estudio de animación Bren Entertainment.. fervenzas. distribuír e enlazar todas estas tarefas. O primeiro paso é dixitalizar o story-board. o sistema serve. os responsables de Bren Entertainment asumiron que tiñan que desenvolver ferramentas personalizadas que os diferenciasen da competencia e lles permitisen optimizar os recursos e lograr a máxima axilidade nos procesos de produción. creáronse para DISIPA distintas ferramentas. O SOFTBREN está pensado para coordinar. Este equipo logrou desenvolver. unha solución avanzada para mellorar a xestión de proxectos audiovisuais. AVLINK. documentais. que converte os datos informáticos xerados nas imaxes que van ser vistas no cine ou na televisión. evitando os problemas e custos que poden producirse se se utilizan os medios convencionais.) ou outras técnicas coas que se poden obter texturas cribles na pel. O que se busca é utilizar o 100% dos recursos humanos e materiais. localización.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A creación deste software enmárcase no traballo realizado polo equipo de desenvolvemento de Dygra Films. integración de datos e distribución eficiente dos recursos. os supervisores revisan cada plano para comprobar que todo está correcto. plugins que achegan unha gran funcionalidade e axilidade. do Grupo Filmax desenvolveu unha ferramenta de xestión integral do proceso de produción de debuxos animados en 3 D que lle permite optimizar os seus recursos e. e por outra. En definitiva. asociando a cada secuencia a información que lles fai falta para creala (personaxes. auga. Por outra banda. Finalmente. a partir da recepción do guión e do story-board. ademais de perfeccionar o seu acabado visual. tendo en todo momento información sobre a orixe de cada un. o que serve de orientación para repartilos entre os animadores.). para consolidar a empresa de xeito competitivo no mercado. que non haxa atoamentos nin tempos de espera. etc. todo o proceso se continúa de xeito automático. audio. series de televisión. creado especificamente para solucionar os problemas técnicos que poida presentar a produción dunha película de animación dixital. os resultados que espera obter tradúcense en termos de maior control e automatización máxima na realización das tarefas. É entón cando se grava o son de referencia. desenvolveuse unha interface de animación propia que axiliza o traballo dos animadores. contou cunha axuda do Plan Galego de I+D. para dirixirse rapidamente ao animador correspondente no caso de que se produza algún erro.

e non só iso. o seu deseño modular permite a súa ampliación no futuro. salas de control. tamén se mostra información e servizos. é a primeira no ámbito mundial. Achegan solucións de deseño. implantación e modernización de sistemas transaccionais de alto rendemento e en integración XML de datos. ao igual que se coida o lanzamento e promoción de calquera ben de consumo. captura. Museos. VIA2 é unha solución deseñada para xestionar o contido multimedia cubrindo o proceso de dixitalización. catalogación e explotación de vídeo. instalación e soporte para os sectores institucional e corporativo. audio e imaxes262. xestión e distribución de contidos audiovisuais e produción e integración de contidos audiovisuais e interactivos. etc. salas de exposicións. O grupo tecnolóxico Softgal. os seus asociados e Galicia para o desenvolvemento de actividades audiovisuais. Softgal desenvolve o proxecto de comunidade virtual para o Clúster do Audiovisual Galego. DOGMA está deseñada para o almacenamento e tratamento de contidos audiovisuais e conta con todas as características do Tamino mais a capa para xestionar e documentar os contidos. 5. Cara ao exterior móstranse os diferentes recursos cos que conta o clúster. auditorios. cunha retroproxección de 250. como o directorio de empresas e profesionais e a presentación institucional da asociación e as actividades que realiza. Ademais. pola súa capacidade de almacenamento dos documentos en formato nativo. aplicacións e procesos. será un lugar emblemático dentro da cidade . centros de interpretación. centros de formación e centro de atención ao cidadán. Software AG é unha multinacional especializada en desenvolvemento. foi necesario investir máis de dous anos de traballo por parte do Departamento de Enxeñería de Sistemas Audiovisuais de SOFTGAL para que o proxecto fose viable. altas presecións na indexación e avanzadas funcionalidades para a xestión e procesamento deste tipo de contidos. público en xeral. inmediatamente se está pensar na sala de proxección como lugar de explotación deste produto e nos espectadores como clientes e consumidores. salas de consello e plenos. Foi en 1910 cando xurdiron no firmamento de Hollywood os nomes de Mary Pickford. alta capacidade de recuperación. os do elenco máis popular que deu o mundo do espectáculo ao longo do século XX. salas de proxección de cine dixital. Caixa Galicia porá en breve en funcionamento a súa sede da Fundación na cidade herculina. Para levar a cabo este proxecto. É o caso de TAMINO. xestión. integración e mantemento de solucións multimedia e audiovisuais para diversos espazos 263. pertencente á corporación Caixa Galicia. composta por 25 proxectores de 10. Trátase dun sistema web. etc. Por outro lado. Aos membros do clúster ofréceselles un espazo virtual para compartir ideas e experiencias dentro do marco do Centro de Desenvolvemento de Ideas e un contorno de colaboración dentro do ámbito do Club de Producciones. guións. cunha superficie de pantalla de 75m2. Os cidadáns de todo o mundo comezaron a recoñecer os seus ídolos e a reclamar información puntual de todo o que os rodeaba. salas de prensa. e que ten en Galicia unha delegación a través de Activo Comunicaciones. Na fachada do edificio integrarase unha pantalla de tecnoloxía HOLOPRO. polo seu contorno e características. no que se busca implantar unha comunidade virtual que aglutine ao sector audiovisual de Galicia 265 264 . a ferramenta STELLEN ten todas as funcionalidades dun xestor de contidos e mais a potencia dunha ferramenta de xestión de vídeo e audio.000 lumens que. especialmente vídeo e audio. deseño. Ademais. recursos que cómpre utilizar.5. ten unha área de negocio de enxeñería de sistemas multimedia e audiovisual que desenvolve proxectos innovadores de integración de sistemas multimedia e audiovisuais chave en man e presta servizos de asesoramento. Mabel Normand. a compañía contou co apoio da Consellería de Innovación. un espazo que. e tras eles. empresas. orientado a lles prestar servizo tanto aos propios asociados como aos usuarios externos (profesionais do audiovisual.8 A comercializacion dos dereitos de explotación Cando se fala dunha película. salas de traballo e dirección. Finalmente. Para desenvolver esta aplicación. centros culturais. unha base de datos nativa XML pensada para almacenar datos non estruturados. Via2 platform e Via2 VoD (video on demand). 265 264 243 . polo seu compoñente arquitectónico.000 lumens. Douglas Fairbanks e outros moitos. recintos feriais e Palacios de Congresos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que permiten controlar toda a información xerada por un proxecto audiovisual: documentación. Por iso. senón que tamén demandarom lembranzas que os achegasen un pouco a 262 263 Via2 inclue tres plataformas para aborda-la presentación de vídeo: VisualPublisher. o cine debe deseñar un plan de mercadotecnia que cubra todos os ámbitos publicitarios que permitan arroupar a saída ao mercado da película que se desexa estrear.). Son varios os produtos avanzados para o sector audiovisual que distribúe esta firma. Industria e Comercio da Xunta.

Por exemplo. disfraces. O parque temático Terra Mítica de Benidorm (Alacant) chegou a un acordo coa produtora e distribuidora española Filmax Entertainment para adquirir os dereitos dos personaxes da longametraxe de debuxos animados El Cid. os personaxes da . ou reportaxes sobre como se fixo un filme). a lenda. a imaxe e os personaxes da longametraxe e incluílos nas súas campañas de promoción e publicitarias. caretas. etc. xogos de cartas. O merchandishing ou licensing no cinema iniciouse co filme El planeta de los simios (1968). Pero tamén xurdirán os catálogos de distribución e igualmente elaboraranse os press-book. bonecos articulados. xerando uns ingresos complementarios que co tempo superan moitas veces aos da propia producción. Nos anos 80 e 90. os videoxogos. onde hai anos que xa se está a utilizar como variable da mercadotecnia. Cos anos. que desatou unha auténtica “simiomanía” que se traduciu nun importante aumento de ingresos indirectos para a Fox. as figuras protagonistas incorporáronse en exclusiva á oferta de espectáculos e animación de rúa do parque temático. por si mesmo. Desta forma. os soportes informáticos foron receptores de todos eles xerando un novo mercado. xa definitivamente consolidado. Estes produtos adaptánse aos novos medios: a televisión. ao coidado da imaxe das estrelas.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ese universo que transcendía das revistas especializadas e que alimentaban sempre con festas populares e obras de caridade. Se dende os primeiros anos do cine xa se ten en conta a función do cartel como imaxe que sintetiza os trazos xerais da película. senón que abrirá ao mesmo tempo a posibilidade de xerar produtos exclusivos para emitir no devandito medio (os chamados making-off. xa que foi adoptado do mundo anglosaxón. etc. Batman. pode utilizar o título. O xiareiro cinematográfico obrigou ás produtoras e os axentes artísticos a dispoñeren de departamentos dedicados en exclusiva á comunicación. o éxito cinematográfico serve de complemento para vender todo tipo de produto e xera. un fenómeno denominado merchandishing. a televisión non só permitirá a existencia de series que establecerán unha retroacción co cinema.⎯ que son compradas masivamente por coleccionistas e consumidores en xeral. é dicir. Actualmente en España xa existen unhas trinta axencias de licensing. o vídeo. converteuse nunha suculenta forma de ingresos para as produtoras cinematográficas. que os mesmos distribuidores utilizarán para alimentar de información os xornalistas e exhibidores. os programas de man que levarán no reverso os datos básicos da estrea. a súa produtora. sala e horarios e que os nenos repartirán polas rúas. O licensing español é un sector que se atopa en plena fase de crecemento. A partir de aí realizaranse os fotocromos para expoñer nas carteleiras dos cines. O licensing ou a comercialización dos dereitos de explotación dunha marca xera un negocio multimillonario no ámbito mundial. de toda a súa correspondencia e presenza en actos sociais. Dise que o licensing é a ferramenta de mercadotecnia máis poderosa coa que contan os fabricantes e retallistas de produtos de consumo. dende as primeiras décadas do século XX. e realizáronse películas que parecen unicamente concibidas para vender produtos asociados a elas: dende as últimas producións da Disney ata filmes como Pokémon. En virtude do acordo. pósteres. Parque Jurásico. compañís que son contratadas polos propietarios das licenzas para negociar os dereitos dos seus personaxes ou marcas nun determinado territorio. xurden novos soportes de acordo cos novos medios que se van implantando na sociedade. consistente na venda de produtos asociados a unha película ⎯revistas. camisetas. bolsos. Pero moito máis alá de todos estes materiais. o merchandishing. libros. La guerra de las galaxias. En Galicia son as produtoras de animación as que deron os primeiros Nos últimos anos o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas pasos neste campo. pouco a pouco irán definindo o seu concepto para atrapar rapidamente a atención do espectador. Así mesmo.

Blade Trinity ou Elektra son as últimos iconas dos cómics que se reflicten na actualidade nos cines e. Ourense. camisetas. gorras.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA película están en Terra Mítica e o parque ofrece a todos os seus visitantes a posibilidade de adquirir nas súas tendas produtos exclusivos da película. Por outro lado. Ademais. contou coa presenza das moscas Hu-Hu e Ho-Ho (personaxes da película) como copresentadores do programa de Antena 3 durante todo o verán do lanzamento da película. Vigo. O soño dunha noite de San Xoan 266 . A empresa asinou ademais un contrato de licenza con GDM que comercializou previamente á estrea peluches. etc. EMI lanzou ao mercado a banda sonora orixinal da longametraxe. Un ano antes da súa estrea. Os productos feitos para cine non se pensan só en térmos de exhibición nas salas de cine. o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas. roupa de chuvia e publicacións. figuras de PVC. Mortal Kombat ou Street Fighter. Lisboa. e Megatrix. en cidades coma Porto. Valencia. como coprodutor. camisetas. A Coruña e Madrid entre outras. Dygra decidiu crear unha empresa propia dedicada á comercialización de produtos derivados das súas producións cinematográficas. os grandes estudios adaptaron algúns videoxogos á gran pantalla. Catwoman xa ten o seu videoxogo e o xogo de Matrix vendeu un millón de copias en dezaoito días. Nos anos 90. xogos. e realizou regalos de merchandishing desta (cuncas. Salamanca. Dygra Films chegou a un acordo de licenzas coa empresa Dorsal 9 para 140 produtos que se empezaron a comercializar despois da estrea. un de peto e outro de tapa dura. gorras. Málaga. 266 A exposición circulou por España e Portugal. Dygra Films presentou unha exposición itinerante titulada “Oniria: atrévete a soñar”. por exemplo Mario Bros.) en diversas preestreas e coa revista Megatrix. M Forma chegou a un acordo coa Marvel para que os personaxes cinematográficos dos antigos cómics teñan a súa representación nos móbiles. 267 245 . en breve. cerámica. un tema do grupo galego DOA e a música orixinal composta por Arturo Kress e interpretada pola Orquestra Sinfónica de Galicia. Logo da produción de O bosque animado. A finais de 2004. etc. Inicialmente lanzouse o material escolar e posteriormente o téxtil. Tamén. composta por dúas cancións de Luz Casal. Pero hai experiencia no camiño contrario: do viseoxogo ao cine. a editorial Everest puxo no mercado dous libros da película. Barcelona. e posteriormente papelería. Nos últimos tempos. etc. roupa de cama. Cada filme de éxito ten a súa líña de produtos para a venda: DVD. CD. os personaxes máis famosos do cine inspiran videoxogos e xogos para os teléfonos móbiles 267 . nos xogos para móbiles. A cadea Bocatta regalou tamén bonecos da película cos seus menús e decorou os seus locais con imaxes da longametraxe. onde se lle mostraban ao público asistente os segredos do mundo da animación e a fantasía da segunda película de animación 3 D da factoría galega. e coincidindo co lanzamento da longametraxe. bonecos.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Ordenación do sector audiovisual en Galicia CAPITULO 6 .

garantindo o acceso do público ao dito patrimonio e fomentando o diálogo intercultural. mellorar o grao de competencia das empresas e incentivar a aplicación das novas tecnoloxías. Correspóndelle ao ICAA desenvolver a creación. a través da Secretaría do Estado de Cultura. a miles de beneficiarios. así como. MEDIA 2007 é continuación dos programas en curso MEDIA Plus e MEDIA Formación. Por outra parte. fomentar a comunicación cultural entre as comunidades autónomas en materia cinematográfica e de artes audiovisuais. á creación e modernización de salas de exhibición. O Instituto de Cinematografía e das Artes audiovisuais (ICAA). é un organismo autónomo da Administración central española que se ocupa especificamente do cinema e do audiovisual en todas as súas facetas. que vai contar cun orzamento previsto de 1. Dese xeito contribúe de modo decisivo a garantir a salvagarda da prosperidade e dos valores de Europa. a Dirección Xeral de Educación e Cultura aplica unha grande variedade de programas que afectan anualmente. preservando e valorizando a diversidade cultural nos distintos ámbitos nos que se expresa. a promoción e a conservación. construír a Europa do coñecemento: trátase de desenvolver un espazo europeo da educación e da formación permanente que constitúa unha referencia mundial de aquí a 2010 e que converta a Unión Europea na economía do coñecemento máis competitiva e dinámica do mundo. favorecendo a súa participación en festivais e demais manifestacións cinematográficas e representando a España nos principais organismos e 247 . o ICAA está integrado no Ministerio de Educación e Cultura. a participación concreta dos cidadáns na construción europea e o reforzamento do seu sentimento de pertenza a ese conxunto en fase de ampliación. en particular a través de medidas que poidan soster a competitividade da industria europea no sector audiovisual e fomentar a diversidade lingüística. Por unha banda. A partir do Real decreto 7/1997. a salvagarda e difusión do patrimonio cinematográfico español. dependente do Ministerio e Cultura e creado polo artigo 90 da Ley 50/1984.1 INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de Educación e Cultura da Comisión Europea e céntranse arredor de tres puntos principais. a proxección exterior da cinematografía e das artes audiovisuais españolas. a través de As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de educación e cultura da Comisión europea accións de mobilidade e de proxectos de cooperación transnacional. tanto dentro coma fóra da UE. Finalmente ten que coadxuvar ao propósito de asociar os cidadáns á construción europea. desenvolver o espazo cultural europeo. aumentar a circulación de películas europeas e outras producións audiovisuais. Así realiza un labor de apoio á industria cinematográfica e audiovisual. mediante a concesión de axudas aos distintos sectores da produción e da distribución. Ademais das intervencións de carácter político ou regulamentario. Tamén contribúe á difusión nacional e internacional do cine español. e potenciar os resultados comerciais do sector audiovisual europeo nun contexto de mercado aberto e competitivo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. do 30 de decembro.055 millóns de euros e ten como principais obxectivos: preservar e promover a diversidade cultural e o patrimonio cinematográfico e audiovisual europeos. do 10 de xaneiro. Para acadar estes oxectivos as funcións encomendadas ao ICAA abranguen os eidos do fomento. de Presupuestos Generales del Estado. alcanzar unha proporción aceptable do mercado interior que permita o mantemento de todo o conxunto industrial do cine español. incrementar a produción e favorecer a distribución de producións españolas.

