LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA AGRADECEMENTOS ............................................................................................................................. 5 UNHA IMAXE PROPIA.........................................................

.................................................................. 7 I. I.I.I I.I.II 1. 1.1 INTRODUCCIÓN.......................................................................................................................... 11 PRINCIPAIS LIÑAS DE FUTURO....................................................................................................... 14 ESTRUTURA DO LIBRO BRANCO ................................................................................................... 14 O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS............................... 21 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO ........................................................................ 24 1.1.1 O cinema dixital................................................................................................................. 25 1.1.2 Difusión de contidos por Internet ...................................................................................... 27 1.1.3 A televisión dixital.............................................................................................................. 30 1.1.4 Os contidos multiplataforma.............................................................................................. 34 A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA............................. 38 VOLUME DE FACTURACIÓN .......................................................................................................... 45 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN ..................................................................................................... 48 EMPREGO ..................................................................................................................................... 51 A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN ................................................................................ 53 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ......................................................................................................... 55 A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN ...................................................................................................... 56 A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO ................................................................................................ 58 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 60 A EMISIÓN TELEVISIVA ................................................................................................................. 62 OS SERVIZOS AUXILIARES ............................................................................................................ 64 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN ................................................................................................... 66 O CINE EN GALICIA................................................................................................................... 70

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10 2.11 3. 3.1

A PRODUCIÓN DE CINE ................................................................................................................. 70 3.1.1 A produción de longametraxes galegas ............................................................................. 75 3.1.2 A produción de curtas en Galicia ...................................................................................... 85 3.1.3 A importancia económica da produción cinematográfica ................................................. 91 3.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE .............................................................................................................. 94 3.2.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia.............................................. 96 3.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 98 3.3.1 As salas de exhibición en Galicia .................................................................................... 100 3.3.2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia............ 106 3.3.3 A exhibición non comercial.............................................................................................. 111 3.3.4 O cine dixital.................................................................................................................... 113 4. 4.1 A TELEVISIÓN EN GALICIA .................................................................................................. 116

A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA ..................................................................... 125 4.1.1 A Televisión de Galicia .................................................................................................... 126 4.1.2 A Televisión Española en Galicia .................................................................................... 134 4.1.3 As televisións estatais privadas........................................................................................ 136 4.1.4 As televisións locais en Galicia........................................................................................ 137 4.1.5 A televisión por cable en Galicia: R ................................................................................ 142 4.1.6 A televisión dixital terrestre ............................................................................................. 144 4.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA ......................................................................................................... 146 4.2.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro ......................................................... 148 4.2.2 A programación de fluxo.................................................................................................. 151 4.2.3 A produción de stock........................................................................................................ 159 4.2.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva ....................................................... 175 5. 5.1 OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN ................................................................................... 178 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ....................................................................................................... 178 5.1.1 Principais producións galegas off line............................................................................. 181 5.1.2 Algunhas das producións galegas en liña........................................................................ 186 5.1.3 A banda ancha ................................................................................................................. 193

1

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA ......................................................................................................... 194 5.2.1 Principais producións galegas de animación .................................................................. 197 5.2.2 As empresas galegas de animación.................................................................................. 201 5.2.3 Principais proxectos da animación galega...................................................................... 204 5.2.4 Novos formatos para contidos 3D.................................................................................... 206 5.3 O VÍDEO EN GALICIA .................................................................................................................. 209 5.3.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia ........................................................... 212 5.4 A PUBLICIDADE.......................................................................................................................... 216 5.4.1 A produción publicitaria en Galicia ................................................................................ 219 5.4.2 Novos mercados para a publicidade................................................................................ 222 5.4.3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia........................ 224 5.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN ............................................................................................. 226 5.5.1 Estudios de gravación...................................................................................................... 227 5.5.2 Localización e casting...................................................................................................... 231 5.5.3 Posprodución ................................................................................................................... 232 5.5.4 Os servizos de produción na animación .......................................................................... 234 5.5.5 Distribución e alugamento de equipos............................................................................. 236 5.5.6 Sonorización e dobraxe.................................................................................................... 237 5.5.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión............................................................................................................................... 241 5.5.8 A comercializacion dos dereitos de explotación .............................................................. 243 6. 6.1 ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA.............................................. 247

INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES .................................................................................. 247 6.1.1 Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo................................................ 248 6.1.2 Centro Galego das Artes da Imaxe .................................................................................. 249 6.1.3 Consorcio Audiovisual de Galicia ................................................................................... 250 6.1.4 Centro Multimedia de Galicia ......................................................................................... 252 6.1.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) ............................................................... 252 6.1.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual .................................................... 253 6.1.7 Consellería de Economía e Facenda ............................................................................... 254 6.1.8 Consellería de Innovación, Industria e Comercio ........................................................... 254 6.1.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria ................................................... 255 6.1.10 Consellería de Asuntos Sociais, Emprego e Relacións Laborais..................................... 256 6.1.11 As Film Comission galegas.............................................................................................. 257 6.1.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual ............................................................. 258 6.2 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS ..................................................................................................... 261 6.2.1 Asociación Galega de Produtoras Independentes ........................................................... 261 6.2.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual ........................................................... 262 6.2.3 Clúster do Audiovisual de Galicia ................................................................................... 263 6.2.4 Academia Galega do Audiovisual.................................................................................... 265 6.2.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet .................................................................. 265 6.2.6 Asociación Galega de Guionistas .................................................................................... 266 6.2.7 Asociación Galega de Directores e Realizadores............................................................ 266 6.2.8 Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia ............................. 267 6.2.9 Federación de Cineclubes de Galicia .............................................................................. 267 6.2.10 Asociación Galega de Artistas Visuais ............................................................................ 268 6.2.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia............................................... 269 6.2.12 Sociedade Xeral de Autores ............................................................................................. 269 6.2.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales.................................. 270 6.3 OFERTA FORMATIVA .................................................................................................................. 271 6.4 MARCO NORMATIVO .................................................................................................................. 276 6.5 POLÍTICA DE AXUDAS ................................................................................................................. 282 6.6 PARTICIPACIÓN DAS ENTIDADES FINANCEIRASE GRANDES GRUPOS EMPRESARIAIS NO SECTOR AUDIOVISUAL ........................................................................................................................................... 290 6.6.1 Festivais e actividades de promoción .............................................................................. 292 6.6.2 Festivais de cinema.......................................................................................................... 292 6.6.3 PREMIOS E CONCURSOS PARA AFECCIONADOS E MOSTRAS DE CINEMA CELEBRADAS EN GALICIA293 6.6.4 Outros eventos relacionados co ámbito audiovisual...............................................296

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6.6.5 Actividades desenvolvidas en Galicia e no exterior para a promoción do sector audiovisual galego 298 6.6.6 Publicacións recentes ...................................................................................................... 301 7. 7.1 DIAGNÓSTICO DO SECTOR................................................................................................... 303

DIAGNÓSTICO EXTERNO: AMEAZAS E OPORTUNIDADES .............................................................. 303 7.1.1 Mercado ........................................................................................................................... 303 7.1.2 Ámbito político-normativo ............................................................................................... 307 7.1.3 Ámbito tecnolóxico........................................................................................................... 308 7.1.4 Ámbito socio-cultural....................................................................................................... 310 7.1.5 Capital humano................................................................................................................ 311 7.2 DIAGNÓSTICO INTERNO: FORTALEZAS E DEBILIDADES ............................................................... 312 7.2.1 Produción......................................................................................................................... 313 7.2.2 Televisión ......................................................................................................................... 313 7.2.3 Exhibición ........................................................................................................................ 315 7.2.4 Comercialización ............................................................................................................. 315 7.2.5 Novas tecnoloxias ............................................................................................................ 317 7.2.6 Capital humano................................................................................................................ 317 7.2.7 Ordenación do sector....................................................................................................... 318 7.2.8 Infraestruturas e servizos................................................................................................. 318 7.2.9 Investimento, financiamento e política de axudas............................................................ 319 7.3 SÍNTESE DO DIAGNÓSTICO: ANÁLISE DAFO............................................................................... 321 8. POLÍTICAS E LIÑAS DE ACTUACIÓN PARA O DESENVOLVEMENTO DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ............................................................................................................ 326 8.1 ORDENACIÓN NO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ................................................................. 327 8.1.1 Ámbito normativo............................................................................................................. 327 8.1.2 Protección da propiedade intelectual .............................................................................. 328 8.1.3 O Observatorio do Sector Audiovisual ............................................................................ 328 8.1.4 O Rexistro de Empresas do Sector Audiovisual............................................................... 329 8.1.5 A regulación dos contidos: o Consello do Audiovisual en Galicia.................................. 329 8.2 COLABORACIÓN NO SECTOR ....................................................................................................... 329 8.3 PROMOCIÓN DO SECTOR ............................................................................................................. 330 8.3.1 Achegamento á sociedade ................................................................................................ 330 8.3.2 Achegamento ás empresas ............................................................................................... 330 8.3.3 Achegamento ás institucións ............................................................................................ 330 8.3.4 Galicia como estudo de gravación................................................................................... 330 8.3.5 Redución das barreiras.................................................................................................... 330 8.4 COMERCIALIZACIÓN E ACCESO A NOVOS MERCADOS ................................................................. 331 8.4.1 Ferramentas para a análise do mercado ......................................................................... 331 8.4.2 Potenciación da imaxe de marca ..................................................................................... 331 8.4.3 Accións para o acceso a novos mercados........................................................................ 331 8.5 FOMENTO DE CULTURA DE CONSUMO DO AUDIOVISUAL............................................................. 332 8.5.1 Educación sobre o audiovisual e fomento do consumo ................................................... 332 8.5.2 O audiovisual como canle para a educación e a cultura. Especial referencia á preservación da cultura e da lingua galega ............................................................................................ 333 8.6 INFRAESTRUTURAS, SERVIZOS E XERACIÓN DE COÑECEMENTO DE UTILIDADE COMÚN PARA O SECTOR AUDIOVISUAL GALEGO................................................................................................................. 333 8.6.1 A Cidade da Imaxe........................................................................................................... 333 8.6.2 Actividades de observación.............................................................................................. 333 8.6.3 Utilización das infraestruturas existentes ........................................................................ 334 8.6.4 Plan Director de Ordenación das Infraestruturas de Telecomunicación para o Sector Audiovisual 334 8.6.5 Apoio ás empresas ........................................................................................................... 334 8.7 I+D+I EN MATERIA AUDIOVISUAL E NOVAS TECNOLOXÍAS ........................................................ 335 8.7.1 Fomento da innovación.................................................................................................... 335 8.8 MERCADO LABORAL E POTENCIACIÓN DA CAPACITACIÓN NAS EMPRESAS ................................. 336 8.8.1 Mellora da oferta laboral ................................................................................................ 336 8.8.2 Medidas orientadas ao persoal que integra o sector ....................................................... 337 8.9 FINANCIAMENTO ........................................................................................................................ 337 8.9.1 Información e servizos de apoio ás empresas na área de financiamento ...............337

3

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 8.9.2 Instrumentos financeiros.................................................................................................. 337 8.9.3 Outras alternativas de financiamento .............................................................................. 338 8.9.4 Propostas con relación á política de axudas ao desenvolvemento e produción .............. 338 8.10 APOIO Á CREACIÓN E PRODUCIÓN DE OBRAS E CONTIDOS AUDIOVISUAIS ................................... 338 8.10.1 Fomento das coproducións .............................................................................................. 339 8.10.2 Fomento da creación audiovisual.................................................................................... 339 8.10.3 Creación de contidos multimedia e multiplataforma ....................................................... 340 8.10.4 Apoio decidido ás industrias auxiliares ........................................................................... 340 8.11 POTENCIACIÓN DO SECTOR DA ANIMACIÓN, MULTIMEDIA E VIDEOXOGOS ................................. 340 8.12 FOMENTO DA TELEVISIÓN AUTONÓMICA E LOCAL ...................................................................... 340 9. 9.1 9.2 BIBLIOGRAFÍA.......................................................................................................................... 342 LIBROS, REVISTAS E DOCUMENTOS............................................................................................. 342 PÁXINAS WEB ............................................................................................................................. 346

ANEXO................................................................................................................................................... 347 ANEXO 1: LISTADO DE PARTICIPANTES NAS MESAS DE TRABALLO ........................................ 347

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA

AGRADECEMENTOS
O Libro branco do audiovisual en Galicia supón un importante paso para o establecemento dun marco estratéxico para o desenvolvemento do sector, tal como se prevé na Lei 6/1999, do audiovisual galego. Ao longo de todo o proceso de elaboración do libro branco, contouse cunha participación moi activa dos distintos axentes socioeconómicos e sociais presentes no sector audiovisual, tanto na fase de análise e validación de contidos, coma no diagnóstico e deseño das liñas de futuro, mediante a participación nos procesos de enquisas e, sobre todo, nas mesas de traballo que se levaron a cabo. A implicación do sector queda patente nos altos índices de resposta que se obtiveron no proceso de consulta ás empresas e institucións e, sobre todo, no traballo conxunto levado a cabo na elaboración dos contidos que aquí se presentan. O libro branco ten unha importancia clave, tanto como ferramenta descritiva —profundando nos distintos campos de actividade do sector—, coma no ámbito estratéxico —establecendo un diagnóstico e orientando as principais liñas estratéxicas—. Seguindo as indicacións do propio sector, resulta clave contar cun sistema de actualización permanente destes contidos. Por iso, e de forma paralela á publicación deste libro branco, ponse en marcha o Observatorio do Audiovisual Galego (www.observatorioaudiovisual.org), dependente da Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual, da Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo. Neste observatorio manteranse actualizados os distintos contidos do libro branco, cunha énfase especial no cadro de mando de indicadores do sector e na ordenación sectorial, fundamentalmente nas empresas que configuran o tecido da industria

audiovisual, as institucións e a lexislación. Por todo iso, o noso máis sincero agradecemento a todas as persoas, empresas e institucións que fixeron posible a realización deste traballo, do que queremos facer partícipe a todo o sector.

5

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A

Unha imaxe propia

Acompáñanos a onde vaiamos. en 1989. coa realización de ata tres longametraxes nun ano. algo impensable ata ese momento. a transformación económica e social máis importante dende o descubrimento do lume e a invención da roda. por mor da extraordinaria forza da imaxe animada. que tamén pode chegar a destruír. dos teléfonos móbiles. preñado de romanticismo. Unha industria que produce para o gran público. é a máis nova das artes e tamén a única que xorde na época industrial. Non debemos perder de vista ese escenario se queremos entender a vertixinosa evolución dun invento revolucionario. da Televisión de Galicia (TVG). co que iso significa de capacidade de desenvolvemento dunha industria en constante transformación. Da televisión chegouse a afirmar que é un electrodoméstico que xera ideoloxía. acendeu a luz do sono. a demanda de produtos audiovisuais non deixa de medrar. ata converter as salas de estar en autén ticos minicines. que serviron para irmos avanzado cara ao obxectivo de conseguir para a comunidade galega unha imaxe de seu. Conforma identidades colectivas e individuais. A historia do audiovisual galego é o relato do esforzo. Foi alá por 1896 cando José Sellier. aliado coa informática e as telecomunicacións. das consolas de videoxogo e. Logo viría o despegue do cine. O cinematógrafo acadou en moi pouco tempo un éxito tal que o levou a se converter axiña na manifestación artística máis popular con moita diferenza respecto das artes tradicionais. a diferenza doutras manifestacións artísticas e culturais. como a televisión ou o vídeo doméstico e. en 1985. no ocio e no negocio. unha canle pública autonómica que na súa dobre condición de gran xeradora e demandante de contidos audiovisuais transformou o sector. dun reducido grupo de entusiastas que desexaban para Galicia unha pantalla propia. feitas xa con mentalidade comercial. Un fito esencial nesta andaina foi a posta en marcha. Así as cousas. A súa contribución é decisiva na representación que temos do mundo que nos rodea e de nós mesmos en relación con ese contorno.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA UNHA IMAXE PROPIA O cine conta con pouco máis de cen anos de vida. grazas á portabilidade dos minitelevisores. Como produto cultural masivo. dos DVD. q ue abrangue todas as clases sociais. a partir de mediados do século XX. algo que levou a amplos sectores intelectuais a desprezar durante moito tempo o cine. das PDA. cando no mundo se estaba a producir unha auténtica revolución. especialmente. de sistemas de difusión masivos. o audiovisual cumpre unha función social relevante. Nacido a finais do século XIX. que comezou a profesionalizarse e a artellar unha mínima estrutura empresarial. ata converterse no que é hoxe o audiovisual. foi porque se concibiu case dende o seu nacemento como unha industria máis. Pero se o audiovisual chegou a ser o que hoxe é. un fotógrafo franco-coruñés. sucedéronse as iniciativas individuais e colectivas. negándolle o status de arte. Dende o anos sesenta do pasado século. mesmo comezasen a traspasar con éxito os límites do territorio galego. un ritmo esperanzador que era difícil manter e que xerou logo certa frustración naqueles cineastas que aspiraban a que as nosas películas. un dos sectores industriais máis desenvolvidos e con maior capacidade de crecemento. Hoxe en día. no lecer e no traballo. para xentes que nin sequera teñen que saber ler. Esa popularidade. O audiovisual se concibiu dende o seu nacemento como unha industria máis 7 . máis recentemente. dos PC. aquilo que na xerga da época se chamou o “Telón de grelos”. viuse favorecida pola aparición. o audiovisual está presente en case todas as parcelas da nosa vida cotiá. case sempre voluntaristas. convertendo a nosa terra en pioneira do cine español. o DVD. que introduciron as producións audiovisuais nos fogares.

Ofrece. á distribución. se propuxesen as liñas que ha seguir tanto o sector público como a iniciativa privada. en 2002.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pero. cuxas actividades van dende a produción de cine ou televisión. en sintonía coas demandas do sector. En poucos anos. como o audiovisual galego. a elaboración do Cadro de Cualificacións Profesionais. O libro non contén receitas máxicas coas que transformar unha trama sectorial incipiente. quedaron sentadas as bases dun sector que contribúe de maneira notable no eido artístico e cultural. xa que logo. Contar esa perspectiva xeral é clave para acertar na toma de decisións por parte das instancias empresarial e institucional. ao tempo que xera cada vez máis riqueza. nun marco de financiamento consensuado cos axentes implicados. que move xa preto de 200 millóns de euros ao ano e que lles dá emprego directo a máis de 2. o audiovisual deixou de ser a eterna materia pendente na normalización cultural de Galicia. a partir da contemplación da foto. Un país que non ten unha imaxe propia non despega. como deixou dito o malogrado Chano Piñeiro. . a rica visión panorámica dun macrosector que as empresas adoitan coñecer só parcialmente. a Administración galega. o Observatorio do Audiovisual. E oxalá que. máis recentemente. as xentes que se moven neste ámbito asuman o papel que lles corresponde para que a industria da imaxe e do son de Galicia siga medrando e tomando cada vez máis pulo. puxo en marcha e impulsou unha serie de iniciativas claves para a vertebración do noso audiovisual. multimedia ou de animación. recurso limpo e renovable. xa se pode falar dun pequeno pero moi dinámico tecido empresarial. no mesmo ano e a Constitución do Clúster do Audiovisual Galego no 2003 e. nun grande emporio. a exhibición. pioneira no A administración impulsou unha serie de iniciativas claves ámbito autonómico. a partir de mediados da década dos 90. pero máis ben escaso. como unha industria de gran potencial. a animación e a multimedia.300 profesionais en arredor de 350 empresas. polo dinamismo do sector. ata levantar definitivamente o voo. na actividade ou actividades nas que operan. norma marco que lle recoñece a esta actividade a condición de estratéxica. establecéronse liñas de axuda e subvencións para as distintas fases e produtos. se fixese unha análise rigorosa da situación actual e. e que a sociedade en xeral ignora en toda a súa amplitude e complexidade. pode aparecer movida ou desenfocada. unha actividade produtiva da que a principal materia prima é a creatividade. A redacción deste libro branco constitúe tamén o cumprimento dun compromiso adquirido pola Administración autonómica fronte ao sector audiovisual. Logo veu a creación do Consorcio do Audiovisual. dunha trama empresarial en proceso de maduración que concibe a actividade audiovisual con mentalidade industrial. Non esquezamos. por mor do esforzo conxunto da Administración galega e da iniciativa privada. a partir dela. promulgouse unha Lei do audiovisual galego. que “facer cine é voar”. polas súas implicacións económicas e culturais. iso si. Nas dúas últimas lexislaturas (1997-2001 e 2001-2005). Asemade. como pouco. De feito. A creatividade é o que vai proporcionando valor engadido en cada paso dos precisos para que unha idea guionizada acabe convertida nunha produción audiovisual. Oxalá o audiovisual galego se vexa axeitadamente reflectido nesta foto fixa que. que foi aprobada en 1999 con amplo apoio parlamentario. por fin. que demandaba de vello un instrumento coma este no que. En primeiro lugar. Trátase. por unha parte.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Introducción 9 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO .

11 . beneficios. un feito estreitamente relacionado coa irrupción da chamada sociedade da imaxe. ninguén discute que se trata de unha nova fonte de riqueza.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA I. 1 Por iso. a posta en marcha do Consorcio do Audiovisual ou a promulgación de unha Lei do audiovisual son algúns dos fitos que marcan o treito avanzado nas dúas últimas décadas. Do mesmo xeito. que se encarna no que o Consello da Cultura Galega denominou en 1996 “as factorías do futuro”. Principais feitos acontecidos no audiovisual galego nos últimos anos Feito Inicio das emisións de TVE dende Galicia Creación do Arquivo da Imaxe Inicio das Xornadas de Cine e Vídeo en Galicia (XOCIVIGA) do Carballiño Creación da Televisión de Galicia (TVG) Estrea das primeiras longametraxes galegas: Sempre Xonxa. emprego). tanto nos de impacto ou resultados (como o volume de facturación. a serie da TVG que chegou a alcanzar audiencias do 40% Lei do audiovisual galego Estrea da longametraxe de animación O bosque animado Constitución de AEGA Creación do Consorcio Audiovisual de Galicia Elaboración das Cualificacións profesionais do sector audiovisual en Galicia Obtención por parte de O bosque animado de dous premios Goya: á Mellor longametraxe de animación e á Mellor canción Constitución do Clúster do Audiovisual Galego Obtención por parte de El Cid. a creación da primeira escola de imaxe e son. O nacemento da TVG. Resulta incuestionable a súa implicación na evolución cultural dun país. a serie galega de televisión máis antiga Primeira edición dos Premios AGAPI do audiovisual galego Nacemento do Festival Internacional de Cine Independente de Ourense Inicio das emisións de Mareas vivas. na que o produto audiovisual ou multimedia cobra relevancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. Urxa e Continental Creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña Creación do Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) Celebración do I Congreso do Audiovisual Galego Constitución de AGAPI Inicio das emisións de Pratos combinados. o sector audiovisual percorreu en Galicia un longo camiño tanto no ámbito da ordenación como no do desenvolvemento industrial. I. a lenda do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Obtención por parte de P3K Pinocho 3000 do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Fonte: Elaboración propia Data 1971 1984 1984 1985 1989 1991 1991 1992 1994 1995 1996 1996 1998 1999 2001 2001 2002 2002 2002 2003 2003 2004 Nos últimos anos. Paralelamente o audiovisual experimentou un notable desenvolvemento en todos os seus indicadores. pero por outro lado constitúe unha industria que se rexe polas pautas empresariais1. como nos de produción. no mercado audiovisual conviven productos de consumo con outros de contido artístico e cultural.I INTRODUCCIÓN O LIBRO BRANCO COMO FERRAMENTA PARA A PLANIFICACIÓN ESTRATÉXICA O audiovisual ten unha dobre natureza: por unha banda é un medio de expresión artística e cultural.

hai que indicar que a clave do deseño baséase na propia estrutura do documento e na sistematización dos seus contidos. posprodución. coma no aspecto social e cultural. Este nivel de participación foi un aspecto clave para lograr un axeitado consenso.7% con respecto ao ano anterior e do 145. que lles permita aos axentes que nel operan tomar as súas decisións estratéxicas en base a unha información obxectiva. senón tamén na dimensión sociocultural e na proxección exterior con que xa conta a nosa produción audiovisual.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Actualmente. que consoliden e potencien o noso audiovisual. foron tamén diversos os estudos que se levaron a cabo de cara a unha diagnose actualizada e rigorosa sobre unha actividade que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista económico e do emprego. aqueles que permiten establecer as políticas e liñas de futuro para o desenvolvemento deste sector. vídeo. Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o sector.320 empregados. as operadoras de televisión (locais. Este é un aspecto sobranceiro. televisión. actualizada e cunha perspectiva temporal ampla. multimedia e animación). Os obxectivos que se perseguen coa realización do Libro branco son os seguintes: o Dotar ao sector audiovisual galego de un diagnóstico sobre a súa situación actual. como no eido cultural e de proxección exterior. Para iso foi necesario realizar un importante esforzo de actualización da información. o Reforzar o compromiso da Administración para acadar a máxima eficiencia tanto dende o punto de vista económico e do emprego.5 m € Facturación 2. Neste sentido. o Definir as actuacións públicas e privadas que lle permitan a Galicia posicionarse como unha das comunidades autónomas de referencia en materia audiovisual no ámbito nacional e internacional.6% sobre a facturación de 1997. etc. estudos de dobraxe e sonorización. a través da Comisión Sectorial correspondente. casting e localización. na que colaboraron abertamente as partes implicadas. perseguiuse que o Libro branco sexa doadamente actualizable no futuro. o Finalmente e xa dende o seu deseño. Isto inclúe as empresas de produción (de cinema. e co seguimento do propio Consello Asesor. o que permitirá que.320 Empregados 12 m € Beneficio . o A terceira premisa é a perspectiva histórica. conxuntamente coa información propia de cada axente implicado. Por outra parte. Os datos de facturación anteriores supoñen un crecemento de 13. autonómica e nacionais con espazo de desconexión). que deben aproveitarse nos próximos anos. a dinámica de cambios constantes na que se desenvolve esta activiade formula novos retos para as empresas e institucións. exhibidoras e distribuidoras. as de servizos auxiliares á produción (provedoras de equipos. O enfoque que se seguiu na elaboración deste Libro branco baséase fundamentalmente en catro premisas: o En primeiro lugar contouse coa participación directa das empresas e axentes que integran o sector. o sector audiovisual en Galicia está integrado por 352 empresas cunha facturación total de 161. Galicia audiovisual: 352 Empresas 161. permitan definir as liñas de futuro. Así mesmo. a importancia do sector non se traduce unicamente na dimensión económica. cun beneficio agregado de máis de 12 millóns de euros. o A segunda das premisas deste Libro branco foi aproveitar ao máximo o nivel coñecemento xa existente sobre a realidade sectorial. sobre todo no que se refire aos contidos estratéxicos do Libro branco. o Detectar as principais tendencias xerais do sector que. é dicir.).5 millóns de euros e 2. tendo en conta o dinamismo deste sector que require información permanentemente actualizada para un axeitado funcionamento. En paralelo. que posibilita fundamentar as conclusións nos feitos e nas tendencias obxectivas nos distintos aspectos que se analizan.

33 36. n.60 34.716 121.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA alén da súa edición en soporte papel.63% 8.10 4.94% -4.26% 45.923.16% 7. n.92 270.473 145.11% 17. n.32% 141.07% 4.321.54 752.57% 2.d. n.40 193.81% 1.55% 8.18 5.84 46.32 44. permanentemente actualizados.576. Emprego 13 .62 6. estean dispoñibles na Internet.925. por ser o dato de butaca do 2004.403.00 3. n. n.00 12.65 218.d.37% 16. n.376.25 2.35 4.126.11% 14. A recadación por butaca é orientativa.d.61% 3.97 14.79% -4.63% Facturación total Resultado total Emprego total Número de empresas Facturación media Facturación por empregado Resultado medio Resultado por empregado Plantilla media por empresa Recadación nas salas de exhibición comercial Espectadores nas salas de exhibición comercia Número de cines Número de pantallas Butacas Recadación por pantalla Recadación por cine Habitantes por pantalla Pantallas por cine Recadación por buta Asistencia media Gasto medio per cápita en cine Frecuencia anual per capita Precio medio da entrada Consumo diario medio de TV Fogares con recepción da TV a través de cabo Fogares con DVD (%) Acceso a Internet por ADSL (%) Audiencia da TVG Acceso a Internet (usuarios do último mes) (%) may-05 Fonte: Elaboración propia.888.24% 19.d. 639.09% 4. n.93 12.05 69.20 22.63 29. n.06 3. n.89 435.20% 11.10 15.55 853.d.00 37.468.36 33. n.669.42 189.00 41. n.375.86 1.135 4.44 31.722.d. n.19 352 819.00 66.188.73% 7.05% 6.623. O dato de crecemento de Fogares con recepción da TV a través de cabo e de crecemento do acceso a Internet son de 2004/2003.91% 29.72 31. 5. n. que permita manter o diagnóstico permanentemente actualizado e sirva como base para reformular as actuacións e adaptándoas as necesidades de cada momento.58% 26.029.932.69 563.35 34.00 10.d.001 1. na páxina web do Observatorio do Audiovisual.72% 10.d.938.d.14% 17.d.d.49% 16.04% 10.27% CMI 1998-03 en Galicia 25.d.33% -0.207.d.94% 18.d.d.296.94% 3.49 9.27 5.982.527.24% -0.32 208. n.92% 144.d.431. según o caso.d.896.07% 11.40 3.00 161.64% 3.320. Nota: Para os datos disponibles no 2004 ou o 2005 o crecemento medio interanual (CMI) está calculado sobre 2004/1998 ou 2005/1998.83% 19.03 20.24% 6.d.903. n.61% n. os datos sectoriais.d.95 2.46% n. n.27 137.996.472.59 24.827 57 202 32.27% -2.299.10 8. Cadro de mando do sector audiovisual galego Variable Facturación Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Número de empresas Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Data 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2004 2004 2004 2003 2003 2004 2004 2003 2004 2003 2004 2003 2004 2004 2004 2004 2004 Galicia 64.388 1.d. n.18 431.922.618.002.d.30 España n.49% 13.25% 6.795. n.d. Este observatorio ofrecerálles ós axentes do sector unha información completa sobre os principais indicadores numéricos e un cadro de mando.26 27. -0. n. O dato de crecemento de Fogares con DVD é de 2004/2002.d.184.

6 e 7 dedícanse á análise de situación e os capítulos 8 e 9 ao diagnóstico e establecemento das principais liñas de actuación. con especial énfase na preservación da nosa identidade cultural e lingüística. No documento. 4. mediante realización de . I. incidindo en aspectos como as coproducións. o o Medidas para a promoción do sector e o achegamento á sociedade. o Políticas para potenciar a animación e multimedia. con especial énfase nas novas tecnoloxías. fomentando a innovación en procesos e produtos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO I. a regulación dos contidos e a posible posta en marcha dun Consello do Audiovisual de Galicia. ademais da parte introdutoria e de presentación. servizos e coñecemento estratéxico para o sector. No capítulo 3 inclúese a análise económica. ou as relacionadas coa televisión dixital. mantendo e potenciando o esforzo que a Administración xa ven realizando.II Estrutura do Libro Branco O Libro branco está integrado por 10 capítulos. información que foi recompilada de forma específica para este traballo e como base para as actualizacións que se pretenden realizar a partir de agora.I Principais liñas de futuro No Libro branco establécense as grandes liñas de actuación nos aspectos clave para a competitividade deste sector: o Ámbito normativo e ordenación do sector: regulación das novas canles televisivas. como Internet. medidas para fomentar a creación audiovisual en xeral e. no que Galicia está a alcanzar significativas cotas de especialización. Análise do sector audiovisual O capítulo 2 do Libro Branco aporta unha visión xeral de cáles son as principais tendencias do mesmo a nivel tecnolóxico. o Financiamento e política de axudas. o Fomentar o consumo do audiovisual utilizando este medio como canle para a educación e a cultura. o I+D+I e novas tecnoloxías. como a Cidade da Imaxe. potenciar a imaxe de marca do sector audiovisual galego ou accións para o acceso a novos mercados.I. obtendo resultados no ámbito nacional e internacional. o Dotación de infraestruturas. Así mesmo. o Medidas para a potenciación da difusión das obras audiovisuais. mediante actuacións. Comercialización e acceso a novos mercados: potenciar as ferramentas para contar cunha análise de mercado adaptada ás necesidades empresariais. o Capital humano. o rexistro de empresas. medidas para a protección da propiedade intelectual. 5. con medidas para axeitar oferta e demanda neste mercado laboral ou plans de formación continua e reciclaxe profesional orientadas ao persoal que xa integra o sector. 3. o Apoio á creación de obras e produtos audiovisuais. posta en marcha do Observatorio do Sector Audiovisual. en especial das televisións autonómica e locais. o fomento de contidos multimedia e multiplataforma. inclúense dous grandes bloques de apartados: os capítulos 2. de modo moi especial. actividades de observación para a optimización dos medios xa existentes ou a ordenación das redes de telecomunicación. a partir dos datos oficiais correspondentes aos últimos nove anos. completouse a información oficial. para apoiar as empresas na busca do financiamento máis axeitado a especificidade do produto audiovisual.I.

coa participación dos principais axentes e empresas de todos os subsectores. Presentación das conclusións parciais do Libro branco no Congreso do Audiovisual. pola súa importancia actual. a xeito de síntese. incluíndo a produción de longas e curtametraxes. Dende un punto de vista global. Diagnóstico e liñas de futuro O capítulo 8 contén o diagnóstico do audiovisual galego. tales como localización e casting. O capítulo 6 abrangue o resto dos ámbitos da produción audiovisual: multimedia. No capítulo 9 resúmense as principais propostas formuladas polo sector de cara ó futuro. As fases seguidas no desenvolvemento do traballo móstranse no seguinte cronograma: 15 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA enquisas ás empresas. produción de vídeo. publicidade e servizos de apoio á produción. a produción de animación. o ámbito normativo. I. os feitos máis significativos son os seguintes: o Seguimento do traballo pola Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. Tamén dentro deste bloque descritivo se considerou necesario facer referencia ao nivel de ordenación existente no sector.II METODOLOXÍA: UN ESFORZO PARTICIPATIVO Detrás de cada un dos aspectos tratados ao longo do Libro branco existe un fundamento metodolóxico que se apoia na existencia dun enfoque ou modelo conceptual para a análise e un proceso de traballo fundamentalmente centrado na obtención e tratamento da información necesaria para o desenvolvemento dos distintos apartados. O capítulo 5 dedícase ó ámbito da televisión. Polo que antinxe á participación. sonorización e dobraxe ou subministración e aluguer de equipos. analizando a oferta de canles televisivas tanto no eido autonómico como local e a actividade de produción orientada ó medio televisivo. Presentación da metodoloxía ante o Pleno do Consello Asesor. a diagnose estrutúrase arredor dos principais eixos temáticos de interese para o sector e preséntase unha síntese en forma de DAFO. unha recompilación dos principais feitos e tendencias analizados nos capítulos anteriores. posprodución. o rasgo que caracteriza o Libro branco no seu conxunto é a participación de tódalas instancias relacionadas co audiovisual en Galicia e o manexo de moitas e variadas fontes de información. Con base na devandita información e nas contribucións ao longo do traballo dos axentes implicados. A análise do cine en Galicia abórdase no capítulo 4. incluíndo no capítulo 7 unha descrición das institucións e asociacións que o artellan. Realización de enquisas para recoller aspectos relativos ao diagnóstico e ás liñas de actuación. Convocatoria de mesas de traballo abertas á totalidade do sector. o o o o o Validación da metodoloxía por parte da Comisión Especializada. Nel recóllese. coa perspectiva da cadea de valor. incluíndo a referencia ás tendencias que marcarán o futuro. formativo e financeiro ou as actividades de promoción. o Celebración dunha derradeira mesa de traballo. tal como se recolle na bibliografía. a distribución e a exhibición. televisión e outros ámbitos da produción entre os que destaca. animación. de validación das conclusións do Libro branco. Nos capítulos 4 5 e 6 ofrécese a panorámica descriptiva dos diferentes subsectores: cine. para poder presentar información de carácter analítico en función do tipo de actividades que desenvolve cada unha delas ou dos subsectores que integran o audiovisual galego.

por unha parte. Por esta vía obteríanse os datos económico-empresariais entre 1996 e 2003. Actividades Revisión bibliográfica e análise dos traballos previos Deseño e avaliación da metodoloxía Actualización da base de datos Elaboración e avaliación do prediagnóstico Recompilación dos datos económico-financeiros Definición dos indicadores Actualización dos indicadores Enquisas e entrevistas aos axentes do sector Mesas de traballo para o deseño das liñas de actuación Redacción de contidos do Libro Branco Revisión do borrador do Libro Branco Maquetación Edición de contidos na web do Observatorio do Audiovisual Ago Set Out Nov Dec Xan Feb Mar Ab Mai Xuñ Xul Velaiquí os aspectos máis destacables da metodoloxía que se empregou en cada área das que integran o Libro branco: Estudo económico O presente estudo pretende obter unha encadre xeral do audiovisual galego dende o punto de vista económico e unha visión de detalle das distintas actividades empresariais que o integran. que obriga en ocasións a deterse en 2003 ou mesmo en 2002. resultado. e ademais dalgúns datos que non aparecen reflectidos na información contable das 2 mesmas (destino xeográfico das vendas ou grao de temporalidade do emprego) . capital social. esixiron un gran esforzo na labor de busca e contraste desa información. As limitacións. . Para a confección da listaxe de axentes que conforman a poboación obxecto do estudo partiuse da Guía de recursos do audiovisual confeccionada polo CGAI. a información das que non teñen obriga de depositar contas no Rexistro Mercantil (empresarios individuais e outras formas de sociedade). neste caso. emprego. Os datos desta 2 Este cuestionario foi validado polos membros da Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual. son fundamentalmente de dous tipos: as derivadas do atraso na dispoñibilidade das informacións. na súa última actualización dispoñible na Rede. Para tentar paliar alomenos en parte estas deficiencias. O estudo está. incidindo nos factores determinantes da súa competitividade. os datos económico-produtivos de cada unha destas compañías proceden das contas que anualmente remiten ao Rexistro Mercantil correspondente e recabáronse a través de Informa. ou os confusos e interesados datos das empresas de produción e servizos. condicionado pola dispoñibilidade de datos estatísticos. Cómpre advertir sobre a falla de estatísticas fiables: sectores tan atípicos como a televisión local. indicadores tan complexos como a facturación por venda e aluguer de películas de vídeo. confeccionouse un cuestionario para as empresas.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Cronograma de actividades do Libro Branco do Audiovisual en Galicia (2004/2005). as que se refiren ao detalle da desagregación sectorial e espacial e os escasos datos dispoñibles no ámbito da empresa. sobre todo cando revisten a forma de empresario individual. Ao peche do prazo marcado para a recepción de cuestionarios recibíronse 98 doutras tantas empresas e entidades do sector. co obxecto de recompilar. fondos propios e activo total. así como as diferenzas existentes na elaboración dos presupostos das canles de televisión. xa que logo. Delas extraéronse datos de facturación. A maiores. aínda que só foi posible nos casos en que revisten a forma de sociedades mercantís e cumpren ademais coa obriga de depositar as contas.

Finalmente procedeuse polo equipo redactor á explotación estatística dos datos. entidades formativas. este grupo estará conformado por empresas produtoras. televisión e outros ámbitos de produción Dende o punto de vista dos produtos finais. a Film Comission de Galicia. distribuidoras e exhibidoras de cinema. As fontes manexadas na recompilación de datos para estes capítulos foron. correo electrónico ou mesmo por vía telefónica⎯. sen embargo. AEGA ou o Cluster. malia que as carencias nalgúns casos obrigaron a desbotar os dous primeiros anos. xa sexa en aberto ou codificadas e de pagamento. a Base de datos de películas confeccionada polo mesmo departamento ministerial. distribución e exhibición cinematográfica. dúas de servizos auxiliares (dobraxe e sonorización e outros servizos). vídeo e televisión. que se utilizou para a estimación das taxas de crecemento global do sector. noticias en prensa. os Informes de comunicación ou o Libro branco da cinematografía e 17 . Ademais. os directorios de empresas Ardán ou Informa. Ademais. Ademais. dúas de televisión (locais e autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión). así como de institucións. Comunicación Social e Turismo. procedeuse á catalogación das 352 empresas detectadas segundo a actividade desenvolvida. pola parte do cine. Para o posterior tratamento dos datos. Os datos solicitados eran dos dous últimos exercicios dispoñibles naquel momento (2002 e 2003). dentro da industria auxiliar do cine -entendendo como tal aquela infraestrutura empresarial especializada en ofrecer servizos ligados á produción cinematográfica. así mesmo. Por outro lado. distribúen e exhiben longametraxes e curtametraxes de ficción. Polo tanto. autonómicas ou locais.consideraranse incluídas tanto a sonorización e a dobraxe como o aluguer de equipos e outros servizos á produción e posprodución. de animación e de multimedia). etc. na industria audiovisual existen. Estes grupos de actividade manteñen entre eles relacións de interdependencia. tamén se rastrexaron outros ámbitos. De outra banda. televisión e auxiliar. están incluídas nese apartado as produtoras de programas e as cadeas ou redes de televisión que emiten en aberto. palmarés de premios en festivais. asociacións. entenderase por subsector de televisión o integrado por empresas que producen e/ou emiten sinais de televisión ata o usuario final. de xeito que se confeccionou unha primeira clasificación como produtora. xa sexan nacionais con espazo de desconexión. Estudo do cine. salas de exhibición ou cineclubes. do Ministerio de Cultura. de maneira que de entrada se elaboraron series temporais dende 1994 a 2003. como as listaxes de membros das asociacións AGAPI. exhibidora e distribuidora. algúnhas magnitudes. A cada unha destas empresas fíxoselle chegar a mediados de decembro de 2004 e por correo postal un sinxelo cuestionario co obxectivo de lograr a maior cantidade de información co menor custo en tempo e esforzo para a empresa enquisada. elaborouse unha completa base de datos de empresas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA guía contrastáronse coa información achegada pola Consellería de Cultura. A partir de toda esa información. polo que se di que conforman o que inicialmente se definiu como o sector audiovisual. tres subsectores nitidamente diferenciados: o cinematográfico. o Boletín informativo do ICAA. que ofrece abundante información tanto de espectadores e recadación como de pantallas e cines e. a grandes trazos. Co mesmo propósito puxéronse á disposición das empresas distintos medios para cubrir os datos ⎯por vía postal. Ademais. Polo tanto. Entenderase por subsector cinematográfico o conxunto de empresas que producen. o da televisión e vídeo e o da multimedia e a animación. quedou establecida outra clasificación posterior distinguindo tres categorías na produción (produtoras de cine. Hai. procedeuse á elección dunha mostra de empresas baixo o único criterio de selección da capacidade para completar a serie dos seus datos económicos dende 1996. das que só se obtivo información a partires do ano 2000. como os fondos propios ou o activo total. a través de fax.

as enquisas de uso das tecnoloxías da información e a comunicación (TIC) nos fogares do INE. para a celebración das mesas de traballo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO artes audiovisuais en Galicia do Consello da Cultura Galega ofrecen unha información moi útil nos aspectos de distribución e exhibición en Galicia. etc. confeccionáronse diversos estudos para acadar un coñecemento actualizado e rigoroso sobre un sector que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista socioeconómico como no eido cultural e de proxección exterior de Galicia 3. Diagnóstico e liñas de actuación Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo nos últimos tempos tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o audiovisual galego. Para a publicidade. Progresivamente. que tiveron lugar no hotel Porta do Camiño. A ese fin confeccionouse unha lista inicial de asistentes. Interesaba reunir un número suficiente de integrantes e cubrir as distintas actividades nas que se tiña interese. estudos de necesidades formativas. establecéronse 4 grupos nos que se integraron os principais axentes sectoriais (empresas. a través de buscas en Internet ou en distintos boletíns oficiais confeccionáronse as epígrafes dedicadas ao marco normativo. E ademais. Ordenación sectorial Para a recollida de información sobre as asociacións e institucións do sector audiovisual galego e co obxecto de que esta fose o máis homoxénea posible. musicais e audiovisuais da SGAE como das distintas edicións do Anuario audiovisual de EGEDA ou do Anuario de Televisión de GECA. incorporando os feitos e tendencias de cada un dos principais subsectores e. traballos realizados dende as asociacións do sector e de modo especial a memoria e guía de recursos que periodicamente publica o CGAI. os estudos de Rede.) co fin de establecer unha dinámica de funcionamento na que se puidesen perfilar as principais liñas que definirán a estratexia de futuro. aparecerá a Internet como medio acaído para acceder ás novidades na produción. tomáronse datos tanto dos Anuarios das artes escénicas. por unha parte. asociacións. e os resultados do Estudio General de Medio. en toda a parte descritiva do documento. ademais dos achegados pola medidora de audiencias Sofres. .. ás aperturas de novos centros de exhibición. dispúxose dun primeiro documento de prediagnóstico. Tamén se tivo moi en conta a Memoria do audiovisual galego 2003 da Consellería de Cultura. aos principais proxectos das empresas. institucións. 3 Entre estes traballos. entidades de formación. incluíndo representantes das principais asociacións e institucións. os días 21 e 22 de febreiro de 2005. Ademais. Na epígrafe de multimedia utilizáronse. destácanse os informes publicados sobre o audiovisual durante os últimos anos. Posteriormente. en Santiago de Compostela. a principal fonte de información foi Infoadex.. A iniciativa pública e privada potenciaron o audiovisual galego A partir da revisión das análises de situación levados a cabo na Comunidade Galega e en España. este documento foi avanzando no seu alcance e contidos. das principais produtoras e dalgunhas de recente creación. En paralelo. elaboráronse uns formularios que se lles fixeron chegar aos interesados a través de correo electrónico.es sobre o emprego das novas ferramentas tecnolóxicas por parte dos españois. á política de axudas ou ás actividades de promoción. Para a parte da televisión. que sería validado coa Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual. das entidades formativas con maior peso. sobre esas bases elaborouse un documento de análise máis profunda e detallada.

Educación e Ordenación Universitaria. Emprego e Relacións Laborais e. Comunicación Social e Turismo. Industria e Comercio. etc. O obxecto da convocatoria era contrastar con eles o alcance do Libro branco e especialmente as propostas de actuación. pedíuselle ós ponentes que se posicionasen sobre a documentación que previamente se lle fixera chegar de maneira que se constatase o seu grao de acordo co diagnóstico presentado e a súa opinión sobre a proposta de liñas de actuación que cumpriría desenvolver. A configuración dos grupos de traballo de cada unha das 4 mesas axustouse á cadea de valor sectorial. televisión e multimedia. As mesas tiveron unha duración aproximada de 3 horas cada unha delas. Por fin. para incorporar en cada unha destas temáticas unha visión completa). a saber: Economía e Facenda. En cada un dos grupos abordáronse os aspectos apuntados no diagnóstico. Durante a celebración das mesas. tivo lugar unha derradeira mesa de traballo de validación e conclusión. unha convocatoria aberta a todas as empresas que figuraban na base de datos invitándoas á asistiren ás mesas de traballo. Asuntos Sociais. e en total contouse coa participación de 38 persoas. procedeuse á incorporación das observacións e suxestións dos asistentes e á confección de novas versións dos documentos de diagnóstico e propostas de fututo. Ao tempo cursábase. Comunicación Social e Turismo. en Santiago de Compostela. Innovación. en representación de 36 entidades ou empresas diferentes. o 18 de maio celebrouse unha mesa institucional cos representantes das Consellerías con competencias no eido audiovisual. Nela se buscaba recoller a opinión do sector en torno ás conclusións xerais que sairan das mesas de traballo. En torno a esas datas. estes paneis tiñan o carácter de validación de conclusións. incidindo con maior profundidade naqueles que máis importancia tiñan para cada unha das actividades estudadas. a partir da consideración do binomio mercado/tecnoloxía (cine e vídeo. así como a posible achega dalgunha idea adicional que se poidera considerar relevante. 19 . por correo electrónico. que se celebrou o día 13 de maio de 2004 na Sa de Xuntas da Consellería de Cultura. Cultura. Con posterioridade. Ademais. que novamente se distribuíron entre os asistentes para unha segunda rolda de validación. para o cal previamente fíxoselle chegar a cada integrante dos grupos un resumo do diagnóstico sectorial e unha proposta de liñas de actuación.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA expertos na a materia. por suposto.

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L D E G A L I C I A O sector audiovisual Situación actual e tendencias CAPITULO 1 .

transmisión. percepción e comprensión deste tipo de obras requírse un dispositivo tecnolóxico. o despregamento das modernas redes de fibra óptica pasa pola rendibilidade dos servizos e o atractivo do produto audiovisual ligado ao entretemento. coa salvedade de que esa unidade pode contar máis de unha obra e unha mesma obra pode incorporarse en varios soportes. Como actividade industrial. Trátase de un concepto moderno. emprego. por separado. ao tempo que. ideas. o proceso de converxencia na multimedia do audiovisual coa neotecnoloxías da información e a comunicación fai que a tamén denominada industria dos contidos. o contido visual ou sonoro ten unha duración lineal e o obxectivo do proceso é comunicar o contido a un público. debido a que cada produto é único e irrepetible ao realizarse a partir dunha combinación irrepetible de factores produtivos. incremente notablemente a súa importancia estratéxica ao actuar como unha locomotora que turra doutros sectores que ata o de agora camiñaban O audiovisual crea riqueza. transmite valores estéticos. coñecementos. O consumo audiovisual forma parte do gasto doméstico destinado ao lecer. O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS Convencionalmente. actitudes ou sentimentos. 21 . tanto incorporado nun soporte físico como dunha forma intanxible.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. o audiovisual xera riqueza e crea emprego. As características do produto audiovisual difiren en boa medida das do resto de bens e servizos.. que nalgúns ámbitos. que se mostraron como de éxito no pasado. enténdese por sector audiovisual ó conxunto de actividades no eido da comunicación humana que empregan como canle para a transmisión da mensaxe os medios auditivos e visuais. o feito de que os factores produtivos se combinen de forma diferente en cada produto audiovisual dificulta a determinación das regras que definen a súa nacionalidade. O sector audiovisual. con independencia do soporte tecnolóxico utilizado. mesmo académicos. Por iso. O elevado risco deste tipo de actividades afecta negativamente as súas posibilidades de acceso ao financiamento tradicional. que está aumentando exponencialmente nas sociedades desenvolvidas. 4 Así mesmo. As actividades audiovisuais entrañan un elevado risco empresarial. por exemplo. Para a gravación. xa que pode ser transmitido e. Algúns expertos coinciden en denominar obras audiovisuais a aquelas que comprenden imaxe e son nun soporte. especialmente no caso das iniciativas máis innovadoras e arriscadas dende o punto de vista cultural. que a súa vez é unha unidade física independiente na que se transporta a información visual e sonora. informacións. debido a que participa das características dos dous. Doutra parte. ideas. as viaxes ou a lectura. consumido. dentro do mercado audiovisual conviven meros produtos de consumo masivo con outros considerados obras de arte. en competencia con outros ítems como a hostalería. emprega como canle medios auditivos e visuais aínda non está suficientemente asumido. Por iso. especialmente cando a prestación do servizo non está ligada a unha localización xeográfica concreta. tanto materiais como inmateriais. en moitos países o audiovisual adoita recibir apoio público 4. Isto fai que o empresario non teña ningunha seguridade de éxito. como a electrónica ou as telecomunicacións. dende o punto de vista cultural. en xeral. Así. aínda que repita exactamente a combinación de elementos. coñecementos. transmite valores.. polo tanto.

Editores. con independencia do medio de transmisión utilizado e de se vai dirixido a un só individuo ou a un conxunto deles. DVD descodificadores Sistemas de transmisión. a dos medios de comunicación social (coa súa incidencia na protección dos dereitos cívicos e as liberdades públicas) e. Pero máis aló dos feitos económicos. como o DVD ou os sistemas en liña6. o que provoca un incremento dos custos de produción. cable. a gastronomía. La televisión. forte competencia e obrigas de servizo público). sistemas de audio. integradores de contidos Operadoras de telecomunicacións: terrestre. a televisión en todas as súas alternativas. directa ou indirectamente. Por sector audiovisual enténdese o conxunto heteroxéneo de mercados caracterizado por participar. os videoxogos. ordenadores antenas DVD. o que engade un maior risco para o investidor. captando e fidelizando consumidores a escala internacional. é evidente a capacidade das cinematografías e o conxunto da produción audiovisual para “vender” outros sectores como o turismo. o de Internet e os servizos avanzados da Sociedade da Información (coa súa vocación de universalidade) 5. na provisión e recepción simultánea de son e imaxes en movemento. Retos y oportunidades. Madrid. laboratorios fotográficos. Televisores. artística e formativa). recentemente. consolas de audio parabólicas. Tamén é unha actividade empresarial cuxos custos artísticos tenden a incrementarse á marxe da produtividade. vídeos. COIT. sistemas de persoais. é dicir. Así mesmo. Na sociedade posindustrial os contidos audiovisuais son unha ferramenta básica na creación da imaxe pública dunha sociedade cunha/s cultura/as determinada/s. televisión interactiva) Off line (CD-rom. Equipos para a Equipos para a infraestrutura de duplicación de duplicación de redes. integradores de contidos. outros Televisores. . videoxogos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O conxunto da industria cultural require de seu unha grande implementación da mercadotecnia. a verdadeira importancia da creación audiovisual é a súa implicación cada vez maior no mantemento e evolución da cultura de unha comunidade. produtoras de cinema e televisión Distribuidoras cinematográficas e discográficas Tendas e videoclubs Multimedia Empresas de software e vídeoxogos. Nela o produto audiovisual ou multimedia cobra unha importancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. social e tecnolóxico de Galicia como país moderno e de primeiro rango internacional. equipos de contidos contidos óptica e audio. a moda. Televisores. etc. para proxectar no exterior o potencial económico. o vídeo ou outros soportes de reprodución baseados na combicación de son e imaxe. cultural. operadoras de telecomunicacións En liña (Internet. a das telecomunicacións (coas súas facetas de cambio tecnolóxico. equipos de óptica e audio. outros Fonte: Pablo Martí e Muñoz Yebra O audiovisual pode considerarse como un macrosector altamente complexo que engloba aspectos e peculiaridades de actividades tan dispares como a da produción de contidos (cunha clara orientación cultural. A industria audiovisual comprende negocios que teñen como ventá ao público o cinema. Outro aspecto que hai que ter en conta é a súa capacidade para xerar imaxe de país. Tamén engloba outro tipo de contidos que paulatinamente se 5 6 Colexio Oficial de Enxeñeiros de Telecomunicación (2005): El sector audiovisual y su evolución. Clasificación do sector audiovisual Cinematografía Creación de contidos Produtoras de cinema Televisión Produtoras de cinema e televisión Televisións. satélite CD/Vídeo/DVD Discográficas. Os países desenvolvidos atópanse inmersos nunha sociedade de consumo marcada pola era da imaxe. vídeos.. DVD) Provisión de servizos Salas de exhibición Transmisión/Distribución Distribuidoras cinematográficas Equipamento para o consumidor (fabricantes) Equipamento para produtores e distribuidores (fabricantes) Equipamento de salas.

móviles · . o macrosector audiovisual en sentido amplo estaría formado por actividades económicas que se inscriben tanto no eido industrial como no de servizos. O sector da televisión está a experimentar profundos cambios que. por mor da interactividade. nun auténtico centro de ocio e telecomunicacións que lle permite ao usuario dende o visionado da última estrea cinematográfica á adquisición dunha nova vivenda ou a posibilidade de se comunicar. o seu principal input. en moitas ocasións. o seu máximo expoñente. os comedidos esforzos que para a súa eliminación se realizaron por parte dos Gobernos recibiron sempre unha forte contestación. que se traduciu habitualmente en medidas de apoio e protección á produción nacional. Fonte: GRETEL 2005 En resumidas contas. en xeral. transmisión ou distribución. pouco satisfactorios. a conexión do televisor ás redes de 23 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA consumirán noutros terminais. senón que é tamén. Os resultados destas medidas foron. por outra.) Radiodifusores Distribución de contidos Operadores de telecomunicación Internet Sites. equipamento para o consumidor e equipamento para produtores e consumidores. O sector cinematográfico non é soamente o máis antigo. mediante videoconferencia. basados en redes de telecomunicación dedicadas: · radiodifusión sonora · TV (terrestre/cable/ Satélite) Sites. o sector audiovisual divídese en cinco tipos de actividades: produción de contidos.. provisión de servizos. como os teléfonos portátiles ou móbiles de terceira xeración. transforman o televisor. Dende o punto de vista do produto. aínda que crecentemente interrelacionados: o cinematográfico. o cine recibiu unha grande atención por parte das administracións públicas.. pódese clasificar o sector audiovisual en cinco subsectores. Por outra parte. por unha parte. pois marca as tendencias do resto das actividades e é. MACROSECTOR AUDIOVISUAL Empresas comercializadoras de dereitos SW profesional e entretenemento Empresas produtoras Contidos cinematográficos Producións deportivas e espectáculos Produción y posprodución de contidos AUDIOVISUAL CLÁSICO Empaquetamento e edición de contidos Sistemas basados en soportes físicos (CD. a antiga caixa tola. basados en redes de comunicación: · xDSL · cable · com. A globalización reforzou aínda máis os argumentos daqueles que defenden a necesidade de contar con políticas públicas que garantan a diversidade cultural. en boa medida. pero non por iso deixaron de ser demandados polas empresas. As dúas primeiras constitúen os servizos audiovisuais. o discovideográfico.. é máis. a súa participación na cadea de valor e. como se desprende dos máis recentes cumios da Organización Mundial do Comercio (OMC). mentres que os dous últimos teñen carácter industrial. a radio e o multimedia. as características do produto final que se pon a disposición do consumidor final.. Esas actividades poden clasificarse atendendo a dous criterios fundamentais. especialmente dende a perspectiva do fomento da cultura. Debido á súa posición preponderante. con familiares no estranxeiro. No eido puramente económico. a televisión. as novas consolas de videoxogos ou as axendas electrónicas.

nos albores do século XXI. sobre todo debido á entrada de novos axentes aos que os "actores actuais" deberán ter en conta (fundamentalmente. empresas que traballan con interactividade ou intermediarios como os integradores de contidos). . aínda que coa notable diferenza de que neles se produciu un aumento significativo da venda de vídeos. ademais doutros cambios na forma de financiar as producións. estamos no medio dun proceso de transformación. Nos anos oitenta e noventa do pasado século.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO telecomunicacións de banda ancha posibilítalle ao espectador elixir máis libremente os contidos a consumir e ás operadoras. con efectos aínda non suficientemente estudados. Este formato dixital. polo forte impacto social do cine e da televisión. xa que non soamente necesita substituición das redes e os terminais. a capacidade das autoridades para controlar ese tráfico. Os límites en ciberespacio cada vez máis difíciles de determinar aceleran notablemente o proceso de globalización. a imaxe e o son nun soporte dixital que permite a súa distribución no ámbito internacional mediante canles de difícil control. aínda hoxe baseado na concesión administrativa ou a licencia. o paso do entorno analóxico ao dixital vai máis lento do que pode parecer. atopámonos agora no limiar dunha nova era cuxo motor é a tecnoloxía dixital. grazas ao desenvolvemento das telecomunicacións. As novas tecnoloxias van implicar un cambio no audiovisual 7 Este comportamento do sector videográfico é similar ao que se pode observar noutros países europeos. As novas tecnoloxías van implicar un cambio no modo no que se traballaba ata agora no sector audiovisual. de maneira que se converte. Sen embargo. Estes cambios están a supoñer unha verdadeira revolución nos mercados adxacentes. unha importante recuperación do aluguer. 1. en boa medida. logo das privadas e máis recentemente a irrupción da televisión de pagamento. comezando por modificar o marco regulatorio. Do mesmo modo que a banda de son e a película en cor mudaron a industria cinematográfica e a cor cambiou o medio televisivo. nos últimos anos. Agora. que virán determinada por innovadoras formas de distribución comercial dos produtos de ocio e a renovación dos sistemas de comunicación. Pero a progresiva redución dos prezos dos reprodutores de DVD e das películas nese soporte provocou. O cambio tecnolóxico está a provocar a converxencia do sector audiovisual e do editorial nun novo sector multimedia cuxos produtos integran o texto. a ampliación da oferta televisiva supuxo unha considerable redución do mercado de aluguer de videocasetes. Dentro de poucos anos. xunto coa venda. por cabo ou vía satélite. Tecnoloxía que non só incrementará a calidade da imaxe e do son. que suporán un reparto dos custos de produción con empresas coas que ata agora non se contaba. senón que tamén require fondos cambios na estrutura do sector.1 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO A evolución do sector audiovisual. especialmente no publicitario. senón que provocará dous efectos que están chamados a cambiar a estrutura industrial do audiovisual: o aumento de operadores que ven dado polo incremento da capacidade das redes e unhas novas pautas de consumo. o que limita. pon o servizo á disposición do consumidor fóra das súas propias fronteiras. produciranse modificacións importantes na forma de producir. Os negocios de intermediación entre produtores e radiodifusores encóntranse en pleno proceso de transformación. Cada vez é máis doado establecer intercambios directamente. marcou o século XX. a piques de experimentar unha auténtica revolución. no sistema de amortización de custos 7 máis importante para as obras cinematográfoicas ou videográficas . no caso da televisión. que tivo o seu momento álxido en España durante os últimos anos do monopolio da televisión pública coa aparición primeiros das canles autonómicas. e poñen en evidencia a escasa incidencia dos sistemas de protección edificados nun contorno dixital. obter os seus ingresos directamente do consumidor e non a través da publicidade.

Con este novo sistema. o soporte electrónico en calidade similar ao 35 mm. que abarata as fases de rodaxe e posprodución. e pasan 24 cada segundo. Hai incluso países onde as estreas fanse a 70 mm. 25 . por outra. a centenaria industria cinematográfica mundial enfróntare á transición tecnolóxica máis importante de toda a súa historia. ao combinárense e sumárense.1. o cinema dixital non só afecta os exhibidores. A evolución cara da película en 35 mm. ondas hertzianas ou 8 satélite . finalmente. empresas de servizos e. córrese o risco de que sexa pirateada inmediatamente con calidade dixital. a dispoñibilidade de producións gravadas orixinalmente en alta definición está a medrar. tanto verticais como horizontais. O chamado e-cinema substitúe os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade equiparable ao celuloide. Pero nos últimos tempos algunhas cousas están a cambiar: a calidade da proxección mellorou. cunha calidade ainda maior. aos sinais dixitais que condicionan a proxección e que chegan ao cine a través de cable. a produción dixital. a crominancia (que puntos de cor deben iluminarse) e a luminancia (con que intensidade deben iluminarse cada un deses puntos). Non obstante. Co cinema dixital. distribución.1 O cinema dixital Na actualidade o estándar internacional en cine é o soporte fotoquímico de 35 mm. As principais razóns que se esgrimen en contra son: a falta de calidade da 9 10 imaxe. por unha parte. especialmente. e que permite a distribución global (ecinema) e. as novas salas de cine están dotadas dun proxector dixital automático. o risco ante a piratería do sinal . por outro lado. Non obstante. ao traer aparellados maiores índices de produtividade para competir nas mellores condicións na totalidade dos mercados e. en milésimas de segundo. que fan posible a formación da imaxe na pantalla. fibra óptica. incluídos produción. a pesar do ancriptado. está baixando o custo dos equipamentos. o tradicional celuloide. a dixitalización non só supón a desaparición da película. sobre todo. para alterar as actuais relacións asimétricas entre a cinematografía estadounidense e o resto. distribuidores e exhibidores. Varios son os argumentos que frearon ata agora a implantación deste sistema. A dixitalización do cinema abrangue. ao soporte dixital pode constituír unha oportunidade única para transformar o subsector cinematográfico galego. a descarga de videograma por Internet con estándares de compresión MPEG-4. 8 Os sinais dixitais recibidos conteñen toda a información necesaria. senón que modifica as formas de consumo e abre posibilidades de novos modelos de negocio para produtores. a seguridade pode garantirse mediante sistemas de encriptación e. cuxa tecnoloxía está dispoñible a uns prezos cada vez máis reducidos. que conforma as imaxes na pantalla a través por medio de tres cores básicas que. forman toda a gama de posibles cores. mentras que coa distribución dixital.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. 10 A película de cine de 35mm ou de 70 mm garantiza que non haberá copias piratas de calidade hasta a aparición do DVD. o alto custo dos equipos e a conseguinte dificultade financeira para abordar a reconfiguración técnica das salas. isto é. ademais conteñen a información de sincronismos. Estas A dixitalización supón a desaparición da película en celuloide tres fontes luminosas que están dentro do proxector responden. 9 A calidade da videoproxección dixital é inferior. Un fotogrma de 35 ten unha resolución de 25 millóns de píxeles en película de boa calidade. senón tamén o resto de axentes. en comparación co cinema de 35 mm .

o o Calidade de son o Calidade de imaxe (a resolución. . de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos “piratas” informáticos. co que o espectador poderá seleccionar. a mellor programación vénlle dada por satélite e a proxección funciona en automático. Redución dos custos operativos. segundo algúns autores. Aforro dos custos de distribución. en mans das grandes multinacionais. reprodución tonal exacta e a ausencia de ruídos e distorsións temporais. ou. O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. o Redución dos custos operativos. dende a súa butaca. o que vén reforzado polas incertezas que conleva o aspecto tecnolóxico. pola contra. As estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. favorecerá unha democratización da oferta polo aforro de custos. Grandes campañas de publicidade da marca. A posibilidade de proxectar a mesma película en diferentes salas á vez. que xa non son o necesarias. Sácaselle máis partido ao formato orixinal en canto á resolución. Desvantaxes do exhibidor o o o O novo e-proxector resulta bastante máis caro que un proxector óptico dos ata agora utilizados Requírese unha completa remodelación das salas de exhibición actuais. nunha valiosa ferramenta para monopolizar. A distribución dixital acaba cos distirbuidores rexionais. a fidelidade da cor. Ata o momento non existe entre os exhibidores un estándar común e alcanzable para a compresión da imaxe e para a súa descodificación. Ampla durabilidade do negativo que asegura a súa o calidade en todas as proxeccións. Vantaxes do distribuidor o o o o o Desvantaxes do distribuidor A distribución dixital pode converterse. dos eventos e dos cines. Ademais. A proxección da película en distintos idiomas simultaneamente. Ademais. A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. o o o o o o Vantaxes do espectador o o Desvantaxes do espectador O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade da imaxe e o son do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. O que aínda non se pode dilucidar é se o e-cinema reforzará o poder das grandes distribuidoras multinacionais. almacéns. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. como as o temidas raias que se producen nas copias plásticas co uso) en todas e cada unha das proxeccións. Estrea masiva coordinada. Estabilidade da imaxe proxectada. de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos piratas informáticos. estas novas tecnoloxías de produción e distribución poden acabar sendo o mercanismo que permita unha consolidación industrial do cine español. por canto as mellores películas e os eventos que máis lle interesan ao público estarán no seu cinema. o que desexe e escoitalo por cascos. Aforro do custo das copias. etc. Fonte: Elaboración propia. Facilidade de xestión. o mercado mundial. Non obstante. das o estreas. pois considérase que o colo de botella existente na distribución-exhibición para as películas españolas se agrandará. Vantaxes do exhibidor o Calidade de programación. Control instantáneo do número de espectadores e da calidade da proxección en cada sala. co conseguinte empobrecemento da oferta cinematográfica. con publicidade máis directa e efectiva. Necesidade de menos persoal implicado na proxección. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. dende un único disco duro preparado para enviar o sinal a distintos puntos. aínda máis se cabe. o brillo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Vantaxes e desvantaxes do cinema dixital para os diferentes axentes implicados Vantaxes do produtor o o o o o o Desvantaxes do produtor A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. As escasas e ailladas iniciativas levadas neste eido a cabo ata o momento xeraron desconfianza sobre o potencial desenvolvemento no cinema español. Os distribuidores poderán servir as súas películas sen ter que cargar con grandes rolos de celuloide. Falta de interese nas retransmisións de espectáculos en directo a través deste sistema.

se contamos as perdas de vendas de produtos como o DVD. senón que se almacena no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. O servizo consiste na difusión de fluxo continuo e instantáneo de audio e vídeo a través de Internet: a información pasa polo disco duro. este tipo de programas. o ano pasado a industria do cine perdeu uns 100 millóns de dólares a causa da piratería. está dominado por MovieLink e CinemaNow. que só vende música 13. os principais rivais de Napster non serán. poderá comprar o DVD nese momento e nese lugar. O novo servizo melloraría de forma notable a plataforma e diferenciaríaa significativamente do seu principal rival. Mentres. os internautas poidan descargalas a través dunha tenda en liña.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Segundo as previsións feitas por investigadores de IBM. nun cinema ou nun portátil⎯ en lugar de vender unha simple entrada para un espectáculo 11. tanto legais como ilegais. polo menos nos Estados Unidos. e co fin de evitar a piratería e a copia de películas por Internet. e están a negociar coa industria para levar cine aos fogares a través de Internet. 13 14 Ao éxito da súa nova canle de películas podería contribuír o aumento de usuarios de banda ancha en todo o mundo. pero non permanece. loitar contra a piratería e aproveitarse das vantaxes das novas tecnoloxías dixitais. capaz de saltar os códigos de protección dos DVD e gravar o seu contido nun CD. senón a decena de redes P2P que inundan Internet. Outra opción é o servizo vídeo baixo demanda. no que o consumidor pode baixar temporalmente unha película a un disco duro para poder ser vista nun monitor de televisión ou do PC. segundo datos da consultora IDC.1. pero o rápido aumento de conexións de banda ancha e a lentitude na evolución dos sistemas de distribución en liña parecen inclinar a balanza cara ao lado dos “piratas”. como eMule BitTorrent.2 Difusión de contidos por Internet Ata agora estas tecnoloxías utilizáronse para piratear películas.000 millóns de dólares no ano 2005. o que permitirá recortar custos de publicidade. 1. as perdas xa estarían arredor de 4. Aínda que estas cifras se refiren á repercusión en salas. debido ao enorme tamaño dos arquivos. é capaz de converter as catro gigas que pode ocupar unha película de hora e media nun DVD en tan só 400 megas reproducibles por calquera reprodutor de DVD. Sony tamén tomou nota do éxito obtido pola tenda de A distribución de peliculas por Internet levou aos grandes grupos a tomar iniciativas legais música en Internet de iTunes para imitalo e saír pouco a pouco da crise que atravesa o sector cinematográfico logo da irrupción das redes P2P que permiten a descarga gratuíta de películas na Rede. O que estes xigantes queren evitar é que 14 reproduza no audiovisual a tendencia sempre crecente que se desenvolve no mercado discográfico . un filme dunha hora e media de duración podería ser descargado en pouco máis de 30 minutos. o DivX. Trátase dun modelo de negocio B2C. ata alcanzar os cinco millóns de ficheiros baixados ao día en todo o mundo. É por iso que Naspter pretende meter un pé nun sector que. DVD e televisión en aberto. Estima a canle inglesa que no ano 2010 as perdas se achegarían aos 500 millóns de dólares. multiplicáronse por oito en pouco máis de dous anos. pero os seus creadores cren que chegou a hora de que se dedique a algo máis proveitoso e menos problemático. nin moito menos. A compañía nipona ten previsto dixitalizar as súas 500 películas máis vistas para que. Segundo a BBC. Conscientes 11 Os estudios estiveron a reducir recentemente o lapso de tempo que transcorre entre a estrea dunha película nos cines e o seu posterior paso á televisión de pagamento. a partir do ano 2006. A distribución de copias de películas a través de Internet levou aos grandes grupos empresariais a tomar certas iniciativas legais. utilizando Internet como soporte. 12 Co novo formato. A última estratexia podería permitirlle a un estudio vender simplemente a un cliente o dereito de ver unha película no formato da súa elección ⎯na casa. cando un espectador saia de ver unha película no cinema. Ata agora. O que non ofrece dúbida é que o desenvolvemento das telecomunicacións xunto cos avances na dixitalización e na compresión dos datos está a abrir novas vías para a difusión sen restricións dos produtos audiovisuais. a industria do entretemento reuniu ducias de aliados para convencer o Tribunal Supremo de Estados Unidos de que responsabilice os servizos de intercambio de arquivos cando os usuarios copien cancións e películas sen autorización. iTunes. É dicir. Pero logo dos logros de Napster e MP3 coa industria da música. a idea de transmitir cine pola Rede era considerada un absurdo. chegoulle a quenda ao cine cun novo sistema. 27 . E é que as descargas de películas a través da rede. cunha calidade superior ao VHS 12. dentro de poucos anos. Non obstante.

a curto e medio prazo. a tendencia que está a adoptar a maioría de distribuidores é a de ofrecer a compra dese software en liña a través da mesma páxina intermediaria que conecta os xogadores. O incremento no número de xogadores a través de Internet reflíctese no volume de negocio movido. atomizado. 15 En España. Ademais. o tamaño e a definición das pantallas. as estratexias de desenvolvemento do cine español cara aos mercados dixitais son practicamente inexistentes: apenas existen servizos dispoñibles polo escaso desenvolvemento das infraestruturas de telecomunicacións. pois o espectador necesita encontrar unha adecuación entre o investimento e o atractivo dos contidos. Así pois. instalalo no ordenador persoal e despois aboarse en liña na páxina web do videoxogo. e soamente probaron o mercado empresas 15 multinacionais . dunha parte. cuxa instalación e número de serie permiten logo conectarse vía Internet con outros xogadores. Recentemente estreáronse as primeiras series de ficción realizadas especialmente para seren distribuídas por Internet. pode facer realidade o soño da interactividade e a autoprogramación. con un entramado sectorial desestruturado. destinados a poñer en contacto xogadores de todo o mundo 16 que buscan unha nova forma de xogar en tempo real e con contrincantes tamén reais de calquera país . da absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses e. e que reformula o concepto de 17 distribución propio das industrias culturais tradicionais . A partir de entón. apóianse na tecnoloxía que avanza cada día na creación de sistemas de encriptación aleatoria para impedir a copia e o intercambio ilimitado. Pero os operadores existentes. que xa buscan obter subscricións custe o que custe. o usuario accede. da falla de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios. Telefónica vén desenvolvendo un sistema de visión de contidos audiovisuais en streaming para usuarios con liñas ADSL. Con uns hábitos de consumo fortemente arraigados e un escaso entusiasmo polos cambios tecnolóxicos. as redes e a saturación da oferta dificultan estreitamente as posibilidades de desenvolvemento. . cunha mercadotecnia mellorable ou con nulas economías de escala.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de que a piratería pode ser a verdadeira “aplicación asasina” do mercado multimedia. 16 Xogar esixe a compra do software do videoxogo (en formato CD). O proceso de converxencia entre a televisión e Internet continúa avanzando lentamente nos dous sentidos: televisión en Internet e Internet na televisión. cun nivel baixo de exportacións. a canle de retorno. á vez que aumenta a oferta de programas dispoñibles nas páxinas das cadeas. a televisión asociada ao PVR. que está a ser a grande aposta dos desenvolvedores de software e un potente motor de desenvolvemento de portais web. e. aumentan as posibilidades de acceso a Internet a través do televisor. a recepción pasiva e os custos poñen en dúbida a verdadeira televisión interactiva. esta será presumiblemente a forma preferida polo público xuvenil. sometido coercitivamente polas distribuidoras. aos miles de xogadores que participan dende calquera parte do mundo. Os problemas a que se enfronta a industria do videoxogo en España Os videoxogos en liña son un importante mercado emerxente derivan. o clima para o desenvolvemento dixital no noso cine é pouco propicio. Pero un dos novos usos dos xogos refírese ao videoxogo en liña. Por Avanza a converxencia entre a televisión e Internet outra parte. por medio dun servidor propio do xogo. Non obstante. Soamente. Pero o sector audiovisual español ten unhas características específicas que van condicionar o desenvolvemento desas innovacións. sobre todo nenos e adolescentes. co nome comercial de Imagenio. Estes xogos triunfan non só en Internet senón tamén en intranets de salas locais e de pequenos grupos de usuarios. 17 Pois aínda que a maioría de xogos de certo nivel gráfico e técnico se atopan editados e comercializados en formato CD. cunha liña de grande ancho de banda. os ámbitos de ocio e traballo. os videoxogos en liña vense como un importante mercado emerxente para os desenvolvedores e os fabricantes de consolas. doutra.

aproveitando a dixitalización das redaccións (e as potencialidades do newsroom). gran parte dos profesionais da comunicación están de acordo en que. Coa tecnoloxía Streaming pódense difundir eventos públicos e celebracións. sen modelo de negocio claro e sen rendibilidade. pero cun escaso investimento e con pouca explotación da descentralización informativa. de balde. Fonte: Elaboración propia. Esta práctica utilízase para promocionar programas de TV: o público pode ver. Máis alá das potencialidades da Rede. como a prensa ou a radio. E a interactividade e personalización non pasaron de ser elementos de mercadotecnia para atraer ao público. Outra das posibilidades da banda ancha é a de acceder a catálogos de vídeos históricos. Ata agora. Calquera persoa cun ordenador conectado a Internet poderá presenciar en directo ou en diferido a retransmisión. e os esforzos orientáronse máis ben cara á información complementaria á programación (enhanced TV) e a explotar o éxito de certos programas. do seu reducido tamaño e da súa escasa calidade. a medida que aumente. A pesar da exigua cantidade de imaxes que chegan hoxe aos ordenadores vía streaming. 29 . presentar e animar os produtos doutra forma ou inserir o vídeo promocional dunha empresa na web. que parecen obviar as desvantaxes técnicas do medio polo escaso ancho de banda dispoñible. tanto as públicas como as privadas. Todas as cadeas españolas de televisión instaláronse nos últimos anos en sitios web. a banda ancha será un dos piares tecnolóxicos da televisión do futuro. a pequena pantalla farase máis grande do que nunca chegou a imaxinar: como lle sucedeu ao cine coa chegada do DVD. motor demostrado da televisión en Internet. E as canles televisivas virtuais de novo cuño tiveron ata agora unha moi escasa repercusión. aptos para seren difundidos en todo soporte que teña posibilidades de público (dende a televisión temática a Internet. Quizais a consecuencia máis transcendental polo momento estriba no cambio dos sistemas de produción que. pasando polo móbil de terceira xeneración). a través do vídeo streaming. ás veces en alianza con outros grupos. produtores e distribuidores. Pero o certo é que entregar vía web capítulos de programas de televisión se está a converter nunha maneira innovadora de promover produtos 18 audiovisuais . Outra virtude é que non necesita ter moito espazo no disco duro do ordenador. comeza a constituír as cadeas en fábricas de contidos multiplataforma. que pode ser tanto só de audio como de audio e vídeo. Pode ser moi elevado o número de usuarios que poden ver simultaneamente a retransmisión. Non en van as conexións de banda ancha a Internet estanse a converter nunha nova vía de entrada para os contidos televisivos. En canto á produción propia e adaptada a Internet. Do mesmo modo que se prevé o pirateo. os espectaculares anuncios de series ou debuxos animados non pasaron de ser conatos illados. Este sistema non permite as reproducións ou copias por parte dos usuarios conectados. E é que. evítase a posible descarga de virus ou accións de boicot. houbo algunha iniciativa orientada a unha información permanente e actualizable a través da Rede. a estratexia xeral non pasou das fases iniciais de reforzo da promoción e da imaxe corporativa.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vantaxes e inconvenientes da difusión de contidos audiovisuais por Internet Vantaxes o o o o o o o A información pasa polo disco duro e almacénase no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. pero cun notable atraso con respecto a outros medios. Certamente. non confirmaron o que veñen sostendo moitos analistas estadounidenses do medio televisivo. xa que as condicións de seguridade son moito máis elevadas que noutras opcións para compartir contidos. Inconvintes o O temor á piratería e a falta de seguridade nos contidos audiovisuais convertéronse nun dos principais problemas para autores. no sentido de que as operadoras de televisión son de entrada o principal e mellor posicionado dos provedores de contidos para a Internet. algún capítulo novo dun programa que logo mercará para poder continuar a historia. etc. empezará a producir contidos complementarios ás súas emisións 18 O web streaming significa poder ver un programa nun ordenador sen facer unha baixada definitiva e tampouco ten as interrupcións que ocorren durante a reprodución directa dos programas. as televisións españolas.