Comunicación Social e Turismo é o órgano da Administración autonómica a quen lle corresponden as competencias en materia de promoción cultural. Constitúesecomo unha especie de asociación pangremial do sector que agrupa por igual a produtores. telecomunicacións. No ano 2001. propoñendo iniciativas ou medidas que considere oportunas para impulsar o desenvolvemento da sociedade da información e informando sobre as cuestións que lle demande o Executivo galego. favorece a recuperación e a restauración do patrimonio cinematográfico para a salvagarda da súa riqueza artística e documental. o audiovisual era competencia da Consellería de Cultura a traveso da Dirección Xeral de Cultura. nun prazo máximo de seis meses. polo tanto. Non obstante. xunto coas novas tecnoloxías. a comezos do 2004. directores e técnicos. a Comisión Interdepartamental actuará como órgano de coordinación. Dende a administración autonómica se impulsou dende o 2002 a creación do Clúster do Audiovisual Galego. Dende a consecución do autogoberno. coordinador. que pretende ser unha réplica a escala da Academia das Ciencias e das Artes Cinematográficas No 2001 a Xunta creou o Consorcio Audiovisual No 2002. actores. Tamén dende a Xunta se impulsou a creación da Academia Galega do Audiovisual. como órgano de participación de todos os departamentos da Xunta. Comunicación Social e Turismo e dentro dela incluiu un departamento específico para o audiovisual. o decreto no que se determina o marco regulamentario no que deberán desenvolverse as actuacións de todos os departamentos e organismos da Xunta en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións. O Goberno galego aprobou. dunha Comisión Interdepartamental para a Sociedade da Información e do Coñecemento que actuara como órgano impulsor. Esta comisión adscríbse á Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial. así como os asuntos tratados no Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia e as actuacións do Observatorio Tecnolóxico de Galicia. a Xunta de Galicia creou un organismo autónomo chamado Consorcio Audiovisual de Galicia. Nesa nova estrutura. Finalmente. algo que non semellaba axeitado dado o desenvolvemento que estaba acadando este sector. o Consorcio Audiovisual tamén exerce as funcións tradicionais das "film commissions". a Xunta de Galicia veu desenvolvendo diversas accións co obxectivo de converter o audiovisual galego nun importante sector económico. Comunicación Social e Turismo A Consellería de Cultura. Deste xeito. O decreto establecía a creación. da independencia. do 14 de xuño.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO foros internacionais en materia cinematográfica e audiovisual. audiovisual. Foi o Decreto 237/1996. e turismo.1 Consellería de Cultura. Por outra parte. a través de Filmoteca Española. correspóndelle á Dirección Xeral de Comunicación e Audiovisual a . patrimonio cultural. Así mesmo. o Clúster do Audiovisual Galego de Hollywood e da Academia Española do Cine. cunhas funcións que aínda non está claras de todo e que parecen solaparse coas da Dirección Xeral de Comunicación Social. nacidas ao abeiro da iniciativa privada e. as súas funcións parecen solaparse coas das asociacións profesionais (como AGAPI e AEGA). da Consellería de Innovación. no que atinxe a actividades e proxectos que se vaian levar a cabo. Trátase da unión de empresas dun sector para a administración dos seus intereses comúns. deliberante e asesor respecto destes asuntos. o que fixou a nova estrutura orgánica da agora denominada Consellería de Cultura. polo que deberá coñecer e avalar as iniciativas e programas de todos os departamentos. como as plataformas dixitais e as telecomunicacións por cable.1. multimedia. Está por ver se non acaba tamén solapándose coas asociacións e institucións xa existentes. entre outros eidos. dáselle resposta á necesidade de establecer unha política coordinada e unitaria nestes temas. 6. Ata o ano 1996.

As funcións do CGAI no ámbito audiovisual contemplan a recuperación. Desde a súa creación. contando ademais con un servizo de videoteca. a colaboración.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dirección e coordinación das actuacións da Consellería de Cultura en materia de telecomunicacións. Investigación e Información da Comunidade Autónoma e do CGAI. S. este centro está situado na Coruña. tramita as solicitudes de concesión de emisoras de radiodifusión sonora en ondas métricas con modulación de frecuencia e a prepara os proxectos de regulación das fases dos concursos públicos de adxudicación de novas emisoras de radio en ondas métricas con modulación de frecuencia que sexan competencia da comunidade autónoma. cos obxectivos anteriores. mostras e festivais. A importancia das artes audiovisuais e da imaxe xustifica que a Xunta poña en marcha os instrumentos que permitan a súa íntegra elaboración e asunción por parte da comunidade autónoma. conferencias. pluralidade de soportes e formatos ou apoio á creación audiovisual galega. Tamén funciona un servizo de empréstito. Creado polo Decreto 210/1989. a programación de proxeccións. O servizo de difusión. en relación coa radio. data desde a que vén desenvolvendo as súas actividades nos ámbitos do audiovisual e da fotografía de xeito regular. tamén se ocupa da xestión e coordinación do Consello Asesor de Telecomunicación e Audiovisual de Galicia e da planificación e coordinación das funcións atribuídas ás redes de telecomunicacións galegas (Retegal. televisión e medios de comunicación social e da disposición transitoria sexta do Estatuto de Autonomía de Galicia. co fin de proporcionar un maior coñecemento das artes da imaxe. fomenta as edicións sonoras. redacta e supervisa proxectos técnicos. A Biblioteca está composta de 6. do 5 de outubro. dende a súa inauguración.A.. É o caso do Centro Galego das Artes da Imaxe. etc.2 Centro Galego das Artes da Imaxe O Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI). dirección e control das instalacións. controla o uso que do espectro radioeléctrico fan as emisoras de radiodifusión e televisión. destinado preferentemente ao sector educativo ou ás asociacións 249 . preparación e tramitación de cantas actuacións lle correspondan ao Goberno galego para o desenvolvemento e efectividade. a criterios como oferta alternativa. grazas á sinatura dun convenio entre a Consellería de Cultura e o Concello coruñés. 6.000 libros e 122 cabeceiras de revistas . publicacións.1. audiovisual e multimedia. entre outros. edita un boletín mensual coa programación e un comentario dos ciclos. confecciona a normativa referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. así como a asistencia técnica necesaria en todo o referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. audiovisuais e de microfilmes nas materias propias da consellería. en actuacións en Galicia e no exterior e tamén a participación na promoción da produción audiovisual galega en mercados. e todos os aspectos que se poidan derivar da aplicación das novas tecnoloxías da comunicación e a información e todas as facetas da cultura e do patrimonio galego. encárgase da dotación de infraestrutura á Compañía de Radiotelevisión de Galicia e ás súas sociedades. cuxa programación responde. por unha parte. e promove a difusión do patrimonio audiovisual galego e das artes da imaxe en xeral. é unha entidade que. á difusión do cinema e das artes da imaxe en xeral.). que cede un espazo dentro da Casa de Cultura Salvador de Madariaga. catalogación. exposicións. por outro lado. o CGAI inaugurouse o 15 de marzo do ano 1991. recupera e custodia o patrimonio audiovisual galego ao tempo que sirve. pola súa banda. planifica. a través do Centro Superior de Documentación. coordena e dirixe o desenvolvemento da cinematografía e demais artes da imaxe. Conta o CGAI na súa sede coruñesa con unha sala de proxeccións. o Consorcio Audiovisual de Galicia ou o Consello Asesor das Telecomunicacións e Audiovisual. Deste xeito a nova Dirección Xeral asume as competencias da Xunta en materia de telecomunicacións e audiovisual. ocúpase do estudo. custodia e difusión das producións e obras do patrimonio audiovisual e fotográfico galego.

a través das producións cinematográficas e audiovisuais. un programa de achegamento aos centros escolares do mundo cinematografico AU 2003 e AU 2004.3 Consorcio Audiovisual de Galicia O Consorcio Audiovisual de Galicia. a televisión. O seu Consello de Dirección está constituído por representantes da Consellería de Cultura. seminarios e talleres de imaxe organizados polo propio CGAI. Para o cumplimento deses fin o Consorcio elaborou un Plan de promoción de curtametraxes galegas Curtas 03 e Curtas 04. que abordan diversos aspectos do mundo audiovisual. a Compañía de Radiotelevisión de Galicia e as catro deputacións provinciais. a través do IGAPE. e tamén promover un mellor coñecemento da historia. da música e. o cinema. así como a súa distribución por calquera dos sistemas e das canles de difusión audiovisual. que prevé no seu artigo 9 que. as administracións e entidades interesadas conveñen a constitución do Consorcio Audiovisual. darlle pulo á investigación. Comunicación Social e Turismo. complementarias do plan de internacionalización do sector que considera a asistencia a unha selección de mercados audiovisuais para lles dar cobertura aos produtos galegos. da realidade social e cultural galega. é unha entidade de dereito público de carácter interadministrativo. convocou axudas para a promoción de producións audiovisuais a través de internet (convocatoria 2004). Así mesmo o servizo de recuperación traballa nos fondos que compoñen o patrimonio cinematográfico e fotográfico da Galicia. mediante a organización do Foro de Coprodución Galicia-Valencia e Xornadas de Cinema Valenciano en Galicia. así como a integración na coordinadora europea de iniciativas rexionais para o apoio á industria audiovisual: Cinema Rexio ou colaborador no programa de promoción do cinema europeo Cinedays. como o achegamento do cinema ás prisións galegas co programa O cinema no eido social. con patrimonio e personalidade xurídica propia e co fin primordial de contribuír ao desenvolvemento e consolidación do sector da imaxe nesta comunidade. promocionou a coprodución entre produtoras galegas e valencianas. videográfico e fotográfico do CGAI desenvolve labores de control e xestión que inclúen a supervisión diaria dos fondos para asegurar unha boa conservación destes. o Consorcio Audiovisual presta servizos a empresas produtoras que veñen rodar a Galicia a través da Galicia Film Commission. a atención ás persoas que solicitan consultas e o control dos empréstitos a outras institucións. O de Publicacións ocúpase da edición dos catálogos das exposicións. Canto á promoción da actividade profesional e impulso da produción propia e a coprodución. a produción multimedia e a fotografía. e o de Formación xira basicamente arredor de Cero en conducta.1. á formación e ao desenvolvemento tecnolóxico. no Estado español. promover e potenciar a actividade profesional e a creación de emprego neste ámbito. puxo en marcha de accións de promoción do cinema galego no ámbito social. desenvolveu xornadas . Entre as finalidades específicas deste organismo está desenvolver e fomentar a produción e a industria cinematográfica e audiovisual galega. que ve incrementado paulatinamente o seu fondo en formato VHS coas últimas producións do audiovisual galego sobre as que a Xunta ten dereitos de difusión cultural. o vídeo. incentivar o emprego do idioma galego. divulgar as obras audiovisuais galegas no propio territorio. coa colaboración de distintas entidades. da arte. para a potenciación institucional das accións tendentes ao desenvolvemento do sector audiovisual. a Consellería de Economía e Facenda. en xeral. otorgou axudas de apoio a estreas cinematográficas fóra de Galicia (convocatorias 2003 e 2004). en Portugal. do 1 de setembro. 6. especialmente nas salas de exhibición. constituído en 2002. ainda que a participación da primeira é maioritaria. organizou a primeira Semana de Cinema Galego en Arxentina e a Semana de Cinema Arxentino en Galicia. impulsar a produción propia e a coprodución. na Unión Europea e na Galicia exterior.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO culturais. ademais da Guía audiovisual galega: empresas e recursos. A súa existencia vén dada pola Lei 6/1999. O arquivo fílmico. da literatura. do audiovisual de Galicia.

AGAPI. o catálogo de festivais nacionais 2004 e a recente edición de Rodado en Galicia. IVAC. seminarios. festivais nacionais e internacionais. convenios. xornadas de promoción. coa creación dun fondo específico para a coprodución entre empresas arxentinas.. Spain Film Commission. a sinatura de acordos de colaboración. como o primeiro taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia. hai que mencionar a reunión ordinaria da CACI e a extraordinaria de IBERMEDIA en Santiago. FAPAE. a través da Galicia Film Commission (unidade administrativa do consorcio). foros comerciais e festivais de relevancia internacional. a segunda convocatoria do programa de apoio ás páxinas web de produtos audiovisuais con fins promocionais. información e asesoramento. Clúster do Audiovisual Galego). intensificarase a política de comunicación. Está deseñado un Plan de Internacionalización do Audiovisual Galego. como será o caso da terceira convocatoria de axudas ao apoio de estreas de longametraxes cinematográficas fóra da comunidade autónoma. exhaustivo recompilatorio histórico de todas as rodaxes realizadas na comunidade autónoma. coa Au 2005 e coa organización dun encontro de carácter internacional. convocou o primeiro encontro luso-galaico de animación e tomou parte no Programa Raíces.. Na organización de eventos. seminarios e accións formativas. 2004 e 2005) e do Cartoon Forum 2004. a convocatoria de bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual (convocatorias 2003 e 2004). Madrid Film Commission. unha nova edición do Plan de Promoción de Curtametraxes. establécese unha liña de axudas a empresas para facilitar e fomentar a promoción e circulación de empresas e obras audiovisuais galegas en feiras. Anima Transfront. mercadotecnia e prensa de cinema. a colaboración na organización de Mundos Dixitais (2003 e 2004). coma a realización 251 . ademais de distintas sesións informativas sobre o Programa MEDIA. etc. e o establecemento de relacións permanentes con entidades nacionais e internacionais relacionadas co audiovisual (ICAA. a creación de oficinas de promoción de rodaxes en cada unha das deputacións.. Así mesmo O Consorcio Audiovisual ten previsto pór en marcha outras accións innovadoras. como é o caso do estudo estratéxico e intervención na rede para a dinamización do sector da animación no norte de Portugal e Galicia. co obxectivo de coñecer e debater sobre outras experiencias que neste eido se están a desenvolver. xerou varias publicacións. haberá continuidade nos proxectos xa iniciados e abordaranse outros como o desenvolvemento de programas de formación en colaboración coa ECAM e coa Fundación AISGE. Dende a súa constitución. no Cartoon Master of New Technologies (2003. galegas e catalás.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA sobre as oficinas de promoción de rodaxes nas catro deputacións galegas. coa convocatoria do programa Curtas 05. Academia Galega do Audiovisual. ICEX. sen deixar de impulsar a formación de profesionais capacitados para operar en mercados internacionais. En canto aos seus proxectos en curso ou futuros.. festivais. Han ter continuidade accións xa desenvolvidas. sen esquecer o apoio permanente ás accións emprendidas polos colectivos audiovisuais galegos (AEGA. o Seminario mercado exterior do cinema español. EGEDA. Así mesmo é salientable o labor do Consorcio na organización de talleres. Programa Ibermedia. a organización xunto co Master en Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña do curso de posgrao en comercialización internacional de contidos audiovisuais ou a preparación da misión comercial con Brasil (a semellanza das xa realizadas coas Semanas de Cinema Galego e Arxentino). programación de seminarios de carácter internacional e innovador ou a participación no Fondo Raíces. ICIC.. a II edición do Taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia ou a III convocatoria de axudas para bolsas formativas. contémplanse misións comerciais directas e inversas con territorios de declarado interese estratéxico. e accións de promoción da segunda edición do Curtas 04. con organismos e institucións para a organización de foros. coa campaña de presenza institucional nos principais mercados.). a continuidade do Programa Audiovisual nas Aulas.