Por iso. cun exiguo 4%. multiplicar por dez a actual oferta de televisión. Agora ben. Isto supón. como emisións de televisión ou películas. É necesario un período de transición durante o cal as transmisións analóxicas estarán presentes e. e Francia (21%). 1. cun 10%. A introdución das novas canles dixitais non vai supoñer a desaparición inmediata das transmisións analóxicas. logo veñen Suecia. Pero as exclusivas de programas. .1. No polo oposto sitúanse Italia (12%). polo tanto. A TDT perfílase como algo máis que un sistema mellorado de emisión-recepción de sinais de TV (como foi o paso da televisión en branco e negro á televisión en cor).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tradicionais. necesitarán ofrecer unha alternativa que frustre as expectativas dos distribuidores ilegais. en España esta porcentaxe limítase a un 14%. Isto leva a outro problema: moitos usuarios de streaming non están dispostos a pagar por algo que. Holanda. Finlandia. actualmente hai na UE uns 34. e Suíza que. que ten un 31% de fogares con TV dixital. Á cabeza aparece Irlanda. Cunha proporción practicamente idéntica á española están Alemaña e Dinamarca.3 A televisión dixital A televisión dixital terrestre (TDT) é unha nova técnica de difusión dos sinais televisivos. todos eles cun 7%. Segundo a consultora PricewaterhouseCoopers. farán que a experiencia televisiva se enriqueza enormemente.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía. A chamada “napsterización” de todo tipo de contidos require unha resposta contundente para garantir que o vídeo streaming sexa un medio de emisión seguro. Segundo este informe. a banda ancha en Internet. Mentres a media de fogares con televisión dixital na Unión Europea ascendía a finais de 2004 a un 21% ⎯57% no caso de Reino Unido⎯. A TDT representa un novo modelo de comunicación analóxico e dixital. tamén a TDT representa un novo modelo de comunicación con todas as implicacións sociais. a Rede lles ofrecía gratis. polo menos ata finais desta década. Estes novos contidos poderán ser interactivos ou non. o espectro radioeléctrico no medio de difusión canle aire sobre a superficie terrestre. o mesmo programa vai ser emitido/recibido de xeito Existe un feito que fai que a confianza no pleno desenvolvemento da TV dixital terrestre sexa plena. as emisoras de TV e de cable. Austria. xunto cos estudios de Hollywood. Portugal e Grecia. que presenta unha taxa do 22%. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos de vídeo de longa duración profesionais. case 2. permite unha optimización do uso dun ben escaso. as ataduras dun sistema regulatorio ríxido e as incertezas da demanda están freando o desenvolvemento dunha nova forma de ver e pagar a televisión que racha coa concepción da vella televisión. pecha esta clasificación. é dicir. pero. Os dous principais escollos que ten que enfrontar a consolidación do streaming son a urxente necesidade de protexer a propiedade intelectual en Internet e a reticencia dos internautas a pagar por servizos novos. o que cuestiona a regulación do sector na era dixital e permite a entrada de novos competidores con ofertas máis especializadas que buscan satisfacer nichos de mercados emerxentes. en calquera caso. A súa principal característica é que. grazas ás tecnoloxías dixitais que transforman a imaxe. Luxemburgo. Son datos recollidos nun estudo realizado por Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (Gaptel). ata agora. o audio e os datos en bits (0 e 1). cun 27%. técnicas e legais que iso leva consigo. de entrada. Bélxica.3 millóns de fogares. económicas. Noruega (23%). aínda que a súa introdución sexa posterior á das súas homónimas por cable e satélite: é a única que pode asegurar a completa cobertura dos territorios sen custo para o usuario. tanto para os telespectadores coma para as propias emisoras.

emisión de información a través de servizos vía satélite ou dixital terrestre. xeográficos. distribución de contidos por redes de banda ancha. entran en escea as canles de televisión xeneralistas que.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Á vista das vantaxes técnicas que achega a TDT. o desenvolvemento da TDT pasa por facer fortes investimentos en produción para realizar unha oferta que incentive a migración dos telespectadores. Nos vindeiros anos produciranse algúns cambios no panorama da televisión dixital interactiva que relanzará as oportunidades de negocio. a Televisión Dixital Interactiva (TVI) supón o desenvolvemento da televisión con tecnoloxías que inclúen unha canle de retorno e posibilitan que os espectadores usen o medio de novas formas: acceso a Internet a través do televisor. céntrase nas infraestruturas de telecomunicacións e no acceso aos servizos. sociais e políticos. tecnolóxicos ou de novos servizos e de compromisos adquiridos. comunicación. transacción e 20 información . o cal deberá rexerse pola normativa de telecomunicacións e de regulación de contidos 19. Os países da Unión Europea abordaron de distinta forma a TDT. modificada pola Directiva 97/36/CE). En todo caso. e non inclúe unha directiva específica para o sector audiovisual. Non obstante. 19 Esta última non se ve afectada pola devandita reforma. na nova etapa da televisión dixital. aínda teñen máis do 90% da audiencia e que actuarán de verdadeiros dinamizadores dos contidos interactivos. T-comerce (comercio electrónico pola televisión). tanto nas infraestructuras de difusión como dos dispositivos de recepción dos usuarios. En esencia. A súa implantación pode e debe atender simultaneamente a diferentes criterios: económicos. Doutra parte. polo que seguirán vixentes as disposicións da Directiva “Televisión sen Fronteiras” (Directiva 89/552/CEE. Os expertos convocados pola Administración que integran Gaptel aseguran que o proceso de dixitalización é. Por un lado. debe xogar un papel importante na implantación da sociedade da información e axudar a superar a tradicional barreira de penetración de PC nos fogares españois. 31 . na pantalla combínase a emisión tradicional coa posibilidade de poder interactuar co contido. descarga de audio e vídeo. O novo marco xurídico aplicable ás comunicacións electrónicas. as autoridades comunitarias non regularon ese proceso de migración do analóxico ao dixital. que modifican substancialmente o esquema da televisión como medio de comunicación unidireccional. a evolución a tecnoloxías de aplicacións abertas e os avances tecnolóxicos nos descodificadores. Ademais. o televisor. sen dúbida. en toda Europa entendeuse o convencemento de que este ha ser o sistema de difusión que substitúa en breve a actual televisión analóxica por ondas terrestres. a pesar do impulso das televisións locais e das plataformas dixitais. os principais cambios serán a entrada na cadea de valor dos fabricantes de produtos electrónicos de consumo. apuntan que. aprobado en febreiro de 2002. posibilidade de navegar por Internet. participar en programas de televisión e Persoal Vídeo Recorders. Non obstante. O modelo de comunicación da TVI é bidireccional e personalizado e permite satisfacer novas necesidades de entretemento. Así. Pero a saturación do mercado pola vía da futura oferta e a elasticidade do investimento publicitario está freando ese necesario investimento en programas diferentes que sexan o motor da demanda. un gran desafío para todos os axentes do sector audiovisual. cómpre definir tamén os axentes impulsores do novo sistema e elaborar uns plans de migración. así como posibilidades de almacenamento e intercambio de programas que traen consigo os sistemas de TVI. 20 Algúns dos servizos da televisión interactiva son: EPG ou guías de programación. polo que non existe un modelo único. banca electrónica. como equipamento presente en todos os fogares.

nin dobre imaxe. en todas aquelas que non dispoñan dun proxecto de infraestrutura comunitaria de telecomunicacións. senón que haberá que engadir ademais os gastos de configuración e xestión da canle múltiplex. • A interactividade da TDT por si mesma irá cambiando a forma de medir a audiencia. o que significa a posibilidade de transmitir un gran número de programas no futuro. • Coa axuda doutras infraestruturas de telecomunicación. • Permite realizar desconexións locais (programación local). de modo que todos os transmisores situados ao longo dun territorio para transmitir un programa determinado o fagan utilizando a mesma frecuencia. • Á parte da necesidade xa mencionada de cambiar ou complementar o aparato receptor (televisor). como as chamadas canles de retorno (cable. xogos.). • Os concesionarios de TV non só deberán afrontar os custos ligados á compra de contidos. • Mellor calidade de imaxe: é unha televisión sen ruídos. que lle permite ao usuario da plataforma pedir (comprar) un contido de televisión que. de maneira que a información non se descarga. de forma que non queda almacenado en ningún dos equipos do usuario final. e pode que a xestión da interactividade.). ao teren que repartir entre máis a aportación da publicidade. abrindo así unha ampla gama de novas posibilidades que se van traducir en novos servizos e aplicacións: servizos de TV interactiva.. a difusión dixital elimina as canles de garda imprescindibles para evitar interferencias entre canles adxacentes de difusión analóxica. confección das programacións. senón que se envía pouco a pouco ao televidente a medida que se visualiza. • Considerable aforro espectral. • A ampliación do número de programas (canles en TV analóxica) fai prever a necesidade de aumentar a produción de contidos. no que se repetirá o modelo da televisión por cable ou televisión por satélite. podemos imaxinar tamén sistemas mixtos. O pagamento por visión ou a compra de produtos audiovisuais a través das plataformas de televisión dixital é un dos servizos máis populares entre os subscritores. a non ser que se consiga aumentar a “torta” publicitaria. e descarga de películas nun . etc. no caso de ser provistos por operadores de televisión de pagamento. etc. con efectos surround e multilingüe. • Unha das grandes contribucións da TV dixital terrestre vai ser a posibilidade de establecer redes de frecuencia única (SFN). publicidade interactiva. • Coa TDT. • Redución da potencia transmitida necesaria para manter a mesma cobertura dos servizos analóxicos actuais. unha vez adquirido. e teñen ademais que permitir a recepción dos programas de televisión dixital que se emitan en aberto. uns catro ou cinco) sobre a mesma canle de 8 MHz. etc. • Mellor calidade de son: será dixital e de calidade similar a un CD. datos. algo que se esixe só dende 1998). que se acostumaron rapidamente a comprar a retransmisión de determinados partidos de fútbol. redes de telefonía móbil. redes xDSL. e que lle permite ao cliente contratar películas e escoller cándo velas. • Facilidade de recepción e maior portabilidade (permite a recepción en vehículos en movemento). o que afectará tamén aos ingresos por publicidade. interferencias. • Hai que contemplar un plan de migración cun período transitorio. de corridas de touros ou dunha estrea cinematográfica. • Ademais. con formatos panorámico (16/9) e convencional (4/3) e múltiples subtítulos. tanto os clásicos da TV analóxica (películas.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ventaxes e inconvinetes da TDT Vantaxes • Maior número de canles de televisión: o incremento na oferta permite unha mestura entre canles abertas e canles de pagamento. deportes. haberá que adecuar a instalación de antena e os cables de distribución do sinal na maioría de residencias dos usuarios (en especial. a TDT permite ademais a interactividade plena do usuario ou televidente. • Diminución dos custos de distribución. ou fórmulas nas que se precise manter a canle aberta durante a publicidade para poder ver os contidos que sucedan a continuación.) como os novos contidos interactivos (contidos e publicidade interactivos. xa sexa polas súas características técnicas ou por acordo entre operadores. rede telefónica básica. á parte de manter estas dúas categorías. o que podería producir unha diminución dos ingresos das cadeas. transporte dos sinais e taxas por ocupación do espectro radioeléctrico. noticias. web TV. Inconvintes da televisión dixital terrestre • Co aumento da oferta de programación que procura a TDT vaise fragmentar máis o público televidente. webcasting. Existen tres maneiras de ofrecer contidos en pagamento por visión (PPV): VOD (Vídeo On Demand). xa que coas actuais técnicas de compresión dixital se poden difundir varios programas de TV (agora en España. como canles en aberto nas que determinados programas recorran ao pagamento por visión. Fonte: Elaboración propia. lle é transmitido no momento no que el decida. nVOD (near Video On Demand).. pagamento por visión. con equipos receptores-descodificadores externos ao televisor (set-top boxes) que. servizos de datos. unha solución intermedia ata que os problemas de implementación do VOD se solucionen. teñen que ser abertos e compatibles.

As operadoras son conscientes das vantaxes que están asociadas á distribución de contidos de vídeo. á medida dos seus gustos. as barreiras entre publicidade e información serán cada vez menos nidias. en especial do vídeo baixo demanda en tempo real e con todas as garantías de seguridade para previr posibles utilizacións ilegais dos contidos. Non obstante. En calquera caso.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA disco duro. A publicidade interactiva é un novo formato publicitario no que se busca a interacción do público co produto 21 intentando superar o concepto de mero receptor ao que se ve resignado na televisión analóxica . e afirma que nun futuro próximo todas as plataformas de pagamento se reconverterán cara ás vantaxes de emisión non lineal e de personalización que permiten na actualidade as dúas tecnoloxías antes mencionadas. Ao ser un medio de subscrición. ademais. presentar a guía de programación electrónica. as mensaxes a través da televisión interactiva prestaranse máis a estratexias de fidelización que na televisión convencional. entre os que cómpre destacar os anuncios interactivos (que consisten en engadir unha aplicación interactiva a un anuncio convencional de televisión). aínda non se realizaron demasiados anuncios interactivos como para cuantificar ese interese. xa que. Como o material audiovisual que entregan os proveedores dos servizos de vídeo baixo demanda está en formato dixital e cifrado. permitirán a personalización da grella de programación. a comunicación bidireccional fará máis fluído o diálogo entre a marca e o consumidor. a televisión interactiva é un instrumento idóneo para a mercadotecnia one-to-one e para a comunicación personalizada. estes están interesados en coñecer as posibilidades que a televisión dixital lles ofrece. de dialogar cos sistemas de información. que se moverán nas seguintes coordenadas: a publicidade e o comercio electrónico serán as principais fontes de ingresos da televisión interactiva. 22 O conxunto de targets abrangue dende a ama de casa ata o mozo que utiliza a televisión para conectarse a chats ou para xogar por Internet. aceptar ordes de navegación do subscritor e controlar a sesión de vídeo baixo demanda. pero. Todos os anunciantes recoñecen as vantaxes de segmentación de audiencia que proporcionan as televisións dixitais. tamén se baralla a posibilidade de descargar películas nel e. Os novos dispositivos de visión e acceso aos contidos en modalidade de timeshifting aparecidos recentemente no mercado —como é o caso dos vídeos dixitais persoais ou PVR—. tanto os operadores como os anunciantes e axencias de publicidade albiscan as enormes posibilidades de negocio que lles abren as novas tecnoloxías asociadas ao vídeo baixo demanda. as dúas formas non lineais de ver televisión. ofrecerlle ao usuario a posibilidade de compralas e velas cando queira. coa aparición de set-top boxes con disco duro. deste xeito. por un lado. Quizz (unha aplicación interactiva que lle permite ao usuario participar en determinados concursos). Banners (formato publicitario que se utiliza con grande asiduidade en Internet) e TV site (aplicación interactiva multipantalla accesible 24 horas ao día na que se comunican as excelencias do produto). o perfil tipo deste medio é unha persoa de entre 25 e 40 anos de idade. é necesario que os subscritores deste servizo dispoñan dun terminal descodificador. o que a fai máis eficaz. as marcas coñecerán mellor os gustos e hábitos de consumo dos seus clientes como resultado do diálogo con eles. o que dará lugar a unha nova actitude deste fronte á comunicación comercial. a audiencia recibe unha publicidade personalizada. Tcommerce ou o comercio electrónico a través do televisor. o vídeo baixo demanda (VOD) e o Personal Vídeo Recorder (PVR). polo outro. residente en núcleos urbanos e con nivel cultural medio e medio-alto. os bos resultados logrados ata o momento permiten augurar un notable desenvolvemento de novas formas de publicidade interactiva. aínda que se cre que a súa implantación non terá lugar a grande escala. con estas novas ferramentas. Encargarase. de maneira que unha parte importante das mensaxes se dirixirá de forma personalizada e segmentada a públicos que soliciten unha información concreta e o abano de 22 públicos da televisión interactiva é moi amplo . a comunicación publicitaria evolucionará dunha orientación masiva a unha máis segmentada. 33 . Actualmente. no que o público está formado por usuarios identificados. Segundo un estudo realizado en Estados Unidos por ABI Research. Por todo iso. de clase media e media-alta. De feito. por motivos culturais e de 21 Existen distintos formatos publicitarios. co que poder interactuar mediante un teclado ou mando por infravermellos. están a redefinir o significado e a forma de utilizar a televisión.

os principais impulsores da industria son o incremento do uso da banda ancha. Polo devandito motivo. .4 Os contidos multiplataforma No contexto actual cobra especial relevancia o desafío dos contidos para a súa distribución multiplataforma.1. polo que hai que abrir a maior cantidade de saídas para un mesmo contido. 1. Parece ademais que hai certa predisposición ao pagamento por contidos que agora son gratuítos e que as modalidades que se implantarán serán o pago por visión e a subscrición fixa mensual con consumo ilimitado. Pola súa banda. As principais barreiras son a falta de confianza nos sistemas de pagamento. Nestes casos. en primeiro lugar. a publicidade destacará pola súa creatividade artística e intentará buscar a complicidade dos usuarios. clips de vídeo de contido diverso. o que é posible coa tecnoloxía dixital (televisión 23 convencional. dun programa de televisión que ten a súa páxina Internet. seguida dos deportes e dos produtos temáticos. na medida do posible. Os xéneros de contidos que máis se prestan para a súa distribución O desafío dos contidos cobra relevancia para a súa distribución multiplataforma son. tendencia que marca o desenvolvemento da industria das comunicacións. A TDT podería supoñer para moitos fogares un medio alternativo para o acceso aos servizos da sociedade da información. que fosen aceptadas polos usuarios. pero segmentado e adaptado á linguaxe de cada medio. Se se cumprise esa expectativa. a información. co que aumenta a rendibilidade e se obteñen ingresos por dúas vías: pagamento do propio consumidor e publicidade. xa que se incrementaría moi sensiblemente o seu público obxectivo. como os documentais de cine. sempre que os seus contidos estivesen adaptados ás súas necesidades e contasen co seu permiso para seren difundidos no seu televisor. desenvolveríase de xeito exponencial o mercado dos servizos interactivos. Unha particularidade moi interesante desta clase de dispositivos para os usuarios é a de poder prescindir da publicidade nos programas. a escasa formación do usuario final e os prezos dos servizos/produtos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO costumes sociais. realizado por PriceWaterhouseCoopers. por exemplo. a case totalidade deses fogares contan con un ou varios televisores. é moi arriscado. do cal se poden recibir os titulares a través do móbil ou da axenda electrónica. onde ese o público vese limitado pola baixa penetración do ordenador no noso país. teléfono móbil. co fin de facela moito máis efectiva que a convencional. que naceu para falar a distancia e sen estar atado a un sitio fixo. por ámbitos temáticos e por produtos. Neste momento. en contraposición coa situación actual. E é que o teléfono móbil. como deportes e películas. o cal pode representar certa ameaza para os modelos de negocio actuais baseados maioritariamente nos ingresos publicitarios. poderían aparecer canles de publicidade especializadas. O contido é o mesmo. se foi enganchado nos últimos tempos a outros servizos con gran futuro como a música dixital e os xogos en liña. o futuro da industria dos contidos dependerá da eliminación das barreiras que actúan como freo e do desenvolvemento dos impulsores identificados para a sociedade da información. viaxes. tal como destacou a Comisión Europea no seu Plan e-Europe. algúns dos principais operadores de telefonía móbil de todo o mundo ofrecen xa mensaxes con vídeo e descarga de clips. a mellora da oferta de produtos e servizos e a flexibilidade dos sistemas de pagamento. etc. As previsións da consultora Strategy Analitics indican que en 2008 ao redor de 150 millóns de persoas recibirán. natureza. a través de tecnoloxía sen fíos. A base do éxito son bos contidos canalizados por distintas plataformas: se só se fai un produto para unha ventá. Segundo o estudo Análisis de la opinión de las empresas españolas sobre la industria de los contenidos digitales en España. E 23 Trataríase. Fronte á baixa penetración de ordenadores persoais nos fogares españois. Internet e PDA) . dixital.

aínda planean algunhas dúbidas sobre cal será o custo que terán estes novos servizos. co estándar DVB-H 26 (Dixital Vídeo Bradcast Handheld) . ou preferirán unha televisión máis á carta ou interactiva. DVB-H evita o problema da dobre imaxe causada polos sinais reflectidos dende edificios ou montañas. Malia iso. Os estudos de mercado máis recentes conclúen que existe unha demanda de contidos audiovisuais no móbil e que son as noticias locais e xerais as aplicacións máis cobizadas. os tres operadores móbiles en España ofrecen xa algún que outro contido televisivo. a televisión en directo pódese enviar a 240 Kbps. ata alcanzar taxas de 14 Megabits por segundo. Ademais. preséntase unha nova forma de concibir o cinema e a televisión. Non obstante. Utilizando MPEG-4. E prevese que as usaremos mentres viaxamos ou para entreternos cando estamos a esperar algo (o autobús. o editor internacional de xogos móbiles e provedor de xestión de comunidades de videoxogos. historias e actividades do mundo de Neopets. onde os clientes se subscriban a canles de contidos concretos. segundo previsións da consultora In Stat/MDR.000 clientes dispostos a pagar 10 dólares ao mes para recibir nos seus teléfonos móbiles de nova xeración o que xa se coñece como mobisodes: episodios televisivos especialmente adaptados para as pequenas pantallas dos móbiles. a conexión será puntomultipunto igual que as redes de difusión actuais. incrementando o número de primeiros planos. que mellorará significativamente a capacidade máxima de transferencia de información. xa que o software do receptor dixital recoñece os paquetes reflectidos e descártaos. 35 . Os datos divídense en paquetes que son transmitidos en miles de correntes dixitais paralelas difundidas a través dun rango de frecuencias. coa televisión. por exemplo) ou a alguén. A súa forza reside no seu método de transmisión. seguidas dos programas de televisión e os pequenos extractos de películas ou tráileres. Por esta razón a industria telefónica estivo a traballar en varias posibilidades de despregar televisión en directo a través dos sinais dixitais de banda ancha das existentes emisoras de televisión. asinou un acordo para ampliar os personaxes. IN-FUSIO.com ⎯a comunidade en liña para mozos⎯ para teléfonos móbiles de todo o mundo. e do estándar tecnolóxico HSDPA (High Speed Downlink Packet Access)25. ou se os usuarios estarán dispostos a pagar por ver no móbil o mesmo que ven na televisión en aberto. utilizaranse as redes de difusión de televisión e non as do operador do móbil. Algo que os levou a perfeccionar a forma de presentar as súas producións. 26 O Dixital Vídeo Broadcast-Handheld(DVB-H) foi escollido polo Instituto de Estándares de Telecomunicacións Europeo como o estándar para Europa e está baseado no eficaz sistema de televisión dixital terrestre. Co MBMS. con abondancia de planos curtos e moita acción.540 millóns de euros. os paquetes únense para reconstruír o vídeo. O desenvolvemento dos servizos de vídeo streaming para teléfonos móbiles foi posible despois de varias xeracións de tecnoloxía. por un lado. Windows Media ou Real Vídeo. nos Estados Unidos MobiTV di contar xa con 100. 25 Pola súa banda. En pantallas tan reducidas como as que dispoñen os móbiles parece imposible vender televisión á carta. Cando chegan ao receptor. O mercado de xogos multimedia para teléfonos móbiles alcanzará nun prazo de tres anos un volume de negocio en todo o mundo duns 1. por outro. en cambio. probablemente en formatos máis curtos. máis apropiados para un espazo tan reducido como a pantalla do terminal telefónico. Este acordo supón un dos maiores saltos da industria móbil xa que é a primeira aplicación Wireless-to-Web (W 2 W) desta clase que lles ofrece aos xogadores acceso pleno e 24 Coas tecnoloxías actuais prodúcese unha conexión punto a punto entre o servidor de contidos de televisión e o usuario. Todos os servizos de televisión no móbil en fase comercial están a utilizar as actuais redes de segunda e terceira xeración a través de solucións de streaming e de Unicast. Co ancho de banda da telefonía móbil tan caro. A produtora Fox é a máis adiantada na conversión dos seus programas ao formato móbil. empeza a ter máis que un simple enredo: de feito. o sistema HSDPA supón o primeiro paso cara á evolución da telefonía de terceira xeración (WCDMA). polo que se hai moitas persoas nunha determinada zona querendo acceder aos programas podería sobrecargarse a rede. Pero esta oferta afronta problemas de capacidade que serán resoltas mediante a introdución da funcionalidade MBMS (Multimedia 24 Broadcast Multicast Service) . os operadores necesitan outro xeito de transmitir as súas imaxes. se hai negocio. fronte aos 2 Mb/segundo aos que está limitado o actual estándar 3 G.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA agora. Para iso. Ninguén aposta pola visualización de longametraxes en pantallas tan cativas pero. co que será o grupo mediático e non o operador o que lance o sinal. que é moi resistente á clase de interferencias que afectou as televisións de peto analóxicas ata agora.

Pola súa banda. Como en toda tecnoloxía incipiente. como o operador xaponés NTT DoCoMo. pola contra. unha das cuestións aínda por resolver é o do modelo de negocio. en forma de servizo premium. retén unicamente o 9% dos ingresos. converterse en socio dos 28 provedores de contido . lanzaranse servizos por subscrición. MoviStar Emoción. apostan por lles cobrar directamente aos clientes. gardan para si ata un 60%. deixando o resto para o provedor. Se os operadores son capaces de crear o ámbito idóneo de rede para que miles de pemes e individuos poidan medrar sobre ela. en países como Arxentina. Finalmente. como o británico Vodafone. Ata agora. 27 Algúns. O problema que se presenta é a estratexia que deben adoptar as operadoras: a alternativa é integrar produtos converxentes e converterse en provedores de contidos propios ou. Outras empresas. o servizo de Internet móbil de Telefónica Móviles. Como fixo NTT en Xapón con i-Mode ou como tamén fixo no seu día France Telecom cos servizos Minitel 28 . a primeira serie interactiva con actores reais creada exclusivamente para o ámbito móbil de mensaxería multimedia. Nalgúns casos. como Disney. incorporou á súa oferta de contidos. grazas a un acordo con Endemol. 27 os provedores de contidos compartiron os ingresos cos operadores de telefonía .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO interactividade dende o seu terminal telefónico ao mundo en liña de Neopets. Outros. será entón cando se dispare o uso dos servizos de valor engadido. o diñeiro virá das propias cadeas de TV e das produtoras de cine que anunciarán as súas estreas enviando vídeos promocionais a través de móbiles. FanTESStic. A solución non é sinxela e os cantos de serea de ingresos cobizados tentan os operadores a converterse en provedores de servizos converxentes que descoñecen.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A industria audiovisual Galega Situación económica CAPITULO 2 37 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

2. A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA
No ano 2003, o sector audiovisual galego estaba integrado por un total de 352 empresas cunha facturación conxunta de 161,5 millóns de euros e un resultado agregado de máis de 12 millóns de euros. Nese mesmo exercicio o volume de emprego xerado acadaba os 2.320 postos de traballo. A táboa da páxina seguinte pon de manifesto a importancia en termos relativos das actividades de produción cinematográfica e televisiva e, en menor medida, das empresas auxiliares e das televisións autonómicas en calquera das catro variables consideradas. Como se aprecia no gráfico adxunto, as produtoras (que inclúen as actividades de cine, vídeo, televisión, multimedia e animación) mostran un elevado crecemento interanual no período 1998-2003, tanto en facturación coma en emprego, e contan cun importante número de empresas no 2003 (último ano dispoñible). Pola contra, a emisión de televisión presenta un reducido crecemento no volume de emprego, se ben adquire certa importancia en canto á facturación acadada por un reducido número de empresas. No medio figuran as actividades de distribución e exhibición e auxiliares de produción, con importantes crecementos en cifra de negocios e cadro de persoal, pero cun discreto número de empresas.
Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e número de empresas no 2003 segundo a activiade desenvolvida
35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 1 5,00% 1 0,00% 5,00% 0,00% 0,00% -5,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Por outro lado, comparando estes valores cos de 1997, obtéñense taxas de crecemento importantes: 137,4% na facturación, 240,1% no beneficio, 37,5% no emprego e 95,56% no número de empresas. Ademais, aprécianse a simple vista diferenzas significativas nas taxas de crecemento dos diversos subsectores de actividade para as distintas variables consideradas. En canto á cifra de negocio, os que máis aumentan no período 1997-2003 son animación (4.990,4%), distribución (608,2%) e produción de cine, vídeo e televisión (215,6%). Referido ao resultado contable, os maiores crecementos danse en dobraxe e sonorización (4.526,6%) e produción (422,4%). En relación ao volume de emprego, crecen de maneira importante animación (2.000%) e distribución (542,9%). Finalmente, no tocante ao número de empresas, é en animación (333,33%) e en multimedia (194,12%) onde a taxa de creación é superior.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

39

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Destas empresas, o grupo máis numeroso dedícase á produción de cine, vídeo e televisión, cun peso do 41,19% do total (145 empresas), seguido das empresas de servizos auxiliares co 15,9% (56), as de multimedia co 14,2% (50), televisións locais co 10,23% (36) e as de exhibición cinematográfica cun 8,81% (31). Con pesos menores figuran grupos como os de animación (3,69%), dobraxe e sonorización (2,84%), distribución videográfica e cinematográfica (1,70%) ou televisións autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión (1,42%).
Clasificación das empresas segundo a actividade. 2003.
Dobraxe e sonorización 2,84%

Exhibición 8,81 %

Distribución 1 ,70% Auxiliares 1 % 5,91

Produtoras 41 9% ,1

Televisións (excepto locais) 1 ,42% Animación 3,69% Multimedia 1 4,20% Televisión locais 1 0,23%

Do antedito desprénde un dato moi significativo: o 59% das compañías que operan na industria audiovisual galega desenvolven tarefas de produción, xa sexa de cine, vídeo, televisión, multimedia ou animación. A iso han de engadirse as de servizos de apoio a estas actividades, que representan o 19%. A emisión adquire un peso menor, co 11% e, finalmente, a distribución e a exhibición co 11% das empresas.

O 59% das compañías desenvolven tarefas de produción

Ademais, do total das 352 empresas galegas vinculadas dalgún xeito ó audiovisual, 185 desenvolven a súa actividade dentro do subsector de produción cinematográfica, 116 na produción televisiva, 100 en vídeo, 83 multimedia e 23 en animación. Estas categorías non son excluíntes, xa

que unha empresa pode ofertar servizos en máis dun subsector e, de feito, así acontece de moitas delas. De feito, Televisión de Galicia emite televisión, produce programas e coproduce longametraxes, da mesma maneira que algunhas produtoras de televisión xeran tamén produtos en vídeo. De feito, son poucas as empresas dedicadas exclusivamente a un dos subsectores. Profundando nos aspectos que fan referencia á especialización das empresas do audiovisual galego, as dedicadas a dobraxe e sonorización son as máis especializadas, co 59,46% da súa facturación do último ano dispoñible xerado por ese tipo de actividades. Ademais, a práctica totalidade dos estudios de dobraxe contan no seu portfolio con outros servizos de produción -como pode ser a sonorización- con porcentaxes que oscilan entre o 6 e o 65%. A seguinte especialización máis elevada corresponde á produción de longametraxes, cun 52,93%, con elevadas porcentaxes nalgunhas das empresas que manifestan desenvolver actividade nesta área e que son superiores ao 70% en sete delas. Por outro lado, son 17 as compañías que operan nesta actividade, e só a metade producen tamén curtametraxes, o que parece indicar que se trata de produtoras cinematográficas xa asentadas e moi consolidadas no mercado. Dentro das actividades de multimedia, o deseño de páxinas web supón o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividade neste ámbito, cun 66% destas que ademais producen cd-rom. A continuación, estaría a

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
produción de series de ficción, cunha especialización no 2003 dun 42,9% e con 10 empresas operando neste ámbito. Ademais, os pesos destas actividades na facturación das empresas que desenvolven actividade neste subsector son superiores ao 75% en catro dos casos.

Empresas que desenvolven actividade en cada unha das categorías da produción. 2003.

200 1 80 1 60 1 40 1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 85 1 00 16 1 23

83

Cine

Vídeo

Televisión

Animación

Multimedia

Os menores índices de especialización localízanse nas actividades de servizos de posprodución (9,69% da facturación destas empresas) e CD-rom (16,38% do volume de negocio xerado). Por último, as actividades nas que operan máis empresas das que achegaron o cuestionario do estudo son vídeo (51 empresas), documental (44) e publicidade (39) que son, ademais, as que mostran menores pesos relativos nas súa facturación e ofrecen pois un menor índice de especialización.

Peso medio das distintas actividades na facturación. 2003.
60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 52,93 59,46

38,00

42,90

34,27

27,35

16,38

21,61

24,00

26,59

26,85

CD Rom

Entretenemento

Curtametraxe

Documentais

Outros servizos de produción

Longametraxe

Dobraxe

9,69 Servizos postprodución Series de ficción Publicidade Animación

En canto á distribución provincial das empresas do audiovisual galego detectadas no estudo, A Coruña é a que aglutina a maior parte, con 202 (o 57,39% do total), seguida a distancia de Pontevedra, con 103 (29,26%) e, por último, e cun peso moito menor Ourense con 32 (9,09%) e Lugo con 15 (4,26%).

Deseño de páxinas web

Vídeo

30,04

41

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Distribución provincial das empresas. 2003.

Pontevedra; 29,26%

Ourense; 9,09% Lugo; 4,26%

A Coruña; 57,39%

A Coruña

Lugo

Ourense

Pontevedra

Da observación do repartimento dos pesos relativos das distintas actividades en cada unha das provincias pódese extraer como conclusión o peso que no eido galego teñen as actividades de produción, que supoñen un 59,09% das empresas. Porén en Pontevedra e, sobre todo, en Lugo, o peso deste grupo é inferior ao galego. Por outro lado, resulta relevante a escasa importancia que as empresas auxiliares teñen nas provincias de Ourense e Lugo, con pesos case un terzo inferiores á media da comunidade. Iso é debido á pouca relevancia que a produción ten nestas provincias, de maneira que non supón unha demanda suficiente para estes servizos, polo que non incentiva a situación destas empresas. En canto ás actividades de exhibición, estas adquiren especial importancia relativa en Pontevedra e en Lugo.
Distribución das empresas segundo a provincia e actividade desenvolvida. 2003.

1 00% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 1 0% 0% A Coruña Auxiliares Lugo Ourense Pontevedra Produción Total Televisión

Exhibición e distribución

A partir dunha análise inicial da data de creación das empresas conclúese que se trata dun sector novo e pouco maduro, por situarse a idade media das compañías que actualmente están en funcionamento en Galicia no contorno dos 10 anos. De feito, con anterioridade ao ano 1985 só existían 28, aínda que en moitos casos esas empresas cambiaron a denominación coa que operaban en Galicia na

A idade media das compañías que operan en Galicia é de 10 anos

década dos anos oitenta. Pero é na década dos anos noventa cando este ritmo se dispara, pasando a ser o aumento do 15 por ano no primeiro quinquenio e de case o 25% no segundo. Coa entrada do novo milenio, o ritmo de creación de empresas da década anterior mantense, de maneira

que o 27,04% das que integran actualmente o sector foron creadas despois do ano 2000. De feito, é precisamente este ano o que reflicte unha maior frecuencia relativa, co 7,79% das constitucións. Percíbese, ademais, un claro incremento na taxa de creación de empresas a partir de 1995, que aínda non cesou.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Ademais, a antigüidade media das empresas varía tamén segundo a actividade que desenvolven. Polo que respecta ás dedicadas á animación, as máis antigas datan de 1995, pero é nestes últimos anos cando a taxa de constitución alcanza máis pendente e é a que presenta unha media de antigüidade máis reducida. Pola contra, é no grupo de empresas que ofrecen servizos de apoio á produción e distribución de equipos onde se localizan as empresas máis antigas. Outras actividades con antigüidades superiores á media son as de exhibición e as de emisión no eido autonómico ou nacional con espazo de desconexión, mentres que a multimedia amosa comportamentos máis próximos ao sector de animación.

Taxa de constitución de empresas no sector audiovisual galego

Entre 2001y la actualidad Entre 1 y 2000 996 Entre 1 y 1 991 995 Entre 1 y 1 986 990 Anteriores a 1 985 0,00% 9,01 % 8,1 7% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 21 3% ,1

27,04% 34,65%

20,00%

25,00%

30,00%

35,00%

Con respecto á forma xurídica, predomina claramente a sociedade limitada, que foi adoptada por 8 de cada 10 das empresas que integran o sector na actualidade. O 20% restante optaron na súa maioría pola sociedade anónima e, a continuación, situaríanse os empresarios individuais, as sociedades cooperativas e as comunidades de bens. Aínda que no 2001 só 20 das 242 compañías do sector estaban relacionadas con algún grupo empresarial, na actualidade apréciase unha maior vinculación, se ben segue sendo a independencia das súas empresas unha das características esenciais do audiovisual galego. Algúns dos conglomerados dos que dependen as empresas audiovisuais son do ámbito da comunicación, como é o caso dos grupos editoriais de “El Correo Gallego”, de Santiago de Compostela; “El Progreso”, de Lugo, “La Región”, de Ourense, “La Voz de Galicia”, da Coruña ou das televisións locais dependentes de Localia-Grupo Prisa ou de Vocento. Outro fenómeno que se aprecia no sector, que resulta común ao resto do audiovisual español, é a entrada dos grandes grupos de exhibición, tales como Yelmo, Cinesa, Box ou, máis

Creáronse conglomerados empresariais autónomos 100% galegos

recentemente, Filmax Entertainmet. Xunto a eles existen grupos autóctonos de menor dimensión que controlan varias das salas comerciais, fundamentalmente fóra das grandes cidades. É o caso de Coruña Films ou Gaper Cines ou o doutros empresarios que aínda que crean distintas razóns sociais para a xestión de cada unha das salas, teñen accionistas comúns, como ocorre co grupo Cines Galicia ou con Novogil e Ciproga. Pero, ademais, fóronse creando conglomerados empresariais autóctonos, netamente galegos, como é o caso de Dygra Films, Continental Producciones, Filmanova ou o Grupo Araguaney. Non por elo deixa de haber en Galicia empresas pertencentes a importantes grupos nacionais, como é o caso de Filmax ou Gesmusic. Xunto a eles constituíronse pequenos grupos que teñen en común o accionista principal de empresas que o integran e que, nalgúns casos, chegan a tres.

43

00 250.00 0. equipos.000.008.00 1 .00 1 50.000. esa dimensión a partir da cal unha empresa obtén beneficios no mercado grazas a que ten unha axeitada estrutura de custos de produción.400.000. apréciase unha clara aposta pola capitalización. algunhas non pasan dun único proxecto audiovisual.00 600.000. Da mesma maneira.00 350.00 200. aplicacións informáticas.00 1 . etc. Elevada atomización e escasa dimensión das compañías Isto significa que a maior parte das produtoras galegas están mal capitalizadas e non dispoñen de autofinanciamento. Isto indica unha progresiva tendencia cara a unha capitalización amplia que é requisito imprescindible para lle poder facer fronte ao longo período de maduración deste tipo de produtos.…) como inmaterial (marcas comerciais.000.00 200. instalacións. Se diferenciamos segundo a actividade desenvolvida.000. Iso débese fundamentalmente á dimensión das empresas que operan neste subsector (sobre todo.000.00 Activo Total Fondos Propios Con todo.00 1 . os fondos propios ascenderon de 68.00 2000 2001 2002 2003 500.000. . cuns fondos propios que duplican a media do sector e un activo total case 1.21 a 1. dereitos sobre contidos. A conxunción destes dous factores impide que actúen as economías de escala (coas que tanto se abaratan os custos de producción) e que se acade un tamaño mínimo de viabilidade. o activo total e os fondos propios medios por empresa son substancialmente máis elevados nas canles de televisión autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión que no resto das tipoloxías.00 800. moitas nin sequera pasan de dous socios e practicamente non teñen traballadores por conta allea).200. de maneira que se pasou dun capital social medio de 87. no momento da constitución.000.113. do volume de facturación e de emprego.600.000.35. formatos.830.87. a Televisión de Galicia) e as elevadas necesidades de investimento en capital destas empresas.000.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais do crecemento no número de empresas.00 0.93 no 2003. a 269.800.000. tanto material (infraestruturas.000.00 400.878. Fondos propios e Activo total medios das empresas do sector audiovisual galego 2.).5 veces superior. como Televisión de Galicia ou R). Os volumes de capital social medio máis elevados danse no subsector de televisión (onde se inclúen empresas de gran dimensión.000.000.512.000.000.000. na actualidade. o volume medio do activo total destas empresas pasou no mesmo período de 1. O seguinte grupo sería o de empresas de distribución de cine e vídeo.00 50. A consecuencia de todo isto é que a maioría das empresas ten unha vida moi breve.000.306.00 1 .00 1 .000.00 450.04.00 400.861. Afondando nestes aspectos.00 1 00. a maior eiva do sector empresarial audiovisual é a súa atomización (un número de empresas moi elevado) e a escasa dimensión das compañías (demasiado pequenas.000.441.41 en 2000 a 447.000.00 300.

00% 1 0.93%.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003. fundamentalmente. o crecemento interanual no intervalo 1998-2003 oscila entre o 33. Isto supón un incipiente avance na saída ao exterior das empresas galegas.1 VOLUME DE FACTURACIÓN A industria audiovisual galega facturou no 2003 —último ano dispoñible nas fontes de información oficiais— un total de 161.66% entre o 2002 e 2003. o 1. as produtoras. en 1997. mentres que o 11. teñen un importante volume de activo total medio en 2003.00% 5.00% 25. quizais como consecuencia de que. sendo a media do 17. Ademais. as televisións. 2. o 84.77%. En cambio.63%. foron constituídas nos últimos dez anos. na súa maior parte. que esixe unha disposición de fondos para lles facer fronte aos gastos xerados ao longo da produción. 30. 35.00% 5. considerando unha mostra de empresas nas que se conta cunha serie temporal completa de datos de facturación. o que supón fronte aos 68 millóns do ano 1997 unha taxa de crecemento do 137% en sete anos. Pola contra. as vendas en España oscilaron de forma importante no período 1994-2003. das altas taxas das actividades de animación).27% da facturación tiña a súa orixe no estranxeiro e.5%. ademais dunha porcentaxe de crecemento da facturación intermedio.00% 20. de maneira que ao principio do período supoñían o 12.14% de 2001. Atendendo ao destino das vendas.00% 1 0.75% e volver caer no 2001 ata tan só o 3. mostran un escaso activo total medio. e dun 13. as empresas con menor activo total medio son as de animación e multimedia. tanto as locais como as autonómicas e nacionais con espazo de desconexión. ademais de ser intensivas en man de obra (teñen un elevado compoñente de creatividade) e basearse en elementos intanxibles.48% do volume de negocio das empresas do noso audiovisual é xerado na propia Galicia.5 millóns de euros. resulta que o crecemento no período 1997-2003 foi do 145. Pola contra. para logo ir recuperándose paulatinamente ata o 2000.00% 1 5.11%.5% de 1999 e o 3. De feito. posiblemente polo longo período medio de maduración destes proxectos. a cifra do ano 2003 é superior á media. polo que se refire aos fondos propios das produtoras de animación. 45 .00% 0. descendendo logo ao ano seguinte ata o 6. Agora ben.00% -5. pero o crecemento no emprego é reducido.72%. no que alcanza o 12.00% Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Como mostra o gráfico adxunto.66% do estranxeiro.00% 1 5.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e Activo Total medio no 2003 segundo a activiade desenvolvida. con elevados niveis de crecemento do emprego e da facturación (consecuencia.85 provén de España e tan só o 3.00% 30.00% 25.00% 0. xa que en 1994 só o 0.00% 20.

con 63.97% Auxiliares 1 7. que facturan como media 550.65% Televisións locais 3. Distribución da facturación do sector no 2003 segundo a actividade desenvolvida Dobraxe e sonorización 2. a continuación.00% Produtoras 32.144.6 millóns).1 no 2003.2 millóns). que pasa de 633. sitúanse as exhibidoras e distribuidoras. Pola contra. pero os servizos auxiliares pasan a ocupar un destacado segundo lugar (139. se ben o número de empresas vén aumentando de forma importante no período estudado. En cambio. con 1. as empresas produtoras presentarían novamente a cifra máis alta. pero non así no emprego.1 6% Multimedia 3.938.987. as produtoras obteñen unha facturación por empresa inferior á media.5 euros). A porcentaxe Galicia.54% Animación 3.91% do total (44.66% España. as de carácter local).974.4 euros en 1995 a 819. crece en canto ao número de axentes no medio (da man da creación de novas televisións locais).5 millóns de euros (o 39.57% das industrias auxiliares (31.727.76%). 2003.830. de só 283. as diferenzas tamén resultan notorias: así.20% Televisións (excepto locales) 24. seguido das empresas emisoras que representan o 27.736.05 euros). as distribuidoras seguen estando por encima da media galega (287.63 euros e as de servizos auxiliares (490.65% En canto á facturación por empregado das empresas do sector. o crecemento do volume de facturación alcanza taxas máis elevadas.76% das exhibidoras e distribuidoras (20. 84.61 % Crecemento da facturación dun 137% en sete anos Distribución 8. Estranxeiro. .85% 1 De acordo coa clasificación empresarial segundo a fase da cadea de valor.96 euros. as produtoras (en calquera dos subsectores) ou a exhibición sitúanse por debaixo da media.064.618. a evolución da facturación por empresa nos últimos anos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Peso dos distintos mercados xeográficos na facturación total do sector.311 euros fronte a 69. Ademais. 1 .21 % Exhibición 4.7 euros).4 millóns de euros) e o 19.095. da análise da facturación media por empresa resulta que o ranking das distintas fases da cadea de valor cambia substancialmente e son as empresas dedicadas á emisión as que ocupan o primeiro posto.48% restante repártese entre o 12.8 euros e moi por encima da media galega da industria audiovisual (445. mentres as emisoras (fundamentalmente. 3. pon de manifesto que.35).

096.893.798.122 4.665 1998 7.570 1.039 24.731.958 2.705.848 1997 6.880 32.599 21. A Coruña xera o 74.434.239 4.447.492. mostrando importantes taxas de crecemento interanual no intervalo 19982003.970.896.825.29 ao .972.960 5.954.874.276.820 2.228.611. Pola contra. a partir dos datos do Rexistro Mercantil As produtoras de cine.072 26.633 34.766 68.755.089 123.321 53. que veñen Distribución provincial da facturación do audiovisual galego.527. 2.901.651 3.034 3.913 1.898 1999 8. mostra un Pontevedra.668.85% A Coruña.520 2.915 12.972.379 5. respectivamente.323.182 11.980.903.977.7%).698 5.177 2.610.742 1.960 2003 7.545.512 87.287.897.327.534 3.136.873 46.85 ao 20%.9%) Ourense.68% e Lugo (1.547.527.748 39.737 4.845 43.007 28.045.261 12.611.181. se ben logrou importantes cifras de negocio.304 1. a emisión televisiva. 1995-2003. 2003.002 28. Referente á distribución provincial da facturación.371.874.269 4.344.197.910 5.233 40.969 1996 5.067 55.120.966.446.042.028 1.796 Fonte: Elaboración propia.908 5.834.929.248 10.156 13.036.159.83% Lugo. Ourense e Pontevedra gañan peso na facturación total da industria audiovisual galega.042.368 2.074 2001 8.65% crecemento interanual do emprego reducido e un incremento que calificaremos de medio no número de empresas que operan no mercado. televisión e animación. son o grupo cunha maior facturación no 2003. Pero no intervalo 1995-2003.330. Pola contra.550 16.024 9. multimedia. 75.817.977 116.713.300 1.749 5.469.028.137. 1995 Exhibición Distribución Auxiliares Televisións (exc.226 20. locales) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras Dobraxe e sonorización Facturación total 4.83% e do 17.434.167.511 2.463.909. A Coruña perdeu un certo peso relativo no total da cifra de negocio do sector.820 2. 47 .298 5.102 1.169 22.658 1.276 17.416 22.936.772 7.858 15.522.572.158 101.176 2002 7.697.75% do volume de negocio da industria audiovisual galega no 2003.320.881.827 11.501 161.698.031 3.250.236 21.879.488.776.449 39.179 3.915.812.055.171 34. 19.398.923.146.780 3.488 244.041.890. tanto no que se refire ao número de empresas como ao volume de emprego. seguida a moita distancia por Pontevedra (20%) e con pesos menores Ourense (2.711 4. vídeo. 1.079 14.252.036 126. e pasan do 1.544 139.617.573.636 12.698.042 469.909 1.673 5.878.976.796 2000 8.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Facturación das empresas segundo actividade desenvolvida.980 36.970 1. ao igual Lugo.

Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Ademais. seguida en importancia polas televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión e os servizos auxiliares de apoio á produción.00% 20.76%). Pero esta importancia das empresas mais grandes segue unha tendencia decrecente nestes últimos anos. como é o caso de Voz Audiovisual.2 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN O resultado agregado das empresas que conforman o sector audiovisual e das que se dispón de datos ascendeu no ano 2003 a máis de 12. a facturación aparece concentrada xeograficamente arredor dos municipios da Coruña. de feito que en 1998 as dez empresas con maior facturación representaban o 54.00% 25. 10 empresas concentraron o 49. na área de Santiago. e as 20 primeiras o 64. Outro feito a considerar e a perda de importancia relativa da Televisión de Galicia no total de negocio xenerado polo audiovisual galego: en 1998 o canal autonómico facturaba o 23. as empresas produtoras son as que xeran un maior volume de beneficios. e Vilagarcía de Arousa. e en 2003 esta porcentaxe é só do 16. no ano 2003 as dez empresas con maior volumen de negocio supuseron o 49. Outros concellos con importantes cifras de facturación son os de Ames e Teo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Crecemento interanual do número de empresas e do emprego no período 1998-2003 e facturación no 2003 segundo a actividade desenvolvida 35. De feito. Dygra Films ou Bren Entertainment.00% 0.15% da facturación do sector no 2003 2.15% do total da facturación do sector. Iste feito é debido á dimensión económica que están a lograr algunhas das produtoras galegas.61%.00% 80.00% 0.00% -5.00% 1 5. con 4.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003. extráense algunhas conclusións que confirman a crecente importancia en Galicia das actividades . Zenit Televisión. que supoñen eles os tres o 71.00% 40. Cambre e Oleiros.22% do total.12%.47% do volumen total de negocio (67. Continental. CTV.00% 1 0.00% 20.9 millóns de euros (39. Pero ademáis de xeográficamente. na de A Coruña. Desta cifra agregada.00% 1 20.00% 30.3 millóns de euros.3% do total do volume de negocio.00% 1 00. da comparación do repartimento do resultado contable entre as distintas actividades en 1997 e no 2003.53% se se consideran ás vinte mais grandes). o que supón multiplicar case por catro as cifras obtidas en 1997. maila o incremento da TVG neste período.00% 5. Por outro lado. o volumen de negocio do sector aparece concentrado nunhas poucas empresas.00% 60. Santiago de Compostela e Vigo.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
relacionadas coa animación, a perda de capacidade da exhibición para xerar beneficios na mesma contía que o viña facendo ata agora, a consolidación da produción e o importante papel das diversas actividades auxiliares.
Evolución do resultado total do sector audiovisual galego
8.807.269 12.296.126 7.040.898 2002 2003
28,87% 14,42% 16,93% 2,21% 8,65%

14.000.000 12.000.000 3.614.994 10.000.000 8.000.000 -1.937.826 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 -2.000.000 1995 1996 1997 -334.297

3.503.826

1998

1999

2000

2.439.448

2001

Novamente, se se analizan as cifras medias por empresa, as televisións29 sitúanse moi por encima da media galega (con 534.921,45 euros, feito provocado pola gran dimensión das empresas que operan nestas actividades), xunto coa distribución (154.692,19) e a animación (109.580,36). As ratios máis reducidas danse para as empresas de multimedia (6.114,83) e as de dobraxe e sonorización (16.718,36), ademais das televisións locais, que obteñen un resultado global negativo (-24.583,45). Rendibilidade económica do audiovisual galego no 2003 segundo a actividade desenvolvida
Activo total medio Servizos auxiliares Exhibidoras e distribuidoras Produtoras Televisión Total xeral 127.927,89 278.783,15 170.568,72 1.972.382,93 385.159,18 Resultado medio 36.937,40 40.187,79 28.885,54 43.648,86 33.305,11 Rendibilidade económica

Fonte: Elaboración propia, a partir dos datos do Rexistro Mercantil

De forma análoga, o resultado por empregado das empresas distribuidoras está moi por encima da media galega do sector (20.625,63 euros fronte a 5.299,62 do sector), o mesmo que acontece coas empresas de animación (13.567,09 euro s), mentres que as produtoras de multimedia, as de dobraxe e sonorización, as de exhibición e as de emisión están por debaixo. Novamente, no caso das locais galegas obtense un resultado por traballador negativo. É importante salientar que esta cifra global de beneficio se logra aínda que o 25% das empresas analizadas e das que se conta con datos cerraron con perdas o exercicio económico do 2003 (último ano dispoñible).

29 As autonómicas e as nacionais con desconexións.

3.408.717

49

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

Crecemento medio interanual da facturación e do resultado no período 19982003 e rendibilidade no 2003 segundo a actividade desenvolvida
300,00% 250,00% 200,00% 1 50,00% 1 00,00% 50,00% 0,00% 0,00% -50,00% -1 00,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do resultado no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Do cálculo da rendibilidade económica das distintas actividades, obtida como o produto da marxe pola rotación , resulta que a rendibilidade media do audiovisual galego no 2003 é do 8,65%. Por encima deste valor estarían as produtoras de animación (cun 367,5%), as empresas de servizos auxiliares (31,57%), distribución (28,51%) e as empresas de dobraxe e sonorización, multimedia e produción de cine, vídeo e televisión, todas elas arredor do 13%. Pola contra, as cadeas de televisión local obteñen unha rendibilidade económica negativa (-14,21%, debido á marxe comercial negativa que logra no desenvolvemento das súas actividades).
Rendabilidade económica das distintas actividades do audiovisual en Galicia con respecto á media sectorial. 2003.
200,00% Distribución 160,00%

30

120,00% Exhibición Marxe -60,00% -40,00% 80,00% Total sector audiovisual -20,00% 0,00% TV autonómica e nacional 40,00% con espacio de desconex. Produción de cine, vídeo e televisión Dobraxe e sonorización 20,00% Multimedia Rotación 40,00% 60,00% Servizos Auxiliares

TV Local 0,00%

En calquera caso, a emisión televisiva (incluíndo xa as cadeas autonómicas e as nacionais con espazo de desconexión) só logra un 2,21% de rendibilidade. Da mesma maneira, a rendibilidade dos fondos propios máis elevada alcánzase nas actividades de animación e

30 Rendibilidade económica=Marxe*Rotación=(Beneficio/Facturación)/(Facturación/Activo total).

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
de distribución, sendo as máis reducidas as da exhibición cinematográfica e a da televisión local, que obtén un valor negativo.

2.3

EMPREGO

As actividades relacionadas co sector audiovisual, en sentido amplo, mantiveron no exercicio de 2003 unha media de 2.320 empregados, que suporían arredor do 0,209% do total de poboación ocupada en Galicia.

Distribución do emprego por actividade. 2003.

Dobraxe e sonorización 2,93% Exhibición 6,40% Produtoras 34,32%

Distribución 1,94% Empresas auxiliares 8,72%

Animación 4,53%

Multimedia 4,38%

Televisións (excepto locais) 25,73% Televisións locais 11,05%

De novo, o maior volume de emprego concéntrase nas empresas dedicadas á produción, que ocupan 1.002 empregados, que veñen representar o 43% dos traballadores do sector. A continuación, sitúanse as compañías de emisión, con 853,32 empregados e, seguidamente, as exhibidoras, con 148,6 empregados, que supoñen o 6,4% do total, e as distribuidoras, con 45 empregados, que supoñen só o 1,94%.

Crecemento medio interanual da facturación e do número de empresas no período 1998-2003 e emprego no 2003 segun a actividade desenvolvida
1 20,00%

Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003.

1 00,00%

80,00%

60,00%

40,00%

20,00%

0,00% 0,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

51

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución do emprego do sector audiovisual segundo a actividade desenvolvida pola empresa.
1995 Emprego total do sector Exhibición Distribución Empresas auxiliares Televisións (excepto locais) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras de cine e TV Dobraxe e sonorización 16 5 14 546 47 15 0 265,75 213,8 1996 39 5 101 564 79 21 0 315,5 167 1997 72 7 149 568 132 43 5 484,9 178 1998 52 13 141,51 580 190 73 6 488,54 265 1999 101 22 153,51 604 216 54 7 704 85 2000 142,11 28 145 599 164 59,13 50,5 757,68 31,5 2001 122,67 35 151 588 154,67 87,29 91 655,25 37 2002 135,12 38 145,24 594 254,42 92,49 106 607,74 53 2003 148,55 45 202,4 597 256,32 101,63 105 796,29 68

1.150,55 1.320,50 1.687,90 1.858,05 1.995,51 1.976,92 1.928,88 2.026,01 2.320,19

Fonte: Elaboración propia, a partir dos cuestionarios e da información do Rexistro Mercantil

O cadro medio do sector é no 2003 de 6,6 empregados, pero empresas como as de multimedia (2,03), servizos auxiliares (3,61) e exhibición (4,79) están por debaixo desta cantidade. Iso pode deberse a que son empresas máis intensivas no capital que demandan cadros máis reducidos. Pola contra, as produtoras de animación presentan unha dimensión media en canto ao cadro superior á media, consecuencia das elevadas necesidades de persoal destas actividades, onde a creatvidade é o principal valor. As dez empresas cun maior número de traballadores concentraron no 2003 o 47,68% do total de emprego do sector, porcentaxe inferior que o do ano 1998, que ascendía ao 56,62%. Ademáis deste cambio no índice de concentración, advírtese como mudaron o tipo de empresas con maiores cadros de empregados: en 1998, entre as dez empresas con mais traballadores estaban duas televisións e tres empresas de dobraxe, mentras que no 2003, as emisoras seguen ocupar os mesmos postos, pero son as produtoras de televisión e as de animación as que ocupan eses postos. Por último, comentar que a media do sector en canto ao grao de temporalidade na contratación sitúase arredor do 50% do total de persoal empregado. Dáse, pois, unha alta precariedade laboral no sector (os traballadores do audiovisual traballan de media moi poucas semanas ao ano e sempre con contratos eventuais) e unhas remuneracións inferiores ás medias do Estado (as empresas, para manterse no mercado, tratan de reducir gastos, poñendo un maior acento nos custos laborais, xa que se enfrontan a unha man de obra escasamente organizada, non sindicada e pouco especializada). A crecente concentración de empresas podería conducir nun futuro a que o sector audiovisual acadase un nivel de produción máis amplo e estable. Isto, en principio, significaría que a man de obra se puidese especializar, accedese a mellores condicións laborais e vise aumentados os seus salarios.

52

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Por último, como queira que o audiovisual depende en gran medida dunha forte división do traballo, dunha alta especialización da súa man de obra, combinada cunha flexibilidade absoluta, esta industria precisa dun tipo de traballadores moi especial (e tamén moi vocacional). A precariedade laboral e os baixos salarios tende a desmotivar ós profesionais, a minguar a súa produtividade e, a longo prazo, mínase a competitividade do sector.

2.4

A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN

As produtoras galegas de cine, vídeo e televisión eran 145 no ano 2003 e facturaron 53,3 millóns de euros cun resultado económico de 4,9 millóns. Entre todas sumaban 796 empregados. Principais magnitudes das produtoras de cine, vídeo e televisión en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 69 145 110,14% Facturación 16.874.169 53.252.651 215,59% Resultado 935.836 4.888.358 422,35% Nº de traball. 485 796 64,22%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas produtoras elixiron de maneira maioritaria A Coruña como domicilio social, de xeito que nesta provincia está situado o 64,8% das empresas. Con importancias xa menores figuran Pontevedra (26,06%), Ourense (6,34%) e Lugo (2,82%). Pero son varias as empresas doutros
Distribución provincial das produtoras de cine, vídeo e televisión. 2003.
Lugo 2,82% A Coruña 64,79%

catalogadas

como

subsectores (multimedia, animación, auxiliar…) e que, non obstante, din desenvolver actividades de produción de cine, televisión ou vídeo. En concreto, 185 producen cine, 100 vídeo e 75 televisión, aínda que sexa de maneira esporádica. Malia que a produción videográfica ten por termo medio un peso pouco significativo na

Ourense 6,34%

Pontevedra 26,06%

facturación destas empresas (24%), no caso do cine e da televisión, a especialización está arredor do 50%. Dentro deste colectivo, hai compañías vinculadas a grupos de comunicación (“La Región”, “El Correo Gallego”, “La Voz de Galicia”, “El Progreso” ou Cíes Comunicación), grupos de produción (Faro, Continental, Dygra ou Filmanova) e outros conglomerados de menor tamaño, nos que a característica é a dun accionista maioritario común. Polo que respecta á antigüidade, o 56% das empresas foron constituídas desde 1995, e sómente o 5,8% é anterior a 1985. Aínda tratándose dun subsector cunha certa traxectoria, é salientable que entre 2001 e 2004 creáronse 26 novas sociedades neste ámbito. Ademais, son varias as produtoras que tiveron a súa orixe noutra empresa anterior, e que simplemente cambiaron a denominación social, polo que, aínda que teñan unha data de constitución recente, en realidade levan operando no mercado moitos anos. Os ingresos de explotación das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión medraron un 215,6%, pasaron de 11,7 millóns de euros en 1995 a 53,25 en 2003. Neste ano, a importancia relativa destas actividades no total da facturación do sector audiovisual galego foi do 33%.

53

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
60.000.000 50.000.000 40.972.958 40.000.000 30.000.000 20.000.000 1 0.000.000 0 1 995 1 3.550 2.71 1 .697.261 1 34.434.970 22.874.873 1 6.874.1 69 39.972.520 43.434.820 53.252.651

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais destas empresas é menor ao da industria galega audiovisual. Por outro lado, a marxe comercial das produtoras galegas de cine, televisión e vídeo é practicamente igual ao da media sectorial galega, aínda que a rotación é superior, polo que a rendibilidade destas actividades é cinco puntos superior á do total do sector (13,02% en relación con 8,65%). A facturación promedio por empresa das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión foi en 2003 de 367.259,7 euros, inferior á media do sector. Tamén a facturación por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio destas produtoras é inferior á do total do sector, malia a diferenza relativa ser menor.

Evolución do emprego das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995
266 31 6 485 489 704 758 655 608 796

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O número medio anual de traballadores das compañías dedicadas á produción de cine, vídeo e televisión incrementouse de 266 en 1995 a 796 en 2003, o que representa un crecemento do 64,22%. Aínda que o volume de emprego segue unha tendencia crecente, é de subliñar a irregularidade deste, de xeito que hai incluso anos nos que o número de profesionais ocupados descende. Dada a temporalidade da contratación na produción cinematográfica pola propia estrutura desta actividade (móntase un amplo equipo de traballo formado polos actores, técnicos, persoal de dirección, etc. que é desmontado ao finalizar cada produción), o nivel de emprego está directamente relacionado coas rodaxes levadas a cabo en cada un deses exercicios. Pola contra, as relacións

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
laborais no ámbito da produción televisiva, aínda que de carácter maioritariamente temporal, son máis estables no tempo, por tratarse de proxectos cunha duración superior.

2.5

A PRODUCIÓN MULTIMEDIA

As empresas dedicadas á produción multimedia, con domicilio social en Galicia, eran 50 en 2003, facturaron 5,9 millóns de euros e contaban nese ano con 102 empregados. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194,12% Facturación 1.923.158,24 5.901.698,02 206,88% Resultado -4.325,00 305.741,55 Nº de Empregados 43 102 136,35%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas empresas distribúense no ámbito provincial entre A Coruña (48,9% do total) e Pontevedra (30,6%) fundamentalmente. Convén sinalar que son moitas as empresas que en Galicia operan neste sector, pero foron seleccionadas só aquelas cunha compoñente máis creativa e menos tecnolóxica. Pero 83 das empresas do censo declaran que prestan algún tipo de servizo de multimedia (desenvolvemento de páxinas web ou CD-rom, fundamentalmente, aínda que comezan a saír empresas que operan nos contidos multiplataforma). O índice de especialización destas produtoras non é moi elevado, supoñendo o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividades de desenvolvemento de páxinas web e o 16,4% a creación de cd-rom. Estes datos evidencian que moitas das empresas do sector inclúen este tipo de actividades na súa carteira de produtos/servizos. Ademais, algunhas destas compañías pertencen a grupos empresariais, como é o caso das vinculadas ao grupo Auria, en Ourense. Por outro lado, as primeiras produtoras de multimedia foron constituídas na segunda metade da década dos oitenta, malia o 90% destas empresas nacer despois de 1995, o que pon en evidencia que se trata de un subsector moi recente.
Distribución provincial das empresas galegas de multimedia. 2003.

Polo demais, as vendas das produtoras de multimedia galegas pasaron de 1,9

Lugo 2,04%

Ourense 18,37%

millóns de euros en 1997 a 5,9 en 2003, o que supón un crecemento de case o 206,9%, por encima da media do sector audiovisual en Galicia. Por

A Coruña 48,98%

Pontevedra 30,61%

outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,65%. O resultado económico das produtoras galegas de multimedia representa só o

2% do total do balance contable da nosa industria audiovisual, e ascendeu a 305.741,6 euros en 2003. Ademais, o resultado foi de signo negativo ata 1998, primeiro ano no que estas empresas obteñen beneficios globalmente. A facturación por empresa das produtoras de multimedia galegas en 2003 foi de 118.034 euros, por debaixo da media do sector, malia que, tal e como ocorría coa produción multimedia, a recente creación dalgunhas destas empresas non permite xulgar aínda a súa capacidade de xeración de volume de negocio. Chama a atención o reducido cadro de persoal medio deste grupo empresarial, un terzo inferior á media do audiovisual galego, o que fala ben ás claras de empresas de reducida dimensión.

55

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de multimedia
5.901 .698 6.000.000 4.61 7.042 5.572.908 4.000.000 3.81 02 7.1 3.000.000 2.000.000 1 .000.000 1 .055.534 0 1 995 1 .323.820 2.966.488 1 .923.1 58

5.000.000

5.1 46.379

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais das compañías operantes neste subsector é moi inferior ao da industria galega audiovisual en xeral, o que pode estar relacionado coa baixa intensidade en capital destas actividades, e, xa que logo, coa cativa capitalización das empresas. A marxe comercial das empresas multimedia é de case o dobre da media sectorial galega (24,13% fronte a 13%), o que xunto cunha rotación moi próxima á media do audiovisual galego (55,71% en relación con 66,54%) leva a unha rendibilidade cinco puntos superior (13,44% en comparación con 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de multimedia
1 20 1 00 1 02 80 60 40 20 1 5 0 1 995 1 996 1 997 1 998 21 73 54 43 59 87 92

1 999

2000

2001

2002

2003

Os postos de traballo medios anuais xerados por estas empresas de produción multimedia pasaron de 15 en 1995 a 102 en 2003. Isto supón un crecemento do 136%, o que debe interpretarse como a crecente importancia deste tipo de actividades, se ben o ritmo de crecemento do emprego parece desacelerado desde 2001.

2.6

A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN

No ano 2003, eran 13 as empresas situadas en Galicia e dedicadas á produción de animación; a súa facturación sumaba 5,2 millóns de euros e contaban entre todas con 105 empregados.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333,33% Facturación 101.510,94 5.167.320,58 4990,41% Resultado n.d. 1.424.544,72 Nº de Empregados 5 105 2000,00%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

A distribución provincial das produtoras galegas de animación mostra unha clara concentración na Coruña, de tal maneira que o 76,9% (10 empresas) teñen o seu domicilio social nesta provincia, o 15,38% en Pontevedra (2) e o 7,69% en Ourense (1). Ademais, 6 delas teñen o seu domicilio social na Coruña, e 3 operan desde Santiago de Compostela, e son estes, xa que logo, os núcleos de poboación que acollen a máis empresas desta actividade. Ademais, catro destas empresas pertencen a
Distribución provincial das empresas de animación. 2003.

grupos

empresariais:

dúas

delas

están

integradas no Grupo Dygra Films e outras
A Coruña 76,92% Ourense 7,69% Pontevedra 15,38%

dúas en Filmax. Por outro lado, as máis antigas das produtoras de animación foron constituídas no ano 1995, e a metade delas naceron no ano 2000 ou con posterioridade. Os seus ingresos de explotación pasaron de 101,5 miles de euros en 1997 a 5,2 millóns en 2003, o que supón un crecemento de case o 5.000%, moi superior ao de calquera das

actividades da industria audiovisual galega. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,2%. O resultado económico declarado polas produtoras de animación en Galicia foi de 1.424.544,72 euros en 2003, se ben é certo que, nestes últimos anos, as empresas dedicadas a estas actividades tiveron un balance global negativo ata 2002, primeiro exercicio no que este colectivo empresarial conseguiu beneficios totais.

Evolución da facturación das empresas galegas de animación
6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000
1 .51 01 1 244.780 469.633 1 .492.233 5.61 0.449 5.698.845

5.1 67.321

1 .000.000 0 1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A facturación por empresa das produtoras de animación galegas no ano 2003 é de 397.486,2 euros, por debaixo da media do sector, malia seren varias as empresas de recente creación que aínda non achegan volume de negocio. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de animación con respecto á media

57

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
do audiovisual galego son o resultado por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio. A marxe comercial era moi superior á media galega do sector (366,2% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (100,34% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta moi superior á do total da industria audiovisual galega (367,5% fronte a 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de animación
1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 997 5 6 7 51 91

1 06

1 05

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de produción de animación, pasouse de tan só 5 traballadores en 1997 a 105 en 2003, o que representa un crecemento do 2.000% e demostra a enorme potencialidade deste apartado en canto á xeración de postos de traballo, por tratarse dunha actividade intensiva en man de obra e baseada na creatividade dos deseñadores e non tanto no capital nin nas infraestruturas.

2.7

A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO

As empresas situadas en Galicia e dedicadas á distribución cinematográfica e videográfica ascendían en 2003 a 6, fronte ás 4 de 1997. Principais magnitudes das empresas de distribución en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 4 6 50,00% Facturación 1.825.665,00 12.929.007,00 608,18% Resultado 197.236,00 928.153,00 370,58% Nº de Empregados 7 45 542,86%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Delas, tres dedícanse á distribución de cine e outras tres a distribución de vídeo. En total, facturan case 13 millóns de euros e contan con 45 empregados. O reparto por provincias das distribuidoras galegas mostra unha clara concentración en Pontevedra, de tal maneira que o 66,67% destas compañías está localizado nesta provincia, fronte ao 33,33% da Coruña. Ademais, dúas da s tres distribuidoras videográficas teñen o seu domicilio social en Vilagarcía

Distribución provincial das empresas distribuidoras. 2003.
P o ntevedra 66,67%

A Co ruña 33,33%

de Arousa (Pontevedra), e outras tantas operan desde Vigo. Hai que aclarar que Suso Zinea, situada en Vigo e

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
dedicada á distribución de cine, é simplemente unha delegación da empresa que ten o seu domicilio social no País Vasco. Os ingresos de explotación deste subsector pasaron de 1,3 millóns en 1995 a 13 en 2003, o que supón un crecemento do 608%, moi por encima da media do sector audiovisual galego. Ademais, o 92% deste volume de negocio foi xerado pola distribución de vídeo e DVD, e tan só o 8% pola distribución cinematográfica propiamente dita. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 8%, porcentaxe moi superior á que lle corresponde por número de empresas (1,7%). O resultado económico das actividades de distribución audiovisual en Galicia foi de 928.153,00 euros, sempre no 2003. Isto supón un crecemento do 370,6% no resultado antes de impostos destas empresas para o período 1997-2003, o que supón un crecemento medio anual do 53%.

Evolución da facturación das empresas galegas de distribución. 1995-2003.
1 4.000.000 1 .698.039 1 1 2.000.000 1 0.000.000 8.000.000 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 1 995 1 .287.969 9.446.236 7.936.599 5.970.226 4.776.898 1 .825.665 1 1 .61 .848 1 2.929.007

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A marxe comercial das distribuidoras galegas é superior á media galega do sector en 3 puntos (16,34% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (174,52% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta superior á do total da industria audiovisual galega, que é de 8,65%. Ademais os fondos propios medios son case tres veces superiores á media sectorial, o que denota unha maior capitalización destas empresas.

Evolución do emprego das empresas galegas de distribución. 19952003.
45 40 35 30 25 20 1 5 1 0 5 5 5 1 996 7 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 1 3 22 28 35 38 45

0 1 995

A facturación por empresa das distribuidoras galegas é de 2.154.834,6 euros, moi por enriba do promedio do sector. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de distribución con respecto á media do

59

desde o ano 2000 naceron en Galicia 7 empresas dedicadas á exhibición cinematográfica de carácter comercial. facturaban case 7. En orden de importancia seguirían A Coruña (19.250. Box ou Yelmo. consecuencia dun menor crecemento na facturación que o total do sector. o 33.62% Facturación 6.7% na segunda metade da década dos noventa. de maneira que o 51. Pero a evolución destas actividades supón unha perda de importancia relativa da fase de exhibición dentro da cadea de valor do cine.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisual galego son a facturación por empregado.2 millóns de euros. na meirande parte da man de novos complexos multisala que levaron. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia. en moitos casos.7 millóns.6% destas teñen o seu domicilio social nesta Distribución provincial das empresas galegas de exhibición. como Cinesa. á desaparición doutras empresas de carácter familiar propietarias dunha única sala. na existencia de máis alternativas de ocio.09 524. o resultado por empregado ou o cadro de persoal medio.13% Lugo 12.12% Nº de Empregados 72 597 729. Isto é causa da entrada en Galicia dos grandes grupos de exhibición.61% provincia. Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de distribución audiovisual. Pontevedra 51.7 millóns de euros Os ingresos de explotación destas empresas pasaron de 4.35% Ourense 16. se ben o seu máximo neste período o acadou 1999 cun volume de negocio de 8. Con respecto á antigüidade .593 2.8 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As empresas galegas dedicadas á exhibición cinematográfica en 2003 eran 31. Ourense (16.26 262.607.35%). Isto supón un incremento da concentración nos últimos anos. 2.90% Lugo (12. . e que facturaron no 2003 11. Polo tanto.3% das exhibidoras foi creado antes de 1990 e o 26. Pero.9 millóns en 1995 a 7. o volumen de negocio da exhibición cinematográfica foi de 18. o resultado por empresa. que explotan a meirande parte dos multiplex galegos.9%).17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. A distribución provincial destas empresas de exhibición de cine denota unha elevada concentración en Pontevedra.028.39% Resultado 738.910. 1997 e 2003. xa que no estudo Audiovisual Galego 2003 a porcentaxe desta provincia era só dun 35%. este pasou de 5 traballadores en 1997 a 45 en 2003. a pesar da perda de espectadores de cine en sala.5 en 2003. que se vén rexistrando nos últimos anos. No 2003. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47. pódese concluir que o total do volumen de negocio xenerado pola exhibición cinematográfica en Galicia ascendeu no 2003 a 18. o que supón multiplicar por nove o número de traballadores neste período.7 millóns de euros. 2003.742 39. e que ten algunhas das súas causas no cambio dos hábitos socioculturais da xente.13%) e A Coruña 19.5 millóns de euros e daba emprego a máis de 140 persoas.674.

795.031 1 8.799. publicidade e outros supoñen o 18.9 euros en 2003. o resultado por empresa. Un estudo da consultora DBK sobre as actividades de exhibición cinematográfica en España revela que a venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81.000 1 8.9% da facturación restante. Con respecto ao emprego dedicado ás actividades galegas de exhibición comercial.92% e a do total da industria audiovisual galega é de 8. que veu descendendo nestes anos a unha media anual do 2.1 .000. A marxe comercial das nosas compañías de exhibición cinematográfica é catro puntos inferior á media do total do sector na comunidade (9% fronte a 13%). o que supón o dobre dos postos de traballo ao final do intervalo.000.000 1 0.1%). palomitas e golosiñas. co que situaría o total do emprego en Galicia nestas actividades en 296 31. o resultado por empregado ou incluso o cadro de persoal medio.947 0.000 1 2. etc.000. polo que a rendibilidade deste subsector é de 7.61 1 0. mentras que os ingresos por servizos de bar. 31 Se ben nos análisis incorporados no Libro non se consideran por non ser o dimicilio social destas empresas en Galicia.65%.000 1 4.000.21 2 2002 2003 Exhibidoras galegas Exhibidoras non galegas Total da exhibición O resultado económico das actividades de exhibición cinematográfica comercial galegas foi de 558.000 0 2000 2001 8. aínda que a rotación é superior (88% fronte a 66.547 1 8. Facturación das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia 20.000.61 . Outras magnitudes que resultan inferiores no caso das exhibidoras con respecto á media do sector son a facturación por empregado.000 8.). Ademáis.204 1 .000 1 6. publicidade nas salas. moi por debaixo da media do sector (819.31 9 1 8.794.000 6.971 1 7.000 2. este pasou de 72 traballadores en 1997 a 149 en 2003. dentro do volume de negocio destas empresas.024 81 7.255 euros.938 euros).000.297 1 1 7. 61 .772 4.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA a difusión do cine na casa a través do DVD ou do vídeo ou a existencia dunha maior oferta de canles de televisión. Isto supón unha caída do resultado antes de impostos destas empresas no intervalo 1997-2003 do -24%.042.000.000.91 5 9. Pero a estes empregados hai que engadir aos vinculados ás grandes cadeas de exhibición de titulardade non galega.000. A facturación por empresa das exhibidoras galegas é de 240.000. cuxas cifras ascenderon no 2003 a 147 traballadores.000 8. cada vez teñen mais peso os ingresos atípicos (venda de bebidas.54%).447.838.18%.891 .655.207.279.827 1 7.

304 24.282. con desconexión Locais Total TV 68.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3. dúas autonómicas e tres nacionais con espacio ou tempo de desconexión rexional.527.896.994 1.072 2.910 5. No seu conxunto estas compañías obtiveron nese ano uns ingresos de explotación de 45 millóns de euros e xeraron un volume de emprego de 853 traballadores.036.688 2.512 22. (1) Facturación 1997 Total audiovisual TV Autonóm.126 2.1 A EMISIÓN TELEVISIVA Galicia súmaba no ano 2003 un total de 41 emisoras de televisión.674.320 180 3 24 27 Nº empresas 1997 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.014 -23. e nac.733 Resultado 2003 12.789.878. Nota: Os datos do Centro Territorial de TVE en Galicia só incluen hasta 1999 62 . 296 300 250 200 1 50 1 42 1 00 50 59 0 2000 59 2001 59 2002 2003 Total da exhibición 1 23 1 35 1 47 1 94 1 82 1 49 201 Exhibidoras non galegas Exhibidoras galegas 1.298 44.096.614. Delas 36 son locais. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia.796 39.004 1.296.376 2003 161.974.607 -885.925.028.258.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Emprego das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia.603 % crec 240% 109% -3901% 42% 1997 568 132 700 Empregados 2003 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1. 1997 e 2003.282 1.

755.909 1 3. Por outra banda.042.276 1 7. constituídas desde o ano 2000 (9). Telelugo ou Video Voz TV).90% 44%).1 79 97.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5.000 5.304 1 2. Por outra banda. ou a veterana de Ponteareas. Non así as televisións locais.63% e 6 empresas) e Lugo (12. Case a metade das televisións galegas operan desde a provincia da Coruña (o Pontevedra 26.71 1 28. Vigo.83% A Coruña 43. Finalmente.954. neste sector conviven empresas creadas antes de 1990 (5). aínda que a esta importancia relativa contribúe de xeito significativo o feito de que todas as televisións Ourense 14.1 2.000 35.2% e 5 compañías). Evolución da facturación das televisións galegas. a de Arnoia.000. Os ingresos de explotación das televisións con domicilio social en Galicia pasaron de 25 millóns en 1997 a 45 en 2003.000. con outras de recente creación.8% e 11 televisións locais).000.879. 2003.960 4.072 26.41 6 22.000. 1997.298 3. Tamén hai outras igualmente de ámbito local relacionadas con grupos de comunicación (como La Región TV.909. existen outras integradas no grupo de empresas Localia (como son algunhas das emisoras locais de Pontevedra. As seguintes provincias en orde de importancia serían Pontevedra (co 26. o Centro Territorial de TVE en Galicia ou Atlas Galicia.668. por ser a capital autonómica).44% Lugo 12. como é o caso da de Quiroga.000 40.896.737 4.63% autonómicas Madrid 2. ademais dalgunhas novas emisoras locais. a productora de noticias Atlas Galicia ou Antena 3 TV Galicia. como é o caso da operadora de cable R. Pero os anos de maior intensidade no nacemento de televisións locais na Comunidade galega van de 1994 a Distribución provincial das televisións galegas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Son varias as cadeas galegas de televisións vinculadas a grupos empresariais: por un lado. hai un grupo de televisións locais de carácter municipal. locais) Facturación das televisións locais O nivel medio dos activos totais das televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión é substancialmente maior ao da industria audiovisual galega.1 3.000.269 39.028 .228. están as grandes operadoras como a Televisión de Galicia (TVG).878.1 77 20.20% e as nacionais con espazo de desconexión rexional elixisen esta provincia como domicilio social (fundamentalmente Santiago de Compostela. e as locais municipais).000 1 0. pertencentes a CRTVG e CRTVE ou ao Grupo Atlas.000.81 1 .031 32. respectivamente. A Coruña ou Santiago de Compostela).488. Pero este crecemento da facturación está moi determinado nos primeiros anos do intervalo pola incorporación de novas empresas.028. Ourense (14.000.000 30. Neste sector operan 6 empresas de titularidade pública (as cadeas estatal e autonómica.000 1 5.000 20.749 2003 Facturación de televisións (exc. 45.300 36.469. a de Cerceda.096.547.897.000 25. que teñen un activo total 63 .000.239 34. o que supón un crecemento do 80%.000.91 0 4.

6 traballadores.32 Evolución do volumen de emprego na televisión en Galicia. mentres que no caso das locais é só de 6. do mesmo xeito que a rotación. etc.. teñen unha escasa capacidade de captación de publicidade que permita financiar o desenvolvemento das súas actividades produtivas. sobre todo.10 OS SERVIZOS AUXILIARES As empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. neste grupo de actividade conviven empresas cunha grande estabilidade no emprego.67 254. cunha dimensión moito menor e nas que se dá un alto índice de temporalidade. e. que engloban as dedicadas á iluminación. Por outra parte. provisión e aluguer de equipos.32. malia ser maioritario no seu negocio. 900 800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 47 79 1 32 1 90 21 6 1 64 1 54. a consecuencia da limitada audiencia que acadan nos seus territorios. dado que. pero. Isto . polo que a rendibilidade tanto dunhas coma doutras non alcanza a media sectorial galega (as TV locais teñen uns niveis de rendibilidade económica de signo negativo). a marxe comercial das televisións de Galicia é inferior á media da industria audiovisual galega (7. posprodución. TV local 2. De feito.2 millóns e contaban con 202 empregados.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO medio. montaxe. como é o caso de Televisión de Galicia ou incluso o Centro Territorial de TVE. aínda que os seus ingresos de explotación non veñen todos da man do sector audiovisual. é incluso negativo (-55%).8 millóns no caso das autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión e de 163. O volume de emprego das televisións que operaban en Galicia en 1995 foi de 853. con outras. pola ausencia de datos do Centro Territorial de TVE en Galicia dende o ano 1999. e.7 miles de euros nas emisoras locais galegas de televisión. Estas cifras están moi condicionadas. o que supón un crecemento do 22%. O volume de emprego medio anual das televisións que operan na nosa Comunidade pasou de 593 en 1995 a 853. son 56. E é que estas empresas atravesan certas dificultades no momento actual. Do mesmo xeito. e nacional con espacio de desc.3 millóns de euros en 2003.42 256.32 546 564 568 580 604 599 588 594 597 TV autonóm. froito da incerteza que provoca a dixitalización dos sinais. que é de 534. existen importantes diferenzas no resultado por empresa. pero de -24.6 mil euros para as televisións locais galegas. polas súas dificultades de financiamento. escenografía.4 empregados. Por outro lado. por unha parte.9 miles de euros para as televisións autonómicas e nacionais. facturaron 28. por outra. no caso das locais. A facturación media por empresa das televisións galegas en 2003 foi de 7. como as locais. unha facturación media e un resultado medio inferior á media do sector. pola importancia de TVG en canto á dimensión do seu cadro de persoal. quince puntos por debaixo da media do audiovisual galego. o cadro de persoal medio das primeiras é en 2003 de 119.06% fronte a 13%). cun resultado económico de 2.

1997 e 2003. seguido de Pontevedra (25.82% A Coruña 69. o que pode deberse á menor necesidade de infraestruturas (estudios de gravación. a rendibilidade económica das empresas auxiliares do audiovisual galego está 23 puntos por iba (31.09% distribución está relacionada coa localización provincial das empresas produtoras e das televisións. salas de son ou de dobraxe. estacións de traballo ou equipos de renderización.3 en 2003. a facturación por empregado ou o resultado por traballador era arredor do dobre da media da industria audiovisual galega. Principais magnitudes de dimensión das empresas auxiliares do audiovisual en Galicia.45%). 65 . A facturación por empresa de servizos auxiliares foi. 2003. o que indica unha certa perda de peso relativo.. 14.748 360.858 28.64% ao 17. Os activos totais medios das empresas auxiliares son inferiores aos da industria galega audiovisual (menos da metade).27%.6%).76%. Aínda que haxa compañías que só se dedican a estas actividades auxiliares dentro do audiovisual. de 505. con importancias menores nas provincias de Lugo e Ourense. Ademais. a marxe comercial dos servizos auxiliares é moi superior á da media da industria audiovisual de Galicia. non obstante. son varias as que prestan apoio maioritariamente noutros subsectores (multimedia. Os ingresos de explotación deste conglomerado empresarial medraron un 101.57% fronte ao 8. De feito. Ademais. vinculado á crecente externalización dalgunhas das fases do proceso de produción e da creación de empresas destas ramas. fundamentalmente de montaxe ou posprodución. animación.748 101. os seus principais clientes.041. produción de cine. froito do maior crecemento do total do sector audiovisual galego con respecto a estas actividades.233. mentras que o cadro medio de persoal é inferior (4 traballadores fronte a 7).84% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. Pontevedra 25. pasando de 14 millóns de euros en 1995 a 28. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 30 56 86. en 2003.330.27% Nº de traball. 149 202 35. Por iso.69% no caso dos servizos de posprodución. Distribución provincial das empresas auxiliares do audiovisual galego. mentres que a rotación é algo inferior.54%.76% Resultado 485.. vídeo ou televisión…) e que. o peso medio dos servizos de produción na facturación das empresas da industria galega da imaxe que din operar nestas actividades é do 34. din ofertar este tipo de servizos. Loxicamente esta Ourense 3.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón practicamente dobrar o volume de actividade ou o número de empresas no período 1997-2003.67% Facturac.308 2. o peso destas actividades no total da industria audiovisual galega pasa do 20. e de só o 9.64% Lugo 1.45% A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (69%).906 euros. superior á media sectorial.). Desde o punto de vista contable.

000.041 .8%.890.881 56 .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual.398. Este tipo de empresas presentan o índice de especialización mais elevado do sector audiovisual galego. para facer frente á As empresas de doblaxe e sonorización son as máis especializadas do audiovisual galego .079 2.9 millóns de euros. non habendo ningunha empresa dedicada a este tipo de servizos en Ourense ou Lugo.000 5.000.327. ainda que a crecente importancia de outras cadeas nacionais fai menos importante este factor. cun volumen de negocio de5.1 1 0.522.1 71 20.000 25. A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (70%) e o resto en Pontevedra (30%). Esta distribución ten que ver coa distribución xeográfica que presentan as empresas produtoras e das televisións. e con 68 traballadores.000.000 20.000.330.1 36.000.880 21 .636 1 5. Evolución do emprego das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual.000 24. E que na actualidade.1 21 . cun porcentaxe medio de case o 60% da facturación. o que representa un crecemento do 35.858 1 0.002 28. os seus principais clientes.748 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 O número medio anual de traballadores destas empresas auxiliares pasou de 149 empregados no ano 1997 a 2002 en 2003.11 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN As empresas de sonorización e dobraxe existentes no 2003 en Galicia ascenden a 10. as empresas de dobraxe.000 0 1 995 1 59.000 1 4.000.980 1 5. 250 200 202 1 50 1 49 1 42 1 54 1 45 1 51 1 45 1 00 1 01 50 1 4 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 2. 30.

o que supón un crecemento en términos nominais do tan só 5.834.25%. aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da carteira de traballo dos estudos galegos de dobraxe.344. pasando por un mínimo do 1.545.371 . para volver a caer un -47%. mentras que con dobradores mantense unha relación de tipo temporal. estes tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV. a marxe comercial é superior á media da industria audiovisual.893.613 167.034 3. polo que a rendibilidade económica e cinco puntos superior ao promedio sectorial (13. que ao ano seguinte se recupera cunha variación do 69.500. Tele 5 ou TVE.960 3. están diversificando a súa carteira de servicios. 1997 e 2003.34%.65%) As empresas dobradoras e de sonorización moven un número importante de traballadores.21% no 2003.000 1 . o mesmo que a rotación.64% Nº de traball.57% en 1999.000 3. iniciando novamente unha tendencia crecente. Os ingresos de explotación das empresas dobradoras e de sonorización galegas pasaron de supoñer 3.248 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 Os activos totais medios das empresas galegas de dobraxe están por debaixo da media da industria galega audiovisual (un tercio).000 0 1 995 3. Evolución da facturación das empresas galegas de dobraxe e sonorización 4.6 no 2003.248 74.184 4526.573.276.500. Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización.000 500. supeditada á carga de traballo e as necesidades da empresa dese determinado rexistro de voz.19% en 1995 a tan só un 2.368 2. Desde o punto de vista contable. incluindo na súa oferta servizos de posprodución (fundamentalmente sonorización).000. técnicos). pasando do 7.045.000 3.98% para este período.570 2. con taxas interanuais do 14.1 82 3.573.500.80% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.48% frente a 8. ainda que en ocasións a relación laboral non se prolonga demasiado no tempo como consecuencia das peculiaridades da actividade: o emprego fixo do sector limitase ao persoal de apoio (administrativos.11% Facturación 2.000.1 76 2.000 2.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA caida de pedidos por parte das cadeas de televisión consecuencia directa da crecente importancia das series nacionais nas súas grellas. Todo isto fai que o cadro medio de persoal destas empresas non sexa 67 . Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 10 11. o que pode estar relacionado cunha menor necesidade de infraestruturas destas empresas. dentro do intervalo houbo comportamentos desiguais.4 millóns de euros en 1995 a 3. 178 68 -61.000 1 .000. dirección.796 2.000 2.463.045.074 2. Por outra parte. Nembargantes.000. de xeito que hasta 1997 hai un decrecemento do -19% interanual. o que lles abre este mercado das series de produción propia. Ademáis.73% Resultado 3. o peso relativo destas actividades no total da industria audiovisual galega desdendeu de xeito importante.034 1 .

Evolución do emprego das empresas galegas de dobraxe e sonorización 300 250 265 200 21 4 1 50 1 67 1 78 1 00 85 50 32 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 37 2001 53 68 2002 2003 . Maila todo. o volumen de emprego das empresas galegas de sonorización e dobraxe pasaron de 214 en 1995 a tan só 68 en 2003.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO moi elevado.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A O Cine en Galicia CAPITULO 3 69 .

unha cinta de 540 metros (20 minutos de duración).000 metros de películas diarios. amosa un esforzo permanente por transmitir idea da realidade en movemento. a comezos de 1895. Tra-los seus primeiros tres anos de actividade. un fotógrafo francés33 -aínda que nacionalizado español. e mais Jon Letamendi. a golpe de manivela e. O CINE EN GALICIA O afán do home por se expresar a traveso de imaxes é de reflectir nelas todo un abano de sentimentos e ideas é case tan antigo como a súa propia presenza sobre a Terra. dende Altamira ata algunhas das máis modernas formas de expresión. cando menos.presentaría na súa programación unha serie de cintas documentais. o 20 de xuño de 1897. en 1916 filmou a primeira película de ficción rodada en Galicia e da que se ten noticia. na mesma cidade. de madeira. de Edison e o cinematógrafo que. en 1913. La Coruña y los orígenes del cine en España. que arremedaba os argumentos folletinescos que facían furor na época. primeiro para o exhibidor Isidro Pinacho. paralelamente á súa actividade principal filmaba cunha cámara Lumiére o paso pola rúa Real do enterro do Xeneral Sánchez Bregua. Pouco tempo despois chega a España. o tamén fotógrafo José Gil instálase en Vigo e comeza a facer películas como operador. un ano despois. a primeira sala estábel galega centrada primordialmente na exhibición cinematográfica. Pero novas investigacións 32 viñeron probar que as orixes do cinema español localízanse. Malia que xa fixera intentos en 1912. Xa que logo. 1996. en 1911. 1996. Xa en 1910. onde José Sellier Loup. Logo da invención da fotografía.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. El Ferrocarril de Orense a Vigo. Aportaciones a los orígenes del cine español. o cine. 33 .que levaba anos facendo retratos na capital herculina. en 1839. Barcelona. Trátase de “Miss Ledya”. sendo Galicia unha auténtica pioneira. viñeron certos entrementos ópticos ata chegar á invención do kinestospocio. pensábase que a primeira imaxe en movemento tomada por un español cunha cámara Lumiére era a coñecida Saída de misa de doce do Pilar de Zaragoza e que os operadores pioneiros da cinematografía española foran os Gimeno: Eduardo Gimeno Peromarta e o seu fillo Eduardo Gimeno Correas. Nestes anos finais do século XIX. cunha cámara Gaumont de obxectivo fixo. Castelao (no papel dun pastor protestante). Aínda que ben podería ser que El entierro del general Sánchez Bregua non fose a primeira película que rodaba Sellier. na Coruña. nace na Francia de finais do século XIX . Gil é. posteriormente. o cine constituía aínda unha novidade tecnolóxica ligada á fotografía. da man de José Sellier ofrecía a facer fitas cinematográficas en 24 horas. A Coruña.1 A PRODUCIÓN DE CINE Ata mediados dos anos 90. José Sellier. presentan en Lyon os irmáns Lumiére. 32 As desenvolvidas por José Luis Castro de Paz e José Mª Folgar de la Calle. máis que un medio de expresión artística. o exhibidor Eduardo Villardefrancos –propietario do Salón París. 3. con guión e intertítulos do novelista Rafael López de Haro. Os resultados non foron moi brillantes. ademais. o primeiro que pon a funcionar en Galicia unha positivadora de cinema máis ou menos industrial e en 1923 o seu taller contaba con capacidade para positivar 1. A pintura. 1850). Na súa partida de nacemento: Joseph Sellier Loup (Givors. aínda que cómpre rexistrar nela a primeira aparición cinematográfica de Daniel R. chegando mesmo a organizar unha selección para un proxecto que se titularía La Virgen de la Roca. costumbres y bailes gallegos. Anos despois. como un espectáculo sen maiores pretensións culturais. Vía Láctea Editorial. na súa meirande parte producidas e rodadas por el mesmo na Coruña (1911-1915). inserta un anuncio na prensa viguesa no que se As orixes do cinema español localízanse na Coruña. Royal Books. como Monumento a Curros Enríquez. Gil contaba xa cun catálogo de máis de coarenta reportaxes. xurdido como medio de entremento.

CGAI-Xunta de Galicia. enigmática. Os operadores son dous dos mellores que traballaban por aquela época en España: Agustín Macasoli e José Gaspar. La casa de la Troya non pasa de ser unha comedia de enredo mesturada con imaxes de tarxeta postal. baixo o título de Galicia histórico-monumental. quería retomar o campo da exhibición desenvolvendo un noticiario cinematográfico con miras a rendibilizar o seu importante arquivo visual. La tragedia del Xirobio aínda é muda e con intertítulos escritos polo seu director. un documental de propaganda a prol do Estatuto de Autonomía de Galicia producido para o Partido Galeguista en 1933. empresa produtora coa que. 1926). 363367. novelista e operador de cine. Xosé Signo. Chegados os anos da República Española (1931-36). 1925) e Carmiña. Os nomes dos pontevedreses Ramón e Enrique Barreiro e a casa Folk (a produtora que fundan en 1932) ocupan catro anos de intensa produción de documentais na cidade de Pontevedra. Antonio Román. dirixe coa axuda de Manuel Noriega a versión da súa popular novela La casa de la Troya. Os irmáns Barreiro xa deran que falar uns anos antes.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA La industria pesquera de Galicia. 1923).longametraxe de ficción galega. unha comedia dramatizada que mestura as historias dos seriais e o costumismo. Nos inicios da década dos 36 trinta. Alejandro Pérez Lugín. Tres anos despois da súa creación. É nos primeiros anos vinte cando José Gil crea Galicia Cinegráfica (logo dunha anterior tentativa con Fausto Otero. principalmente a Bos Aires e Montevideo. Xosé Nogueira. Cesáreo González vai ser o máis sólido dos produtores españois que. contando as desventuras dun empregado de farmacia. en Diccionario do cine en Galicia (1896-2000). flor de Galicia (Rino Lupo. cando. ata un Noticiario de Galicia que aparece cando o Noticiario de José Gil estrea a súa sétima entrega. 36 Vén de recuperarse a primeira delas. ademais. probablemente inferior no seu conxunto á maioría das longametraxes desa índole producidas nesa época. e durante máis de vinte anos. os tres ourensáns. abrirá mercados a Sudamérica. inspirados nunha das pezas do libro Cousas da vida. terá lugar unha efervescencia do documental impulsada por tres destacados homes do noso cinema. La Virgen del Cristal (Saturno e Manuel Lois Piñeiro. pero contén algúns puntos de 34 interese para os galegos . en moitos sentidos. facendo moitas coproducións e creando un imperio de 34 Outras longametraxes da época relacionadas. Recibimiento de Vigo al Presidente de la República (1934). 71 . 2001. entre as que figuran dende Por unha Galicia nova. A película comezaría a rodarse en Galicia no verán de 1924. nado en Madrid e educado en Santiago de Compostela. A Coruña. 35 Vid. Xa neses anos dez. “La tragedia de Xirobio”. Manifestación anticlerical. con Galicia foron: Maruxa (Henry Vorins. Mondariz ou Santiago: la Atenas de Occidente. La tragedia do Xirobio. Nos primeiros anos vinte José Gil crea Galicia Cinematoráfica A produtora Vicus Films xurde en Vigo en 1929 e comeza producindo documentais de curta duración que non achegan demasiadas novidades á filmografía creada durante as anteriores décadas por outras produtoras e operadoras galegas. Ao rematar a Guerra Civil. pp. Vicus ten un catálogo de máis dunha ducia de reportaxes e un fresco de cinco rolos dedicado a distintas cidades galegas. En 1930. de 35 Castelao . dun xeito ou doutro. con produción madrileña e financiamento parcialmente galego. Barreiro convértese en operador de trinta curtas. o filme Pontevedra. dende 1925. presentaran a súa primeira mediametraxe comercial. fixeran as súas primeiras probaturas no estudio do coloreado de películas co Cinecromo (unha patente desenvolvida por Enrique). chamada Galicia Films). e. en 1927. quen inician por aquela época as súas respectivas carreiras. personaxe excéntrico. Gil intúe o potencial das imaxes animadas como correspondencia visual entre Galicia e a emigración e unha boa parte das súas filmacións viaxan ata Sudamérica. cuna de Colón. Vicus Films produce a rodaxe da primeira –e aínda. A pesar de que Vigo coñeceu pronto o cinema sonoro e os máis importantes cines de Galicia están en proceso de reconversión. ademais. algunhas delas sonoras . Carlos Velo e José Suárez.

Tamén fixo do seu irmán Arturo González a súa man dereita e xuntos crearon Suevia Films. Algúns dos seus títulos son Polizón a bordo. o que supón o paso aos 16 mm con Illa (1975). Reina santa. con xente e con tipos doados de caricaturizar. Nos 70 tamén foi pioneiro o colectivo santiagués Lupa. tras a rodaxe de Serán.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO distribución de películas. cincuenta e sesenta: Amparo Rivelles. ademais. Berros na cova (1973) e Peliqueiros (1974). La casa de la Troya. O Corpiño (1973). por unha serie de nomes vinculados dende tempo atrás ao teatro galego. Fanés. o primeiro en aproveitar aquel tópico de Galicia como boa paisaxe para facer películas. Enrique González Baixeras. Sara Montiel. Cotolay. Félix Casado ou Roberto Vidal Bodaño39. Lola Flores. unha das primeiras películas sobre o fútbol que se fixo en España. En la red de mi canción ou En un mundo nuevo. El Pórtico de la Gloria. Eloy Lozano Coello. Vigo. unha adaptación libre de Retorno a Tagem Ata. unha especie de mecenas e empresario de orixe catalana. O cine en Galicia. ao que se uniron inicialmente Miguel Gato e Xavier Iglesias e. fixo máis de cen películas. Mentres tanto. no cal Díaz Noriega e os novos cineastas que traballaban baixo a súa dirección deron os primeiros pasos a finais dos anos 60. 324-325. cunha media de catro ou cinco ao ano. Cesáreo González foi. Ao longo de catro anos. La señora de Fátima ou Campeones. Ramón na dirección das películas e Adolfo como argumentista. o cinema presentábase como un elemento para preservar e dar a coñecer o patrimonio cultural galego. en 1968 Cesáreo desfíxose de Suevia. encabezado dende a súa creación. entre outros. cambiando o patriotismo doutras producións da competencia pola comedia doada. que foi secuestrada por parte do Tribunal de Orden Público nas III Xornadas do Cine en Ourense. que afundía as súas raizames na plástica galega40. entra a apadriñar o grupo. Algunhas das longametraxes. 37 O éxito de Suevia Films foi produto de moitos factores. 1982. Poucos meses despois. Xa en 1974. Vid. de claro éxito comercial. comezando polos irmáns Torrado. os Lupa chegaron a realizar nove curtametraxes en 8 mm e súper 8: 4x4 (1971). dirixida como as anteriores por López Piñeiro. rodadas en Galicia por Suevia foron: Mar abierto. 39 40 . máis adiante. Esa mujer. 1997. Pouco despois de Lupa fórmase na Coruña o grupo Enroba. A rapa das bestas (1973). Cifesa. Naquela época. Pero o grupo máis activo e o que mobilizou un maior número de xente foi o coruñés Imaxe (1973-80). Descubriu e tivo baixo contrato moitas das estrelas do cinema español dos anos corenta. Dende 1940. Carmen Sevilla. Fernando Rey e Tomás Ares (Xan das Bolas). Pero o xerme do movemento que intentou articular un verdadeiro cine galego localízase no Club Amateur coruñés. película de 16 mm. entre moitos outros. Sabela de Cambados. como foron Euloxio Ruibal. Despois de que o seu irmán Arturo se establecese pola súa conta. algúns deles apuntados por Félix Fanés : Cesáreo González soubo apostar no momento axeitado pola produción nacional. Antonio Simón. Xosé Nogueira. p. en 1971. vanse incorporando ao grupo unha serie de mozos. impulsado inicialmente por un home formado na canteira de Díaz Noriega. Valencia. Cada un deles asumiu unha faceta técnica. Pero será en 1974 cando marque un fito na 37 38 Cfr. de tal xeito que o grupo Imaxe alcanzou unha estruturación completa. un estudante ourensán de Ciencias da Información. cos xogadores carismáticos de entón. Utilizou tamén nas súas producións moitos actores do cinema español de orixe galega: Antonio Casal. pp. creando Regia Films. Botón de ancla. Edicións A Nosa Terra. unha produtora que había tres anos que arrastraba problemas económicos. un relato de X. Inqueda volta (1973). Méndez Ferrín. con películas moi populares. 131 e ss. L. Institució ‘Alfons el Magnànim’. ano no que realiza unha curtametraxe en súper 8 titulada Homúnculo. baseándose nun discurso audiovisual propio. La pródiga. liderado por Carlos Aurelio López Piñeiro. A actividade de Enroba acaba coa rodaxe de A tola (1975). o produtor morre en Vigo. Suevia produciu en Galicia máis dunha ducia de películas e moitos documentais. A procesión das mortallas (1973). Marisol ou Joselito. Galicia abriu con el os seus servizos de estudio de filmación barato para 38 o cinema español . Holocausto (1972). É o momento no que Víctor Ruppén. a milagrería e a España folcklórica. comeza a traballar de xeito independente en 1973. Colocou ao seu arredor todo un clan de galegos. Mesturanzas (1972). autóctono. la antorcha de los éxitos.

baseándose na novela O bosque animado. encontros ou festivais especializados que se prodigaron naqueles anos. Xavier Villaverde). semanas. O movemento cinematográfico galego que se inicia nos anos setenta tivo un alcance limitado no que se refire á súa difusión e explotación que. Carlos A. con tres proxectos moi distintos entre si: Circos (1979. outravolta aproveitando o texto de Ferrín. como Chano Piñeiro con Os paxaros morren no aire (1977). mentres xurdían proxectos e ideas e facían a súa aparición novos nomes. trátase de empresas de capital escaso. Enrique Baixeras. Nogueira. en formato súper 8.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA cinematografía galega coa presentación. As produtoras que xorden naquel momento en Galicia son de tipo modesto e mesmo familiar. cando non foi visionado por grupos de espectadores 41 moi concretos localizados en ámbitos universitarios. na súa maior parte. Malapata. Ademais. Un intre na vida de Manuel (1977). coa súa produtora Praia Lenta Films. a primeira película galega rodada en formato profesional de 35 mm. Galicia está por debaixo doutras comunidades históricas en canto ao número de películas realizadas na década dos oitenta e principios dos noventa e en canto a propostas concretas para dotar a súa cinematografía dunha infraestrutura mínima sobre a que poder asentarse a medio e longo prazo. Ruppén dá o paso a 35 mm coa produción de Fendetestas. Realízase a primeira longametraxe de produción galega. Ruppén producirá –xa sempre en 35 mm– tres títulos máis que. López Piñeiro) e Era unha vez unha fábrica (1979. en contadas ocasións. A partir de aí e ata 1977. que se dedicaría en diante a campos distintos no mundo da imaxe e da cultura. filme dirixido e coescrito por Antonio Simón con Miguel Gato.. 1997. A cidade que se nos vai (1979. circunstancias que 41 X. inicialmente en 16 mm) e O pai de Migueliño (1977. traballo sen retribuír ou modelos cooperativos con pequenos desembolsos. A rebelión das pulgas (1978) e Aos meus queridos pais que me están escoitando (1979). na que unha parte do cine de Galicia intentaba dar un xiro cara aos grandes formatos buscando unha maior profesionalidade. A consecuencia do seu escaso éxito foi a inmediata dispersión dos membros do grupo. Miguel Gato). Son momentos clave da década dos 70. xa fóra de Imaxe. o problema agrávase coa falta de canles e circuítos axeitados para a súa distribución. tales como créditos privados. pp. Así se chega ata 1980. foi máis alá do marco das xornadas. forman parte do bloque máis coñecido do incipiente cine galego dos anos setenta: O herdeiro (1976. Este fenómeno dá lugar a un tipo de produción que pode cualificarse de voluntarista e que repercute forzosamente na calidade final e na súa rendibilidade económica. Xosé Manuel Villanueva Un intre na vida de Manuel (1978) e Juan Cuesta Duelo (1979). López Piñeiro. A rebelión das pulgas (1978) ou produtores como Víctor Ruppén ou Ismael González. López Piñeiro). En 1975. Miguel Castelo). 73 . na que participaron os membros do equipo Imaxe e que supón a fusión de distintas contribucións empresariais. cubrindo o resto do investimento con contribucións privadas e con diferentes apaños dos equipos técnicos e artísticos. Xavier Villaverde con A semente (1977). dirixida por Carlos A. Carlos A. continúa destacando a actividade do grupo Imaxe. ano no que se conflúen unha serie de circunstancias que repercutirán posteriormente no futuro da nosa cinematografía. cineclubistas ou culturais . de Fernández Flórez. con pouca ou nula capacidade para acceder aos mercados interiores e exteriores e. O cadaleito (1976. Trátase dunha produción na súa As produtoras que xorden nos anos 70 en Galicia son de tipo modesto e case familiar maior parte de curtametraxes e realizada en formatos non comerciais (súper 8 ou 16 mm). Op. dependentes dos recursos alleos. Cit. xunto o anterior. no que Xavier Villaverde filmou A semente (1977). O equipo retoma os 16 mm en 1979. 328-331. de Retorno a Tagem Ata. No terreo da ficción.

. condenábana de antemán a unha existencia restrinxida a círculos minoritarios.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO unidas á precariedade dos recursos industriais. aos modelos tomados como referencia e ás súas connotacións políticas e ideolóxicas.

que se formulou como un thriller. Continental (Xavier Villaverde) e Urxa (Alfredo García Pinal/Carlos A.. Xavier Villaverde. Os 3 filmes tiñan maioría de apoio económico da Consellería de Cultura e conseguirían derrubar outro dos grandes obstáculos históricos: o acceso aos circuítos comerciais estandarizados.1 A produción de longametraxes galegas O verdadeiro despegue do cine galego prodúcese en 1984. Cristina Marcos. unha produción galego-arxentina na que participa Adai Films. Antonio Simón. Baseada nun conto de Xosé Luís Méndez Ferrín. 1993) e Huidos (Félix Sancho Gracia. Un ano mais tarde fílmase La ley de la frontera (Adolfo Aristarain.. que gozou dunha ampla cobertura publicitaria. Urxa (1989) significou a reaparición como director de longametraxes de Carlos A. dado que a rodaxe se distribuíu ao longo de ano e medio. Fedor Atkine. Pero. Manuel Areoso. sen apenas repercusión pública e na que participou en coprodución o coruñés Javier Ozores. entre outros.. 1993). como Chano Piñeiro. As primeiras películas longas en 35 mm. Os intereses estéticos que levaron a Xavier Villaverde a realizar Continental (1989) conectaban directamente co que ata entón viña desenvolvendo nos seus traballos de vídeo e publicidade. 1994) é a historia dun triángulo amoroso entre un músico.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 3. o director apostou por un elenco de importantes intérpretes nos papeis principais. Manquiña. 45 75 . A realización de Sempre Xonxa. Sempre Xonxa (Chano Piñeiro). para o que conta con Vici Produccións para poñer en pé unha historia escrita polo propio director. Resulta innegable que se tratou no seu momento dun acontecemento histórico para a cinematografía galega. 1995). 1994). 42 43 La gran comedia (1986) foi a primeira longametraxe comercial de Juan Pinzás con Pilar Sueiro. estréase El juego de los mensajes invisibles (Juan Pinzás. Monica Garcia . en anos posteriores xurdirían unha serie de obras en 35 mm que servirían para dar a coñecer cineastas novos. o maior éxito de venda directa lógrase con Tirano Banderas (José Luís García Sánchez. un amigo del e a compañeira deste último.1. O ano seguinte a produtora Sun Lúa embárcase na preparación da rodaxe de Dáme lume (Héctor Carré. producida por Atlántico Films. produción de nacionalidade hispano-cubana rodada na Habana e na que a produtora galega Luz Directa presenta unha pequena participación en réxime de coprodución.C. Marisa Souto. 1991). 45 rodada integramente e Barcelona . Nesta película. Alfredo García Pinal ou Daniel Domínguez. En 1993 prodúcense Baile de las ánimas (Pedro Carvajal. case 10 anos despois da produción de Malapata (1980). secundados por un bo 44 número de actores e actrices galegos . 44 Entre eles estaban Marisa Paredes. sen dúbida. estréase La Moños (Mireia Ros. Morris.. No haber de 1991 hai que apuntar unha nova película con subvención da Consellería de Cultura: trátase de Martes de Carnaval (Fernando Balauz/Pedro Carvajal. López Piñeiro). de Sancho Gracia P. Era xa moito o camiño andado e só faltaba dar o salto definitivo á 42 longametraxe . formulada como un triángulo amoroso nunha aldea e a súa evolución ao longo de corenta anos tamén foi atípico. En 1996. que foron presentadas en novembro de 1989 en Vigo durante a celebración 43 da mostra chamada Cinegalicia . 1993). Elina Luaces. Coa introdución das axudas da administración autonómica á realización de filmes curtos. 1991). Sempre Xonxa e Urxa formación autodidacta. foi producida por Fenda Films. cos que se intercambian consellos e opinións. estreada en Galicia. 1996) de Adai Films e Bailando con todos. na súa maioría de En 1989 estréanse as primeiras longas galegas en 35mm: Continental. respondendo á vontade do director Chano Piñeiro de corresponder as distintas etapas da vida dos personaxes co paso das distintas estacións do ano. Jorge Sanz . A metade da vida (Raul Veiga. E na que o modisto galego Adolfo Domínguez foi produtor. Ademais. López Piñeiro. de Atlántico Films na que se trata a vertente sobrenatural a través da convivencia dalgúns personaxes con fantasmas.

encarnado por Federico Lupi. Cuerda dirixiu este mesmo ano a película baseada nos relatos do escritor Manuel Rivas. A noiva da medianoite (Antonio Simón. o pensador galego máis destacado do século XX. 2000). na longametraxe documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) móstrase cómo era o Castelao real e como era percibida a súa figura polos seus coetáneos. se reúnen de novo arredor da nai que acaba de morrer. coa participación de Televisión de Galicia. Nena (Xavier Bermúdez. rodada en Galicia. 1999) contou coa produción asociada de Continental Producciones e narra a historia de tres irmás que. Sogecine e o Grupo Voz. e que está ambientada na primavera de 1936 nunha vila galega49.. serve de fío conductor para coñecer Galicia desde comezos de século ata 1951. O ano 1998 supón a plena consolidación do sector cinematográfico galego. en senllas edicións do 2000. Sergi López e María Bouzas. A película gañou na edición do 2001 o premio Goya á mellor música orixinal e foi a primeira produción galega que conseguiu concorrer aos premios en tres categorías: mellor dirección novel. A lingua das bolboretas (José Luís Cuerda. 1998) de Continental Producciones é unha coprodución galego-arxentina que recrea o mundo da emigración galega a Bos 47 Aires. Javier Albalá. Cando el mundo acabe. 2000) . de Adai Films con outras produtoras españolas. O filme participou na sección oficial de longametraxes do VI Festival Internacional de Cine Independente de Ourense. 1998) de Fenda Filmes. Ópera prima da directora. 1997) de Encuadre Producciones de Cine e Televisión de Galicia. un lendario actor. Pilar Punzano e Mario Gas. atopa 51 un paciente moi especial . A figura de Castelao. Ópera prima da primeira muller directora galega. e narra a historia dun popular actor de televisión. 1998) é a segunda longametraxe deste director. non foi estreada ata 2003 nas 48 salas comerciais de exhibición por falta de distribuidora . que recrea a figura de Lolita.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O 1997 foi un bo ano para o cinema galego en canto a número de producións: longametraxes como Dáme algo (Hector Carré. cando chega a ocupar a súa praza nun hospital remoto de Galicia. Fisterra. 1999) e producida por Las Producciones del Escorpión. entre outras. 2001) de Dygra Films. Cando volvas ó meu lado (Gracia Querejeta. 50 Sei quen es (Patricia Ferreira. te seguiré amando (Pilar Sueiro. 50 51 . 1998 ) é un drama romántico de Atlántico Films.C. a primeira película Dogma do cinema español. coproducida por Continental Producciones. o filme fíxose coa figura ao mellor guión adaptado. onde remata o mundo (Xavier Villaverde. mellor actor protagonista e mellor banda sonora. celebrado en Utah (Estados Unidos) e no Festival Internacional de Cine de Miami. que o cineasta aragonés non chegou a dirixir e que non gozou de boa acollida polo público ou Un buen novio (Chus Delgado). Enrique Alcides ou Chete Lera. O filme participou no Festival de Sundance. 2000). de Vici Producciones e Adai Films e protagonizada por Rosa María Sardà. Na convocatoria dos premios Goya do 2000. Inés de Portugal (de Televisión de Galicia e Continental Producciones entre outras). Blanca Madison (Carlos Amil. Divertimento (José García Hernández. 1998). Francisco Rabal. foi producida por Pilar Sueiro para Atlántico Films. Arde amor (Raúl Veiga. contou coas interpretacións de Chete Lera. 1997) de Sun Lúa e Benxamín P. que está inseguro do seu talento. Mediante a voz de toda unha miríada de persoas que o coñeceron persoalmente. Elena Anaya. recrea a historia dunha psiquiatra namorada do seu traballo que. foi rodada no Teatro Jove de Ferrol. ano da morte do líder galeguista. Rosana Pastor. que non se estreou ata 2001. un total de cinco. coproducida por Formato Producciones e pola Televisión de Galicia. 1997) de Xamalú Films e Televisión de Galicia. producidas por empresas galegas. a xulgar polo número de longametraxes. entre outros. foi a primeira película europea de animación en 3D e está baseada 46 47 48 49 Polo galego José Rubira Barcia. coa colaboración da Televisión de Galicia. Frontera Sur (Gerardo Herrero. proponlle un reto para probar a súa categoría. O bosque animado (Manolo Gómez e Ángel de la Cruz. coproducida por Megatrix e distribuída por Buenavista Internacional Spain. producida por Continental Producciones e Tornasol e interpretada por Nancho Novo. coproducida con Portugal. primeira longametraxe cinematográfica de 46 Antonio Simón que desenvolve un guión escrito para Luis Buñuel . e baseada nun relato do novelista ruso Ivan Turgueniev. despois dalgún tempo sen verse. A longametraxe Érase outra vez (Juan Pinzás.

en coprodución con Quo Vadis (Francia) e Eyescreen (Italia).1 A produción cinematográfica nos últimos anos Catro directores galegos tiveron a oportunidade de se asomar á pantalla grande no 2003.1. puxo en marcha o selo Fantastic Factory de cinema fantástico e de terror. presidida polo galego afincado en Cataluña Julio Fernández. 2001). Vladimiro Montesinos. O xurado da Academia Española Cinematográfica decidiu outorgarlle un Goya na categoría de mellor longametraxe de animación e outro Goya na categoría de mellor canción. 2002). rodado en Vigo e Pontevedra. Tornasol Films e Cartel. coproducida por Filmanova narra a historia dunha adolescente envolta nunha rede criminal de Vigo por salvar o seu pai e está protagonizada por Marta Larralde e Manuel Manquiña. Xunto ao xa veterano Xabier Villaverde con Trece badaladas. entre outros. Antón Reixa con O lapis do carpinteiro e Carlos Amil con Blanca Madison. 2001).1. 77 . Future Filme Festival de Bolonia ou Festival de Cinema i TV Celta de Quimper. baseado na novela homónima de Lorenzo Silva e producido por Continental Producciones. foron o pano de fondo no que se moverán Ollos que non ven (Francisco Lombardi. Festival Internacional de Animación de Annecy (Francia). primeiro con participacións minoritarias e máis tarde asumindo o papel de produtora. Off Films produciu Belas dormentes (Eloy Lozano. Fantasporto (Portugal). Que supón a estrea de Lozano como director de longametraxes. TVG. A multipremiada Os luns ó sol (Fernando León de Aranoa. aínda que con diferente resultado comercial. dous galardóns que converten este filme na segunda produción galega en conseguir un Goya e a primeira en conseguir 52 dúas figuras . con Continental Producciones e MediaPro como produtoras asociadas. Hector 52 O filme estivo presente en numerosos festivais internacionais. personaxes vivos e mortos. 3 D Festival de Copenhague. para debuxar e denunciar a estratexia estadounidense de apoio ás ditaduras latinoamericanas e os seus crimes. a última película do realizador peruano Francisco 55 Lombardi e na que traballou a produtora coruñesa Aldea Films . conta coa participación de actores galegos como Santi Prego. Castelao Productions e. A finais dos noventa creou unha filial específica para esta actividade. Lena (Gonzalo Tapia. gañou a Cuncha de Ouro á mellor película na L Edición do Festival Internacional de Cine de San Sebastián. Festival de Animación de Bruxelas. A Mostra de Valencia. 2002) é unha visión actual da vida artística e persoal do cantante afrocubano Antonio Machín. Filmax. 2002). É precisamente neste xénero que Filmax produciu Dagón. la secta del mar (Stuart Gordon. Antonio Mourelos. 2002). 55 A película gravouse en formato de alta definición cunha cámara de cinema dixital da produtora galega. é un retrato colectivo dun grupo de amigos unidos por unha circunstancia común: o paro e a imposibilidade de atopar un 54 traballo digno . como Siggraph 2001 nos Ánxeles. Machín. Cartoon Movie de Berlín. pero subtitulado ao castelán. 53 54 Este filme.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA na obra de Wenceslao Fernández Flórez. Xa no 2004 realizadores como Jorge Coira con O ano da carracha. que contou coa participación da Televisión de Galicia. tras unha ampla traxectoria curtametraxista. unha película rodada en Combarro e que contou coa participación de Paco Rabal na repartición. comezou a interesarse pola produción. baseada na novela do premio Nobel xaponés Yasunari Kawataba53. que se consolidou como unha das distribuidoras de cinema e vídeo independentes máis importantes do país. que achegou ademais dous actores galegos á produción e que se encargou do proceso de posprodución. A difusión das imaxes nas que o asesor presidencial peruano. 2002). un filme producido por Pilar Sueiro para Atlántico Films e que foi estreado coa peculiaridade de que se ofreceu nos cines españois en versión en galega. dentro desta. Os filmes de Reixa e Villaverde incorporaron ao audiovisual dous escritores representativos da literatura contemporánea galega: Manuel Rivas e Suso de Toro. 3. que provocaron un conflito político que acabou coa caída do réxime de Fujimori. subornaba altos cargos do país. producida por Elías Querejeta PC. unha misteriosa historia arredor do desexo. Por outro lado. O alquimista impaciente (Patricia Ferreira. María Bouzas ou Carlos Blanco. El misterio Galíndez (Gerardo Herrero. toda unha vida (Nuria Villazán. O cineasta Juan Pinzás obtivo de novo o certificado oficial Dogma 95 para a súa película Días de voda (Juan Pinzás. 2002) é unha película coproducida por Continental Producciones que combina feitos reais e ficción. 2002). estrearon os debutantes Ignacio Vilar con Ilegal.

a ironía da vida e a ambición son o tema de fondo de Descongélate (Dunia Ayaso e Félix Sabroso. suicidarse. Trátase da primeira película do director e rodada en alta definición. Partindo dunha idea que deu como resultado dous narracións diferentes. Jorge Algora con Camino de Santiago: el origen o Ignacio Vilar con Un bosque de música estreron as suas longametraxes. o equipo técnico desprazouse ata Pontevedra e Tui. A casualidade. Filmanova e Sogecine.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Carré con A promesa. ela pelexa por devolverlle a liberdade. O lapis do carpinteiro (Antón Reixa. Marta Etura. cun novo equipo de recoñecido talento. esta última desenvolvida polo estudio Bren Entertainment do Grupo Filmax. 2003). Margarita Ledo con Santa Liberdade. onde a vida é sinxela e tranquila ata que a disputa entre os seus dous veciños por unha vaca remata en traxedia. no que se ambientaron diversas escenas desta película. Filmax Animation estreou tamén P3K: Pinocho 3000 (Daniel Robichaud. Tamén se teñen achegado directores e produtores galegos á longametraxe documental. Chete Lera e Camila Bossa. e dende fóra. Giménez Rico. unha comedia negra producida por el Deseo coa participación de Filmanova Invest e dirixida e escrita por Félix Sabroso e Dunia Ayaso. faise realidade El Cid. que recrea o mítico conto de Carlo Collodi arredor da historia dun pequeno robot creado por Gepetto. pero antes de facelo deixa claro nun vídeo-diario o desexo de doar os seus órganos. O filme é interpretado por Juan Diego Botto. integrado por máis de 800 persoas. Víctor Clavijo e Adriana Domínguez. 2002) presenta a historia dun novo escultor que volve a Santiago —a súa cidade natal— despois de quince anos de ausencia ao descubrir que a súa nai. 2002). Tal é o caso de Laurence Boulting. O agasallo de Silvia (Dionisio Pérez. Carlos Blanco. está en realidade enferma e internada nun psiquiátrico. Marta Etura e Celso Bugallo. os protagonistas viven o seu amor en tempos de loita: el sobrevive no cárcere grazas á forza da imaxinación e da palabra. o lucense Luís Tosar. un filme de animación producido por Filmax Animation que non chega aos 10 millóns de euros de orzamento e que foi froito da combinación das técnicas 2D e 3D. Trece badaladas (Xavier Villaverde. Cómpre mencionar a produción en Galicia de Hotel Danubio (A. No elenco de actores figuran Luis Tosar. A comezos do ano seguinte estreouse Ilegal (Ignacio Vilar. Pepo Suevos. Santi Prego. director que colaborou . á que cría morta. Despois do seu paso por Santiago de Compostela. que presenta a historia dun documentalista que leva un tempo en Marrocos tratando de realizar un documental sobre o tráfico de inmigrantes ilegais cara a Europa e que contou coas interpretacións de Monti Castiñeiras. Castelao Produccións e Televisión de Galicia. a novela de suso de Toro e a longametraxe coproducida por Continental Producciones. as tres últimas en formato documental. coa personalidade dun neno de carne e óso. a lenda (José Pozo. Tras máis de tres anos e medio de dedicación. Xavier Bermúdez con León e Olvido. Tristán Ulloa e María Adánez participaron na versión cinematográfica da novela de Manuel Rivas. 2003). narra a historia dunha adolescente que tomou a decisión máis crucial da súa vida. aínda que non faltaron xentes de fóra que fan a súa aportación dende Galicia. e estivo protagonizada por Bárbara Goenaga. 2003). Outra das estreas do bienio corresponde a A vida que che espera (Manuel Gutiérrez Aragón. 2003) longametraxe producida por Lorelei Produccións. Neste mesmo ano. 2003) unha película producida por Tornasol Films. Rosa Alvarez e Luís Tosar. 2003). a primeira longametraxe do director producida por Vía Láctea Films. 2003). entre outros. Nela. que contou co apoio loxístico da Consellería de Cultura a través da Film Commission de Galicia. Trátase dunha produción de Morena Films. entre outros. Luis Tosar. Continental Producciones e Televisión de Galicia que trata un drama rural ambientado no Val do Pas.

Patagonik Film Group (Argentina) e Madragoa Produção de Filmes (Portugal). 58 Ademais. Boulting conta con tres peregrinos. coproducido por Milou Films que conta a historia dunha alta executiva do mundo da moda que apenas ten tempo para dedicar ao seu fillo e ao seu marido e dunha veciña e amiga. 56 57 Tataraneto dun forense que declarou no verdadeiro xuízo. o filme contou coa colaboración financeira de Filmanova Invest. un grupo de exiliados antifascistas españois e portugueses baixo as siglas DRIL secuestran o transatlántico de luxo Santa María nas Antillas Menores. no papel de cuñada de Ramón Sampedro. Televisión de Galicia 58 adquiriu os dereitos de emisión televisiva en lingua galega . era un lobishome. a película Romasanta. A película foi producida por CTV. 2004). cuxo argumento xira arredor dun mozo que. 56 Inspirada nun argumento do escritor Alfredo Conde . cinema e rock. Galicia tamén está presente na banda sonora de Mar adentro. Trátase dunha comedia xuvenil que se caracteriza polo sarcasmo e as referencias xeracionais á cultura de televisión. nunha aldea de montaña situada nalgún lugar de Francia. Nela. dirixida por Margarida Ledo. dirigido por Jorge Álgora y producido por Adivina Producciones. Julio Lago e Luísa Mérelas e foi producida por Tesela PC e Pórtico de Comunicación. El principio de Arquímedes (Gerardo Herrero. 2004) producida pola Fantastic Factory do grupo Filmax baséase na historia real de Manuel Blanco Romasanta. Filmanova e Filmanova Invest. tras rematar a carreira. Mar adentro (Alejandro Amenábar. Ana Fernández. no século XIII. que realizaron o camiño en tres estacións. 2004) que. 79 . unha comedia sobre o mundo dos mozos que supón o debut como longametraxista do director. o que lle achega un simbolismo patente á fita. ao que leva a cear. Celso Bugallo. Gregoria ten unha imaxinación sen límite que lle fai ter unha visión alterada de realidade que lle fai interpretar cada feito coma un sinal. xa que ademais da xa coñecida versión do tema Negra sombra. 2004) é un filme de Tornasol. o gaiteiro Carlos Núñez participa noutros fragmentos da banda sonora. produciron O ano da carracha (Jorge Coira. Himenóptero e Lucky Red (Italia). non tivo sorte e sempre realizou traballos eventuais. 2004) narra a historia de Ramón Sampedro. en asociación con UK Film Council. Este é o punto de partida do documental Camino de Santiago: El origen (2004). parte do casting de Mar adentro está formado por varios actores galegos. Por outro lado. un camiño novo á esperanza. A promesa (Héctor Carre. As empresas galegas Nos Productora Cinematográfica Galega e Filmanova foron os produtores da longametraxe documental Santa Liberdade (2004). Baseada en feitos reais. onde se di que descansa o Apóstolo Santiago. Por outra parte. Outra película na que participou a produtora coruñesa é Seres queridos 57 (Teresa de Pelegrí e Dominic Harari. en clave de comedia. en realidade. En xaneiro de 1961. un mozo interesado polo coñecemento que oiu falar da existencia dun camiño que conduce a Compostela. composta polo director Amenábar. entre outros. Marta Larralde e o novo descubrimento Tamar Novas. Televisión de Galicia. un home tetrapléxico que durante 25 anos loitou para conseguir unha morte digna e cuxo caso desencadeou un gran debate social. entre os que cabe salientar as interpretacións de Mabel Rivera. Greenpoint Productions (Reino Unido). Coproducido por Sogecine. Evaristo Calvo. o vendedor ambulante que confesou matar trece persoas e utilizar a súa graxa para facer xabón e que foi xulgado en Allariz en 1852 e evitou a condena a morte alegando que. vive Mathieu. moi distintos. cantada por Luz Casal. a caza da besta (Paco Plaza. A través dun acordo entre esta e os produtores do filme. gran parte dos exteriores de Mar adentro foron rodados en Ribeira e na Coruña. presenta o conflito árabe-israelí. a través dunha familia xudía madrileña cuxa filla maior bota un mozo palestino. As produtoras galegas Filmanova e LugoPress (pertencente ao grupo editor do diario El Progreso). se converte en aprendiz dun “parasito” social que nunca traballou. Una coproducción de Tornasol Films. que pese a estar moi ben preparada profesionalmente. no papel do sobriño de Sampedro. que presentou en Santiago o seu documental Tres en el camino (2003). e seguindo co tema do Camiño de Santiago. 2004) está protagonizada por Carmen Maura.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA con Kubrick ou Loach.

Filmanova Invest e Televisión de Galicia. con mención especial do xurado e protagonizada por Norma Aleandro. Marcos Mundstok e a debutante Norma Argentina. 2005). na película faise un percorrido sobre a vida e a obra dos distintos membros do grupo. ten que deixar os estudos e poñerse a traballar. Promedio rojo (Nicolás López. presentouse en decembro do 2004 no Festival Internacional de Cine Fantástico 60 de Sitges. que se encontra na actualidade buscando distribuidora en España. é unha comedia de instituto. e acompáñanos na repartición outros intérpretes. soy yo (Juan Taratuto.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Música e natureza fúndense na longametraxe documental sobre Luar na lubre —un dos grupos galegos con máis proxección internacional—. Por outro lado. Programa Media Plus. producida por Vía Láctea Films. está producido por Continental Producciones. . é unha traxicomedia formada por catro episodios independentes que pretenden ofrecer unha visión xeral dunha Europa marcada pola pluralidade lingüística. Emma Vilarasau. a unidade monetaria. 2005). Filmanova Invest. o seu director. a interrelación cultural e os diferentes modos de vida europeos. protagonizada por Ariel Levy e a española XeniaTostado. traballou especialmente na elección de escenarios que puidesen transmitir en imaxes a espiritualidade que provoca a música de Luar na lubre. 2004). O filme recrea a historia de dous irmáns xemelgos e orfos. O director de Nena presentou a súa nova película León e Olvido (Xavier Bermúdez. Gary Piquer e Laura Ponte. Un bosque de música (2004). O actor galego Miguel de Lira protagonizará o segmento da película que sucede en Santiago de Compostela e que 59 xa foi rodado no verán do 2004. German Federal Filmboard. a distribuidora Piffl Medien e o programa Eurimages. Filmboard Berlin Branderberg. lugar do que procede o seu director . en España estreada baixo o título de Señora Beba e premiada no Sundance Film Festival. coproduciu en Arxentina nos últimos meses No sos vos. Filmanova Invest. O filme Para que non me esquezas (Patricia Ferreira. Nerea Barros. que conta coa participación de Aldea Films e Amiguetes Entertainment. León ten síndrome de Down e Olvido. A produtora galega Filmanova uniuse á alemá Moneypenny Films para producir a película Un día en Europa (Galatasaray-Depor) (Hannes Stöhr. co apoio da Consellería de Comunicación Social e Turismo. A película foi estreada o 24 de marzo no Linconl Center de Nova York. Filmstiftung NRW. tras estrearse en Chile. Ignacio Vilar. a través da sociedade do grupo destinada a investimento en cine. na que o seu protagonista. como Víctor Mosquera ou Mónica García. unha producción de Moneypenny Filmproduktion en coproducción con Filmanova. 59 Trátase dunha produción de Moneypenny Filmproduktion. a través de Filmanova Invest coproduciu en Arxentina Beba y Dora: cama adentro (Jorge Gaggero. 2004) protagonizada por Guillem Jiménez. facendo o papel dun curioso policía municipal . Para a filmación do documental. a produtora galega. O filme. que constitue a terceira película da directora. un mozo freak afeccionado aos cómics. cuxas relacións sentimentais non van nada ben. Marta Etura e Roger Coma. León pretende acaparar as atencións da súa irmá. senón a todos aqueles que quedaron tras a súa memoria. ZDF Arte e Televisión de Galicia. en coprodución con Filmanova. unha película que conta en clave de comedia o que lle pasa a un adolescente tardío para converterse nun home. Marta Larralde. 60 A cinta. cun guión elaborado por Virginia Yagüe e a propia directora. Trátase dun drama que conta como a morte dun mozo nun accidente obriga os seus seres queridos a enfrontarse non ao seu doloroso recordo. asiste perplexo á volta que dá a súa vida cando Cristina chega ao seu colexio. Danlles vida aos protagonistas o veterano Fernando Fernán Gómez. Tomando como fío condutor os ensaios do grupo para o novo disco. 2005). Filmanova. 2005) é unha coprodución chileno-española.

que loitou contra a dependencia á droga do seu fillo e contra as bandas de narcotraficantes que dominaron as rías galegas na década dos oitenta. un gobernante idealista e soñador en exceso. obsesionado coa construción de estraños edificios. A película narra a historia de Elena. entre outros. transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica. 2005). É a fábula duns tramposos trampeados. resolta e intelixente filla de Teseo. Carmen Machi e Manuel Manquiña. 81 . está inspirada na vida de Carmen Avendaño. recrea libremente o clásico de William Shakespeare El sueño de una noche de verano. 2005). Trátase dunha comedia romántica de mentiras compulsivas con repartición integrada por Alexis Valdés. que conta con guión de Ángeles González Sinde.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Longametraxes (co) producidas polas produtoras galegas (19862005). María Bouzas e Mercedes Castro. preestreada o día de San Xoan do 2005. Carlos Blanco. Esta produción de Continental Producciones e Tornasol Films. Javier Pereira. Éste sae á luz despois de dous intensos anos de traballo seguindo o desenvolvemento migratorio entre dous países referenciais ao respecto: Arxentina e Galicia/España. Produtora Televisión de Galicia Filmanova Continental Producciones Atlántico Films Adai Films Xamalú Films Milou Films Vía Lactea Films Filmax Animation Vici Produccións Fenda Films Sun Lua Lugopress CTV Nos. En Alcalá de Henares rodouse Un rey en la Habana (Alexis Valdés. a película en cuxa produción participou Continental Producciones. creando a asociación Érguete. Productora Cinematográfica Galega Adivina Producciones Telecable Aldea Films Lorelei Producciones Ignacio Benedeti Cinema Off Films Dygra Films Formato Producciones Voz Audiovisual Xavier Villaverde Outros Total Fonte: Elaboración propia Total 37 13 10 5 3 2 2 2 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 10 108 A película sobre a vida da presidenta da asociación antidroga Érguete titulada Heroína (Gerardo Herrero 2005) foi protagonizada por Adriana Ozores. Xan Leira presentou no Museo de Arte Contemporáneo de Vigo a súa película documental sobre a emigración titulada Viceversa. xunto con Iroko Films e que se estreou a finais de maio. unha comedia de superviventes que se aferran á vida. A longametraxe de animación de Dygra Films O soño dunha noite de San Xoan (Ángel de la Cruz y Manuel Gómez. non me chames estranxeiro (2005).

localidades vitais do escritor. Virginia Curiá. 1994 . que en abril de 2004 estreou no Festival de Málaga a súa ópera prima. Xabier Villaverde. Tomás Conde. director de programación do CGAI. TV movies. No informe Audiovisual Galego 2003 conclúese que a idade media dos directores galegos que estrearon no bienio 2001-2002 era enton de 42 anos. Juan Pinzás. que a partir dun guión propio. gravou en Galicia. Ademais. O filme foi producido por Acuarela Comunicación.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Lorenzo Varela. O ano da carracha. sin que iso implique a participación de equipos galegos nin persoal da empresa. Chema Gagino ou Xosé Zapata forman o que deu en chamarse a Xeración Escola de Imaxe e Son da Coruña. é posible comprobar como o ritmo de participación destas empresas incrementouse a partir da segunda metade da década dos anos noventa. o que os sitúa por riba da media española. Eloy Lozano.) está arredor dos 50 anos. É destacable a ausencia entre os títulos estreados de directores menores de 30 anos. Ignacio Vilar. como é o caso da Televisión de Galicia. (Co) produción de longametraxes en Galicia por produtora e ano (1986-2005) 30 27 25 20 13 1 5 12 9 10 8 1 0 5 5 6 2 0 0 3 2 1 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 4 4 1 1 0 1986 1988 1989 1990 1991 1992 1993 Como se aprecia no gráfico adxunto. un dato peculiar se se ten en conta que seis das producións foron ópera prima. segundo salienta Jaime Pena. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar a celebración das Letras Galegas 2005. Beatriz del Monte. a do relevo que tardou en chegar.. Montevideo e Bos Aires. Ademais. que foi director da Escola de Imaxe e Son de Coruña As participacións das empresas galegas en produción de cine ascenderon a 108 durante o período transcorrido entre 1990 e 1998. liderada por Jorge Coira. Carlos Amil. Sandra Sánchez. Paco Cuesta. é o protagonista doutra longametraxe de Xan Leira. cabe subliñar que mentres moitas das empresas audiovisuais encárganlle a dirección ou realización de boa parte dos seus traballos (longametraxes. Antonio Simón. Jorge Coira. Manolo González.) a cineastas de fóra de Galicia. un bo número de novos creadores audiovisuais galegos triúnfan coas súas propostas polo mundo adiante. as participacións ata xullo de 2005 das empresas galegas en produción de longametraxes ascenderon a 108. é o padriño dunha nova xeración de realizadores do cine galego. se ben algunhas delas limítanse en moitos casos á compra de dereitos de emisión en galego. etc. chegando á cifra de 27 no ano 2004. Madrid. A idade media dos directores galegos de longametraxes (Antón Reixa.. series. E é que houbo unha falta de confianza nos realizadores novos e por iso non se produciu a desexable renovación xeracional no cine galego.

en 13 deles a figura do produtor e a do director coinciden.609 eliminando aquelas películas de coste superior aos 10 millóns de euros.974 euros promedio dos presupostos das longametraxes españolas estreadas desde o 2000 (sen considerar as de custo por riba dos 10 millóns. a duración media en días das rodaxes destas producións foi de 13.1. e considerando tanto as producións como as coproducións). o cineasta danés Lars von Trier. Trátase de O desenlace.75 semanas).51% O coste medio das películas producidas desde o ano 2000 (incluénse tres producións anteriores) e das que se conta con datos de presuposto foi de 2. dirixida por Juan Pinzás e producida por Atlántico Films.45 semanas. Indo mais aló. 3. e o tempo transcurrido entre o final da rodaxe e o estreno da película ascendeu a 341 dias (49.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datos promedio das películas con participación galega estredas a partir de octubro de 1998. producida por Filmanova Invest en coprodución 61 Trátase do terceiro filme Dogma do cinema español con diploma oficial outorgado polo fundador deste movemento de vangarda. A produtora Filmnova asinou un acordo coa danesa Zentropa. que en algúns casos foi consecuencia da falta de distribuidora que comercializara a produción. británico e sueco. O filme está protagonizado por José Sancho. que é algo mais frecuente en aquelas películas onde a participación galega é mayor. Carlos Blanco e Daniel Bruhl. Carlos Bardem e os 61 galegos Miguel Insua e Isabel de Toro . e en 32 o par é director-guionista. Javier Gurruchaga.882. e coa que se pecha a triloxía iniciada con Érase outra vez. Indicador Duración da rodaxe (días) Tempo transcurrido desde a finalizacion da rodaxe hasta a estrea comercial Presuposto da película (euros) Copias distribuidas en castelán (Número) Copias distribuidas en galego (Número) Total de copias (Número) Participación galega na película (%) Fonte: Elaboración propia Promedio 94 341 2.524 euros. e 2.585. Ademais. español. O primeiro proxecto conxunto será Hotel Tívoli.1. en 7 destes longametraxes dase a combinación guionista-director-produtor.524 81 3 77 48. fundada polo prestixioso cineasta Lars Von Trier. foi escrito por Paul Laverty —guionista habitual de Ken Loach— e dirixido por Clive Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006 Gordon. Cargo. para coproducir dúas películas nos próximos anos. 83 . A última longametraxe que recibirá o certificado Dogma en España rodouse en Santiago de Compostela. O filme rodouse no porto de Barcelona e nel participan Luís Tosar.585.2 Proxectos de longametraxes en curso Destaca a ausencia de directores menores de 30 anos entre os títulos estreados Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar na actualidade e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006. Por outro lado. un thriller psicolóxico con capital galego (Vaca Films). do total de longametraxes producidos ou coproducidos por empresas galegas desde 1989.173. Esta cifras están por debaixo dos 2.

primeira produción cinematográfica sobre a vida do cantador. A produtora Continental Producciones estivo de rodaxe ata finais de xullo en localizacións de Madrid e Zahara de los Atunes. conta coa participación de TVE e Telemadrid e será distribuída por Buenavista International. A historia estase rodando en Madrid e Suiza e ten como tema principal a emigración. para o que confiou o proxecto ao propio guionista e protagonista. Por outro lado. Cádiz. unha coprodución hispano-arxentina que se filmará en Betanzos e Bos Aires. Hotel Tívoli (Light me fire) recrea unha historia de historias seguindo o aleatorio itinerario dun chisqueiro que vai sendo extraviado polos seus ocasionais posuidores en diferentes lugares do mundo. unha historia dun triángulo amoroso en torno ao tema da identidade sexual. o mítico ratonciño dos dentes. Carlos Portela e o propio Reixa. coproducida por Ficción Producciones e a TVG. O filme. en Cádiz. O filme narra a historia dunha familia española emigrada en Suiza entre 1960 e 1966. Da man de Patagonik Film Group de Arxentina e Filmax Animation. Zentropa (Dinamarca). un adolescente que leva tres anos sen saír da súa casa por un trauma da infancia. con guión de Álvaro del Amo e Jaime Chávarri. o protagonista desta historia: o ratón Pérez. Filmanova exerceu funcións de coprodución executiva no proxecto. chega El ratón Pérez. Na produción participan Just Films e General Video Productions. sobre un orixinal de Enrique Cortes. catorce pesetas. que será xenerado enteiramente por animación 3D e integrado dixitalmente cos actores e escenarios reais. e iniciou a súa rodaxe a finais de maio do 2005. para participar na biopic Camarón. ten data de estreno prevista en España para marzo de 2006.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO con Animatografo II (Portugal). españois e arxentinos. baixo a dirección de Ramón Costafreda e no que participarán actores e técnicos galegos. e que se atopa con Gabriel. A longametraxe Mia Sarah. protagonizará no verán do 2005 a rodaxe de Conversas co vento. xunto coa súa sobriña e o seu irmán deficiente. París e Nova Iorque. A cinta ten como tema a vida dun home duns corenta anos que acaba de recomezar a súa vida. escrita por Gustavo Ron e Edmon Roch e dirixida polo primeiro. xunto a Adivina. Ademais do investimento financeiro. a productora madrileña Drive Cine. A produtora galega avanza tamén no seu proxecto Abrígate. conta coa interpretación da actriz colombiana Ana María Orozco. todas co denominador común das relacións de parella e a aparición de personaxes portadores de relatos insólitos. dirixido por Juan Pablo Buscarini e producido por Pablo Bossi. o seu eventual profesor particular . coñecida pola súa intevención na telenovela Betty la fea. gañador de dous premios Goya. e por suposto. A produtora asinou tamén un acordo de coprodución con Monoria Films. o goberno da provincia de San Luis (Argentina) e coa participación de Televisión de Galicia. El niño de barro comenzará a súa rodaxe en octubro do 2005 baixo a dirección de Jorge Algora. Muros e Noia e na Costa da Morte. con guión de Fernando Castets (El hijo de la novia) e baixo a dirección de Ramón Costafreda. que tra-la súa rodaxe vai necesitar dun extenso proceso de posprodución. un mito que comezou a rodarse en marzo de 2005 en localizacións de Madrid. e na súa produción participan. dirixida por Gerardo Herrero e na que participan a produtora galega. que se vai rodar nas rías de Arousa. tras ser eles tres os únicos supervivientes dun naufraxio. A película. entre outras e dirixida polo catalán Mariano Barroso. É a segunda longametraxe como director de Antón Reixa con guión de Xosé Morais. O guión da película foi escrito por Ángeles González Sinde e Alberto Macías e no reparto participan Jose Luis García. O guión da película está baseado nunca historia real recollida polo director hai dous anos en Bos Aires e consiste nunha trama psicolóxica e policial sobre un asasino de nenos. Trátase da película Los aires difíciles. a madrileña Tornasol Films e a sevillana Maestranza Films. o actor Carlos Iglesias. Cuca Escribano e Carmen Elías. baixo o título de O sexo dos anxos. coa distribución a cargo deFilmax. Esta comedia romántica conta a historia de Samuel. Outro proxecto no que están a traballar nesta compañía é outra longametraxe de Xavier Villaverde. A película. O actor Luís Tosar. a través dunha longametraxe que integra dixitalmente actores e escenarios reais con animación 3D. A produtora Adivina Producciones deu o salto á produción de longametraxes con Un franco. verá a luz da man de Formato Producciones e Filmax. Aquafilms (Argentina).

Madrid e A Fonsagrada son os escenarios nos que se rodará a película coa que a produtora galega se estrea na longametraxe. cuxa rodaxe comenzou o 25 de julio. unha produción de Vía Láctea Filmes. conta ademais con Macelo Rodríguez no papel de monologuista e Héctor Alterio. Fernando Fernán Gómez e Sergio Pazos. pensada para a súa distribución en cines. Por outro lado. Para este novo proxecto. La casa de mi abuela é unha película da empresa galega IB Benedeti. 85 . o que veu da auga. a alacantina Videogenic e a catalá Salto de eje. o que soña.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que lle vai axudar a saír desa situación. é unha comedia coral de enredo que interpretan Pepe Sancho e Jordi Vilches e a cubana Broselinda Hernández. que conseguiu o premio á Mellor curtametraxe amateur do Festival de Cannes dese ano. debuta na longametraxe. unha longametraxe no que pretende recrear unha comedia moi no estilo das irlandesas. Nel intervirán Luis Tosar. en Londres e continuará na Coruña. é sen dúbida José Enrique Díaz Noriega é un dos pais da historia moderna do cine galego 62 63 Que. Cáceres. Los muertos van de prisa é a primeira incursión no cinema de imaxe real da produtora Dygra Film. e conta cun orzamento de 1. acaba derruído. xunto ao produtora galega Anxo Fernández Producciones. A película aséntase sobre un guión orixinal de Alex Valle. é un documental basicamente onírico a cabalo entre o conto de fadas clásico e un espectáculo musical. O director Isidro Ortiz estivo rodando en Galicia para a produtora Vaca Films. trata a historia dunha bióloga e un adolescente case salvaxe que se enfrontan a unha empresa multinacional responsable da balsa de estériles mineiros que contamina o río. Dygra conta co apoio das produtoras Buenavista. Protagonizado por Arturo Bonín e con Juan Leyrado como narrador. A 62 e Casen Producciones. xunto ás madrileñas Odessa Films e Euphoria producciones. que pasa con ela boa parte do día nunha vella casa da poboación alacantina de San Vicente . Chete Lera e Candela Pena. cuxo guión é obra do escritor cubano Héctor Quintero. Akki. A Fraga Maldita e Libre Producións coproducen a longametraxe de ficción Tres cuartos de hora. ao final da cinta.1. Pero tamén son varios os proxectos en marcha de novas longametraxes documentais. xunto con Goya Toledo e Óscar Jaenada. El país de nomeacuerdo. rodou en decembro do 2004 unha longametraxe-documental. Uma Uma Producciones. na que interveñen os galegos Nancho Novo. a película Somne. aínda pendente dunha semana de rodaxe en España. Esta produción. deste xeito. en coprodución con Lotus Films e Televisión de Galicia. un relato coral sobre o azar e o tempo. Juan de Oliveira e Santiago Calderón. entre outros. que retrata de forma poética a relación de amor-odio que se desenvolve entre unha señora e 63 a súa neta. Manuel Lozano. están actualmente traballando nunha comedia de aventuras baseada nos avatares da vida de Don Rodrigo. 3.2 A produción de curtas en Galicia José Enrique Díaz Noriega é considerado por muitos o pai da historia moderna do cine galego. Gravarase en alta definición é unha coprodución entre a empresa galega Directo de Información y Divulgación ICAIC cubano. Artemática e Televisión de Galicia. Miguel Ángel Solá ou Raul Alfonsín como entrevistados. O outro elemento fundamental da historia é un vello casarío onde se desenvolve a maior parte da acción e que. auspiciada pola Secretaría de Cultura e polo Goberno da cidade de Bos Aires.935 euros. un aventureiro galego no século IX. Chete Lera e Uxía Blanco. Residencial Caribe. está protagonizada por Irene Visedo. O filme. Daniel Guzmán. A súa curtametraxe Cine amateur (1965). e gañou en innumerables festivais internacionais.

para presentalo ao concurso. lecturas. Tacón (1982). aspiraban a que as súas películas tivesen certa difusión e se vinculasen ao que se podería chamar o cinema case-comercial. O cineclub do SEU.). En Historia do cinema en Galicia. López Piñeiro. pero todos eles pasan practicamente desapercibidos para o público. grupos de cineastas afeccionados como Lupa. No seo destes grupos de afeccionados aparecen personaxes como Carlos A. aproveitando nesta ocasión un concurso convocado por Televisión Española. Enroba ou Imaxe foron. . Nelas. de Xavier Villaverde e Refrexos (1982). Nace da confluencia do Grupo 64 Amateur de Cine (GAC) e algúns directivos do cineclub do SEU da Universidade de Santiago de Compostela . os autores intentaron reflectir do xeito máis digno posible as principais preocupacións que os movían. Sumido nesta crise de identidade. os futuros directores do cine profesional en Galicia. De 3 dos compoñentes do cineclub. Manuel Abad ou Alfredo García Pinal. Non obstante. que rompen coa atonía xeral. como nexo de unión e ademais como vía de produción das primeiras curtas galegas. visión de películas. se ben a súa formulación é algo anterior. Hector Carré. cunha duración de 25 minutos. Gonzalo Anaya ou Federico Pomar. xa que a cadea. O primeiro paso adoptado polos seus integrantes é a realización dun guión sobre o Mestre Mateo. Posteriormente. malia os enormes problemas infraestruturais existentes. de Juan Cuesta. 64 O primeiro destes aparece na Facultade de Farmacia de Santiago de Compostela nos primeiros anos da década dos sesenta e agrupa unha serie de mozos: Enrique Banet. Xavier Villaverde. 1980 foi o ano no que o fracaso de Malapata (última produción do equipo Imaxe) abriu un período de transición no ambiente cinematográfico que se prolongou ata a metade da década. da man de directivos como Ezequiel Méndez. Miguel Gato ou Antonio Simón. o cine galego paraliza practicamente a súa produción. titulado Pórtico de Compostela. agás no caso dunhas curtametraxes rodadas en 16 mm. que desenvolveu en 16 mm Jacobeo (1980) e Ulisses (1983). a aspiración por vinculalo en maior ou menor grao ás formulacións ideolóxicas da época e a consideración deste labor como un camiño e unha afirmación progresiva dentro do mundo profesional da imaxe. xunto con Enrique Banet do GAC. Pedro Bañuelos. o elemento aglutinante de inquietudes próximas no ámbito audiovisual. ás raíces.. cambiou de idea e transformouse en produtora propia. Concluído este documental. pero a súa realización posponse. etc. partindo dunha atención preferente á cultura tradicional. e pertence a unha serie titulada Así é Galicia. Jaime Cobreros. Outro dos antecedentes da produción cinematográfica e en vídeo en Galicia cabería situalo no chamado Equipo 64. de comunicación coa poboación galega. Coordinado por José Luís Castro. 65 Estes colectivos de afeccionados. na década dos anos 70. de Carlos Amil. polo que o Equipo 64 decide aproveitar esta conxuntura e escribir outro guión. aparecido en 1961. titulado El Camino de Santiago. Miguel Castelo. Carlos Amil. L. e os traballos illados de Lorenzo Velayos no terreo experimental. Díaz Noriega foi ademais mestre da xove xeración de cineastas desde Miguel Castelo a Xavier Villaverde.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO un fito pioneiro do noso audiovisual. dende problemas persoais a problemas de índole económica. das que a primordial foi o desenvolvemento de formas de expresión. que ata entón compraba material de produción allea e que lle ofrecera ao Equipo 64 mercarlle as súas películas. debido a que o Ministerio de Información e Turismo convoca un concurso nacional de documentais sobre o Ano Santo Compostelán. o seu desexo de ter continuidade no seu traballo. segundo sinala o profesor Hueso Montón . que aparece como tal nese ano. As causas da desaparición deste grupo son múltiples. que realizaran algunhas curtametraxes en 8 mm. Ademais. Editorial Vía Láctea. as expectativas que puxeran na Televisión Española fracasan. A. xorde o Equipo 64. Trátase de Pensión completa (1981). a súa principal singularidade deriva dunha serie de trazos que os define de xeito claro: estruturación en diferentes grupos con certa singularidade. o seguinte proxecto é traducir en imaxes o primeiro guión. (1996) “Anos de efervescencia política”. 65 Hueso Montón. As persoas que forman este grupo teñen en común o interese que mostran polo cinema nun ámbito teórico (crítica. converteuse enseguida nun dos focos culturais máis importantes composteláns. etc. Malpica é o terceiro documental rodado por este equipo.

un encargo da Consellería de Presidencia da Xunta de Galicia producida por S. Río de sombras (1986). Un café de ollos verdes (1992). foi un dos grandes activistas do cinema galego. 87 . do mesmo autor. de Milagros Bará. que puxo á disposición do cineasta uns medios 68 impresionantes . o novo director xeral designado polo conselleiro Víctora Vázquez Portomeñe. xornalista. volve convocar axudas á produción cinematográfica. de Rafael de la Cueva e as curtas O resplandor da morte. La tercera mujer (1983) ou Muñeca azul (1983). Tamén nos primeiros anos noventa ten lugar a posta en marcha de varios proxectos que se revelarán esenciais para o devir do noso audiovisual: a creación da Escola de Imaxe e Son (EIS) e do Centro Galego de Artes da 66 67 68 Pinzás acreditaba unha longa traxectoria como curtametraxista que comezara nos anos 70 en formatos non profesionais. O caso das galiñas aforcadas (1991). de Manuel Abad. Carmín (1983). Contar (1994). en Vigo. provocada pola marcha de Álvarez Pousa. froito das cales xorde. Atlántico Films aproveitando as favorecedoras normas ministeriais que por entón estaban vixentes. estréanse unha serie de curtametraxes en 35 mm que foron vistas como unha continuación das películas que nos anos 70 permitiran comezar a falar dun cine esencialmente galego. Cien puntos para Julián Pintos (1981). La danza de las alas (1984). de Milagros Bará ou Hardo. José Luís Defez Schmidt. de Manuel Abad ou Entrevista (1993). de Miguel Gato. de Manuel Yáñez. e que se estreou no auditorio do Monte do Gozo (Santiago de Compostela). O segredo (1984). este último posteriormente incluído na longametraxe Urxa de Carlos A. Juan Pinzás 66 e Pilar Sueiro sacaban adiante 20 curtametraxes de ficción. coa chegada de Manuel Moreira Matalobos. A principios dos 90 continúan as axudas da Xunta de Galicia á produción audiovisual. con títulos como Augurio (1981). de Miguel Castelo e a curta O desexo (1992). logo de fundar a súa propia produtora. mentres. Homo Hominis Opus I (1981). a mediometraxe O camiño das estrelas (1993). Hormigas (1984) e Curiosidades de las arañas (1984). Pouco despois da estrea. En decembro de 1984. de Luisa Peláez. El rito (1982). Pinal. madrileño afincado na cidade. moito antes da súa etapa na política institucional. como Insectos (1982). sen dúbida un dos nomes senlleiros do audiovisual galego. A. de Daniel Domínguez e Noa e Xoana (1986). Hechizo (1982). a mediometraxe Macana de dote. Mariquita en el país de las maravillas electrónicas (1984). que realizou entre 1981 e 1984 numerosas curtametraxes de carácter científico en 35 mm. En 1986. Corresponden á colleita de 1989 a mediometraxe Lembrando a Xelmírez . 200 millóns de pesetas para un filme de 34 minutos. nas que tamén se implicaría a Televisión de Galicia. Juego decisivo (1982). que obtivo varios premios nos festivais internacionais aos que concorreu e acompañouna o éxito nas súas proxeccións por Galicia. de Alfredo García Pinal. de Eloy Lozano. foron catro as curtametraxes que gozaron de subvencións: E decímolo ou non decímolo (1985). na Coruña. Só para nenos (1985). Ao ano seguinte. de Carlos A. funda en 1980 a produtora Bowerlay. Cómpre facer mención da última obra de Chano Piñeiro. o Concello de Vigo concédelle unha subvención a Chano Piñeiro para a produción dunha curtametraxe na que se enfocaban os problemas do alcoholismo a través da visión dun neno. Foron Embarque (1984). de Uxía Blanco e Daniel Rodríguez. O obxectivo era realizar un filme promocional que lles ofrecese unha visión panorámica de Galicia aos peregrinos. a Consellería de Cultura da Xunta. morre o realizador vigués. Vila Verde e O tesouro de Pedro Xesto. Añoranzas (1982). Amar está máis lonxe. Trátase de Esperanza (1987). A mediados de 1987. tras unha paréntese de dous anos. froito da nova política de subvencións da Administración autonómica coa chegada de Luís 67 Álvarez Pousa á Dirección Xeral de Cultura . O dedo. López Piñeiro. Alvarez Pousa.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Déronse nestes momentos dúas excepcións na asolada paisaxe da produción galega: por un lado. de Antonio Simón. Morrer no mar (1984). entre outras. che (1991). López Piñeiro e Alfredo G. Sons e voces na noite (1984). No terreo das curtametraxes producíronse Pórtico da Gloria. Cerca de los girasoles (1983). de Xestión do Plan Xacobeo 93. de Juan Cuesta e a moi recoñecida Mamasunción (1984). de Chano Piñeiro.