xunto coa distribución da publicación Rodado en Galicia.) é a empresa pública encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación que son titularidade da Comunidade Autónoma.1.1. videoconferencia. financiado polo Plan de Desenvolvemento Rexional de Galicia 2000-2006.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) O Goberno galego. teletraballo. que son cada día máis complexas e esenciais. prestando soporte e mantemento. Dentro dos obxectivos do CMG está o de proporcionar contidos multimedia á Autopista Galega da Información. O seu obxectivo é a planificación e a xestión do crecemento das redes. coa Autopista Galega da Información asumiu un reto: apostar por un novo modelo de telecomunicacións. así coma coordinación e reserva dos diferentes eventos que se realizan.A. No tocante á liña de publicacións. contidos culturais. Doc´s Galicia 05. a actualización do libro Audiovisual galego 2003 e o Catálogo de festivais nacionais e internacionais 2005. O Centro Multimedia de Galicia actúa coma centro neurálxico da Rede de Aulas. Comunicación Social e Turismo trabállase cara á expansión da Autopista Galega da Información como vehículo de servizos e xeneralizando a súa utilización en teleensino. consciente da necesidade de darlle cobertura ós Servicios de Radiodifusión e Televisión da Comunidade Autónoma. Comunicación Social e Turismo. así como a coordinación dos diferentes cursos e acontecementos que se realizan. Desde a Consellería de Cultura. prestando soporte e mantemento. Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal S. ao tempo que as altas prestacións e a dispoñibilidade do servizo requiren dun manexo global e dun profundo coñecemento . construíu a súa propia infraestructura de telecomunicacións. telemedicina. o taller sobre actuación fronte a cámara ou a programación de cursos da ECAM na Comunidade Autónoma de Galicia ou a realización dun catálogo para a promoción dos documentais galegos. unha infraestructura sobre a que foi creando novas redes e servicios innovadores e pioneiros en Galicia. tanto os que viven nas cidades coma os que viven no medio rural. 6. o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións. promover eventos culturais e dar solucións tecnolóxicas para organizar a información da que dispoñen os diferentes organismos dependentes da Consellería de Cultura. etc. como a Rede Oficial de Comunicacións Móbiles e a Autopista Galega da Información. e dada a difícil orografía do terreo. posibilitando así a súa adaptación ós novos modelos relacionales.4 Centro Multimedia de Galicia A Xunta de Galicia. estimular o desenvolvemento e a formación no mundo do multimedia e o O CMG proporciona contidos multimedia á autopista galega da Información audiovisual.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO do primeiro taller de guións de ficción. O obxectivo desta Rede é facilitar a tódolos cidadáns de Galicia. integrando todas as iniciativas e difundindo os seus contidos na nova sociedade da información. É por isto que a Consellería creou o Centro Multimedia de Galicia (CMG). Este Centro está igualmente ao servizo de calquera iniciativa viable que ofreza contidos adecuados á Autopista Galega da Información e actúa como punto neurálxico da Rede de Aulas. A Consellería de Cultura iniciou no ano 2000 o despregue da Rede de Aulas Multimedia conectadas á Autopista Galega da Información coma un dos proxectos fundamentais da Sociedade da Información. acercar as novas tecnoloxías aos cidadáns galegos dotándoos de medios na área das telecomunicacións. formación cultural e profesional que emerxen da Sociedade da Información. de información. cunha tecnoloxía da que non existían apenas referencias no mundo. co fin de mellorar a cantidade e calidade destes servizos. formación. 6.

deliberación e propostas nesas materias. de conformidade co disposto no artigo 14 da Lei do audiovisual de Galicia. a través da Consellería de Cultura.1. co fin de lles garantir aos usuarios unha oferta de servizos competitivos. do 1 de setembro.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA das esixencias do mercado. Tamén lle corresponde ao Consello Asesor coñecer. cantas medidas considere oportunas no ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. cunha cobertura reforzada por máis de 600 Microrremisores rurais. os conflitos que lle sometan os interesados. A entrada en vigor da Lei 6/1999. operadores. do 13 de xullo. do audiovisual de Galicia. a través do procedemento de arbitraxe. ao ordenar un marco normativo definidor das liñas fundamentais do sector da imaxe en Galicia. mediar e resolver. co fin de potenciar o seu crecemento e o seu desenvolvemento e permitirlles aos cidadáns e aos axentes profesionais e empresariais expresarse cos medios oportunos dentro do noso espazo cultural. Comunicación Social e Turismo. así como neste Libro branco do audiovisual de Galicia. Os seus servizos van dirixidos principalmente cara ás administracións públicas. informar sobre os proxectos lexislativos e regulamentarios en materia de telecomunicacións e audiovisual que sexan competencia da comunidade autónoma e sobre os asuntos relacionados coas telecomunicacións e audiovisual que o presidente do consello someta á súa consulta. así como emitir informe sobre os asuntos que o Consello da Xunta lle solicite ou os que se aborden por propia iniciativa da entidade. creando na súa estrutura comisións sectoriais de operadores. produtoras e. é o máximo órgano consultivo do Goberno galego en materia de telecomunicacións e audiovisual. ao que lle corresponde o estudo. conta con 10 centros de emisión operativos que facilitan unha cobertura superior ao 60% da poboación. creado polo Decreto 307/1995. outra é coñecer e emitir informe sobre as liñas estratéxicas de actuación recollidas no Libro branco das telecomunicacións. entre os que destaca a televisión dixital terrestre (TDT). A lei dálle un pulo máis ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. supón un feito de singular importancia. táctica e operatividade. para a que dispón da Rede de Transporte e Difusión da Televisión de Galicia constituída por 6 Centros Emisores e máis de 130 Retegal é a encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación de titularidade pública Centros Reemisores. atribúenselle ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual funcións de arbitraxe na resolución dos conflitos que poidan xurdir entre operadores. Unhas das atribucións do Consello Asesor é propoñerlle á Xunta.8% da poboación galega. Igualmente entra dentro seu ámbito a cualificación e o autocontrol en relación 253 . Esta Rede posibilita a cobertura e o servicio ó 99. a todas as empresas ou entidades que necesiten a creación de redes privadas. Un dos principais clientes de Retegal e a CRTVG.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual O Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. Por outra banda. mediante a instalación e posta en servizo da Rede de TDT de Frecuencia Única na Comunidade Autónoma (Rede SFN-Ga) que. difusores de radio e televisión. usuarios e empresas relacionadas coas distintas actividades e propiciando o autocontrol dos axentes do sector no respecto aos principios que rexen a súa actividade e os dereitos fundamentais e liberdades públicas. e abranguen un amplo espectro capaz de cubrir todo o ciclo de vida dun proxecto: estratexia. 6. administracións e usuarios. Unha xestión global e un profundo coñecemento dos estándares en servizos de información e telecomunicación fan que Retegal continúe innovando e implantando novos proxectos e novas tecnoloxías. en xeral. ademais da cabeceira de codificación e multiplexación para catro programas de vídeo.

industria. sociedade da información e do coñecemento. agravadas pola súa condición de sector en fase claramente expansiva e de recente creación. Trátase dun ente cunha ampla autonomía de xestión.1. propiedade industrial. Industria e Comercio é o órgano da Xunta ao que lle corresponde o exercicio das competencias e funcións nos ámbitos da investigación. nunhas condicións específicas propias que se ven. ademais. desenvolvemento e innovación. infraestructuras da calidade e tecnolóxicas. Na actualidade. coordinación. Coa creación do IGAPE. As compañías do sector audiovisual. o IGAPE creou un programa de préstamos destinados ao financiamento de produccións audiovisuais para as compañías domiciliadas en Galicia que participen maioritariamente no proxecto. ademais de poder acollerse ás axudas de carácter horizontal habilitadas polo IGAPE. Industria e Comercio A Consellería de Innovación. Pola súa banda. dotado de estruturas organizativas flexibles e áxiles para a interpretación das necesidades empresariais e o apoio á iniciativa privada. concéntranse nun mesmo órgano todas as iniciativas e programas de promoción e fomento do desenvolvemento que emanan da administración galega. A Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial encárgase da planificación. Atendendo ás necesidades e características específicas de financiamento do sector. 6.8 Consellería de Innovación. consumo. así como a planificación. das infraestructuras dos servicios industriais do solo empresarial e residencial. comercio interior e exterior. telecomunicacións e sociedade da información e do coñecemento. e que se concreta nas dificultades para acceder ós recursos financeiros necesarios para o desenvolvemento das súas produccións. en colaboración coa consellería competente en materia de política territorial. telecomunicacións. 6. calidade .1. Deste xeito.7 Consellería de Economía e Facenda O Instituto Galego de Promoción Económica (IGAPE) é un organismo dependente da Consellería de Economía e Facenda da Xunta que se crea por Lei 5/1992. formativo ou de infraestrutura das empresas galegas. cuxo obxecto social principal é a administración e xestión dos fondos de capital risco Emprende e Adiante e dos activos de Sodiga. en maio de 2002. artesanía. XesGalicia é unha sociedade xestora de entidades de capital risco. programas e accións de estructuración sectorial. sociedad autonómica de capital risco. constitúese como un órgano de acción pública directa no ámbito da oferta de servizos de alto nivel e como un mecanismo de integración dos sectores económicos e sociais. a sociedade mantén participacións en varias empresas do sector audiovisual. participada maiormente polo IGAPE e a Xunta. execución e seguimento das competencias e funcións da Consellería en materia de tecnoloxía. participando nun mínimo do 20%. potenciando os seus investimentos en innovación e tecnoloxía. esta liña de préstamos ampliouse en 2003 mediante a implantación dun sistema de anticipos a curto prazo. desempeñen a producción executiva da mesma. do 10 de xuño. ou que. contan cunha liña específica destinada a paliar unha das principais problemáticas ás que se enfrontan as empresas que desenvolven a súa actividade neste sector. como entidade de dereito público con personalidade xurídica e patrimonio propio e plena capacidade de obrar para o cumprimento dos seus fins. enerxía. Como instrumento para a promoción e o fomento do investimento produtivo en Galicia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cos contidos dos medios de difusión audiovisuais específicos do ámbito da comunidade autónoma. innovación nos sectores industriais. minería. estimulando as exportacións dos seus produtos e achegando solucións a problemas específicos de tipo técnico.

que asumiu as competencias da antiga Secretaría Xeral de I+D: a ordenación. na Lei 7/1983. en colaboración coa Consellería de Cultura. A Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais. de calquera índole. niveis e graos. á creación e consolidación dunha eficiente infraestructura tecnolóxica ó servicio da mellora da competitividade industrial. centros. con capacidade para deseñar modificacións e ampliacións dela. de calquera índole en materia de tecnoloxía e á elaboración. polo que se aproba o Estatuto de Galicia. deseño industrial e artesanía 268. do 15 de xuño. 270 Como órgano oficial de referencia dos diferentes sectores económicos para o seguimento da información e os indicadores das medidas das que ten atribuída a súa execución a dirección xeral. 268 En todo caso. execución e control de programas destinados a promover e fomenta-la incorporación das novas tecnoloxías da información e comunicación na sociedade galega en xeral. 255 . ó fomento dos vínculos de relación entre as empresas e as entidades ofertantes de tecnoloxía. de réxime das fundacións de interese galego (modificada pola Lei 11/1989. planificación. proposta. a elaboración.1. o exercicio das competencias e funcións no ámbito das telecomunicacións entenderase sen prexuízo daquelas que lle corresponden á consellería competente en materia de comunicación social no referente ás infraestructuras propias de telecomunicación. entidades e institucións públicas e privadas. do 6 de abril. na Ley estatal 13/1986. de Fomento y coordinación general de la investigación científica y técnica e na Lei galega 12/1993. coordinación. execución. conta con competencias na elaboración dos programas de FP e ensinanzas consideradas especiais. Comunicación Social e Turismo. modalidades e especialidades. o recoñecemento. a promoción e o ensino da lingua galega. tutela e rexistro das fundacións docentes de interese galego . dependente desta Consellería. no exercicio das súas competencias específicas. á elaboración. a Dirección Xeral de Investigación e Desenvolvemento. na Lei 3/1983. entidades e institucións públicas e privadas. centros. proposta.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria é o departamento do Goberno galego que xestiona competencias e funcións en materia de planificación. regulación e administración do ensino regrado en toda a súa extensión. a presidencia do Consello de Administración da sociedade anónima Centro de Supercomputación de Galicia e a xestión e utilización da rede de ciencia e tecnoloxía de Galicia (RECETGA). Desenvolvemento e Innovación Tecnolóxica. teña incidencia no ámbito do desenvolvemento das infraestructuras de telecomunicacións e da sociedade da información e do coñecemento. de ordenación do sistema universitario de Galicia e nas leis orgánicas reguladoras do sistema educativo español. seguimento e difusión de estudios e estatísticas en materia de desenvolvemento tecnolóxico. de 14 de abril. execución e seguimento das competencias en materia de fomento da investigación que ten atribuídas a Comunidade Autónoma de Galicia 271 . programación. do 22 de xuño. 271 En virtude do establecido no artigo 27. a coordinación 272 do sistema universitario. de conformidade co establecido na Lei orgánica 1/1981. 269 Así como a coordinación e seguimento das actuacións de calquera organismo da Xunta de Galicia que. 272 Todo isto. No 2003 creouse. do 20 de xullo) . a xestión do Plan Galego de Investigación. dentro desta Consellería. as súas funcións son a proposta da normativa e a planificación relativa ao exercicio das competencias da Xunta de Galicia nesta materia e nas telecomunicacións. radiodifusión e televisión. 6.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA e innovación na xestión. En canto á Sociedade da Información e do Coñecemento. á actuación como órgano de relación e participación con organismos. coordinación. En materia de Tecnoloxía as súas funcións refírense á proposta da normativa relativa ao desenvolvemento tecnolóxico dos sectores industriais. do 6 de agosto. en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións no ámbito competencial da Xunta de Galicia e a planificación e desenvolvemento das actividades do Observatorio Tecnolóxico de Galicia 270 . a actuación como órgano de coordinación e participación dos organismos. de normalización lingüística.19º do Estatuto de Autonomía de Galicia. execución e control de programas destinados a fomenta-lo desenvolvemento de tecnoloxías propias e a incorporación de tecnoloxías da información e das comunicacións ós sectores industriais. a planificación e xestión das accións no ámbito da sociedade da información e do coñecemento e a súa promoción no conxunto da sociedade galega 269 . de Fomento da investigación e do desenvolvemento tecnolóxico de Galicia.