3 para a gravación de son e 3 máis para a sonorización e o axuste. o que se deixa notar no alto nivel de realización dos seus filmes. de Miguel Calderón. Afonía (1996). A gran liquidación (1995). como sucede en La vida es un dolor (1996). fóra do seo da EIS. En 1996. e entre as que figuran Cual dos extraños (1991). Mátame unos cuantos (1996). decide abordar a produción dunha serie de historias cinematográficas que debían ter a televisión ou o televisor como motivo da ficción. O proxecto recibiu o nome 69 de A Coruña. As condicións para os premiados eran de 40 minutos de material virxe para a filmación en super 16 mm. Outra excepción á regra das subvencións é José Carlos Soler. En canto ás producións subvencionadas pola Administración. de cine . creado en 1986 por varios estudantes da rama de imaxe da Facultade de Ciencias da Información de Madrid. Davis (1993) ou Qué le pasó a mi Johnny (1994).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imaxe (CGAI) –ambos en 1991. Destaca. un musical bélico 69 A selección –4 propostas por quenda⎯ efectúase mediante a convocatoria dun concurso de guións cinematográficos de curta duración dirixido a mozos de entre 18 e 35 anos. mentres que a segunda impulsou a realización de curtas dende o seu Club de Cine e Vídeo Universitario. A todo tren (1995) de Lidia Mosquera.1.e mais a fundación da Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI) en 1994. Esta iniciativa. de Ángel de la Cruz e Televapor (1996). con 5 días para a edición. tamén as universidades de Santiago de Compostela e da Coruña entraron a apoiar proxectos. Sitcom Show (1996). Global S. de Sandra Sánchez. Fussion. o traballo exclusivo en vídeo. de Paco Rañal. . Cielito lindo (1992). unha comedia realizada con son directo. A conclusión máis importante desta iniciativa é que aparece unha nova xeración de creadores e de equipos cunha boa cualificación profesional. chamada 25 en 24. deu a luz a varias curtametraxes producidas pola súa empresa Sierra Madre Producciones. Cuba libre (1996).. a Xunta de Galicia convoca o certame Tramas da rede multimedia. Polo demais. unha duración de 10 minutos que debe ser plasmada nunha semana de rodaxe como máximo. As realizacións premiadas na primeira convocatoria foron A repesca (1995). Estas iniciativas contaron coa estreita colaboración da Escola de Imaxe e Son da Coruña. 3. ano no que a Televisión de Galicia celebraba o seu décimo aniversario. unha das máis interesantes foi O milagre da carne (1994) de Javier Codesal. A mediados da década dos 90 estaban a desenvolver unha obra moi persoal. como é o caso de La fiesta y otras aventuras de Pío (1994) e Sin motivo aparente (1995). de Luís Liste. Estas características perduran na seguinte convocatoria de 1996. destinada á adaptación de 13 contos baseados na literatura popular europea que conformarían a serie Contos de Alentraia..2. de Alfonso Arauza. e por último. e La sangre del enemigo (1995). as dúas de Eduardo Gabín.1 A produción de curtas nos últimos anos Das producións de curtametraxes de finais dos anos 90 compre mencionar The last patrol (1999). Así mesmo. que deu lugar a 4 ficcións centradas no mundo das comunicacións: Paranoia dixital (1996). de José Luís Ducid. de David Breijo. de Jorge Coira. aínda que neste caso os autores escollidos optasen por proxectos máis experimentais. entre os que se atopan O párroco enganado (1993) e Tornabón (1994). de Beatriz del Monte. de Ricardo Llovo e Francisco Carcallás. Vete. un dos máis prolíficos curtametraxistas galegos quen. de Ángel de la Cruz. así mesmo. Antares e a EISV. ¿De dónde llamas? (1996). Galivisión. A primeira faino con ¡Aproba! (1995). Naquel momento. que posteriormente se pasaría a 35 mm. coa sinatura dun convenio co Concello da Coruña que posibilitou a realización dunha serie de curtametraxes entre 1994 e 1997 nas que a cidade tiña que ser protagonista. de Chema Gagino e The end (1996). un realizador que iniciou a súa actividade cinematográfica no seo do grupo Tornabón. de Carlos Alberto Alonso. deu como resultado tres curtametraxes: Grande de Cuba (1996).. dirixida por Cora Peña e producida por Odi Media. Coop. Atlántico Express (1993). Recuerdos de un amante neurótico (1996). en 1994 a Escola de Imaxe e Son da Coruña lograba superar a súa principal limitación. de Cheché Carmona. A Coruña imposible (1995). que facilitou unha boa parte das infraestruturas e coordinou as producións. de Alber Ponte.

tanto no eido nacional coma internacional. que foi a gran triunfadora dos premios Agapi 2000 70 No ano 2002. Esta curta. Estes podían solicitar o uso de equipos de vídeo dixital para os seus proxectos. de Beatriz del Monte. O Consorcio Audiovisual de Galicia considera conveniente arbitrar unha vía que permita a promoción das curtametraxes cinematográficas de ficción e animación mediante a concesión de axudas á promoción e divulgación. El barbero ciego (2002). un filme que conta cun guión de Anxos Sumai e de Tonhito de Poi. de Alex Sampayo.000 euros aproximadamente. dirixida por Fran Estévez e producida por Producciones Hipotálamo e Producciones Vigo. unha resposta escrito-audiovisual a dúas presentacións dos realizadores: a instrumentalización do retrato e a adaptación do ensaio homónimo do situacionista francés Guy Debord. de Ánxel Nine. La petición de mano. de Os films da píntega. que adaptaron a obra homónima de Antón Chéjov a Galicia. Mellor dirección de fotografía. unha comedia producida por Licor Kafé Films. La buena caligrafía 74. O proxecto Curtas nace co obxectivo de promover e difundir anualmente. de Jesús Pérez Vázquez e María Xosé Costa Valiño. premio exit del público no Curt Ficcions 2003 e segundo premio á mellor curta nos premios Siroco 2003. logo do triunfo nas terras ourensás. o premio ao mellor actor (Luís Tosar) e premio especial ao director na IV Mostra Vila de Noia 2002. que ascenden a 180. de Alex Sampayo. Todavía una canción de amor (una historia de rock and roll). dentro e fóra de Galicia. e da participación na Sección Oficial de Curtametraxes da XLVI Semana Internacional de Cine de Valladolid (Seminci 2001). estreouse a curta de Arturo Calvo. que puxo en marcha a Consellería de Cultura. Esta curta logrou o premio ao mellor actor ex aequo e mención guión na VI Mostra de Curtmetratges Mataró 2002. foi galardoada co premio á mellor curta polo xurado dos premios Mestre Mateo 2003. que conta no seu cadro protagonista con Luis Tosar. de Daniel de la Torre. Filmanova) foi rodada en alta definición e dirixida por David e Tristán Ulloa. baixo a produción de Vaca Films. Toxic percebe. Tras triunfar no Festival de Noia. de Sergio Vázquez. Despertar en París. 70 Mellor curta. Tiempos de espera . realizáronse un total de seis curtametraxes na comunidade galega dentro do Programa Facendo Cine en Galicia. Ya. constitúe unha pequena homenaxe a Marilyn e ao cine clásico dos anos cincuenta en forma de drama romántico. Alberto Tomé e Mario Roldán. de Alex Sampayo. A curta gañou o premio do público no IX Festival de Cine Independente de Ourense. ademais do premio á mellor interpretación masculina no Festival de Cine de Alcalá de Henares (Alcine 31) para Santi Prego. O doce. Comunicación e Turismo da Xunta de Galicia para a promoción da actividade cinematográfica entre os novos produtores galegos de entre 18 e 35 anos. O dedo. Hipotálamo (2002) é a primeira curtametraxe de Fran Estévez. Premio The Crypts á mellor curta fantástica e terror no XXVIII Festival Internacional Filmets de Barcelona 2002. a Consellería de Cultura elixiu seis proxectos: En qué consiste la vida. Ciclo (2002. 75 73 . Fran Grela. O derradeiro grolo e Minas . As louras prefírenos cabaleiros (2003). Un berro no silencio. Mellor dirección artística e Mellor montaxe. En xuño do 2003. a produción de curtametraxes galegas. 72 73 74 75 89 . Entre todos eles. La sociedad del espectáculo (2004). onde conseguiu os premios do público e á mellor actriz. a EISV e Area Master e dirixida por Xavier Jácome e Martín Fiallega. e O partido. que tiñan que ser realizados 71 integramente en Galicia . que foi protgonizado por María Esteve e Miguel de Lira. das curtametraxes cinematográficas realizadas no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia. protagonizárona Luís Tosar e Luís Zahera72. 71 Presentáronse un total de 25 solicitudes para optar ás axudas do exercicio 2002 do programa. Mellor guión. Lobos. de Denis Horro e José Antonio Moure. Di algo foi dirixida por Luís Deltell e producida por Lorelei Produccións. Á colleita de curtas de 2004 corresponden Metamorfosis 76. Do mesmo ano son Ipso facto. de Alicia Conhas para a EISV. de Anxo Fernández.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA en inglés subtitulado ao castelán e O río ten mans (2000). de María Isabel Bilbao e Diana Araújo. Tartaruga. dirixida por Alber Ponte.

A canción de Femerlín. 78 Escritores como Manolo Rivas. Feli Manzano ou Pepo Suevos. Fely Manzano e Matilde Blanco. coa colaboración de Coren77. unha ficción realizada polos alumnos da Escola de Imaxe e Son de Vigo. que explota ó máximo as posibilidades do formato anamórfico. está preparando a súa próxima curta. que por primeira vez chega a Galicia. Séchu Sende. de Pachi Baranda e Manuel Nanín. que tivo o seu punto de partida en Barcelona hai oito anos. Dúas iniciativas destacan na difusión das curtametraxes galegas: Cortosionismo: todo cabe nunha curta. Sampayo e Pekas) O trasto (Rafael Calvo) As loiras os prefiren cabaleiros (A. actores. dirixida por Simón Casal de Miguel. Suso de Toro. Máxima pena é o proxecto de primeira curtametraxe en formato CinemaScope de IB Cinema.P. rodada no barrio de Caranza en Ferrol. entre outras profesións do sector.de Mr Misto Films protagonizada por Isabel Blanco. Conde e V. é o único especialista en efectos especiais de Galicia. un proxecto audiovisual que ofrece 25 curtametraxes que fai un percorrido moi crítico polo país de cara 78 ás eleccións autonómicas de 2005 e que está promovida por Burla Negra e A Fraga Maldita . . directores. e Margarita Ledo. Guionistas. para o que terá que contar de novo coa produtora catalá Grup Cinema Art&CECC. os actores e actrices Mabel Rivera. Sampaio) Lobos (Dani de la Torre) Máxima pena (Juanjo Gimenez ) Rosas (J L. un traballo no que participarán Celso Bugallo. O fenés Carlos Alberto Alonso. Márquez & M. que estreou en 2002 As Muxicas. de Luque Mathews. Tras un longo camiño. no que interviñeron varios vehículos nun despregue sen pecedentes no sector da curtametraxe nacional. ademais de novos actores da escena galega. sombras e papas de arroz (T. Curiá) Di algo (Luis Deltell) Bobo Furcia (A. 77 Os efectos especiais correrán a cargo do profesor Ricardo Spencer que. Outro día máis.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Xa en 2005 estreouse Como foi o conto. hoxe por hoxe. Sampayo) Los Crebinsky (Enrique Otero) Trofeo (Emilio José Alvarez) Fonte: Elaboración propia. os cines Os Rosales da Coruña proxectaron unha vintena de curtametraxes na oitava edición de Curt Ficcions Helmo Cineplex. e traballou en boa parte das producións galegas dos últimos anos. e Galiza. de Producciones Hipotálamo. dirixido polo experto realizador catalán Juanjo Gimenez. Luís Tosar ou Miguel de Lira. que levou á Coruña a proxección dunha vintena de traballos e a primeira sesión de ON&OFF Rede de curtas. no 2005 Curt Ficcions levou a súa terceira edición a Madrid e 76 Para a rodaxe de Mártires contouse cun guindaste especialmente concebido para o seu uso audiovisual. Mártires. Durante unha semana. Rosas . proxecto conxunto entre Mr.Fuentes) 2004 Catálogo Minotaurimaquia (J. Tamén son de 2005 Chicken Gun: con pollos y a lo loco. Curtametraxes seleccionadas no programa Curtas do Consorcio Audiovisual de Galicia 2005 Catálogo Redondeo (Alex Sampaio ) La buena caligrafía (A. Ricardo Llovo ou Xosé Zapata como realizadores forman parte deste proxecto. O mesmo ano viron a luz unha 76 curta de Lorelei Producciones La teoría del espejo (2004). dirixido e producido por Alberte Pagán. actrices e realizadores. co que se rodaron determinadas secuencias de acción. Panta Rei (todo flue). Curiá) Taxia (David Robles) Ciclo (David e Tristán Ulloa) Catálogo I A escola das areas (T. Etcheverry) Minas (Dani de la Torre) La valiente (Isabel Ayguavives) A teoría do espello (Pedro Corredoira Alonso) Notamotof (Rubén Coca) 2003 Catálogo II A Subela (Luis Avilés) Meigallos. Rosa Aneiros. Misto Films e Fundación AISGE. Belladona. que leva por título Contosionismo: todo cabe nunha curta. de Xosé Zapata para IB Cinema . traballaron para ofrecer Hai que botalos. Conde e V.

E. Por outra parte.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA aterrou en dúas novas cidades. Posteriormente. Para que non me esquezas ou Heroína. desenvolve unha actividade cinematográfica ininterrumpida. Os Luns ao Sol. Constituída formalmente en 1990. situándose o 51 % restante en mans dos socios tradicionais. 3. un proxecto conxunto entre Mr. ata 80 consolidar un catálogo que a sitúa nunha posición de primeira orde no estado . a sede da Sociedade de Xestión de Artistas e Intérpretes acolleu en Compostela a sesión inaugural de On&Off Rede de curtas. Dentro do plan de promoción da curtametraxe. Misto Films e a Fundación AISGE. Galicia fai a súa contribución á produción cinematográfica española a traveso de unha serie de compañías produtoras de distinto tamaño. 81 91 . como son a distribuidora de video e DVD Cameo. Algunhas das súas principais producións de Continental son Fisterra. Curt Ficcions Yelmo Cineplex quixo darlle un impulso definitivo á presenza da curta antes da proxección dunha película nas pantallas de cine. cun volume de produción que crece cos anos e potenciando os seus departamentos de desenvolvemento e marketing.F. Neste período de tempo. segundo un informe do Observatorio Europeo do Audiovisual. Galicia inscríbese de cheo no cinema europeo. pasa a denominarse Filmanova. a entidade financeira Caixanova súmase ao conxunto de accionistas da compañía cun 20% do capital social e. Sei quen es. Durante o 2003.F. Continental. 24 mais que no 2003. ten lugar a rodaxe da primeira longametraxe que lle dará nome á futura empresa.3 A importancia económica da produción cinematográfica Na actualidade pódense establecer catro grandes bloques de produción cinematrográfica no mundo. onde termina o mundo. produción e realización de televisión e cinema. Trece badaladas. unha cifra que supón un incremento de 25 filmes (+3%). o sector español mostrou un positivo dinamismo cun total de 92 filmes integramente nacionais. A empresa foi fundada en novembro de 1999 por Antón Reixa. cando aparecen as primeiras producións no audiovisual galego. A historia de Continental Producciones remóntase a 1982. Vitoria e A Coruña79. Estes inversores contan co 49 % do capital social. Durante aquela década sucédense fundamentalmente traballos de videocreación. que foron xurdindo a partir dos anos 80 do pasado século. dende 2003. para dar a coñecer o mundo das curtametraxes a través de citas de carácter mensual. así como as sociedades Gescaixa Galicia (a través do seu fondo Invercaixa Galicia FCR) e Xesgalicia (a través do seu fondoEmprende) . o cinema indio (para autoconsumo exclusivamente.. respecto dos 727 que se produciron en 2002. dirixida por Xavier Villaverde. A Vida que che espera. o cinema europeo (necesariamente transnacional) e o cinema latinoamericano (moi incipiente e que se trata de abrir camiño entre Europa e o mercado latino estadounidense). baixo a marca Xavier Villaverde Asociados. xa en 1989. Beatriz del Monte e Xosé Morais co nome de Filmanova. Esta misma fonte estima que en 2004 producíronse ó redor de 764 películas longas entre os 25 estados. videoclips e publicidade.1. Filmanova é un grupo audiovisual centrado na creación. así como o Consorcio de Exportación de Cine Español e Iberoamericano Latido. Continental abríu novas liñas de negocio que lle permiten participar activamente nas distintas ventanas de explotación. Para levalo adiante. En particular. algo só posible pola gran cantidade de poboación de India). o Consorcio Audiovisual de Galicia asinaba a mediados do 2005 un convenio con Yelmo Cineplex para que se poidan ver na gran pantalla os traballos que forman parte do catálogo Curtas 04. o ano 2002 Continental realiza unha ampliación de capital a partir da que conta no seu accionariado cos máis sólidos inversores financieros galegos: os grupos Rosp Corunna e R. En 2001. 80 Ademáis. estructura e plantexamento empresarial. producíronse nos 25 países da Unión Europea 752 longametraxes. a empresa 79 81 Na edición deste ano 2005. non estritamente nacionais: o cinema americano (hexemónico e que admite marxinalmente no seu seo as propostas do cinema independente que só acadan recoñecemento en Europa).

O lapis do carpinteiro e a curta Ciclo) e televisión (a serie de ficción Galicia Express. Telespan 2000. 82 Ben situada no ranking de taquilla. non obstante. distribución e arquivo. Iníciase no mundo da produción cinematográfica como produtora das curtametraxes La calle del general Aleson e O Trasto. En preparación. La leyenda de la doncella ou Cuando el mundo se acabe. Secuestrados en Xeorxia ou os documentais 4 puntos cardinais e Santa Liberdade). a longametraxe de animación Linko Killer Machine. Tamén realizaron unha mediametraxe. Tres no Camiño. Entre as súas fitas máis recentes figuran Érase outra vez. O ano da carracha ou Mar adentro e realizou investimentos financeiros en proxectos a punto de estrear. Entre as súas principais producións figuran a longametraxe O agasallo de Silvia. Filmanova Invest conta co asesoramento de analistas financeiros internacionáis para o desenvolvemento desta operación. C. que ocupar 700 m . A operación mais recente de Filmanova Invest foi a coproducción da longametraxe Camarón. . unha película de animación baseada nos personaxes creados polo debuxante Xaquín Marín. participou en filmes xa en explotación como Lena. de José García Hernández. baixo a dirección de Juan Pablo Etcheverry. ou a coprodución con Alemaña Galatasaray-Depor. que forma parte dunha triloxía pendente de remate e que inclúe Días de voda e a aínda non estreada O desenlace. ambos con ampla traxectoria na produción de curtametraxes. Alex y yo e Dous. Días de fútbol ou Torremolinos 73. tanto dos seus socios coma alleos. creada para investir en proxectos cinematográficos nacionais ou internacionais. incorporouse como accionista a Filmanova Invest na última ampliación de capital que levou a cabo na primeira metade de 2004 esta sociedade. Estes once novos socios súmanse á produtora galega Filmanova. a primeira película Dogma do cinema español.B. que foron os fundadores do proxecto. Descongélate. Formato constituíuse como produtora en marzo de 1989. O proxecto de produción máis importante é. soy yo. un filme rodado en sistema de alta definición. Descongélate.000 espectadores. xa que foi fundada en 1985 por Juan Pinzás e Pilar Sueiro. Cinema (previamente Servicios Audiovisuales Ignacio Benedeti S.) é a única empresa galega dedicada ao cinema en todas as súas vertentes: produción. De momento. ademais dalgunhas producións para televisión (A memoria cotiá. Algunhas das longametraxes no seu haber son La gran comedia. a compañía produciu. Caixanova e Galeban 21 Comercial (Banco Gallego). Tras a rodaxe de varias TV movies. Lauburu e Malfeito. o proxecto estrela é. Borja Pena e Alex Castro. como Sara. Di algo. a súa participación na longametraxe O agasallo de Silvia. El trasto. dirixido por Xosé Zapata. Para esta rodaxe efecturon unha 2 ampliación das súas instalacións. exhibición. Si lo sé no vengo. A empresa coproduciu a longametraxe Divertimento (2000). te seguiré amando. 82 como as coproducións con Arxentina Cama adentro. Igualmente.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO desenvolveu xa varias producións de cinema (as longametraxes Lena. Delta e Sincopado. El juego de los mensajes invisibles. acomete en solitario a produción do documental Lobos Acosados. O lapis do carpinteiro. creada a comezos do ano 2001 e que conta co aval da experiencia de anos de traballo noutras compañías dos seus socios fundadores: Xosé Zapata. Atlántico Films é unha produtora de cine veteranas en Galicia. de Juan Taratuto . que estuda o afundimento de submarinos alemáns nas costas galegas durante a II Guerra Mundial. Godspeed (2003) e varias curtametraxes como Sabes que te quiero. sen dúbida. e as curtas Toda clase de pieles. a curtametraxe de animación Minotaurmaquia: Pablo en el laberinto. de Hannes Stöhr. a tv movie. La verdad sino miento. Lorelei Producciones é unha compañía centrada no mundo cinematográfico. Amaneceres ou Régimen abierto). e No sos vos. dirixida por Dionisio Pérez. entre outros traballos. Dende os comezos apostouse por combinar a mellor calidade de imaxe. a impulsora de éxitos de cine español como Al otro lado de la cama. acadou en dous semanas 100. I. A Saúde. cun alto valor engadido creativo e artístico. de Jorge Gaggero.

A Televisión de Galicia ven colaborando na produción de novas longametraxes galegas e numerosas TV movies. Camiño de Santiago. ambas estrenaranse no outono do 2005. Galicia e Arxentina. O misterio Galíndez. a cadea participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero. en colaboración con produtoras galegas e televisións e empresas audiovisuais do resto de España. Dos 18 títulos nos que participou Antena 3 en 2004. Italia e Alemaña. Entre as súas producións cabe destacar a curtametraxe Las rubias los prefieren caballeros (2003). 2003 e 2004 algunhas películas do talle de Trece badaladas. Antena 3 investiu 23 millóns de euros durante 2004 na coprodución e compra de dereitos de películas e TV-movies españolas e europeas.000 euros para o ano 2005. unha coprodución europea que se rodará en outubro próximo e na que participan. Zenit Televisión.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vaca Filmes é unha produtora cinematogáfica recente. convocando representantes do Estado español e das comunidades autónomas historicamente ligadas a Arxentina. O lapis do carpinteiro. por parte española. ICC e Gestmusic Endemol. Dende que comenzou a súa andaina. A iniciativa toma o seu nome do proxecto que hai dous anos puxo en marcha o INCAA. Tres en el camino ou A promesa (todas eles do 2004). en cumprimento da denominada Lei do 5%. para chegar a acordos de coprodución cinematográfica. que nace co obxectivo de impulsar as coproducións cinematográficas nas que participen empresas de Cataluña. Pola súa parte. o Instituto Catalán das Industrias Culturais (ICIC) e o Consorcio Audiovisual de Galicia. xunto á canle privada. Días de voda e Os luns ó sol (todas de 2002). require que os proxectos conten con participación de empresas dos tres territorios que o asinaron: Cataluña. unha especialización coa que aspira a competir no mercado internacional. e vinculadas a ésta. e outras compañías e televisións de Francia. unha coproducción internacional de sete millóns de euros dirixida por Clive Gordon. entre as que figuran as películas con participación galega Un rey en La Habana ou Seres queridos e o de animación P3K Pinocho 3000. dirixida por Isidro Ortiz e Cargo. A recentemente desaparecida Fenda Films centraba a súa actividade na produción de longametraxes (35 mm) para a distribución cinematográfica e o mercado televisivo. O Fondo Raíces. ao que se pretende que se vaian incorporando outras comunidades autónomas españolas. Galicia e Arxentina. constituíronse Vici Produccións e Vimbio Filmes. En fase de postproducción encóntranse as longametraxes Somme. No marco da Semana de Cine Arxentino en Galicia subscribiuse en Santiago de Compostela o Fondo Raíces. Posteriormente. A participación nestas novas producións enmárcase na política de apoio ao audiovisual galego desenvolvido pola canle pública ao longo dos últimos anos. traballa con xóvenes directores e guionistas galegos provintes das curtametraxes. e que centra o seu esforzo no desenvolvemento de cine enmarcado no xénero fantástico e de terror. O ano da carracha. O dito fondo. A TVG ven colaborando na produción de longametraxes galegas… 93 . co propósito de lle dar continuidade á actividade cinematográfica en Galicia. implica ao Instituto Nacional de Cine e Artes Audiovisuais de Arxentina (INCAA). en 12 fíxoo baixo a fórmula de adquisición de dereitos de emisión. a TVG coproduciu durante 2002. Ilegal ou O agasallo de Silvia (ambos do 2003) ou Un bosque de música. creada no ano 2003. baixo a dirección de Manuel Castelao. Polo que respecta a longametraxes. Adai Films foi fundada en 1994 por Ricardo García Arroyo e Xosé Xoan Cabanas Cao. el origen. e ten previsto destinar no 2005 uns 33 millóns de euros a este concepto. participando en proxectos propios ou en colaboración con outras produtoras españolas ou estranxeiras. que está dotado con 450.

P. Misión Cleopatra. No panorama distribuidor existen. seguidos dos franceses e dos alemáns. a partida máis modesta é sempre a que se destina a plans de promoción. cuxo obxectivo é realizar unha análise en profundidade das dificultades que sempre experimentaron as películas continentais para traspasar as fronteiras do seu país de orixe. B. En canto á distribución de filmes españois. Para máis inri. Vértigo.I. mentres as multinacionais poden manter sucursais dentro dun territorio.0% no Reino Unido e Irlanda.3% en Luxemburgo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. son ⎯tamén⎯ os grandes estudios os propietarios de numerosos multicines abertos en centros comerciais. Este mecanismo é o que a fin de contas dificulta a chegada aos cines de películas que non sexan distribuídas masivamente por estas empresas.2% en Francia. o modelo máis implantado é o dos subdistribuidores.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE Media Salles presentou un informe sobre a circulación dos filmes europeos no noso continente durante 2002. Un recente estudio realizado polo ICAA demostra que.) e. xeralmente. As multinacionais de distribución audiovisual aplican o mesmo modelo en tódolos países europeos 83 84 Astérix y Obélix. Muere otro día e About a Boy Gosford Park.5% en Italia. tres obtiveron máis de 10 millóns de espectadores ao longo e 83 84 ancho de Europa . no segundo. que traballa a través da empresa Tripictures. Amelie e Resident Evil . NewLine. por un lado. Columbia. Por outra banda están as distribuidoras promovidas en cada país cun ámbito de acción restrinxido aos seus mercados: Filmax-Sogedasa. se produce en círculos periféricos. mantendo unha delegación propia con sucursais repartidas polo territorio. Outros cinco venderon entre 5 e 10 millóns de entradas . nos últimos tempos. dentro dos orzamentos nos que as produtoras se desenvolven para a realización de filmes. que se establecen como empresarios autónomos nas zonas periféricas. 8 Femmes. polo que as producións que se proxectan nesas salas se limitan ao catálogo do estudio correspondente. ao problema da distribución súmaselle o da promoción. e no galego. curtametraxes ou documentais. ou de acordo cunha repartición por rexións ou zonas. en 2002 conseguíronse porcentaxes de espectadores relativamente altas: 24.9% en Dinamarca. 10. entre os filmes europeos máis vistos en Europa en 2002. entre outras. en particular. Deles. que. e 10. negociando a representación dos seus produtos con algún distribuidor independente. (consorcio que comercializa os filmes de Universal. Pero con estas empresas coexiste outro tipo de distribuidor que opera en ámbitos xeográficos máis restrinxidos. De feito. o informe resalta unha alta concentración de espectadores europeos en torno a un puñado de títulos. A isto engádeselle o feito de que. segue o mesmo modelo que aplican a calquera país europeo occidental: o seu control poden exercelo directamente. Alta Films. grandes distribuidoras que traballan en todo o territorio español. 10. Metro Goldwin Mayer e DreamWork. É interesante sinalar que nalgúns casos estas coproducións obtiveron máis da metade dos seus espectadores nos países socios. Tripictures. Buenavista ou U. Hable con ella. No primeiro dos casos estarían Warner. en xeral. Hipano Fox. O informe tamén apunta que as coproducións xogan un papel esencial. dentro das que se poden diferenciar as filiais de distribuidoras ou estudios norteamericanos e as distribuidoras de orixe nacional. Os filmes europeos máis amplamente distribuídos en Europa son os británicos. Iberoamericana e C. Éste adquírelles as películas ás grandes distribuidoras a cambio dunha porcentaxe sobre a súa posterior explotación. Así. ou indirectamente. En 2002. Por exemplo. Planeta. ademais de recoller en España as marcas locais Araba. oito filmes concitaron fundamentalmente a atención do público. os oito primeiros eran coproducións. 21. Aurum e Lauren. A actividade das multinacionais de distribución audiovisual no mercado español.

De feito incrementouse nun 6. equipararse ás promocións norteamericanas. Se en 1935 existían 14 empresas distribuidoras en Galicia. que cada vez lle concede maior importancia á estratexia EE. segundo recolle na súa comunicación no II 85 Congreso Galego Audiovisual Lorena Rodríguez . contraproducente para a conta de resultados das nosas produtoras cinematográficas.000 euros. finalmente.UU. á parte de darlle saída aos filmes galegos no propio territorio. No ano 2003 estreáronse 106 películas españolas (un 13. da segmentación do mercado e do posicionamento do filme. o Consorcio Audiovisual de Galicia tamén considerou oportuno establecer accións de promoción exterior do produto audiovisual galego e ademais destinou 60. A Consellería de Cultura convocou subvencións para apoiar á comercialización das producións 85 Os resultados que se obterán dependerán da selección de historias. está o chamado drama das copias: as multinacionais da distribución que. A ausencia dunha estratexia de venda e promoción na maior parte das producións é un mal que significa a inexistencia pública e mediática da produción audiovisual galega e o seu descoñecemento polo público en xeral. Co paso dos anos confírmase a crecente centralización desta actividade maioritariamente desde Madrid. polas 23 do ano anterior. na medida do posible. os poña en circulación no resto do territorio español e a nivel internacional. concede cada vez máis importancia a promoción das producións de promoción das producións. con unha dotación de 180. da presenza en festivais e mercados. á inversa da práctica habitual de Hollywood. En marzo de 2004. o obxectivo das axudas é intentar equilibrar a presenza na rede das producións galegas. investigador e divulgador cinematográfico Miguel Anxo Fernández. do público obxectivo. A Consellería de Cultura. ata acadar as 45. CD. deciden apostar por producións alleas ao mercado estadounidense castigan doutra forma os pequenos produtores. etc. En palabras do crítico. elenco de actores e directores.ROM. subvencións para apoiar a comercialización de produtos audiovisuais e a presenza nos mercados de obras orixinalmente producidas en lingua galega. por vez primeira. 26 desas películas comercializáronse con máis de 300 copias (3 con máis de 500).000 euros a potenciar a promoción audiovisual en Internet dentro do seu plan de actividades para 2005. en Vigo: Baño Films e Suso Zinea. 95 .882. segundo o Ministerio de Cultura. Esta ocultación leva a unha falta de interese entre os potenciais espectadores. da campaña de comunicación. do aproveitamento das axudas institucionais e da porcentaxe de presuposto destinado á promoción. A tendencia a seguir márcaa novamente o mercado estadounidense. O lanzamento dunha longametraxe cinematográfica e o seu funcionamento posterior no mercado vén determinado en gran medida polas actividades de mercadotecnia que se leven a cabo durante o ciclo de vida mesmo. a distribución é se cadra o sector máis inmobilista e involutivo de cantos conforman o audiovisual galego desde unha perspectiva histórica. no 2005 só sobreviven dúas desas operadoras. Por último. para que poidan.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mercadotecnia e comunicación. adquirindo especial relevancia nos últimos tempos as novas tecnoloxías e os novos soportes (sitios web. A tendencia en canto ao volume de copias para a súa explotación nas salas segue en aumento no Estado español. coa distribución dun escaso número de copias nos cines. Segundo o Consorcio. segundo os datos recollidos dun informe do ICAA.).7% máis). Comunicación Social e Turismo convocou en 2003. e-card. e a escasa vontade empresarial de constituír unha compañía distribuidora galega que.2% durante 2003.1% menos que o ano anterior) e importáronse 419 producións estranxeiras (un 1.

así como da distribución para todo o Estado doutras producións independentes. a empresa pechou os almacéns cos que contaba en Vigo.L. Ignacio Benedetti Cinema desenvolve o potencial de exportación do audiovisual galego mediante a súa distribuidora Gallaecia Cinema.B. S. Suso Zinea comezou a operar no ano 1995 coa distribución cinematográfica como actividade fundamental. S. Filmax. Malia as limitacións que lle veñen dadas pola súa condición de subdistribuidor e de carecer de calquera estímulo institucional. Suárez Bolado José María Arévalo José Pazos García Luís Caramés López Campanioni Alberto Balgoma Romay 1989 2001 Rogelio Tourón Alberto Balgoma Emilio Baños Secundino Otero Baños Films.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia Moitos dos problemas que sofren os produtores independentes ou os autores noveis en Galicia poden ter a súa raíz na falla dun distribuidor que posibilite o acceso da súa película ás pantallas tanto da nosa comunidade como de fóra dela. 3 empresas en Galicia se dedican maioritariamente a distribución cinematográfica 3.2. Suso Zinea. I. á marxe das cidades. conta cun arquivo cinematográfico composto por máis de tres mil títulos en pasos de 35 e 16 mm. Recientemente. Mercado 1935 Atlantic Films Filmófono Román González Hispano Foxfilms A Coruña José Ledo MGM Ibérica José Miguel Montero Paramount Films G. distribúe materiais de Alta Films. Gómez Ontaño Rogelio Tourón M. Das outras. distribuidor con sede en Vigo. e facturaron no exercicio 2003 un montante de 1. Por outro lado. Baños Films. Velaquí a relación das distribuidoras cinematográficas coas que teñen que negociar as produtoras galegas para que as súas películas cheguen ao público: 86 Dalgunhas destas películas conta coa posesión plena dos seus dereitos audiovisuais en formato de 16 mm para toda a Unión Europea. Ademais distribúe de forma exclusiva para o mercado europeo toda unha serie de títulos en formato cinematográfico.07 millóns de euros. Emilio Baños conta nos seus catálogos cunha elevada porcentaxe das longametraxes feitas en Galicia. Pereira Nouche Ufilms (Ulargui Films) Salvador Avendaño Vigo Espectáculos Celta F.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución histórica das distribuidoras de cine en Galicia. Cinema tramita os dereitos de exhibición pública non comercial cos propietarios do copyright. As empresas ubicadas en Galicia e dedicadas de forma maioritaria á distribución cinematográfia que figuran no Rexistro Mercantil son 3. Vértigo ou TriPictures e subdistribúe HispanoFox e Buenavista. . Na actualidade encárgase da subdistribución para o norte e noroeste do material de Warner Sogefilms en circuítos periféricos. considerado polas principais 86 filmotecas como o máis importante de Europa consagrado a cartoons . Monroy Arizamendi Fonte: Miguel Anxo Fernández 1979 G.L. con tan só 7 empregados. así como das rodadas en localizacións galegas.

Buenavista International Spain. Super RTL adquiriu os dereitos de TV en aberto. e Disney Channel Alemaña. como é o caso de Belas dormentes. de Off Films. La Moños (1996). licensing e publishing. no ámbito internacional. de Sun Lúa. de Vía Láctea Films. Iugoslavia. Grupo Pi distribúe a longametraxe de Vía Láctea Films. Escandinavia e Chile. existen algúns casos no panorama cinematográfico galego nos que a propia produtora se tivo que encargar da distribución do filme. a cinta foi vendida xa para cine en Benelux. Desde a súa estrea en España en 2001. Ademais. Pero foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fóra do mercado español. I. Tirano banderas (1993). segundo di Miguel Anxo Fernández. Italia. La ley de la frontera (1995). Isto non fai máis que poñer de manifesto. a distribuidora dos estudios TouchStone. Francia. Marrocos. El misterio Galíndez (2002). Descongélate (2003) ou Mar adentro (2004). O problema na comercialización do cinema galego é que se apoia. E. Lena (2001). o que garantiu 97 . A multinacional Warner Sogefilms A. La leyenda de la doncella (1994). A promesa (2004). e xa se comercializaron os dereitos televisivos para os territorios anteriores. DreamWorks e Paramount. Sei quen es (1999). foi a encargada da distribución de O bosque animado (2002) ou O soño dunha noite de San Xoan (2005). Dáme algo (1997). en gran parte. Hollywood. Ademais destes anteriores. P3K Pinocho 3000. así como para Eslovaquia. e a pesar da competencia doutras producións de animación de factura norteamericana. Divertimento (2000). onde termina o mundo (1999). Os luns ó sol (2002). distribuíu tamén algunha das producións galegas con maior recoñecemento de crítica e público. Frontera sur (1998). é a máis poderosa das distribuidoras e contaba. Pero o acordo con Icon Films inclúe tamén os dereitos mundiais de TV. unha versión futurista do conto de Pinocho. unha crecente incapacidade para estrear con autonomía e non en función dos ocos deixados polas producións norteamericanas. En case todos estes países xa foi estreada con bos resultados de público. xunto a empresas de Francia e Canadá. en pequenas produtoras que moitas veces non chegan aos grandes circuítos de exhibición e quedan fóra das posibilidades de distribución. Miramax e Disney. A noiva da medianoite (1997) e Canícula (2002). Pola súa parte. co que os seus traballos son moito menos comerciais e alcanzan menor Foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fora do mercado español divulgación. Dygra Films e a produtora e distribuidora Icon Productions chegaron a un acordo no que esta comercializa todos os dereitos de distribución da película de animación O Bosque Animado. Portugal. como é o caso de Fisterra. os de televisión de pago. pola súa banda. Alta Films tamén se encargou dalgunhas creacións de produtoras galegas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA United International Pictures (UIP). excepto en España. ata hai poucos anos. o consorcio que comercializa as películas de Universal. Columbia Tri-Star Films de España. os filmes de animación creados por Dygra Films. toda unha vida (2002). A vida que che espera (2004) ou Heroína (2005). Ilegal. que foi dirixida por Daniel Robichaud e coproducida pola compañía española Filmax Animation. Latinoamérica e Alemaña. Machín. cunha delegación na Coruña. O lapis do carpinteiro. o acordo inclúe os dereitos de distribución da nova serie que Dygra Films está realizando actualmente. foi lanzada ao mercado con 250 copias. Blanca Madison de Vici Producciones ou Un bosque de música. O alquimista impaciente (2002). Foi a que puxo en circulación películas como Continental (1989). encargouse de distribuír no mercado español longametraxes como El juego de los mensajes invisibles (1991). como Cuando vuelvas a mi lado ou A lengua das bolboretas (as dúas de 1999). Dáme lume. Rusia. Ademais. baseada na película orixinal de O Bosque Animado. Se buscan fullmontis (1999) ou Un rey en La Habana (2005).

Ademais. Exipto. onde o filme tamén será distribuido en salas de cine. Cando aínda non fora estreado. A presentación desta película no Cartoon Movie de Potsdam. e a distribuidora Movie Movie. grazas ás distribuidoras Mima Fleurent (Francia) e Xenix Films (Suíza). mentres se negocian acordos con outras empresas para a súa venda noutros territorios. Ademais. Gran Bretaña e Suecia. e a canle de TV de pago Pan Latinoamericana adquiriu os dereitos para a súa emisión en Latinoamérica. que finalmente se pechou con Sólida. México. mentres que Francia. Brasil ou Arxentina. que organizaron sesións de kinetógrafo –un . Holanda. O lapis do carpintero foi vendida a distintas distribuidoras que se encargarán da súa explotación tanto en salas como en vídeo e canles de televisión de México. Rusia. a través dun acordo coa distribuidora Scanbox Entertainment.. C. Bélxica e Holanda amosaron xa o seu interese por este filme e estanse estudando os termos dos respectivos acordos. A película de Xavier Bermúdez León e Olvido estreouse en Francia e Suíza a mediados de marzo de 2005. agás México e Brasil. a repercusión do filme de animación en 3D O soño dunha noite de San Xoan. Finlandia. que xa foi vendido en toda Latinoamérica. 3. o que permitiu a súa estrea en febreiro de 2005. de Venezuela. o MOMA de Nova York manifestou interese por estrear a curta neste importante museo neoiorquino en xuño de 2005. China. Nunha situación parecida atópase Gisaku. Bélxica. permitiu a venda da película a cinco novos países: Suecia. Uruguai e Paraguai. Uruguai e Chile. Arxentina. Chile. Neste sentido. Mondo TV adquiriu os dereitos de explotación para Italia e foi vendida tamén en Turquía e Ucraína. Pablo en el laberinto de Juan Pablo Etcheverry durante os anos 2005 e 2006 en Francia e Alemaña.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO a presenza da película nos principais festivais. A presenza de Ilegal dentro deste acordo implicou o seu desembarco no Mercado Internacional de Cine. Logo da súa exhibición en Cannes. e está ultimando esta en Italia e Alemaña. A distribuidora arxentina Artkino Pictures estreou no inverno de 2004 o filme Días de voda nas salas cinematográficas de Arxentina. Tamén se verá en Rusia. En Europa. onde o filme será estreado nas salas comerciais. en poucos días.A. Noruega. a produtora galega cerrou xa un acordo para a distribución de El espíritu del bosque en Rusia. non poido ser mellor. Tra-la presentación das primeiras imaxes de Cargo no Marché Du Film de Cannes 2005. o que eleva a 61 o número de territorios nos que se distribuirá. Israel. a exhibición nos cines do seu país. onde continúan as negociacións. onde tamén tivo unha excelente eco. Canal Arte adquiriu os dereitos de emisión de Minotauromaquia. entre os que se inclúen (á parte de España e Portugal) algúns tan importantes como Italia. pecháronse acordos de venta nos territorios de Portugal. Bélxica e Países Baixos. Italia. A estes países europeos hai que sumar os territorios de España. Islandia e Dinamarca. o equipo de vendas internacionais de Lumina Films pechase numerosos contratos ata alcanzar os 40 territorios que xa están comprometidos. e avanzáronse notablemente as negociacións co Reino Unido e Alemaña. que produciron a empresa galega Dygra Films e a portuguesa Appia Filmes. aínda que tardou en alcanzar un acordo para a distribución en España. A excelente acollida por parte dos asistentes ó Festival de Cannes na edición do 2004 provocou que. espertaron unha grande expectación os novos proxectos de Dygra Films presentados no Cartoon.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As primeiras proxeccións de imaxes animadas das que temos noticia en Galicia tiveron lugar na Coruña o 2 de setembro de 1896 por iniciativa dos empresarios Pedregal e Ramos.

Historia do Cine en Galicia. Embajadores en Budapesth [sic]. Coraceros franceses. como o Jofre en Ferrol ou o Principal en Santiago de Compostela. que ardería un ano despois. Xosé Rodríguez Seoane. Os exhibidores ambulantes e os que pretendían estabilizarse encheron de cine toda Galicia na primeira década do século. Logo proxectarían en Tui. Próximos xa os anos dez. Posibelmente se tratase do kinetógrafo de Prado (procedente de Asturias). Llegada de un tren. A Coruña. 37. en Galicia a nova modalidade do aluguer para exhibición. En 1911 o salón París coruñés comezou a promover. 99 . Vía Láctea Editorial. que proxectaba filmes do catálogo do pioneiro británico R. Antonio Sanchís ou Luis de la Puente. [El Diario de Pontevedra. e correu a cargo dos delegados portugueses da empresa As primeiras imaxes animadas foron iniciativa de Pedregal e Ramos no 1896 César Marques e Alexandre de Azevedo. as barracas das feiras serán punto de exhibición de películas. o primeiro gag da historia do cinema. xunto cos cafés e teatros. dende 1902. o Apolo. p. o cinematógrafo da Porta do Sol. concretamente durante o verán de 1897. e en Ferrol. pavillón estable que estivo aberto nos Cantóns preto de oito anos. 6. 5. certa sofisticación: levan organista ou pianista. probablemente. 2. Caballería española. Deste modo. Paul 87 Canto á primeira sesión do cinematógrafo Lumiére. 6. ademais de dous nomes míticos na exhibición e na produción dos primeiros anos do cinema en Galicia: a saga dos Barbajelata e Lino Pérez. cortes de tsares ou vistas de Niza. o New England. igual que o cinematógrafo Pinacho en Vigo. En 1905 abriu as portas do cinematógrafo Lino e. os dous levantados no ano 1899. En Vigo funcionaría tamén. W. en Castro de Paz (coord. A algúns. Programou sesións de seis a dez e tamén se valía dunha cámara Lumiére. operador. Unha das películas que se exhibiron foi a célebre Regador regado.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dos sistemas derivados do de Edison. En 1905 había trinta pavillóns en Galicia. Lino Pérez xa organizara exposicións en 1898 no Circo coruñés. 1996. ata ben entrado o século XX. Especúlase mesmo sobre a posibilidade de que Lino Pérez subministrase estas películas a outros exhibidores. 4. Batalla de nieve. L. 87 Vid. J. tiña xa a exclusiva na provincia da casa francesa Pathé. películas de 50 segundos de duración. e mesmo anos. as primeiras cintas para autoconsumo. 5. “A chegada do cine a Galicia e as primitivas fórmulas de exhibición (1896-1908)”. os pavillóns foron alcanzando. aos que habería que lles engadir un número indeterminado de barracóns.no Teatro-Circo coruñés. O cinematógrafo comezou a estabilizarse parcialmente en Galicia nalgunhas salas e pavillóns ambulantes. xa na primeira década do século XX. con mangueiras de rega. en alamedas e prazas. Manuel Ureba. Banquete curioso. Ferrol e Lugo. Este foi o caso do teatro Circo en Lugo. ou do pavillón Guignol en Vigo. Por outra banda. que servía indistintamente para rexistrar imaxes e para proxectalas. cabinas de ladrillo e outras medidas de seguridade. o que favorece a construción de locais estables. 3. Daniel Barreiro. había un descanso obrigado na escuridade. 19 de abril de 1897]. Tamén nestes anos. 88 O programa da primeira sesión pontevedresa foi o seguinte: Primera parte:1. inaugurando. procedentes de Lisboa e Porto. En 1906 inaugurouse o Victorious Graph en Vigo. prefabricados e instalados durante meses. Segunda parte: 1.). un pavillón no paseo de Méndez Núñez no que poder proxectar as súas filmacións. Una escena en Argel. Un jardinero sorprendido. 4. en Santiago de Compostela. Entre película e película. 3. pasan a facer proxeccións de películas en lugares estables. agrupadas en sesións de dez. sábese que tivo lugar no Teatro Liceo de Pontevedra o 17 de abril de 1897. malia algúns limitárense ás festas e á tempada estival. mentres o 88 encargado da proxección facía o cambio de cinta no aparato . Trabajos de campo. Castro de Paz. Co paso dos anos. algúns teatros. As sesións incluían todo tipo de materiais: chegadas de trens. Carreras en saco. a normativa sobre instalación deste tipo de locais endurécese. vendedor de entradas e ata o charlatán-explicador das películas. A Coruña. Bomberos en Londres. Duelo a muerte. que por eses anos podía considerarse máis ou menos estable. Teodora Sáenz. 2. a historia permitiulles ter nomes propios: Matías Sánchez. en menos de tres anos. o pioneiro José Sellier solicitoulle á corporación coruñesa o permiso para instalar.

percorreu a provincia de Ourense durante meses. os Royalty e Gran Cinema de Sada. o número de salas de exhibición cinematográfica experimentou un importante crecemento en Galicia. En Arxentina. Galicia contaba con cincuenta salas estables das cales aproximadamente a metade estaba baixo o control ou a influencia de Isaac Fraga. produtor. construído por Antonio Palacios no paseo da Ferradura compostelán. e proxectou en todas elas películas Pathé. xunto con algúns colaboradores. xa foran levantados algúns dos grandes cines-teatros de Galicia. país a onde emigrara con 18 anos. empresario. Fraga alugou tamén outras dúas salas na rúa Nova. mantivo vivo o imperio ata a súa morte en 1982. logo do seu regreso a Galicia en 1908. que funcionará ata 1914. descubriu o cinematógrafo e.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. con películas como Quo Vadis o Cabiria e seriais de moitos episodios como La llave maestra.3. logo na Guerra Civil a través da súa produtora Films Patria. . Tres anos antes comprara xa o Teatro Jofre en Ferrol.45 en 2003. en marzo de 1929 e. Nos anos setenta controlaba cincuenta locais dos 300 que funcionaban en Galicia e tiña un posto importante no sector español. aínda que de forma desigual en cada unha das provincias. En 1929. Fraga instalou en Compostela un gran cinema ambulante no que simultaneaba a exhibición de películas con variedades. segundo o anuario European Cinema Yearbook -2004 de Media Salles. como Ricardo Púente. que foi explicador. Esta tendencia é común a toda Europa.30 en 1993. comprou un proxector co cal. con cines na Coruña. En efecto. De feito. exhibidor e distribuidor ao longo de máis de setenta anos. e a lombos dun cabalo. Ourense e Vigo. Malia o número total de cines ir descendendo. Monforte.1 As salas de exhibición en Galicia Xa na actualidade. na súa maioría multisalas nos centros comerciais das principais cidades. Fraga dedicouse o resto da súa vida á exhibición . e o apoio de distribuidores como Emilio Baños. En 1922. En 1927. dato lixeiramente inferior á media española. coa estrea de El cantor de jazz no Tamberlick de Vigo. A mediados dos anos dez. En 1910 alugou o modernista pavillón Artístico. En 1909. o 31 de outubro de 2004 había 944 complexos con 8 ou máis pantallas. Nesa época. o Doré e o Quiosco Alfonso da Coruña ou o Renacemento de Ferrol. de obvia filiación ideolóxica (a cal lle deixou moi ben situado co triunfo da sublevación franquista). fronte aos 885 do ano anterior. España dispoñía de máis de 2. que confirma que os multiplexes e os cines dixitais se estenden por todos os países do vello continente. proxeccionista ambulante. a empresa Fraga declaraba cinco millóns de pesetas de capital social e vendía proxectores alemáns da marca Ertel-Werke.000 salas cinematográficas. Dende 1950 foi conseguindo a maioría do mercado En dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas galego. 3. como os García Barbón e o Tamberlick de Vigo. se ben a diferenza se acurta notablemente. a evolución da media de pantallas por cine non fai máis que confirmar a tendencia a desaparecer das antigas monosalas que son substituídas por modernos complexos multisala. neses dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas. a 3. Como consecuencia diso. dende a que impulsou a serie ¡Arriba España! La Reconquista de la Patria. Fraga é xa un empresario cinematográfico de gran relevancia que aposta pola exhibición das grandes superproducións italianas que tamén chega a distribuír. Pontevedra. Santiago de Compostela. Lugo. o que 89 Ben que realizou puntuais incursións no eido da produción: primeiro nos anos 20 coa serie España en África (composta de documentais de guerra a prol da causa africanista do exército español). das que 89 140 estaban en Galicia. concretamente durante o período 1993-2003. en 1888 nacera no Carballiño o que pode considerarse un dos galegos máis importantes da industria cinematográfica española: Isaac Fraga Penedo. a media de pantallas por cinema pasa neste período de 1. o salón Apolo e o Teatro Principal. e foi tamén pioneiro do cinema sonoro. Ferrol.

35% agás no ano 1999 no que se produce un retroceso que non se recupera ata o ano 2001.13 e 37. co 40.4%). co 10.3% dos cines). En 1994. o 36.9%. En termos de participación no total de pantallas en España.31% 3 a 5 pantallas 24. a provincia de Pontevedra mostra un maior peso non tocante ao número de cines. e Los Rosales. Pola súa banda. O descenso produciuse a custa da creación de cines con máis de seis pantallas. Así o número de pantallas en España creceu sempre a taxas superiores ás 101 . con 8 salas cada unha delas.33% pantallas (o 55. a situación cambiou enormemente. A teor da información achegada polo ICAA.13% complexos de máis de 5 1 pantalla 10. que supoñen un 47. respectivamente. con 13 pantallas.7% e en 2003 é do 10. a distribución provincial das salas de exhibición en Galicia pon de manifesto a importancia da Coruña neste como noutros aspectos da industria audiovisual.36% do total. 2003. Pontevedra e Lugo supoñen. o número de pantallas en multiplexes pasou de 9. Nos trinta países europeos nos que existen este tipo de centros. Ourense aglutina a menor porcentaxe de salas de cine en Galicia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón un crecemento do 6.71% respectivamente.7%. só A Coruña contaba no ano 2000 con un complexo cinematográfico con máis de 8 salas de exhibició: Los Rosales. case a metade das pantallas atopábanse en establecementos con una soa sala de proxección (o que significa o 80. máis da metade das salas de exhibición Distribución das pantallas de cine existentes en Galicia.88% 2 pantalla 9. estas porcentaxes son xa de 18. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17. No ano 2003. que supoñen un 55. comercial Galicia operativas están en en Máis de 8 pantallas 18. Polo tanto. e incrementouse a 8 a oferta de multicines con máis de 8 pantallas: é o caso de cine Box Plaza E en Vigo. Yelmo Cineplex Lugo. obsérvase unha lixeira perda de importancia debido ao maior crecemento rexistrado en España. e o 40% entre 6 e 8. En calquera caso. Así en 2003. Yelmo Cineplex Vigo e Multicines Galicia en Ferrol. con 12.3% dos cines). En 1994. Este descenso produciuse a custa da creación de cines con seis ou máis pantallas. Na actualidade. Ademais. Box Narón.519 a 10.93%. case a metade das pantallas atopábanse en cines unipantalla (o que significa o 80.7%. Box Pontevedra.160 no mesmo período. Box Ourense. aínda que ao longo dos últimos anos se fai menor con respecto ao resto das provincias.22% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia. con 13.22% das pantallas estaba en cines de máis de 8 pantallas. 6 a 8 pantallas 37. mentres que no extremo oposto se sitúa A Coruña. no ano 2001 o 7. o número de pantallas en Galicia traxectoria seguiu unha crecente durante os últimos anos.44%. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17.27% e o 12.44% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia. Afondando neste tema.

É o caso do Cine Vigo na cidade olívica. máis acentuada en España e Galicia que no total da Unión Europea e Estados Unidos. do Cine Riazor na Coruña ou dos multicines V e cine Fantasio en Vilagarcía. cine Victoria e teatro Malvar en Pontevedra. Isto ten un claro reflexo na evolución do número de pantallas no mundo. do cine Gónviz. senón que se produce unha diminución cuantitativa temporal da oferta de salas de exhibición. sen embargo. apréciase claramente en todos eles unha tendencia lixeiramente decrecente. con crecementos moi reducidos ⎯mesmo negativos en 1997– que tenden a achegarse ao crecemento cero. Con eles non só foron desaparecendo as vellas salas con grandes patios de butacas e unha única pantalla. Se se observa a evolución destes crecementos. De feito. foron pechando as súas portas ao público. 90 Á hora de facer esta comparación é importante considerar que as taxas de crecemento españolas son superiores ás da Unión Europea e mesmo ás dos Estados Unidos. o número de cines en Galicia descendeu de forma continuada durante os últimos anos. vese paliado coa progresiva 91 apertura de complexos cinematográficos en centros comerciais . do cine Capitol.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO galegas. . En poucos anos os cines históricos galegos. Cine Avenida e Cine Yago en Santiago de Compostela. de modo que do ano 1995 ata o ano 2003 desapareceron o 44% dos cines galegos. agás nos anos 1996 e 2001 nos que a os incrementos en Galicia superan amplamente aos españoles90. Ese retroceso. seguindo a tendencia xeral iniciada no resto do Estado.

É o encarecemento do chan a través dos impostos urbanos. Por ese mesmo motivo. como o chamado hábito sociolóxico de ir ao cine en vez de ir ver unha película en concreto: a audiencia diríxese aos multicines e. 1993-2004.02 2003 56 193 3. compran billete para outra sala. Os cines históricos foron pechando as súas portas ao público.84 1997 80 161 2. se non quedan entradas para a película que pretendía ver.44 2001 65 180 2. Pero ter unha monosala supón tamén ter outros inconvenientes que as fan menos atractivas. rendibles e interesantes que outros locais con varias salas/pantallas.01 1998 79 166 2. dáse tamén un terceiro factor que ten moito que ver co peche de grandes salas. 1993 Cines Pantallas Pantallas/cine 81 105 1. que se atopa en mans das multinacionais que negocian con grandes grupos de exhibición.10 1999 68 155 2.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En España a tendencia é dende 1999 claramente descendente.44 1996 82 151 1.63% 92.38% 173. Ademais. Cines e pantallas. 103 .39 1995 86 124 1. mentres na Unión Europea é a manterse en torno a un crecemento nulo.30 1994 87 121 1.54 2004/1993 -29. co que o espazo no que se crea un cine é cada vez máis caro e resulta complicado encher un escenario de trescentas butacas para sacar rendemento. en caso de abrir un pequeno cine.45 2004 57 202 3.77 2002 64 193 3. con moitas menos oscilacións que no caso de España ou de Galicia Salas de exhibición cinematográfica en Galicia.38% Fonte: Elaboración propia. A principal causa de desaparición das salas de cine está moi relacionada cos problemas da distribución. a partir dos datos do Boletín Informativo do ICAA e Anuario 2005 de SGAE. tan só son accesibles as películas de distribuidoras como Columbia e Tristar antes de catro meses dende a súa estrea noutros cines comerciais.28 2000 66 161 2.

Pola súa banda. nas localidades galegas de Narón. Pontevedra e Ourense). hoxe centro cultural Caixanova. É o caso do cine Yago en Santiago. Recentemente adquiriulle a Lauren os tres centros galegos (Narón. para a adquisición dos tres complexos cinematográficos que esta última compañía explotaba. En novembro de 2004 o grupo de exhibición cinematográfica Cinebox asinou un acordo con Lauren Exhibició. cambiando de oficio.440 butacas. que foi inaugurado no ano 2000 e está dotado con 8 salas. centro dinamizador da vida cultural da cidade herculina ou do antigo cine Rosalía de Vigo. pero continuando no mundo da cultura. do Rosalía na Coruña. Ourense e Pontevedra.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ao lado de todos estes casos de cines que desapareceron hai tamén unha serie de salas que souberon adaptarse á vida cultural. É o caso de Lauren Films que contaba ata finais do 2004 con complexos de cine en Narón (12 salas).658 butacas. en réxime de aluguer. con 28 pantallas de exhibición e 5. Cinebox conta co complexo de cines da praza Elíptica (Vigo). . Fronte a esta tendencia xeneralizada de peche das vellas salas. o que supón dispoñer a día de hoxe de 4 centros. con 36 salas e 6. Pontevedra (8) e Ourense (8) e agora a súa oferta en Galicia tradúcese en 3 cines. filial do Grupo Lauren. hoxe sala de monicreques.218 butacas. os grandes grupos de exhibición de ámbito estatal fixeron a súa entrada no panorama cinematográfico galego. con 1.

674. Filmax Entertainment conta xa co complexo Pontiñas en Lalín de 5 salas e inaugurou en xullo do 2005 outro de 11 salas no Porto Centro de Ocio na Coruña. os dous multisala. isto supón 5 cines. cines Lugo (8) e Yelmo Cineplex Vigo (10). e o terceiro en Viveiro. de 3 pantallas e 635 butacas. pantallas e butacas no panorama da exhibición cinematográfica galega. mentras que os ingresos por servicios de bar.268 butacas repartidas en 11 salas. que facturan entre todas case 7. de 4 pantallas e 510 butacas.607 262. multicines Bergantiños (Carballo).5 millóns de euros e empregaban a máis de 140 personas. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47. Pero ademáis. e multicines ABC.440 butacas. con 3 salas e 478 butacas. con 2 pantallas e 315 butacas. de 2 salas con 490 butacas. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia. con 2 pantallas e 269 butacas e os multicines Gran Arousa (Vilagarcía de Arousa). A venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81. dotados de 21 pantallas e 3.2 millóns de euros e deron emprego a 147 personas.593 2.3% mais que no 2002. multicines Barbanza (Santa Uxía de Ribeira). que é propietaria de complexos como os multicines Hollywood (Monforte de Lemos) con 3 salas e 639 butacas. multicines do Deza. algúns empresarios locais alcanzan certa relevancia en canto a cines. outro en Ribadeo. en Santiago de Compostela. un situado en Cangas do Morrazo. Na actualidade a súa oferta en réxime de propiedade elévase a 3 cines. As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003. con 5 pantallas e 860 butacas.232 butacas. en Pontevedra. os multicines Duplex (Ferrol).892 butacas. con 3 salas e 454 butacas. Finalmente Novogil xestiona os multicines do Deza en Lalín. Gaper Cines é propietaria de 3 cines.1%).732 butacas. con 7 salas e 1. Cines Galicia conta con 4 cines en Galicia. 105 . de 6 pantallas e 730 butacas. según un informe elaborado pola consultora DBK.070 butacas.7 millóns de euros de facturación e un volumen de emprego de 296 traballadores.910 524. publicidade e outros (ingresos atípicos) supoñen o 18. un 2. e mantén contratos de programación con algunhas outras salas. as empresas non galegas con salas de exhibición comercial ubicadas en Galicia facturaron nese ano 11.12% Nº de Empregados 72 597 729. os dous na Coruña. e multicines Chaplin.095 butacas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A presenza de Cinesa en Galicia limítase ao complexo de Área Central. Xunto a eles. No ejercicio 2003 había en Galicia 31 empresa dedicadas á exhibición cinematográfica. e os multicines Xunqueira en Cee. con 5 salas e 1.9% da facturación restante. dispón de 1.742 39. Yelmo Cineplex é o propietario do complexo Los Rosales na Coruña (13 salas). con 5 pantallas e 860 butacas. con 31 pantallas e 5. 2003. En total. todos eles multisala: multicines Equitativa. o que supón unha oferta de 7 salas con 1.39% Resultado 738. Así acontece con Coruña Films.250.17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. conta con sete salas e 1. En conxunto. polo que en total estas actividades supuseron na comunidade galega 18.028.62% Facturación 6. de 3 salas e 444 butacas.

43% da poboación galega carece de cine na súa localidade. o que supuxo un 2.9% da poboación. mesmo A Ramallosa tórnase espectacular ao posuír tres ou máis pantallas. O informe sinala que nese exercicio. que as sitúan moi por baixo da súa rendibilidade. Durante ese ano o número de cines tamén diminuíu nun 7.6%) e os ingresos por outros conceptos (2.3% máis que en 2002. snacks e outros produtos). este retroceso foi do 2. De novo. Aínda así. que as xentes que viven lonxe das grandes cidades poidan gozar case da mesma oferta de exhibición cinematográfica de que dispón o público urbano. contribuíron a soster o crecemento da facturación agregada das empresas do sector. Redondela. e por outro. dende finais de 2003.. os ingresos distintos á venda de entradas supuxeron en 2003 o 18. as películas españolas situáronse en segundo lugar co 13.. Nigrán. Ponteareas. o 81.070. os cales representaron o 13% do total. A segunda fonte de ingresos para as salas de cine foi a prestación dos servizos de bar (venda de bebidas.5% o que asenta o protagonismo dos multicines en España. Verín.65 euros en 2003. ata os 137. os hábitos de asistencia a sala son baixos. As Pontes..LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Un total de dezaoito salas cinematográficas situadas en vilas e pequenas localidades galegas (seis máis que o pasado ano) acolléronse ás axudas á exhibición que convoca a Consellería de Cultura.).2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003.5 millóns. O Barco de Valdeorras. resulta paradoxal a convivencia de vilas que contan con dúas pantallas de exhibición (Caldas de Reis. segundo un informe elaborado pola consultora DBK. por segundo ano consecutivo. en 2004 o 48. a penetración do medio cine entre os españois descendeu por terceiro ano consecutivo no 2004 ata situarse nun 8. e o aumento dos ingresos obtidos por outros conceptos. A Rúa de Valdeorras. O perfil dos espectadores que acoden aos cines está composto por homes de clase alta ou media comprendidos entre os 25 e os 34 anos e que posúen estudos superiores. Cangas. O Porriño e Marín. Ribadeo e.7%. rompendo coa tendencia decrecente dos dous últimos anos.3%. Sada. A audiencia dos cines no ano 2004 aumentou nun 1. No 2004.. que se situou en 4. a cifra de negocio total acadou os 788 millóns de euros en 2003. Caldas de Reis. Desta forma.3% máis que no 2002. flocos de millo. Comunicación Social e Turismo da Xunta de Galicia. Cecáis o máis salientable sexa o caso de Lalín que.3.43% da poboación galega carece de cine no seu municipio Tui. En concreto.4% de toda a audiencia. en pouco tempo. un 2. O caso de Viveiro.81% dos municipios.). foi testemuña do desembarco doutro complexo de cinco salas noutra grande superficie de comercio e ocio que se levantou non centro da vila. Xinzo de Limia. A recadación mantívose estable a pesar do descenso no número de películas estreadas. seguidos dos ingresos por publicidade (3. Deste modo. Boiro.3%). O Grove. o que supón o 89. EE. Boiro. Desa cantidade. De feito. Non obstante. o número de espectadores que acudiu ás salas de exhibición cinematográfica en España reduciuse.8% aínda que. Segundo un estudo realizado pola axencia Carat. a tendencia de crecemento que vén rexistrando a recadación media por espectador. Para Miguel Anxo Fernández.000 habitantes que aínda carecen de cine comercial (Ordes. xunto a outras con poboacións entre 10. o número de pantallas aumentou nun 1. o 4. 3. Cariño.000/15.8% de espectadores. contaba cun complexo de cinco salas no marco dun centro comercial liderado por Eroski e. A Cañiza. pola contra.UU seguiu sendo o país que máis películas estreou e o que obtivo a cifra máis elevada de audiencia cun 69. o que baixou a ratio de habitante por pantalla a só 2. A finalidade desta iniciativa da Administración galega é por un lado.9% da facturación das salas de cine. . paliar a baixa rendibilidade destas empresas que se sitúan no ámbito rural e evitar a súa desaparición. Entre as salas subvencionadas pola da Xunta de Galicia están as situadas en Betanzos. Foz..1% proveu da venda de entradas.

Comparación con España.000. Atendendo á evolución temporal desta distribución.63% do total.26 millóns.000 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 A Coruña Lugo Ourense Pontevedra 2003 España En relación co total do mercado español.184 euros.000.431.2%) e ás porcentaxes de cada unha das provincias . Pontevedra séguea en importancia. respectivamente. en torno ás 31. o número de entradas vendidas en Europa decreceu nun 4. O informe de Media Salles rexistra no ano 2003 un retroceso do número de espectadores do 4.19%.000.000 200. como se comprobou anteriormente.000 6. que absorbe o 46. En Lugo e A Coruña.000 1 00. ata os 920. o que supón máis que cuadriplicar a recadación en termos correntes.000.000. A distribución provincial da recadación tamén amosa unha forte concentración na Coruña.000 500. cun crecemento no período 1993-2003 dun 181.000 1 2.3 millóns.8%. cuxa recadación ascendeu no 2003 (último ano dispoñible) a 639. a recadación das salas comerciais de exhibición galegas pasou de 8.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A recadación nas salas de exhibición cinematográficas de Galicia segue unha tendencia ascendente nos últimos anos. O ano 2003 non foi demasiado bo para as salas de cine europeas. moi inferior á media galega do mesmo período (181.000. Este cambio na repartición da recadación está moi relacionado coa distribución das salas de exhibición.000 400. Pola súa banda.000 2.000 8. Galicia supón o 3. pola súa banda. o número de salas mantívose estable.53 euros en 1993 a 24.000.000 300. mentres que Ourense mostra tan só un 155. cun 208.000. e o crecemento do peso das outras tres. Recadación nas salas de exhibición galegas por provincias. Por provincias. 107 .016.000.2%.000 4. os crecementos neste período ascenderon ao 193. Ademais.85% do recadado en España en salas de exhibición comerciais.029 unha década despois. a tendencia que se observa apunta cara a unha progresiva perda da importancia relativa da provincia da Coruña. 92 92 Nestas afirmacións non debe de esquecerse que a magnitude do incremento da recadación se explica polos fortes aumentos que se produciron no número de espectadores e no prezo das entradas. tendo en conta que dez anos antes ese número era de 690 millóns de espectadores. malia concluír que a caída non é alarmante.13%.9%.4% e o 166. o crecemento operado no territorio español entre 1993 e 2003 é do 149.000. fundamentalmente Pontevedra.48%. (1993-2003) 1 4.000.623. o boletín trimestral que edita Media Salles.000.200.285.000. Segundo se recolle nun estudo publicado no European Cinema Journal.756. co 34.000 600.6% durante o ano 2003.000. ata os 1.000 0 700.000 1 0. De feito. Pontevedra obtén os maiores incrementos no período sinalado.72%.

000 0 Ourense Lugo P o ntevedra A Co ruña Galicia Os únicos mercados de Europa Occidental nos que aumentou o número de entradas de cine vendidas en 2003 foron Finlandia. Irlanda.000. Por provincias.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En 2003. Evolución dos espectadores de cine en Galicia. as provincias con maiores incrementos son as de Ourense e Pontevedra. cun 84. foi en Pontevedra onde máis se incrementou.6%. o número de asistentes ás salas de exhibición de O problema da piratería preocupa seriamente aos exhibidores Galicia medra un 70. foi do 19. (1993-2003) 6.000. porcentaxe superior á do total autonómico.000 2. Ourense experimentou un modesto crecemento de tan só o 56. ata os 149 millóns de entradas vendidas). fronte ao 1.3 millóns).000 4.000. ata os 109 millóns.000 1 . á súa mellor .1%.61%). A Coruña e Lugo.6%. ata os 137. isto implica un incremento que aínda que escaso.96% neste mesmo período.514 espectadores en doce meses. Do ano 2002 ao ano 2003 o número de espectadores en Galicia aumentou tan só un 0.8% nos tres últimos anos e.98%. pero. en calquera caso.94%. sobre todo. ao incremento experimentado no número de salas de exhibición cinematográfica en Galicia. Alemaña foi o que sufriu unha maior caída (un 9. Noruega e Holanda.5 millóns de espectadores en 2003.19%.39%.8% no segundo. respectivamente.5% español. o que supón 7. seguido por Francia (un 5.03% e 30.000. as catro provincias galegas obteñen taxas de crecemento para o intervalo superiores á media española (48. o que se traduce en 2. ata os 96 millóns. ata os 174. Galicia creceu nun 5.5 millóns.000 3. En España e Italia houbo perdas de espectadores máis contidas: do 2. e do 2. reduciron as súas recadacións nun 8.000 5. Ademais. houbo resultados negativos nos cinco grandes mercados de Europa. como xa de indicou.000. Este crecemento obedece.65 e -14. Pero se o cálculo do incremento da asistencia se circunscribe só aos últimos tres anos. pola súa banda. Pola contra. en certa medida. con senllos 65. Ademais. Entre os anos 1993 e 2003.9%. tamén rexistraron unha perda conxunta de máis de 2.3%) o que indica unha tendencia regresiva na presenza de espectadores nas salas cinematográficas.1 millóns) e o Reino Unido (un 4. Neste caso. é superior ao español. que se caracteriza por ser de signo negativo (-2. que. ata os 167.3% no primeiro caso. En canto aos trece países do centro e do leste de Europa dos que se ofrecen datos.25%. as variacións por países son moito máis acentuadas que en Europa Occidental.000.3 millóns de novos espectadores.

en colaboración con distintas entidades. Ao igual que acontece no conxunto do Estado español. en xeral. Galicia Nº de pantallas Nº de cines Nº de pantallas por cine Recadación Espectadores Recadación per cápita Frecuencia anual per cápita Precio medio da entrada Fonte: ICAA e European Cinema Yearbook España 4. Así.16 5.623. Ourense.56 639. ano no que se produciu unha ruptura da tendencia ascendente que se recuperou no ano 2003. ata o punto de que se vai poñer en marcha.35 4. polo que resultan máis atractivas para os potenciais demandantes destes servizos.001 14.65 UE 26. ademais do problema da piratería. na maior parte dos casos. á apertura de novos complexos multipantalla. Pero a Federación de Entidades y Empresarios de Cine de España (FEECE) opina ao respecto que se están a producir unha serie de situacións conxunturais que explican a perda de espectadores nestes últimos dous anos e que afectan non só a España.000 13. En España a asistencia media alcanza no ano 2003 a cifra de 32. no período abranguido entre 1993 e 2003.513.99 3.000. tanto o número de títulos estreados. só A Coruña presenta regularmente cifras de asistencia media por enriba da que corresponde para o total da comunidade galega. aínda que iniciou tamén unha senda descendente.10 4.030 2.). fronte aos 48. España e UE.472.029 5. a maior implantación do DVD e do home cinema nos fogares. incrementou as súas cifras de forma paulatina Os datos evidencian o dominio do cine norteamericano durante todo o período ata 1997.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA calidade de imaxe e son. que no ano 2003 foi de 32.194 3. 2003. aparcadoiro.269 10.786 7.574. Comparativa das distintas variables relacionadas coa exhibición comercial de Galicia. Pola súa banda.62 4. que mostra a asistencia media máis baixa en Galicia (24. e Ourense pola súa parte é a provincia máis afastada da media rexional.12 USA 35.833 espectadores/sala).018 espectadores. De feito.50 2. unha campaña de ámbito europeo para que o público (e especialmente os máis novos) tomen conciencia de que a compra de produtos piratas ou a descarga de películas a través de Internet é un delito.77 193 56 3. Galicia mantivo polo xeral unhas cifras de asistencia media inferiores aos do Estado español.701.000 1.000 877. 109 .46 4.985.827 8.324 espectadores. Entre elas a falta de sintonía das producións co mercado. e o envellecemento da poboación. etc. como as cifras de recadación.45 24.576.000.184 137. venda anticipada de entradas.000 34. a todos os países europeos.253 1.314 espectadores por sala. se ben seguiu unha tendencia un tanto errática por mostrar importantes variacións interanuais nos dous sentidos.95 2. o número de espectadores por película ou a asistencia media evidencian tamén no caso galego un claro dominio do cine norteamericano. En definitiva.431. o aumento na cifra de pantallas de exhibición é debido. Pola contra. mentres que Pontevedra mantivo certa estabilidade ao longo de todo o período (con 27. senón.31 6.528 por sala no ano 2003).42 Por outro lado. Lugo viu descender tamén a asistencia media ás salas de exhibición da súa provincia nos últimos anos. e colocouse con 25.969 de 1993. que presentan unha oferta de títulos e servizos anexos á exhibición (restauración. a máis elevada por provincia logrouse de forma sistemática na Coruña. que está comezando a preocupar seriamente os exhibidores.

O misterio Galíndez ou El Cid. O bosque animado (2001). Comunicación Social e Turismo. se ben a participación galega a moi reducida. non resulta arriscado estimar que foron unhas cincuenta mil personas de pobos sen cinema as que viron esta película dentro do programa Cinema de Noite. Elías Querejeta. a película mais vista no contorno rural galego.6 millóns de euros. e novamente cunha participación glega moi pouco significativa. onde termina o mundo. A língua das bolboretas.6 millóns de persoas A lingua das bolboretas foi ata agora a película máis vista no contorno rural galego Cabe salientar que A lingua das bolboretas foi.6 millóns de espectadores e recaudou. dirixida por Fernando León de Aranoa coa produción de Mediaproducción. P.4 mil espectadores. a lenda. O bosque animado. 55. dirixida por José Luis Cuerda e producida por Las Producciones del Escorpión. xa que se proxectou 93 por tódalas comarcas galegas con equipos de proxección de 35 mm. con maior recadación nas salas de exhibición comerciais foi. El Cid. o prezo medio da entrada de cine sufriu un incremento nos últimos anos por enriba do IPC. con trescentas cadeiras por equipo. da Consellería de Cultura. que rexistrou ata o momento actual algo máis de 4 millóns de espectadores e case 20 millóns de euros de recadación.1 millóns de espectadores e case 9. coa colaboración de Canal+ e Televisión de Galicia. Como en moitos lugares o aforo superou amplamente as trescentas personas previstas por sesión.6 millóns de euros aportados por 560. É o caso de películas como Os luns ó sol. dirixida por Alejandro Amenábar e producida por Sogecine y Himenoptero coa participación de Filmanova Invest. e a Televisión de Galicia entre outras. ata o momento. para un total de 120 sesións. en térmos nominais. A continuación figuran dúas longametraxes de animación: por un lado. e recadou 2. polo tanto. Pero ademais algunhas destas longametraxes foron exhibidas no estranxeiro. A lingua das bolboretas ou O bosque animado. Fisterra. a longametraxe de animación en 3 D producida por Dygra Films e dirixida por Manolo Gómez e Ángel de la Cruz. A seguinte película galega con máis éxito de vendas é A lingua das bolboretas (1999). que atraeu ós cines case 1. Os luns ó sol. que gozaron dunha boa acollida por parte do público. Tras ela. Mar adentro (2004).2.6 millóns de Euros. que foi dirixida por José Pozo e producida por Castelao Produccións nas instalacións de Bren Entertainment.1 Os espectadores e a recadación das producións cinematográficas galegas As producións cinematográficas emprendidas por empresas galegas correron unha sorte un tanto dispar no mercado español. Sogecine e Grupo Voz. por outro. Cando volvas ó meu lado. O cine con participación galega recadou 55. que alcanzou 509 mil espectadores e unha recadación de case 2 millóns de euros.3.C.2 millóns de espectadores e recadou 4. Segundo datos extraídos da base de datos europea Lumiere. que alcanzou a cifra de 2. conviven outras que apenas recibiron apoio do público en canto á asistencia ás salas de exhibición. 3. a película que ata o ano 2004 obtivera máis éxitos no ámbito internacional (dende o punto de vista da exhibición en salas comerciais) era A 93 A cargo da empresa IB Cinema e dentro do programa Cinema de Noite.8 millóns de euros de recadación. O cine con participación galega achegou ás pantallas a 12. ata agora.6 millóns € e foi visto por 12. . Fronte a éxitos como Mar adentro. a lenda (2003). A produción de participación galega con maior número de espectadores e. se ben o ramo da exhibición relaciónano cos cuantiosos investimentos realizados na construción e mellora de novas pantallas. Os luns ó sol (2002).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Segundo datos da Federación de Exhibidores.

Este fenómeno cultural pasou axiña a España. pola boa acollida por parte do público belga.3 A exhibición non comercial Fóra da actividade comercial. o movemento cineclubista é unha invención Existen arredor de 20 cineclubs en Galicia con actividade francesa dos anos vinte. 1 .87% Ho landa 1 7% .70% USA 26. fundamentalmente en Francia e Estados Unidos. No caso de Galicia.818 no estranxeiro. Por unha parte. Como é sabido.27% Otros 8.54% B ulg. principalmente nos mercados italiano e francés.45% Italia 14.1 Dinam. da man de Luis Buñuel que fundou e dirixiu o primeiro cineclub español.40% Con respecto ó cine galego de animación.202 espectadores. Recadación por países das producións de cine galegas exhibidas no estranxeiro Portug. O bosque animado obtivo un gran resultado en Bélxica. O seu obxectivo era achegar ás pantallas desta comunidade obras que ofrecesen unha mirada cinematográfica máis persoal e afastada das grandes 111 .450espectadores. conta con outras canles para chegar ó público. onde se estreou a mediados de outubro de 2003. con 616.340.69% Bélgica 4.77% Francia 38.925 euros.240. boa parte deles aglutinados na Federación de Cineclubes de Galicia. con 481.81 A lemaña 1 % .23% No rue. 0.3.45% Suiza 1 % . 7.21 Turquia 0. ao que hai que sumar outros 547. estreada o 1 de xullo de 2005. polo que se chegou a ter 31 copias en Bélxica e Luxemburgo. o propio e o alleo.64% Suecia 0. aínda que previamente se realizaron preestreas en 8 cidades. 3. as tras longametraxes galegas producidas hasta o momento foron vistas en España por 1. A certa distancia síguelle O bosque animado. aínda que xa na década dos trinta houbo programacións máis ou menos estables nas grandes cidades galegas. Ás tres semanas. salientar que a falta de datos de exhibición de O soño dunha noite de San Xoan. Os luns ó sol foi vista fóra de España por 296. Ademais.25% Gran B ret. a tradición cineclubista remóntase a mediados do pasado século. cando se constituíron en Francia as primeiras agrupacións dedicadas á proxección e estudo de películas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA língua das bolboretas. A estrea da película nese país tivo lugar o 15 de outubro con 26 copias. 0. na súa maioría de Francia e Italia. 0.764 espectadores en España cunha recadación de 5.954 espectadores. unha iniciativa que tivo moita repercusión e na que se tomou a película para variadas actividades de promoción relacionadas cos bosques. foi necesario dispoñer de 4 copias máis. Galicia conta con numerosos cineclubs. o cine. A estrea de O bosque animado fíxose coincidir coa Semana dos bosques.

cunha sala de proxección privada equipada con proxectores de 35 mm e son Dolby Stereo Digital. Conta para iso. seguindo unha temática concreta. O obxectivo do programa Noites de cine. a Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual. en calquera caso. Comunicación Social e Turismo. Ademais. Os proxectores de cine desta empresa poden proxectar a varias cadencias. situados en diversas cidades e vilas galegas. programou o ciclo Cinema de noite para percorrer tódalas comarcas de Galicia. pero. Inicialmente. normalmente restrinxidas ás grandes capitais. na súa nave na Coruña. polideportivos ou ao aire libre. desde 70 mm ata 8 mm. Por outra parte. Cinepublik proxecta cine ao aire libre no vran. xa que non comeza ata 1954 coa fundación do Cineclub Pontevedra. A partir da década dos noventa a situación do cineclubismo galegos comeza a ser problemática. fundacións. ademais de alugar equipos. Cinema encárgase da redacción e deseño dos folletos e cartelería dos programas de cine que lle contratan.5 e súper-16. ao entrar decididamente nos hábitos consumistas culturais de finais de século tanto a televisión como o vídeo doméstico. tanto ao aire libre como en lugares pechados. pero son varias as iniciativas ao longo da xeografía galega. Este proxecto buscaba a promoción e difusión do cinema galego mediante proxeccións en vilas e pobos que non posúen sala de exhibición estable. así como da páxina web. con esta iniciativa non só se permitía o acceso a este tipo de material dun segmento de público tradicionalmente discriminado. Do mesmo xeito. A Federación de Cineclubes vén proporcionando tamén a outras entidades interesadas desde hai anos servizos de xestión e organización de eventos cinematográficos. a todo o territorio nacional. IB Cinema é a maior empresa consagrada ao cine non comercial en Galicia. os lugares nos que se vai celebrar esta iniciativa na comunidade galega son Vigo (no cine Club Lumiere) e A Coruña (nos cines Los Rosales). unha meta que manteñen viva os actuais cineclubs existentes na nosa comunidade. De todos os xeitos. pantallas con soportes telescópicos. Así. algunhas moi singulares.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO producións industriais de Hollywood. Na actualidade existen en Galicia arredor de vinte cineclubs en plena actividade. organízanse unha serie de proxeccións en lugares abertos nas localidades coruñesas participantes. para o que conta cunha infraestrutura propia de varios camións. . continúan co seu labor de difusión da oferta de cinema menos comercial. Este declive foi obrigando ás asociacións a depender de subvencións e apoios de todo tipo.000 W. recentemente creóuse Club de Cine. trátase dunha das dúas únicas salas capaces de proxectar con iluminación de xenon e todo tipo de pasos cinematográficos. Nesta mesma liña. iniciativa que pretende levar películas de calidade. a historia galega é moito máis recente. o máis antigo na comunidade. A empresa coruñesa SI 16-35 leva a cabo ciclos cinematográficos dando o soporte necesario para a súa realización en casas de cultura. tales como ciclos de cinema en 35mm ao aire libre ou en locais pechados. 94 I. é achegar a sétima arte a aquelas poboacións que carecen de salas de proxección e crear unha cultura cinematográfica. Pero hai outras iniciativas non comerciais. especialmente entre os máis novos. etc. pasando incluso por 9. cadeiras. proxectores de xenón de hasta 7. Para isto. Os problemas de supervivencia persisten na maior parte deles. Está especializada en facer programas de exhibición cinematográfica a domicilio. da consellería de Cultura.B. incluso as do cine mudo94. para a exhibición cinematográfica que están xurdindo nos últimos anos en Galicia. dotados ou non de proxectores. Ademais. Eles encárganse do aluguer dos equipos necesarios e da preparación do ciclo e. especialmente agravados no caso das grandes urbes nas que a oferta cinematográfica é maior. que organiza a Deputación da Coruña en colaboración cos distintos concellos adheridos ao proxecto. suxiren as películas ou buscan as que se lles soliciten.

recibe os contidos (películas. onde concorren só pezas de procedencia española e portuguesa. 95 95 Esta tecnoloxía consiste nun proxector de alta resolución 1. Este servidor. On & Off _REDE de Curtas Mr Misto é a escusa perfecta para facer chegar o mundo audiovisual a todo tipo de públicos. como da posibilidade de difundir traballos de curta duración que. eventos. 113 . tema preocupante e prioritario para as majors de Hollywood. etc. xestiona e descodifica ata 10 películas en simultáneo.3 K cuxa calidade é comparable á resolución das copias de celuloide que actualmente proxectan as salas. Realízase unha selección de trinta curtametraxes de ámbito ibérico (España e Portugal) e os participantes optan a diferentes premios e recoñecementos. mediante o pago por dereitos de exhibición a todas as curtametraxes a concurso. así como uns custos razoables. posibilitábase aos novos creadores do audiovisual galego que a súa obra chegara en correcto formato de cinema a capas de poboación ás que resulta difícil acceder.2% en só seis meses. a maior peculiaridade desta rede reside no seu desenvolvemento. de cada proxección de cada curtametraxe derivarase unha cantidade económica que via parar ás mans do autor/produtor. dunha simplicidade de manexo inusitada. onde toda a poboación poida desfrutar dunha programación audiovisual de calidade. recibiu unha subvención de case 1 millón de euros para dotar e equipar 75 salas do territorio español coa tecnoloxía necesaria para proxectar cine dixital . Isto supón un crecemento do 14. Tamén se inclúe un servidor que. Segundo confirma o European Year Book 2004 de Media Salles. mentres que. ademais de participar activamente na propia rede.3. doutro xeito.8% en canto a cantidade de pantallas. de feito. No labor pola creación dunha auténtica industria ao redor da curtametraxe. grazas ao Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía ⎯a través do Programa ArtePyme II⎯. o espectador apenas notará a diferenza entre unha proxección fotográfica e unha dixital. O seu funcionamento será moi similar ao actual e. A través dunha rede de exhibición regular de curtametraxes distribuída por toda a xeografía galega. xa que pretende ser un certame realizado ao longo de 6 meses de duración. On & Off preséntase no sector audiovisual como unha rede internacional (ámbito ibérico na primeira edición. sistemas estándar e equipos de operación intercambiable. A asociación mércalles material ás principais distribuidoras de alta definición do mundo (HDTV).4 O cine dixital O chamado e-cinema supón substituír os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade similar ao celuloide. A Asociación Cine Digital. a cantidade de cines dixitais (con tecnoloxía DLP Cinema) aumenta no vello continente: había 204 con 245 pantallas en xuño de 2004. Mr Misto Films aposta pola rendibilización das proxeccións alén dos premios. coa curtametraxe que precedía á proxección da película principal. Os incentivos gobernamentais deberían favorecer este proceso de introdución gradual da tecnoloxía dixital. Non obstante. que se converte nun 18. Para iso pretende ser unha rede regular de exhibición de pezas de curta duración. facendo imposible a piratería. en decembro do mesmo ano. Pero o cine dixital comporta uns requirimentos básicos para a exhibición como son: calidade análoga ao 35 mm. especialmente en zonas rurais ou de baixa rendibilidade cinematográfica. non terían ningunha saída. almacena. a través dunha antena parabólica. fundamentalmente) de curtametraxes desenvolvidas integramente na súa primeira edición en Galicia. Estes contidos viaxan codificados en Mpeg2.) en alta definición HD 1920 x 1080. seguridade no transporte e na proxección que garanta o respecto á propiedade intelectual e aos dereitos dos titulares. É dicir. As salas asociadas terán a posibilidade de atraer a diversos sectores da audiencia: películas de autor. encriptados e sumados a outras claves secretas. Pola súa parte. a On & Off REDE de Curtas Mr Misto nace tanto da necesidade de ofertar un cinema diferente ao que chega ás pantallas comerciais. ascenderan a 233 con 291 pantallas. 3.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA senón que tamén.

sucesos en vivo de relevancia mundial. Cine Roxy (O Porriño). teatro. cines tradicionais situados no centro das cidades ou en vilas. documentais HDTV. musicais. . grazas á tecnoloxía e variedade de programación. Novocine (Leiro) e Cine Avenida (Caldas de Reis). Cine Gesma (Xinzo de Limia). Elasacine (Ribadeo). etc. Estas sete salas setá previsto que proxecten películas en alta definición despois do verán en 2005. fútbol ou outros encontros deportivos. touros. Cine Hermanos Pequenete (Foz). ópera.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO películas clásicas españolas. comedias. ballet. recuperan o sentido que sempre tiveron: ser o punto de encontro social. Baseándose nesta iniciativa. Os cines asociados en Galicia son: Cine Duplex (Ferrol). cine independente. concertos de rock. zarzuela.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A Televisión en Galicia CAPITULO 4 115 .

nas aforas de Compostela. a Televisión de Galicia foi a primeira canle autonómica do Estado español que emitiu regularmente vía satélite. a comezos da década dos noventa coa aparición das televisións privadas. e fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. encargábase 96 A televisión autonómica galega inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 96 Actualmente alcanza os 1. operaba como axencia audiovisual para ou ámbito galego. a principal función do Centro Territorial de TVE. A TELEVISIÓN EN GALICIA É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión empecen afirmando que é o grande medio actual de comunicación. ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura e do entretemento e contribúe. A televisión desempeña en todos os países unha función crucial nas A televisión ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura estratexias de comprensión e definición das identidades nacionais. Dende a súa creación. ano no que comezaron as emisións regulares de Televisión Española coa súa primeira canle. a reforzar as relacións e a comunicación política. imaxes. En 1996 comezan as emisións do primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente en Galicia: Galicia a fondo. Nesa primeira etapa. A televisión chegou a España en 1958. inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 coa emisión en vivo dos actos do Día do Apóstolo e de Galicia dende as súas instalacións de San Marcos. Atlas Galicia. e. a CRTVG nace co fin de contribuír á normalización lingüística e á cohesión do tecido social e xeográfico do país.386 minutos diarios. con trinta e nove horas semanais de emisión . para a súa emisión en diversos programas. ubicado en Santiago de Compostela. Por outra parte. Non obstante. que xa gozaban de imaxes de televisión a finais da década dos anos vinte. constituída por Atlas España e Grupo Voz. en maio de 1998. tratábase de Galicia TV. a partir de 1966. A programación regular comezaría en setembro dese mesmo ano. A súa transmisión conxunta de palabras. sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4. En agosto de 1973 iniciáronse os espazos informativos dende o Centro de TVE en Galicia baixo ou título de Panorama de Galicia. En xullo de 1984. ao igual que non resto do Estado. . o que significa que emite practicamente as 24 horas (23. De acordo co disposto nesa norma (non modificada ata o de agora). ademais. A cadea iniciou posteriormente a emisión da súa propia canle vía satélite para América en abril de 1997. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. A oferta televisiva en Galicia aumenta. conta con dúas programacións. Dende 1971 pode falarse dunha presenza permanente e continua por parte da cadea estatal en Galicia. o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. o medio rei. o Parlamento Galego aprobou a Lei de creación da Compañía de Radio Televisión de Galicia. que cumpre 20 anos. de Antena 3 TV. consistía en enviar á central de Televisión Española en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional. sons. A televisión autonómica.1). a data supón un importante atraso con respecto a outros países e especialmente se se compara con Gran Bretaña ou Estados Unidos.

iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. ata o día de hoxe. que acabarían fusionándose. Por un lado. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. firma que se converteu así no operador global de servizos de A partir de 1988 comezan a xurdir televisións locais. O 26 de maio de 1998. Hoxe. por outro lado. mentres que os produtos europeos só representan o 2% do mercado estadounidense. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que. cun novo período informativo no que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social. A piovra (Italia) ou Julie Lescaut (Francia) obtiveron grandes audiencias. Na actualidade localízanse en Galicia unha trintena de televisións locais con actividade. En agosto de 2002 Atlas pechou as súas desconexións rexionais en Galicia. tal e como contempla a Ley de telecomunicaciones por cable: A 97 A grande expansión das televisións locais tivo lugar nos 90 telecomunicacións por cable en Galicia. propiedade da empresa alemá Bertelmann. o mercado televisivo está dominado por dous grandes grupos: o Grupo RTL. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada. A esta oferta hai que sumarlle a televisión por cable que ofrece en Galicia a operadora R. 117 . Santiago de Compostela e resto de Galicia. Así mesmo. Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia. Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. polo tanto. coa progresiva migración cara á tecnoloxía dixital das emisións. Pero. xa que en Europa a televisión nace como un monopolio estatal. pero non sería ata mediados dos noventa cando este tipo de emisoras comezaron a súa grande expansión. que pertence ao xigante mediático francés Vivendi Universal . máis completa e máis próxima ao espectador. 98 97 Atlas Galicia formaba parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España. o que converte as televisións públicas nos actores principais da industria durante décadas. as series de ficción nacional como Médico de familia (España). En canto aos contidos tamén se observa unha situación dual. En 1997 irrompe a televisión dixital en Galicia e en España coas plataformas satelitales: Vía Digital e Canal Satélite Digital. Paulatinamente. A comunidade autónoma constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. converténdose en programas indispensables do prime time europeo. mentres que o 70% restante corresponde aos de carácter privado. e un ano máis tarde o tempo de desconexión ampliouse. o mercado europeo sofre dunha presenza masiva de produtos norteamericanos. e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. Na década dos noventa producíronse. as empresas públicas representan o 30%. Mesmo nalgúns casos se exportaron a outros países no propio formato ou ben se readaptaron con actores locais. RTL domina a televisión comercial. segundo as últimas estimacións. realicen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. froito da liberalización do sector. Coruña. coa que tampouco conta xa Antena 3. no segundo.000 millóns de euros. e o grupo Canal +. nun déficit de 7.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA da achega de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5 . a TV de pagamento. Transformacións que comezan co fin dos monopolios das televisións públicas e que continúan. política e cultural de Galicia. que foi gañado polo Grupo Gallego de Cable (o cal adoptou ou nome comercial de R). 98 No primeiro caso. Un dos trazos particulares do mercado europeo televisivo é a existencia dunha dualidade entre as empresas de propiedade pública e privada. Nos dous casos se trata de empresas con presenza en varios países europeos. grandes transformacións no panorama televisivo español e europeo. ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos. en cambio. o que se traduce. dende mediados dos anos 1990. na súa primeira fase.

a insuficiencia dos recursos publicitarios para o financiamento da oferta. . a internacionalización dos mercados. con perdas netas que case se duplicaron (ata os 1.349 millóns de euros. O informe destaca que o ano foi particularmente difícil para as cadeas autonómicas españolas (que perderon 661 millóns de euros). multinacionais. que adopta as estratexias de programación das cadeas comerciais para evitar a perda de audiencia en detrimento dos espazos de servizo público.2%. a televisión rexistrou unhas perdas 99 netas de 2. especialmente. despois dos cambios que houbo no sector da televisión de pagamento dixital.397 millóns de euros).9%. cadeas de televisión e empresas dos sectores audiovisuais e informáticos.000 millóns de 2001) . rompendo a tendencia de crecemento de tempo atrás. Portugal e Finlandia 100 . o incremento da oferta televisiva.).769 millóns de euros. aínda que se estreitaron notablemente as súas marxes. consecuencia directa do incremento da competencia ou a crise do modelo de financiamento da televisión pública. a diferenciación de canles televisivas. Os de menos éxito foron os de España. a creación de grupos multimedia e alianzas entre grupos editoriais. o servizo local da BBC (480 millóns).) e a conseguinte coexistencia dunha pluralidade de cadeas de diferentes tamaños e características (canles públicas. a forte competitividade no mercado.386 millóns de euros. Pola contra. autonómico e local que pode haber. a fragmentación das audiencias.9%.7% os ingresos dos radiodifusores públicos. locais. as canles de televenda (un 13. que se financian por esta vía nun 4. Tamén se reduciron nun 2. O Observatorio Europeo do Audiovisual publicou recentemente o primeiro volume do seu Yearbook 2004.722 millóns de euros). nacionais. 726 millóns). o observatorio auguraba que o sector televisivo europeo alcanzaría o break even.730 millóns de euros). 100 Para o ano 2003. rexionais. o Plan Técnico Nacional de Televisión Dixital Terrestre establece o número de canles múltiples de ámbito estatal. ata os 1. Entre as principais consecuencias da desregularización cómpre citar o fin da situación de monopolio ocupada pola cadea de televisión pública. a RTE irlandesa (56 millóns). as canles temáticas (un 1.967 millóns de euros) e. etc. tanto no que se refire ás estruturas empresariais en que se apoiaban os grandes organismos radiotelevisivos como nas modificacións que se están a operar nos hábitos e gustos da audiencia. os únicos sistemas de televisión rendibles no ano 2002 foron os de Alemaña e Francia. a aparición de novas modalidades de televisión (cadeas temáticas. incrementaron os seus ingresos tanto as Na primeira década deste século completarase a transición ao modelo dixital compañías de televisión de pago (un 3. En conxunto. a RTP portuguesa (228 millóns). compañías de telecomunicacións. ata os 17. xa que o Goberno central prevé que se produza o apagamento tecnolóxico en 2010. a ORF austríaca (40 millóns).5%. Segundo os datos alí ofrecidos.900 millóns de euros en 2002 (comparadas cos 4. coa desaparición dalgunhas plataformas e a fusión doutras. ata os 3. a facturación neta dos radiodifusores dos quince países da UE reducíuse en 2002 nun 1. ata os 2. Tamén se apunta que a situación do sector da radiotelevisión pública seguiu deteriorándose no ano 2002. de capital mixto. o encarecemento dos custos de produción e dos dereitos. ata os 65. privadas. ata os 7.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estas modificacións supuxeron profundos cambios na televisión tradicional. a crise do modelo de programación das televisións públicas. ata os 27. Na primeira década deste século suponse que se completará a transición cara ao modelo dixital. Para iso. financeiros. O motivo principal foi a crise do mercado publicitario que fixo caer a facturación das canles privadas.6%. etc. 99 De feito. televisión de pagamento. Ademais.3% con respecto ao exercicio anterior. as únicas cadeas que obtiveron beneficios foron as que se financiaron por publicidade (en concreto. que leva por título Economía da industria da radio e da televisión en Europa.915 millóns de euros) como os empaquetadores de programas (un 4. TVE (24 millóns) e a ZDF alemá (22 millóns).

415 millóns de euros. esencialmente 119 . ao crecemento dos programas de entretemento. cun incremento de 4. Pola contra. o consumo televisivo incrementouse en 2003 de forma importante na zona da Asia e do Pacífico. En canto aos contidos. O xénero das noticias mantívose estable nos últimos tres anos. Para finalizar. e en Sudáfrica. o 34% correspóndelle ás series. ás telenovelas (23% en 2002). con 4 horas e 25 minutos de media por persoa e día (6 minutos máis que no 2002). En 2003. ten unha presenza do 18% nos top 10 de audiencias nacionais. De feito. cedeu algo de terreo (catro puntos con respecto a 2002) debido ao impulso dos programas de entretemento. 3 horas e 14 minutos. O mercado da televisión en aberto supuxo o 51% do total dos devanditos ingresos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Os datos do informe de Eurodata TV Worldwide sinalan que o consumo medio de televisión aumentou en 15 minutos durante 2003 con respecto ao ano anterior. ata alcanzar o 18% dos mellores ratings do xénero. fronte ao 30% de 2002. No ámbito da televisión en aberto. ata alcanzar as 3 horas e 39 minutos de visión por persoa e día. ata o 34. mostrou un gran dinamismo no 2003. este apartado (que abrangue programas de humor. e o 19%. o informe conclúe que a ficción mantén o seu tirón de audiencia. cun crecemento dos ingresos do 25. Esta diminución explícase polos menores ratings logrados nas zonas onde mantivera un dominio no ano 2002. os estadounidenses seguen sendo os máis teléfagos. ás maiores audiencias das series.711 millóns de euros. O informe da CMT correspondente a 2003 sinala que o sector dos servizos audiovisuais rexistrou en España uns ingresos por operacións no ano 2003. reality TV.5% máis que no ano 2002.5 puntos en 2003. Asia (10%) e Norteamérica (4%). con 4 horas e 21 minutos. Pola contra. música e debates) incrementou a súa presenza nas listas de éxitos da televisión no mundo en 4.836 millóns de euros). Dese 41% que totaliza o xénero de ficción. Os programas de telerrealidade permanecen en terceiro lugar entre as categorías de entretemento e gañan cinco puntos. En canto á televisión de pagamento. ata alcanzar as 3 horas e 23 minutos (47 minutos máis de consumo medio que en 2002). 2 horas e 59 minutos. Sumando todos os conceptos (publicidade. ás películas (30% en 2002). subvencións. con 3 horas e 33 minutos por persoa e día (unha cifra que se mantén estable con respecto a 2002). dun lado. mentres que os ingresos por pagamento por visión sumaron 104 millóns de euros. variedades. En canto aos eventos. un 1. Ségueno no ranking Latinoamérica (co 16%). ese xénero representa o 41% dos programas que aparecen nos top 10 de audiencias do mundo. produción propia e outros). as televisións en aberto españolas ingresaron no ano 2003 algo máis de 3. Esta caída do cine débese. No ámbito global. e. o 24%. en Oriente Medio víronse 3 horas e 15 minutos de televisión ao día o pasado ano. se ben só aparece cinco veces no posto máis alto das listas (tres veces menos que en 2002). De feito. de 4. Europa é a zona máis afectada polo éxito do entretemento: o 30% dos programas máis vistos en Europa Oriental e o 29% en Europa Occidental son ocupados por este xénero. doutro. só 72 películas aparecen rexistradas dentro dos top 10 dos países considerados no estudo.6% e gañou terreo. teatro. en Latinoamérica.467 aos 1. O groso da facturación provén de cotas de aboamento e aluguer de descodificadores.4% máis que no exercicio anterior. Non obstante. miniseries e sitcoms (37% en 2002). eventos. En segundo lugar sitúase Europa. xogos. o consumo máis alto de televisión rexístrase en Norteamérica. representaron o 24% dos programas de entretemento de maior audiencia no mundo.6 puntos porcentuais sobre o anterior exercicio.5%. os documentais conseguiron audiencias espectaculares en 2003. sen contabilizar subvencións. aumentaron nese ano tanto os ingresos por publicidade das cadeas como os ingresos procedentes de subvencións. A perda de presenza da ficción prodúcese en todos os continentes. e só cinco delas (todas elas de Hollywood) aparecen en varios territorios. o cine representou o 24% dos programas máis vistos nas televisións mundiais en 2003. un 11. Por rexións do planeta. principalmente no Leste de Europa. Entre os 72 países estudados. en tanto que o da televisión de pagamento alcanzou o 41.2% (ao pasar dos 1. como o veu facendo nos últimos anos. Dentro deste xénero.

00 80. o número de subscritores á televisión de pagamento diminuíu de 3. O incremento da penetración da televisión terrestre en España entre 2002 e 2003 foi do 7.48 8. os dous cun 14%. e logo veñen Finlandia (22%) e Francia (21%). Austria (10%).5% recibe emisións en dixital (1. onde o 57% dos seus fogares —14. Por último. .49 millóns de fogares españois que dispoñen de televisión por satélite. En contraste coa situación de España destaca o caso do Reino Unido. dacordo cos datos da segunda onda do estudo sobre a demanda de servizos de telecomunicacións e sociedade da información no segmento residencial en España.35 99. Bélxica (7%).84 millóns de fogares con televisión.8%. Noruega cun 23%.00 40. a servizos de televisión por cable.00 60. Grecia (7%) e Suíza (4%). dos cales 10. o 67. a servizos de televisión por ondas herzianas. Cunha proporción similar á española están Alemaña e Dinamarca.68 millóns).4 millóns— dispoñen de TV dixital 101 . No ámbito global. Holanda (7%). segundo o Estudo do mercado da televisión en Europa versus España 1998-2003 de DYM para Astra. que pecha a táboa. co que a entidade pública empresarial Redes.es pretende facer un seguimento periódico do grao de desenvolvemento das novas tecnoloxías no ámbito doméstico. España conta cun total de 13.52 millóns (o 76%) teñen só televisión terrestre. Á cabeza do grupo de países líderes no vello continente aparece Irlanda.2%.49 millóns (o 18%) contan con TV por satélite.3 euros no cuarto trimestre de 2003. 1. Dos subscritores totais.52 a 3. O informe tamén revela que no 101 Na actualidade. Portugal (7%). os países cunha menor implantación da televisión dixital nos fogares son Italia (12%).45 8. un 7.2%.000. e 840.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía.000 que reciben emisións analóxicas. e case 1 millón. o da televisión por cable. Por outro lado.36 99. e o da televisión por satélite.00 20.48 A través de antena parabólica A través de antena convencional 0. o 18% dos fogares españois recibe televisión por satélite. fronte aos 810. do 33. 2003. case 1. algo máis de 700.00 16. seguido por Suecia cun 27%. O satélite seguiu sendo a tecnoloxía de transmisión dominante en televisión de pagamento.2% máis que en 2002. O 14% dos fogares españois —case 2.8 millóns estaba subscrito a servizos de televisión por satélite. Luxemburgo (7%).000 (o 6%). aínda que os operadores de cable elevaron a súa participación ata representar o 10% dos ingresos. 2.3 millóns de fogares— dispoñían de televisión dixital a finais de 2004.07 100. Recepción de TV nos fogares galegos. e aumentaron nun 22% o número de clientes. fronte ao 21% de media na Unión Europea.00 TDT A través de cabo España Galicia Ademais. na UE existen aproximadamente 34. que ten o 31% de fogares con TV dixital.80 14. debido fundamentalmente á fusión de Vía Digital e Canal Satélite Digital.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO grazas ao fútbol.14 2. do 7. con TV por cable. Dos 2. o gasto medio mensual por fogar en servizos de televisión de pagamento situouse en España en 31. segundo o informe realizado polo Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (GAPTEL) para a Administración.50 millóns. Segundo este análise.

). Simplemente perdeu a súa condición fenoménica (a que tiñan as primeiras edicións de Gran Hermano e Operación Triunfo) e integrouse como un produto televisivo recorrente na programación. mentres que o medio millón restante corresponden ao Canal+ analóxico (16. A telerrealidade segue sendo un contido moi eficaz nas pantallas españolas. cun incremento dos espazos de zapping. 1999 Analóxica Temática Resto 134 56 1 2000 150 5 1 2001 145 60 1 2002 150 69 2 2003 139 71 5 Fonte: Sofres Audiencia de Medios A televisión de pagamento converteuse. o serial perde forza en televisión. Juan y Jose Show. de feito. perde presenza en varias grellas.3%). Consumo dos individuos dos fogares galegos abonados á plataforma dixital (en minutos). Por outra banda. Telecinco débelle a estes formatos en torno ao 30% da súa audiencia do ano. que lles achega 11. corazón ou Salsa Rosa). novas actividades para os concursantes (La casa de tu vida) ou retos de grande altura.9 puntos de share). grazas á súa capacidade para xerar temas e contidos televisivos 102 . etc.000 subscritores). Gran Hermano. O papel desempeñado pola televisión ante os importantes acontecementos de 2004 tradúcese nun incremento do tempo e da audiencia dos informativos. con seis edicións ás súas costas. sen lugar a dúbidas. por máis que se fale de certa recesión do xénero.1% da súa grella á información (fronte a un 19.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA primeiro semestre de 2004 había case 3. o que supón o 51.5% do total. en emisión a partir de xaneiro de 2005). coa estrea das producións máis significativas do mercado estadounidense. Influencia crecente da propia televisión como xeradora de contidos.2 millóns de subscritores de TV de pago en España. e coa translación de todo o orixinado na telerrealidade aos magacines e late shows das cadeas. volve ser o principal referente da telerrealidade.2%).6 millóns correspondían ao satélite (Digital+). dun dos xéneros máis consumidos polos subscritores de Digital+ e da televisión por cable. fundamentalmente de Ono (355. En calquera caso. Con respecto á crónica rosa. dos que máis de 1. A maioría dos magacines sustentan as súas audiencias nos mesmos valores de anteriores anos: o carisma dos seus presentadores (nesta ocasión. con índices de audiencia aínda elevados e unha alta rendibilidade que transcende a súa propia emisión. aínda que a súa influencia resulta moi variable en función das cadeas. debido ao menor interese da audiencia polas telenovelas latinoamericanas emitidas por TVE1. cifra moi superior á de Antena 3 (20%) e TVE1 (15%). cos famosos como aliciente (celebrity shows. como os que propón ETB con La flecha amarilla (percorrer o Camiño de Santiago) ou El conquistador del fin del mundo (na Patagonia. como o demostra o éxito de programas do daytime (Aquí hai tomate) e o prime time (Dónde estás. como La granja ou La selva de los famosos). 102 121 . As televisións dedican este ano un 20. Os magacines e talk shows constitúen a principal fonte de público para as televisións xeneralistas (13.3 puntos de share. no gran punto de referencia para os afeccionados ás series estranxeiras. o certo é que se mantén como un dos contidos máis Os magacines e talk shows son a principal fonte das TV xeneralistas demandados en televisión. pouco máis dun millón ao cable (32. o éxito dos programas ou seccións de humor sobre o medio (Homo zapping. No 2004 ademais proseguen as voltas de roscas do xénero. debido ás autolimitacións impostas por algunhas cadeas públicas (destaca sen dúbida a despedida de Tómbola en Canal 9 valenciano). con intercambio de estrelas incluído) e o seu tratamento intensivo e extensivo dos contidos de crónica rosa e de telerrealidade. Trátase.000 subscritores) e Auna (292.3% en 2003).

tres). con 191 e 192 cada unha 103 Aumentou o tempo de achega dos documentais e os programas divulgativos . principalmente). as de clase media-baixa e baixa as que presentan un maior consumo. como o Festival Eurojúnior no ano 2004. no ano 2003 viuse unha media de 213 minutos de televisión ao día (é dicir. Importante aumento da contribución do deporte ao share das cadeas (3. Tamén se repiten en canto ao número de persoas que residen no fogar. Como xa vén sendo habitual. E como xa vén sendo habitual. O consumo de televisión en 2003 en España aumentou en dous minutos por persoa e día con respecto ao ano anterior. Aumenta o interese do público por modalidades deportivas máis alá do fútbol (motociclismo e automobilismo. no prime time de TVE1. a andaluza e a valenciana presentan os consumos máis elevados. ata os 213 minutos. O informe tamén sinala que os nenos dedican case a metade do tempo que os adultos a ver a televisión (184 minutos diarios) e que a súa cadea preferida é Antena 3. o tramo de idade de entre os 45 e os 64 anos consumiu unha media de 253 minutos de televisión ao día en 2003. con 222 e 220 minutos ao día respectivamente.2%).2%.3%. seguida de TVE (17%). o bloque horario máis visto polos nenos de entre 8 e 13 anos é o da noite. cunha influencia positiva das Olimpíadas de Atenas en La 2 e TVE1. unha análise pormenorizada dos datos indica que o incremento foi protagonizado polos maiores de 45 anos. dos. e as amas de casa. con 180 minutos. Por outra banda.7 puntos. mentres que en 2002 eran 246. sendo. No polo oposto están Galicia e Canarias. Obsérvase tamén unha recuperación dos programas de entrevistas e debate no prime time grazas a Las cerezas e 59'' en TVE 1. A novidade preséntana os adolescentes e os mozos. Un ano máis. De feito.7 millóns de espectadores. As persoas de máis de 65 anos viron 302 minutos. Polo demais. 3 horas e 33 minutos). un minuto máis que no ano anterior. Ven máis televisión os fogares con poucos membros que os máis numerosos. con 236 minutos. convértese na serie documental máis vista do ano cunha media de 3.7% en 2003.4%). Os nenos de 4 a 12 anos tiveron un consumo igual durante os dous últimos anos. e a media hora máis vista é a que vai dende as 22:00 ás 22:30. Aumentou o tempo e a achega dos documentais e divulgativos. O estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil en España en 2004 sinala que a televisión segue sendo o medio de comunicación máis visto por ese tipo de público: un 95. Así. nos que se produce un considerable descenso de seu consumo televisivo. como é habitual noutros anos. Telecinco (13. repítense as tendencias anteriores: a menor número de habitantes. situándose en 2 horas e 26 minutos de televisión ao día.4% de cota de pantalla. Memoria de España (1ª etapa). este contido brila pola súa ausencia hoxendía na televisión xeneralista. fronte ao 8. Ademais. . 103 Tamén se observan diferenzas de consumo entre as distintas clases sociais. descende a porcentaxe de tempo dedicado á programación infantil nas cadeas xeneralistas: un 8. Por hábitat. con 302 minutos de media ao día. Desviación continua do interese dos máis pequenos cara ás canles temáticas infantís. case un máis que en 2003). cun 50%. e as de clase alta e media-alta as de menor consumo. segundo informa a empresa de medición de audiencias TNS.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Apréciase certo estancamento dos concursos convencionais e desinterese do público polos macroconcursos (intento desafortunado de revitalizar Un. se se observan os datos por comunidades. concentrado nas cadeas públicas. a eficacia da música segue dependendo de fenómenos puntuais. que rexistra un 33. con 271 minutos. os grandes consumidores de televisión atópanse entre as persoas maiores de 65 anos. maior consumo de televisión. e La 2 (6. Non obstante.

6%. a audiencia de televisión é cada vez máis hiperactiva. 300 250 200 150 100 50 0 Novembro 2002 Novembro 2003 Novembro 2004 Setembro 2002 Setembro 2003 Setembro 2004 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2004 Marzo 2002 Marzo 2003 Marzo 2004 Xaneiro 2002 Xaneiro 2003 Xaneiro 2004 Xaneiro 2005 Marzo 2005 Xullo 2002 Xullo 2003 Xullo 2004 Maio 2005 Galicia España O consumo medio diario no ano 2004 é de 219 minutos por persoa ao día. o que supón unha suba do 2. cómpre destacar que en 1 2004 diminuíu o número de fogares que teñen dous ou máis aparatos de televisión e aumentou en 4 puntos o número de fogares que teñen un único televisor . Con estes datos. Os adolescentes constitúen o grupo máis inestable.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución do consumo de televisión en Galicia e España. xa que aumentan os consumidores de varios medios simultaneamente. 123 . o 42% posúe dous aparatos e o 37. Por outro lado. Alemaña (210 minutos).3% con respecto a 2003. Se ben o consumo de televisión se incrementa. España está soamente por debaixo de Francia (240 minutos vistos ao día). Se o mando a distancia cambiou no seu día a forma de ver TV. Só un 20% dos fogares españois ten 3 ou máis televisores. Italia (230 minutos) e Gran Bretaña (222 minutos) e por enriba de países como Portugal (217 minutos). Holanda (181 minutos) e Finlandia (167 minutos). xa que os seus hábitos de consumo televisivo cambiaron enormemente nos últimos cinco anos. 1 Aínda que hai que ter en conta que o número de fogares compostos por unha ou dúas persoas se incrementou un 8% con respecto a 2003.6% un televisor. ao mesmo tempo que a audiencia media crece un 5. agora o móbil e Internet están a crear unha xeración de zapeadores compulsivos que utilizan outros medios para buscar novas experiencias comunicativas.

falan polo seu teléfono móbil ou envían mensaxes curtas (SMS) mentres ven os seus programas de televisión favoritos. A noción dun adolescente sobre o que é entretido é moi diferente da que existía hai cinco anos. os hábitos dos telespectadores de entre 13 e 20 anos están a experimentar mutacións interesantes. para esta xeración de consumidores de entretemento multimedia será cada vez máis habitual levar a cabo varias tarefas simultaneamente. o volume de negocio do mercado de videoxogos norteamericano no segmento entre os 13 e os 20 anos superou o da industria cinematográfica. Ademais. en busca do máis atractivo en cada momento. Navegan en Internet. manter entretido un espectador novo ao longo dos bloques dun programa resulta cada vez máis complicado. só o 6% dos nenos entre 2 e 5 anos tiñan acceso a Internet en 2000. polo que a separación entre as preferencias duns e doutros é cada vez maior. senón que pican fragmentos da oferta: en canto os aburre o que están a ver.UU. Por exemplo. aproveitando os cortes publicitarios ou os momentos predicibles para capear. O anuncio televisivo (polo xeral. Os adolescentes dispoñen hoxe dunha variedade enorme de eleccións. as produtoras desenvolven formatos que funcionan a base de bloques con diversos miniclímax e con ganchos que anuncian o non se vaian. polo que se trata dunha audiencia moi fragmentada.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Malia non existiren datos fiables. sabemos que crecen os consumidores simultáneos de varios medios. as súas preferencias abranguen unha gran variedade de programas e cadeas. En EE. Agás no caso dos grandes éxitos do momento. aínda A audiencia da TV é cada vez máis hiperactiva Esgotamento do modelo actual de TV xeneralistas hai máis. Tamén abundan os mozos que seguen dous ou máis programas á vez. breve e impactante) convértese así no máximo expoñente deste tipo de adicción. Ademais. os seus gustos apenas adoitan coincidir cos dos seus pais. e outros saltan constantemente a través das distintas canles para ver só o máis rechamante e impactante dos anuncios. A dificultade para fidelizar os mozos constitúe só un dos síntomas de esgotamento do actual modelo de TV xeneralista en España. . Unha das causas é o exceso de publicidade. Destaca tamén un grupo de zapeadores que nunca aguanta un programa ata o final. aumentou o grao de sofisticación tecnolóxica nos fogares. Outro síntoma preocupante e representativo da fragmentación do consumo televisivo é a progresiva diminución da visión de programas en familia. Finalmente. E. Así. En 2002 esta cifra alcanzou o 35%. saltan a outra canle. sobre todo. dáse a circunstancia de que os mozos adquiren pronto un alto grao de control no uso das novas tecnoloxías e neste ámbito os pais saen perdendo: o segmento de entre 50 e 65 anos é o que peor domina estes aparatos. volátil e hiperactiva. Conscientes diso. en 2002. Por iso.

Pero segundo datos facilitados a Europa Press por Mediaedg&Cia.258.304 24. Ademais.6%. a cota de audiencia da canle autonómica galega evolucionou dende un 15.096. 125 .3%.994 1. con 3 horas e 22 minutos.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3.028.004 1. Tele 5 pasou do 22. o que a converte na terceira cadea autonómica máis competitiva. Xunto cos canarios.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4.6%. segundo datos do anuario de SGAE 2003.282 1. co 24. Minutos promedio de visionado de televisión en Galicia.376 2003 161. Galicia segue sendo no primeiro mes de 2005 a comunidade que menos consome este medio.014 -23. a canle con maior cota de audiencia en Galicia é Tele 5. con desconexión TV Locais Total TV 68.674.296.298 44.512 22.072 2. son os españois que menos tempo dedican a ver este medio. seguida de preto por TVE1.1 A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA Os galegos dedican unha media diaria de 3 horas e 33 minutos ao consumo de televisión.896.5% ao 17.320 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1997 180 3 24 27 Nº empresas 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.527.878. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia.603 % crec 240% 109% n.614.d.6%.910 5.126 2.789. fronte aos andaluces que se sitúan como os maiores consumidores. 1997 e 2003. co 23. 42% 1997 1.282.036. 1987 1988 Galicia España 165 209 176 221 1989 173 211 1990 172 214 1991 179 218 1992 165 199 1993 176 209 1994 178 222 1995 189 221 1996 194 229 1997 197 231 1998 192 222 1999 199 234 2000 189 222 2001 183 226 2002 191 211 2003 191 213 2004 189 218 Fonte: Taylos Nelson Sofres Entre 1993 e 2004. a TVG alcanzou na tempada 2000/01 o mellor dato da súa historia.688 568 132 700 Empregados 2003 2.796 39.9% en 1993 ao 23.2% ao 24. cun 19.607 -885.733 Resultado 2003 12. e nac.925. Facturación 1997 Total audiovisual Autonóm. pasando do 27.974.5% de share. E é que a canle pública estatal foi perdendo peso de forma paulatina. Pero en 2004. Pola contra.6%.

000 1 0.000 35. O mandato parlamentario de contribuír á normalización lingüística e á cohesión social e xeográfica do país tradúcese nunha programación integramente en galego.000. dirixida por Chano Piñeiro.000 40.611 81.000 20. cunha oferta variada e plural dirixida aos distintos sectores da sociedade e que conta cun denominador común: o desexo de afianzar o coñecemento do propio cunha perspectiva integradora na cultura occidental á que pertence.878.829 6.81 1 .000 4. a porcentaxe de produción propia da cadea pasou.000.668.028.737 4.00% 40.000.000.000 5.755.000 6.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5.44% no 2003.00% 80.547. do 69.000 1.1.1 A Televisión de Galicia A Televisión de Galicia inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985.298 3.954.00% 60. segundo datos da GECA.072 26.304 1 2.00% 20.1 77 20.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das televisións galegas.469.760 31.00% 30. 45.897.300 36.000.096.000 7.1 3.000.71 1 28.1 79 97.000.000 30.00% 50.44% 10.000 5. de maneira que a canle autonómica galega se sitúa nos primeiros postos en canto a produción propia. tanto interna como asociada.00% 70.960 4.000 0 Horas de produción propia da TVG (%) No caso da Televisión de Galicia. A súa primeira proxección fílmica foi a curtametraxe Mamasunción.000 8. por enriba da media estatal das cadeas. coa emisión en vivo dos actos do día do Apóstolo e de Galicia dende ás súas instalacións de San Marcos (Santiago de Compostela).269 39.749 2003 Facturación de televisións (exc. . Horas anuais de emisión e de produción propia da Televisión de Galicia 90.028 .276 1 7.896.879.239 34.6% en 1997 ao 74.000.4% en 2000 e ao 81. locais) Facturación das televisións locais 4.63% 8.00% 1992 Horas anuais de emisión da TVG 1997 2003 69.00% 0.000 1 5.909.000 25.91 0 4.1 2.00% 10.228.41 6 22.488. acabadas de inaugurar.000.94% 5.031 32.000 3.000 2.042.909 1 3.000 9.

O día 21 de xullo de 1997 iniciou o seu funcionamento en probas o novo control central robotizado da TVG. Baixo o título O Tesouro. 127 . a TVG presenta o seu Plano de Cine.A. S. dous de televisión satélite para o exterior ⎯para América e Europa⎯. no Torneo de Campións de squash celebrado en Santiago de Compostela os días 28 e 30 de novembro de 1996. A TVG asinou o 14 de febreiro de 1997 un acordo de colaboración coa cadea CNN para enviar información sobre Galicia e para a inclusión na programación das súas emisións vía satélite. en outubro de 1995. A TVG emitiu empregou o sistema Pal Plus. o día 1 de decembro de 1998. A esas canles hai que lle sumar o portal interactivo galego da CRTVG en Internet. iniciando as súas emisións regulares o 15 de decembro de 1995. A Bailadora (Ares-Ferrol). O 24 de marzo de 2004 a TVG pon en marcha un novo sistema de automatización do seu estudio de continuidade. Series e Programas para Televisión de Galicia. Domaio (Moaña) e Tomba (Pontevedra). A TVG cambiou a súa imaxe corporativa o mércores día 20 de xaneiro de 1999. así como unha rede de servidor con estacións non liñais para informativos. a Televisión de Galicia reinicia as súas emisións para Europa. en marzo de 2002 TVG e Panasonic asinan -maio 2002.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datas sinaladas da Televisión de Galicia o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o A TVG foi a primeira canle autonómica do estado español que emitiu regularmente vía satélite. En xaneiro de 2003. co que se establece un concurso público de petición de ofertas para a realización de 105 produtos audiovisuais . Actualmente son oito as canles polas que a CRTVG emite a súa programación en idioma galego: a emisión convencional da TVG para Galicia. A TVG iniciou as súas emisións regulares pola Internet en Tempo Real ás cero horas do día 17 de maio de 1997. A TVG estreou a súa primeira mediametraxe o 17 de maio de 1997. A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a Europa polo Eutelsat Hot Bird-3. e outras tres de radio. do 2003. A TVG iniciou emisións cara a América a través do satélite Hispasat o 1 de decembro de 1998.. TV Movies. a pantalla de formato longo. A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a América vía satélite a través da canle Galeusca o día 31 de decembro de 1996 ás 14 horas locais. A TVG estreou o sistema NICAM-Dual-Estéreo para toda Galicia a principios de 1995. A TVG comezou a emitir con tecnoloxía dixital terrestre desde os Centros Emisores de Pedroso (Santiago). O 23 de abril de 1999 entrou en funcionamento o novo enderezo electrónico da TVG. e despois dun pequeno parón (alleo á TVG). coma a do cinema (16 :9). A TVG regularizou as súas emisións cara a Europa polo Eutelsat o 29 de xaneiro de 1999. na que se inclúe o subministro de máis de 200 equipos de DVCPRO50.o acordo de adxudicación da dixitalizacion para os Servizos Informativos. A TVG incorpora a súa programación á plataforma satelital Vía Digital o 15 de setembro de 1997. A marca de audiencia da TVG produciuse o sábado 7 de decembro de 1996 durante a transmisión do encontro de fútbol entre o Real Madrid e o Barcelona. Sería na emisión do Telexornal Segunda Edición desde a Expo de Lisboa. En abril do 2001. A TVG comeza a emisión da súa propia canle vía satélite cara a América o 1 de abril de 1997. realizou a primeira conexión de satélite cunha unidade móbil de enlaces propia. A canle autonómica iniciou as emisións para Europa en dixital o día 7 de marzo de 1998 a través do satélite Eutelsat Hod Bird-3. fixo unha adaptación da obra de Ánxel Fole en formato Pal Plus. A TVG emitiu por primeira vez a través da rede de fibra óptica de telefonía o 25 de novembro de 1994. sendo a primeira de Europa e a sétima do mundo en ofrecer esta posibilidade. ás 21 horas e 27 minutos. foi dende Silleda e ofreceulle aos seus espectadores imaxes do IV Salón da Enerxía e Desenvolvemento Rural. Fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. que ofrece radio e 105 A TVG é a única canle de televisión en España que desenvolve este tipo de concorrencia pública de ofertas para produtos audiovisuais. A TVG realizou a primeira gravación dun programa en formato Pal Plus (16/9). O día 7 de xullo de 1998. Día das Letras Galegas. o o Fonte: Páxina web da TVG. a través do satélite Hispasat. A Televisión de Galicia ofreceu un teletexto en galego o 11 de outubro de 1995. A TVG iniciou a emisión do Televídeo para a canle Galicia TV-América o día 18 de novembro de 1997.

00% 4. que responde ao esforzo da cadea na produción de series de ficción como Pratos Combinados. polo alto custo da dobraxe.10% 18.22% 27. 1997-2003. En canto á orixe dos filmes. con moi poucas contabilizadas en horario de máxima audiencia en comparación coas rexistradas noutras cadeas autonómicas.30% 3. a información.30% 2. fronte a unha progresiva perda de protagonismo dos programas de miscelánea (de 27.79 a 11.20% 5.54% a 4. xa que. Ademais.27% 1.00 % 1998 7. Aínda así.50% 1. ademais. particularmente cunha segunda canle dixital dedicada á programación infantil e xuvenil. A través da análise das franxas horarias advírtese o escaso peso que a oferta cinematográfica ten na grella de programación. detéctase un incremento do peso de xéneros como a ficción.7% en 2003. misceláneas.2%).00 % 1999 8. foron gañando terreo ata chegar a supoñer un cuarto dos títulos emitidos.00 % Fonte: Elaboración propia. Curtametraxes galegas. alcanzando o punto álxido en 1999 con 641 e o mínimo en 2001 con 460. xa que a maioría das emisións se concentran na madrugada e na tarde. Distribución da grella da Televisión de Galicia.80% 1. Por outro lado.30% 19. os xéneros que achegan máis audiencia á canle autonómica no ano 2002 (último ano dispoñible) son a ficción.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO televisión en directo así como numerosos contidos de Galicia en nove idiomas.20% 28.10% 18. culturais (7. en xeral.80% 1.90% 25. en particular.00% 100. motivado pola obriga contraída de emitir películas unicamente en galego.30%) ou concursos (3. Mareas Vivas.50% 4.79% 25.20% 20.57% 100.30% 4. a cadea autonómica foi aumentando as emisións de curtametraxes ao longo dos últimos anos.50% 9.15% 3.80% 8.30% 7.20% 8.70% 100.00% 3.6% no ano 2003) ou musicais (de 6.60% 1. .50% 100.00% 8.80% 7. os deportes e os musicais. ao optar por outro tipo de programación. Todo iso contrasta con caídas na audiencia dos xéneros de miscelánea ou deportes.00 % 2001 11. Non obstante.80% 6. entre outras.06% 19. é claro o predominio do cine norteamericano.00 % 2000 7. A Televisión de Galicia está entre as cadeas autonómicas con menor número de emisións cinematográficas.80% 100.30% 24.8%.10% 17.90% 1.9%).00% 17. parece non ter éxito este tipo de contidos e.70% 28.50% 6.70% 4.30% 1. Para o ano 2006.27% en 2000 a tan só o 12. entre a súa audiencia.00% 12.20% 29.20% 27.54% 7.55% no ano 2000 ao 25.06 a 4. contando mesmo cun programa.10% 1. A Televisión de Galicia vén dedicando nestes últimos anos a maior parte do seu tempo de programación a xéneros como información. se ben o europeo. que pasa de ocupar o 19.60% 2. e o español. apréciase un incremento do 71.30% 100. está previsto poñer en marcha novas emisións de televisión.70% 25.90% 1. cine en galego e programación cultural. fundamentalmente os de nacionalidade española.50% 4.50% 6.00 % 2002 12. No caso da ficción. a emisión de obras cinematográficas na TVG experimentou certas variacións nos últimos anos.10% 29.00 % 2003 11. culturais e deportes. nos catro últimos anos.80% 17. ficción. 1997 Culturais Información Outros Miscelánea Infoshow Concursos Deportes Musicais Ficción Total 8.80% 100.50% 19.30% 29.90% 1.50% 11.80% 4. Panorama Audiovisual.10% 1.60% 1. que se centra na difusión de curtas de autores galegos. a partir dos datos de EGEDA. Rías Baixas ou As leis de Celavella.

da formación continua e práctica de profesionais galegos de primeira liña.60% Infoshow 2. unha tendencia que se dá en todas as canles estatais. A Televisión de Galicia apostou polas series de produción propia.90% Deportes 8. A grella para o 2005 aposta pola continuidade con novas entregas das series de máis éxito.00% Concursos 4. cun share que chegou a alcanzar o 39% nalgún capítulo de 2002.000 30.000 0 A TVG centra o seu punto forte da programación na ficción galega grella de unha por programación. nun breve prazo.800 1.70% Musicais 4.200 1.000 60. se ben o prime time concentrou un número significativo de realizacións. Rías Baixas ou Pratos Combinados. etc.400 1. Terra de Miranda. significativa parte dos logrando aceptación espectadores galegos. sen necesidade de recorrer ás fortes inxeccións de subvencións públicas).000 800 600 400 200 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 70.600 1. que fundamentalmente se proxectan na franxa de prime time. A serie de máis audiencia na TVG é Pratos Combinados. A maioría das series prográmanse na franxa da tarde. do aproveitamento dous recursos humanos artísticos existentes.000 40. co que se confirma a súa aposta por este xénero.000 10. esperando poder falar. da estabilidade da industria do audiovisual (que algún día terá que ser capaz de funcionar con autonomía.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Distribución da grella da Televisión de Galicia.50% A Televisión de Galicia centra o punto forte da súa programación na ficción galega. A pesar de que na tempada 2003 non se estreou ningún título de produción propia. En 2003 a cadea autonómica aumentou de xeito significativo as emisións de series de ficción con respecto aos anos anteriores. 1998-2003.000 20. como As leis de Celavella. a cadea conseguiu un ano máis consolidar as súas realizacións na Número e minutos de emisión de series de ficción na Televisión de Galicia.00% Información 29.80% Miscelánea 12. 1.000 50. Ofrece ademais Número de emisións Minutos de emisión dous novos produtos: Cuarto sen 129 . Para a TVG é importante seguir apostando polo crecemento e consolidación da produción cinematográfica en Galicia. 2003.30% Ficción 25.20% Outros 1. do aproveitamento de recursos culturais. Culturais 11.

ao igual que acontece coa catalá ou a vasca.000 10. A literatura galega no cine.17% adicional de entidades de poboación de entre 10.000 habitantes.37% do total de espectadores.000 e 500.000 800 600 400 200 0 35.000. Temporadas Número de programas Tempo de emisión 1997/98 1998/99 1999/00 2000/01 2001/02 2002/03 6.764 1. Practicamente todas as obras programadas na cadea foron españolas.000 549 320 1998 342 1999 2000 2001 2002 2003 5. dentro do plan de cine e televisión de 2005 está prevista a produción de seis novas series de ficción feitas en Galicia. 2. Así mesmo. Peso dos programas de produción independente na TVG (%).7 6. o grupo máis numeroso é o de maiores de 65 anos.7 Fonte: Elaborado por GECA a partir de datos de TNS A TVG experimentou un cambio drástico no que se refire á emisión de documentais. se ben nos últimos anos se produciu un leve desprazamento cara a televidentes de ámbitos urbanos de entre 200. polas temáticas históricas e culturais que fomentan e consolidan os sinais de identidade do país. e nunha elevada porcentaxe concentráronse na franxa de madrugada.3 5.9 7. 1998-2003. o que fai pensar que responde máis a unha vontade de servizo público que a un obxectivo de efectos no volume de audiencia.000 1. . cumpriu dez anos de existencia. Outro feito que cómpre destacar é o interese da cadea autonómica galega.3 7.800 1. e un 33. o programa colector da programación infantil da TVG. Trátase dunha aposta máis conceptual que especulativa.3 9.2 8. 1997/03. Considerando o hábitat. co 32.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ascensor e Libro de Familia. Así destacan producións como Castelao.710 25.17%.000 e 50.400 1. que supón o 33.000 1.000 habitantes.2 9 5. En 2004 o Xabarín Club. a maior parte dos espectadores proveñen de municipios de menos de 10. Número e minutos de emisión de documentais na Televisión de Galicia.000 30. entre outros.000 socios. seguido polo grupo de entre 45 e 64. A oferta de animación complétase coa emisión dalgunhas curtametraxes para adultos e a estrea de longametraxes como O bosque animado. de maneira que entre 1998 e 2003 multiplicou por catro o número de emisións ou o tempo dedicado a este xénero. cun total de 113.600 1.000 1. Cen anos de Alexandre Bóveda. Cidades.2 7. Viaxar por Galicia ou As viaxeiras da Lúa.000 0 Número de emisións Minutos de emisión Con respecto ao perfil da audiencia da Televisión de Galicia.000 20.200 1.170 15. Antón Avilés de Taramancos.5 7.1 3. patrimonio da humanidade. xa que apenas supuxo cambio na achega deste tipo de contidos á audiencia.

Baixa e Media-baixa Media Alta e Media-alta Máis de 64 De 45 a 64 De 25 a 44 De 13 a 24 De 2 a 12 Muller Home 0 10 20 30 40 50 60 Total TV en Galicia TVG Finalmente.000 a 200. Por outro lado. unha política de financiamento de películas galegas ou rodadas en Galicia.000 hab. se se considera a condición social de audiencia da canle autonómica. en xuño do 2004. De 50.000 habitantes. De 200. que abrangue varias frontes: por un lado. a CRTVG desenvolve unha política activa de apoio ao sector audiovisual galego.000 a 500.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Perfis dos espectadores de televisión en Galicia. de clase baixa ou medio-baixa e dunha localidade de menos de 10. 131 . A TVG participou. Polo tanto. senón tamén a participación nos resultados de explotación comercial.000 hab. as cadeas autonómicas asociados á FORTA asinaron. o 50.000 hab. telefilmes. Dende o ano 1995. un convenio con FAPAE e investirán un mínimo de 10 millóns de euros ao ano en producións audiovisuais españolas. Mediante este acordo. 2003. o perfil medio dun espectador da TVG era no ano 2003 o dunha muller maior de 64 anos.000 hab. De 10.000 a 50. xestionáronse vías complementarias de financiamento ata alcanzar acordos co ICO e co Igape coa finalidade de abrir novas posibilidades para canalizar recursos financeiros cara ás empresas.10% son de clase baixa ou medio-baixa. debuxos animados e documentais mediante o que se pretende a mobilización dun investimento en torno aos 30 millóns de euros en cine galego ao longo de tres anos. as oito televisións asociadas na FORTA 106 No ano 2001 púxose en marcha o Plan de Fomento da Produción Cinematográfica Galega a través da participación da TVG na coprodución financeira de metraxes. Canal + e Televisión de Galicia subscribiron no ano 2000 un convenio de colaboración para producir conxuntamente unha ducia de películas de temática galega nos seguintes catro anos. por outro. A contrapartida para a TVG son non só os dereitos de emisión. coa compra dos dereitos de emisión e a coprodución 106 . As dúas canles tamén se uniron para realizar documentais e para adquirir os dereitos de retransmisión dalgúns acontecementos deportivos. ao longo do ano 2002 na produción de dez novas longametraxes galegas en colaboración con produtoras locais e televisións e empresas audiovisuais do resto de España. finalmente. Menos de 10. a posta en marcha de proxectos de ficción que alcanzan éxitos de audiencia sen precedentes (series).

nos que se recollen compras por 9. en espazo preferente. que tamén contempla un investimento de 90. Programas e Obras Teatrais para 2005.7 9. Programas mais vistos da Televisión de Galicia na temporada 2002/2003 Título Pratos combinados Luar Pratos combinados (repetición) Terra de Miranda Telexornal 1 Rías Baixas Galicia Noticias Telexornal 1 Fin de semana Telexornal 2 Fin de semana Mr Bean (prime time) Rating (%) 9. TVmovies. así como en 13 TV movies.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO comprométense a participar nos plans de produción de proxectos audiovisuais de produtores independentes españois. Entre ficción. a partir dos datos extraídos no Anuario de la Televisión de GECA 2004. Series. sempre que sexa posible. e con este obxectivo flexibilízanse algúns dos requisitos que se lle viñan esixindo en plans anteriores.2 18. é continuación doutro que subscribiron a FORTA e FAPAE en 1999.4 millóns do ano anterior.6 Share (%) 26. fronte aos 7. As curtametraxes tamén teñen o seu lugar cunha sesión semanal dedicada á emisión neste formato. Con este plan de concorrencia pública procúrase a maior participación de todas as empresas involucradas no sector audiovisual.5 22. a través da adquisición de dereitos de antena. en horario de máxima audiencia.5 6. Series e Programas da TVG.5 6. quedou novamente reflectida nos presupostos da CRTVG para o ano 2005.9 6.1 millóns de euros. a Federación de Produtores está a traballar para renovar outros convenios co resto de cadeas de televisión. que ía dirixido a recibir ofertas para a realización de produtos audiovisuais. tanto de ficción coma de animación.1 6 5. se vén mostrando cara ao sector audiovisual galego. o que supón un incremento do 23.2 28.2 23.9 6. Ademais. a TVG intenta colaborar cun sector da industria con escaso percorrido comercial.000 euros anuais por parte da FORTA para o desenvolvemento de guións e a emisión dos produtos apoiados.7 Fonte: Elaboración propia.9 18. que son os que cobre o convenio subscrito. A forte e decidida aposta que.1%. Unha das principais novidades nesta última convocatoria é a inclusión dun apartado dedicado á gravación de obras teatrais. así como para a presentación de proxectos para o desenvolvemento de longametraxes e películas para televisión. programas para televisión e. por medio de coproducións ou recurrindo ao encargo de TV movies ás produtoras. Os produtos audiovisuais que podían favorecerse eran as longametraxes. O investimento mínimo que realizarán os operadores autonómicos será de 10 millóns de euros ao ano nos exercicios de 2004. A canle autonómica galega volveu convocar no ano 2005 o Plan de Cine. 2005 e 2006. animación e documentais. dende hai algúns anos.8 24.3 31 22. así como os documentais e episodios pilotos de series en formato de longametraxe 107 .8 13. A través da compra de dereitos de emisión en lingua galega da maior parte das curtametraxes realizadas en Galicia. películas para televisión. a Televisión de Galicia convocou en 2004 un concurso a través do Plan de Cine. curtametraxes e películas para televisión. media ducia de series de ficción galega. como longametraxes.2 6. a televisión autonómica participou nun total de 17 longametraxes galegas. e que contemplaba un investimento de 9 millóns de euros anuais. . como novidade ese ano. 107 O convenio. Nestes momentos. a Televisión de Galicia ⎯única cadea de España que ten en marcha este tipo de concorrencia pública de ofertas de produtos audiovisuais⎯ pretendía continuar co seu papel de dinamizador do sector en Galicia. Coa posta en marcha deste proceso. TV-movies.4 6. Tamén terán presenza. documentais. así como outros tantos programas de entretemento para o ano 2005.

203 entrevistas telefónicas realizadas a habitantes de distintos concellos galegos sobre o consumo de medios en Galicia e as opinións sobre a presenza da lingua galega nos diferentes soportes. coas que a TVG pretende seguir apoiando a normalización lingüística do galego. Nunha realidade como a descrita. por suposto.. co obxectivo de manter un fío de comunicación permanente coas comunidades galegas. a sociedade galega fai un consumo masivo dos tradicionais medios audiovisuais que están presentes na maioría dos fogares: a radio e a televisión. e ten un nivel de confianza do 95. seguida de TVE1. o 1 de abril de 1997 a Televisión de Galicia comezou a emisión da súa canle Galicia TV a través do satélite Panamsat para toda América. que forma parte do proxecto O proceso de normalización do idioma galego 19802000: medios de comunicación. constatan que entre os nosos concidadáns existe unha demanda de maior presenza da lingua autóctona nos medios de comunicación. do 4 de decembro de 2003 ao 4 xaneiro de 2004. programas musicais. O resto das canles. Telecinco e Antena 3 TV. películas para televisión e demais obras de carácter similar. Despois de tres meses de participar non proxecto Galeusca. telecomedias. Dous satélites. a Televisión de Galicia cumpre escrupulosamente co estipulado na normativa. como debates e entrevistas.5% e unha marxe de erro de máis ou menos o 2. con tecnoloxía dixital e de programación temática. A enquisa realizouse durante un mes. O tamaño da mostra foi de 1. o Hispasat 1 C e o Hispasat 1 B. como son o cine (81%). tanto feito en Galicia como externo dobrado ao galego. que poden conectar as 24 horas do día con Galicia a través dos seus informativos. a televisión (co 70%) e a radio (co 68%) son os medios de comunicación nos que a maior parte dos entrevistados consideran que a presenza do galego é adecuada.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A decisión de poñer en marcha unha segunda canle. o informe destaca que o 61% da poboación galega utiliza diariamente a TVG como medio de comunicación. así como no cine. incluídas as televisións locais. Así mesmo. coa que TVG pretende converterse nunha ventá de difusión para a produción audiovisual experimental que permita impulsar novos valores. O informe A lingua galega nos medios de comunicación foi realizado a partir dunha enquisa que tomou como universo a poboación adulta residente en Galicia. Televisión de Galicia conecta cunha canle propia e independente a máis de sete millóns de fogares en toda América do Norte e do Sur. concursos. que entre outros espazos contará co programa Xabarín Club. humor. Internet (73%) e os xornais (66%). incluiranse programas de contido e servizo público. apenas son referencias para os galegos 109 .. Os resultados deste estudo 108 Posta en marcha no 2006 dunha segunda canle autonómica con tecnoloxía dixital. que establece que os operadores de televisión deberán reservar o 5% da cifra total de ingresos xerados durante o exercicio anterior para o financiamento de longametraxes cinematográficas. sobre la difusión de obras audiovisuales europeas. a maioría dos galegos consideran a Televisión de Galicia como a súa canle preferida.89%. nos semanarios e na Internet. comarcais e as plataformas. Segundo se desprende do informe A lingua nos medios de comunicación elaborado polo Consello da Cultura de Galicia. deporte. emitirase cinema en versión orixinal subtitulado ao galego. ademais dun importante contido de produción de ficción. o día 18 de novembro de 1997. tanto nos xornais como nos medios audiovisuais. así como TV-movies e películas. Por outro lado. As novas tecnoloxías posibilitan que as emisións cheguen dende Canadá ata a Patagonia arxentina en América. De acordo con este informe. a TVG iniciou a emisión do televídeo para a canle Galicia TV-América. No que respecta ao cumprimento da Ley 22/1999. parte de Europa occidental e. Posteriormente. A pesar de advertir que non se trata de opcións excluíntes. segundo o informe. o estudo do Consello da Cultura conclúe que para a maioría dos galegos a autonómica é a canle televisiva preferida. 133 . a toda a península Ibérica e ás Illas Canarias. 109 108 Este alto grao de satisfacción cunha cadea autonómica pode relacionarse co feito de que. curtametraxes ou documentais. os semanarios (78%). Ademais. Esta situación contrasta con aqueles medios nos que unha maioría considera que a lingua propia ten unha presenza moi escasa. constitúe unha aposta ambiciosa de contidos e tecnoloxía. Entre os proxectos para esta cadea destacan a programación xuvenil e infantil. achegan a millóns de fogares a oferta radiofónica e televisiva da Radio Galega e da Televisión de Galicia.

5 18.60 19. 112 111 Televisión Española en Galicia dispoñía xa daquela dunha pequena unidade móbil (denominada PEL -produción electrónica lixeira-) en branco e negro. ampliouse a rede de emisores en todo o país. O nome que entón se lle daban a eses microespazos era Panorama de Galicia. título que permanece en pantalla na actualidade. Domaio. Ademáis.e dende 1966 por La 2. a TVG comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre (TDT) sendo a terceira cadea autonómica do Estado en dar ese paso (despois de que ou fixeran en Cataluña e Euskadi) 110 . Na comunidade galega pasouse dun (o Pedroso) a cinco (Pedroso. e froito fundamentalmente da innovación tecnolóxica que afectaba o sector da televisión en España. para a súa emisión en diversos programas.30 4.30 18. e foi o Mundial 82 de fútbol unha das causas impulsoras (dado o carácter de televisión anfitriona de TVE). no pazo de Raxoi (na praza do Obradoiro). coa que se facían algúns informativos e conexións dende a rúa do Vilar.1. Esta circunstancia. inícianse as emisións en cor e expándese a rede de reemisores para o sinal de televisión en Galicia112. Nesa primeira etapa.5 18. Aquela unidade informativa de TVE ocupaba un pequeno local na compostelá rúa do Vilar. introdución que se produciu nos albores da década dos anos oitenta. A presenza TVE en Galicia como produtora de noticias e reportaxes data dos anos setenta. Xa para entón era moi habitual ver na primeira canle de TVE a información referida a Galicia en idioma galego.70 17. en Santiago de Compostela 111 . xa que ata entón cubríanse certas informacións co traslado de equipos dende os Servizos Centrais. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 15. Meda. tamén permite a consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos da xeografía galega. Páramo e Bailadora). o xogo das preguntas e a serpe) así como a consulta dos mapas meteorolóxicos galegos en tempo real.10 18. Cota de audiencia da Televisión de Galicia.2 A Televisión Española en Galicia Televisión Española emite dende 1958 pola súa primeira canle -La Primera. É no ano 1971 cando se inaugura a primeira delegación de TVE na comunidade galega.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais.4 16. xa que foi o primeiro medio audiovisual que introduce o noso idioma dun xeito 110 Os novos servizos permítenlles aos usuarios de receptores de televisión dixital a participación en distintos xogos (o Simón. para a mellor difusión dese mundial (que en Galicia contaba con dúas sedes). a principal función do centro consistía en enviar ao centro de TVE en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional.6 15. En agosto de 1973 ábrese unha nova etapa no centro de TVE-Galicia coa posta en marcha de desconexións territoriais para a emisión de espazos informativos. que hoxe parece anecdótica. é quizais unha das referencias máis importantes do que o centro de TVE en Galicia realizou ao longo da historia. fronte á catedral de Santiago. Así mesmo. aínda que noutro formato.5 14. .00 16. En xuño de 1978 inaugúranse unhas novas dependencias. As montaxes facíanse no aparato coñecido como moviola e foi coa incorporación dun telecine en Santiago como se pasa á cor. Precisamente.00 18.

Mulleres. cun magazine matinal que. elaboráronse en lingua galega. culturais. No eido da promoción do idioma. situación que permanece na actualidade malia non existir ningún imperativo legal que así o estableza. posiblemente por mor da escaseza de recursos. para o cal era e segue sendo preciso que se realice en español. musicais como A repinocha ou Revolución MP3. pódese seguir tamén en La 2 en desconexión territorial para Galicia. sociais. J. A transición en Galicia. Ademáis. Consello da Cultura Galega. o centro territorial galego pasou a ocupar un lugar secundario. en Bando-San Marcos. Europeos ou Parlamento.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA continuado na súa programación. a primeira ainda en antena. Con dúas franxas de desconexión diarias. que facilita a ampliación das desconexións territoriais nos seguintes anos con programas de produción propia de variada factura115. TVE-Galicia realizou a dobraxe ó galego de dúas series de debuxos animados. Ao pé da letra ou Mercuria. que se emiten en desconexión territorial por La 2 e tamén no Canal Internacional de TVE 117 . arquitectónicos. Ese mesmo ano asínase un convenio coa Xunta de Galicia. era líder de audiencia na súa franxa. primer medio que introduce o galego de forma continuada . Pepe Coira 113 apunta que como ocorreu cos máis dos centros territoriais de TVE –se cadra coa relativa excepción do catalán–. cando apenas ese idioma se falaba en círculos moi reducidos. como son Marcelino pan e viño e Nicolás. no mediodía e na tarde. o primeiro Dende Galicia para o Mundo. e que logrou o mesmo efecto que a mediados dos setenta perseguía o Centro Territorial de TVE: ofrecerlle a imaxe de Galicia ao mundo enteiro. o 12 de xuño de 1993. A emisión seguíase realizando por La Primera. agás contadas excepcións. En 1998 prodúcese a incorporación da fibra óptica aos diferentes centros. Así naceu. festas de interese estatal ou actividades propias de Galicia. que se comezou a realizar nos estudos de San Marcos. destacando os valores históricos. que asoman nun horario en que o seu público potencial dificilmente vai estar diante do televisor e que non gozan practicamente de promoción 116 . series divulgativas Galicia. innovación que propiciou unha maior autonomía e axilidade. preto de Compostela. Pezas mestras. J. (2005): A televisión. Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. sendo o mellor escaparate da comunidade no exterior 114 A TVE. que tratan de achegarlle ao espectador aspectos da cultura galega. En maio de 1991 inaugurouse a sede actual do Centro Territorial de TVE en Galicia. ademais de numerosos documentais e pequenas series como Galegos no exterior ou Espazos arquitectónicos e outros programas de servizo público como Solitarios. Historia do fútbol galego. todos os programas realizados polo Centro Territorial en Galicia de TVE ao longo da súa historia. O Centro Territorial de TVE en Galicia elabora ademais programas de produción propia con carácter non periódico. paso a paso. en definitiva. destinado aos galegos emigrantes e a aqueles que seguían as emisións da devandita canle fóra de España. ocupadas principalmente por informativos. Crónicas do mar. Consello da Cultura Galega. propónselle á Xunta de Galicia a súa colaboración para emitir no Canal Internacional de TVE un programa magazine. deportivos e. o propio dunha emisora dotada polo seu órgano matriz con escasos recursos e nulas opcións de participar nas franxas horarias de maior consumo televisivo. en TVG (a través da súa emisión en Vía Digital) e na súa emisión por cable para o estranxeiro. mantendo o espírito de hai trinta anos. dotado con dous estudos de gravación para produción de programas e produción de informativos. magacine que leva doce anos en antena de forma ininterrompida e con periodicidade semanal. Á marxe da súa emisión en TVE Internacional. 116 117 115 Coira Nieto. 113 114 Coira Nieto. Logo do impulso que supuxo a emisión dos Xogos Olímpicos de Barcelona e da Expo 92 de Sevilla. Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. evitando estar pendentes de enlaces microondas. que eran vistas en galego polos nenos do país mentres fóra de Galicia se emitían en castelán. dadas as circunstancias. a programaciónde TVE en Galicia acolle espazos documentais e programas feitos con vocación alternativa. e en pleno ano Xacobeo 93. dobraxes de series infantís como Marcelino. e en galego.es ou Kinoki. Así e todo. (2005): A televisión. TVE Galicia perdeu a prol da televisión autonómica moito do peso que naquel tempo –os primeiros anos da década dos oitenta– tivo como única xanela pola que amosar na pantalla programas feitos desde e para Galicia. 135 . espazos culturais como Claves. pan e viño ou Nicolás. Nesta etapa emitíronse magazines como ¡Que serán? ou Boa tarde.

e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. Atlas Galicia formou parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España. Sen embargo.00 0.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Audiencias das cadeas de televisión en Galicia. Atlas Galicia operaba como axencia audiovisual para o ámbito galego. Posteriormente reduciría ao mínino as desconexións informativas para rematar por suprimilas.1.00 15. realizasen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. En xuño de 2000 ponse en marcha a páxina web de noticias de Antena 3. . emítese o primeiro informativo rexional diario de Antena 3 TV en Galicia. así coma outros aspectos relacionados coa produción industrial. 30. 4. A actividade xornalística de Antena 3 Televisión en Galicia remóntase ao ano 1993. será en outubro de 1995 cando teña lugar a apertura en Santiago da primeira delegación estable de Antena 3 TV que comeza a emitir para o país galego desconexións publicitarias. históricos e artísticos da Comunidade Autónoma. as achegas de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5. Tras un longo proceso de negociacións e de movilizacións.00 1998 1999 TV 1 2000 La 2 2001 Tele 5 2002 Antena 3 TV 2003 TVG 2004 En xaneiro de 2005 asinouse a renovación do convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e RTVE para a promoción exterior de Galicia a través da emisión de diferentes programas que teñen coma finalidade resaltar os valores culturais. Paulatinamente. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada. o desenvolvemento económico e a presenza galega nos mercados internacionais. dende o 1 de maio de 1998. Impacto TV ou En antena.00 10.3 As televisións estatais privadas. Un programa semanal que comezou a programarse os sábados ás dúas da tarde e que na actualidade continúa en antena emitíndose ás 12:30 do sábado.00 25. O 25 de xullo de 1999. a empresa determinou en 2003 o peche dos centros de traballo de A Coruña e Vigo e deixou a Delegación de Santiago de Compostela cunha plantilla reducida a pouco menos da metade. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que. co que a información diaria de Galicia xa se pode ver en todo o mundo en formato vídeo. a delegación participaba noutros programas de emisión nacional como A toda página. o primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente para Galicia. Pola súa parte. 1998-2004.00 20. dende a praza do Obradoiro. na súa primeira fase. Levou a cabo. Ademais dos informativos. constituída en febreiro de 1998 entre Atlas España e Grupo Voz.00 5. En abril de 1996 comezan as emisións de Galicia a fondo. Ademais xestionaba as desconexións rexionais que a devandita cadea privada realizou para Galicia dende maio de 1998.

4. A Lei de acompañamento de 2004 engade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. o Congreso aprobou en maio do 2005 a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). A súa situación xurídica moveuse nos borrosos terreos da alegalidade (que non ilegalidade). o grupo Voz desfíxose da súa participación na empresa. Estas modificacións dos dous últimos anos tratan de adaptar esta regulación ás novas esixencias. ademais.1. Deste xeito. con base precisamente nesa falta de regulación. O día 3 de maio de 1999 o tempo de desconexión ampliouse. Moitas delas foron pechadas pola autoridade. política e cultural de Galicia. Atlas Euskadi co Grupo Correo. máis completa e máis próxima ao espectador. En primeiro lugar. A Lei 41/1995 foi modificada pola Lei de acompañamento aos presupostos xerais de 2004. de imaxes non permanentes dirixidas ao público sen contraprestación económica directa por medio de ondas electromagnéticas propagadas por unha estación transmisora terrestre no ámbito territorial sinalado. en virtude da disposición transitoria única da dita lei. xa non existen desconexións diarias. polo que actualmente as televisións locais están a emitir sen título habilitante. impediu resolver os concursos públicos de adxudicación por parte das comunidades autónomas. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. 119 120 121 Pasa a definirse como a modalidade de televisión consistente na emisión ou transmisión. Tamén se incluíu este ano a novidade de que os titulares de concesións para a prestación do servizo público de televisión de ámbito local por ondas terrestres estarán 118 Para conseguir este obxectivo. Na actualidade. que foi adquirida por Tele 5 que ten así o 100% do capital. Esta Lei establecía a reserva e asignación de frecuencias que daría lugar á correspondente convocatoria e resolución dos oportunos concursos públicos de atribución de concesións para a prestación do servizo. ou intentouse polo menos. 137 . ao estimar que ao contrario se conculcarían abertamente os dereitos á liberdade de expresión e comunicación garantidos polo artigo 20 da Constitución. ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos118. a definición de televisión local modifícase para adaptala ao medio dixital no que obrigatoriamente deberán desenvolverse 121 . etc. máxime cando non existía unha lei expresa que regulase a televisión de carácter local. cun novo período informativo que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social. 122 Á vista das solicitudes presentadas polas comunidades autónomas e tendo en conta as frecuencias dispoñibles. e recoñecían o dereito das televisións locais a proseguir as súas emisións. se ben a axencia segue proporcionando a cobertura de noticias de Tele 5 en Galicia. cando xa na Lei de acompañamento do ano 2003 se introduciron importantes cambios.4 As televisións locais en Galicia Dende os seus comezos as televisións locais estiveron envoltas en polémica. que se determinarán respectando o dereito ao acceso equitativo de todas elas aos recursos de espectro. Tele 5 asociouse en cada comunidade autónoma a un dos principais grupos de comunicación. segundo a cal a televisión local por ondas terrestres como medio audiovisual de comunicación social ten a natureza de servizo público 120 . por emitiren sen concesión administrativa. Ademais. Atlas Cataluña creouse co Grupo Godó. así como as limitacións derivadas da coordinación radioeléctrica internacional. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo. Algunhas sentenzas do Tribunal Constitucional e do Tribunal Supremo anularon resolucións anteriores que obrigaban ao peche. que os adxudicatarios poderán utilizar 122 tecnoloxía analóxica para a difusión das súas emisións durante dous anos. ou ao non se efectuar o desenvolvemento lexislativo que lles permitise ás autoridades competentes conceder as oportunas licenzas de emisión 119 . con tecnoloxía dixital. A súa regulación está contida actualmente na Lei 41/1995. a falta de normativa de desenvolvemento da Lei prevendo a planificación das reservas de frecuencias polo Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía. do 22 decembro. ao non existir regulación concreta sobre o tema. Non obstante. Despois de catro meses de tramitación. a compatibilidade radioeléctrica entre comunidades adxacentes. que se contarán dende o 1 de xaneiro de 2004 e modifícanse as disposicións relativas ao ámbito territorial . de réxime xurídico do servizo de televisión local por ondas terrestres. O 26 de maio de 1998 Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia.

Canal 47 Sevilla e Localia TV Sevilla séguenas na clasificación de audiencias. programa deportivo. e unha audiencia acumulada do 12%. e cunha audiencia acumulada no último mes do 15. sen ningún tipo de especialización nin temática nin técnica. estes conglomerados mediáticos están a achegar estruturas empresariais con maiores posibilidades para negociar a publicidade local. falar de televisión local é falar de televisión de proximidade. En canto a contidos.9% dos fogares españois. e para producir contidos máis atractivos. con pouca infraestrutura tecnolóxica a pesar de que ultimamente apuntan cara á tecnoloxía de produción dixital. Séguea o Grupo Canal 47 TV.). Polo tanto. foron dous factores clave na renovación do mercado da TVL. como social (estas emisoras deben sintonizar cos referentes culturais e tradicionais do lugar). A entrada no mercado do Grupo PRISA (baixo a marca Localia TV). do Grupo Godó ou da Cadea COPE (en Popular TV) significou un reforzo financeiro. A maioría das televisións locais galegas están en proceso ou xa contan con tecnoloxía dixital de tipo profesional. magacine con colaboradores. son os informativos a programación na que basean a meirande parte da súa produción. sintonizada polo 24.. medra a súa cota de audiencia e os grandes grupos de comunicación multimedia atoparon nelas un novo mercado d explotación de contidos 124 . Considérase un requisito imprescindible para garantir a continuidade dunha televisión local o feito de que os espectadores.. 125 . o que obriga a facer unha programación. constituíronse en pouco tempo redes de TVL cunha importancia máis que significativa nos índices de audiencia 125 . sendo sintonizadas polo 7 e o 4. O perfil dunha TVL pasa por ser empresas basicamente privadas. e conta cunha audiencia acumulada do 8. ainda que nacional na meirande parte dos casos. exceptuando algún que outro documental. contidos programáticos.3% dos televidentes. segundo datos facilitados por AIMC.2%.8 e do 3. Falar de televisión local (TVL) é falar de televisión próxima ao pobo. Por outro lado. televenda e xogos e concursos de promoción. e conta cunha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 16. as emisoras locais cada vez gozan de maior credibilidade entre o público. Eses formatos son os 123 Non considerándose programas televisivos as emisións consistentes en imaxes fixas nin os tempos destinados á publicidade. identifiquen estas emisoras como a súa televisión. respectivamente.6%.) e os seus obxectivos (audiencias.2%. que se sintoniza no 15. A posibilidade de negocio que ofrece a publicidade local. como adoitan chamar a este tipo de medios moitos autores que prefiren empregar esta terminoloxía por entender que aglutina mellor as súas características (funcionamento. Localia TV é sintonizada polo 24. do Grupo Vocento (antigo Grupo Correo-Prensa Española). Cun share do 21. nin programas orixinais aqueles que consistan na mera reemisión de programas televisivos cuxa difusión se realizase ou se estea a realizar por outro medio. mercado. e rexistrando unha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 4. cunha media de 15 traballadores que teñen que facer de todo e con orzamentos reducidos. pero en cantidade axeitada ao tamaño da súa estructura e suficiente para a cantidade de programación que poden facer. Barcelona Televisió (BTV). con pouca profesionalización. tanto no que se refire á proximidade física (a televisión debe facerse dende e para o lugar no que habitan os potenciais receptores). máis ou menos extensa. do Grupo Zeta. que satisfaga o baleiro informativo e divulgativo que deixan sen cubrir as grandes canles. Deste xeito.. a cadea Local Media é a terceira. No primeiro lugar da clasificación. os veciños dunha vila ou cidade. O seu prometedor ascenso se explica por que os grandes grupos tamén queren entrar na repartición da torta agora que o Goberno afrouxou as condicións que lles interrompían o paso.8%. xunto coa necesidade de manter certa influencia mediática en todos os sectores da comunicación.7% das vivendas con televisor.4%.9% dos fogares..LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO obrigados a emitir programas televisivos orixinais durante un mínimo de catro horas diarias e trinta e dúas semanais 123 . Durante o ano 2003 a televisión local en España logrou un crecemento do 19% no volumen de negocio con respecto ao exercicio anterior. En segundo lugar sitúase UNE. Ademais. 124 A madrileña Canal 7 TV e a barcelonesa CityTV son as emisoras locais máis vistas en España.