colocación e orientación laboral. ciclo superior de produción de audiovisuais. sobre accións de apoio á formación e actualización do persoal docente das universidades galegas e sobre accións de apoio económico ós estudantes universitarios. Identificar e definir con rigor a competencia profesional necesitou dunha profunda análise do sector e a aplicación dunha metodoloxía específica. 6. política laboral. tanto de carácter oficial e de validez en todo o territorio nacional coma os conducentes a títulos conforme ao sistema vixente nos países estranxeiros. na articulación e implementación dos programas. a análise e a prospectiva do mercado de traballo. así como da estatística. con carácter experimental. foron froito do esforzo conxunto dun grupo de profesionais do sector e a Administración.1. Así mesmo. que conta con catro ciclos de grado superior (ciclo superior de realización de audiovisuais e espectáculos. planificación e execución das competencias en materia de universidades e ensinanzas universitarias. plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional no eido da ensinaza regrada así como na atención ás necesidades formativas das persoas adultas. asume a ordenación. e é competente na implantación de estudios universitarios. e en xeral. As cualificacións profesionais que se obtiveron. a adecuación dos equipamentos e instalacións destinadas á docencia desta ensinanzas. O Consello Galego de . ciclo superior de imaxe. relacións laborais. radio e espectáculos e ciclo superior de son) e un de grado medio (laboratorio de imaxe).10 Consellería de Asuntos Sociais. a través do Instituto Galego das Cualificacións abordou. Emprego e Relacións Laborais A Consellería de Asuntos Sociais. A Dirección Xeral de Universidades. existe a familia profesional de Comunicación. continua. contando coa colaboración da Consellería de Cultura. dependente tamén da Consellería de Educación e Ordenación Univeritaria. ocúpase da formación profesional ocupacional e intermediación no mercado laboral. coordina o proceso de incorporación dos estudantes ao sistema universitario de Galicia. Comunicación social e Turismo. na articulación e implementación dos programas. seguridade e saúde laboral e cooperativas. aproveitando esta experiencia anterior. así como das organizacións e asociacións empresariais e sindicais máis representativas tanto a nivel estatal como autonómico. Tamén é competente na implantación efectiva do Sistema Nacional das Cualificacións Profesionais. no período 2002-2003. dependente desta Consellería. A Dirección Xeral de Formación e Colocación. tanto de traballadores como de empresarios. da planificación da formación continua. na orientación e no sistema nacional de cualificacións profesionais. o Instituto Galego das Cualificacións está a participar na elaboración das cualificacións profesionais que formarán parte de un Catálogo Nacional. Imaxe e Son. unha complexa tarefa de aproximación á realidade productiva deste sector para identificar aqueles perfís profesionais que se estaban a demandar e que constitúen así un referente común de competencias que se orienta a todas as accións de formación profesional (regrada . esta Dirección Xeral. un total de 24. Emprego e Relacións Laborais é o organismo a traveso do cal a Xunta desenvolve as súas competencias en materia de servizos sociais de atención primaria. políticas activas de emprego. análise recollida no estudo Estudo de necesidades formativas no sector audiovisual en Galicia. na emisión de informes sobre a autorización.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO na determinación das normas e das orientacións precisas para a súa efectividade. e en atención ás súas necesidades. Desenvolven así mesmo competencias en materia de expedición de certificados de profesionalidade e no procedemento para a avaliación e acreditación da capacitación da poboación activa de Galicia. plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional nos eidos da formación ocupacional. ocupacional e continua). Dentro da oferta formativa desta Consellería. En apoio ao audiovisual coma unha das industrias estratéxicas para a economía galega. Actualmente.

da empregabilidade e das posibilidades de inserción laboral dos traballadores desocupados é a oferta formativa de formación profesional ocupacional que anualmente se lanza tanto través dos seus centros propios como a través da rede de centros homologados dos que dispón. Ronaldinho. Dende que o equipo La Casa de la Troya percorreu a capital galega a golpe de claqueta. creada en outubro de 2001. Ata o 2001 non se volve oír o estrondo da claqueta dunha gran produción en Compostela. o Camiño de Santiago foi declarado a primeira ruta cultural europea e o casco histórico de Santiago de Compostela. como por mar ou por aire. unha sociedade na que conviven vellas tradicións coa constante evolución cultural. Foi un plano fugaz. Esperando. converténdose nun auténtico percorrido turístico por Santiago e outras localidades galegas 273 . na praza do Obradoiro. As infraestruturas garanten. Frank Sinatra. con pequenos e grandes ríos. así como de hoteis. de Stanley Kramer. Juan e Júnior. e os españois José Nieto e Carlos Larrañaga. información sobre as infraestruturas de acceso aos lugares de rodaxe. Patrimonio da Humanidade pola Unesco. en función do proxecto audiovisual para realizar. Marta Etura. Laura Mañá e Rosa Álvarez que relata a vida dun escultor que regresa a Compostela para descubrir o seu pasado. mineiros e costeiros. unha vez que nos atopamos dentro dela. mediación e axuda na tramitación nas solicitudes ás distintas administracións públicas estatais. máis de medio centenar de directores elixiron Compostela como escenario 274 . en concreto. a cidade apenas se apreciaba nos momentos finais. igual que o que inseriu Luis Buñuel en La Vía Láctea. Unha das superproducións máis soadas foi Orgullo y pasión. Na década dos setenta. en 1981. A través de ambos os dous organismos preténdense atraer produtoras de todo o mundo para facer promoción da comunidade e. entre outras funcións. de propoñer a adecuación dos contidos formativos da oferta de FP ás necesidades do mercado laboral e informar sobre as necesidades de actualización das cualificacións profesionais. urbanas e rurais. A película de Alejandro Pérez Lugín foi un dos maiores éxitos da incipiente industria cinematográfica dos anos 20. estaba protagonizada por Cary Grant. Con estes antecedentes nacían en 2001 a Galicia Film Comission e a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC). provinciais e locais. A Promesa ou anuncios publicitarios como o da Liga de Fútbol Profesional que protagonizou. A fita. Luis Tosar. O lapis do carpinteiro. rexionais. un filme estreado en 1957. Por outra banda. 273 274 A fita de 1924 foi restaurada polo Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) en 2003 e estreada con todas as honras en Cineuropa. Pouco despois. que coincidan coa data e lugar de rodaxe. protagonizada por Juan Diego Botto. 6. dirixida por Óscar Ladoire. A contratiempo inclúe unha escena no anfiteatro do cinema Yago. En 2003. Aínda que toda a película se desenvolvía ao longo do Camiño. en 1985. etc. paraxes costeiras e de interior. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos: a riqueza de matices que define o noso país móstrase na gran diversidade que posúe: diversidade climatolóxica. A praza do Obradoiro converteuse nun emblemático estudio figurando na película como un mercado en plena Guerra da Independencia. directorio de empresas de servizos audiovisuais situadas en Galicia e datos sobre promocións en hospedaxes. Sofía Loren. montañosas e planas. Xavier Villaverde elixía outra vez Santiago para Trece badaladas. A oficina de promoción de rodaxes Galicia Film Comisión é unha unidade administrativa do Consorcio Audiovisual de Galicia. xogador do Fútbol Club Barcelona. de 1969. a cidade como estudio de gravación de cinema. Elvira Mínguez. que será a encargada. unha produción de Fernando Trueba. trasladou a Praterías o ambiente de 1936 para recrear a historia de Manuel Rivas. Outra vía desenvolvida por esta Dirección Xeral para conseguir un incremento da competencia. chegaría á cidade. alugamento de coches.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Formación Profesional intervén na constitución da Comisión sectorial de Cualificación e Formación Profesional neste sector. de vexetación espesa e de pastos. tanto por terra. servizos de hostalería. de Antón Reixa. outra rodaxe famosa en Compostela desatou a paixón dos fans de Os Brincos. 257 . e tamén a mobilidade a través de toda a súa extensión. Entre os servizos que presta figura a asesoramento na selección de localizacións. fluvia.11 As Film Comission galegas Hai máis de oitenta anos que Compostela se vestía por primeira vez con atrezzos de cinema para converterse no escenario de La Casa de la Troya. o acceso dende calquera punto do mundo a Galicia.1. etc. Entre as rodaxes da última tempada figuran películas Galatasaray-Depor.

Cada sección e arquivo ten programas de investigación específicos. co obxectivo de multiplicar a presenza da cultura galega na rede e achegala a sectores de poboación onde a lingua está en retroceso. fundada no ano 2001 polo Concello do que depende. como lingua. Tal e como contempla o Plan de Internacionalización do audiovisual galego. empresas de servizos relacionadas co audiovisual. figuran varias relacionadas co mundo audiovisual. da nosa industria e da nosa produción é Galicia Film Commission. de carácter bianual. 6. O Plenario intégrano representantes de diferentes institucións e persoeiros da cultura e as seccións están compostas por profesionais e investigadores nas materias respectivas. o Consello crea culturagalega. como xeografía.filmcommissiondegalicia. de titularidade pública e que é xestionado por INCOLSA.culturagalega. patrimonio natural. Así o Arquivo da Emigración Galega investiga sobre o fenómeno histórico das grandes migracións galegas. o Arquivo Sonoro de Galicia preserva o legado musical e sonoro do país. así como converter a web nun instrumento de traballo e de toma de decisións para os actores do mundo cultural. a través de novas técnicas narrativas xornalísticas e un xeito innovador de presentación. No ano 2000. O Informe da comunicación. Pola súa banda. editado pola Sección de Comunicación do Consello da Cultura . así como estimular e consolidar a industria cinematográfica e audiovisual e todos os servizos que dela se derivan. O soportal AVG (www. patrimonio histórico ou dereito. Patrimonio de la humanidad. ciencia.org/avg/) é un espazo web destinado á promoción e difusión das producións e os profesionais do sector audiovisual para público xeral e especializado. empresas de produción e servizos de produción.1.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual O Consello da Cultura Galega é unha institución (estatutaria) nodal rexida por un Plenario e composta por seccións e arquivos. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos Anteriormente á creación Consorcio Audiovisual.culturagalega. A Lugo Film Commission é unha oficina de promoción de rodaxes creada mediante convenio subscrito entre o Consorcio Audiovisual de Galicia e a Fundación TIC e promovida pola Excma. así como documentos de relevancia para a industria.org (www. xa estaba en funcionamento a Film Commission Virtual de Galicia (www. AVG conta con extensos arquivos de catálogo promocional de películas. O agasallo de Silvia. comunicación. Deputación Provincial de Lugo. O seu principal obxecto é facer promoción da cidade a través do fomento da cultura da imaxe. directores. o Centro de Documentación Sociolingüística de Galicia almacena cuestións relacionadas coa lingua galega e a súa presenza na sociedade. hospedaxe. unha base de datos que facilita o acceso dos produtores audiovisuais á información necesaria para a toma de decisións relativas á realización dunha rodaxe nun determinado territorio. empresa municipal de Turismo.org). que desenvolve o Consorcio Audiovisual de Galicia e que conta co apoio do sector. o portal de divulgación cultural. Dentro das moitas actividades desenvolvidas polo Consello.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Algunhas das producións ás que prestaron os seus servizos son A vida que che espera. e o Arquivo de Comunicación segue de preto a produción e creación de medios de comunicación locais. climatoloxía. Os arquivos son programas específicos destinados á preservación e recuperación da memoria cultural. técnica e sociedade.org). Trátase dun portelo único para a produción audiovisual na cidade de Santiago de Compostela. a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC) é unha oficina de promoción audiovisual sen ánimo de lucro e con vocación de servizo público. actores. etc. a marca que se usa cara ao exterior para a promoción da nosa Comunidade Autónoma.

mantivo como aliados a Compañía de Radiotelevisión de 259 . Tamén funciona como centro de referencia para outros emprendementos parellos en universidades e institucións do Estado español e de Europa.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galega. etc. se desenvolve no seo do Departamento de Ciencias da Comunicación da Facultade compostelá. O estudo da integración sectorial transrexional Galicia-Norte de Portugal e mais a elaboración e publicación de informes bianuais sobre o estado do audiovisual é outra das súas aplicacións. Constituída no 2003. O Observatorio do Audiovisual (ODA) da Facultade de CC. Desenvolve a súa actividade nunha dobre vertente dentro do sector audiovisual: educación e formación/produción e promoción. o CCG continúa a catalogación dos fondos audiovisuais de Televisión Española en Galicia. recolle coa análise de especialistas o estado do hipersector no ámbito industrial e de produción. a comunicación local e a produción propia. a súa catalogación e a actualización permanente dunha base de datos e dun documental arredor deste sector da industria da comunicación e da cultura. Para iso. ademais. xurdiu para facer o seguimento sistemático da produción. destacan a inminente aparación de un novo Informe da Comunicación bianual. profesionais. Cronoloxía e posicións perante o desafío dun novo modelo audiovisual en probas de imprenta. de maneira que se contribúa a mellorar a formación relativa a estas tecnoloxías na provincia de Lugo. Dende a súa posta en marcha. promover e levar a cabo actividades dirixidas ao fomento da educación. a creación das emisoras públicas. O portal da AVG difunde e promociona as produccións e profesionais do sector Tamén o Libro branco da cinematografía e artes visuais achega reflexións e datos sobre a situación do ámbito da imaxe en Galicia dende diferentes puntos de vista: produción. así como o impulso e consolidación da denominada sociedade do coñecemento ou sociedade da información. Dentro dos proxectos do Consello no eido audiovisual. sen ánimo de lucro. dispón da Escola de Imaxe e Son de titularidade privada e do Centro de Produción de Programas para TV. ambos os dous lucenses: Francisco Campos (director xeral da CRTVG) e Julio Fernández ( responsable do grupo Filmax). abríndose dende xa á consulta directa dos seus arquivos. Esta Fundación quere consolidar a oferta formativa de formación profesional regulada e ocupacional na familia profesional de imaxe e son e iniciar actividades de formación continua. a súa creación foi promovida pola Deputación Provincial de Lugo e nela están representados membros dos grupos políticos con representación na institución provincial. o proxecto Tres décadas de televisión en Galicia. proxectos en curso e servizos. tecnolóxicos. temáticas. a iniciativa de profundar na relación cos axentes do sector e na difusión co público a través da difusión web e noutros formatos e. Forman parte. clasificada como benéfico-docente e sobre a que exerce o protectorado a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. do padroado como profesionais de recoñecido prestixio. que analizará a evolución do medio no país dende os primeiros receptores. a investigación e o desenvolvemento das TIC. de mercado e nacionais. finalmente. intervención da Administración. A fundación ten como obxectivo prioritario fomentar. a partir de vectores lingüísticos. A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e a Comunicación (TIC) é unha entidade. elaborado pola Sección de Comunicación. O ODA é un dos resultados prácticos da liña de investigación sobre política audiovisual europea que. modo de financiamento e circulación das obras cinematográficas e audiovisuais galegas. da Comuniación da Universidade de Santiago de Compostela. Ao mesmo tempo. manter vinculadas á escola actividades de produción profesional no sector da televisión local e desenvolver actividades de formación audiovisual en colectivos de mozos e minusválidos e desenvolvemento de materiais de formación para niveis educativos.

exhibición e consumo cultural. produción. cidade universitaria.500 m2. Os espazos para recepción e catalogación e para os equipamentos de microfilmación e dixitalización completarán o recinto. dun depósito central de libros con capacidade para máis dun millón de volumes. pretende construír unha serie de centros integrados e agrupados dedicados á conservación. conferencias e proxeccións. Levantarase en seis plantas. con centros de pesquisa da Universidade de Gales (Bangor) e Irlanda (Galgway). en calquera soporte e dotándoo dos medios técnicos de documentación sonora. ademais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Galicia e o Consello da Cultura Galega. O edificio proxectado por Eisenman para a Biblioteca concilia o monumental da súa escala cun deseño humanizado á medida dos usuarios. e contará con diferentes salas de lectura e de investigadores cunha superficie superior a 2. así como mostrarlle a sociedade e cultura galegas dende un punto de vista innovador e de futuro. O rico patrimonio audiovisual galego integrarase nun centro de arquivo e exposición fotográfica.000 m . nacionais ou estranxeiras. Concluída unha fase na que o ODA foi unha aplicación dos proxectos europeos TV e interculturalidade. creando un grande arquivo de imaxe. cunha altura total de 42 m. Estes centros servirán como lugares de estudo e investigación. A Hemeroteca. a Idade Moderna e a Idade Contemporánea. senón tamén na utilización dos máis modernos sistemas de almacenamento. foros de debate e exposición das mostras máis representativas do sector artístico. Tamén se disporán salas de exposicións temporais e versátiles. o Observatorio pasa a ser o sitio do grupo de investigación de Estudos Audiovisuais do Departamento de Ciencias da Comunicación. capital administrativa e política de Galicia e eixe neurálxico de comunicacións. a Galicia romana. empregando as técnicas e soportes máis modernos. iniciada en setembro de 2002. un auditorio e seminarios para cumprir coa súa función formativa. e máis Towards a minority languages integrated TV system.200 m2 de áreas de depósito. non só dende o deseño arquitectónico. a imaxe e o son de Galicia ao longo da historia. contará con máis de 1. visionado. a Idade Media. selección. disporá. arquivo. este centro pretende ser un complemento das extensas coleccións e museos que se atopan ben consolidados na comunidade autónoma. A proposta elixida foi a presentada polo arquitecto Peter Eisenman ao concurso internacional de arquitectura convocado pola Goberno galego no ano 1999. busca e transmisión de datos . voz e música. Unha delas é a dedicada ao traballo. O proxecto museolóxico incorpora salas permanentes de carácter interactivo nas que se expoña a historia galega secuenciada. ao tempo que acollerán congresos. en todo o mundo. seminarios. iniciado en 1999 pola Xunta de Galicia. así como das distintas bibliotecas galegas. Ademais. Noutro eido. Este edificio estará integrado por tres áreas interrelacionadas. dotados do máis avanzado nivel tecnolóxico para aproveitar as inmensas posibilidades da sociedade da información. o proxecto Galicia Imaxe permitirá preservar. o proxecto da Cidade da Cultura. A Biblioteca e a Hemeroteca son unha resposta de vangarda na súa 276 concepción. co banco de fotos históricas e actuais de Galicia. en parcería coas Universidades de Rennes e Aberystwyth. meta do vello continente. Acollerán o patrimonio bibliográfico e hemerográfico de Galicia e prestaranlle especial atención á recuperación dos fondos dispersos en institucións culturais e entidades públicas e todas as doazóns e legados de arquivos e bibliotecas de personalidades da cultura galega 275 . a través de cinco épocas distintas: os primeiros asentamentos e o mundo celta. O plan xeral do edificio pretende achegar á sociedade o coñecemento e uso das posibilidades que ofrecen as novas tecnoloxías audiovisuais e da comunicación. pola súa significación como centro cultural de transcendencia europea e universal. Incorporará áreas expositivas de libros de interese. Deste modo. montaxe e distribución máis innovadores. pola súa singularidade conceptual e plástica e pola súa excepcional sintonía co lugar. investigación e restauración. actualizar e difundir de forma innovadora. Santiago de Compostela é a cidade elixida para acoller a Cidade da Cultura. 276 275 A biblioteca e a hemeroteca virtuais permitiranlle ao visitante acceder mediante sistemas informáticos á consulta dos seus propios fondos documentais. . 2 Cada un dos edificios do proxecto ocupará unha superficie próxima aos 14. Deste modo.400 m2 destinados a salas de lectura e 1.

na actualidade. etc. Isto converteunos nuns interlocutores válidos e representativos e. cunha altura total de 50 m. como tal. a investigación. contaba no momento da sinatura dos seus estatutos con 7 socios fundadores. aínda que en pouco tempo foron uníndose algunhas das empresas máis relevantes de produción audiovisual e multimedia de Galicia e. ballet. Constituída o 19 de decembro de 1994. tales como asesoramento dos socios. etc. etc. así como por multinacionais tecnolóxicas. etc. técnicos de imaxe e son. Con estas pautas de funcionamento. restauración de películas. o que deriva en beneficios económicos. ten 33 socios. salas de experimentación en multimedia e videoxogos. ademais de facer posible a realización de producións propias. ademais de participar en diversos foros e mercados internacionais do sector. debido aos efectos de arrastre.2.000 m2 e o resto de instalacións posibilitarán a presenza dos grandes espectáculos operísticos das compañías internacionais e permitirán albergar concertos sinfónicos. 261 . musicais. Finalmente. 6. dobradores. Ademais das actividades internas da asociación. infraestruturas básicas e funcionamento…). Outra das área é a consagrada ás novas tecnoloxías vencelladas co ocio. salas de proxección 2D en proxección plana e esférica e 3D.1 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS Asociación Galega de Produtoras Independentes A máis antiga das organizacións empresariais do audiovisual galego é a Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI). etc. a política da asociación foi encamiñada á utilización dos recursos locais. xestión de subvencións. contribúese a promover a cultura e a lingua galega. sociais e culturais. preténdese o aproveitamento máximo daqueles medios técnicos e humanos que posúe a Comunidade Autónoma galega. na área expositiva terán cabida as exposicións sometidas a unha renovación permanente de contidos. Contará cun cinema dinámico.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA potenciarase a conservación do patrimonio audiovisual coa catalogación e estudo de obras. Este teatro contará cunha superficie superior a 25. para que a maior parte do valor engadido quede aquí 278 . fotógrafos. 278 Ao mesmo tempo. en sete plantas. O dinamismo da asociación e dos diferentes membros de AGAPI maniféstase así na súa apertura ao exterior. tanto en España coma no mercado internacional. alcanzar unha difusión e promoción da cultura galega. existirá un auditorio secundario con auditorio para 450 espectadores. Esta ampla zona pretende ser un escaparate que proxecte o máis vangardista no campo do audiovisual e contidos multimedia realizados polas empresas galegas. A cidade complétase coa dotación dos equipamentos necesarios para conseguir un lugar propicio para o estudo. buscando e establecendo colaboracións con empresas e entidades. que se traducen en cursos 277 O escenario en cruz de case 2. AGAPI acometeu outros labores no eido formativo.000 m2. iniciativas comunitarias. tanto humanos (actores. Desde o principio. adquisición de fondos. O obxectivo principal de AGAPI é potenciar a industria da imaxe en Galicia e con iso. simuladores de realidade virtual.550 persoas e un foso de orquestra para 107 músicos. como Galicia dixital ou O camiño de Santiago virtual.2 6.. o traballo e a difusión e promoción da cultura galega. A máis antiga das organizacións empresariais do sector é AGAPI Agapi é tamén membro da Federación de Asociaciones de Producción de España (FAPAE) e mantén un estreito contacto coa Entidad de Gestión de Derechos Audiovisuales dos produtores españois (EGEDA). Entre as principais achegas da Cidade da Cultura está a construción dun teatro que acollerá as grandes representacións de ópera e grandes estreas cinematográficas 277 . xunto co auditorio principal con capacidade para 1.) coma físicos (equipos técnicos. desempeñaron un papel fundamental fronte ás institucións e constituíronse nunha das pezas clave no despegue do audiovisual galego.

. S. con grandes empresas pero tamén produtoras moi pequenas. a organización de cursos de formación do programa de accións complementarias do Plan FIP/FSE. Entre as iniciativas acometidas por AGAPI nos últimos tres anos destaca o Plan Estratéxico do Sector Audiovisual Galego 2002-2005. participación na posta en marcha do Clúster do Audiovisual Galego e edición do informe Estudo para avaliar a viabilidade para producións audiovisuais e multimedia de títulos do fondo editorial galego. C. confección de un catálogo promocional. Anxo Fernández P. Anos 2002 e 2004. S. Pórtico Comunicación Producciones Vigo. constituída en xullo de 2001. convoca premios do audiovisual galego e potencia a asistencia a feiras. Hai que mencionar así mesmo o desenvolvemento de contidos para os mercados internacionais: formatos e programas con guión. S. A. Ibisa TV. a convocatoria de xornadas informativas sobre financiamento e xustificación de subvencións.. edita un boletín informativo. para dar a coñecer as noticias que o sector audiovisual xera na propia comunidade autónoma. Atlántico Films Bren Entertaiment. 6. L.C. S. Socios de Agapi Acuarela Comunicación.L. Dygra Films EAF Producciones Estudio 99 Formato Producciones.L. A. Zenit Televisión Fonte: Elaboración propia. Para os vindeiros meses.L. Área 5. por nove importantes empresas do sector audiovisual galego.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual A Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual (AEGA).2. ten como principais obxectivos fomentar a relación entre os seus asociados. coa asistencia a feiras e mercados internacionais de referencia e o estudo do impacto da vindeira revolución dixital no sector galego da imaxe. No que se refire á promoción do audiovisual e da cultura galega. Ringo Rango Servicios Audiovisuais Galegos Saga TV Sodinor.L. L. seminarios sobre financiamento do audiovisual ou escritura de guións en equipo para televisión ou colaboración con Cero en Conduta. Cies Comunicación Continental Producciones Deboura Cultural. S. vinculadas a maioría aos grandes grupos de comunicación galegos e con intereses máis ou menos comúns. velar polos seus intereses nos pertinentes foros e promover e impulsar o desenvolvemento e internacionalización dun sector estratéxico.L. S. Interacción. convoca encontros de profesionais e empresas produtoras. a organización do ciclo de cine 10 anos de produción independente galega. S. realización de foros informativos. S. Studio XXI Triade Uno TV. AEGA xurdiu como consecuencia da extraordinaria evolución e crecemento da industria galega da imaxe.L. S.M. L. As características das compañías que a integran explican a súa escisión de Agapi. S. Milou Films Lúa Films Mara Producciones Mediarte y Comunicación de Galicia.L.L. Off Filmes. como é o audiovisual. S. asistencia ao MIPCOM 04. a partir dos datos da web da asociación. Son empresas fortes cun gran volume de produción. Grandola Nova.L. Aldea Films. S. AGAPI conta con unha páxina web e a revista Digital.L. S. que edita a asociación quincenalmente.I. No ámbito multimedia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisuais de formación continua. S. os principais proxectos están relacionados coa promoción e internacionalización do audiovisual. A heteroxeneidade de AGAPI.1 Factoría Audiovisual. Vaca Films Vía Láctea Filmes Video Zetra. como unha escisión de AGAPI. S.

Voz Audiovisual.A. na potenciación da colaboración entre empresas de produción audiovisual para a realización de coproducións e todo tipo de proxectos en común e na planificación de accións para a expansión da industria galega no exterior. AEGA conta con 11 compañías asociadas.100 m . 263 . en opinión de Isabel Sempere279.L. La Región TV. (2005): Os profesionais. L. Filmanova. e constitúen. a formación en materias de internacionalización e novos mercados para todo o sector. S. a promoción internacional do noso audiovisual. dotados cos máis modernos equipos. películas para cine e televisión. L. Consello da Cultura Galega. a aparición dunha entidade que prima os intereses dos grandes e as súas expectativas de expansión. TV7.3 Clúster do Audiovisual de Galicia Un cluster empresarial é un agrupamento de empresas da mesma actividade que teñen unha estratexia común. As empresas de AEGA suman 12 platós de entre 100 e 2 1. As actividades da asociación céntranse fundamentalmente na defensa dos intereses dos asociados. Telecable Compostela. L. S. Entre os seus proxectos futuros cabe destacar a celebración dunha Xornada sobre a Producción Audiovisual en Galicia e as Televisións Xeneralistas. L. a organización de dous foros de coprodución audiovisual (mercados de proxectos) na Comunidade Autónoma de Galicia e as iniciativas para facilitar a entrada da súa produción televisiva nas principais cadeas xeneralistas e novos modelos de televisión (obxectivo primordial de AEGA para o 2005). un gran paso para internacionalizar a producción audiovisual galega. 279 Sempere. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos tres anos figuran os Seminarios sobre marketing e promoción audiovisual (2002) e A propiedade intelectual no sector audiovisual (2002). E aquí é onde entra o clúster. Fonte: Elaboración propia. 6. L. pola implicación da Administración a través de medidas que afectan a cinco consellerías e que desenvolveu un nivel normativo coa elaboración e publicación da lei que regula o sector e que recolle figuras como o consorcio ou o propio clúster. feiras e mercados internacionais. que era o que afectaba as empresas que canalizan e lles poñen cifras económicas aos filmes e formatos audiovisuais. S.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA provocou quizais. CTV. S. A. Producciones A Modiño. moi especialmente a través da fórmula da coprodución. S. S. a asistencia a festivais. e polo interese da comunidade de artistas que forman o sector reunidas na Academia Galega do Audiovisual. publicidade e series de ficción. Socios de AEGA Adivina Producciones. organizándose en redes verticais e horizontais co propósito de elevar os seus niveis de productividade. por outra parte. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia.A. a partir dos datos da web da asociación. Na actualidade. O Clúster do Audiovisual de Galicia xorde nun momento propicio para o desenvolvemento do sector: no eido administrativo. nos que se gravan programas para a televisión. competitividade y rendabilidade. É pois unha iniciativa de empresas decididas a aumentar o seu volumen de negocio a través de alianzas e sinerxias. S. pero faltaba un terceiro eixe. Lugopress. Productora Faro. S. que abarcan todos os ámbitos do audiovisual e que están presentes tanto en Galicia coma noutros mercados. que se fixo realidade en febreiro de 2003. S. S. U. Estas iniciativas constituíron.A.2. S. documentais. que se vinculan cos sectores soporte e manteñen entre sí lazos de proveeduría e prestación de servizos. A. I. Compostelavisión.

Entre as actividades desenvolvidas desde a súa creación figuran diversas xornadas de traballo entre empresas asociadas. etc. de talento e de excelencia técnica que caracteriza ao sector deberá plasmarse nun concepto novo. Dentro do seu Plan Director 2004-2009. a xornada de exposición de proxectos (pitching). destinado a abrir vías de negocio no desenvolvemento de contidos para novas plataformas: videoxogos. Vídeo Zetra Servicios Audiovisuales DEboura Producciones Zenit TV Ibisa TV Studio XXI Voz Audiovisual EGACI Formato Producciones Aldea Films O Raio Verde Pórtico de Comunicaciones Softgal Filmanova Continental Producciones Dygra Films Filmax Animation Milou Films. formación. servizos. a activa participación no laboratorio MHP de Televisión Interactiva de R e a súa participación no Convenio para a implantación desta nova tecnoloxía televisiva por cable. Representa á maioría das empresas importantes do sector audiovisual en toda a súa cadea de valor. a elaboración do estudo de viabilidade da Cidade da Imaxe en Santiago de Compostela. UMTS. Celso Paz. celebrada na Coruña a finais do 2004. a partir dos datos da web da asociación. S. Factoría Audiovisual TV 7 EGEDA Sodinor Ficcion Producciones Lugopress Centro de Estudios Marcote Galicia Media Interacción R Red Rocks Audio Spica Adivina Producciones Localia TV Santiago Nezcom Micromovies Fonte: Elaboración propia. S. Socios do Cluster do Audiovisual de Galicia Filmax Entertainment Bren Entertainment DYR Producciones Audiovisuales Luz Puntual Producciones Vigo. e a creación do Club de Producións desde onde se desenvolven producións de cine e televisión en réxime de alianzas entre as empresas asociadas ao Cluster. figuran como eixes destacados a creación e desenvolvemento do Centro de Ideas (I+D) para alumar novas fórmulas de marketing e de aplicación das novas tecnoloxías na evolución dos contenidos e a investigación de novos formatos para televisión dixital. nun marchamo identificativo: a Marca Galicia do Audiovisual. optimizar a utilización de equipos.L. unha mesa redonda sobre posprodución nesta cidade. O Club de Ideas está desenvolvendo actualmente un completo programa de actividades innovadoras co apoio e patrocinio de Caixanova. un verdadeiro selo de calidade que permita abrir mercados para as producións galegas fóra das súas fronteiras.1. Ademais.L. mellorar o acceso ás fontes de financiación e representar axeitadamente os intereses dos asociados ante as Administracións Públicas e institucións privadas. novos produtos para ADSL. que pretende converterse no referente divulgativo para o sector audiovisual galego e que conta co apoio do Igape. contidos para móbiles. contidos interactivos. Entre os propósitos do cluster está potenciar a capacidade de producción e distribución das empresas asociadas. asinaron un convenio con Caixa Galicia para a construción da comunidade virtual do clúster. S. etc.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O Clúster Audiovisual Galego consolidouse como unha organización independente que abarca os seguintes campos de actividade: produción de cine e televisión. equipamento e material audiovisual e exhibición. . Guindastres do Cinema Telecable Compostela Area 5. software e multimedia. instalacións e servizos.L. son e dobraxe. favorecer o seu desenvolvemento tecnolóxico. Esta xeración de ideas.