La Región. ben pola adquisición-asociación con empresarios locais cos que estaban xa asociados noutros soportes (Pretesa. Cómpre sinalar tamén algúns casos excepcionais de relacións con distribuidoras internacionais como é o de Canal 41 da Coruña. a entrada dos grupos rexionais á defensa da súa cobertura de actuación noutros soportes (El Progreso.. sen que sexa como é ata agora. que se identifica con posicións provincialistas e logo tentativas rexionalistas.).. Non se advirte aínda o establecemento dun criterio de rendemento e explotación real dos produtos rematados. tamén aberto a relacións con outras redes do país e do Estado 139 . para o inmediato consumo ou como complemento de servizos publicitarios para o anunciante. a transformación da TVL galega en televisión produtora de contidos propios. A configuración actual das televisións locais veu marcada por dúas dinámicas que se suceden cronoloxicamente: por unha banda. Utega ou Localia).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que poden xerar un maior participación cidadá neste modelo televisivo. a entrada dos grupos estatais ben pola vía da concentración do mercado da produción allea e da cobertura informativa (UNE). é dicir. e por outra.

004 1.d.688 132 700 Empregados 2003 2.994 -23.376 2003 161. para as televisións locais en xeral.320 256 853 % crec 37% 94% 22% Nº empresas 1997 180 24 27 2003 352 36 41 %crec 96% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. 1997 e 2003. o Goberno abordou a ordenación do sector tendo en conta as frecuencias dispoñibles e as peticións das autoridades autonómicas.258. A lei de 1995 de Televisión Local por Ondas Terrestres consagróu as televisións locais que operaban nese momento e prohibíu explícitamente a aparición de novas. Facturación 1997 Total audiovisual Locais Total TV 68.896.126 -885.512 2. a situación do sector é confusa. Polo tanto. que contempla 266 demarcacións en todo o país.036. facendo fincapé en calquera caso na programación local. 140 . en total serán 1. 1 Que teñen en moitos casos un coste entre cinco e nove veces superior á emisión en analóxico.733 Resultado 2003 12. Non obstante. Na actualidade.796 5. feito este último A chegada da dixitalización e o maior reto do sector que xa se está dando noutras comunidades autónomas. En 2004 o Consello de Ministros aprobou o Plan Técnico da Televisión Digital Local.614. No que respecta aos concursos para a asignación das concesións correspondentes serán convocados e resoltos polas propias comunidades autónomas.296.282 1.878.064 as emisoras de TV local que poderán operar legalmente en España. cada unha das cales terá unha canle múltiple (múltiplex) con capacidade para catro programas. e en atopar vantaxes competitivas que se plasmen en servizos de valor engadido.304 24.603 % crec 240% n.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Grandes magnitudes da televisión local en Galicia.208 % crec 137% 105% 80% 1997 3.974. que constitue o verdadeiro valor destes servizos.789. 42% 1997 1. a produción ou a emisión non son as maiores dificultades dentro do proceso de dixitalización: o principal problema atópase na recepción por parte do público. A clave estará en favorecer a creación rápida dun parque de receptores dixitais 1 e en contar coa aposta das Administracións Locais e Autonómicas cofinanciando as redes de transmisión dixital . A chegada da dixitalización é o principal reto tecnolóxico ao que deberá enfrontarse o sector das televisións locais.527. independentemente de con quen esten asociadas. chegando a un 87% da poboación española. que non ten aparatos para descodificar o sinal de TDT. Pese a isto.925. Polo tanto.298 44. o sector seguiu crecendo desde enton sen ningún tipo de control.

UNE está composta por 63 emisoras locais nas que non ten participación empresarial. das que parte son propiedade do grupo. como Localia TeleLugo/El Progreso. As televisións locais galegas que na actualidade compran programas a UNE son Tele Salnés-Barbanza. As apostas de Cadea Galega de Televisión no que a programación se refire centraranse na información xeral e nos debates políticos e sociais. que permitan comprar programas e contidos para conseguir máis audiencia. aínda que. un perfil que vai mudar en breve coa conversión do sistema analóxico nun dixital. As televisións implicadas neste proxecto son Canal Deza (agora Dez TV). Galicia terá vinte demarcacións que supón unha ratio de catro licenzas de televisións dixitais por cada unha delas. Localia Santiago (Compostela Visión e Radio Televisión Compostela) Localia Ferrol (Ferrolvisión) e Localia Ourense (que ata agora emite só en cadea. sen estudos de produción propios nin persoal ) e outras son asociadas. Esta empresa posúe unha emisora independente en Madrid. e o resto do tempo fano de xeito independente 127 . e xorde como continuación da asociación de TV locais baixo o selo Local Media. ao mesmo tempo. Recentemente. Ou sexa. Tres son os principais grupos de ámbito estatal que teñen actualmente algunha vinculación con emisoras de TVL en Galicia. socios fortes que garantan a viabilidade. filial do Grupo PRISA que se ocupa das súas operacións en TV local. a encargada de proporcionar os contidos. Localia Pontevedra (Televisión de Pontevedra). Dentro desta rede intégranse más de 65 emisoras. e as emisoras pertencentes ao grupo emítena nunhas determinadas franxas horarias. a aposta dos grandes grupos por este sector está a abrir un novo modelo de negocio máis viable. Aos adxudicatarios 127 Atlas incorporou no ano 2005 ao seu servizo de axencia de noticias vía satélite un boletín informativo diario que recolle as noticias máis relevantes da xornada no ámbito nacional. Localia TV está constituía por un conxunto de emisoras locais xestionado por Pretesa. Local Media é unha sociedade mercantil que conta con 38 emisoras locais asociadas. un proxecto que pretende coproducir en común programación autonómica e facer unha Algúns ven na dixitalización unha discriminación do rural comercialización publicitaria conxunta en Galicia. Tele20 Chantada. As televisións do grupo emiten simultaneamente en determinadas franxas horarias. O modelo de TVL. As licenzas de televisión local. significará a consolidación das que sobrevivan. Segundo o Plan Nacional de Tecnología Digital Terrestre. tamén do Grupo Telecinco. En Galicia emiten programación de Local Media Tele 20 Chantada e Canal Deza TV. A emisión repártese entre tramos de programación común e outros de programación local específica. TV Monforte. deseñado para a súa emisión en televisións locais que lles facilita ás devanditas emisoras as noticias completamente editadas e locutadas. TV7 Monforte e Telecoruña Canal 41 (hai algúns anos Canal Deza e Telemiño tamén adquirían estes programas). Un feito que significa unha remodelación do espazo audiovisual cunha nova normativa autonómica aprobada pola Consellería de Cultura para a televisión dixital autonómica e local. UNE é un grupo de emisoras locais participada por Publimedia e é a axencia Atlas. Tele Coruña e Tele Miño. pasa por socios locais e socios tamén nacionais. Tele Salnés-Barbanza. aínda que está aberta a novas incorporacións. a dixitalización suporá un obstáculo para as emisoras de proximidade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Aínda que o futuro das TVLs parecía incerto ata hai pouco. cuxo nome comercial é Cadena Local TV e cuxo sinal se envía a través do satélite. como é o caso de Localia Vigo. O inminente proceso de dixitalización fai cada vez máis necesario o apoio dun grupo de comunicación que sosteña o esforzo financeiro requirido. 141 . seis televisións locais galegas constituíron Cadea Galega de Televisión. A día de hoxe en Galicia o panorama das televisións locais conta cunha trintena de cadeas. a TV local debe ser enfocada como un negocio. Pola súa banda. en definitiva. terán unha vixencia de dez anos. para ser rendible. Localia Coruña. que foron sacadas a concurso pola Xunta en 2005.

etc. En Galicia. e que fai realmente viables os novos servizos interactivos e . reemisores. repetidores. Pero o que se produce coa dixitalización. as liñas telefónicas convencionais ou a radio. nun entorno sen sintonizadores suficientes que fagan rendibles ou útiles as elevadas inversións. alimenta expectativas entre as empresas locais. asistiuse no ano 2004 ao nacemento de emisoras estritamente locais como Canal Tambre en Noia.1. como o satélite. porque agora se vai producir é unha volta á indefinición do modelo televisivo de proximidade. segundo algúns especialistas. dada a orografía. O lóxico sería reforzar os valores identitarios que xa tiñan creados as televisións locais. transmisores.). das que o 60% do que se exhiba será de produción propia. o principal problema que os novos concesionarios de TDTL se van a atopar son a multiplicación (por cinco ou por nove) dos costes de rede (enlaces. ao xeito do boom do ano 1995. O escenario hoxe en día complícase aínda máis ante as expectativas do réxime de contidos que pode proporcionar a TDT. Código TV en Santiago de Compostela. o cable de fibra óptica ten unha canle de retorno de gran capacidade.5 A televisión por cable en Galicia: R A diferenza doutras tecnoloxías. 4. o que indica que.. Aínda así. non teña lugar. sobre todo mentras o apagón analóxico. con maior calidade e menor custo. que permite que emisor e receptor poidan interactuar en tempo real. é unha discriminación do ámbito rural porque non ten en conta a comarcalización que se creou a partir da televisión local.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO impónselle a obrigatoriedade do galego nunhas emisións que han ter un mínimo de 32 horas semanais. cada vez que a Administración impulsa ou fala dalgunha maneira dun novo ciclo no sector. previsto para principios do 2010.

para a de Galicia.O crecemento verase impulsado polos servizos de Internet e telefonía e a posta en marcha da televisión dixital e do vídeo baixo demanda potencian o atractivo da oferta de 'triplo play' de cable. a rede de R está implantada nas sete principais cidades galegas –unidas entre si por un dobre anel troncal⎯ e outras localidades como Culleredo. Por outra parte. Cambre. en 1999 iniciaba a súa actividade R.93 millóns de euros.465 fogares e empresas. A introducción do cable en Europa continuará avanzando en 2005 e en anos posteriores e será vital para o impulso do sector. Poio. Ferro Inversiones e Olsines. Hijos de Rivera. e a súa capacidade de cobertura excedía os 372. a pesar da competencia das operadoras tradicionais ou das redes dixitais terrestres. Grupo Tojeiro. Marín.166 clientes (97. Ames. Vilagarcía de Arousa e O Barco de Valdeorras. o que significa que a compañía case duplicou o seu tamaño nese ano 131 . contaba ata decembro de 2003 con 124. Ademais. no 2005 R asinou convenios con Arteixo. Santiago de Compostela e resto de Galicia. como son Unión Fenosa ou Caixanova 130 . O seu capital inicial ascendeu a 9. Con este ambicioso proxecto. Esta interactividade posibilita.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA multimedia128. como é o caso do Grupo Zeta ou Faro de Vigo.000 fogares e 100. Narón e Betanzos para o despregamento da rede nestes municipios e está presente nos 20 principais polígonos empresariais da comunidade. algo que si sería necesario nas demais formas de televisión de pagamento.01. 131 O investimento realizado polo operador ata finais de 2003 para despregar a súa rede de fibra óptica superaba xa os 330. A Comunidade Autónoma de Galicia constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. desta forma. máis de 500. Caixanova. que lidera o sector do cable español por rendibilidade. que permitiría crear unha compañía capaz de competir con Telefónica en toda España. 129 Auna e Ono manteñen conversas desde hai anos con vistas a unha integración das súas actividades. O Grupo Gallego de Cable constituíuse como iniciativa tanto de empresas vinculadas á comunicación.000 empresas de Galicia estean en disposición de recibir os máis avanzados servizos de telecomunicacións por cable. 1. Dielectro Galicia. Na actualidade. Jealsa Rianxeira. o conxunto de accionistas completo de R está conformado por: Unión Fenosa. Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. Invertaresa. Banco Pastor. como doutras alleas ao sector. sen interferencias e sen antenas. El Ideal Gallego. R prevé que no ano 2008 uns 500. nestes catro anos realizouse un investimento que supera os 371 millóns de euros. En 1999 iniciaba a súa actividade “R” 128 A través del o usuario dispón de alta capacidade e velocidade de transmisión tanto para a información de baixada (a que recibe do seu provedor) como de subida (a que o cliente envía ao seu provedor). o cal foi gañado polo Grupo Gallego de Cable. Deste modo. pero con intereses investidores con fins de diversificación.2. Editorial Compostela (El Correo Gallego).62 millóns de euros. as compañías de cableiras europeas poidan continuar ofrecéndolles aos consumidores a máis ampla variedade de servizos coa máxima calidade 129 . Ademais. firma que se converteu así no operador global de servizos de telecomunicacións por cable en Galicia.000 persoas utilizaban xa os servizos que proporciona esta nova rede estendida ao longo de 256. cuxo investimento global se cifra en máis de 420 millóns de euros.000 quilómetros de fibra óptica. a fibra óptica asegura unha transmisión e recepción de calidade.799 empresas e profesionais).4 correspondían ao compromiso adquirido para a adxudicación da licenza da demarcación da Coruña. O operador galego R. tal e como contemplaba a lexislación estatal vixente: A Coruña. segundo o estudo realizado por Ovium para a Asociación de Comunicación do Cable Europeo (ECCA). El Progreso. dos que 2. que un usuario poida acceder aos servizos de pago por visión realizando a compra directamente dende o mando a distancia do televisor. Grupo Zeta. sen ocupar a liña telefónica nin pagar pola correspondente chamada. Faro de Vigo (Grupo Moll). La Región. A finais de 2004. Ceferino Nogueira. 130 En calquera caso.367 fogares particulares e 26. por exemplo. O informe resalta que esa consolidación forma parte dun proceso necesario para garantir o tamaño preciso para o desenvolvemento sostible do negocio e que. para a de Santiago e 6. converténdose na primeira e única empresa galega que constrúe na rexión unha infraestrutura propia de banda ancha. 143 . Oleiros.

Ademais permite combinar as emisións de televisión con outros servizos complementarios. A migración paulatina da televisión dende a tecnoloxía analóxica á tecnoloxía dixital permitirá incrementar a capacidade de espectro radioeléctrico necesaria para satisfacer a demanda de novos programas de televisión. Esta circunstancia ten a vantaxe do aproveitamento de gran parte da infraestrutura existente como os sistemas de antenas colectivas. Este é o principio dun proceso que culminará arredor de 2012 coa eliminación da televisión analóxica. aplicacións de xestión de contidos en Internet e para terminais móbiles. é dicir. elixindo só os contidos que lle interesen. unha mesma aplicación poderá ser executada en descodificadores de múltiples fabricantes. As principais vantaxes do sistema dixital están na calidade de son. o sistema permite.1. A idea de R é establecer naquela cidade unha factoría de sotfware dedicada á televisión dixital interactiva. As innovacións achegadas por este proxecto permitirán nun futuro próximo que os clientes poidan desfrutar de múltiples servizos multimedia no momento que escollan. colaboraron no ano 2001 no desenvolvemento dun sistema de vídeo baixo demanda que permite dispoñer de calquera contido de vídeo ou audio de forma instantánea no momento no que o cliente o desexe 132 . en calquera momento. así como dos horarios de emisión preestablecidos. Entre as aplicacións do proxecto atópase a posibilidade de acceder a unha lista de títulos entre os que se poderá elixir. Desta forma. R instalou no Parque Tecnolóxico de Galicia en Ourense un laboratorio para desenvolvemento de software MHP (Multimedia Home Plataform) destinado a aplicacións interactivas de televisión 133 . con carácter de servizos públicos de interese xeral. Este proxecto suporá un investimento duns 24 millóns de euros. de forma instantánea e adaptados persoalmente aos seus gustos. Outras das contribucións son a posibilidade da súa utilización para acceder a cursos multimedia de calidade. a multiplicación de canles e os servizos interactivos 4. ademais. onde o cliente poderá examinar o noticiario que escolla e adaptalo ao perfil que prefira. Ademais. Demarcacións propostas para Galicia no Plan Técnico Nacional de Televisión Local Dixital Demarcacións Programas de televisión A Coruña Lugo Ourense Pontevedra Total 7 5 4 5 21 28 20 16 20 84 Fonte: Plan Técnico Nacional de la Televisión Local Digital en Galicia. elixindo os contidos ou relatorios. A TDT caracterízase pola calidade do son. . a multiplicación de canles e nos servizos interactivos. 133 132 O MHP é o estándar apoiado pola Unión Europea e especifica a arquitectura software que deben respectar todas as plataformas de programación de aplicacións interactivas de televisión.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO R e o Laboratorio de Fundamentos de Computación e Intelixencia Artificial (LFCIA). a película. eliminando as limitacións actuais derivadas da oferta predeterminada de canles de televisión. que deben adaptarse á evolución tecnolóxica e ás obrigas legais de prestación de servizos. os de carácter local. A empresa conta desde 2001 cun Data Center que ten capacidade de soporte de streaming de vídeo e outras aplicacións tipo B2C y B2B que poden axudar a desenvolver aplicacións audiovisuais e de outra índole sobre Internet. unha vez que todas as canles sexan dixitais e se renove o parque de televisores (o chamado apagón analóxico). A televisión dixital terrestre utiliza a mesma banda de frecuencias que a televisión analóxica convencional. o acceso a informativos multimedia á carta. deter e rebobinar as proxeccións. pertencente á Facultade de Informática da Universidade da Coruña. en particular. abrindo as portas da televisión e da radio interactiva. e a composición personalizada de noticiarios.6 A televisión dixital terrestre A comunidade autónoma xestiona unha serie de infraestruturas e redes de telecomunicación. o vídeo formativo ou o videoclip musical que se desexa ver e desfrutar de forma inmediata.

As dúas primeiras canles autonómicas en transmitir este tipo de contidos foron a televisión catalá e a vasca. ao cine en galego e en versión orixinal subtitulada. Unha delas foi a parar a La Voz de Galicia S. prorrogable por iguais períodos hasta un prazo máximo de 50. Mapas meteorolóxicos en tempo real e consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos de Galicia son outros dos posibles contidos que se poden consultar polo momento. Pero o Goberno da Xunta en funcións adxudicou en xullo do 2005 dúas cadeas de televisión dixital terrestre de cobertura autonómica. co respaldo de Juan Carlos Cebrián (Grupo Inditex). El Correo Gallego. As aplicacións da televisión interactiva son case tan descoñecidas para a maioría. Xogos ou consultas de mapas son algunhas das opcións deste novos contidos da televisión dixital terrestre. R.A e a outra. aínda que no borrador foron incluídas algunhas excepcións que. dúas autonómicas privadas. onde se localiza o Laboratorio R. Pola súa banda. vinte públicas municipais e sesenta privadas locais. a solvencia financeira e a experiencia de tódolos socios implicados. Pola súa parte. O lanzamento efectuarase en dúas cidades galegas. centro de traballo da iniciativa 136 . Ámbalas contarán cunha licencia para dez anos. Obviamente. Por outro lado. As novas cadeas de televisión serán dúas autonómicas públicas. Deste xeito adiántase á nova forma de transmisión do sinal. á produción audiovisual galega. a TVG anuncia unha segunda canle dixital Sociedad Radio Popular-Cadena Cope. cada licenza terá que asegurar os contidos interactivos que caracterizan a televisión dixital terrestre. en calquera caso. Estas novas tecnoloxías servirán para dinamizar e impulsar o sector audiovisual. potenciará os contidos dedicados aos nenos e á mocidade. Os produtores galegos tentaron no seu momento buscar asociacións coas entidades financeiras e cos servizos de expertos na xestión das novas tecnoloxías e puxaron xuntos por algunha das canles de televisión dixital terrestre que sacou a concurso a Xunta de Galicia.000 filmes da distribuidora). a empresa de comunicación galega por fibra óptica. O concurso tamén impón o uso do galego nas emisións.000 clientes. A explotación directa destas concesións non se poderá transferir a no ser que exista un acordo da Xunta que o autorice. o Grupo Progreso. 145 . á No 2006. á información cultural e de servizo público. Do seu lado tíñan o maior fondo audiovisual de España (os máis de 4. Filmax Entertainment. En 2004 comezou a desenvolverse o proxecto. nunca poderán superar as cinco horas ao día ou as 25 á semana e deberán ser autorizadas pola Administración autonómica. La Región e El Ideal Gallego. cunha base inicial de 20. a Televisión de Galicia comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre. aliaronse para formar a plataforma audiovisual de cara a presentar unha proposta mediática para facerse cargo dunha das dúas canles autonómicas de televisión dixital. como extensas as súas posibilidades. xa que a Unión Europea fixou o 2012 como prazo para que se produza o apagón analóxico 134 . que emitirá con tecnoloxía dixital posiblemente xa no ano 2006. presentou a primeiros de marzo de 2005 a fase de lanzamento do seu proxecto de televisión interactiva no auditorio do Parque Tecnolóxico de Galicia. O concurso obriga os concesionarios a emitir un mínimo de 32 horas semanais. ao abeiro da Consellería de 134 135 136 Este prazo do ano 2012 pode reducirse se se produce antes a implantación masiva do sistema dixital. No que se incide é no consumo intelixente e no poder de selección do individuo. A TVG é así a terceira canle autonómica que pon na man do espectador estes contidos interactivos nas súas emisións de TDT 135 . Outro dos aspectos máis relevantes do concurso é o que lles impide aos concesionarios formar parte dunha cadea de televisión. nas que a produción propia deberá abranguer polo menos un 60%. Faro de Vigo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A Xunta de Galicia sacou en 2005 a concurso público 84 novas cadeas televisivas e 132 emisoras radiofónicas dixitais. As concesións para estas novas emisoras terán unha vixencia de dez anos para as de ámbito autonómico e de cinco para as locais. a anunciada segunda canle da Televisión de Galicia.

O produto que ofrecerá o grupo R baixo a denominación de televisión interactiva constará de 120 canles de televisión dixital. logo Internet e agora a televisión a través da liña telefónica. A compañía. pero 137 Isto pode contribuír a paliar a fenda dixital. A introdución dun novo formato depende da aposta que a cadea faga por el.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Innovación. Unha das principais novidades desa televisión é o vídeo baixo demanda. 10 xeneralistas. que comezou a ofertar o seu servizo nas capitais de provincia galegas (así como en Santiago de Compostela e Vigo) a mediados do 2005. o éxito foi enorme. o factor que máis se premia no medio televisivo. Isto significa que os clientes poderán ter á súa disposición unha velocidade de ata 6 mbits/s de Internet. é persoal e interactivo (permite navegar en Internet dende o televisor 137 A TV é un medio de comunicación e entretemento ) e é sinxelo para o cliente (non inclúe cables nin antenas no fogar e todo se controla dende un único mando). Por outro lado. O servizo diferénciase con respecto a outras alternativas en tres puntos clave: é dixital (imaxe e son alcanzan calidade de DVD). que existan canles de anuncios publicitarios. que lle permitirá ao espectador ⎯que abandona así o seu tradicional papel pasivo fronte ao televisor⎯ ver o que quere á hora que quere. Como exemplo. Imagenio é un servizo integrado de banda ancha para o fogar de Telefónica. facilita. pode chegar xa a 153. creando un slot na súa programación.000 fogares galegos con acceso a 39 canles de televisión e 15 de audio. Por iso. Os futuros clientes da televisión interactiva de R contarán cunha canle de retorno ⎯para que o telespectador poida interactuar⎯ e a oferta de Internet e telefonía nun mesmo paquete. o que supón unha diferenza importante con respecto aos actuais operadores de televisión dixital ou por cable. pois. e mesmo parando a emisión se así o desexa. Cumpre distintos obxectivos. lecer e entretenemento. que atende as necesidades de comunicación. servizos municipais interactivos. aproveitando ó máximo as capacidades da tecnoloxía ADSL. Para iso creouse o laboratorio MHP que asesorará a todas as empresas ou universidades que queiran participar. si que pode estar afeita a utilizar o televisor. Setenta e cinco canles temáticas. que se completará cunha guía electrónica de programación. 4. que serán personalizables por cidade. pero aínda non hai ningunha cadea que teña unha franxa destinada específicamente para este produto. 30 de pago por visión e 5 canles. dende hai anos vénse falando das TV movies como un formato con moitas posibilidades. Esta posibilidade. televisión á carta con gravador persoal. . que xa se está desenvolvendo con grande éxito en Estados Unidos. por exemplo. o que fai que a programación varíe dunha franxa a outra. que conta ademais cun servizo de vídeo baixo demanda achegarase ós clientes a través de conexións ADSL 2+. a televisión é a un tempo un medio de comunicación social e un produto para o entretemento. A produción de contidos para televisión está orientada a nutrir as programacións das distintas cadeas. formarán parte da oferta. Imagenio. Cando a principios dos noventa se introduciron as series de ficción en español. A innovación non é. primeiro a voz. xogos e publicidade interactiva. a televisión é un medio conservador en canto a pautas de Un formato é a combinación dun contido e un xénero comportamento e os produtos xa testados adoitan ter maiores garantías de entrar en programación que aqueles máis novos.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA En xeral. xa que a persoa que non estea habituada a usar o PC para conectarse á Rede. a televisión aliméntase fundamentalmente de produtos reelaborados. Industria e Comercio. o que comprende tanto a adaptación de formatos provenientes doutros mercados como a recuperación de formatos que funcionaron no pasado.

grandes escenarios. de programas de humor ou de grandes formatos de prime time. Os programas de entretemento tiveron sempre un innegable protagonismo nas cadeas aínda que. a cadea ten que producir ou garantirse a subministración dese tipo de programa para un determinado período. Para optimizar as posibilidades dun programa. recorreuse a unha serie de etiquetas que permiten establecer certa tipoloxía que se axusta á oferta actual das distintas canles.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA requiriu desa aposta. Polo tanto. estes programas: presentadores populares. A 138 Á hora de adquirir un formato. Un programa de televisión prodúcese para entrar na grella dunha cadea. A aparición dos formatos ten a súa orixe na necesidade de combater o plaxio e na vantaxe de aproveitar un programa de éxito contrastado. 139 Non é casualidade que algunhas cadeas comezasen a desprazar os seus grandes shows ao prime time do venres ou do sábado. Primeiro chegaron os game shows americanos. Baixo estes parámetros chégase ao momento actual. Contar con algún game show ou algún outro gran formato supuxo toda unha garantía na programación das principais cadeas. nin que cada cadea. en función da súa orientación de audiencia. normalmente o anglosaxón 138 . tendo en conta a cultura do territorio e o público ao que vai dirixido. o que mellor sintonizaba con este tipo de espazos. Ao final do proceso de produción audiovisual comeza a comercialización e a explotación da obra. Velaí algúns dos ingredientes que definen. seguidos das comedias británicas. Non só hai que producir un bo produto. tanto dende o punto de vista técnico coma de contido. a de maxima audiencia. ata que se produciu a eclosión da ficción nacional. ningún se axusta tanto ao concepto de entretemento como os pensados para a franxa horaria máis importante do día. caracterizados ambos os dous por un perfil de público moi adulto. na actualidade. visual e sonora. Os beneficios obtidos por esta vía son os que garanten a viabilidade da empresa e os que permiten acometer novos proxectos. no que a este proceso de selección se está a sumar a adaptación dos formatos á nova realidade televisiva. co tempo. aínda que os cambios se producen de forma progresiva. público numeroso no estudio de gravación. 147 . de talk show. a audiencia determina o éxito ou o fracaso de todo contido de televisión porque deses resultados depende a afluencia de investimento publicitario. En definitiva. Esta decisión debilita co tempo a industria nacional e resulta máis custoso —investir nun produto local é. O destino de calquera produto audiovisual é chegar ao público e ser explotado comercialmente. moitos países crearon programas que poden ser comercializados como formatos. así. De entre este tipo de formatos. A televisión é de seu un medio moi dinámico e. hai que acompañalo dunha boa mercadotecnia e unha adaptación efectiva. pero a lóxica empresarial que impera na televisión esixe resultados a curto prazo e a máis habitual segue sendo a adquisición de formatos nun mercado grande. o programador non atopa unha empresa que sexa capaz de producir un programa coas características que está a buscar e recorre a formatos xa producidos noutros territorios. Un formato é a combinación dun contido e un xénero que dá como resultado un produto específico e orixinal. en maior ou menor medida. as tendencias cambian cada tempada e tenden a funcionar en ciclos. saturación lumínica. hai que asegurarse de que este sexa adaptable. Ás veces. Este é o formato ao que as cadeas dedicaron máis esforzos. fálase de concursos e macroconcursos. modulase a presenza na programación de tempada destes espazos. o que supón un investimento e un risco considerables. evitando así o risco de investir en desenvolvemento. que se manifesta nas últimas tempadas a través da aposta por novos produtos de entretemento. para conseguir que a audiencia se habitúe a un determinado programa debe existir unha franxa na programación que o sosteña. que lles restou protagonismo aos shows de prime time 139 . Para que iso aconteza. avalados polo éxito internacional e orientados a públicos diversos. senón que a súa situación na programación e a confianza que o programador deposita nel condicionan en gran medida o éxito ou o fracaso dun programa. Para que un programa poida ter éxito tamén é importante mantelo para que o público o asimile. pero dende o establecemento da televisión comercial en Europa. máis barato—. o prime time.

O apoio dos gobernos rexionais. que ten lugar en marzo en Cannes. A chegada de gran fluxo de contidos mediante servizos en liña. co fin de distinguir entre a oferta dun e a dos demai Co incremento de alternativas para o consumidor que supón a televisión dixital. pero sen perder de vista o que o mercado está a demandar. Se o concurso. como por exemplo Internet. Por outro lado. o magazine ou a serie se consolidan en antena. hai que saber transmitila e facer posible que o público a coñeza e teña acceso a ela. o volume de contidos requiridos tamén aumenta. En España. 141 . O mercado da televisión autonómica é moi proteccionista coas empresas radicadas nos súas respectivos territorios e. normalmente. pero ser conscientes de que se está a competir nun mercado moi difícil no que O destino dun produto audiovisual é ser explotado comercialmente (nacionais e internacionais) 140 hai marcar a diferenza. Non só cambiou a súa forma de distribución coa adopción da emisión dixital e de alta definición. Con respecto ao mercado internacional. que se organiza en Singapur en decembro. o MIPTV. no mercado nacional de televisión. os servizos vía satélite e cable están a introducir cada vez un maior número de canles nos fogares. A demanda está en continuo creces. representa un intento de excepción cultural que non pode desprezarse. con alianzas da federación de televisións (FORTA) e a proposta de historias localizadas na proximidade de linguas e costumes.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro A industria da televisión sufriu unha revolución en anos recentes. a cantidade de contidos non. Os formatos de televisión créanse por e para a súa emisión pola pequena pantalla e a súa duración está condicionada aos resultados de audiencia que acheguen á cadea. gran parte dos contidos que se emiten proveñen dun grupo reducido de produtoras ou de empresas satelizadas polas cadeas.2. Non abonda con ter unha boa idea.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO pregunta clave é se a audiencia quere o que se lle ofrece ou sinxelamente se lle fai unha oferta e responde a ela. Ademais da recepción tradicional por antena. que se celebra en Santa Mónica en xaneiro. nalgúns casos máis político que financeiro. e o esforzo por manter unha produción de calidade e baixo custo. se o público demanda determinados produtos ou os consume porque non ten outra alternativa. Os métodos empregados anteriormente xa non son rendibles ou capaces de producir a calidade de material necesaria. e a restritiva e competitiva natureza do mercado publicitario trouxo consigo que a calidade sexa un factor cada vez máis importante. xerou novas oportunidades. A maioría dos formatos de televisión que se producen en España proveñen doutros países. Hai que concentrarse na produción do proxecto. tanto para os emisores coma para os provedores de contidos. o MIPCOM. que é un dos máis competitivos dentro do medio audiovisual. a industria da ficción televisiva en España non pode entenderse sen o mapa das televisións autonómicas. é dicir. hai que buscar acordos con produtoras locais para producir programas nestas. que se celebra en outubro tamén en Cannes e a Asia TVForum. senón que o seu mecanismo tamén se transformou. adoitan comercializarse logo noutros mercados . 4. Pero. Os produtores deben producir os seus programas de televisión ou os seus documentais libremente. resulta difícil entrar nel polo predominio de produción de orixe anglosaxona 141 . O modelo de produción transfórmase co fin de satisfacer esa demanda en eclosión. mentres o abano de métodos de distribución aumentou en boa medida. 140 Os mercados internacionais de televisión máis importantes son o Naipe.

Internacionalización dos formatos. Mentres nalgún caso illado isto funciona. que cada vez son máis seguidos polo público. Doutra banda. Converxencia entre a televisión e Internet. Fragmentación da audiencia e aparición dun público cada vez máis sofisticado e cunha cultura audiovisual máis ampla. a tendencia das empresas audiovisuais é definir estratexias multiplataforma: produción de contidos que se poidan adaptar ás diferentes ventás. programas de investigación ou grandes documentais. a través de chats ou de votacións. a combinación de destrezas xornalísticas e o lanzamento de novos produtos. O uso de stock shots foi sempre moi común en moitos programas televisivos. O primero é a consolidación dunha nova concepción da televisión. o éxito de novos servizos de comunicación e as estratexias de diversificación multimedia dos grandes grupos de comunicación son algúns dos parámetros que permiten avaliar a magnitude dos cambios que se aveciñan. Televisión personalizada. fenómeno que se pode observar nos informativos e noutros programas de televisión. xa que os orzamentos e os plans de traballo non permiten a creación de contido orixinal para cada episodio. fotografías ou franxas de texto que ocupan combinar as distintas áreas da pantalla. videoxogos entre varios xogadores. A ficción nacional segue sendo un dos piares básicos das cadeas e ocupan os primeiros postos entre os programas máis vistos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Tendencias de futuro en canto aos contidos da televisión o o o o A chegada da televisión dixital supuxo novos modos de consumo de televisión. O ámbito dos medios é hoxe moi distinto ao de hai algúns anos. televisións locais. As televisións non convencionais reforzan a súa participación no mercado: plataformas dixitais. a multiplicación da oferta televisiva vai impoñer novos ritmos de produción. nos que se tende a fragmentar a pantalla en varias ventás e a combinar a imaxe dun presentador con datos. se ben a maioría parte dos partidos de interese estará accesible só a través das cadeas de pagamento. sen ir máis lonxe. A implantación do euro. pero non terá case nada que ver co de 2010. Máis información en prime time: reportaxes de actualidade. televisión por satélite e outras formas de distribución elevan a súa cota de pantalla. xa que crearon redes globais que lles permiten ofrecer as súas producións a calquera parte do planeta. Predominio das empresas estadounidenses no mercado global. unha etapa de transición entre o que se coñece como televisión de masas e o novo termo de televisión persoal. Converxencia de redaccións. unha realidade onde se prioriza o consumo individual e onde o importante é ofrecerlle servizos personalizados ao cliente. 149 . As series de ciencia-ficción reutilizan as tomas varias veces. A fragmentación da pantalla. a reutilización do contido adoita darse. no sentido máis literal do termo. A nova tecnoloxía dixital está a permitir a interactividade dos contidos: concursos interactivos. que axuda a maximizar o tempo que os espectadores pasan fronte ao televisor. o o o o o o o o o o o o Fonte: Elaboración propia. Asimismo. que permitan aproveitar as vantaxes que incorporan a tecnoloxía dixital. A televisión temática aséntase como unha opción progresivamente complementaria á televisión xeneralista. é dicir. A experta Carmina Crusafón apunta catro grandes desafíos aos que se enfrontará a industria televisiva nos próximos anos. segundo Carmina Crusafón. Outro desafío é vén dado polo feito de que a distribución dos produtos televisivos está baixo control estadounidense. sobre todo naqueles que implican varias tomas de efectos. vídeos. mento. operadores de cable. centrada agora en gran parte nunha programación por episodios dunha hora ou media hora de duración. a axenda electrónica ou o teléfono móbil. o ordenador. xa sexa o mesmo televisor. a recesión económica mundial. Maior continuidade nos contidos e na persistencia dos formatos xa consolidados. Máis reality shows: a tele-realidade como xénero de moda. O fútbol segue demostrando a súa alta capacidade de atracción para os espectadores. a un nivel moi superficial. a configuración de bloques rexionais é unha tendencia que se está a consolidar e que se combina cunha importancia crecente dos mercados lingüísticos. programas infantís que permiten a participación dos máis novos e posibilidade de intervir en contidos de todo tipo.

9% dos programas de produción independente. A aparición de grupos multimedia e. . culturais e deportivos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A industria da televisión experimentou nestes últimos anos un crecemento sostido. non parece que vaia variar de xeito substancial a situación actual. máis en concreto. A proliferación de cadeas e de canles temáticas trouxo consigo a expansión da produción independente.2 5. mentres que o 73.2%. Segundo un informe realizado por GECA. Dentro da produción allea. pasando de 11. segundo o especialista Alejandro Pardo. De feito. co 13. co 13.717 horas de emisión na televisión xeneralista. por cadeas é a ETB-1 a que presenta unha maior parte da súa programación encomendada a produtoras. con 15.1% restante repárteno as televisións autonómicas. o número de produtoras que están activas durante o curso 2003/2004 sobe ata 140. co 11. O investimento total das cadeas en produción independente foi incrementándose de xeito considerable nas últimas tempadas. aínda que esta tendencia ascendente semella deterse.3 7.7 De forma gradual. este retroceso explícase pola estratexia das cadeas de fomentar a produción propia en réxime interno e mesmo a creación de produtoras nivel de éxito e continuidade de teleseries xa consolidadas. a integración de cadeas e produtoras baixo unha mesma estrutura empresarial. por diante de Gestmusic. as autonómicas están obrigadas a realizar un significativo esforzo de produción propiainterna (espazos informativos.7 3. seis máis que na tempada anterior. Globomedia encabeza o ranking.9 7.8%. seguida de Antena 3. 142 e a un maior Tempo de emisión dos programas de produción independente na TVG (%). que non fai senón confirmar a solidez dun sector en alza como industria de produción e como mercado de consumo. De feito. con 15 programas. basicamente) e propia-asociada (ficción en lingua rexional).8%. A xeración de contidos foise desprazando das cadeas as produtoras Nos vindeiros anos. o tempo de emisión de espazos realizados por produtoras independentes para as operadoras de televisión descendeu en España a tempada 2003/2004 un 2. de maneira que o peso da xeración de contidos se foi desprazando dende as cadeas ás produtoras. principalmente por razóns de rendibilidade financeira e eficacia creativa. Entre as cinco cadeas xeneralistas de cobertura nacional acumulan o 26.5%.3 7. xa sexa externa ou asociada.337 horas en 1998/1999 ao máximo de 16. as canles televisivas españolas foron consolidando un modelo de xestión e produción que busca alixeirar a infraestrutura e os recursos propios e apoiarse máis nas empresas externas.174 en 2002/2003. son partidarias de potenciar a produción propia. Mentres as cadeas públicas e. co 10. 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 1997/1998 1998/1999 1999/2000 2000/2001 2001/2002 2002/2003 8. en especial. asociada ou independente.7% e Canal Sur. 142 Por outra banda. que ocupa o segundo lugar con 10. o número de series baixou de 31 a 21 e o tempo de emisión de 554 a 534 horas. A maior parte das cadeas. O incremento de emisións encargadas a produtoras crecera sen parar nos últimos anos. Telecinco. as televisións de pagamento nútrense en maior medida de produción allea.

10% Miscelánea 4. as administracións nacionais e rexionais. dando lugar a programas de todo tipo. as televisións xeneralistas poñen 143 O Goberno. ademais da cantidade de telespectadores que poidan reunir. Os programas informativos xogan un papel principal dentro da complexa actividade dunha cadea de televisión. aínda que saiban que poden estar tranquilos. que o Goberno do Estado e os responsables das cadeas asinaron recentemente e que establece unhas normas básicas para a protección do menor fronte á pequena pantalla. Europa Particularmente Ficción 31. aos manter cidadáns acontecementos máis relevantes no ámbito nacional e internacional é un deber dos operadores 144 Deportes 13. ampliándose de 9:00 a 12:00 da mañá durante as fins de semana). a televisión foilles gañando terreo á prensa escrita e a radio ata o punto de que en moitas sociedades converteuse na principal fonte diaria de información. 4. Por iso. O lema informar.2 4. na que os programas serán adecuados para calquera menor de 13 anos 143 A TV veu gañando terreo á prensa escrita e á radio . xa que nos horarios nos que os nenos poidan estar sós. existirá un horario de protección ao menor.2.40% radiofónicos e televisivos . 2003. Este acordo determina. á hora de elaborar a programación. Segundo indica o pacto asinado. senón tamén porque estes programas contan cunha gran demanda entre as audiencias de todo o mundo. no que non poderán emitirse espazos para menores de 18 anos. de 6:00 ás 22:00 horas. Hoxe é imposible concibir unha emisora en aberto ou mesmo unha plataforma de televisión por satélite ou cable sen programas informativos. O factor clave que determinará o futuro das relacións entre cadeas e produtoras parece estar na titularidade dos dereitos.2.80% Occidental. Ademais. pola súa banda. Son moitas as emisoras que os consideran como a columna vertebral da súa programación.2.00% Concursos 6. zona xeográfica na que prevalece unha concepción da televisión como servizo informados sobre os público.30% Infoshow 0. Culturais 3. basicamente.00% Outros 0.1 A programación de fluxo Os informativos Información e formación adoptan múltiples formas no discurso televisivo. a auténtica trabe de ouro do negocio audiovisual. á hora de outorgar as licenzas. non só porque así o queren as lexislacións que establecen os gobernos. educar e entreter estivo lig ado estreitamente ao funcionamento dos distintos sistemas de radio e televisión dende as orixes de Aportacións á audiencia da TVG por xéneros.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA exemplifican esta tendencia. os tramos horarios nos que os contidos emitidos serán adecuados para os menos. 144 Aínda naqueles países nos que a televisión é considerada como unha actividade comercial en mans de empresas privadas. o seu prestixio vese reforzado pola credibilidade dos seus informativos. esíxenlles aos operadores a emisión dunha porcentaxe mínima de programas informativos.40% Musicais 11. Tamén ten que ver coa natureza dos produtos televisivos o denominado Acordo para o fomento da regulación sobre contidos televisivos e infancia. Na gran maioría dos casos. créanse dúas franxas de superprotección (de 8:00 a 9:00 da mañá e de 17:00 a 20:00 horas da tarde. recordou que é tamén responsabilidade dos pais controlar os seus fillos fronte ao televisor. 151 .20% ambos os dous en medios. as televisións comprométense a emitir programas axeitados para eles. Ao longo do seu desenvolvemento.

comezaba a emitirse o programa Supermartes . Con esta decisión. Dende primeiras horas da mañá. pasa a ofrecer media hora diaria da información máis próxima ó espectador.) e os contidos xornalísticos. o que supón un crecemento en tres puntos da súa audiencia. En canto aos telexornais. os telexornais. de modo que a información local vén ocupar unha maior franxa dentro da programación. Boa proba diso é o sistemático liderado que a TVG ostenta no denominado segundo prime time (13:00-15:30 h). Con relación aos anos 2002 e 2003. os espazos dos servizos informativos da TVG continuaron incrementando progresivamente a súa audiencia tamén no 2004. como as desconexións informativas locais. e. O aumento do local dun tempo a esta parte é cada vez maior nun medio como o audiovisual. Son destacables programas como A Revista. A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia. nos últimos anos xurdiron canles temáticas dedicadas exclusivamente á difusión de noticias: os denominados todonoticias ou só noticias de información xeral. Aumentan as radios e as televisións locais. confeccionados a partir de feitos reais. veñen confirmando que os informativos da TVG son unha opción de peso na preferencia dos espectadores galegos. de luns a venres. que incrementou en seis puntos o seu share no segundo semestre (19. series. Ás cadeas interésalles emitir actuacións de solistas ou grupos con tirón entre o gran público e ás compañías discográficas resúltalles rendible a promoción que obteñen os seus artistas en programas con audiencias millonarias. no último semestre do 2004 o TX-Mediodía acaparou unha media do 27% con 188. o espazo Serán crece en 1. Cabe destacar que ventás informativa da canle autonómica. que se obteñen da información audimétrica facilitada por Sofres. ademais. como denominación xenérica dos informativos televisivos.3 puntos rozando o 16% de seguimento. Estas canles están presentes en todas as plataformas de televisión por cable e por satélite. 4. destácanse como o formato establecido de maior éxito. Estes datos. Nestes últimos anos confírmase unha liña ascendente na predilección dos espectadores galegos pola Televisión de Galicia para manterse informados. cunha media de seguimento do 36. ou o Galicia Noticias que. foron adaptando os seus contidos ata tal punto que as desconexións se fixeron cada vez máis frecuentes. A Televisión de Galicia está a realizar unha grande aposta neste sentido.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO especial coidado en atopar o equilibrio entre os contidos de ficción (películas.2 Grandes formatos Os grandes formatos de prime time recorren á vella fórmula de música e espectáculo para entreter a audiencia. incrementa tamén a súa audiencia en máis de dous puntos e sitúase como o informativo máis visto da canle autonómica. telenovelas. experimentaron tamén un crecemento imparable A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia ata finais do pasado ano. teñen presenza en Internet.3% nos últimos seis meses. En 1992. que apostan por unha maior proximidade á cidadanía. As televisións autonómicas.2%). marcado por un forte carácter informativo e por unha concentración importante de televidentes diante das pantallas. restándolle minutos a outro tipo de informacións máis xerais. etc. ampliando os informativos locais que se emiten en desconexión para cada unha das cidades galegas. conscientes diso.2. os distintos espazos dos servizos informativos da TVG seguiron durante o 2004 unha liña ascendente de espectadores. Existen varias modalidades e a música pode ir acompañada doutro tipo de actuacións e dalgún outro concurso sinxelo con grandes premios ou pode tratarse dunha oportunidade para talentos musicais.000 espectadores.2. Dentro das variantes xornalísticas que conforman a programación dunha emisora. que dá a benvida informativamente falando a unha nova xornada. Á marxe da situación dos programas informativos das cadeas xeneralistas. Na súa banda horaria. coa emisión de Bos Días.

000 euros que custa cada programa. Non se busca tanto a transmisión informativa como a xeración de debates. os coloquios consistiron nunha xuntanza na que se convoca un número limitado de persoas. Trátase dun cóctel de estilos musicais que aposta pola música e o espectáculo. pola contra. a chamada información rosa abunda moito en televisión e nos próximos anos tenderá a crecer. segundo un estudo elaborado por GECA. Os faladoiros. O target do programa é xente maior e. O musical comezou a emitirse o 30 de setembro de 1992 e. á honra e á propia imaxe das persoas 153 . baixo a dirección de Manuel Abad. ao límite da lei ou dos sentimentos e da dor humana. do ámbito rural e. que fan rendibles os preto de 72. outorgándolle especial protagonismo á música Luar converteuse nun fenómeno sociolóxico galega en todos os seus estilos. Luar. o programa estivo en antena nas temoradas 1996-98 e 2001-2002. O número de programas do corazón multiplicouse nos últimos anos e as televisións españolas. cumpriu os cincocentos programas en antena. A información perde parcialmente a súa rigorosidade e contáxiase de ingredientes espurios. o dereito á intimidade. Tradicionalmente. tras superar todas as probas. en toda Sudamérica Luar goza dunha grande audiencia. declaracións rechamantes.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA No mes abril de 1992. Destacan como variantes os coloquios. converteuse nun auténtico fenómeno sociolóxico que transcende as fronteiras galegas a través da canle internacional. Dirixido por Manolo Bello. presentacións de temas arriscados.3 Programas de debate. en febreiro do 2005. 4. distintas en cada caso. encádrase un subxénero concebido como unha reunión de persoas. e que constitúe o programa de máis éxito da Televisión de Galicia. para que debatan un problema. ademais de acoller os novos valores que buscan un sitio no panorama actual.2. fundamentalmente. conducido por Xosé Manuel Piñeiro e que posúe a marca de emisión ininterompida dun espectáculo televisivo en España. emiten un número importante de horas deste tipo de contidos.2. para levar a cabo unha conversación arredor dun ou varios temas. cun 25 e un 30% de share. Con perdón. un luxo ao alcance de moi poucos espazos semanais. ademais. e que constou de 26 entregas en prime time. sen que necesariamente haxa que chegar a acordo. o voyerismo. os faladoiros e os talk show. Trátase dun espectáculo dirixido a todos os públicos. comezaba a emitirse na Televisión de Galicia o programa-concurso Supermartes. o show que presenta dende as súas orixes Xosé Ramón Gayoso. considéranse como unha reunión de persoas que se xuntan habitualmente para conversar. chegará á gran pantalla final. que é moderada por un condutor ou varios. Con perdón recibe o premio Agapi ao Mellor programa de televisión de 1998. A información rosa abunda na TV e tenderá a aumentar a diversión e o espectáculo. que terán como puntos de encontro o seu carácter non impositivo e a súa intención netamente pluralista. e ás veces supérase. magazines e talk shows Dentro do marco xenérico dos programas de debate e conversación. Nalgunhas probas contan coa colaboración dos convidados ao programa (cantantes. no que só un dos concursantes. Cada unha delas constituirán unidades independentes. Rózase. xa sexa públicas ou privadas. a primeira coprodución galego-portuguesa da Televisión de Galicia. O morbo. o dramatismo constitúense en elementos integrantes destes programas. é un programa de humor con cámara oculta que foi conducido por Santi Prego inicialmente e por Alberto Comesaña despois e producido por Comunicasom e Voz Audiovisual respectivamente para a canle autonómica. E sigue invariable na programación. Nos talk show búscase intencionadamente a combinación do entretemento. actores…). da produtora CTV. Por outra banda. que comentan cousas sobre a súa vida e actividade.

contidos todos abordados dende un punto de vista pouco convencional. a través de actividades que se desenvolven tanto nesta comunidade coma nos centros galegos na emigración. que axudan a evocar unha época determinada. para o que conta con expertos e especialistas no tema que se vaia tratar. Cun tratamento visual anovador e certo toque de incorrección política.de Pepe Navarro. con Morris. que combinaba entrevistas e personaxes de máxima actualidade con actuacións musicais e concursos. exploraba con especial teima eidos diversos da cultura pop. con seccións de humor. achegaba semanalmente ao espectador entrevistas con coñecidos personaxes do mundo da canción e do espectáculo en xeral. o magazine nocturno Toda unha Desde Galicia para el Mundo leva en antena desde 1993 vida. entre outros moitos. Manquiña e Sergio Pazos como intérpretes. entrevistas. Mañá será outro día é producido polo estudio de gravación 1000 de CTV para a Televisión de Galicia. Ademais de conversar con eles sobre as súas vidas e actividades profesionais. cada entrega dedicábase a un tema en concreto. A chave é o espazo de debate emitido pola TVG na madrugada do xoves e presentado por Francisco L. Esto é noticia foi un espazo de actualidade que comezou a ofrecerse na TVG en xaneiro de 1995. financiada pola Xunta de Galicia e emitida en primeira instancia por Televisión Española na súa desconexión rexional dos sábados para Galicia e na súa canle internacional. As entrevistas a personaxes que no seu día foron portada nos xornais é o ingrediente fundamental do programa. que foi presentado por Paco Lodeiro e emitido pola Televisión de Galicia en 1996. O fío condutor é a relación entre os dous presentadores e a complicidade que se establece entre eles e os convidados. Este é o caso de espazos como Esta es mi historia (TVE 1) ou El diario de Patricia (Antena 3). que pretende analizar distintas cuestións de actualidade. cinema. A noite en Branco foi un programa de variedades en directo producido por CTV. que propón descubrir como cambiaron as nosas vidas nos últimos cincuenta anos. O talk-show Televisión total mestura entrevistas a personaxes pintorescos con seccións satíricas presentadas por algúns dos colaboradores do programa e reportaxes realizadas na rúa. por . En Salsa verde facíase unha aposta polo humor á hora de abordar temas de actualidade -na liña de Cruzando el Mississippi. charlas que se ilustran con imaxes de arquivo e música en directo. Emitido pola Televisión de Galicia. que iniciou as súas emisións o 12 de xuño de 1993. A tumba aberta foi un magazine cultural da TVG emitido en 1998 na última hora da noite. estean presentes ou ausentes do estudio. e compoñíase de actuacións musicais. e que inclue interrogatorios. unha producción de Pórtico Comunicaciones. entrevistas e concursos. Conducido pola cantante Ana Kiro. Dirixido por Antón Reixa e emitido entre 1990 e 1991 na Televisión de Galicia. reflexión e certa actitude punk. Producciones Vigo fixo para Tele Vigo o programa Cousa Nosa.. cómic e presentado por Toñito Blanco e Alberto Comesaña. e conta ademais cunha mini-serie humorística. Iglesias. producido por CTV para a TVG. Sitio distinto integrábano capítulos monográficos. históricos e do patrimonio artístico de Galicia. na súa promoción turística e na difusión das súas actividades artísticas singulares. un guiño á mafia siciliana que xira en torno á chegada da familia Iuliani á cidade para facerse co control. Ana Kiro ofrecía actuacións en directo. con abondosas doses de humor.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO protagonistas do tema que se aborda. concertos. e está baseado na difusión dos valores culturais. tratábase dun show participativo. Este magazine.. Qué foi de… era un programa de Productora Faro con formato de magazine que se emitiu con periodicidade semanal na TVG. que parodia todos os estereotipos do cinema negro. Presentado por Xosé Luís Blanco Campaña. no que podían intervir tanto o público do plató como a xente dende as súas casas. Tamén ten xa unha longa trayectoria Desde Galicia para el mundo. actuacións de maxia. É. foi producido por CTV. baixo a produción de Adivina Producciones. facendo especial fincapé na promoción da lingua e da cultura galegas. foi pioneiro na filosofía que o seu título expresa.

todos eles de produción propia. un dous programas que maior audiencia acada dos que se inclúen na programación do Centro Territorial de Televisión Española en Galicia. Algúns exemplos deste tipo de programas son Gran hermano (de Tele 5). unha función de comodín. a de Manquiña e Morris. dedicados 155 .2. e mesmo o estigma de telelixo. Pero a súa materia pendente era —e segue sendo en moitos países— gañar o respecto dos críticos e quitar dunha vez por todas a mala fama e etiqueta de xénero menor. Este tipo de produtos aínda non foi demasiado explotado polas produtoras galegas nin polas cadeas para a súa emisión. Segundo o Anuario da Televisión 1999 de GECA. etc. El bus (Antena 3). deste xeito. Atopamos. Hotel Glam (Tele 5) ou Supervivientes (Tele 5). 4. Emitido na Televisión de Galicia. Gran Casting é un casting–ficción onde os actores interpretan secuencias de series e películas universalmente coñecidas. cultural e divulgativa. nun estudio de gravación habilitado coma casa. polo xeral de eventos deportivos ou políticos. Os reality shows gañan prestixio en Estados Unidos e convértense en todo o mundo nun xénero cada vez máis respectado. Son programas que se sitúan no límite entre a realidade. 4. para amosar a situación e como é a vida de milleiros de galegos que un día emigraron por diferentes motivos. Máxima audiencia. A Televisión de Galicia rexistra numerosos programas deste tipo. Os galegos que viven no exterior teñen en Encontros o seu sitio. como moitos veñen augurando dende finais dos anos noventa. ao tempo que responde á demanda de información especializada de certos sectores da audiencia. Zapping. ante a aparición de acontecementos puntuais. nun formato que combina a revisitación de secuencias clásicas por actores profesionais e as probas do casting aos actores adoutrinados. A produción correu da man de Filmanova. Cooperar co sistema educativo e a cultura é un dos obxectivos básicos da televisión educativa. Que a telerrealidade conquistou a audiencia en todo o mundo é un feito indiscutible. e presentado por Mari Carme Mella. os formatos singulares cumpren.2. xa sexa na súa casa. persoas correntes facendo a súa vida normal. Lonxe de morrer. Todos os programas teñen en común as parodias e os entrevistados enfróntanse a preguntas e situacións pouco habituais.4 Reality shows Un reality show é un formato de entretemento baseado na retransmisión de imaxes máis ou menos reais —ou supostamente reais— de persoas actuando de forma cotiá: policías. a simulación e a ficción e participan das peculiaridades dunhas e doutras creando unha situación nova. programas que se ocupan de materias de interese xeral.com.5 Espazos divulgativos Pola súa banda. supuxo o reencontro dunha parella artística que marcou unha época nos primeiros anos da canle autonómica.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA outra parte. dado que as cadeas recorren a eles para axustar a súa programación ou para cubrir imprevistos. bombeiros. de TVG. etc. cada semana ofrece reencontros familiares e achégase ata as comunidades galegas que hai no exterior. e o propio medio televisivo é obxecto de mofa nunha das seccións do programa. os espazos divulgativos ou de lifestyle pretenden cumprir cunha das funcións da televisión: a de formar. nas súas viaxes a aqueles países onde a presenza de galegos é importante. a telerrealidade converteuse nunha peza absolutamente indispensable nas programacións de televisión estadounidenses. desempeñando a súa actividade profesional diaria. segundo informa o portal de Internet especializado en televisión Vertele. que van dende a saúde.2. no seu posto de traballo. dedicada á revisión paródica dos mellores programas da casa e doutras cadeas de TV. en moitas ocasións. Ofrécense tamén reportaxes elaboradas polos propios reporteiros do programa.2. a educación de adultos e nenos ata as actividades do sector primario.

que cada semana ofrece aspectos descoñecidos da cultura do libro. con apenas variacións. O Centro Territorial de TVE en Galicia. A cociñar con Paco Feixoo. atópanse espazos que se ocupan dos acontecementos culturais do país. pintura ou teatro e que é producido polo propia canle. Mercuria. Saber vivir é o magazine matinal emitido por TVE. dá cobertura a todo tipo de actos e eventos culturais que se desenvolven. dende 1993 a 1998. Arroz con chícharos foi un espazo de cociña emitido pola canle autonómica (1991-92). dende os inicios da programación. que pretende ser didáctico e ameno. pasando pola secundaria. Na actualidade. DeZine ou Todomotor). de ritmo áxil e de seccións abertas a todo tipo de públicos. que presenta cada semana as novidades e tendencias da literatura galega. adestradores. xogar e axudar os máis cativos da casa. baixo a dirección de Octavio Rodríguez. Galegos no Olimpo era unha serie que pretendía renderlles un merecido tributo aos atletas. un microespazo producido por Formato Producciones para a Televisión de Galicia. no que se visitan os mellores fogóns dos restaurantes . Arroz con chícharos…) son recorrentes neste tipo de programas. xornalista que participou en tres olimpiadas. así como aos educadores. e mesmo polas educacións especiais. tanto dentro da comunidade coma fóra. Ó pe da letra é unha produción propia interna de TVE en Galicia. con máis de oito anos en antena. En total. presentado por Manuel Torresiglesias. que tamén dan cobertura ao ocio e ao deporte (Luces da cidade. Galegos de ouro foi un programa de Productora Faro de entrevistas a personalidades da cultura. xunto cos informativos. que se emite dentro do magazine A revista. Con C de cultura. Tamén a educación ten o seu espazo nas programacións das distintas cadeas. cumpriu a finais de febreiro do 2005 os 1. remeiros. Os formatos habituais da canle autonómica caracterízanse. Labranza ou Galicia enteira) ou a cultura e a arte (Vivir aquí.500 programas. deportistas en xeral que xa pasan do cento e que contaban en primeira persoa as súas experiencias nos Xogos Olímpicos. Etcétera. en contra da definición ofrecida. como Vivir Aquí (1988-91) ou Etcétera (1995-99). onde se amosaban as suculentas receitas da cociña galega. emitido pola televisión autonómica. que leva máis dunha década en antena achegando consellos para unha vida sa. un achegamento da poetisa Yolanda Castaño ás pantallas de Televisión Española en Galicia. nos que pasaron máis de 750 profesionais sanitarios. sectores económicos importantes no sistema produtivo galego. producido pola compañía galega Breamo. poesía. no que se ofrecen reportaxes sobre a actividade educativa en diversos aspectos. A divulgación sanitaria é a razón de ser de A saúde. o ámbito culinario cóbrese na canle autonómica con Bo proveito con Xacobe. actualmente en antena. unha función vertebradora da programación da canle. dende a educación primaria ata a universitaria. á natureza e á ecoloxía (Senda verde. Preescolar na casa vai maís aló de un espazo educativo dirixido aos pais de nenos en idade escolar. O programa. recuperou imaxes do arquivo histórico e da memoria dos protagonistas. Saber vivir…) ou a alimentación (A cociñar con Paco Feixoo. presentado por María Pujalte e producido por Productora Faro. foi unha producción de Productora Faro e Galizazul para a canle autonómica. Ao pé da letra…). Pola súa banda. pola súa estabilidade na programación e porque se emiten. Podería dicirse que estes micro-espazos de servizo público cumpren. emitíronse 919 programas de 20 minutos cada un. Entre os programas de debate ou de distintos temas culturais. Mercuria preséntase coma unha revista televisiva de arte nova e de vangarda. que pretende ser unha axuda para orientar estes pais a educar. nadadores. que contaba con personalidades famosas como convidados. No eido da cultura. María Xosé Arrojo dirixe e presenta este informativo de corte cultural. e dirixido polo famoso restaurador galego. Galegos de ouro. Trátase dun programa dedicado á cociña galega. Con C de cultura . O Cartafol (1989-90) e Entre a terra e a lúa (1999-00).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO maioritariamente á agricultura e á pesca. destacaron no seu momento A Trabe de Ouro (1987). Temas como a saúde (A saúde. Educar hoxe é un programa da Televisión de Galicia. emitido diariamente pola TVG. emitido pola TVG.

consellos e novas de interese para os condutores. dedicado á agricultura. que adianta as novidades no mercado do motor. a través do programa Arte nas mans. a Semana Santa en Ferrol. tomaron máis pulo e reforzan a identidade da comunidade. Cun formato similar. Viveiro e Cangas. de producción propia e presentado por Uxía Blanco. colaboran na alfabetización dixital a través da TV A produción propia do Centro Territorial de TVE en Galicia tratou nos últimos anos de poñer en valor audiovisual os excelentes traballos arquitectónicos que existen na comunidade galega. ligadas moitas ás festas e outras á mesma dinámica dos pobos: os fachos de Castelo.. Magic é un programa producido pola Escuela de 157 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de máis sona de Galicia. Miguel Anxo Fernández presentou e dirixiu na TVG o programa Galicia no cine e Versión original. a Festa da Istoria en Ribadavia. tentaba introducir os máis novos nos segredos da maxia. baixo a dirección de Enrique Banet. que se ocupa da actualidade audiovisual e que pon en antena as producións dos novos autores galegos neste eido. onda ás promocións de producións foráneas e as novas deste sector. Na mesma liña. xunto con reportaxes de seguridade. tres anos máis tarde aparece un programa denominado O noso agro. á ecoloxía ou ao deporte e á vida ou aire libre. o Corpus en Ponteareas e Bueu. xunto con entrevistas aos directores e actores galegos.. O centro territorial elabora periodicamente documentais baixo o título de Festas e tradicións. Algo semellante sucede coa tradicións. Con guión do arquitecto e profesor Soraluce. Super Sport Motor é un espazo emitido pola canle autonómica e presentada por Xoán Torrón. Paideia. Constitúe un exemplo do aproveitamento de sinerxías: dende TVE envióuselles aos diferentes centros territoriais unha serie de tráileres de películas para facer un programa sobre as estreas cinematográficas e en TVE-G decidiron aproveitar ese material e. os Milagres de Caión ou os Reis de Pedrafita. unha emisión diaria sobre información agraria. Con periodicidade semanal. un programa semanal producido por TVE e que se emitiu por La 2 en desconexión para Galicia. cambia de estrutura e pasa a denominarse O agro. co programa Cascos históricos. Ao longo das 120 entregas emitidas nos anos 1996-97. achega o espectador a estas vilas para coñecer a súa formación no pasado. como se fosen sinxelas receitas de cociña. etc. que intenta fomentar as relacións do home coa natureza. cunha duración de media hora semanal. Finalmente. e da man do director da serie. o barro. que é producido pola propia canle e subvencionado pola Consellería de Política Agroalimentaria. moitos trucos de maxia que os nenos podían despois practicar nas súas casas. Tamén a sétima arte tivo sempre o seu oco na programación televisiva en Galicia. que analiza a actualidade cinematográfica con especial atención ao sector audiovisual galego. Senda Verde foi un programa de produción propia interna emitido pola TVG entre 1995 e o 2000. a matanza do porco. Xa nos anos 1986 e 1987. dan a coñecer oficios que seguen tan vixentes e valorados como o forxado. pero o espazo actual da cadea dedicado ao cinema é DeZine. Non 2002 naceu Kinoki. a Coca de Redondela. completándoo con curtametraxes feitas no país e con noticias sobre o sector. que permiten manter fresca a imaxe deses acontecementos sociais: o Entroido de Verín e Xinzo. Carlos Fernández. así como reportaxes sobre o mundo cinematográfico. que se manterá en antena unha tempada. dirixido por Suso Iglesias e producido pola Televisión de Galicia. dedicado á natureza. entrevistas. A Consellería de Innovación e a Fundac. artesáns e músicos. gandeira e alimentaria e un dos máis veteranos da cadea autonómica. condución. Existen numerosas festas de gran resonancia en Galicia que. facer algo así coma un informativo do mundo da imaxe. Pola súa parte. as mans especialistas do mago Luis Boyano amosaron. os boteiros. da man de Xacobe Pérez. A Televisión de Galicia incorporou á súa grella no verán de 1985 o espazo A terra. en lugar de perderse. O equipo de profesionais galegos de TVE permítelles aos espectadores unha visita aos obradoiros dalgúns dos artesáns de máis sona en Galicia. O programa Manda truco. o Nadal de Begonte.

7 Concursos Todos a bordo é un concurso de televisión de carácter cultural de emisión diaria.2.2. producido por CTV para a Televisión de Galicia. Pola súa banda. nas mañás da canle galega.8% de share e era emitido en prime time. que é o encargado de elixir o gañador. Clipmanía (1992-94) ou Chambo (1999-00) e outros nos que a música tradicional e clásica eran as protagonistas. Unha cadea alemá mostrou no seu momento interese en lle comprar os dereitos do formato do programa á produtora. a Consellería de Innovación e a Fundación Paideia colaborarán no desenvolvemento dun proxecto piloto de alfabetización dixital a través de televisión. Moderato Cantábile (1993-94) ou Con música propia (1995). Eureka foi un programa de divulgación científica destinado ao público infantil e xuvenil. de Xosé Ramón Ganoso e Manuel Abad. Revolución MP3 foi un espazo producido por TVE Galicia. un concurso internacional que porá a proba a destreza de dous participantes para superar unhas cuestións básicas do fogar. Luar. 4.2. Pola súa parte. Grandes musicais da Televisión de Galicia alcanzou na tempada 2000/01 un 20. mostrábase como o segundo formato autonómico máis eficaz. ao tempo que recuperaba a memoria de clásicos da música galega cunha imaxe con constantes referencias a internet. denominado Terceira Rede. . sobre todo aos colectivos cun maior risco de exclusión. Tamén se pode incluir no apartado musical o veterano.6 Musical A Televisión de Galicia contou habitualmente na súa programación con ocos nos que a música para os máis novos era o motivo fundamental. españois e portugueses. que se presentou baixo a forma de parodia dos espazos de televenda. Tras un periplo de moitas probas realizadas por distintas localidades de Galicia. que se enmarca dentro da Estratexia Galega da Sociedade da Información. que son os encargados de dar a coñecer os seus inventos e descubrimentos dun xeito ameno e divertido. como Cancioneiro (1986). co que se familiarizará aos cidadáns. Clásicos Sony. a razón de dous por programa.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imagen y Sonido de Vigo para Tele Vigo no que se executan diversos trucos de maxia e ilusionismo. Radio onte (1990). O rei da comedia.2. Tendo como fío condutor unha casa e os temas prácticos do día a día. producido por CTV para a Televisión de Galicia. que contaba con actuacións en directo de grupos galegos. co que pretenden incentivar o uso das novas tecnoloxías entre os galegos de modo que as empreguen como ferramentas de aprendizaxe. traballo e comunicación. baixo a dirección de Xaime Fandiño e emitido pola Televisión de Galicia. Os protagonistas deste espazo. O proxecto piloto articularase a través dun concurso de televisión. como Atlántico (1986). Televisión de Galicia estreou en xullo do 2004 na franxa de mañá o Arrampla con todo. era un programa musical producido por Productora Faro. Clan Clip (1989-90). a TVG estreou en xullo do 2002 o que supón o seu primeiro programa de telerrealidade da man de CTV. No caso Chambo. no que dous participantes compiten poñendo a proba tanto os seus coñecementos de cultura xeral como de actualidade. no que sete concursantes previamente seleccionados intentan gañar a simpatía do público. de modo que se motiven e adquiran os coñecementos necesarios. que trataba a actualidade musical galega e amosaba os novos grupos que traballan no país. son os científicos máis importantes da historia. A súa axilidade mental e a súa habilidade formando palabras son os eixes sobre os que xiran a maioría das probas. no manexo de Internet. 4.

o negocio da produción de series é rendible polo momento. o que xera unha curva ascendente de audiencia que hai que rendibilizar en termos publicitarios.828 horas. as empresas normalmente poden negociar unha maior participación na futura explotación do Copyright. un bo resultado de audiencia non lle supón á produtora maiores ingresos a curto prazo. o axuste entre oferta e demanda. entre outros factores. como o Reino Unido (1.1 A produción de stock Series de ficción para televisión O punto de partida do éxito masivo das series de ficción en España pódese situar en 1991. onde a cadea sufraga a totalidade do presuposto da serie ou serial e lle entrega á produtora arredor dun 15% sobre esa cantidade en concepto de beneficio industrial 148 . Pola contra.2. as televisións optaron por recorrer á chamada produción delegada ou financiada. teñen forza suficiente para renegociar favorablemente os termos contractuais. uns custos moderados. O descubrimento recente da comedia de situación representou un desafío que os produtores se senten orgullosos de superar con éxito. Estas barreiras levántanse inexorablemente polas seguintes razóns: importantes economías de escala que obrigan a un novo competidor a incrementar os custos de producción. data a partir da que se produce unha tendencia alcista en termos de audiencia que aínda. tanto para as cadeas coma para as produtoras asociadas. á progresiva conexión dos telespectadores a estas a medida que pasan os minutos. e ao desexo de superar en tempo á serie rival e provocar un transvasamento de espectadores aos que se intentará fidelizar para futuros episodios.2.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. as necesidades de capitais e de estrelas para convencer os clientes. Os provedores quedan así inmersos nunha relación de dependencia. cunha media de 1. O marco de relacións entre as empresas produtoras e as emisoras de televisión está constrinxido por unha alta desigualdade entre as partes.3 4. con claves dramáticas e a súa audiencia é fundamentalmente feminina. Alemaña está á cabeza. unha xestión e unha mercadotecnia axeitados. Unha progresiva profesionalización dos equipos artístico e técnico. Normalmente. esta poderá tomar a decisión de rescindir o contrato e só pagará ata o rodado. controlan os seus custos e quedan co Copyright. cunha duración media dunha hora. Estrutúranse cunha planificación anual e teñen unha maior calidade que as telenovelas latinoamericanas. os contratos estipulan a realización de trece capítulos e renóvanse pola mesma cantidade ou polo dobre se a serie está ben asentada. Como alternativa á comedia doméstica. o saber facer dalgúns empresarios. segue vixente. Os seriais adoitan ser produtos corais sen actores de sona. segundo apunta Álvarez Monzoncillo. A produción propia en España creceu máis dun 40% dende 1998 (851 horas) e supera a de países comunitarios cunha longa tradición.3. Segundo os datos do Informe anual da comunicación 2000-2001. No caso de que tras catro ou cinco capítulos a serie non alcance a media da cadea. As barreiras de entrada que fixaron a decena de empresas que producen as series de ficción son considerables. España converteuse no segundo país da Unión Europea na produción de series de ficción. En termos xerais. Isto débese a que as cadeas financian na súa totalidade as series ou seriais.324). pero compensan esta dependencia mediante unha estrutura moi áxil e de baixo risco económico. a chegada de novos formatos televisivos. parece máis propicia a albergar un humor máis fresco e unha maior reflexividade sobre o xénero e o medio. No que respecta á produción externa. malia certos signos de esgotamento. pódese dicir que as produtoras están supeditadas ás decisións que tomen as cadeas.465 horas semanais. Cando teñen un éxito. unha forte competencia que obriga a non baixar a garda e a saída aos mercados internacionais (tanto coa exportación directa do produto como coa venda do seu formato) son algúns dos factores sobre os que asentan os bos resultados da ficción española en televisión 145 . o custo de transferencia de pasar a novas produtoras coas que o cliente está afeito a traballar e o efecto de experiencia que fai que o éxito reforce o éxito. sen ningunha indemnización adicional. 146 Esta longa duración das series responde. e non producen ficción en termos xerais. xa que as canles de televisión tenden a traballar con aquelas que demostraron a súa capacidade de éxito. normalmente para as canles autonómicas. Francia (665) e Italia (504). a forza dunha imaxe marca que fai que as canles de televisión sigan traballando coas mesma produtoras. 145 Cunha media anual de 1. 148 159 . de luns a xoves. 147 Os custos de entrada para novas produtoras no mercado da produción son bastante elevados. aínda que loxicamente os competidores potenciais teñen algunhas oportunidades 147 . e só entón. que só poden romper cando teñen un grande éxito de audiencia. Entón. A súa duración (media hora) é o máis inédito nun prime time que adoita ser solucionado dunha vez con programas máis longos. Segundo o profesor Álvarez Monzoncillo. á que hai que lle sumar preto de trinta minutos de publicidade 146 . A venda das series é unha forma de recuperar o investido Unha importante porcentaxe das produtoras que traballan neste eido produce soamente un programa. De forma esquemática. a maioría das series prográmanse ás dez da noite.

rodeado de amigos e de inimigos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A explotación das series nunha primeira ventá de pagamento comezou a paliar hai un ano as limitacións da súa amortización nun mercado pequeno e no que nin sequera circulan ben as producións das cadeas autonómicas. a súa dona Balbina (Mabel Ribera) e demais familia ⎯retornados da emigración⎯. as súas tipoloxías de personaxes e escenarios locais son un importante achegamento da televisión á complexa e variada rede de culturas. Libro de familia. se confronta. Pero na maioría dos casos logrouse unha simbiose entre fórmulas de éxito da televisión internacional e as novas xeracións de guionistas e produtores. que gozou dun grande éxito en Televisión de Galicia e que Telemadrid se viu forzada a eliminar da súa grella ao cabo dunhas poucas emisións. Televisión de Galicia emitiu en 2004 catro series de ficción. en 1989. Á espera de que o Goberno autorice a libre difusión por todo o Estado español das canles que integran a FORTA. desprendido dunha vez por todas da cuncha familiar. . coa única excepción do realizador. aínda que. O tratamento das tradicións. Os policías. e sobre todo. Pratos combinados. Así aconteceu coa serie galega Mareas vivas. Na súa décima tempada en antena. Pratos Combinados. Colombia e Estados Unidos. a primeira sitcom realizada en Galicia gravada con público en plató. Pero xa antes. os índices de audiencia consolídana como unha das de maior aceptación en Galicia. Rías Baixas e As leis de Celavella). conta a historia de Miro Pereira (Ernesto Chao). que recollía historias ambientadas na Galicia de posguerra que supoñían unha antoloxía da Pratos combinados. como sucedeu con Compañeros. que necesitou ser dobrada a un español menos ibérico. O mercado de Latinoamérica suple ás veces a inexistencia do nacional. Producida por Editorial Compostela para Televisión de Galicia. o programa máis visto das dúas últimas tempadas foi a ficción seriada de produción propia. Televisión de Galicia. A venda das series. todas elas nos primeiros postos dos programas con máis audiencia (Pratos Combinados. Nos últimos anos apréciase un incremento dos escenarios rurais nas producións de maior audiencia de todas as televisións autonómicas 149 . Segundo un estudo realizado pola EAVF. as cadeas autonómicas acreditaron nos últimos anos o éxito que a ficción próxima ten entre os espectadores. a lingua propia. unha serie baseada na obra de Álvaro Cunqueiro do mesmo título. para a súa emisión diaria en prime time a cargo dunha das canles comerciais máis potentes de Venezuela. Terra de Miranda. ata converterse no eixe estrutural da maior parte dos nosos relatos. os índices de audiencia obtidos polas catro televisións autonómicas que están a producir series de ficción (TV 3. México. conscientes de que a primeira obriga da televisión é entreter o seu público. Na tempada 2004-05 emítense catro series propias (Rías Baixas. iso si. En todas elas. CTV producira Os outros feirantes. a experiencia sáldase xeralmente cun rotundo fracaso de audiencia na comunidade receptora. cun mundo violento e hostil. é outra forma de recuperar o investimento. a Televisión de Galicia asinou a finais de 2004 un acordo internacional para a produción en toda América. Ademais. A consolidación do xénero policial constitúe tan só unha expresión particular da tendencia a substituír a trama familiar dos dramas españois por unha complexa rede de relacións persoais e laborais na que o individuo. cada vez que un programa de ficción producido por unha televisión autonómica traspasa o seu propio territorio. alumnos ou profesores da ficción doméstica sitúanse agora nun marco profesional e urbano no que os pais. leva en antena dende 1995. Canal Sur e ETB) deixan constancia dos magníficos resultados que lles reporta. que se emitirá en castelán en Venezuela. e novas tempadas de As leis de Celavella). foi a primeira serie producida e interpretada integramente por persoal galego 149 Apréciase ademais no ámbito estatal o ascenso meteórico da acción nas series españolas. con fortuna desigual. De feito. se ben cómpre precisar que esta exportación require ocasionalmente dun gasto adicional. dos formatos. a primeira comedia de situación producida e interpretada integramente por persoal galego. xornalistas. os irmáns ou os fillos xa non constitúen máis que meros referentes anagráficos. que rexentan un típico bar galego por onde pasan personaxes cómicos como o curmán Antón (Antonio Durán Morris) ou o repartidor Paspallás (Sergio Pazos). e acaba de estrear Cuarto sen ascensor.