técnica. en xeral.2. así como proporlle a esta as iniciativas que a academia estime oportunas. montadores. que tras varias reunións redactaron e aprobaron os Estatutos que hoxe regulan a actividade da Asociación. industrial.4 Academia Galega do Audiovisual A Academia Galega do Audiovisual nace. 6. promover a asistencia e o intercambio de información científica. unha bolsa de emprego ou un servizo de gabinete de Prensa. etc. así como en xeral dinamizar a investigación científica neste eido. servicios de publicidade.2. decoradores. artística e técnica entre todos os seus membros. No acto de fundación participaron 110 socios. coordinar os diferentes aspectos da súa actuación e analizar e resolver os problemas comúns. fomentar o intercambio de experiencias entre os seus membros. promovendo o recoñecemento social e profesional de todos os membros e auspiciando a normal participación de todos no seu seo. Ademais. desde información sobre lexislación. reclamacións e inquietudes dos asociados. artísticos e culturais con entidades similares nacionais ou estranxeiras e promover o perfeccionamento das distintas especialidades relacionadas co sector audiovisual. directores de fotografía. directores. Como obxectivos xerais a medio e longo prazo. guionistas. Tamén se pretende establecer intercambios científicos. realizar estudos e traballos sobre cuestións relacionadas coa industria audiovisual. sobre concursos públicos de ámbito autonómico e nacional en materia de servicios informáticos. realizadores. potenciar ó colectivo empresarial galego Tic a nivel autonómico e nacional. produtores. Foron dezanove os socios fundadores. a Academia propúxose fomentar o progreso das artes e das ciencias relacionadas directa ou indirectamente coa produción audiovisual. Son diversos os servicios que ofrece EGANET. e editar e difundir estudos científicos. A moitos destes servizos accédese desde a súa páxina web. buscando a mellora constante da súa competitividade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. EGANET conta có apoio dos seus asociados e das distintas Administracións Públicas para o desenvolvemento das súas actividades a nivel autonómico. músicos. artística. equipos informáticos e de telecomunicacións. Colabora de forma continua con outras entidades de carácter similar. dar a coñecer ós poderes públicos as iniciativas. técnicos de son. creativa. identificar e promover as necesidades de todos os profesionais que converxen no panorama audiovisual galego en todas as súas vertentes: académica. facilitarlle á Administración pública os informes que sobre materias relacionadas coa produción audiovisual lle sexan solicitadas. cultural e mesmo científica. axudas e subvencións. formada por empresas e profesionais galegos do sector de Internet e as novas tecnoloxías. e produccións audiovisuais. EGANET nace do interese mostrado polas propias empresas TIC´s de Galicia. maquilladores. ata formación. 265 . avalar e promocionar ós seus asociados. promover e realizar tódalas actividades que se estimen necesarias para unha mellora formación en información para os seus asociados. en maio de 2002.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet A Asociación de Empresas Adicadas a Internet (EGANET) é unha entidade sen ánimo de lucro. así como. a academia organiza os premios anuais cos que se distingue aos mellores traballos audiovisuais da Comunidade Autónoma galega. artísticos e técnicos que a Xunta Directiva estime oportunos. pasando pola asistencia e condicións preferenciais de participación en feiras e encontros do sector. co propósito de se transformar no espazo común para todos os profesionais deste amplo sector: actores. colaborar e desenvolver proxectos e actividades con outras asociacións de idéntico o parecido carácter. En xeral a misión da Academia Galega do Audiovisual é a de desenvolver. constituíndose oficialmente en maio do 2000 EGANET pretende representar aos especialistas galegos en novas tecnoloxías da información e as comunicacións.

en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. co obxectivo de reivindicar o status profesional e creativo do realizador e achegarse a outras asociacións e colectivos do audiovisual galego. en outubro de 2002. no Centro Galego de Artes da Imaxe. Xosé Cermeño. Ángel de la Cruz. Beatriz Legerén e Javier Villaverde. 6. 2003) e Técnicas de Escrita de Guións Audiovisuais. Valencia. o Seminario da montaxe: proxecto e desenvolvemento. logo dun proceso de xuntanzas celebradas en Valencia. na Facultade de Xeografía e Historia. mantidas con representantes das asociacións de Cataluña. formando parte do seu Comité Directivo. Carlos A. da Universidade de Santiago. multimedia. son admitidos directores cinematográficos. sesión continua. dentro do Festival de Cine Independente de Ourense. en novembro de 1999. impartido por Llorenç Soler. celebrado no ano 2001 no Consello da Cultura Galega e impartido por Valentín Fernández-Tubau. Jorge Algora. País Vasco e Madrid. Ignasi Rubio e Xosé Cermeño.2. o Seminario da dramaturxia cinematográfica.7 Asociación Galega de Directores e Realizadores A Asociación Galega de Directores e Realizadores (CREA) foi constituída o 22 de decembro de 2001. No apartado formativo é onde desenvolve a actividade máis intensa.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO como a Asociación Nacional de Empresas de Internet (ANEI).2. na que figuran actualmente case corenta asociados. durante a Asemblea Xeral celebrada en Bruxelas o 18 e 19 de outubro de 2002. Madrid. celebrados no Pazo da Cultura de Pontevedra e impartidos por 32 especialistas nos anos académicos 2002-2003. participou na edición dos libros Obradoiros de Cine Clásico.6 Asociación Galega de Guionistas A Asociación Galega de Guionistas (AGAC) constituíuse en 1997. impartido por Valentín Fernández-Tubau. 6. Ademais. e impulsando as actividades do Comité de Novas Tecnoloxías nesta entidade. López Piñeiro. como vimos que ocorría no caso dos guionistas. ostentando a súa representación en Galicia. Hoxe en día. no mesmo marco que tamén acolleu o Curso de técnicas de escritura de guións audiovisuais. 2002). publicidade e realizadores televisivos. hai que reseñar a súa participación nas comisións avaliadoras de axudas á produción e guión ou a elaboración de tarifas de remuneración e modelo de contrato marco recomendados aos profesionais. impartido en xullo do 2000 por Miguel Ángel Santamaría dentro dos seminarios e talleres de Imaxe Cero en Conduta. non teñen aínda moi 280 EGANET está adherida á Confederación de Empresarios de Pontevedra. en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos anos. un Taller de guión de ficción para televisión. na Coruña ou Seminario “Os diálogos no guión”. documentais. A asociación participou na creación da Federación de Asociacións de Guionistas do Audiovisual (FAGA). Convocou tres edicións dos Obradoiros de Cine Xoves. constituída o 20 de xullo de 2002 no Pazo de Mugártegui de Pontevedra. impartido por Jean-Claude Carrière en outubro do 2000. de animación. Na asociación. celebrado durante o curso académico 2000-01 impartido por Miguel Castelo. aínda que estes últimos. Integráronse tamén na Federation of Scriptwriters in Europe (FSE). . Poden pertencer á asociación todos aqueles que dirixisen alomenos unha obra audiovisual que fose emitida na televisión ou proxectada nos cines. Bilbao e Barcelona. ou con entidades portuguesas como MinhoDigital. 2003-2004 e 2004-2005. un Obradoiro de Documental.com e BicMinho. coas que ten firmados convenios de colaboración 280 . está integrada pola meirande parte dos profesionais que escriben obras para televisión e cinema realizadas por empresas produtoras da nosa comunidade e conta con vinte e seis membros.

a asociación conta cun total de 235 socios e socias. ten a súa sede en Santiago de Compostela e desenvolve as súas actividades principalmente no ámbito galego. directores/as ou técnicos de escena titulados en calquera escola de arte dramática oficial ou centro recoñecido coa súa especialidade. mediante as accións xurídicas necesarias de todas aquelas cuestións de traballo cooperativo. con carácter federativo. así como o asesoramento e xestión aos seus asociados. bolsas. así como cinefórums infantís e xuvenís. que foi constituída en 1985. Esta entidade proporciona tamén asesoría laboral e xurídica de acordo coa asistencia prestada polos sindicatos maioritarios e organiza cursos. castings. ou aqueles/as actores/actrices. axudas. 6. fiscal. cinematográfico e audiovisual de Galicia coa participación no funcionamento e a xestión cultural da cinematografía galega. Presta servizos á xuventude no eido audiovisual. etc. Directores e Técnicos de Escena de Galicia A Asociación de Actores. Sempre que aparezan cuestións de orde laboral.2. a técnicos de escena e directores e directoras de Galicia. social. Poden formar parte da asociación os actores/actrices. organizando actividades con este fin. agrupa os cineclubs do territorio galego que voluntariamente se adhiran. coidando sempre os intereses dos cineclubs e o fortalecemento dos lazos de unión e de cooperación entre todos os cineclubs. Así mesmo conta con un fondo bibliográfico ao dispor dos dos seus membros ao igoal que un local de ensaio.aadteg. Ramón Costrafreda.2. Directores e Técnicos de Escena de Galicia (AADTEG) é unha entidade sen ánimo de lucro con personalidade xurídica propia que actúa como organismo autoxestor e autónomo. sobre a propia imaxe ou calquera outra cuestión relacionada coa profesión do asociado ou asociada. etc. Sandra Sánchez. Dacordo cos seus estatutos pretende o enriquecemento cultural. mantén e actualiza a páxina web da AADTEG (www. Antonio Simón e Manu Mayo. agrupando aos actores e actrices. As súas principal finalidade é agrupar os actores e actrices. A súa primeira directiva estaba formada por Carlos Amil. organiza os Premios de Teatro María Casares. na que se ofrecen fotografías e currículos abreviados dos asociados. e hai poucos realizadores televisivos nela. noticias de última hora ou enlaces de interese. quizais pola súa consideración máis preto do técnico que do director cinematográfico. Algunhas das funcións que desenvolve a Federación de Cineclubs son: a subministración de películas 267 . edita un catálogo fotográfico en soporte papel.9 Federación de Cineclubes de Galicia A Federación de Cineclubes de Galicia é unha asociación sociocultural independente e sen ánimo de lucro que. Chema Gagino. a AADTEG poderá actuar coordinadamente coas centrais sindicais de clase. ofrece información global sobre o mundo das artes escénicas. directores/as e técnicos de escena que poidan demostrar mediante currículo a súa experiencia profesional no oficio. A asociación facílitalle puntualmente información aos seus asociados acerca da convocatoria de cursos. directores e directoras e técnicos e técnicas de escena para a defensa dos seus intereses profesionais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA asimilada a súa posible pertenza á asociación. ben individuais ou colectivas. organizando actividades con ese fin. A AADTEG. nas súas diferentes seccións. Héctor Carré. Persegue tamén o achegamento da cultura audiovisual á sociedade. Tamén se ocupa de captar traballo para os profesionais que a integran.org). Cuatrimestralmente edita a revista Escaramuza que. Nestes momentos. 6. que tentan servir de estímulo e recoñecemento ao labor desenvolvido pola profesión teatral galega. con docentes de recoñecido prestixio nos diferentes ámbitos da profesión.8 Asociación de Actores. subvencións. seminarios e xornadas a prezo reducido para os asociados. relacionados co sector. especialmente para os sectores máis desfavorecidos. de distribución na maioría de produtoras audiovisuais galegas e nacionais.

as ditas cotas teñen un importe moi baixo. Con todo. importacións. congresos. As cidades que tiveron as vogalías mais activas son A Coruña. defensa e promoción dos intereses económicos. e produción de contidos relacionados coa cinematografía. Con base nisto. e situar o cineclubismo galego no papel que lle corresponde na normalización cultural de Galicia. sociais. mediante a prestación dos oportunos servizos. Entre os fins desta asociación está a representación. programar as accións necesarias para conseguir melloras de calquera tipo en beneficio dos artistas visuais e relacionadas coa asociación. a interlocución do colectivo de artistas visuais coas institucións públicas ou privadas. na que tamén se aprobou a incorporación á Unión de Asociaciones de Artistas Visuales. Por outra banda. A día de hoxe non hai vogalías en activo. ou outros colectivos relacionados coas artes visuais. De feito. asumir a representación a instancias dos cineclubs ante calquera organismo. A promoción e dinamización dunha vogalía será responsabilidade dos socios que consideren a súa necesidade. Co fin de que non quede ningún artista. o V Premio Chano Piñeiro para traballos escritos de historia da Galicia cinematográfica ou os encontros luso-galaicos de cineclubs. o establecemento de relación con entidades culturais. Vigo e Santiago. a creación dun sitio web que aglutine e informe puntualmente das actividades de cada un dos cineclubs federados. etc. única canle existente na maior parte do territorio galego para a exhibición de filmes do circuíto cultural e cine galego.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO procedentes de intercambios. contémplase a posibilidade de nomear un cargo na executiva que se ocupe especificamente da coordinación do labor deste vogais. trátanse de captar todas as axudas e subvencións que teñan algunha relación coas actividades da asociación. o II Premio de Curtametraxes Galicia-Portugal. profesionais e culturais dos artistas visuais. ten previsto o reforzamento da rede galega de cineclubs. por modestos que sexan os seus ingresos. presentacións. estatais ou estranxeiras. europeas ou do resto do mundo. aínda que xorden cando é preciso. sobre todo os da rexión norte. cesións ou doazóns. a continuidade na organización das convocatorias de premios e o reforzamento dos lazos e as colaboracións cos cineclubs portugueses. entidade ou persoa. para todos os efectos que procedan. Entre os convenios subscritos máis salientables está o que se asinou coa Fundación Arte y Derecho. relacionados coa cinematografía e convocatoria de premios para a promoción do cinema galego. Para o futuro. O único recurso económico fixo con que conta a asociación son as cotas que pagan os socios. nos últimos anos organizou a convocatoria do II Premio de Guións Galicia-Portugal. 6. a información.2. cinematográficas e audiovisuais do Estado español. divulgar todas e cada unha das actividades . en Santiago de Compostela. a oferta de actividades inclúe ciclos cinematográficos conxuntos dos cineclubs galegos. charlas. alugamentos a entidades galegas ou de fóra de Galicia. proporcionar os medios materiais dos que dispoña a federación para axudar aos cineclubs no desenvolvemento do seu traballo e a organización de premios ou concursos que teñan que ver co cine. de ámbito estatal. sen a posibilidade de facer a súa correspondente achega.10 Asociación Galega de Artistas Visuais A Asociación Galega de Artistas Visuais constituíuse como tal o día 5 de xullo de 1997. na asemblea que tivo lugar na sede da Fundación Granell. orientación e axuda aos cineclubs no seu labor docente cinematográfico. Esta fundación ten establecido entre os seus fins fundacionais o de promover a creación e o fortalecemento do movemento asociativo dos creadores visuais de España e a creación de servizos destinados a mellorar a súa protección xurídica. habitualmente nos núcleos máis poboados.