Trátase dunha coproducción hispano chilena. Carlos Blanco. 70. María Bouzas ou Santi Prego. Venganza de amor. Así Multimedia Teleficción coproduciu con TVE Géminis. Víctor Mosquera.000 60. Mareas vivas foi unha teleserie producida por Voz Audiovisual a partir dunha idea orixinal de Antón Reixa. logrou picos de audiencia de 40 puntos. interpretada por Miguel de Lira. 150 A primeira tempada de Mareas vivas. Pero non foi un caso illado.000 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Resto de Europa Outros Estados Unidos España A familia Pita foi producida por Continental Producciones e emitida pola Televisión de Galicia nas tempadas 1996-97. unha telenovela de emisión diaria en horario vespertino. emitida na televisión daquel país. Ernesto Chao ou Andrés Pajares. ambientada na vila mariñeira de Portozás. amores e problemas familiares. Minutos de emisión de series e ficción na Televisión de Galicia. Nesta mesma liña creouse anos despois Pequeno hotel. lugar ficticio na Costa da Morte. que foi dirixida por Boris Querzia e rodada al Alta Definición. e os problemas que lle ocasionan o grupo de empregados co que conta e os diversos hóspedes que nel se van aloxar. cuxa acción transcorre nun hotel situado ao lado da muralla de Lugo. e a súa trama xira en torno á propietaria dun establecemento. Emitiuse tamén con carácter diario en horario de sobremesa en Antena 3. entre outros moitos actores. 161 . unha serie de 8 capítulos basada na obra Atlas de geografía humana de Almudena Grandes. que proxecta publicar un atlas da xeografía humana. Monti Castiñeiras. dende xullo de 1999 ata decembro de 2000.000 30. que permaneceu en antena dende 1998 a 2003 con grande éxito de audiencia 150 . emitida na tempada 2001-02. 1998-2003. segundo orixe. a 1998/99. Nada es para siempre é unha telenovela xuvenil producida por Voz Audiovisual que retrata a vida dun grupo de estudantes de secundaria de entre quince e dezasete anos en canto aos seus estudos. e foi a primeira serie producida en Galicia para unha cadea nacional. Ademais. nun ambiente moderno e urbano. son o especial ingrediente desta produción. As tramas da serie.000 50. desenvólvense en torno a unha cantina mariñeira rexentada por Petróleo (Luís Castro). A serie. conta a peripecia vital dalgúns dos seus personaxes a partir da chegada ao lugar dun xuíz novato. Aldea Films produciu Geografía del deseo. Manuel Manquiña. que foi dirixida por Mateo Meléndez e interpretada por Monti Castiñeiras. unha serie producida por CTV para TVG. o xulgado atendido por Pitusa. Historias actuais e universais.000 40. Rossy de Palma.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA forma de sentir e de ser da xente de Galicia e que contou con actores como Alfredo Landa. Luís Tosar ou Victor Mosquera.000 10. e trata sobre catro profesionais dunha empresa editorial.000 20. a emisora de radio local e outros ámbitos do pobo.

con fillos pequenos e adolescentes. cuxa trama se desenvolve na actualidade. emitida en prime time pola TVG dende o ano 2000. Zenit Televisión e Continental Televisión están na actualidade coproducindo unha nova serie de ficción para Televisión de Galicia. a coprodución de Zenit Televisión e Continental TV. A produción. Marcos Orsi. unha teleserie rodada nas instalacións de Productora Faro en Vigo e producida por La Región TV para TVG. Manuel Cortés. e finalmente. Os Ánxeles. encabezada por don Román. Manuel. Santi Prego. produtores vinícolas galegos. que consta de 26 capítulos de 60 minutos. Trátase dunha produción de TVG realizada por La Región en colaboración con Filmanova . é un estudante fracasado de Dereito. conflitos xeracionais. Cuarto sen ascensor é un produto costumista protagonizada por tres amigos que comparten un piso de aluguer: unha metódica e avispada estudante de psicoloxía. unha teleserie producida por Editorial Compostela e Xosé María Besteiro. Evaristo Calvo. como Marcos Orsi. A nova serie conta en primeira persoa a convivencia cotiá da familia de Óscar. narra a historia dunha próspera empresa téxtil propiedade da familia Sueiro xurdida da modesta xastrería que no seu día fundara don Amador. Tacho González ou Maxo Barjas. Ao xénero costumista pertence Terra de Miranda. Dirixida por Jorge Coira. que se emitiu tamén en 2001 con carácter diario en horario de noite. Farruco. Galicia Exprés. foi interpretada entre outros por Manuel Manquiña. trátase da primeira serie de misterio creada para a Televisión de Galicia por Voz Audiovisual.que foi estreada en maio do 2005. . dirixida por Jorge Coira e Chema Gagino e realizada en boa parte en Mondoñedo. tras Cuéntame cómo pasó de TVE1 e Los 80 de Telecinco. baixo o título de O Club das ex. unha familia de indianos apelidados Freire que chegan á vila procedentes de Venezuela. comeza cando Pablo Veiga volta á súa casa. correspóndelle a Voz Audiovisual e Zopilote e emítese na Televisión de Galicia dende a tempada 2000-01. onde viven familias formadas por matrimonios novos. Rías Baixas. Carolina Vázquez. Dirixida por Beatriz del Monte. a súa sogra. segue en antena e está protagonizada por algunhas das caras máis coñecidas do audiovisual galego. entre outros. que estivo en antena na tempada 2001-02. Ademais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. Gerard Gormezano e Carlos Sedes e interpretada por Camila Bossa. Laura Ponte e Monti Castiñeiras. que por cousas da vida ten que refuxiarse no domicilio de Ana. unha serie que recrea a vida das xentes dunha típica vila da Galicia interior. a Televisión de Galicia estreou a principios de 2005 Libro de familia. Nunha vila de tres mil habitantes como Celavella todo o mundo se coñece e todo se sabe. que conta os avatares da familia Lantaño. Eva Fernández ou Antonio Mourelos entre outros moitos. na década dos anos sesenta: os Cabanas. Teté Delgado e Santi Romay. que decide poñer en marcha unha mensaxería. é unha historia de paixóns. nunha cidade indeterminada da xeografía galega. As leis de Celavella ten unha trama detectivesca. un home executado anos atrás. acusado dun asasinato. que conta a historia de tres familias en Santalla. O seu protagonista. amores e desamores. o protagonista da comedia. unha vila galega. ambientada arredor de 1925 estreada na tempada 2003-2004. dirixida por Beatriz del Monte e Antón Reixa. labregos de toda a vida e propietarios dunha tenda de ultramarinos. Galicia Express foi unha iniciativa de Filmanova para Televisión de Galicia. Xan Pérez. A serie. Fíos. que son guapos. a familia dos terratenentes. Nela ofrécese a visión dunha urbanización de chalés nas aforas da cidade. fan deporte. Está dirixida por Quico Cadaval e protagonizada por Ana Kiro. de clase media alta. A serie. despois de oito anos de estudos e de troula en Santiago. A Televisión de Galicia ten pendente de estrea a comedia familiar para todos os públicos Miña sogra producida por Voz Audiovisual. Atópase co espírito de Belisario. rivalidades e ambicións. un inseguro estudante de medicina con con poucas ganas de estudar e un terceiro que pasa o día buscando un sistema para lograr diñeiro rápido.

Panorama Audiovisual.583 2003 41 34 75 2003 1.668 42 1. Ao contrario do que xeralmente se afirma. chamado “O Inglés” en recordo dunha breve estancia no Reino Unido. En construcción. Só os programan algunhas televisións autonómicas. o inglés vai ser un serial de ficción de 13 capítulos de 60 minutos que CTV está preparando para a TVG. un lugar con solera ameazado desde hai anos pola progresiva urbanización da zona. as televisións nacionais non acaban de apostar por estes produtos. 4. 163 . Emisións de documentais na Televisión de Galicia segundo o formato. o exótico de natureza e aventuras. só coñece as condicións necesarias para o seu afianzamento e recoñecemento nos anos trinta.2. E é que o documental é xa un macroxénero en televisión que. podendo combinalo con outro material. Asesinato en febrero. ten un taller algo especial no centro dun barrio das aforas.096 28. debe presentar as temáticas a partir dun determinado punto de vista ou perspectiva e. Por outro lado.710 2003 27. O éxito internacional do estadounidense Michael Moore e a repercusión de documentais españois como Balseros. os docusoaps e as longametraxes documentais O xénero documental ten unha historia recente.764 2002 28. non nace ao mesmo tempo que o cinema. 2002-2003. El efecto Iguazú. inducido por un medio necesitado de innovacións.545 Fonte: Elaboración propia. Non obstante.692 72 1.538 2.045 30. La espalda del mundo ou Invierno en Badag) alentaron a esperanza de que o cinema documental deixe de ser un subxénero para minorías. finalmente.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA preocúpanse pola ecoloxía e pola alimentación sa. ao tempo que cada vez son máis as compañías de produción que compatibilizan a ficción cos documentais. evolucionou derivando en formatos diversos como o documental histórico de recuperación de arquivos e memoria. Ou dito doutra forma. Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1. aínda que moitas veces queden relegados ás franxas horarias máis marxinais. La pelota vasca. a recente inclusión dunha categoría específica para documentais nos Goya e nos Premios José María Forqué deulle un importante pulo. Pepe.2 Os documentais. a reportaxe documental onde prima a investigación xornalística e a actualidade 151 Pódese dicir que o documentalismo ten tres principios: a obrigatoriedade de facer un rexistro in loco da vida das persoas e dos acontecementos do mundo. As primeiras experiencias coas imaxes en movemento tiñan por obxecto tan só rexistrar acontecementos da vida cotiá das persoas e dos animais. co movemento documentalista británico 151 O documental é xa un macroxénero en televisión . a contribución dos pioneiros do cine foi mostrar que o material base de traballo para o documental son as imaxes recollidas nos lugares onde se producen os acontecementos. O taller de Pepe é máis ca un establecemento de reparacións: é tamén o centro vital do barrio. a partir dos datos de EGEDA. debe tratar con creatividade o material recollido in loco. é o rexistro in loco que se encontra no inicio do cinema e que constitúe a base na que asenta a produción documental.3. Pepe. Canto xénero cunha identidade propia autónomo e distinto dos restantes.449 1. Así.

IB Cinema. ano da morte do líder galeguista. 154 Alexandre Bóveda. A figura do pensador galego máis destacado do século XX serve de fío condutor no documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) para irmos coñecendo Galicia dende comezos de século ata 1951. tamén admiten un amplo abano de posibilidades de explotación derivada. de Saga TV para TVE Galicia. 153 . a súa explotación natural está na televisión de pagamento e a televisión en aberto e. un galeguista que protagonizou a chegada da II República. UU sobre escritores galegos de gran sona: un sobre Camilo José Cela e outro sobre Álvaro Cunqueiro. En canto aos documentais. en maio o Mercadoc en Málaga e en xuño o Sunny Side. son varios os documentais producidos nos últimos anos. narra a vida de Xaquín Lorenzo Fernández a quen no ano 2004 se lle dedicou o Día das Letras Galegas. Álvaro Cunqueiro. poderá unha vez máis preservar a riqueza cultural. mediante unha distribuidora allea. o gran debate (2002). Os novos soportes (CD-rom) e o mercado do DVD tamén lle abren novas posibilidades ao produto documental 152 . para ser estreado no 2005. É importante destacar que o documental pode conseguir un bo nivel de audiencia sempre que se emita un produto de calidade e nun bo horario e situación axeitada dentro da grella de programación. crónica da Galicia Mártir (2004) é un documental biográfico sobre Alexandre Bóveda que mostra a Galicia dos anos trinta onde xorden o movemento obreiro organizado. dous documentais en EE. no que conformará unha viaxe coral á chamada “movida madrileña” a través dun dos navegantes máis talentosos e carismáticos que deu España nas últimas décadas. amosa os distintos tipos de enerxía renovables. Nese sentido. en Marsella. Enerxías renovables. Non obstante. Trátase dun ámbito moi rico en contidos culturais que. Xocas (2004). a constitución do PG. Vieiros (2000) é un documental de Costa Oeste sobre a intensa vida e obra dun dos precursores do documentalismo cinematográfico. El baile sigue é un proxecto de documental sobre o músico e pintor Carlos Berlanga. A CRTVG xa explorou estas posibilidade comercializando. A estes habería que engadir o IDFA. aliándose coas novas tecnoloxías. acadando mais pulo e máis importancia na economía galega. que se celebra en novembro en Amsterdam. Madrid. Montevideo e Bos Aires. narra a vida do escritor de Mondoñedo no seu contexto. a súa implantación na nosa terra e as diferentes posturas dos sectores implicados no seu uso. a creación do Estatuto de autonomía e o triunfo electoral da Fronte Popular nas eleccións de 1936. de Saga TV para CT TVE Galicia. O mundo editorial e o mundo do documental están chamados a entenderse. A primeira parte presentada foi Castelao e os irmáns da liberdade (2000) Alexandre Bóveda: unha crónica de Galicia Mártir (2004) 154 153 . como os produtos multimedia ou os coleccionables. ocasionalmente. Estes documentais combinan o arquivo sonoro e gráfico do personaxe e as entrevistas a persoas que mantiveron un estreito contacto con eles. Memoria dunha terra. animador e mestre de moitos dos actuais directores de cine galegos. está producindo Pensando en Soledad. O golpe de estado contra a República trunca esta evolución e remata coa vida de Bóveda. De mar a mar. a consolidación dos partidos políticos de esquerda e a constitución do Partido Galeguista. o realizador galego Carlos Velo. as editoriais poden ser fontes de financiamento interesantes. dende distintos sectores. mecenas. Será dirixido por Emilio Mac Gregor. Mediante a voz de toda unha miríade de persoas que o coñeceron persoalmente móstrase como era o Castelao real e como a súa figura era percibida polos seus coetáneos. En Galicia producíronse algúns documentais de corte histórico-biográfico nestes últimos anos. Multinacionais galegas (2002) baseada na investigación das empresas galegas que. pola súa banda. Xan Leira traballou algúns anos nunha triloxía documental sobre a historia da Guerra Civil en Galicia. 152 En primavera teñen lugar tres mercados de documentais moi importantes: en marzo celébrase o MIPDOCc en Cannes. Tamén co fío narrativo dun debate. 1911-1981 (2001). xunto coa repercusión que este autor e a súa grande obra tiveron na literatura galega. un persoeiro clave nas primeiras etapas do noso audiovisual. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar as Letras Galegas 2005. nas salas comerciais. é o protagonista do proxecto do mesmo Xan Leira que se vén rodando en Galicia. documental sobre a figura de José Enrique Diaz Noriega. consolídanse no mercado internacional. Relacionados con temas económicos e sociais. e o proxecto continúa coa presentación de .LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO e o docusoap de personaxes e situacións do presente. que acadou un premio ao mellor documental no Puerto Rico Film and Video Festival 2000. Trátase dunha coprodución de Continental TV con Senderos Imagen (México) para a TVG. Lorenzo Varela.

Os túneles do tempo (2003). o Mar Exeo e o Casón. unha produción de Continental e Tornasol paralela á rodaxe da longametraxe Heroína. Entre 1927 e 1957 milleiros de traballadores galegos construíron en pésimas condicións a liña do ferrocarril entre Puebla de Sanabria e Ourense que se mantén hoxe en día. o Dauka. e na que as protagonistas da historia orixinal relatan o que significaron aqueles anos de loita fóra e dentro das súas familias. dirixido por Jorge Algora e producido por Adivina Producciones é unha homenaxe ás xentes que traballan. Recuperar a memoria esquecida das penurias dos traballadores é un dos labores do documental dirixido por Rafael Cid titulado Carrilanos. unha produción de Compostela Visión dirixida por Tonecho Antón. e a comezos do XXI son moitos os inmigrantes que viven con nós. En paralelo ás entrevistas aos protagonistas daquela migración laboral. a Xana e tantos outros que conforman xa a mitoloxía do mar de Galicia. a imaxinación e a viaxe en si. interesase pola importancia que ten o cultivo das flores en Galicia dende dous puntos de vista. Cercanías (2004). o Baitín. e por outra. vanse inserindo cortes nos que se reconstrúen escenas típicas da sega. Outros documentais dedícanse a temas históricos. é unha denuncia social que aborda o tema da construción a partir da problemática vivida por 47 familias que compraron unha vivenda en Cecebre. en terra de emigrantes (2001). por unha parte. que gañou ou Premio Galicia de Comunicación de Televisión 2004. trata sobre aqueles para os que a rutina de viaxar a cotío ao traballo é.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galicia en flor (2002). o La Isla. Máis vinculados a temas sociais producíronse algúns documentais. baixo a dirección de Manuel Abad. ciclismo ás cegas (2002). Seis nais galegas reviven a vida deses fillos adolescentes que se perderon pola droga en Nin tolas nin terroristas (2005). dirixido por Xulio Nogueira. investindo os seus aforros no ano 1999 e cinco anos máis tarde. Aillados (2001) é un traballo de investigación presentado cunha metodoloxía de historia oral sobre o penal da illa de San Simón durante os anos da Guerra Civil española (1936/39). Galicia converteuse en El Dorado para moitas persoas que procuraban diñeiro doado ou simplemente un traballo naqueles duros anos da posguerra española. como os do Urquiola. asistindo á poxa pública das mesmas. Adosados (2004). cóntanse naufraxios coñecidos por todos. o aspecto social e emotivo arraigado na nosa terra. o Marbel. A historia de Galicia está traxicamente marcada polos accidentes marítimos nas súas costas: o documental Terra de náufragos (2002). SAPRAGA. cando un mineral se fixo necesario para o Estado alemán: o volframio. cóntanse as vivencias dos galegos que ían segar a Castela e a La Rioja. viven e morren no mar. Almacén (2005) é un documental producido por TV7 que propón unha reflexión sobre o sistema penal no mundo occidental e sobre a reinserción social dos reclusos. SERGAS (2002) afonda nos novos sistemas de aplicación de tratamentos que os enfermos reciben na rede publica de sanidade. A través das testemuñas dos superviventes. pero tamén outros non menos dramáticos. achega o espectador á realidade dun colectivo de persoas con problemas de visión que loitan pola integración. un tren de proximidades. os familiares das vítimas e os profesionais do salvamento. as olladas. dedicándose principalmente á fabricación de compoñentes e máquinas para a elaboración das distintas fases dos automóbiles este é o fío argumental do documental Automóbil feito en Galicia (2003). A acción do documental A memoria nos tempos do wolfram (2003) desenvólvese ao comezo da Segunda Guerra Mundial. contada polos seus protagonistas. como o Santa Isabel. utilizando neste caso a bicicleta como unha das súas armas. de SAGA TV para TVE Galicia. o Panchito. moitos españois tiveron que emigrar. Da mesma produtora é Emigrantes. Durante a primeira metade do século XX. A paisaxe. rodadas nos seus escenarios naturais. servicios de protección (2002) de SAGA TV mostra os sistemas de salvamento e os servizos cos que contan as praias galegas. Este documental pechou a I Semana del Documental Español en Madrid. Tandem. 165 . Cinco emigrantes galegos e 15 inmigrantes de distinta procedencia narran as súas experiencias para reflexionar sobre esta cuestión social. Novas tecnoloxías. En Segadores (2002). cada mañá. Nas últimas décadas formouse unha estructura empresarial en Galicia relacionada co sector automobilístico. o aspecto económico-industrial cada vez máis punteiro e competitivo. Todos eles foron producidos por SAGA TV para TVE Galicia.

foi un dos primeiros programas con imaxe submarina en Galicia. unha das máis ricas en biodiversidade de todo o mundo. ou meu mundo no Festival Internacional de Cine e Vídeo Independente naquela cidade. na que. nun reto tecnolóxico sen precedentes. O 15 de novembro de 2002 remataba a espera agónica: chegaban á Costa da Morte as primeiras manchas de cru procedentes do Prestige. que fai un percorrido polas décadas que se leva investigando e traballando na acuicultura en Galicia. Muxía. En Aguiño. céntrase nos distintos hábitats da zona de influencia das illas Cíes. Pola súa banda. política na Costa da Morte (2003) trata as repercusións da catástrofe do Prestige na vila mariñeira de Muxía dende o punto de vista electoral. Este documental foi seleccionado para participar na convocatoria dos Premios Renè Descartes da Comunidade Europea e obtivo xa en novembro do 2003 ou primeiro premio da Área Científico-Técnica da XI Bienal Internacional de Cine y Vídeo Científico de Zaragoza. A costa ferida conta a loita da comunidade científica por analizar e mitigar os efectos da marea negra provocada pola marea negra nos ecosistemas mariños e por restaurar o equilibrio natural da costa galega. que amosa ao espectador como o descoñecido e laborioso traballo da investigación básica e a súa aplicación permitiron que na actualidade sexa posible a cría de peixes mariños en catividade.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO De entre os documentais que xiran en torno ao desastre do Prestige. o espectador é testemuña de como a catástrofe do Prestige converte un ecosistema único como o galego nunha lameira de area e fuel. amosando os seus protagonistas e poñendo en valor a investigación básica cara o futuro. As mans dun pobo (2004) foi dirixido por Ovidio Fernández e aborda novamente o tema do Prestige. que pretende ser un dos mellores soportes para a divulgación da riqueza ambiental do parque nacional marítimo-terrestre das Illas Atlánticas. Acuicultura en el tercer milenio (2003). o mesmo equipo de TVE que cubriu a catástrofe para os informativos volve entrevistar os bateeiros e percebeiros. unha produción internacional de Continental para o Discovery Channel que contaba con Iñaki Gabilondo na locución. a flora. se analiza o dispositivo de extracción do fuel que permanecía no petroleiro a 4. realizado por José Irisarri. O mar das Cíes (2004). O fío condutor do documental dirixido por Ricardo Llovo e producido por Lugopress non é a ollada nin dos políticos nin dos voluntarios. No tocante ás imaxes submarinas e ás gravacións especiais. unha produción de SAGA TV para TVE. sobrevivir al Prestige (2003). Manuel Uhía e David Morales e proxectado no mesmo certame. La piscicultura marina (2003) é un documental de divulgación científica que integra imaxe submarina e microscópica nunha obra audiovisual. constituído recentemente e bastante descoñecido para un amplo sector da poboación. El emperador del Bronx. Cascallos (2002) xorde accidentalmente durante a estadía de Tomás Lijó e Carlos Meixide en Nova York con motivo da estrea de Ou meu nome. os logros que se acadaron e as grandes perspectivas que se teñen á vista. Investigación mariña (2002). Nesta liña. de SAGA TV. senón dos propios veciños da vila. Mar de estrelas (2003) é un documental de Jorge Candan arredor dunha viaxe submarina na que o fondo das rías galegas e as especies que alí habitan se converten nunha galaxia cos seus planetas e estrelas. de SAGA TV en coproducción co IEO. a fauna. A produción foi exhibida na XIII Semana de Cine Submarino de Vigo. introduce o espectador no mundo das investigacións mariñas en Galicia. desastre en la Costa de la Muerte (2003). Os dous xornalistas estaban tomando diversos planos para unha montaxe narrativa cando imprevisiblemente aconteceron os atentados contra as Torres Xemelgas. O documental foi seleccionado no Festival de Cine Español de Málaga e comprado pola televisión pública portuguesa RTP. convén destacar Prestige. dirixido por José Ángel González e producido por Filmanova en colaboración con Igeldo Komunikazioa. .000 m de profundidade. ademais de adquirido no ámbito internacional por The History Channel. no momento no que a marea negra castigou xa a Costa da Morte e ameaza con internarse na Ría de Arousa. tanto dos máis críticos coa xestión da crise como dos que a aproban. a interrelación de ecosistemas e a loita pola supervivencia das especies que conviven na ría de Vigo. Dous anos despois. Parque Atlántico é un proxecto de documental de natureza en gran formato BETACAM dixital de SAGA TV. Tucho Bouza.

un documental de creación producido por SAGA TV. practicantes entusiastas de distintas relixións: Bahai. Daniel García.668 42 1. no primeiro semestre do 2005. Panorama Audiovisual.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA trata sobre Anthony Bouza. Corpiño xeitoso ou Teño saudade. El bosque de piedra (1997) é un documental de Ibisa TV con Costa Valente Produçoes e o Consorcio de Santiago. desvela unha coincidencia lingüística e amosa unhas xentes e unhas terras moi pouco coñecidas que habitan a antiga rexión de Galicja (Polonia-Ucraína). participou na selección oficial do XVI Festival Internacional de Cine de Girona e na selección oficial do IX Festival Internacional de Cine Independente de Ourense. a serie ten previsto adicar episodios. ós restauradores españois Martín Berasategui. está a pór en marcha un documental e estao a rodar en Monforte. Budismo. A outra Galicia (2004). producido por Voz Audiovisual.545 Fonte: Elaboración propia. nun proceso narrado polo popular cociñeiro 155 . 156 157 167 . A Coruña) que entra na policía de Nova York por casualidade e remata converténdose no xefe de 3. no emperador do Bronx. Producida por Continental Producciones e Tornasol.764 2002 28. da man da esquecida xornalista e escritora galega Sofia Casanova. que a través dunha viaxe a no tempo e na historia. 2002-2003.000 axentes. Manuel de la Osa. co fío narrativo da necesidade e urxencia de integrala educación e a cultura da paz no 155 O documental é o primeiro do que será no futuro unha serie adicada ós grandes cociñeiros dos últimos tempos. Participa tamén nel a Televisión de Cracovia TVP3. O documental protagonizado por Ferrán Adriá e dirixido polo director de fotografía Alfredo Mayo Au Gourmand (2005) é a primeira produción documental española que estrea en exclusiva como parte da súa programación a canle National Geographic.692 72 1.710 2003 27. Andrés Dobarro foi un fenómeno musical galego dos anos setenta que compuxo cancións tan coñecidas como O tren. a partir dos datos de EGEDA. Algúns documentais recentemente producidos en Galicia contaron coa participación de personaxes populares. o director dunha película decide procurar entre os diversos credos un que o satisfaga. Cristianismo. narra en primeiro plano diferentes formas de transformar os alimentos e as recetas tradicionais da cocina mediterránea. Emisións de documentais na TVG según o formato. inglés e polaco. O documental foi financiado por MEDIA no desenvolvemento.449 1. entre outros. un neno do Seixo (Mugardos. Hare Krishna.C. A Televisión de Galicia coproduce este documental e ten previsto emitir a versión orixinal da produción 156 . centrado na beleza da cidade. Recentemente producido. Au Gourmand chegará a través de National Geographic Channel a 134 millóns de subscriptores. En Esta noite ceamos con Deus (2004). dirixido por Manuel Rodríguez González.045 30. “Ta druga Galicia” . en 23 idiomas e en 140 países. Para tal fin convida a cear na súa casa a sete mozos e mozas. Joachim Koerper.538 2. participou o músico José El Francés que improvisou unha festa xitana no barrio coruñés de Labañou. Islám.096 28. que emitirá unha versión en idioma 157 polaco. etc. A versión orixinal é en lingua galega con versións en castelán. Carlos Gamonal. Producida tamén por Continental e Tornasol. O documental. Xudaísmo e Sikh.583 2003 41 34 75 2003 1. Na rodaxe de O que dis que din (2003). Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1. sobre o traballo de rehabilitación e conservación do Casco Antiguo de Compostela. Sobre a súa vida e obra a produtora coruñesa Anxo Fernández P.

e de calidade. 158 . a realidade supera en interese á ficción se dispón das suficientes doses de emoción. De notable peso nas grellas doutras televisións estranxeiras como a BBC. a finais dos anos setenta. A busca dun novo formato para cubrir unha franxa horaria dun gran potencial levou ao desenvolvemento dun produto de interese. TVE Galicia. a través dunha notable e activa participación no evento. un proxecto do director Xavier Villaverde no que se achega a unha nova xeración de músicos. un proxecto de Costa Oeste. Pola súa banda. Así Chunda Chunda (2000) foi a aposta pioneira feita por Costa Oeste para a TVG sobre o tipo de formato docusoap. A docusoap ou serie documental é un formato que fusiona a ollada documental e a estrutura narrativa serial. Cine. Nela mostrábanse as vivencias de dúas orquestras de verbena en Galicia durante o verán de 1999. A estrutura deste formato inviste moitas horas nas gravacións. de entrada. que é seleccionado por un membro da cadea. os picadiscos. abriu unha sección especial chamada Doc'amater na que se mostran dous dos documentais premiados en anteriores edicións do Doc 'amater. Este produto non é outro que as docusoaps. abórdase a crecente preocupación sobre a educación e o comportamento dos nenos e a mesma produtora aborda Músicos sin solfeo. de maneira que presenta feitos reais narrados con estrutura dramática. a nova reportaxe testemuño apóiase no auxe televisivo que teñen actualmente os contidos realistas. os chamanes de Finisterrae. así como o por que das similitudes entre elas por afastados que sexan os seus contextos culturais. para posteriormente aplicarlles os instrumentos narrativos da ficción e alcanzar na súa edición a construción de tramas ou historias de personaxes reais que se cruzan. O devandito premio consiste no compromiso de compra por parte da canle temática dos dereitos de emisión do documental gañador. Algunhas das primeiras series documentais producidas en Galicia estaban dedicadas a colectivos profesionais. no seu XX aniversario. de Arxentina. ou das concepcións esteticistas que se apoian na sedución de imaxes. e achega a narración do inmediato a través da identificación do humano e o máis próximo. que está previsto rematar en 2005 e que intenta salientar o xurdimento. que relata a vida cotiá deste colectivo profesional na cidade e no rural. I Festival Internacional de Documentais de Tui. proxecto creado en 1999 por Documanía co fin de apoiar e dar a coñecer novos realizadores. Malia o barato que.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO proceso educativo dos nenos e nenas. Tele 5. dioses y billetes é un documental de Adivina Producciones en coprodución con Cabala Films. En son de paz (2005) é un documental de SAGA TV para o Seminario Galego de Educación para a Paz. Play-Doc. e este fenómeno da televisión realidade apréciase tanto na ficción televisiva coma na cinematográfica. a fase de posprodución é máis complexa que a dunha serie dramática convencional. ao seu estilo de vida e ás novas formas de creación que desenvolven. de entre todos os traballos que se presentan a concurso na sección oficial do festival. experimentando innovacións de cara a conectar cos espectadores a través da proximidade. pode resulta a filmación en escenarios reais e con personaxes anónimos. ACNUR. A mesma productora embarcouse en 092 (2001). na medida en que todo o que sucede non é froito da ficción. xa que a presentación de personaxes e tramas a través dos seus variados traballos resulta suxestiva e rechamante. este tipo de programa é dun interese comprobado para as diferentes audiencias. Fronte ao documental do exótico e do afastado. Amnistía Internacional e a Fundación Cultura de Paz. que non son profesionais. García de Castro. as razóns da súa pervivencia hoxe. que se concretou coa concesión do Premio Especial Documanía 158 . Para M. A principal canle temática de documentais de España apostou por Play-Doc. senón da máis pura realidade. En Tropezando se aprende. A reportaxe documental cambiou moito nos últimos tempos. de TVE. explícase as orixes das medicinas máxicas. Logo veu Veterinarios (2000). apoxeo e posterior desaparición das salas de cine de barrio en Bos Aires. I Festival Internacional de Documentais de Tui. unha docuserie inédita arredor dos policías locais da cidade de Ourense. Nel colaboraron TVG. O precedente do docudrama en España foi Vivir cada día. En Menciñeiros.

Nos nove primeiros dase unha visión das comunidades galegas no continente americano. a través de centos de entrevistas. e.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA facendo un seguimento do seu traballo diario paralelamente á súa vida persoal. pretende dar a coñecer os pintores galegos máis importantes do século XX. á vista de todo o mundo. falar galego. O sal da terra (2000) foi producida por Ibisa Televisión e TVG e mostra a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos setenta. o traballo no mar. trata de recuperala memoria histórica dos tráxicos enfrontamentos bélicos na Europa do século vinte a través dos ollos e a palabra da correspondente de guerra do ABC a galega Sofia Casanova. A vida aberta (Hospital/061) (2000) foi producida por Zenit Multimedia e emitida por TVG. A maleta de Sofia e un proxecto de SAGA TV que coproducido en Polonia. etc. Formato Producciones fixo dúas incursións neste ámbito. na que Carlos Núñez. Laura Ponte. 159 Discapacidades humanas (2004) documenta en doce capítulos sobre outras tantas discapacidades humanas. Un mundo de historias (2000) é unha serie producida por Pórtico Comunicaciones e a Televisión de Galicia de sete capítulos baseados en contos de autores galegos cunha trama en común: un neno que vive fóra. Por amor á arte (1999) é unha produción propia da Televisión de Galicia dedicada á creación artística. Os contos e as historias populares tamén atoparon o seu espazo nas docuseries galegas. narra pequenas historias do pobo galego: ser mozo. repasa o último século de fútbol en Galicia: os clubs. a carpintería ou a xoiería. unha serie composta por un total de quince capítulos. María Bouzas ou Xosé Manuel Oliveira Pico. e nos seis restantes faise unha prospectiva dos emigrantes que elixiron destino europeos. de Formato Producciones. ser muller. traballar no campo. Os episodios abranguen temas tan dispares como a educación. os servizos sociais. preténdese percorrer Galicia para recuperar estas narracións orais que aínda sobreviven na memoria dos maiores. producido por SAGA TV para TVE. Adegas (2000). Foi realizada por Productora Faro xunto coa Fundación ONCE. que lle morre o pai e volve á aldea e contou coas interpretacións de Roberto Vidal Bodaño. Coa serie documental A palabra no tempo (2000). Pintores na vangarda histórica galega (2000). Pola súa banda. traballar no mar. a industria. de Cíes Comunicación e Televisión de Galicia. relación cos amigos e familiares. En Régimen abierto (2002) móstrase como viven varios presos en terceiro grao penitenciario. dirixida por Ignacio Vilar e producida por Vía Láctea Films e Productora Faro. fai un percorrido polas distintas zonas de produción vinícola de Galicia co fin de lle amosar ao espectador a calidade e variedade dos viños de Galicia. A memoria cotiá (2000). Pezas mestras (1999) é un documental que pretende darlle continuidade ao traballo emprendido hai anos no Centro Territorial de TVE en Galicia. os xogadores e adestradores máis coñecidos. o actor Manuel Manquiña e o escultor Manolo Paz son os protagonistas. e garantir así a supervivencia destes coñecementos. amosa a evolución da sociedade galega ao longo do século XX. mostrando os tesouros que están no exterior. que quere amosar a 159 Premio Chano Piñeiro no 2001 ao Mellor Formato de TV 169 . O Centro Territorial en Galicia de TVE produciu Galegos en América e Europa. etc. Os galegos posuímos unha rica tradición oral a punto de desaparecer. de Nemedón para a TVG. namorarse. Unha historia en clave feminina. Apaga a luz (1998) foi producida por La Región TV e consta con trece capítulos nos que se presentan e escenifican contos populares. Ameneceres (2003) conta como comezan o día na comunidade galega distintos sectores sociais. Man de nos (2000) consta de trece capítulos sobre oficios artesanais como a cantería. a súa realidade presente e a súa proxección de futuro. Historia do fútbol galego (2000). e nela trátanse por primeira vez temas relacionados cun hospital: o proceso polo que pasa un enfermo dende que se detecta a enfermidade ata a terapia e resolución de cada caso. entre outros. a situación da agricultura ou o coidado do medio. Tardes de domingo (2002) céntrase nas vivencias de dous equipos de fútbol de terceira rexional.

de SAGA TV para o TVE Galicia. a historia dunha estudante de periodismo que decide presentar o seu traballo fin de carreira sobre a ruta xacobea percorréndoa de forma inusitada: dende a cesta dun globo. ao longo de cinco capítulos. rodada alí. As nosas rías (1999) está composta por catorce episodios e producida por Productora Faro e a Televisión de Galicia. Ibisa embárcase noutro proxecto similar: As viaxeiras da Lúa (2003). traxedia. unha produción de Adivina Producciones dirixida por Jorge Álgora. Ámbitos (2002). o lecer e a aventura. a riqueza medioambiental o alto valor patrimonial dos mesmos e a necesidade da súa protección son eixo narrativo da serie. como se extrae a pizarra. Entornos (2002). foi producido por SAGA TV para TVE Galicia. folclores ou o turismo. Galicia Visual (2000). Durante doce capítulos esta serie divulgativa de natureza amosa os principais entornos de Galicia. Illa 160 A serie foi quen de lograr o Premio Mestre Mateo 2004 ao mellor programa de televisión e mereceu un accésit ao mellor programa de televisión de contido turístico en Ferpalia (Pontevedra. Terra de vento (2002) é un percorrido polas bisbarras galegas vistas a través das personaxes dunha avoa e do seu neto. é un percorrido por Galicia a través das súas terras. Crónicas do mar (2000) é o relato da estreita relación das nosas xentes co mar: historia. os Parques Naturais e os Espacios de Protección Especial. trata sobre os Parques Nacionais.. lendas. Vida nas mareas (2000) é documental de seis capítulos producida por Voz Audiovisual e a TVG que fala sobre a relación entre a realidade da rexión da Costa da Morte e a serie de ficción Mareas Vivas. un recorrido por Galicia que mostra. en globo ou incluso en autostop polas catro povincias galegas. canoa.. Camiño do vento (1998) é unha produción de Proa e da TVG. ao longo de trece capítulos. entre outras. Camiños de ferro (1999) é unha produción de IJV Comunicación e a TVG que recrea. a radiografía dunha terra que non esgota a súa capacidade de sorpresa. un percorrido polas distintas vías férreas da comunidade galega. Doce anos despois. con trece capítulos de espectaculares imaxes de deportes de risco e aventura polos lugares máis agrestes da natureza galega. que se compón de 13 capítulos e nos que cinco mulleres viaxan a cabalo. Ibisa TV produciu en 1990 Os viaxeiros da luz.. parapente e ala delta. varias foron as propostas das produtoras de series documentais da comunidade. o traballo diario. Enerxías renovables (2000) foi unha serie divulgativa sobre as chamadas enerxías alternativas. submarinismo deportivo. desenvolvida por Productora Faro. consta de cento vinte programas de información turística galega 160 . Terras de Merlín (2003) é unha docuserie de Productora Faro sobre os chamados países celtas. os sistemas de salvamento. o significado dos petroglifos ou a forma de traballar nunha conserveira. E a vida do mar e as súas xentes tamén espertou o interese dos realizadores de documentales seriados. etc. guiándonos por seis parques naturais e seis espazos naturais de protección xeral. foi gravada integramente entre Aguiño (Ribeira) e alto mar. Moito mar (2000). de SAGA TV. De trece capítulos. no que as protagonistas coñecerán e mostrarán ós espectadores curiosidades como o proceso de elaboración do viño. . Nela cada ría conta a súa vida e a súa historia: mitos. o que lle valeu á produtora o Premio Galicia de Comunicación 1991. Non tocante ás viaxes pola xeografía galega.O itinerario. as industria vinculadas o mar. accidentes xeográficos. fauna e flora divulgando os seus valores e a mellora para a súa conservación. descenso de canóns. surf. na que se conta.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO fortaleza o sufrimento e o amor dunha muller politicamente polémica que lle touco vivir no lugar mais arriscado no e momento mais comprometido. foi elexido coa base de antigos percorridos de peregrinos históricos e co obxectivo de fuxir das grandes cidades. Finisterrae (1999). en barco. a segunda docusoap levada a cabo por Costa Oeste. que consta de trece capítulos dedicados a Cornualles. 2001). de SAGA TV para o TVE Galicia. mitoloxía. a través dunha viaxe realizada entre agosto e outubro entre Ponferrada e Ribadeo. os cultivos mariños.

Exipto. co que o custo dunha produción deste 171 . que emitirá TVG. axudan a encher ocos de programación e adoitan contar cunha audiencia fiel. Hanan. galega de nacemento pero de ascendencia bereber. utiliza como fío conductor unha nena casi recén nacida. podería ser a realización de TV movie con tecnoloxía televisiva. Ibisa TV pon en marcha na primavera do 2005 un proxecto dunha serie documental dirixida ás televisións do Mediterráneo. Realizados por Eloy Lozano. Se ben este produtos admiten mellor os segundos pases. Asturias e Galicia. rigor construtivo. Eixo Atlántico e a Fundación Caixanova desenvolven conxuntamente o proxecto Euroregiâo. con guión de Carlos Vázquez e Xes Chapela. segundo algúns produtores. mediante a produción de series temáticas para televisión. en España aínda non se deu unha produción continuada de telefilmes ou TV movies. Unha posible solución.2. Rodada en soporte dixital. e dirixida por Valentín Carrera. pero tamén polo seu discurso e pensamento persoal e pola obra construída e representativa. Escocia. o que fai que sexa moi difícil recuperar case exclusivamente vía publicidade un custo de investimento tan elevado. afonda no patrimonio arquitectónico máis recente creado en Galicia por profesionais galegos. rodada en soporte dixital en localizacións de España. Chipre e Grecia. unha serie de televisión de carácter documental pensada para as televisións de Galicia e Marrocos. Túnez. formada por dezanove capítulos dedicados ao Eixo Atlántico do Noroeste Peninsular e ás dezaoito cidades que o compoñen. 4. A serie ten como fío conductor o diálogo entre culturas a través do mar dunha sola orilla: o Mediterráneo. as principais liñas de traballo e investigación das 75 universidades de distintos países que pertencen ao Grupo Compostela. En gran parte. composta por seis capítulos de media hora. Ibisa TV produciu Hanan: de Marrocos a Galicia (2004). A serie documental A idea construída (2004) achega o espectador ao traballo e á figura de trece arquitectos galegos que nos últimos cincuenta anos abriron novos camiños pola súa creatividade. En Terras do Leste (2003) Productora Faro amosa en 12 capítulos os países que se incorporaron á Unión Europea o ano 2004. Marruecos. a razón pola que non hai unha produción continuada de telefilmes débese á ausencia de mercados para a súa exportación. O proxecto Compostela Media pretende divulgar e dar a coñecer. Bretaña. Gales. identificando os puntos fortes e o papel que xogan na sociedade.3. formulacións artísticas e técnicas construtivas relevantes. No marco desa iniciativa convocaron un concurso público para a realización dunha serie de televisión de carácter informativodidáctico. aínda que todas as cadeas de televisión están a realizar ao longo de 2004 e 2005 un grande esforzo no que a gravación de producións neste formato se refire. a serie. como vínculo para mostrar as similitudes entre os dous países. que permite abaratar os custos dos estándares cinematográficos.3 As TV movies Malia que as series nacionais de ficción se configuraron como elementos clave na programación e a imaxe de marca das televisións xeneralistas. A Universidade de Santiago de Compostela divulgará a súa actividade investigadora cunha serie temática para televisión baixo o título Europa investiga. e máis se se ten en conta que a transposición da Directiva europea de televisión sen fronteiras equipara os telefilmes coas longametraxes cinematográficas e só permite facer dous ou tres cortes publicitarios na súa emisión. Irlanda. proporcionando unha visión ampla e complexa da nosa arquitectura. Coa experiencia desta coproducción.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de Man. ata agora só Televisión Española se achega asiduamente a este xénero.

fillo dunha humilde familia. mentres que o filme de cinema é un produto menos caduco e con maior prezo no mercado das televisións. que narra a historia de Mónica. príncipe herdeiro dun país europeo. unicamente a cadea autonómica catalá proxectou unha produción regular como apoio á súa industria cinematográfica. en especial o da coprodución minoritaria por parte galega. unha produción de Costa Oeste dirixida por Jorge Coira. céntrase tamén na historia de amor que mantiña. baseada na vida do tetrapléxico galego Ramón Sampedro. o que se traduce nunha presenza moi escasa de técnicos e actores galegos que ao máximo serven como coartada xustificativa da adquisición de dereitos por parte da televisión autonómica. unha muller casada de 45 anos por quen se sente fascinado inmediatamente. A súa rodaxe foi dirixida por Joaquín Llamas. Pero este formato aínda non tivo demasiada transcendencia no mercado galego. que recolle feitos recentes. que entra no mundo do contrabando de tabaco con apenas 15 anos xunto a Sego. Zeppelin. Televisión de Galicia e Filmanova. onde coñece a Laura. de novos realizadores galegos foi mínimo. De momento. co apoio na fotografía de José Luis Martínez. O príncipe namorado (2002) é unha produción de Zenit Televisión e Castelo para a FORTA que contou co financiamento do Programa MEDIA e presenta a historia de Charles. dentro do marco de acordos subscritos entre a FAPAE e a FORTA. Pena. en opinión de Xaime Pena 162 . Hai pouco apareceu o instant movie. son varias xa as longametraxes para televisión levadas a cabo en Galicia nos últimos anos. recrea a historia de tres mulleres que viaxan a Santiago de Compostela para realizar unha reportaxe de moda. 161 Hai que ter en conta que o presuposto dun telefilme en España non está tan lonxe do dunha película para a pantalla grande de presuposto medio. unha estudante de veterinaria e nai solteira. O protagonista de Fragments (2002) é Toni. en xeral. unha adolescente que se sente fortemente atraída polo seu profesor de filosofía. foi rodada integramente en Galicia. (2005): “A producción”. Libro Branco da cinematografía e das artes visuais en Galicia. Se a isto se lle une un modelo de telefilme que aposta por sistemas narrativos máis televisivos ca fílmicos. Condenado a vivir (2001). Consello da Cultura Galega. Pero o factor de proximidade sempre foi moi destacado neste tipo de ficcións. cóntase a historia de Mario. un debuxante de 25 anos que se traslada a unha pequena vila por motivos de traballo. nos que a temática de índole social ou de actualidade acapara todo o protagonismo. A rosa de pedra (1999). J. pódese entender o servizo que cumpriron como vehículos para a incorporación ao mercado cinematográfico. Producida por Costa Oeste e Euroficción para a FORTA. Linze Televisión e 3 Koma 93 para FORTA. máis se a temática corresponde a temas inspirados en feitos reais. Impulsados dende tempos moi recentes pola Televisión de Galicia. Trátase dunha produción de Ovideo en colaboración con Televisió de Catalunya. co que el se verá obrigado a elixir entre o amor e as súas obrigas coa coroa. Dos mesmos produtores é Pasión adolescente (2000). Canal + e TVG e dirixida por Manuel Palacios. os telefilmes viñeron reproducir. Malia os devanditos condicionantes. da que se namora. vexacións ou outro tipo de maltratos físicos ou psíquicos. que pretende mostrar a proximidade á que se ven sometidas certas mulleres por acosos sexuais. En Entre bateas (2001). o seu amigo da infancia. que coñece durante unhas vacacións a María. coa diferenza de que a explotación do TV movie remata xeralmente na propia cadea que a financiou. 162 . unha produción de Continental Producciones. moitos dos vicios da produción cinematográfica. en particular. e audiovisual. un telefilme que nun tempo mínimo retrata un suceso real de grande impacto social. Al alcance de su mano (2000) é unha película para televisión dirixida por Antonio Hernández e coproducida entre Costa Oeste. sempre da forma máis inmediata posible no tempo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tipo se achegaría ao dun capítulo de serie de 60 minutos161.

173 . Ademais. producido por CTV e Lugopress. producido por Filmanova e Telecinco co apoio do Programa Media +. Esta TV movie foi a segunda dun paquete de tres producións promovidas polas mesmas empresas e que xa dera como resultado a película Sincopado (2002). acusado de crimes de guerra. dous mozos que se namoraron e chegaron a formar unha familia sen saber que en realidade eran irmáns. Alex. e que foi o primeiro antecedente cara ao recoñecemento legal das unións de feito. Zenit Televisión e Filmax TV. en Mar rojo (2005) producida por Continental TV. e a partir de entón verase inmersa nunha trama de violencia. Doutro lado. dirixida por Miguel Milena. Nela un comando terrorista secuestra un cargueiro cheo de produtos químicos e ameaza con facelo estalar se non liberan o seu comandante. a mans dun grupo de cabezas rapadas. xornalista especializado en investigacións con cámara oculta. foi producida por Postozás Vision e narra o secuestro en Xeorxia de dous empresarios españois cando se atopaban alí por negocios A trama principal de Sara (2002).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Estudios Picasso. Antonio Mourelos ou Gonzalo Uriarte. xa que está inspirada na vida dos chamados irmáns de Cambre. É entón cando decide infiltrarse nos grupos neonazis de Madrid para descubrir os asasinos. Diagonal TV. comeza cando Antonio Salas. coproducida con Diagonal TV. decidiu ampliar as súas actividades empresariais coa produción de películas destinadas á súa emisión en televisión. Cota Roja (2004) é unha película para televisión dirixida por Jordi Frades e producida por Televisión de Galicia. Televisió de Catalunya e a TVG. para que sexan emitidas polas televisións en horario de prime time vaise optar por directores e actores coñecidos. e acompáñano Ginés García Millán. TV3. película que supón unha nova mirada cinematográfica sobre unha realidade. e interpretada por Maribel Verdú. O telefilme Diario de un skin (2004). Televisio de Catalunya. Fernando Cayo. É unha historia de raíces galegas que no seu momento tivo un grande impacto social e mediático. Juego de mentiras (2003) é unha longametraxe para televisión producida por Costa Oeste para a televisión autonómica catalá dirixida por Lluís Zayas e protagonizada por Rosa Renom e Pep Tosar. unha nova stripper chamada Xulia. primeira película do realizador Ramón Costafreda con guión de Rosa Castro. películas de cine español e miniseries europeas. que decidiu colocar en segundo lugar a súa actividade profesional para ocuparse dos seus dous fillos pequenos. que narra a historia dunha ludópata que se ve inmersa nunha trama de mentiras para ocultar a súa afección polo xogo. está baseada na dramática historia dunha muller que perde a súa única filla e queda xorda nun accidente. En El ladrón de reliquias (2004). transcorre entre unha parella de alto nivel social e económico na que a muller sofre malos tratos psíquicos e físicos. na que o suspense e a acción se mesturan coas rivalidades entre os personaxes. Outros proxectos en proceso de produción son: Más que hermanos. Ecos. pero ninguén reivindica o roubo. por crer que é o formato que máis éxito pode ter no plano internacional. A Igrexa decide investigalo en segredo para o cal contrata os servizos dun catedrático. a filial de Telecinco creadora de series de ficción. producida con Oberón Cinematográfica. Cosme Durán. IB Cinema. Secuestrados en Georgia (2002) foi unha das TV movies rodadas en Galicia. o seu compañeiro de traballo de orixe sudamericana e irmán da súa noiva. TV3 e TVG. Tristán Ulloa dá vida ao protagonista. Telemadrid. persecucións. Esta última presenta a historia dun pai xoven. Multipark para Tele5. baixo a dirección de Gustavo Balza. Macarena Gómez e Pedro Casablanc. Así. Costa Oeste móstrase disposta a apostar polas TV movies. Alfonso Agra. entre outros. perde a Víctor. Inspirada en feitos reais. e Delta (2002) de Oriol Ferrer. Producida por Institut del Cinema Cátalá e Voz Audiovisual foi interpretada por Juanjo Puigcorbé. a cidade de Santiago esperta conmocionada: roubaron as reliquias do Apóstolo. La rosa de Alejandría (2003) é continuación dunha triloxía baseada na figura do investigador privado Pepe Carvalho. fuxidas. Bausan Films. atópase co botín duns atracadores. o primeiro telefilme rodado en galego da man de Alea TV. encontros e desencontros.

a acción ten lugar nos anos sesenta en España. A Televisión de Galicia elaborou un plan estratéxico para a produción de media ducia anual de telefilmes ou TV movies para televisión. A actriz arxentino-española Natalia Verbeke será a protagonista da biografía da famosa bailarina galega cuxa fama e atractivo alcanzaron os confíns do mundo a principios do século XX. De feito. que un día descobre unha grave anomalía na novela que adquiriu para entreterse nun longo voo. A TV movie Campos de fresas concluíu a súa rodaxe a mediados de 2004. unha coprodución entre España. cando un asasino de nenos asola a cidade. cuxa acción se desenvolve en Bos Aires no ano 1912. sobre a versión en galego. un thriller en torno ás cartas en cadea para mellorar a sorte. . Santa Balbina 37. En Un franco. unha historia que xira en torno á protagonista. TVG. TVG. achega o espectador ao mundo das festas rave e das drogas de deseño. Tamen coproducida por Formato Producciones xunto con Prodigius Audiovisual. Zenit Televisión. catorce pesetas. unha coprodución europea que se rodará en outubro de 2005 e na que participan. Trata da historia de Gabriel. Victoria. Historias de Don Camilo van ser tres películas para televisión que dirixirá Mario Camus e que se realizarán a partir doutros tantos relatos do escritor Camilo José Cela. dos respectivos proxectos de desenvolvemento e. en primeiro lugar. Canal 9 e TVG. Baseada nunha historia real. Zenit TV proxecta tamén a produción de Contra viento y marea que narra a vida de dúas mulleres coruñesas que. cun importe superior aos dous millóns de euros presupostados. romperon os esquemas da sociedade tradicional na que viviron. e conta a historia dun home que mantén enganada a súa noiva durante moitos anos porque non chega nunca a admitir a diferenza entre as súas condicións sociais. La biblioteca de la iguana é un proxecto de longametraxe para televisión rodado en Alta Definición de Ficción Producciones e a catalana Urano Films para Televisión de Galicia e Televisió de Catalunya. As tres TV movies que conformarán esta serie serán producidas polas empresas galegas Zénit TV e Pórtico de Comunicaciones. a través da posta en marcha. da coprodución correspondente. O rodaxe desta última comenzou en maio do 2005 e a produción corre a cargo de Ficción Producciones. a finais do século XIX. contará cunha repartición internacional que incluirá ao norteamericano John Malkovich e ao francés Vincent Pérez. Francia. A cinta. xunto á canle privada. que el mesmo seleccionou en vida: El bonito crimen del carabinero. que acaba de saber que lle queda pouco tempo de vida e a súa preocupación agora e arreglar o futuro do seu fillo adolescente. cuxa rodaxe comenzou a principios de xullo. cuxos dereitos foron adquiridos xa por Canal 9. O seu atrevemento e amor sen barreiras converteunas no primeiro matrimonio homosexual en España.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Distintos barrios do centro de Valencia acolleron en outono de 2004 a rodaxe en alta definición da TV-movie Mintiendo a la vida. dirixiuno o realizador Jorge Algora. outra das TV movies pendentes de estrear de Adivina Producciones en coprodución con Cartel e Navarro Films. a Generalitat e Xunta de Galicia é a longametraxe de televisión A Atlántida. Outro dos proxectos desta produtora é Pataghorobí. Realizada en Valencia. José María Pinillo e Joan Alvarez. Tamén de Adivina Producciones é El niño de barro. gas en cada piso e Timoteo incomprendido. a TVG adquirirá tamén os dereitos de emisión. Baseada na obra do escritor barcelonés Jordi Sierra. Nestes casos de coprodución. Italia e Alemaña. un profesor universitario especializado en literatura. TVG e TV3. época de despedimentos na Barreiros polo que os protagonistas se ven obrigados a emigrar a Suíza. por parte española. Gaia Audiovisuals e Formato Producciones para TV3. General Vídeo Productions e Just Films. despois. O telefilme. en exclusiva. TVC e a empresa catalana Doble Banda Producciones. Antena 3 participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero. Televisión de Catalunya. unha produción de Adivina Producciones. Ámbalas dúas forman parte do proxecto Un mundo de historias. que é autor tamén do guión. e con guión escrito por Ana Klamburg. ICC e Gestmusic Endemol. a coprodución de telefilmes absorberá unha gran parte dos investimentos da canle pública galega nos vindeiros anos. Barcelona e A Coruña está producida por Fausto Producciones.

cunha superficie de 1. programas de entretemento. a mediados dos anos 80. e dende setembro de 2004. Conta cunha longa experiencia no sector. Está especialmente centrada na produción de series e miniseries. está especializada na produción e gravación de programas de televisión e series. longametraxes para televisión en coprodución con empresas catalás e a canle temática Arte. Paulatinamente. outras son máis recentes. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. e conta no seu haber con varios documentais destinados ás canles de televisión de pagamento de toda Hispanoamérica. como é o caso do Supermartes. nunha cadea nacional. e dende entón foi utilizado en todo tipo de programas de televisión: musicais. A produtora coruñesa apostou tamén por outros xéneros e outros mercados. ubicado en Motouto-Teo. TV movies.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. Entre os proxectos desenvovidos na súa longa traxectoria. e programas de entretemento e humor de carácter marcadamente innovador. empresa de produción e servizos audiovisuais da Corporación Voz de Galicia. infantís. Creada en 1985. destacan o programa Desde Galicia para el Mundo realizado para TVE Canle Internacional e para TVE-Galicia dende 1993 inenterrunpidamente e o audiovisual de presentación de Galicia no pabellón de España na Exposición Mundial de Aichi. películas e documentais. equipos de gravación en formato dixital DVCAM e Betacam SP. Diferente configuración ten Zenit Televisión. conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de España. controis técnicos. Algúns dos musicais e magazines que permaneceron durante máis tempo na grella da canle autonómica. e que acumula unha ampla experiencia sobre o sector televisivo. fundamentalmente para a Televisión de Galicia. tanto dende o punto de vista da produción como da comercialización e distribución. unha joint venture creada en 1998 por Gestmusic Endemol e Zaza Ceballos. provistos de 350. como Mareas vivas. formato este último que lle sirve para dar o salto á produción nacional na que actualmente tamén desenvolve grande parte da súa actividade a través de novos proxectos e da produción de series de ficción para outros territorios do estado. Gestmusic Endemol desenvolve a súa actividade na produción de ficción 175 . debates. camerinos. máis de 370 episodios. foron producidos e realizados nos estudios da empresa. pasa a manter un continuado fluxo de produción en Galicia a través de documentais. CTV pertence ao Grupo Araguaney. 600. docuseries. series. locutorios. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. ou capaces de manterse en antena. como Nada es para siempre. A empresa dispón de 4 estudios de gravación independentes de 800.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva As primeiras produtoras galegas para televisión naceron cando a propia Televisión de Galicia. concursos divulgativos. programas e unha decidida aposta polas películas para televisión. O Plató 1000 de CTV.000 vatios de luz controlados dixitalmente. Dende a realización das súas primeiras series de ficción como A Familia Pita. así como as novas actividades desenvolvidas pola propia Continental TV na actualidade. etc. de Santiago de Compostela. Pórtico de Comunicaciones persegue dende os seus comenzos a produción e realización de proxectos para a televisión. consolidándose en poucos anos como unha das firmas máis activas na creación de series de ficción. 400 e 200 2 m . Terra de Miranda ou As leis de Celavella. foi inaugurado en decembro de 1986. Aos primeiros traballos para televisión de Continental suma toda a produción de Costa Oeste. Constituída en 1991. Dos estudios de gravación de Voz Audiovisual xurdiron series de ficción que estableceron fitos. en Xapón 2005. que nace en 1985. publicidade e cinema. a empresa foi ampliando as súas instalacións. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos..2. alcanzando elevadas cotas de share en prime time.100 m 2 Outra das primeiras en emerxer foi Voz Audiovisual. A través de Zenit Televisión. Continental TV é a área de negocio da compañía Continental adicada á produción televisiva. sala de grafismo. pero todas elas foron acadando o seu oco no panorama audiovisual da nosa comunidade.

e axiña se especializa na creación de produtos para televisión. pezas de videocreación e contidos específicos para canles temáticas. Dirixida por Antonio Segade e Enrique Portilla. En 1998 prodúcese unha circunstancia que suporá un punto de inflexión na produtora coruñesa. Actualmente son pioneiros na produción documental en alta 163 Dende Canal+ catalogouse esta obra como o formato óptimo de documental independente para programar nesta cadea. cos que realizan espazos informativos. cun departamento de guionistas e outro de deseño de produción propios. así como dando cobertura de eventos informativos e deportivos para Canal +. traballan con fórmulas que lles permiten adaptar axilmente as ideas dos seus creativos. concursos. para o cal conta cos seus propios recursos técnicos e persoal especializado. posprodución e ENG na Comunidade Autónoma de Madrid e na provincia de Ourense. . veu desenvolvendo labores para os servizos informativos da Televisión de Galicia na provincia de Pontevedra e zona norte de Portugal. que dan resposta eficaz ás demandas dous seus clientes. produción para axencias de publicidade e realización de videoclips musicais. Entón a empresa decidiu apostar pola produción independente. 163 . Filmanova Show é unha sociedade creada en 2003 dentro do grupo Filmanova. que se iniciou como ENG ao servizo de TVE e nunha segunda etapa como responsable da correspondencia que Tele 5 montou en Galicia. Dende a súa creación. produción e posprodución. de Ourense. IJV é unha compañía que naceu da man de Javier Valiño. xa que o seu documental Percebeiros emitiuse na TVG cunha audiencia do 33% e posteriormente programouno Canal+ en horario de prime time definición. La Región TV presta para os informativos da TVG servizos de produción. Actualmente.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de televisión tanto para o mercado español e de fala hispana coma para o mercado internacional. e as súas zonas limítrofes. No ámbito da TV. a súa actividade está centrada na creación de formatos para televisión. e dende o ano 1985. La Región TV está equipada con máis de 10 equipos ENG e varias salas de edición. Productora Faro é unha empresa fundada en Vigo en 1985 e dedicada á produción audiovisual en todas as súas facetas. Con sedes en Ourense e Madrid. Antena 3. documentais e series de ficción e animación. Pola súa banda. La Región TV. etc. Conta cun estudio de gravación de 600 m 2 en Santo André de Comesaña (Vigo). onde se producen e realizan programas para a súa emisión en televisión. Tele 5 e cadeas internacionais. Na carteira de proxectos contan con formatos para programas infantís. división audiovisual da corporación multimedia La Región. para o que adquiriu unha cámara Betacam Digital co seu correspondente VTR e un Avid Xpress. ten as súas orixes en 1980. así como anuncios publicitarios. vídeos.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Outros ámbitos de Producción CAPITULO 5 177 .

vídeo baixo demanda. inherente ao anterior. sons. o usuario é sumerxido nun mundo infográfico. etc.1 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA Aínda que a expresión multimedia se refire estritamente ao resultado da converxencia do audiovisual coa informática. segundo algúns expertos. telemedicina. estase a revelar como un mercado de futuro na área da información e a documentación. de mercadotecnia comercial. o usuario pode elixir se desexa ir ao final. interactiva de palabras. máis competitiva e ao alcance de pequenas e medianas produtoras. etc. A comunicación multimedia é información. Fálase de multimedia interactiva cando é posible controlar certos elementos e interactuar coa información. teleformación. A infografía. imaxe (estática ou en movemento) e son. xogos. porque a presentación debe ser tan interesante que atrape ao usuario para que estea interesado en ver a presentación. A produción multimedia emprega as tecnoloxías baseadas na utilización do ordenador que lle dá ao usuario a capacidade de acceder e procesar información en. que posibilitou o uso conxunto e simultáneo de diversos medios na transmisión dunha información. no ámbito da imaxe e o son todo será multimedia e en formato dixital. e pode ir viaxando de acordo co interese que lle susciten as diferentes opcións. longametraxes. utilizando cascos con dúas pantallas de cristal líquido miniaturizadas. como os . Co tempo. A creación de mundos e actores virtuais. ir ao principio. á que lle aportará claridade ao facer máis comprensibles os gráficos. diversión e coñecemento a ritmo do usuario. dá lugar a unha nova forma de producir con alta calidade. hoxe por hoxe e dentro da industria audiovisual. Os multimedia constitúen.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5. é dicir. os sons. porque o percorrido non debe ser lineal. Nos produtos multimedia. un negocio con sinais de identidade propios. Os multimedia empregan tamén escenarios sintéticos tridimensionais. Áreas tan diferentes ata hai pouco tempo como o audiovisual. actualmente intégranse con toda naturalidade nos novos medios. actualmente este termo xeneralizouse para desinar a conxunción animacións e vídeos en formato dixital. especialmente no campo da animación. tres das seguintes formas: texto. decidir a onde ir ou que é o primeiro que se quere ver entre unha serie de opcións que se ofrecen na pantalla. O mercado multimedia caracterizouse a principios dos anos noventa pola produción dixital off line. co que se poden realizar series de televisión. entre outras cousas. navegación. A interacción implica tres conceptos básicos: inmersión. alomenos. vídeo en redes. programas de divulgación e entretemento con protagonistas infográficos. OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN 5. os textos e as imaxes que se activan mediante enlaces establecidos. imaxes. polo que o sistema debe dar facilidades para que o usuario poida interactuar coas opcións que se lle presenten da forma máis doada e intuitiva posible. A comunicación multimedia é información. a telefonía e a informática. Así é como se utiliza neste Libro. diversión e coñecemento a ritmo do usuario A hipermedia supón a converxencia entre as palabras. área de formación. voltar. cunha mobilidade e expresividade ata agora insospeitada. que proxectan as imaxes directamente sobre cada ollo. a interactividade e a intercreatividade son sinónimo. A multimedia estará presente en aplicacións destinadas ao fogar para televisión interactiva. telecompras e en aplicacións destinadas aos negocios. No que se coñece como realidade virtual. e manipulación. como comunicación corporativa ou mesmo interna. entendida como a fusión de imaxes e textos. teleeducación. asistencia á venda.

165 O estudo de Red. xa que contratan máis de dous servizos de comunicación. Non obstante. CD Photo e CD Rom. Por outra parte. 179 . ten dous servizos contratados e. o que lles fai pensar aos autores do informe na existencia de limitacións económicas.9 servizos contratados. que tamén mostran unha actitude favorable cara á tecnoloxía. Estes fogares. A maioría das empresas dedicadas á xeración de contidos deste tipo na Comunidade galega son tan recentes que apenas puideron dar fe da súa presenza. Este tipo de familias adoita vivir en poboacións pequenas. os seus ingresos totais tiveron aumentos moi importantes. representativo dun terzo das familias. sitúase un 16. os estándares das consolas e o CD Rom conseguiron manterse e consolidarse ata o momento actual. Os especialistas ven nesta tecnoloxía posibilidades creativas e falan dunha nova xeración de xogos. cando practicamente todos os ordenadores persoais saen xa de fábrica cun lector CD Rom instalado e este formato está perfectamente consolidado no mercado.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA vídeoxogos de 16 e 32 bits. a produción de aplicacións interactivas (off line) adoita ser compartida con outro tipo de actividades informáticas.4% de familias que se identifica de forma positiva coas tecnoloxías. O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías. que apenas destaca da media pola súa situación socioeconómica ou polo seu lugar de residencia. e a cámara web (20%) 165 . A presenza de ordenador neste grupo é case universal (98%). Esta tipoloxía. que resolve os problemas de espazo dos CD Rom e permite conter imaxes en movemento de boa calidade. fai a súa aparición outro periférico. dispoñen de ordenador persoal no 70% dos casos e a súa conexión a Internet adoita ser ADSL. Internet e televisión de pago.es. urbanos. Non obstante.es tamén identifica outro grupo de fogares. O estudo titulado Introducción de las TIC en los Hogares fai unha segmentación de acordo co equipamento tecnolóxico en telefonía fixa. e tamén se ten en conta a velocidade coa que adoptan os novos servizos. a videoconsola (40%). Neste apartado.1% dos fogares. a fotografía dixital (26%). e apenas dispoñen de Internet e de televisión de pago 164 O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías . un novo elemento vén revolucionar todo o panorama das aplicacións multimedia: a posibilidade de dispoñer dun sistema de información baseado na interactividade total e permanentemente actualizable. móbil. Esta sinerxía é aproveitada polos creadores de CD Rom que van traballar con discos híbridos con conexión en liña. O sector da multimedia é particularmente novo en Galicia e carece aínda da bagaxe e rodaxe necesarias para o seu desenvolvemento.7 servizos contratados de media sobre os catro posibles.8% do total⎯ son os máis favorables á implantación das tecnoloxías. como é a Internet. segundo un estudo elaborado pola entidade pública empresarial Red. Os grupos familiares con esta barreira emocional ante as novas tecnoloxías teñen unha media de 1. o DVD. O núcleo máis entusiasta das novas tecnoloxías está formado polo 5. pero que aínda mostra reticencias á contratación de Internet e. sobre todo. Posteriormente. da televisión de pago. a produción en liña. que é o que esixen boa parte das aplicacións multimedia dedicadas ao entretemento ou á educación. xa que teñen 3. co que non se identifica en absoluto porque tende a destacar os problemas e dificultades do uso das tecnoloxías por encima das súas vantaxes. que se caracterizan polo seu alto nivel de equipamento. e máis da metade ten acceso ao cable. a conexión adoita ser básica e non de banda ancha. Os de clase media con nenos e situados en núcleos urbanos ⎯o 54. CD i. o que permite aproveitar as capacidades de almacenamento do CD e actualizar os contidos a través da rede. O equipamento tecnolóxico destas familias multimedia tamén queda patente na taxa de penetración do DVD (75%). de nivel socioeconómico medio-alto e con nenos. sen fillos e cun nivel socioeconómico medio-baixo. no caso de dispoñer de Internet. de 164 A este tipo de fogares súmaselle outro 22% de familias que ten asumidos os servizos de telefonía.3 servizos de pago contratados. contan cunha media de 2. como o escáner (55%). Nun nivel intermedio. pero que entende que as súas vantaxes están máis relacionadas co contorno laboral que coa súa vida privada. pero que non as adopta aínda coa velocidade que cabería esperar. e na presenza doutros dispositivos. e malia a súa atomización. O informe revela que aínda existe un 23% de fogares que se sente á marxe do mundo dixital. en detrimento doutras opcións como o CDi. Paralelamente ao proceso evolutivo dos soportes.

forman parte do grupo de desenvolvemento de Moviforum de Movistar (en cuxo catálogo aparecen aplicacións desenvolvidas por esta empresa) co que se garantiza o apoio técnico e a calidade das súas aplicacións. As empresas dedicadas á produción multimedia e con domicilio social en Galicia son 50 en 2005. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194.35% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. televisión interactiva e web. que é o reproductor Flash para móbiles con sistems operativos Symbian e Windows Mobile. pero está especialmente interesada na edición de obras de ficción en soporte multimedia. tanto empresariais coma de lecer ou de mensaxería multimedia con fins publicitarios. páxinas web como as das longametraxes Heroína. para o que estableceron relacions tanto con operadoras de cable e satélite coma con outros proveedores de contidos para a TVi.02 206. Trátase do primeiro equipo galego que desenvolveu contidos para a televisión interactiva. A empresa foi quen de obter en mais dunha edición o Premio AGAPI na súa categoría. a web promocional das distintas coleccións de Caramelo ou a do MARCO de Vigo. así coma proveedores de contidos flash para esta operadora en España. en 2001 foilles concedido un Premio ASIMELEC. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. O estudio adícase principalmente ó desenvolvemento de aplicacións multiplataforma para móbiles e Pocket PC con XHTML mp. Interacción é unha compañía cuxa actividade se centra na creación e desenvolvemento de proxectos multimedia baseados nas novas tecnoloxías. Algunhas das súas producións son o xogo multimedia O templo.741.00 305. 166 Son proveedores oficiais de i-mode para Movistar. Asi mesmo. A empresa ten desenvolvido unha serie de xogos en Flash para Fresh-it. Grandola Nova dedícase á produción editorial e audiovisual.24 5.923.901. Loroestudio é un estudio de deseño e comunicación multiplataforma situado en Ferrol. Vínculo Media nace en 1998 cunha idea innovadora da produción de 50 empresas de producción multimedia.55 Nº de Empregados 43 102 136. Pola súa banda. facturaron 5. .9 millóns de Euros no 2003 e contaban con 102 empregados. i-mode.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realización e deseño de contidos interactivos para empresas e institucións. O ano da carracha. 3G. Acordar Comunicación en Internet leva realizando o seu labor cun equipo estable e unha constante e definida liña de traballo dende finais de 1995. A publicación no ano 2001 de O laberinto dos soños marcou o inicio das súas actividades nese campo e abriu o camiño para o inicio da produción no eido audiovisual. rexistra un máis ca notable crecemento.5G. facturan 5.88% Resultado -4. Visual e sobre todo Flash Lite. Trátase da primeira empresa galega especializada no xornalismo electrónico.158.9 millóns de € e empregan a 102 persoas contidos exclusivos para a rede. e a súa actividade vai enfocada cara os canais temáticos. Unha das principais contribucións neste senso foi a das canles temáticas como modelo básico e fiable de transmitir a información da rede. J2ME. por seren membros oficiais do grupo Beta Testers de Macromedia 166 . Pocket PC. un dos seus traballos foi seleccionado para estar no Museo Reina Sofía nunha exposición temporal que se denominou Cen anos de deseño gráfico español. A vida que che espera ou Para que non que esquezas. Os traballos de Acordar oriéntanse á comunicación en Internet en todos os seus aspectos. que crea e desenvolve contidos e aplicacións para dispositivos dixitais tales como a nova telefonóa móbil 2. Ademais. Así mesmo. A empresa é a responsable de Vieiros.12% Facturación 1. o portal pioneiro de Galicia en Internet. Creada en 1997. 1997 e 2003. xogos e publicidade interactiva.698.325. a maior productora nacional de televisión interactiva.

e. creada en 2004. Algunhas das vantaxes deste soporte son: a información interactiva. xa que é lexible en calquera ordenador. etc. por outro lado. aproximadamente 500. O proxecto de empresa foi aprobado polo Consorcio de Zona Franca de Vigo para integralo no edificio CIE. videoxogos en 3D e 2D. ten como obxectivo avalar producións audiovisuais e publicitarias no formato micromovie tanto para televisión como para tecnoloxía móbil ou Internet. cunha boa definición de imaxes. ideal para comunicación corporativa. Entre os servizos que ofrece encóntranse os contidos para telefonía móbil (xogos. algo non visto e que responde á necesaria adaptación a un esixente mercado internacional. xa que de feito poden elixir formato de pantalla de 4:3 estándar TV. unha alta capacidade de almacenamento. unha información multimedia coa inclusión de vídeo. xunto coas pistas audio alternas para diversas linguaxes. Alia 3D consolídase como estudio e produtora de animación e compañía desenvolvedora de videoxogos 3D. idéntico en tamaño a un disco compacto. quioscos multimedia. Fronte a outros suportes o DVD ofrece claras vantaxes. xa que un CD Rom pode ser protexido contra lectura non autorizada ou copiado. catálogos de venda. aplicacións. senón tamén en que ata a data ningunha outra firma faga o mesmo en toda a comunidade autónoma galega. ou subtítulos falados en ata trinta e dous. en calidade de vídeo e audio. o formato de 16:9 HDTV. O CD Rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información. baixo a razón social New Gravity Laws167 A fusión de tecnoloxías permite fórmulas de vangarda para alcanzar cotas superiores de modelado e animación con Render en tempo real. animación 3 D e locución. A empresa está a traballar nun proxecto de desenvolvemento de xogos para móbiles (tecnoloxías GPRS e UMTS) e investiga arredor de sistemas de Render combinados en tempo real. o que non só se traduce na capacidade tecnolóxica da compañía. suficiente para salvar dúas horas e trece minutos de audio e de vídeo de altísima calidade.000 páxinas A4. un audio da máis alta calidade. Pero. unha información actualizable no momento que se desexe. Pero mentres que o CD foi deseñado para a música soamente e adaptado máis adiante para o uso con software e vídeo primitivo. o formato de DVD xurde para resolver as necesidades da industria da comunicación e do entretemento. ademais da versión nuns oito idiomas. Un DVD é un disco óptico. 167 181 . etc. Ten unha gran capacidade para almacenar información. documentais interactivos. educación interactiva e moitas aplicacións máis. tanto en calidade coma en custos. Nezcom. O A empresa mereceu a cualificación concedida pola Xunta de Galicia de Proxecto Innovador de Base Tecnolóxica. catro linguas en subtítulos. Non obstante. con necesidades de ocio evolucionadas. 5. que pode conter moito máis que unha película e dálles aos espectadores unha ampla gama de opcións. ningún outro medio audiovisual ofreceu ata o momento a versatilidade e o poder do DVD: en memoria. que establece unha comunicación en forma O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información de diálogo co usuario. ou o formato do letterbox de 20:9. motiva e facilítalles aos seus usuarios a busca de información sobre a empresa. non só se fala de tecnoloxía. na capacidade multimedia e no baixo custo da duplicación para distribución. potenciando así a súa imaxe e as súas posibilidades comerciais. texto e menús.1. música. Trátase de un sistema altamente interactivo. pois esta fusión busca a comuñón técnica e de deseño entre cine e videoxogos.1 Principais producións galegas off line O potencial técnico do soporte CD Rom é grande. contornos de realidade virtual. produtos ou servizos. xerando unha linguaxe e un contido novos e deseñados para un target específico. O DVD é capaz de reproducir vídeo de alta definición e audio Dolby dixital. vídeos. finalmente a confidencialidade dos datos. coa incorporación de secuencias de vídeo e unha capacidade informática sen precedentes que permite asegurar que calquera idea é susceptible de converterse nun sistema interactivo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Desde 2001.).

así como pola propia evolución tecnolóxica. etc.) complica o proceso de produción Galicia está por debaixo da media nacional en equipamento informático que se ve aínda máis entorpecido polo investimento necesario. Un caso similar sucede coas compañías que desenvolven eses videoxogos. faise distinción segundo o destino da produción. os ingresos operativos das empresas europeas editoras de videoxogos foron de 2. construción e materiais simples e a súa semellanza ao CD Rom fano económico para imprimir. ao -11. pola facilidade de copia e. sitúanse á cabeza os específicos para consolas. os activos totais case se cuadriplicaron nese período. A industria do videoxogo en España tampouco tivo unha traxectoria especialmente brillante por dúas razóns: a absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses de videoxogos (tanto para PC como para consolas) e a falta de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios. Non ocorre o Con respecto aos videoxogos.3% menos que o ano anterior debido ao descenso do prezo das consolas.7% máis que en 2002. España sitúase en cuarto lugar no que se refire a consumo de software 168 interactivo e venda de consolas. Varias empresas do sector quebraron durante o período considerado. É patente a forte presenza de contidos estranxeiros –moitos dos cales se traducen e ata se adaptan ao contexto cultural español–. por detrás de países como Reino Unido. a industria española de videoxogos pechou o exercicio 2003 cunha facturación global que ascendeu a 800 millóns de euros. como o cine. malia a súa marxe de beneficios só ser positivo en 1999 (o 5. fronte ao 27% representado polos videoxogos específicos para PC. aínda que baixou a facturación de consolas. de 1998. Alemaña ou Francia 168 . o home video ou a música gravada.000 millóns de euros en 1997). como son.300 millóns euros en 2001 (fronte aos 1. e os de contido cultural. Neste ano. os CD Rom e as presentacións ou exposicións baseadas na tecnoloxía multimedia. produtores. sobre todo nenos e adolescentes. incluíndo os de entretemento. Non obstante.8%. que frearon o investimento das empresas españolas en novos talentos nacionais desviándoo cara a estratexias de distribución de produtos masivos xa consolidados.700 millóns. en 2001. e as perdas netas conxuntas ascenderon a 405 millóns de euros en 2001. esta actividade multimedia facturou 790 millóns de euros.9%. as vendas en unidades incrementáronse un 4%. Dentro das producións off line do sector multimedia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO DVD é tamén moi barato de producir e distribuír. finalmente. aos 736 millóns. Do mesmo modo. e xa dominan o mercado dos videoxogos: por cada xogo de PC véndense 3 para consolas. un 12. pasando por informáticos. As perdas netas para o sector en 2001 roldaron os 180 millóns de euros. Segundo o Yearbook 2004 do Observatorio Europeo do Audiovisual. o mercado de xogos para PC e consolas ingresou 515 millóns. en 1997. empaquetar e distribuír. un 1. é posible distinguir varias tipoloxías. Os seus ingresos operativos pasaron dos 548 millóns de euros. a marxe de beneficios para estas compañías caeu do 16. Os videoxogos máis vendidos para consolas son os de . No 2004. inicialmente.8% máis que en 2003. segundo sexan de empresas ou da Administración e afíns. os corporativos ou institucionais. ao pasar dos 724 millóns aos 2. Non obstante. O seu pequeno tamaño. Dentro dos primeiros. co que supera xa a outros tipos de entretemento que ata agora lideraban tradicionalmente o mercado do ocio. Segundo datos da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de Entretenimiento (ADESE). que representan o 73% do total dos consumidos en España durante o 2004. peso lixeiro. ademais. en 2001. educativo ou divulgativo. un 10. polas dificultades que teñen os creadores para recibir as compensacións derivadas dos dereitos de autor. No contexto europeo.7%) e caeu no último ano considerado ao ⎯26. locutores. produción ou distribución.2%. Os produtores off line non tiveron un camiño fácil e o sector sufriu un claro estancamento a causa de problemas de financiamento. A complexidade creativa dunha obra multimedia na que interveñen diferentes especialistas (dende guionistas a deseñadores.

carreiras (16. os antecedentes no ámbito galego habería que buscalos en producións como El artista virtual (1995). Pola contra. imprimir. aproxímase o xogador ao hábitat dunha casa a través dun pequeno escaravello. seguidos dos de acción (15. Bélxica ou Italia. revela que dous terzos dos xogadores son homes e que o 38% son menores de idade. etc. soamente dous de cada dez xogadores aseguran que reduciron outras actividades (cine. acción. Cun conxunto de ferramentas de composición para que o xogador se divirta realizando carteis. quebracabezas. sinala un estudo realizado por GfK Emer por encargo da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de O 20% dos españois é consumidor de videoxogos Entretenimiento. un mercado xerador de emprego e con gran capacidade de crecemento no que o Estado español se encontra á cola. que se atopa agochado nalgún lugar do cuarto. No caso dos videoxogos de PC. etc. deportes.6%). etc. tarxetas postais.). e os menos importante. o que supón unha cifra de xogadores próxima aos 8.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mesmo co número de estudos de desenvolvemento de videoxogos por países en Europa.. un terzo son copiados ou descargados. O estudo tamén apunta que unha cuarta parte dos xogadores de PC consome videoxogos en liña . por detrás de países como Holanda. tres de cada catro xogadores de PC e algo máis da metade dos de consolas aseguran que xogan sós. etc. aproxima o xogador ao mundo do deseño e á comunicación visual. xa sexa a través do ordenador ou da consola. concretamente en décimo lugar. 169 En canto á frecuencia de uso. loita. Esta conclusión abre a porta a unha clara segmentación do mundo dos videoxogos. Bicho (1997) foi unha das primeiras experiencias galegas neste campo. aventura (14. cifra que se reduce ao 2.6%. deportes). Os autores do estudo apuntan que estes datos se enmarcan nunha expansión xeral do ocio dixital en España. modificar. 183 .6 millóns de 169 xogadores a través de teléfonos móbiles . existe en España un 1. Por outro lado. dominan os xogos de estratexia. o 20% dos españois é consumidor de videoxogos. estudos. En canto aos criterios para seleccionar un videoxogo. o 16% dos videoxogos está copiado.9% no caso das consolas. logrou o Premio LAUS á mellor produción multimedia en 1998. O xogo consiste en chegar á cova do pequeno escaravello protagonista. fronte ao 42%de usuarios que ten entre 18 e 34 anos. No mercado de videoxogos para PC. portadas de libros. xa que un de cada tres usuarios é muller. descartan a hipótese de que sexan un pasatempo exclusivamente masculino. por orde. teatro. No que se refire a CD Rom de entretemento.) como consecuencia da súa afección aos videoxogos.1%. Os homes prefiren os xogos con adrenalina (disparos. as súas interfaces son como acuarelas que se poden visitar. Realizado por Dygra. mentres que as mulleres optan por xogos máis variados (cartas. Os videoxogos convertéronse nun instrumento esencial na educación de nenos e mozos e constitúen un soporte privilexiado para a divulgación e o asentamento de valores de comportamento positivos en diferentes ámbitos. en cambio. que se poden gardar.7%) e deportes (15%). Así mesmo. cun 31. O estudo destaca que máis da metade dos mozos/adultos non gasta máis de 100 euros ao ano en videoxogos.2%). Non obstante. seguidos polos de aventura (19. Por medio de un CD creativo. o 11% é pirata e o 6% descargouse de Internet. que pretende dar a coñecer o perfil do consumidor destes produtos. á creatividade e á imaxe de marca. A práctica totalidade deles faino desde as súas casas. mentres que a maioría o fai entre unha e catro horas á semana. A simplicidade destes xogos e as emocións que espertan son as claves destas videocreacións. O estudo. unha cuarta parte xoga practicamente a diario. a súa rapidez e o prezo. os principais son o número de pantallas. con ofertas específicas para nenos e xogos pensados para adultos. os catro xéneros máis xogados foron.5 millóns. o fabricante do xogo e a publicidade.8%) e deportes (8. os de acción. unha aplicación da mesma compañía. coches/carreiras e deportes. A razón do éxito atribúese á evolución tecnolóxica. aventuras. Así mesmo. cheas de animacións. No último ano. Ademais. cun 36.8%).

en especial. o segundo para papel e cartón.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Quick Magic (1998) ven sendo un editor de efectos máxicos desenvolvido por Dygra. Linguaxe visual. Xente de aquí e dacolá e Os outros feirantes. ven ser un contacontos dixital sobre personaxes. un CD Rom que pertence a unha colección destinada aos nenos. Trátase dun sistema informático para aprender a facer efectos de ilusionismo propios do mellor dos magos. que é un superheroe e como tal vai limpando o lixo das rúas. foi producido por Ozono Multimedia e desenvolto por Grándola Nova. seres fantásticos e obxectos recollidos en Escola de Menciñeiros. para o que fixeron catro niveis. coa colaboración do Mago Antón. Pentagox (2002) é unha maqueta dixital do xogo divulgativo de preguntas e respostas de cultura xeral que. 170 Lixeiriño foi pensado para que os cativos tivesen unha idea do que é a reciclaxe. menciñeiros e outra fauna na obra de Cunqueiro (2000). e dedicada a diferentes ámbitos nos que poden aprender os animais e os obxectos que o integran. pretende mostrar. A aventura máxica de Merliño (2001) é un xogo en CD-Rom que lles permite aos usuarios coñecer diferentes lugares de Galicia e resolver un misterio coa axuda dun trasno. así como de Sogama e da Consellería de Medio Ambiente. Inventario de aluados. Cando o Concello de Santiago convoca un concurso para promover a normalidade da lingua galega. Novaimaxe Multimedia puxo no mercado Raspi en la granja (2001). Aínda que dende a administración asumiuse o custo do proxecto. un neno que non quería durmir porque aínda non sabía soñar. sobre a época que xira en torno ao descubrimento da tumba do Apóstolo. a empresa de enxeñería informática Imaxin Software decide que o mellor proceso normalizador é o que se fai alí onde os nenos se sinten máis gratificados: nos xogos. En O misterio das sete pezas (2001). a empresa Ozono Multimedia e o Concello. textual e musical para unha relectura do universo cunqueiriano máis cómico. tamén conta co patrocinio das empresas Tecmed e Ecoembes. xógase coa desaparición de sete dos obxectos máis representativos da capital galega. a través dunha versión interactiva. que é onde os seus creadores. . levado a cabo por Ibisa TV. o que permite que cada usuario vexa o filme á súa maneira. para a realización de trucos de maxia por ordenador. animais. Trátase dun CD que contén un filme musical de animación interactivo. A ambientación do xogo. que ten o libro como eixe argumental. como se xogaría a Pentagox de forma dixital. un por cada residuo: o primeiro nivel ensina o procedemento da reciclaxe para plásticos e latas. O interactivo Ultreia (1999) é un xogo de taboleiro con preguntas sobre o medievo e. un CD multimedia para nenos. Ensinar a separar os desperdicios en Narón é a súa primeira misión. para que os posibles patrocinadores financien o investimento. titulada Aprende con Raspi. o terceiro para residuos orgánicos e o último para os vidros. Tamén foi pioneiro Lixeiriño (2003). co que completa a finalidade pedagóxica do xogo. O labirinto dos soños (2002). pretenden impulsar a recollida selectiva entre os máis pequenos 170 . que fai unha viaxe pola Galicia máxica e un completo editor para crear historias interactivas a través de 7 posibles localizacións e máis de 20 escenarios con outros tantos personaxes e obxectos cos que interactuar. Trátase dunha produción desenvolvida por Dygra para a Xunta de Galicia con motivo da exposición Camiño de Santiago Virtual. a través da demo desenvolvida pola empresa viguesa Interacción. está baseada en lendas e contos populares do país e pretende dar a coñecer diferentes aspectos da nosa tradición. cuxo protagonista se fai chamar Ventura Tres Pelos. que fan que a cidade perda peso e se eleve do chan. A estirpe de Gatipedro.

un proxecto desenvolvido por encarga de Antón Reixa que consta de once temas musicais trasladados á interacción a través de diversas aproximacións artísticas. Arte barroca (1998. galardoado co premio ao mellor CD Rom no Certamen del Cabildo Insular de Gran Canaria na súa edición 1998. o recoñecemento chegoulles este mesmo ano ao recibiren Premio de Creación de Videojuegos PlayStation ArtFutura. Interacción). 171 Según os seus autores. Alén de visitas e descargas. un mundo en una sola provincia (1999. que naceu da imaxinación do grupo Aviador Dro. sobre todo en Alemaña. de xeito que. Ibisa TV) supón un percorrido polas paisaxes. distribuíuse con varias revistas europeas. espiritual e de negocios da Europa alternativa do século XXI. existen propostas alternativas e moi dignas. creadas e publicitadas polas multinacionais da industria con grandes investimentos e amplos equipos detrás. pero que puido ser. os ordenadores de medio mundo están a se inzar de xogos de estratexia de espectaculares gráficos. Los secretos del camino. Nela fixéronse realidade as predicións e os soños dos escritores de ciencia ficción do século XIX e XX. nos que o usuario se converte nun xeneral que domina e organiza as súas tropas e recursos para vencer o adversario. estes programas son auténticas superproducións. A cidade. Escarnio (1998. Interacción)) é un CD Rom informativo encargado pola Universidade de Santiago de Compostela que recolle unha base de datos dos escultores galegos máis destacados do século XX. Interacción). que oferta a opción de xogar en galego e que se pode descargar de balde a través da rede. unha aventura gráfica interactiva en 3D. Tamén da man de Ibisa figura Liébana 2000 (2000. unha proposta de viaxe pola provincia da Coruña. Nos últimos anos. É o caso do xogo Glest. A Coruña en CD Rom (2001. Triade Comunicación de Empresas) faise unha viaxe a unha cidade que non existe. deberá explorar as estancias dun vello e misterioso templo para salvar o seu clan e cultura. Iris Produccións) é un CD Rom de carácter educativo e cultural. Esta mesma empresa produciu Santiago de Compostela. No entanto. desenvolta por Interacción e ambientada no mítico mundo da cultura celta. o xogo é mais coñecido fóra de Galicia que aquí. a vida. Un viaje de color (2001. nova iluminación e lectura dos beatos. un exhaustivo inventario de obras relevantes construídas en Santiago no século XX que presenta tamén diferentes proxectos en vías de execución. Ibisa TV). Por se non tivese mérito abondo o desenvolvemento dun xogo deste tipo nestas condicións. que presenta didacticamente as vantaxes dos soportes dixitais. converterse en fiel da Igrexa dos Santos Beneficios ou visitar a gran praza de Asimov. centro cultural. o xogador convértese no protagonista da aventura. Filloa Records). Ruta del Duero. meténdose na pel dun aprendiz de druída. o primeiro deste tipo en 3D feito en Galicia. visitas virtuais. 185 . Recorrido virtual por el Camino (1999. Compostela como lugar de traballo dos autores máis prestixiosos da arquitectura contemporánea. Novaimaxe Multimedia) é un CD Rom con toda a información da cidade. Polo que se refire aos CD Rom de tipo divulgativo. Arquitecturas del siglo XX (2001. Escultura galega do século XX (2002. Polo xeral. ademais de mapas interactivos. permítelle ao usuario ingresar como cidadán desta cidade virtual.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Templo (2004). e a maioría dos visitantes da páxina web do xogo son alemáns ou norteamericanos. Os seus desenvolvedores comezaron con isto coma unha afección e agora teñen entre mans un sistema completo de xogo. En Mecanisburgo (2001. como son ¿Qué es la multimedia? (1997. unha viaxe virtual polo Camiño de Santiago seguindo o fío condutor do Pórtico da Gloria. Utilizando unha perspectiva de primeira persoa. a xente e a historia do río Douro que salta por enriba das limitacións do tempo e do espazo. Inclúe vídeo dixital de 38 minutos. etc. Glest achega alén diso unha novidade no campo e é que permite que o propio xogador personalice toda unha serie de factores do xogo 171 . tamén cómpre referirse a algúns casos de interese. A Coruña. Ibisa TV). Ibisa TV).