incumpren as súas obrigas legais en materia de dereitos de propiedade intelectual. as proxeccións cinematográficas. AISGE protexe e defende os dereitos morais dos titulares que representa. concertos. xa sexa por falta de información ou de maneira intencionada. que estará situada nun edificio singular. casetes virxes e de aparatos reprodutores (audio/vídeo) para compensar a gravación doméstica que fai o público de películas. os concertos. etc. se é o caso. flamenco. estudaranse as relacións culturais con América Latina e acercaranse as novas tecnoloxías aos creadores de Galicia. no que se traballará no ámbito académico en colaboración coa universidade. as emisións das obras por radio ou televisión. A SGAE aspira a construír en Santiago de Compostela un centro de alto rendemento cultural. de operacións de alugamento e/ou préstamo de gravacións audiovisuais ou da fabricación ou importación e posterior distribución en territorio nacional de aparatos e soportes virxes susceptibles de gravar ou ser gravados con contidos protexidos por AISGE. Así mesmo. autorizada para actuar como unha entidade de xestión colectiva dos dereitos de propiedade intelectual dos artistas do sector audiovisual: actores. dobradores. coas asociacións máis representativas de cada sector.12 Sociedade Xeral de Autores A Sociedade Xeral de Autores e Editores (SGAE) espera poder ter en funcionamento. construído no barrio de Vista Alegre. Os autores declaran as súas creacións na sociedade e estas pasan a formar parte do repertorio protexido e xestionado pola SGAE. etc. unha asociación. representa.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia En maio do 2004. realiza un seguimento e control permanente do mercado. series de televisión. pop. Os dereitos por comunicación pública das obras xéranse cando se difunde publicamente unha obra.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. rock. jazz. sobre todo. emite ou proxecta. mestura de arquitectura tradicional e contemporánea. vídeos. É o caso das representacións teatrais. despois do verán de 2006. a difusión das obras en Internet. A Ley de Propiedade Intelectual (LPI) obriga os usuarios destas gravacións audiovisuais ao pagamento de certas cantidades como consecuencia de comunicación pública. Os dereitos de remuneración por copia privada é o dereito que lles pagan aos autores os fabricantes de CD. co fin de detectar aqueles empresarios que. Cada vez que unha destas obras se interpreta.) e audiovisuais coma longametraxes. a súa nova sede integral para o noroeste peninsular. documentais.2. grava. un espazo para dinamizar a vida cultural da capital galega. curtas. 269 . en Santiago de Compostela. composicións musicais de todo xénero (sinfónicas. sen ánimo de lucro.2. cuxas interpretacións fosen fixadas en calquera soporte audiovisual ou sonoro e o posterior repartimento destes mediante un sistema equitativo e proporcional ás utilizacións. O repertorio protexido e xestionado pola SGAE abarca máis de tres millóns de obras dramáticas e coreográficas. cuxas actuacións ou interpretacións fosen fixadas nun soporte audiovisual. O edificio está previsto que albergue as instalacións administrativas da sociedade e que sexa. o autor percibe os dereitos que lle corresponden. alugamento ou préstamo ao público dos soportes nos que se reproducen as obras. bailaríns (intérpretes de obras coreográficas) e directores de escena. de Galicia e do noroeste peninsular. 6. Así mesmo. que recada estes dereitos mediante a subscrición de contratos de autorización con cada usuario ou. dobradores (actores de voz). AISGE está legalmente autorizada para recadar os dereitos de explotación que corresponden aos artistas intérpretes das seguintes categorías: actores (de voz e imaxe ou só de imaxe). bailaríns e directores de escena. Asturias e Cantabria. programas de TV. inaugurouse en Santiago de Compostela a nova sede autonómica da Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes (AISGE). Os dereitos por reprodución mecánica son xerados pola venda.

dunha compensación pola cesión dos dereitos que o usuario privado. e disposicions que lle sexan aplicables. a xestión da entidade poderá estenderse á correspondente a calquera dereito de explotación dos produtores de obras e gravacións audiovisuais que lle fosen cedidas 282 . investigación das distintas vías de fraude. reunións periódicas co resto das entidades para unha maior colaboración neste ámbito e continuo fluxo de información entre a oficina central de Madrid e as distintas delegacións para ter sempre unha información puntual e exacta sobre os diversos temas que se levan a cabo. O obxecto principal da entidade é a xestión. Dende maio de 1996. e a xestión da 281 A Ley de Propiedad Intelectual introduciu en España a figura da remuneración compensatoria por copia privada. que se atopan reguladas pola Ley de Propiedad Intelectual. en especial.2. así como dos seus EGEDA representa ao total dos produtores audiovisuais nacionais e extranseiros depositarios de dereitos. como consecuencia da realización sen autorización de calquera dos actos de explotación e. Valencia e Galicia. Andalucía. a percepción no seu nome e representación das indemnizacións que puidesen corresponderlles. mediante o establecemento dunha cantidade fixa por cada hora de gravación e por cada aparato. inalterada e simultánea de obras e gravacións audiovisuais emitidas e transmitidas por terceiros emisores ou transmisores. de dereito privado. Así mesmo esta entidade ocúpase da representación. e conta ademais con delegacións en Cataluña. representación. defensa e protección dos dereitos tanto dos produtores de obras e gravacións audiovisuais coma dos seus depositarios de dereitos. con posterior distribución a receptores individuais ou colectivos. utiliza cando a obra orixinal é exhibida nunha cadea de televisión ou editada en videograma. de forma incontrolada e incontrolable. en consecuencia. País Vasco. que establece que estas deberán obter a oportuna autorización do Ministerio de Cultura. 282 O departamento de recadación da entidade centra os seus esforzos en conseguir un maior ingreso polas distintas fontes que a lei establece. a dita remuneración recae tanto sobre o soporte como sobre o aparato gravador-reprodutor. con respecto aos dereitos que xestiona. existe unha delegación en Santiago de Compostela que comparte a súa sede con AGAPI para levar a cabo as súas funcións a fin de facer mais cómodo e áxil calquera tipo de axuda requerida polos produtores galegos. EGEDA representa. A devandita remuneración. As entidades que realizan as actividades de retransmisión de obras e gravacións audiovisuais deben obter a autorización contractual de EGEDA. os de reprodución e/ou distribución e/ou comunicación pública e. sitas nas sedes respectivas dos produtores destas comunidades. cable. fibra óptica ou outro procedemento análogo. Entre os proxectos de EGEDA actualmente en curso encontráse a creación dunha sociedade de garantía reciproca específica para o sector audiovisual español.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. pretende posibilitar a percepción. . nacionais e estranxeiros. En España. Este dereito só pode facerse efectivo a través das correspondentes entidades de xestión. Ademais. como consecuencia da retransmisión íntegra. por parte do produtor.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales (EGEDA) constitúese o 18 de setembro de 1990. a entidade acomete labores de persecución da fraude. Canarias. Tamén xestiona o dereito de remuneración compensatoria por copia privada e a autorización da reproduccion e comunicación pública de secuencias ou fragmentos de obras e grabacións audiovisuais de aqueles produtores que mandataron a EGEDA para elo. e réxese na actualidade polos seus Estatutos. sociedades e organizacións públicas e privadas. En especial. a constitución deunha axencia para o rexistro das obras e grabacións audiovisuais mediante un código internacional único de identificación (ISAN). Agora mesmo. o texto refundido da Ley de Propiedad Intelectual. constitúe o obxecto da entidade a xestión e protección dos dereitos de propiedade intelectual que lles corresponden aos produtores de obras e gravacións audiovisuais a consecuencia da autorización e remuneración da comunicación pública de obras e gravacións audiovisuais. O domicilio social da entidade queda fixado en Madrid. ante persoas. entre outros. ben mediante sinal difundido sen fíos ou ben cando o devandito sinal é transmitido por fío. a totalidade dos produtores audiovisuais. autorizada polo Ministerio de Cultura. Paralelamente ás xestións desenvolvidas por EGEDA con respecto ao dereito de comunicación pública. protección e defensa dos intereses e dereitos dos produtores de obras e gravacións audiovisuais. tanto españolas como da Unión Europea ou de terceiros países 281 . actuando xunto coa Federación para a Protección da Obra Audiovisual. mediante o seguimento das empresas debedoras.

por último. A escola ofrece catro ciclos formativos superiores (realización de audiovisuais e espectáculos. a iniciación á imaxe como material docente e educativo.) e. Dende este momento. constituindo entidades de xestión. En 1998 comezou a súa andaina a Escuela de Imagen y Sonido de Vigo. 6. unha das máis importantes aspiracións dos colectivos que foron o xerme do cinema galego. a reciclaxe de profesionais mediante cursos monográficos. México e outras A actividade da entidade non ten carácter lucrativo. no seu momento. para a administración colectiva dos dereitos dos productores nestes paises. coa constitución dun seminario permanente presidido por Xosé Luís Mira Lema. EGEDA finánciase cos rendementos financeiros da recadación. radio. a sinatura de convenios ou acordos con empresas públicas ou privadas para a utilización de infraestrutura técnica e humana da escola (tales como estudios de gravación. a EIS convértese nun centro de formación profesional particularmente activo e na canteira dunha nova xeración de creadores (tanto en vídeo coma en cinema) e de técnicos (nos campos de son. Digital Studio e Smoke. imaxe. En xaneiro de 1990 publicouse no DOG o decreto de creación da escola. ademais de realizar consultas con expertos e profesionais do sector. O centro conta para o desenvolvemento das súas actividades con equipos Avid Media Composer 1000.3 OFERTA FORMATIVA A creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña constituíu. producción de audiovisuais. por último. equipos de gravación e posprodución. Neste grupo acórdase que os obxectivos da escola serán: a formación de novos profesionais de imaxe e son que demanden as empresas públicas e privadas de vídeo. O grupo alí formado elaborara un proxecto partindo da análise de diferentes modelos formativos existentes na UE e das necesidades do emerxente sector audiovisual galego. Para o cumprimento dos seus fins. produción de audiovisuais e espectáculos e son) e dous medios (laboratorio de imaxe e caracterización) e ten convenios asinados con mais de 150 empresas para prácticas dos alumnos. Próximamente constituiranse as entidades de Chile. A presentación do proxecto data de 1988. con oferta 271 . A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC) de Lugo puxo en marcha no curso 2003/2004 unha Escola de Imaxe e Son en Lugo. A oferta formativa da Escola de Imaxe e Son da Coruña céntrase exclusivamente en procesos de traballo no ámbito audiovisual e pretende fomentar o espírito crítico entre os seus alumnos. integrada no Centro de Estudios Marcote. se ben ata decembro de 1990 non tivo lugar a súa presentación pública como Escola de Imaxe e Son (EIS). a creación dunha infraestrutura de soporte para a creación de programas experimentais e novas propostas de investigación en novas imaxes. inserida no Instituto de Formación Profesional de Someso (A Coruña). etc. concretamente EGEDA Ecuador. EGEDA mantén importantes relacións con asociacións de produtores de diferentes paises da comunidade latinoamericana. que son: realización de audiovisuais e espectáculos. imaxe.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA autorización da reproducción e posterior posta a disposición de obras audiovisuais en redes de transmisión dixital. material auxiliar. son. coordinador de formación profesional na provincia da Coruña. radio e espectáculos e. e EGEDA Uruguay. as subvencións recibidas e os descontos de recadación e xestión estatutariamente previstos. e a súa actuación é de ámbito nacional e internacional mediante convenios e acordos internacionais. co obxecto de cubrir unha ampla demanda laboral e de crear novos profesionais capaces de integrarse nos distintos eidos do mundo do audiovisual. cinema e televisión. a creación dun centro de documentación en pedagoxía da imaxe. fotografía e posprodución). A escola ofrece 4 ciclos formativos de nivel superior. EGEDA Perú.

Gran parte dos alumnos participaron no Programa Intensivo en Produción Executiva. Pola súa banda. tanto nos ámbitos tradicionais (prensa. radio. organizado polo Máster en Producción e Xestión 283 284 285 Facultade de Ciencias da Comunicación. de tres anos de duración. ofertando a primeira no seu cuarto curso a especialización en dirección e guión cinematográfico e audiovisual mentras que na segunda a especialización é en producción e realización audiovisual. A Escola Galega de Cinema (EGACI) é unha institución dedicada á formación de artistas para a creación audiovisual. imaxe e son. Ademáis dentro dos estudos da Licenciatura de Historia da Arte. no caso das licenciaturas en comunicación audiovisual de Santiago e Pontevedra. TV) coma nos de máis recente aparición (divulgación multimedia. Nese sentido. quen proporcionou asesoría. cunha especialización en animación 3 D e multimedia. A titulación en Comunicación Audiovisual foi creada. xa sexa vídeo ou cinema. Pola súa banda. . encabezan a clasificación das carreiras máis esixentes en canto a nota de acceso. faise notar a demanda de profesionais cun alto nivel de capacitación no uso dos novos medios. como tal. Actualmente. O máster en Creación e Comunicación Dixital da Universidade da Coruña formúlase segundo un programa de aprendizaxe destinado a estudantes graduados con dedicación a tempo completo. dentro do proxecto de realización nesas instalación da Escola Superior de Arte Dramática da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. seguen figurando entre as máis demandadas polos alumnos e. e dirixidos mesmo por eles. conta cun plan de estudos propio. comezou tamén na Universidade da Coruña o Curso de Posgrao en Comercialización Internacional de Contidos Audiovisuais. Internet. Outros centros da Consellería. en Vigo. TV dixital). No primeiro trimestre do 2005. de Cuba. e oferta o ciclo superior en produción de audiovisuais e espectáculos. inicialmente xurdiu como parte dun convenio coa Escola Internacional de Cinema de San Antonio de los Baños. vai comezar a impartir o ciclo superior de son.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de formación profesional específica de ciclos superiores: de realización de audiovisuais e espectáculos e de produción de audiovisuais e espectáculos. O Raio Verde é o único centro de Santiago de Compostela autorizado para impartir ensinanzas da familia profesional de comunicación. Inaugurada en 2001. programa do Igape destinado a formar profesionais especializados en produción executiva e a facilitar a súa incorporación ao mercado laboral. Facultade de Ciencias Sociais e da Comunicación. Vinculados ós profesores integrados neste departamento. promovida e organizada pola Universidade da Coruña. Campus A Xunqueira da Universidade de Vigo. Para o curso 2005/2006 o EIS de Bouzas. IES Virxe do Mar de Noia ou IES Arcebispo Xelmirez de Santiago de Compostela ofrecen a posibilidade de cursar o ciclo de grado medio de laboratorio de imaxe. a Universidade da Coruña puxo en marcha un segundo ciclo de comunicación audiovisual. xestionar. a execución de proxectos de comunicación dun alto nivel tecnolóxico. capaces de planificar. deseñar e facer posible. en suma. A creación duns estudos deste tipo vén motivada polo espectacular desenvolvemento das técnicas de creación dixital nos últimos anos e o alto nivel de implantación que están a alcanzar no campo da comunicación audiovisual. como o IES Saturnino Montojo de Ferrol. A titulación na Universidade de Santiago de Compostela 283 e na Universidade de Vigo284 é compartida. realizáronse un bo número de teses e traballos de investigación sobre o cine e o audiovisua galego. profesores. Un ano despois de creadas estas titulacións. Campus Norte da Universidade de Santiago de Compostela. o programa do máster de Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña está orientado exclusivamente ao exercicio profesional. Este máster complementa a súa parte teórica con prácticas en empresas e co desenvolvemento dun proxecto orixinal que os alumnos desenvolven individualmente en todas as súas fases. formulados dende un principio segundo as novas regras da creación dixital. especialistas e homologou tamén os estudos dos primeiros graduados. encóntranse incluidos os de Historia do cinema 285 . en 2003 e comezou a impartirse nas tres universidades galegas. polo que o enfoque das clases é eminentemente práctico.

a finais do 2004. fundamentalmente). a todos os efectos. por terceiro ano consecutivo. que consta de máster e curso de especialización. O programa de posgrao de Estudos Teatrais e Audiovisuais. conectadas á Autoestrada Galega da Información. Comunidade Valenciana. ao fenómeno teatral e audiovisual (cinema e televisión. 273 . pretende dar a coñecer as novidades que están a transformar o mundo da comunicación audiovisual. como profesores asociados. deste xeito. O Consello da Xunta decidiu. para o que foi reacondicionado co obxecto de adaptarse ás novas necesidades e conta agora. permite unha aproximación rigorosa. con un teatro e con talleres dedicados á escenografía e vestiarios. As prácticas do posgrao consistirán na asistencia a mercados e festivais de carácter internacional. á de licenciado universitário. Murcia e Madrid. Cataluña. A creación desta institución educativa ten como finalidade potenciar o desenvolvemento que as artes escénicas e a produción audiovisual teñen na comunidade autónoma galega. Estes estudos. O curso aborda o estudo dos cambios producidos polas técnicas dixitais e a informatización redaccional nos medios de información audiovisuais. O curso de especialización de Comunicación Audiovisual na Era Dixital. O principal obxectivo é brindarlle apoio aos interesados en ampliar a súa formación neste eido en centros de estudo de recoñecido prestixio tanto nacionais coma internacionais –excluíndo os estudos universitarios destinados á obtención de licenciaturas. Ademais. Comunicación Social e Turismo iniciou no ano 2000 o despegue da Rede de Aulas Multimedia. que só se imparten en Andalucía. a súa participación en producións galegas e mesmo a reciclaxe dos medios e das infraestruturas da escola xerados pola innovación continua do sector serían outros problemas que cumpriría resolver para conseguir unha boa formación encamiñada a traballar neste. que son a Escenografía. que fose Vigo a sede da Escola Superior de Arte Dramática (ESAD). diplomaturas ou doutorados– e. Por outra banda. tanto dende a perspectiva universitaria coma dende a profesional. entre outras instalacións. a Consellería de Cultura. da Universidade de Santiago de Compostela. estructúranse nun único ciclo de catro cursos académicos divididos en tres especialidades. de profesionais para impartir os cursos con base na súa experiencia. O contacto directo da universidade co sector ten que pasar pola contratación. co obxectivo de lles facilitar a todos os cidadáns de Galicia o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións. Estas actividades están ubicadas no antiguo IES de Bouzas (Vigo). contribuír á capacitación dos futuros profesionais da industria audiovisual galega. e dentro do Plan de Formación do Consorcio Audiovisual de Galicia. No exercicio 2005. convócaronse bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Audiovisual e o Consorcio Audiovisual de Galicia e destinado a profesionais que desexen especializarse. a consecución desta experiencia por parte dos alumnos. cousa que en principio non semella doada. Interpretación e Dirección de Escena e Dramaturxia e conducen a unha titulación equivalente. analizando especialmente como lle afectan o tratamento dos contidos e as innovacións tecnolóxicas que están a incorporar ás redaccións.

S.S. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. de Son C.S. de Laboratorio de Imaxe C. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C.M.M. de Imaxe IES Bouzas IES Arcebispo Xelmirez I IES Saturnino Montojo IES Virse do Mar Centro de Estudos Audiovisuais de Lugo O Raio Verde C.S. de Laboratorio de Imaxe C.S.S. de Imaxe C. de Caracterización C. de Laboratorio de Imaxe C.S.S.M.S.M. Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Deputación de Lugo Deputación de Lugo X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Curso de especialización Curso de especialización Master Curso de especialización Master Curso de especialización C.S. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos C. en Produción de Audiovisuais e Espectáculos Comunicación Audiovisual na Era Dixital Comercializ. de Laboratorio de Imaxe Escuela de Imagen y Sonido de Vigo C.S. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos Escola de Imaxe e Son C.M. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos. Internacional de Contidos Audiovisuais Estudos teatrales e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Estudos teatrais e audiovisuais Estudos teatrais e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Creación e Comunicación Dixital Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña 274 . de Son C.M. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. de Son C.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Público/ privado Pública Pública Pública Pública Privada Privada Privada Privada Privada Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Dependencia Lugo Nivel de ensino C.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Púb/priv Dependencia Lugo Nivel de ensino Produción e xestión audiovisual Produción e Xestión Audiov Produción cinematográfica Produción de televisión Escola Superior de Arte Dramático de Galicia Escola Galega de Cine Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Fonte: Elaboración propia. Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Vigo Universidade de Vigo Universidade da Coruña X X X X X X X X X X X X Master Curso de especialización Curso de especialización Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Non reglada Primeiro e segundo ciclo Primeir oe segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Escenografía Interpretación Dirección de escena e dramaturxia Dirección e guión cinematográfico e audiovisual Xornalismo Produción e realización audiovisual Publicidade e Relacións Públicas Animación 3D e Multimedia 275 .

xa que logo. e onde. as cadeas de televisión reserven polo menos a metade do seu tempo de emisión a películas e programas realizados en Europa e que se dean as garantías para protexer determinados obxectivos de interese público importantes. Tamén se lle encarga ás administracións estatais que adopten medidas para protexer aos menores fronte a programas violentos ou pornográficos programándoos pola noite a horas tardías ou limitando o seu acceso grazas a un dispositivo incorporado no mando a distancia. como converxencia de diversos sistemas de radiodifusión e de telecomunicacións e como revolución dixital. os operadores de telecomunicacións poden ofrecer vídeo e radiodifusión en liña 287 . Na actualidade está sendo revisada e podería ser obxecto de ulteriores modificacións para ter en conta. 288 287 Ley 4/1980. e que configura a televisión como un servizo público esencial de titularidade 286 Logo do eufemismo terceiros países recollido nas normativas. o impacto da radiodifusión dixital e a maior gama de cadeas que ofrece. O NMR concibiuse para crear condicións de igualdade de todos os axentes no ámbito de converxencia no que os operadores de televisión por cable lles ofrecen aos seus clientes acceso a Internet e mesmo servizos telefónicos. que. A Directiva televisión sin fronteras é un fito da lexislación audiovisual. A directiva esixe que os estados membros coordenen a súa A Directiva Televisión sen Fronteiras é un fito da lexislación audiovisual lexislación nacional para garantir que non existan obstáculos ao libre movemento de programas de televisión dentro do mercado único.4 MARCO NORMATIVO Os estados que integran a Unión Europea entenden a industria cultural como unha das súas maiores riquezas. xa que establece as condicións para a transmisión de programas no mercado único europeo. Por mandato desta directiva. principalmente dos Estados Unidos de América. que cando sexa factible. estamos a falar de eventos deportivos como os Xogos Olímpicos ou o Mundial de fútbol. . coñecido como o novo marco regulamentario (NMR). ampárase o dereito de réplica da partes inxustamente criticadas nun programa de televisión de réplica e queda establecido o volume máximo de publicidade que as canles poden emitir durante un período de tempo dado (medido en minutos por hora ou por día). os gobernos emprenden accións para conseguir que o público en xeral teña acceso a grandes acontecementos. de Estatuto de la radio y de la televisión. entre outros aspectos. así un elemento clave da súa identidade. O obxectivo das normas de protección é defender o mercado interior audiovisual. O ámbito de aplicación das posibles modificacións propostas darase a coñecer en 2005. a Unión situou os servizos de radiodifusión e telecomunicacións baixo un réxime regulamentario único. evitar que se creen monopolios 286 . e por iso veñen adoptando a nivel estatal e comunitario medidas proteccionistas fronte a masiva invasión de productos procedentes de fóra de Europa.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. de 10 de eneio. o Parlamento Europeo xa expresara a necesidade de definir unha política europea en materia de comunicación. A innovación. aínda vixente. É importante observar que o cambio afecta os servizos de radiodifusión e de transmisión. pero tamén tratar que funcione o réxime de competencia e. e en 1982. pero non o contido dos programas que vehiculan os devanditos servizos. non poden restrinxirse tan só a cadeas de televisión de pagamento. En 1978. pola súa banda. o réxime xurídico da televisión como medio de comunicación social arranca do Estatuto de la radio y de la televisión288. En España. A directiva foi adoptada en 1989 e actualizada en 1997. o Parlamento volveu á carga afirmando nunha resolución que o intercambio de informacións e de programas transfronteirizos favorecía a integración europea. ao tempo. estas intentan limitar ou. xa conduciu a un cambio importante na forma en que se regulamenta a radiodifusión televisiva. En 2003. como é a diversidade cultural. demasiados ecos na práctica. polo menos. non obstante. condicionar a invasión de produtos audiovisuais norteamericanos no mercado propio. Este primeiro intento non atopou. Este continúa regulamentado como antes. O avance da tecnoloxía é unha das razóns polas que a Directiva sobre televisión sen fronteiras se está a revisar.

polo tanto. co conseguinte impacto positivo tanto no desenvolvemento tecnolóxico industrial como na prestación de servizos aos cidadáns e ás empresas e na evolución dos mercados audiovisuais. os servizos de difusión sonora e os servizos de transmisión de imaxe de carácter interactivo. Ata o 31 de xaneiro de 1994 non existía ningún marco normativo para a televisión por cable en España. Non obstante. sendo estes últimos aqueles que se consideran de maior crecemento e os que. 289 290 291 292 293 294 Ley 46/1983. que regula o funcionamento da televisión e da radio autonómicas. Málaga. de 22 de diciembre.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA estatal que se presta en réxime de xestión directa polo ente público RTVE a través dunha sociedade estatal chamada Televisión Española. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia.). Lei 9/1984. a industria desenvolverase realmente logo da regulación legal de 1995. de Televisión local por ondas terrestres. unida á falta de ingresos publicitarios e as trabas administrativas. Ley 41/1995. A partir desta Ley del Tercer canal. Esta situación. posteriormente. de 3 de mayo. as emisións das tres televisións privadas concedidas comezaron simultaneamente en Madrid e Barcelona. conforman o núcleo principal do servizo. en réxime de concesión no ámbito territorial de cada comunidade autónoma. que se realiza por sociedades anónimas en réxime de concesión administrativa. Ley 10/1988. segundo se encargase dela o propio municipio ou particulares mediante concesión administrativa. Unha vez aprobada esta norma. de 26 de diciembre. A aprobación desta Ley. e para a creación dun ente de dereito público ao que lle corresponde a regulación da xestión dos servizos de radiodifusión e televisión. posto que a súa actividade non era contemplada por ningunha lei. como son aqueles que se prestan a través das redes de cable. do 11 de xullo. a partir desta data. tamén de titularidade estatal. O ámbito territorial cuberto por cada unha das operadoras viña delimitado polo núcleo urbano principal de poboación do municipio correspondente 294 . apróbase en 1984 a Lei de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia290. Mahón. supoñía un freo para o seu desenvolvemento económico. para ir estendéndose por todo o país. mediante a instalación doutras estacións transmisoras que cubran estritamente estes núcleos e sempre que existe dispoñibilidade de espectro radioeléctrico para iso. autorizábase ao Goberno para que adoptase as medidas necesarias cara á posta en funcionamento dunha terceira canle de televisión. A creación das primeiras canles públicas autonómicas en España tivo lugar a comezos da década dos oitenta. de televisión privada. Ley 42/1995. e para outorgalo. León. O obxecto da Ley de las telecomunicaciones por cable 292 é a configuración máis detallada do marco legal aplicable a un sector determinado dos servizos de telecomunicacións. de las Telecomunicacións por cable. Aínda que o nacemento deste tipo de televisión se deu a raíz da actividade dos vídeos comunitarios e do tendido de cable en varias cidades españolas (como Elche. a Ley de televisión privada 291 regula a xestión indirecta do servizo público esencial da televisión. competencia da Comunidade Autónoma de Galicia. Antes da aparición da Ley de televisión local por ondas terrestres 293 en 1995 existían no Estado español case 400 emisoras locais. A pesar diso. 277 . reguladora del tercer canal. unha sentenza do Tribunal Constitucional declaraba que a operatividade dunha cadea de televisión comunitaria estaba protexida pola Constitución. A lei tiña sinalaba que a xestión do servizo de televisión local podía darse de forma pública ou privada. etc. modificada polo Real Decreto Ley de Liberalización de las telecomunicaciones permitía o ordenado despregue no futuro das redes dixitais para servizos integrados de banda ancha. que traballaban na alegalidade. Pola súa banda. De acordo con isto. o ámbito de cobertura podía estenderse a outros núcleos de poboación do mesmo municipio cando así o aconselle o número de habitantes da súa poboación. Zarauz. Mediante a Ley reguladora del tercer canal289. o número de concesións para a prestación do servizo de televisión local por ondas terrestres fixábase nun por cada ámbito territorial de cobertura do servizo.

As experiencias que tiveron lugar nos últimos anos permiten concluír que a tecnoloxía dixital se atopa o suficientemente desenvolvida para a súa implantación a grande escala. de 24 de abril. Na actualidade xa hai dúas televisións dixitais: trátase de Veo TV -participada por El Mundo e Recoletos. de la televisión por satélite. General de Telecomunicaciones. Coa lei recentemente aprobada. un mellor aproveitamento do espectro radioeléctrico dispoñible. xa que no texto. o que. en torno á implantación de Internet. A supresión do límite de canles analógicas foi o aspecto máis polémico da Lei da TDT 299 autonómicas e locais. iníciase un proceso que terminará no ano 2010. reasignarase a frecuencia da extinta Quiero TV e permitirase que as empresas audiovisuais manteñan presenza simultánea en grupos que utilicen distintas tecnoloxías para a súa transmisión ata que se produza o apagón. de Medidas Urgentes para el Impulso de la Televisión Digital Terrestre. A supresión do límite de canles analóxicas foi o aspecto máis polémico. de Liberalización de la Televisión por Cable y de Fomento del Pluralismo. pola súa vez. Real Decreto 2169/1998. Da súa regulación. o Goberno incluíu un artigo para modificar a lei de televisión privada do ano 1988 que estableceu un máximo de tres concesións ás cadeas convencionais 298 . Despois de catro meses de tramitación. Este cambio ha de chegar aos sistemas de difusión e. a nova Ley General de Telecomunicaciones 301 . Ambas obtiveron licenza para emitir a finais de 2000 e comenzaron a súa andaina en xuño de 2002. e que se caracterizan por seren transmitidos nun só sentido de forma simultánea a unha multiplicidade de usuarios. a Ley de la televisión por satélite295. e facilita. pero a súa programación apenas chega ao 3% da poboación. Ademais das televisións públicas -nacionais. Ley 32/2003. O Consello da Xunta de Galicia aprobou en abril de 2005 o Decreto que regula o réxime xurídico da xestión do servizo público de televisión dixital en Galicia. permitindo non só unha mellora na calidade dos servizos. General de Telecomunicaciones. redundando nunha maior capacidade de elección polos usuarios.e das privadas que agora emiten en tecnoloxía analóxica. A transformación dos sistemas analóxicos en dixitais foi a característica predominante da evolución que rexistrou o sector audiovisual durante a última década do século XX. aos de televisión. o Congreso aprobou a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). O marco normativo establecido por esa norma permitiu que en España xurdira unha multiplicidade de operadores para os distintos servizos. cada canle múltiple de cobertura nacional ou autonómica ha de integrar. A Ley General de Telecomunicaciones300 de 1998 xa instaurara un réxime plenamente liberalizado na prestación de servizos e o establecemento e explotación de redes de telecomunicacións. de 9 de octubre. mediante a súa converxencia co sector audiovisual e o dos servizos telemáticos. de 3 de novembro. proporcionou as infraestruturas e condicións idóneas para fomentar o desenvolvemento da sociedade da información. numerosos grupos mostráronse interesados en conseguir unha licenza para emitir en dixital . por el que se aprueba el Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre. Ley 11/1998. Este norma recolle os principios xerais aos que debe 295 296 297 Ley 35/1992.e Net TV -propiedade do grupo Vocento-. 299 300 301 . 298 Ademáis. de 14 de junio.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Posteriormente. inicialmente. Aos efectos do Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre 296 . Ley 10/2005. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo 297 . A introdución da televisión dixital terrestre supón a multiplicación da oferta televisiva actual e unha mellora da calidade das imaxes. establece o réxime específico da prestación deste servizo público cando se utilicen satélites de comunicacións aos que se accede mediante un enlace ascendente con orixe no territorio español. senón ademais un aumento espectacular na súa diversidade. todas as cadeas de televisión terán que emitir en tecnoloxía dixital. que constitúen parte do réxime dos medios de comunicación social. ao mesmo tempo. abrindo o sector á libre competencia entre operadores. polo menos 4 programas susceptibles de seren explotados as 24 horas do día. ésta promulgada en 2003. exclúe expresamente os contidos difundidos a través de sistemas audiovisuais. de 22 de diciembre. e a aparición dun importante sector das telecomunicacións. Á dixitalización da televisión por satélite e por cable engadíase entón a da televisión terrestre. Para entón. en particular.

quíxose conxugar un triplo interese: asumir polo ordenamento xurídico español a nova directiva comunitaria. Para paliar parte destas carencias. do audiovisual de Galicia. establecendo tanto as medidas administrativas como as obrigas dos suxeitos que operan nos devanditos sectores. de 7 de junio. Na súa virtude. Tendo en conta a crecente importancia cultural e económica do audiovisual galego. do 1 de setembro. del 3 de octubre. Ley 15/2001 de 9 de julio. pola súa forma de xestión. e as televisións privadas. mental e moral. de 8 de junio. e garantir os dereitos dos usuarios fronte a determinadas formas de publicidade abusivas ou perniciosas para os seus lexítimos intereses. aprobouse por unanimidade de todos os grupos políticos con presenza no Parlamento Galego a Lei do audiovisual de Galicia 306 . así como sobre protección