5 1998 5.3% das vivendas españolas dispón dalgún tipo de ordenador fronte ao 36. Este servizo baséase nunha tecnoloxía coñecida como hipertexto ou. Tamén Iniciación audiovisual (2005) é un CD didáctico elaborado por Mr Misto Films para o Consorcio Audiovisual de Galicia.9%. Así mesmo. Por primeira vez formúlase un sistema de comunicación directo. un 43. A www revolucionou o concepto de Internet.6 Galicia .5 27. no que verdadeiramente se pode escoller e interpretar a información. 40 35 30 25 20 15 10 5 0 2. permite. aboamentos ou desprazamentos. 1997-2004. Porcentaxe de penetración de Internet en Galicia. pois fixo moito máis amigable o seu ámbito e día a día saen programas e ferramentas novas para implantalas no ámbito web e así. sen depender de horarios.2 19.3 1. O world wide web (www) é un servizo desenvolvido para o ámbito militar e de investigación co obxectivo de proporcionar un acceso sinxelo dende diferentes lugares a toda a información compartida existente en calquera parte.2% do total de fogares españois dispoñía en 2003 de acceso a Internet na vivenda.6 1997 4 2. publicar unha información de maneira que calquera persoa de calquera parte do planeta e a calquera hora do día poida consultala.1. 5.8 8.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Con motivo do inicio dos traballos arqueolóxicos de restauración da fortaleza da Rocha Forte no santiagués barrio de Conxo. un medio de masas que aglutina os antigos mass media creando un totalmente novo con características e linguaxe propias. o CIT Compostela decidiu encargarlle a Ibisa TV un CD Rom divulgativo no que se narra a historia dun castelo que viu transcorrer entre os seus muros algúns dos episodios máis importantes da historia compostelá.5% deles. Á súa vez.2 4.8 23. A Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. esa persoa pode acceder a unha cantidade de información ata agora inimaxinable.1% do ano 2002.2 Algunhas das producións galegas en liña Internet. dito doutro xeito.8 18. cun pequeno investimento.9 33. e é o de sobremesa (PC) o que está presente no 41.4 1999 2000 2001 España 2002 2003 2004 2005 10.6 25. aínda que no caso galego esta porcentaxe redúcese ata o 16. dese xeito. elaborada polo INE.8 22. revela que o 25. mentres que os portátiles se encontran no 6.5 14. mediante sistemas e redes de telecomunicación.2 27. os documentos aos que se accede utilizando este método son textos que conteñen enlaces a outros cos que están relacionados e que se poden atopar dentro do mesmo documento ou en calquera lugar de Internet.4% dos fogares. dinamizar aínda máis o seu uso. sendo o usuario o único filtro.2 32.

sendo os seus usos básicos aqueles asociados a procesos internos. máis da metade conéctanse á rede a través de banda ancha. as principais razóns das microempresas para incorporalas son levar a cabo de xeito máis eficiente as súas actividades. 172 Ademais. Se lles dan a elixir.4%). Liña telefónica convencional Liña ADSL Outras formas de conexión Liña RDSI Rede de cabo Un estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil de medios en España 2004 destaca que case a metade dos nenos españois de 8 a 13 años (en concreto. un 80% dos españois cre que aguantaría sen problemas toda una semana sen ver programación televisiva. fundamentalmente cunha liña ADSL 172 . un estudo da entidade pública empresarial Red.1%). Os avances en comunicación supuxeron un cambio nas necesidades básicas. mellorar o acceso á información e adaptarse aos novos tempos. Pero Internet cambiou a vida dos españois. revela que o 61% das microempresas dispoñen de acceso a Internet. e aquelas que si dispoñen de presenza en Internet limítanse.4%. e delas. o 48. un terzo dos autónomos e empresas de menos de dez empregados seguen conectándose á rede a través da liña telefónica básica. Acceso a Internet das vivendas galegas. Finalmente.es. os nenos de hoxe en día parecen estar cambiando os tradicionais peluches dos seus cuartos por equipos de música (46. a posesión alcanza o 70. familiares e compañeiros. Pero un 68% non podería afastarse do ordenador durante sete días seguidos. ademais do décimo aniversario do portal de Internet. Son os resultados dunha enquisa realizada en Yahoo. aproveitando que se cumpriu unha década do desenvolvemento tecnolóxico. así como recollida de solicitudes.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Por outra parte.7% dos nenos posúe unha videoconsola e dedícanlle unha media de 172 minutos á semana a xogar con ela. e que un terzo deles posúe teléfono móbil para o seu uso persoal. En cambio. de maneira que esta ferramenta é xa imprescindible nas súas vidas e estarían dispostos a prescindir da televisión antes que do ordenador. Os resultados amosan que durante os últimos dez anos. menos dunha quinta parte das microempresas dispoñen de sitio web. Entre os de trece anos. 2004. O estudo tamén revela que o descoñecemento do valor das tecnoloxías da Información e das comunicacións (TIC). a complexidade de uso e a falta de adaptación ás súas necesidades son as principais barreiras coas que tropeza a introducción das novas tecnoloxías.2%) e ordenadores (22.95%) navega por Internet. a percepción do que se considera esencial na vida cambiou drasticamente. dependente do Ministerio de Industria. televisores (36. e o seu uso más estendido é o envío de mensaxes tipo SMS. 187 . a dar información propia. sobre todo. Existe unha brecha de nove puntos entre as empresas que dispoñen de ordenador nos ámbitos urbano e rural. Ademais. Turismo e Comercio. En canto ao uso das ferramentas de Internet. servizos de atención ao cliente e posvenda. de maneira que hoxendía unha das prioridades vitais do cidadán medio é a saber conectarse en tempo real con amigos. cifra que aumenta ata o 50% no caso daquelas que operan no ámbito rural. o 73.

se estimule o alumnado.com). Cativadas é un xogo para nenos de ata 3 anos desenvolvido pola Aula de Produtos Lácteos da Universidade de Santiago de Compostela. de forma que. A forma de conexión dos fogares que teñen acceso a Internet en Galicia é principalmente a liña telefónica convencional nun 84. desenvolvida por Aaccentia. etc. técnicas. A web do Museo de Arte Contemporánea de Vigo. Un plantexamento similar ten o sitio web da campaña Ruta del Duero. actividades…). contén información sobre as habilidades do mago. un viaje de color. a través das indicacións dun personaxe.com). etc. senón que existe un CD executable no que se recolle o produto multimedia 173 . a liña ADSL nun 16. A Xunta conta cunha páxina web en galego coa que. trucos. aínda que adaptándose á linguaxe propia de Internet.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En Galicia. contribuirá a fomentar as liñas marcadas no Plan de Normalización Lingüística. empresarial. de Ibisa TV. ao tempo que poden adquirir distintos coñecementos. en todas as súas facetas (exposicións. obra tamén da viguesa Aaccentia.76% e a liña RDSI nun 3. A páxina web corporativa de Caramelo (www.caramelo. ten como obxectivos principais facilitar información sobre o museo e reflectir en Internet a súa actividade cotiá.46%. A páxina web do Mago Antón.44%. creadas por Interacción e onde é posible atopar polo miúdo como é o proceso de elaboración dunha película. polo portal de usuarios Flash Flash-es.44%. A web de Factorías Vulcano (www. foi recoñecida como a mellor acción publicitaria en Internet nos XI Premios de Publicidade en Galego organizados polo Consello Asesor de RTVE en Galicia. un organismo independente norteamericano. desenvolvida por Interacción. a porcentaxe de vivendas con ordenador é do 35. cultural. A solución desenvolvida por Interacción na web de turismo de Vigo destaca por utilizar recursos gráficos de alto impacto para presentar unha gran cantidade de información turística da cidade. de gran prestixio no ámbito internacional.com é unha produción de Zozo que recolle información dalgunhas urbes tanto turística coma comercial.000 páxinas conteñen a máxima representación por autores. e está dispoñible non só en Internet. Este estudo amosa que aínda queda un esforzo importante por desenvolver para incrementar o uso de Internet nas comunidades autónomas con baixo nivel de penetración de tecnoloxías da información nas empresas. máis de 20. que reproduce o esquema do CD Rom do mesmo título. deseñada e realizada por Interacción. Ciudades de la Ilustración é unha encarga da Fundación Ferrol Metrópoli con información sobre cidades europeas do XVIII e que adapta a estética ilustrada á web. desenvolvida pola compañía Xolda. A páxina do Banco Galego foi o primeiro portal dunha entidade bancaria realizado integramente con tecnoloxía Macromedia Flash por Triade Comunicación de Empresas e resultou seleccionada dentro do Top Ten Agosto 2001 de mellores web. Ziudades. O proceso de elaboración do programa tivo en conta criterios pedagóxicos adaptados ao desenvolvemento cognitivo e motriz dos nenos para facilitar a súa familiarización coas novas tecnoloxías e co coñecemento do seu contorno. permitindo coñecer os segredos do Douro a través da atractiva metáfora duns cadernos de campo organizados por temas e cores. tenda de produtos. A finalidade deste software é a de abrir un camiño para a aprendizaxe virtual de valores positivos. vagabundos. e segundo a Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. épocas e tendencias constantemente actualizadas.factoriasvulcano. con imaxes. Na web. Cativadas presenta 12 actividades motivadoras para os nenos. imaxes das xiras. do Porriño. Algunhas das páxinas web de contido máis creativo ou vinculado co sector audiovisual xeradas no último bienio en Galicia son as webs promocionais das películas Trece badaladas ou O ano da carracha. e que. A Colección Caixanova é unha das mellores e máis amplas coleccións de arte de Galicia. son e outros recursos multimedia. 173 .net. se pretende familiarizar os nenos de entre 0 e 3 anos coas novas tecnoloxías. foi premiada cunha medalla de oro pola American Design Awards. a rede de cable nun 17.1%. elaborada polo INE. A posta en marcha do primeiro Museo Virtual de Castelao servirá para que os cidadáns poidan ter acceso e profundar na ampla e diversa obra de un dos máis ilustres persoeiros da historia de Galicia. ademais.

O espazo Vieiros. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. O novo espazo.org. cines.. Son lugares da rede moi coñecidos e frecontados e que significan. o que dá unha imaxe de desleixo e abandono por parte dos seus responsables. Actualmente. deportes. Vieiros foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico e iniciou as súas chamadas edicións locais. Tamén as empresas de telecomunicacións se sumaron a esta guerra de crear o portal máis completo e atractivo. Nacía así o primeiro directorio da rede galega. concibiuse inicialmente como un índice de recursos de interese para Galicia..LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O Raio Verde.). Case todos os medios de comunicación teñen portais propios. nacionais e internacionais. os portais conteñen noticias de todo O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información tipo. economía. entrevistas ou noticias de actualidade). a porta de entrada dos usuarios de Internet 174 . estes fóronse especializando e crearon os seus propios portais. ademais de prediccións meteorolóxicas ou horóscopos.. rigorosa e. Está previsto que sexa unha serie onde primarán os sentimentos máis humanos con que han identificar os espectadores e onde os personaxes estarán ligados polo chat e as súas vivencias resolveranse en cada episodio. que enseguida ampliaría os seus horizontes coa elaboración de contidos propios. Dentro dunha canle temática pódese incluír todo tipo de información: servizos (directorios. A credibilidade. e algúns deles mesmo permiten escoitar a radio a través de Internet. . o que sen dúbida dota de maior credibilidade e prestixio a propia entidade. dunha forma organizada e que resulte doado de localizar por parte do usuario. así como información local sobre restaurantes. Hoxe estas canles xeneralizáronse como medio de presentación de contidos. permanentemente posta ao día. Interacción e Nais Producciones preparan Chatting. foros. creado pola empresa ferrolá Item. especializada e útil. webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións. Así pois. iniciou a súa andaina en febreiro de 1996. que conta con 174 Por mor da gran cantidade de datos que manexan os buscadores. a combinación de información e entretemento. inspirándose nos proxectos que se estaban a desenvolver nos Estados Unidos. nunha gran parte dos casos. axendas. a web Culturagalega. relanzados como parte integradora e vertebradora dos contidos da maior parte dos principais portais. Un equipo de xornalistas integrado no Consello da Cultura Galega elabora dende outubro de 2000 o sitio de referencia da cultura galega en Internet. puramente xornalística (reportaxes. a divulgación da lingua e cultura galegas. e actividades de ocio en xeral. á vez que foi estreando novas canles. Calquera empresa pode proporcionar nas súas páxinas información acerca do seu sector profesional. aínda que o traballo de deseño e elaboración xa comezara na primavera de 1995. Os portais son sitios concibidos para ofrecer unha gran cantidade de información variada. imaxes.org. un proxecto multimedia que se atopa en fase de desenvolvemento. que tomou o nome da desaparecida revista do Padroado da Cultura Galega en México. cando a Internet galega se reducía aos primeiros experimentos da Universidade de Santiago e a media ducia de webs persoais..) Aga. xa que un dos principais problemas de moitas páxinas en Internet é a súa falta de actualización. Outra vantaxe deste sistema de presentación da información é que abrangue estruturas moi amplas. unha canle temática ofrece información de calidade. enquisas. principalmente. Non é necesario ser un portal para dispoñer de canles temáticas. etc. teatros. O concepto de canle temática xira arredor da oferta dunha información completa. 189 . o apoio á industria cultural e a aposta por novas fórmulas de comunicación en Internet son algunhas claves de Culturagalega.

Lugonet. o portal de Lugo. que abrangue toda a actualidade do país e que é moi visitado por todo tipo de usarios da rede. portal xeneralista creado pola mesma empresa. un dos buscadores en Internet máis importantes e veteranos no ámbito español. é a web do programa Desde Galicia para el mundo. Pangalaica é froito do esforzo de Abertal Comunicacións. Cun labor parecido en canto á difusión do patrimonio artístico e natural de Galicia. aloxamentos.com é un portal que recolle información da área de Vigo. O seu novo deseño inclúe un bo número de restaurantes de toda a provincia.com. Biwe. poxas. opcións de ocio. así como establecementos hoteleiros de diversas categorías. axenda. ademais dos enlaces coas reportaxes emitidas polo programa homónimo. noticias.). Arredor dese servizo inicial de busca de páxinas web fóronse creando buscadores doutro tipo de contidos.org) nun verdadeiro tesouro para os máis esixentes gastrónomos. Trátase dunha web que ten páxinas en nove idiomas (galego. festas e datos socieconómicos. agora denominada Denodo Technologies. éuscaro. entre outros. tamén fai referencia a praias e festas e describe detalladamente monumentos repartidos por toda a provincia. noticias. italiano. Ourensenet ten como propósito o de difundir completa información sobre calquera tema relacionado coa provincia de Ourense. servizo de intercambio de banners. subministrado pola axencia Europa Press. Ofrece os seus servizos dende 1995 e foi desenvolvido pola empresa coruñesa Abrente. etc. etc. En xullo de 1997 inaugurouse oficialmente o buscador no enderezo actual e conta cos servizos de: índice. a finais de 1996. dende a propia comunidade e fóra dela. cinema e cómic. castelán. ademais de información sobre eventos. En cada concello afóndase en categorías como monumentos. e durante este período evolucionou ata converterse nun centro de información e servizos orientado aos usuarios. perseguen como obxectivo rendibilizar sitios web con anuncios de publicidade. etc. espazos naturais. restauración. . organismo dependente da Deputación Provincial de Pontevedra. e que foi desenvolvido por Publinet e ofrece un formato bastante similar a Galicianet. 175 Outra páxina web veterana e varias veces premiada ao máximo nivel é a da Compañía de Radio Televisión de Galicia (CRTVG). na maior parte dos casos. é unha creación de Desarrollos Lugonet. buscador. O Padroado de Turismo Rías Baixas converteu a súa páxina web (riasbaixas. Vigonet. ofrece un servizo de noticias. Pero o padroado. e conta con diferentes apartados de información. patrimonio cultural. audio. catalán.. que se define como un lugar de encontro para todos os galegos e que ofrece información sobre espazos naturais. gastronomía. o premio á mellor iniciativa en favor da banda deseñada da Casa da Xuventude de Ourense (2001) e mellor produción multimedia nos Premios Mestre Mateo 2003. información de interese para a comunidade galega no exterior. unha empresa de Carballo (A Coruña) no ámbito multimedia e do comercio electrónico. A Coruña Virtual é un portal creado por I Latina Software con diversos contidos sobre a provincia coruñesa. da Fundación Coca-Cola España (2001). como valor engadido.org recibiu diferentes galardóns polo seu traballo: o Premio Novas Linguaxes. praias. imaxes. Ademais. Galicia City é un servidor de información en Internet que xurdiu en Vigo como unha iniciativa familiar no ámbito da educación. A estes portais súmanse outras propostas de guías locais que ofrecen información sobre as distintas cidades e bisbarras galegas que. inglés. 175 Culturagalega. calquera que sexa o seu formato (produtos. sección Internet. é un producto multimedia galego.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO seccións dedicadas á literatura. exposicións e certames. unha empresa dedicada enteiramente á edición electrónica que realizou ademais numerosas webs comerciais. portugués e francés).

De modo que as empresas editoras. Na actualidade. nese ano o 52. ata os maquetadores que compoñen as páxinas utilizando tecnoloxías dixitais. a sección de contidos do buscador Olé. Os responsables das edicións dixitais da prensa local non teñen ningunha dúbida acerca de que unha das súas fortalezas reside no bo coñecemento que teñen do escenario de proximidade. que se caracteriza pola produción de contidos locais nun ámbito global. Educación. viviu relativamente afastada das estratexias informativas deseñadas para os espazos de comunicación nacionais ou transnacionais 176 Case todos os medios de comunicación teñen portais propios . onde dispoñen dun amplo e variado abano de fontes. na etapa de Mundo Olé. Abril-xuño 2004. entre outros usos.63% das persoas que acceden a Internet en Galicia utilízana. TV…). Mozo. A maior parte destes ofrecen a posibilidade de recibir os titulares no correo electrónico e reproducen en Internet a estrutura da publicación en papel. Diario de Arousa. El Progreso.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Ademais. practicamente todo o contido da maioría dos periódicos se produce en formato dixital.º 59 Segunda Época. de proxectos compartidos e de actores que confían na eficacia comunicativa dos produtos que promoven. Diario de Ferrol. El Correo Gallego foi o primeiro diario de Galicia que contou con versión dixital e renovou deseño e contidos en 2000 para reforzar a súa aposta por Internet. N. Revista Telos. radio. O escenario tecnolóxico da era dixital definiu un novo marco de actuación para a prensa local que. a saber: La Voz de Galicia. La Opinión. 176 177 López. a empresa galega Vínculo Media. Muller e Turismo. Dende o xornalista que recolle e escribe as informacións en ordenadores con tratamento de texto. A colaboración con Terra iníciase antes da propia existencia de Terra. acometeu diferentes proxectos para Terra. A proximidade sempre condicionou a orientación da política informativa duns diarios maioritarios no panorama informativo do sistema de medios impresos e que historicamente tiveron vocación de servizo. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. é que unha gran parte do futuro destes medios reside non só na calidade dos seus contidos senón tamén na capacidade do propio medio de comunicación para difundilos de forma pertinente e eficaz. (2004): “Una necesaria revisión de estrategias. cada vez máis converxente cara á integración de novos medios e contidos sobre a plataforma web. Case todos os medios de comunicación galegos teñen portais propios. As actuais tecnoloxías favorecen a descentralización da información e permiten a entrada nunha nova fase. que se converteu nun dos seus principais clientes. Segundo a enquisa de tecnoloxías da información nos fogares 2004 do INE. Unha realidade asumida no contexto do periodismo electrónico. X. La Coruña Digital ou mesmo o semanario A Nosa Terra 177 . Hoxe xa están na rede practicamente tódolos demais xornais que se editan na Comunidade Galega. La Región Digital. E Internet é un medio para facelo. á marxe do soporte. na sociedade da información e do coñecemento. case sen decatárense. 191 . Diario de Pontevedra. La prensa local en Internet”. Coa aparición de Terra. vocación informativa e vocación de institución local. El Ideal Gallego. As empresas editoras non deixan de investir en tecnoloxía. Faro de Vigo. durante moito tempo. Pero é a elaboración de contidos o que segue identificando e diferenciando os medios locais. situada no Parque Tecnolóxico de Galicia e especializada en canles temáticas. Onde existe una grande coincidencia entre todas as cabeceiras con presenza en Internet é na especialización en contidos locais. se atopan en condicións de transmitir a información contida nos seus sistemas informáticos a través de calquera medio electrónico. para consultar medios de comunicación (prensa. Isto permítelles distribuír a información directamente aos lectores. sexa tradicional ou novo. senón que se viu incrementada coa participación en distintas seccións de contidos en canles temáticas como Actualidade. a colaboración non se pechou.

Lugo. lectura de libros. Ourense.4 9.18 15.76 34.65 7.71 52.2 5.73 8.62 53.24 73. As seccións das que consta non difiren demasiado dun xornal en papel: portada.16 81. Vigo.96 57. foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico. Á par que as edicións locais. Pontevedra.59 49. música) Servizos de saude: Realizar trámites ou buscar información sobre saude Relación con Organismos da Administración: Obter información de páxinas web da Administración Relación con Organismos da Administración: Descargar formularios oficiais Relación con Organismos da Administración: Enviar formularios cumprimentados Educación e Formación: Cursos de educación regrada Educación e Formación: Cursos dirixidos á busca de oportunidades de emprego Educación e Formación: Outro tipo de cursos Outros servizos: Outros servizos ou consultas NS / NR Fonte: Encuesta de Tecnologías de la información en los hogares 2003 e 2004 do INE.09 48. Terra Eo-Navia (Asturias).51 27. Madrid.04 0 0. 100 78.36 5. radio.17 72.34 24.67 18.42 13. Os datos din que o país galego aparece situado nos lugares máis baixos de acceso e uso de novas tecnoloxías.32 10.54 25.51 13.57 52.02 18. conversacións ou foros Comunicacións: Teléfono a través de Internet Comunicacións: Mensaxes a móbiles (SMS) Ventas e Inversións: Banca electrónica e actividades financieras Ventas e Inversións: Vendas de produtos e servizos Ventas e Inversións: Compras de produtos e servizos Busca de información e servizos na rede: Busca de información sobre bens e servizos Busca de información e servizos na rede: Servizos de turismo Busca de información e servizos na rede: Medios de comunicación (TV.6 22. un dos feitos máis importantes que tiveron lugar foi a posta en marcha de edicións locais 178 . webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións.67 26.82 17. Porto.64 33. Barcelona.89 0.28 27.2 20. A Mariña ou Londres. 2003 2004 España Galicia España Galicia Total de persoas que usaron Internet Comunicacións: Correo electrónico Comunicacións: Chats. Bierzo.46 81.93 52.31 9.2 7. ademais de ofrecer información sobre indicadores socioeconómicos.).87 5. exterior. Vieiros foi estreando novas canles. que foi deseñado por Impact.6 5.73 52.16 100 76. polo que 178 Santiago de Compostela.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estatísticas de personas que utilizaron Internet segun o uso que lle deron (% sobre o total de persoas que usaron Internet). política. O espazo Vieiros.27 100 75. Uruguai.54 17.15 15.7 0.48 30. A pesar destas iniciativas innovadoras. bibliotecas públicas.95 29.47 18. opinión. Ferrol. Alemaña. xornais e revistas) Busca de información e servizos na rede: Servizos de lecer (xogos. entre outras.01 27..07 29.77 17.21 23. Vall do Ellas (Extremadura).13 24.99 16.28 17. economía.22 12. de Celtanet. A Coruña.77 6. . As Portelas (Zamora).. comunicación.95 13. Bos Aires.49 0.55 22.62 18.51 15.64 16.12 12. Galicia está por debaixo das medias nacionais en equipamento informático e ordenadores (tamén en consumo de prensa.63 49.95 20.29 17.45 12.63 19.06 28. aínda que inicialmente se concibiu como un directorio de páxinas galegas ou relacionadas con Galicia.58 52. é un diario dixital en soporte electrónico.89 18. Dende a súa creación.91 48.63 18.99 3. cultura ou axenda.87 51.9 11.00 100 70. emprego ou marítima.00 E-Galicia.94 17.

Así mesmo recoméndase que os provedores se preparen durante os próximos tres anos para a eventual migración de contido das redes de emisión dunha dirección ata a interactividade de Internet. destinará nove millóns de euros a iniciar o desenvolvemento dunha rede troncal que permitirá levar a banda ancha a toda Galicia. polo menos ata finais desta década. Non obstante.000 800. O contido supletorio ofrecerase mediante pago.000 0 0 500. a través da Consellería de Innovación. entre cara ao ano 2006. 1. O principal obxectivo desta acción é lograr que en 2007 todos os galegos dispoñan de acceso efectivo e rápido ás novas tecnoloxías. pero os provedores deberían realizar investimentos neste momento para facer probas destes novos conceptos grazas aos seus espectadores e beneficiarse no futuro desta mellora da interactividade. á vez que se mellorará a lealdade dos espectadores. O estudo tamén apunta que. Evolución da audiencia dalgúns casos de prensa electrónica en Galicia. como emisións de televisión ou películas.800. 179 Un novo documento realizado por PricewaterhouseCoopers xunto ao Centro Tecnolóxico Global do Entretemento e dos Medios PwC.000 400. a banda ancha se utilizará para mellorar o valor do contido dos servizos de distribución primaria que se levan a cabo a través das canles tradicionais.500.000 2. o documento sinala que a banda ancha en Internet. mensaxería e xogos.000 Febreiro 2005 Outubro 2000 Outubro 2001 Outubro 2002 Outubro 2003 Outubro 2004 Marzo 2005 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2001 Maio 2004 Maio 2000 El Correo Gallego Faro de Vigo La Voz de Galicia Maio 2005 Total 5. de forma que se conseguirá un incremento dos ingresos para os provedores. o principal impacto da banda ancha durante os próximos tres anos será a adición do vídeo nas aplicacións existentes.000 1.000 1.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA existe o convencemento de que é necesario un esforzo xeral e planificado cara ao desenvolvemento das nosas posibilidades na nova realidade que se anuncia. ademais do desenvolvemento de aplicacións que dependen do usuario e do contido de vídeo que el mesmo proporciona. A Xunta de Galicia. como a televisión ou os cines. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos audiovisuais de longa duración profesionais.600. Networked.000. Abril 2005 193 .000. Innovación deseñou a estratexia de banda ancha para solucionar os problemas daquelas zonas onde os operadores non efectuaron ⎯nin teñen previsto facelo a curto prazo⎯ o desenvolvemento da rede debido á falta dunha demanda suficiente que garanta a rendibilidade económica do investimento.000 1. Industria e Comercio. and Personalised179.3 A banda ancha Segundo o estudo The Broadband Future: Interactive.000 200.200.000.500. O contido e as aplicacións que xerarán uns ingresos da rede interactiva de banda ancha aínda se están desenvolvendo. como son as conferencias.000 600.000 1.000 1.1. entre as que se inclúe Internet.400.000 1.000 2.

00% 8. como Ames. Filmax ou Pixar. sempre seguindo o mesmo esquema ata caer na repetición. En total serán algo máis de 660. 180 Neste sentido.00% 3. Nesta situación están municipios próximos a algunhas das grandes cidades. o mesmo ocurrerá noutros 20 municipios da provincia de Lugo. Narón ou Culleredo.00% 2. un 93% do total dos existentes na comunidade.84% 2. pero nas últimas décadas experimentou un grande auxe e apareceron novas técnicas. ata agora.000 os cidadáns galegos potencialmente beneficiados por esta iniciativa. Dende as primeiras películas de Walt Disney ata as máis modernas. a maior novidade do plan é a posibilidade de que o acceso á banda ancha chegue a 63 municipios nos que ata agora non estaba dispoñible 180 . non era posible acceder a elas. cubriuse un longo treito. á marxe do predominio estadounidense. Na maioría dos casos trátase de concellos nos que xa hai cobertura parcial de Internet de alta velocidade.99% 4. Para isto. que se verá completada ata alcanzar o 100% da súa extensión. 7 na da Coruña e 4 máis na de Pontevedra . Con esta iniciativa. A historia deste tipo de cinema é longa e chea de altos e baixos. Non obstante. aínda que para entender o actual boom hai que remontarse a 1989. como o emprego de bonecos de plastilina e o ordenador. e mesmo parroquias rurais adscritas ao termo municipal de capitais de provincia. á vez que lle xurdían competidores como Dreamworks. a factoría Disney non parou de lanzar películas.00% 10. destinaranse 25 millóns de euros a axudas aos operadores para que estendan os seus servizos aos núcleos rurais antes de 2008. Dende entón e debido ao éxito obtido. Así se recolle no Programa Nacional de Acceso á Banda Ancha en Zonas Rurais e Illadas posto en marcha polo Ministerio de Industria.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA A animación é algo tan antigo coma o cinema mesmo. xa que as infraestruturas chegarán a 32 concellos que ata agora carecían de conexión. 12. Ourense será a provincia máis beneficiada.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Se os plans do Goberno galego se cumpren. 5. é dicir. como Lugo.00% 4. Pero. aínda que está por ver cal será a demanda real deste servizo. os habitantes dos municipios rurais poderán dispoñer dun acceso a Internet de banda ancha por un prezo máximo de 39 euros en 2008. Comparación entre Galicia e España nas formas de acceso a Internet nos fogares (% con respecto ao total español). como El Espantatiburones ou Shrek. 2004.00% 0. beneficiaranse deste programa un total de 286 municipios. preténdese fomentar o uso das novas tecnoloxías da información naqueles lugares nos que.86% 3.64% No caso de Galicia.30% 6. as industrias francesa e xaponesa tamén contribuíron en boa medida ao auxe da animación.49% RDSI Líña telefónica convencional ADSL Cable Outras formas conexión Total de vivendas dispoñen acceso 11.00% 8. data da estrea de La Sirenita.

en películas como Gladiator ou El Señor de los Anillos víronse planos completamente dixitais. recentemente. Onde máis funcionou a animación dixital é no campo dos efectos especiais para longametraxes. en 1995. curtas e longametraxes. aqueles que reinventan a realidade e que lles proporcionan aos expertos moitas máis opcións. Despois chegarían Toy Story 2 e as antes citadas Shrek e Monstruos. o máis importante. superouna en recadación de venda directa. A síntese de imaxes está en pleno desenvolvemento en todos os ámbitos: publicidade. intercalados con imaxes auténticas. idearon Toy Story. por un lado Pixar e Disney e. E. Na LXXIV Edición dos Óscar. pechando así ocos á produción nacional. que colocan nas emisoras españolas. S. tendo limitacións polos elevados custos. Coa informática e as novas tecnoloxías. ou con plastilina. cada vez máis produtoras e compañías lánzanse á aventura de realizar unha fita enteiramente por ordenador. grazas á animación dixital. e iso foi. Dreamworks. concedéuselle o Goya 2001 á Mellor película de Animación á produción galega de Dygra Films e Megatrix. animais e monstros de todas clases. como apunta Claudio Biern: un longo período de produción. A batalla tecnolóxica polo liderado da animación por computadora centrouse nos esforzos de. O bosque animado. por iso. é máis entretido e ofrécelles moita máis liberdade nos seus deseños 181 . por parte das majors. durante os últimos anos. os elevados riscos dos grandes investimentos a realizar. en aclamación do público e dalgúns sectores da crítica menos reaccionaria. como unha auténtica industria que gañou terreo a pasos axigantados. o carácter estratéxico. tal como o confirman as películas destes últimos anos. Así. non obstante.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O cinema de animación é un valor en alza e se antes se relacionaba exclusivamente coas películas para nenos. recibiu un Óscar honorífico. Crear un mundo caricaturizado. Seguiría Antz (a primeira de Dreamworks). así como por certa rixidez creativa debida a unha tecnoloxía cara e en constante evolución. pero para todos os públicos. 181 195 . Cada un destes filmes representou unha pequena conquista nun mercado que sempre pediu melloras e máis realismo nas imaxes e a técnica tivo a obriga de ser cada vez máis punteira. abríuselle un novo camiño ao cinema de animación. O descenso no prezo do equipamento informático e a crecente facilidade do software dan lugar a unha maior creatividade. Pero os novos recursos veñen facilitar as tarefas productivas. hai outras compañías produtoras que tamén traballan para sorprender. con frecuencia. as series de debuxos animados gozan de características que lles confiren un carácter singular e que as fan diferentes das outras producións televisivas. a existencia de paquetes. existe a segunda faceta da animación dixital: os deseños imaxinarios. nun ano prolífico para a animación computerizada. recentemente asociados con Disney cando. a gran competencia dos mercados internacionais. e cunha férrea competencia entre elas. e. Ata hai poucos anos. en boa medida. marabillar e divertir o público infantil. porque lles permiten aos novos profesionais acceder ao medio. os altos gastos de produción e comercialización. á que se lle contestaría dende Pixar-Disney con Bichos. o sector das chamadas películas de debuxos animados revelouse.A. coas cales pode lograrse maior impacto no público. por ser un contido destinado a nenos e ser un produto característico da cultura e da idiosincrasia do país. Esta foi a primeira película de animación feita integramente por ordenador e. Tamén ese ano. Dentro do mundo da televisión. Porque en divertirse e divertir debían estar pensando os creativos de Pixar. Megasónicos). ter que dispoñer de equipos cualificados de carácter fixo. A clásica animación por ordenador Nesta segunda vertente enmárcanse as mellores producións dixitais dos últimos seis anos. chegando aos niveis de calquera superprodución de Hollywood. en 2001 premiouse a mellor película de animación. na que partían como favoritas. que superou a tradicional en técnica e desenvolvemento. se ben o seu uso require un equipo de persoal cualificado que coñeza as posibilidades e limitacións das devanditas ferramentas. como os dinosauros de aspecto completamente real de Jurassic Park e integráronos na imaxe real. Por outro lado.A. a segunda longametraxe completamente dixital que se fixo en España (a primeira foi en 1996-1997. Os animadores por computadora lograron idear bechos. S. a produción de animación e a utilización do tratamento dixital da imaxe en España estivo restrinxida a un grupo reducido de empresas e supeditada sobre todo a encargos procedentes do estranxeiro. polo outro. Shrek e Monstruos.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
está a perder terreo ante as innovacións tecnolóxicas. Non se trata de substituír os debuxos a man pola informática, senón de descubrir un novo mundo no que se mesturan a plastilina, o ordenador e as aventuras multimedia. Con todo as produtoras autóctonas non sempre estiveron interesadas en investir en animación e moito menos no desenvolvemento de técnicas dixitais. Durante anos, en España formáronse xenios desta especialidade que, ante a ausencia de traballo, non tiveron máis remedio que emigrar a Estados Unidos ou a Xapón, e a maioría deles acabaron traballando para os estudios máis importantes de efectos especiais. Na actualidade, os excelentes resultados en cinema, vídeo e televisión, o incremento da demanda familiar deste tipo de películas, as oportunidades que ofrece a nova tecnoloxía en 3D e a excelente reputación dos profesionais europeos son factores que están a contribuír ao incremento significativo do sector. En televisión nos últimos anos tamén se asistiu ao desenvolvemento tanto de contidos coma de estilos gráficos moito máis innovadores, grazas a unha maior demanda de producións por parte das novas canles, así como a un notorio dinamismo no sector imbuído polo crecente desexo dos realizadores de crear produtos propios utilizando as novas tecnoloxías, cada vez máis eficientes e máis alcanzables e a aposta no seu momento das norteamericanas Cartoon Network e Nickelodeon. O sector español da animación considera necesaria a implicación e axuda económica das cadeas de televisión, tanto públicas coma privadas, para poder asumir con garantías a produción de series e competir coas industrias xaponesas e norteamericanas. A Xunta directiva da Federación de Asociacións de Produtoras Audiovisuais reclamoulles en abril do 2005 ás canles de televisión un incremento do 2% dos ingresos, que se destinaría a series de animación e documentais, adicional á cota do 5% de ingresos que deben invertir por lei na producción de cine europeo. De cara ó próximo proxecto de lei estatal do audiovisual, as produtoras piden ademáis que se reflexe o deber das operadoras televisivas de invertir na adquisición de dereitos de antena de obras de produtoras españolas europeas independentes, asi como respeta-la súa independencia nos acordos de inversión conxunta. Por outro lado, a programación infantil foi a menos nos últimos anos nas canles xeneralistas e, dentro do xénero, as producións de animación tamén perderon protagonismo. Por iso, os produtores de series de animación expoñen que sería necesario que se lles ofrecesen as mesmas axudas e facilidades que teñen as longametraxes. Entre elas, que no 5% de producións europeas que deben emitir as televisións se inclúa un 1% de producións de animación. Segundo información achegada polo responsable de TVE para animación no Cartoon Forum, celebrado en Santiago de Compostela no 2004, o 8,7% da programación infantil cóbrese con produtos de animación, aínda que a maior parte desta produción é foránea e ten máis de dez anos. Tamén parece revelador o dato de que o 31% dos minutos de animación que emiten as televisións estean cubertos por producións xaponesas. Outro 28% cóbrese con series norteamericanas, un 13% procede de Francia e só un 8,9% do tempo está ocupado por producións españolas. En sentido positivo, sinalan que a suma das producións europeas supón un 34% de ocupación de pantalla nese tipo de espazos. A produción de películas e series animadas enfróntase en Galicia a un mercado cunha competencia moi dura e grandes problemas de financiamento. Dende o sector asegúrase que hai talento, hai bos proxectos, hai vontade de sacalos adiante, pero falla o apoio económico, un soporte financeiro capaz de neutralizar o problema dos grandes prazos de produción do cinema de animación
182 .

. Con todo, as produtoras e os animadores consideran

que a Comunidade galega está a abrirse un oco, algo impensable hai uns anos que, cando menos, favorece unha disposición do mercado cara ás producións galegas.

182

Camilo Franco (2004): “Galicia está animada”, La Voz de Galicia, 8 de novembro de 2004.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
A pesar das diferenzas de tamaño, hai coincidencias en como se mira o mercado: no talento e na capacidade para contar historias, materia prima fundamental para a animación; nos grandes problemas financeiros que a produción de animación ten, por ter un período de maduración moi longo, e na inexistencia dun mercado local, polo que os proxectos han de ter un carácter universal ou, pola contra, non haberá demasiadas posibilidades de sacalos adiante. As dificultades de financiamento son consecuencia das particularidades dos proxectos de animación: a cantidade de man de obra que se necesita e o seu alto nivel de cualificación e a duración e desenvolvemento, xa que para sacar adiante unha longametraxe de animación unha produtora necesita arredor de tres ou catro anos dende que se pon en marcha, en función do seu tamaño e das súas capacidades. Isto supón que dende que comeza o investimento ata que chegan os ingresos pola venda de dereitos ás distribuidoras pasa moito tempo, e as cargas financeiras encarecen moito os custos. Por outro lado, o mercado da animación está condicionado pola factoría Disney e a súa forma de producir, de maneira que cando se fala de sacar adiante producións de animación dende un mercado como o galego ha de terse claro que se vai competir con películas de Disney, de Spielberg ou de Lucas e que os espectadores van facer as súas comparacións en termos de resultados e non de investimentos. É necesario fortalecer a animación europea para atopar unha alternativa á invasión de produtos norteamericanos, porque empresas como Disney teñen no mundo unha imaxe de marca da que carecen as produtoras europeas. Para competir en relativa igualdade, contar cun mercado europeo da distribución é imprescindible. O Grupo Filmax anunciou a súa intención de concentrar en Galicia a súa división de animación e de entrar dende a súa filial, Bren Entertainment, no mercado dos videoxogos. Filmax Animation ten a súa sede definitiva en Santiago e asumirá nun futuro unha parte do labor que viña desenvolvendo no sector Bren Entertainment. O mencionado Cartoon Forum, que se celebra con carácter anual en distintas cidades europeas e que serve de punto de encontro entre profesionais da animación, cadeas de televisión, produtores, institucións e entidades financeiras, celebrou a súa XV edición en setembro de 2004 en Santiago de Compostela. O certame ten por obxectivo fomentar as coproducións europeas neste campo. Para esta edición, contouse coa asistencia de máis de 800 profesionais da animación e da televisión de, polo menos, 20 países. Seleccionáronse once proxectos españois dos 76 que foron presentados e deles,dous eran galegos: Maze of Dreams: Ventura in Hypnos Island, de Grándola Nova; P3K Pinocchio 3000, de Filmax Animation. Un ano despois, dez proxectos españois participarían en Cartoon Movie 2005, que se celebrou, en Potsdam, Alemaña. En fase de posprodución, presentouse O soño dunha noite de San Xoan, de Dygra Films, que xa acudira a edicións anteriores en etapas previas da produción. En canto a proxectos actualmente en produción, acudiron Gisaku, de Filmax Animation, e Spirit of the forest, tamén de Dygra. Ademais, concorreron catro proxectos españois que se atopan en fase de desenvolvemento, dos cales dous son galegos: Linko Killer Machine, de Ignacio Benedetti Cinema e Turionitas (Lost on the Earth), de K-Media.

5.2.1

Principais producións galegas de animación

Xa en 1992, Televisión Española emitiu por primeira vez unha serie de animación producida por Continental Producións, Las señales, tus amigas. Era unha serie didáctica de animación que relataba as aventuras de tres rapaces nun ámbito cotián fantástico, no que aprenden as utilidades do código viario. Camaleo, outra das series de Continental Producciones, narraba a historia dun camaleón exótico ao que apresaban na selva amazónica e que era transportado nun buque que chegaba ás costas galegas, do que conseguía escapar da súa gaiola e presentábase en forma de concurso. A tarde do 18 de abril de 1994, os televisores galegos lanzaban ao aire por primeira vez as notas

197

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
dunha curiosa canción Somos do clube da galega, por fociños, por cacheiras... Nela, a animación dun grupo de animais nun autobús, encabezados por un xabaril e deseñados por Miguel Anxo Prado, daban a entrada á programación infantil da Televisión de Galicia. Era o comezo do Xabarín Club, un contedor que lles ofrece diariamente aos máis pequenos diversión todas as mañás e todas as tardes na canle autonómica. Ademais, a serie Vixiantes do Camiño (1999), producida pola Televisión de Galicia e Milímetros Dibujos Animados, e tamén deseñada por Miguel Anxo Prado, foi emitida dentro do espazo do Xabarín Club na canle autonómica. Protagonizada pola mascota do programa e inspirada no Camiño de Santiago, presenta en clave de humor unha crítica ás corporacións multinacionais e unha promoción da conservación do patrimonio. Representa unha das poucas producións galegas de animación convencional 2D. O videoclip de animación en plastilina Alegrías de Puerta Tierra (1994) foi realizado por Virginia Curiá con Tomás Conde como productor en formato cinema de 35 mm e é unha produción independente, como traballo de fin de estudos realizado dentro da EIS da Coruña. A raiz de este éxito fundan a productora Algarabía Animación, que inicia o seu camiño coas cortinillas do X Aniversario de TVG (1995) e a serie de cortinillas Os milollos (1996) tamén para o canal autonómico. Entre 1996 e 1998 realizan as campañas publicitarias de Gadis e os consellos televisivos Sanote. A modo de experimentación fixeron a curtametraxe de animación Cuaderno de bitácora (1998), en formato cinema de 16 mm. Neste mesmo ano produciron tamén Noite meiga, outra curtametraxe de animación de formato cinema, emitido pola Televisión de Galicia. Carrabouxo é un popular personaxe gráfico creado polo debuxante Xosé Lois en 1984. Esta obra audiovisual, producida por Lhosca Arias en 1999 é unha adaptación para televisión dos guións gráficos realizados polo debuxante, de vinte e seis capítulos. Outras produción do mesmo autor son O visgo máxico (2000) e The layer's show (2001). Pola súa banda, Nut (1997) é unha curta producida por Miguel Asensio P. C. e Mateo Meléndrez coa técnica de bonecos animados, que conta a historia dunha nena testana que vive no bosque coa única compañía da súa mascota. Cantomila (1998) é outra curta en 2D realizado por Triade, Comunicación de Empresas, feita con fins educativos e destinada ao público infantil, que conta a historia dunha papeleira que ninguén usa e os seus esforzos por manter limpo o parque no que vive. A produtora Lúa Films coproduciu con Algarabía Animación e a TVG unha serie de curtametraxes de animación en plastilina realizados por Tomás Conde e Virginia Curiá, dedicadas aos distintos personaxes homenaxeados estes últimos anos no Día das Letras Galegas. O proxecto inclúe, ata o momento, Ignotus (2000), sobre un relato de Manuel Murguía; Os defuntos falaban Castelao (2001), seguindo unha obra de Ánxel Fole e Meigallos, sombras e sopas de arroz (2002), centrado na obra poética de Eladio Rodríguez. A escola das areas (2002), que utiliza os métodos de ensino do ilustrado Padre Sarmiento e Good night mon ami (2002) está inspirado nun breve texto publicado por Alfonso Daniel R. Castelao no seu libro Cousas, no que varios mariñeiros galegos se atopan no estranxeiro sen recoñecerse como compatriotas. A Xaguarana (2003) é unha curtametraxe baseada en dous relatos publicados por Antón Avilés de Taramancos no seu libro Nova crónica das indias. Esta peza audiovisual conta a historia dun poboado do Amazonas axexado por unha fera salvaxe. Os nativos buscan unha solución nas falsas promesas dun interesado misioneiro. Recentemente, rematou Alistán, o demo oveiro (2003), inspirado nos personaxes máxicos de Álvaro Cunqueiro. Unha vez rematada esta curtametraxe, A lingua animada forma un conxunto de máis de oitenta minutos de animación baseada na literatura galega. Estas producións foron emitidas pola Televisión de Galicia e algunha delas tamén pola canle de animación Cartoon Network. Mención especial merece O bosque animado (2001) de Dygra Films. Coproducida por Megatrix e distribuída por

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Buenavista Internacional Spain, foi a primeira película europea en 3D. O filme, que está baseado na obra de Wenceslao Fernández Flórez, estreouse en toda España en agosto do 2001 e gozou de boa acollida por parte do público. O bosque animado, con guión de Ángel de la Cruz e dirixida por este e por Manolo Gómez, está dirixida fundamentalmente ao público infantil e narra as aventuras dos animais dun bosque galego, que tratan de salvarse da destrutiva man do home. A produtora coruñesa realizou tamén Taxia (2001), unha curtametraxe cun deseño aparentemente sinxelo e moi próximo á animación tradicional e totalmente realizada por ordenador, que foi escrito e dirixido por David Robles. Nel nárrase a historia dunha anciá que sofre, a consecuencia da súa idade, alteracións na súa percepción da realidade, e acaba converténdose nunha psicópata caníbal. Posteriormente, as moscas de O bosque animado regresan á acción na triloxía de curtametraxes El señor de las mosquis. Hu-hu e Ho-ho son as dúas protagonistas do vídeo La comunidad de las moscas, a primeira entrega. Na película, Hu-hu, unha mosca, crea a empresa Mosquis, S.A. para comercializar un novo alimento baixo un réxime de monopolio. Coa aparición da tecnoloxía, decenas de moscas perden o seu traballo e comezan a empobrecerse. Posteriormente, presentou a segunda entrega, titulada Los dos tarros. Nesta ocasión, Hu-Hu, que se fixo millonario coa venda de mosquis, pretende apoderarse da auga da cidade das moscas. Así que Ho-Ho e outras moscas menos favorecidas deciden unirse para tomar medidas e baixarlle os fumes a un Hu-Hu cegado polo seu afán de conquista. Os títulos destas producións realizadas pola organización non gobernamental Manos Unidas son unha clara alusión ao ciclo de El señor de los anillos. A longametraxe O soño dunha noite de San Xoan, estreado en xuño de 2005, reecrea libremente o clásico de William Shakespeare Midsummer's Night Dream, transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica, co que comparte numerosos puntos en común. A película narra a historia de Elena, resolta e intelixente filla de Teseo, un gobernante idealista e soñador en exceso, obsesionado coa construción de estraños edificios. Tras caer a última obra, Elena obriga o seu pai a deixar os seus proxectos quen, finalmente, lle fai caso á súa filla, pero cae enfermo. A curtametraxe de Carro, Gallarda e Marelo (2002) de Limaia Producións, escrita e dirixida por Xosé Luís Martínez Carneiro, narra a historia de Carro (vehículo primitivo empeñado nunha revolución que acabe coa propaganda virtual), Gallarda (anarquista dos sentidos) e Marelo (boi errante), tres razas en vías de extinción no país de Alalá, un lugar occidental dos nosos días que vive exclusivamente de realizar propaganda virtual para Internet. Ventura ten tres cabelos, unha camiseta a raias e uns brazos e pernas que parecen de arame. O protagonista de O labirinto dos soños é un neno que non sabe soñar e comeza a súa aventura cando queda durmido lendo un libro de contos e queda atrapado no labirinto dos soños, do que a súa escasa práctica onírica lle impide saír. A peculiaridade desta historia é que Martiño só pode saír do labirinto se conta cunha colaboración externa: a do espectador da súa historia. Aínda que o labirinto podería ser un videoxogo, neste CD-rom, producido por Grándola Nova e editado por Galaxia atópanse 28 minutos de animación en 3D nos que a música xoga un papel fundamental e que poderían chegar a definirse como videoclips. Como secuela deste CD, xorde a serie para televisión Ventura na Illa de Hypnos, dirixida por Pepe Sendón e cunha extensión prevista de 26 capítulos de 7 minutos. Dirixida a unha audiencia infantil, combina animación 3D e cancións orixinais, a cada capítulo corresponde a unha canción, de xeito que vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos, o deus dos soños.

199

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Partindo da tradición iniciada no grupo Filmax en 1999 coa produción de Goomer, unha longametraxe de animación tradicional baseada na personaxe de Ricardo e Nacho e que conseguiu o premio Goya á Mellor longametraxe de animación, Bren Entertinment levou a cabo a realización íntegra dunha serie de televisión de 26 capítulos
183

.

Xa como Filmax Animation, o primeiro paso foi a produción de El Cid, a lenda (2003), escrita e dirixida por José Pozo e na que tamén participou Bren. Esta longametraxe de animación, unha película 2D pero que a inclue unha parte da mesma realizada con técnicas de animación 3D (estudos de animación de masas e vexetación, captura de movemento, etc.) é a mais ambiciosa que hasta aquel momento se producira en España. Narra a vida do nobre Rodrigo quen, desterrado de Castela e despoxado do seu grande amor, Gimena, batallará contra todos os atrancos, ata converterse nun verdadeiro heroe e onde a loita pola honra e a amizade chegará ata as últimas consecuencias. El Cid, a lenda resultou o maior éxito de recadación do cine de animación galego e español no mercado nacional, e conseguiu o segundo premio Goya á Mellor longametraxe de animación, e ten previsto a súa estrea en máis de 600 salas de exhibición en Estados Unidos. A continuación viría o primeiro proxecto íntegramente 3D da compañía: P3K: Pinocchio 3000 (2004), unha revisión do famoso conto de Collodi ambientada nun escenario futurista no que Pinocho é un robot creado polo inventor Gepetto
184

. Para levar a cabo esta longametraxe, Filmax

Animation aliouse con duas grandes compañías estranxeiras: a francesa Animakids e a canadiense Cinegroupe, levándose Filmax no reparto de traballo a realización de toda a escenografía virtual e unha parte da animación -levada a cabo por Bren Entertainment- e toda a postprodución. A película recibiu o Goya 2005 á Mellor longametraxe de animación. Tras a convocatoria, en xuño de 2003, dun concurso público para a realización dunha produción de animación coa intención de promocionar a imaxe de España na Exposición Internacional de Aichi (Xapón), foi seleccionado o proxecto Gisaku, presentado por Filmax. Esta longametraxe, coproducida coa Sociedad Estatal para Exposiciones Internacionales (SEEI), narra a historia dun samurai que formaba parte da expedición xaponesa enviada polo señor de Sendai-han ao reino de España no século XVII. A causa dun feitizo, queda durmido e esperta do seu máxico letargo confundido nunha España moderna e totalmente cambiada. A película, o primeiro manga europeo, utiliza as mesmas técnicas empregadas en El Cid, a lenda, é dicir, animación tradicional mesturada con imaxe creada por ordenador. A produtora ten previsto rematar o filme en setembro de 2005 e a estrea será no Nadal deste ano. A mestura de xéneros e técnicas faise moi visible na categoría documental/ficción do Certame de Vídeo e Arte Dixital InJuve 2000, onde o primeiro premio foi para Linko Killer Machine (1999), unha animación de plastilina en branco e negro realizada en ordenador por Etcheverry, con referencias á historia do cinema, que van dende o cinema expresionista e o cinema negro ata as películas de acción actuais e onde un coello descobre que as industrias Linko son en realidade un matadoiro industrial automatizado e robotizado. Juan Pablo Etcheverry xa dirixira Paranomasia (1998), sobre dúas palabras iguais onde só cambia o acento e teñen un significado totalmente distinto
186 185

e Egon Scheielle (1998),

de 4 minutos de duración, no que Egon Schielle, pintor e debuxante austríaco, morre poucos días despois da morte da súa muller , ambos os dous de animación en plastilina e Danza sobre papel (1998) en 2D. Outra

183

A produtora xa traballara para o parque temático nas animacións para a atracción El Minotauro (2000).
184 185 186

A pesar dos evidentes cambios de ambientación, a película conserva os mesmos ideais e principios a obra original. E que foi premiada como mellor videocreación no XIII Festival de Vídeo de Vitoria-Gasteiz.

E que obtivo o premio á mellor videocreación no Certame de Vídeo Injuve (Madrid 1998) e mención especial no Art Film Festival de Eslovaquia 2000.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
opción tamén dende a plastilina é De tripas y corazón (2002), no que se reflicte o particular universo do director. Trata dunha historia de desexo e vontade: un personaxe partido pola metade, un coello que vive no peito e unha serpe na cadeira
187

. A partir da obra pictórica de Pablo Picasso, e do mito do labirinto do minotauro, no curto
188

Minotauromaquia, Pablo no labirinto (2004) desenvólvese unha narración chea de metáforas e imaxes oníricas, na que o pintor é perseguido por personaxes do pasado .

Rande 1702, arde o mar é a recreación visual da batalla de Rande en 3D, desenvolvida pola produtora Tres Deseos CG, cun guión que sintetiza a interpretación histórica do evento. Dentro do Máster en Comunicación e Creación Dixital, da Universidade da Coruña, créanse ano a ano numerosas producións multimedia e de animación, baixo a forma de proxectos de fin de curso.

5.2.2

As empresas galegas de animación

O Observatorio Europeo do Audiovisual fixo unha análise do sector da animación en Europa, que cobre tanto a situación das compañías implicadas na produción de longametraxes e series de animación, como a programación de producións deste xénero nas televisións. Docordo cos seus datos, ss empresas europeas de animación facturaron 1.141 millóns de euros en 2001 e a principal compañía continental neste eido é a británica HIT Entertainment PLC que, en 2002, obtivo uns ingresos por operacións de 193,59 millóns de euros. Séguenlle no ranking, a moita distancia, as compañías alemás TV Loonland (con 51 millóns de euros nese exercicio) e RTV Family Entertainment AG (con 48,96 millóns de euros)
189

. A única compañía española que figura na lista é

Cromosoma, no posto 15, cuns ingresos operativos de 12,88 millóns de euros en 2002 (un 38,2% máis que no 2001). Utilizando a base de datos Amadeus, o observatorio identificou ao redor de 270 compañías diferentes que operan nos países da Unión Europea. Entre 1998 a 2001, os seus activos totais cuadriplicáronse sobradamente, ao pasar dos 418 aos 1.870 millóns de euros. Nese mesmo período, os ingresos operativos case se triplicaron, ao pasar dos 429 aos 1.141 millóns de euros. O informe pon de manifesto que as marxes de beneficios das produtoras de animación, malia algúns altibaixos, foi nos últimos anos máis alto que o das compañías que se dedican á produción de ficción para televisión. En 2004, o sector da animación española contaba con máis de 95 empresas que facturaron uns 100 millóns de euros, deron traballo a máis de 3.000 persoas e supuxeron unha exportación anual duns 30 millóns de euros. Nos últimos oito anos, producíronse en España máis de 125 series, máis de 15 longametraxes e preto de 50 curtas de animación. Á alta especialización das empresas galegas de animación únese o feito da enorme ambición dos seus produtos máis representativos, dirixidos a un mercado internacional. As producións cinematográficas de Dygra Films ou de Filmax Animation, xogan cuns orzamentos superiores aos 6 millóns de euros e cuns longos procesos de produción. Este modelo, segundo apunta Jaime Pena
190

, provoca que a facturación desas empresas experimente

altas e baixas, en función da fase de produción na que se atopen os seus produtos e que os seus resultados de explotación poidan ser mesmo negativos, sen que isto sexa síntoma dunha crise. Os éxitos de películas como O
187

Esta produción foi galardoada con premios como Bronce Award do XXV Festival de Vídeo de Toquio (Xapón 2003) ou Premio Especial do Xurado en Krok (Ucraína 2002).

188

A obra, producida por Ignacio Benedetti Cinema, foi obxecto de numerosos premios e recoñecementos, como o premio á mellor curtametraxe no Festival de Cádiz (2004), gran premio no Festival de Cinema de Animación de Matita (Chieti, Italia 2004). Foi, ademais, a única película española de animación seleccionada nos festivais de Hiroshima (Xapón), Palm Springs (Estados Unidos), Matita Film Festival (Italia) e Golden Horse de Taipei (Taiwan). Ademais, optou aos premios Goya 2005, na categoría de mellor curta de animación. No ránking das 15 empresas de animación europeas máis poderosas tamén figuran as británicas Entertainment Rights PLC e Aardman Holdings, a alemá Hahn Film AG, a italiana Mondo TV e, nada menos, que sete francesas: Carrere Group, Xilam Animation, Millimages, Dargaud Marina, Marathon Animation, Ellipse Animation e Alphanim. Pena, J. (2005): A produción. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia. Consello ds Cultura Galega.

189

190

201

41% Resultado n. innovación e formación. No ámbito da produción propia. Dende o punto de vista industrial. que se atopa actualmente en produción. a lenda. de Dygra. 1997 e 2003. Este filme fíxose realidade tras máis de tres anos e medio de dedicación e cun orzamento de case 10 millóns de euros. Filmax Animation está a traballar nas producións que estreará nos vindeiros anos: ten previsto estrear no 2006 Donkey Xote. A produtora coruñesa está a iniciar a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3D. Así mesmo. escrita e dirixida por José Pozo. A película obtivo na edición do 2005 o Goya á Mellor película de animación. A seguinte produción é Gisaku. En 2005 son 13 as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á produción de animación.94 5. o reforzamento da súa estrutura e a posta en marcha dunha escola de formación de animadores.167. a construción dun novo estudio. cuns elevados parámetros de calidade.321 4990. coa construción . ao tempo que algunhas das máis veteranas do sector abandonan o seu modesto nicho de mercado (a publicidade. facturaron no 2003 5. e a confluencia de distintas e xenerosas axudas públicas están a estimular a outras empresas a meterse no terreo da animación. a lenda. ata o 2007. que foi vista en España por máis de 500. A seguinte longametraxe animada da empresa foi P3K Pinocho 3000.33% Facturación 101. O plan contempla a produción de cinco películas e unha serie. e unha serie de pequenas produtoras intentando entrar nun mesmo mercado por camiños diferentes. Bren Enterteiment/Filmax e Dygra Films. en que participa Bren/Filmax. Dygra Films conta con ampla experiencia no mundo da imaxe animada.000 espectadores e recibiu un premio Goya.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO bosque animado. Esta compañía foi a responsable da longametraxe O bosque animado e doutras producións como Taxia ou a triloxía El mundo de los mosqui.00% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. destinado á creación dun estudio de animación 3D en Galicia. A estratexia a seguir para acadar este obxectivo pasa pola estrea a nivel internacional dunha longametraxe de animación cada ano coa produción maioritaria de Filmax. de 26 capítulos de media hora. Todo este proceso viuse reforzado por un importante investimento por parte de Dygra. Tamén verá a luz a serie O bosque animado. o primeiro manga europeo e producida par promocionar a imaxe de España na Exposición Universal de Aichi. catro longametraxes de animación. mais a participación como coprodutora noutros proxectos de interese para a compañía.545 Nº de Empregados 5 105 2000. a multimedia e a produción audiovisual. 1. a empresa pretende entrar a partir de 2005 no terreo da produción de imaxe real. o plan de Dygra Films contempla poñer en marcha un novo estudio de animación.424. Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia. o sector da animación en Galicia está articulado arredor de dúas grandes empresas. Despois de estrear O soño dunha noite de San Xoan. as curtametraxes televisivas) para producir ambiciosas longametraxes. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333. Filmax Animation naceu en Santiago de Compostela no ano 2003 coa intención de convertir a Filmax nunha das principais empresas de produción de longametraxes de animación do mundo.510. Este plantexamento e a forma de levalo a cabo valeulle a Filmax Animation o premio Cartoon Movie 2003 á Mellor estratexia de produción e distribución. e Nocturna no 2007. Ámbalas dúas longametraxes supoñen o necesario salto de calidade para seguir competindo con éxito nos difíciles mercados globáis. ou El Cid. Creada en 1987. O primeiro produto da factoría Filmax Animation foi El Cid.2 millóns de Euros e contaban con 105 empregados.d. estreada en xullo do 2004. A compañía prevé investir 30 millóns de euros nos próximos cinco anos para fortalecer os seus tres piares básicos da compañía: produción propia. Dygra Films pretende estrear. cunha longametraxe que se rodará en cinema dixital.

dirixen dúas máis a modo de estudos de experimentación: Cuaderno de Bitácora e Noite Meiga. a compañía ten previsto crear un Centro de Estudios de Animación. Tamén participa no 50% do capital de Appia Films. con perspectiva comercial e un punto de mira posto nun mercado internacional cada vez máis aberto ás producións que nacen nesta beira do Atlántico. realidade virtual e outras tecnoloxías punteiras no eido do 3D. En paralelo comenzan a traballar en publicidade colaborando con Lúa Films para a axencia BAP&Conde e como cliente Gadisa. No equipo de traballo participan autores como Anxela Loureiro. que realizou Virginia Curiá e que produciu Tomás Conde. (compañía coruñesa) e outra serie para TV. é o título do proxecto de longametraxe que Lúa Films está a desenvolver. artísticas e de investigación dos diversos socios de Appia Filmes. Por outra parte. o grupo Dygra Films reforzou a súa estrutura coa constitución de Producciones Dygra Films (produtora e comercializadora). A Xaguarana. Pica Pica Circus. televisión e multimedia). O obxectivo final da participación de Dygra nesta empresa é que o eixe A Coruña–Porto pase a ser unha zona recoñecida mundialmente na produción audiovisual de animación. Desembarco Producións foi creada en 2001 polo artista Miguelanxo Prado e o músico Nani García. Aproveitando o know-how dos seus socios galegos (detentores do 50% do capital). a longametraxe As Aventuras de Xoán sen Medo e a serie de televisión Saltiños. Máis tarde Algarabía Animación ideou a serie A lingua animada. Despois deste primeira curta. ademais de realizar paralelamente traballos como empresa de servizos para grandes produtoras europeas e americanas. ademáis de traballar en publicidade e no desenvolvemento de varios proxectos. algunha serie para a revista El Jueves e álbums como Stratos ou Tanxencias. inspirada na obra de autores galegos homenaxeados no Día das Letras Galegas. Esta iniciativa nace cunha carteira inicial de tres proxectos: por unha parte a serie para TV en coproducción con New Gravity Laws (empresa viguesa con experiencia nos videoxogos) As Aventuras de Boomerang e. contando ademáis coa axuda da Consellería de Cultura da Xunta de Galicia. as coproduccións con Zeppelín Filmes (compañía portuguesa gañadora do Cartoon DÓr 2000). A eles sumouse un novo proxecto de longametraxe: De Profundis. A escola das areas. Miguelanxo Prado e Emilio Aragón. E por que?. Estudio Dygra (estudio de animación dixital). Meigallos. Algarabía Animación e a TVG. Oniria Publishing (editora de publicacións) e Filloa Records (editora musical). o porco que anima as tardes da TVG. É o creador do líder infantil Xabarín. Con estas novas instalacións. cuxo obxecto social é a formación. En 1998 foi requirido pola factoría 191 Appia Filmes é unha empresa situada en Porto e recentemente constituída. as tecnoloxías empregadas céntranse na animación dixital. co fin de formar profesionais cunha preparación específica neste campo dos que poder nutrirse. en coprodución con Algarabía Animación. unha serie composta por sete curtametraxes: Ignotus. Os defuntos falaban Castelao. e coa vocación de participar en proxectos inspirados no entretemento e respecto ao público infantil. 203 . unha produtora de animación portuguesa coa que coproduciu O soño dunha noite de San Xoan 191 . sombras e sopas de arroz. dedicada ao desenvolvemento e financiación de produtos de animación. e de todos os personaxes da serie Os vixiantes do Camiño. Good Night Mon Ami. O grupo Continental inaugurou unha nova liña de negocio centrada no terreo da animación. Nestes momentos atópase na procura de financiación. Sueños de Papel (desenvolvementos para cinema. por outra. unha idea orixinal de Algarabía Animación. Dygra dispón da infraestrutura necesaria para poder estrear unha película de animación propia por ano. Finalmente. O primeiro iniciouse no mundo da animación como debuxante e creador de fancíns como Xofre. Actualmente Virginia Curiá e Tomás Conde están a producir xunto con Continental Animación unha serie para televisión titulada E por que?.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dun edificio de 2.500 m2. Alegrías de Puerta Tierra e dende entón todos os traballos foron codirixidos por ambos os dous. en coprodución con Desembarco Producións. tanto para cinema coma para televisión. a través das sinerxías culturais. cuxa situación definitiva están a valorar os directivos da compañía.e Alistán. produción e distribución de contidos audiovisuais e que está participada por Dygra Films. e foi coproducida por Lúa Films. Tamén neses inicios fanse cargo das cortinillas animadas para a TVG: X Aniversario de TVG. o demo oveiro. no que os integrantes de Algarabía Animación asumen a dirección. Algarabía Animación é unha produtora que se forma en 1995 por mor do proxecto de fin de estudos da EIS de Coruña. e Os Milollos.

carteis. contan con varios proxectos. etc. esta teleserie de 26 capítulos de 7 minutos. incluídas grandes produtoras. Tangaraño nace no ano 2000. A súa primeira produción foi o vídeo O tempo das chuvias (2000). . Secuela do CD-rom interactivo O labirinto dos soños. Ventura é un neno que se perdeu nun labirinto de soños e que un día remata na fantástica illa de Hypnos. É de destacar o seu labor nos últimos anos para Recreativos Presas. Miramax Films tenlle adquiridos os dereitos do seu álbum Trazo de Tiza. Nesta ocasión. Con este paso estratéxico. ata grandes pinturas en edificios. recreará novas aventuras dos principais personaxes da anterior produción de Dygra. e está producida por Grándola Nova e dirixida a unha 192 A relación entre Kerlow e Dygra comezou con O soño dunha noite de San Xoan.2. Trátase da continuación da primeira longametraxe da produtora. Colaborou coa empresa de animación Algarabía e con Lúa Films no deseño visual da película e dos personaxes de Pica Pica Circus. dende a creación de mascotas de grande éxito en campañas. os creadores ficharon como director a Isaac Kerlow. O Bosque Animado que. A produtora compostelá K-Media. reside no campo da ilustración. Limaia é unha produtora audiovisual situada en Sandiás (Ourense). que leva o mesmo título. da man de Francisco Bueno Capeáns e Gema Rey Fuciños e funciona como provedora de servizos e materiais gráficos de animación para diferentes empresas. Pero a animación é a súa grande ambición. as moscas Ho-Ho e Hu-Hu ou a señora D 'Abondo. como a toupa Furi. para as principais axencias de publicidade e moitos clientes directos. O seu principal valor. Ademais. 2D para Internet e. Na actualidade está inmerso na produción da longametraxe De Profundis. sobre todo. e que está a desenvolver a longametraxe en 3D Turionitas e unha serie para televisión. A intención do estudio é que este non sexa máis que un primeiro paso para ir levando á animación distintas obras do escritor e humorista de Rianxo. un dos pioneiros da animación por ordenador e ex director de produción dixital de The Walt Disney Company 192 . crearon animacións e deseño de personaxes para proxectos de comunicación interna de grandes empresas. os que compartirán protagonismo con novos amigos. Noite de Paz. ademais doutros de repercusión internacional. así como 2D integrado con imaxe real e. a produtora galega intenta entrar pola porta grande no mercado estadounidense. portadas. Como horizonte final está facer unha produción máis ambiciosa sobre as obras de Castelao. televisións e axencias de publicidade. longametraxe que contou co asesoramento do autor de The Art of 3D Computer Animation and Effects. Converter os contos de Castelao en historias animadas é outro dos proxectos que o estudio galego ten para o futuro. en coprodución con Continental. onde levou a dirección creativa. De xeito máis inmediato a produtora ten previsto acometer despois de setembro a animación das Memorias dun ollo de vidro. fundado por Joaquín Peral en 1992. pasando pola animación e o deseño web.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO americana Dreamworks para deseñar os personaxes da serie de animación Men in Black. na actualidade. dirixida por David Rubín e Juan Carlos Pena e con guión de Beatriz Iso. Traballan en animación 2D tradicional. para levar á gran pantalla. 5. etc. Producciones Khartum nace en 1996 como herdeiro do Estudio Cartón. escrita por Beatriz Iso Soto e Amaia Ruiz sobre o Nadal que se atopa en fase de desenvolvemento e cuxa estrea está prevista para o ano 2007. storie boards. o desenvolvemento de contidos e a realización gráfica do proxecto Playcenter. Coñecemiento e Multimedia. no seu papel de provedores de creación de contidos. é un estudo de produción audiovisual que naceu no ano 2000 baixo a responsabilidade de Fran Lorenzo. tralo acordo acadado coa Editorial Galaxia. Se ben as súas producións son a pequena escala. ao deseño gráfico e a publicidade. ilustracións para revistas.3 Principais proxectos da animación galega El Espíritu del Bosque é a proposta de Dygra Films para o ano 2006. é unha comedia familiar para todos os públicos. A actividade principal do estudio foi sempre o deseño gráfico e fixo nestes anos multitude de folletos. que abrangue proxectos que van dende o cinema e a televisión. presentada no Cartoon Forum 2005.

unha serie de televisión de 52 capítulos de 12 minutos cada un sobre un neno moi imaxinativo. Cada un dos capítulos da serie correspóndese cunha peripecia de Ventura dentro da illa. Dentro da nova división de animación de Continental. Filmax Animation aliouse de novo coa francesa Animakids 193 . Neste sentido. o filme que dirixirá José Pozo e que Filmax coproduce de xeito maioritario coa italiana Lumiq. Vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos. Virginia Curiá e Tomás Conde. Pinocho 3000. longametraxe que narra a historia dun pintor namorado do mar que vive xunto á súa amada. unha violonchelista. é unha cómica e un tanto irreverente revisión do clásico de Cervantes. sobre 39 cidades-capitais e outras de maior importancia en todo o mundo que son visitadas e mostradas por unha nena.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA audiencia infantil. Filmax Animation está a traballar na serie P3K Pinocchio 3000. Para este proxecto. onde cada frame é un 193 Coa que xa traballara en P3K. As aventuras de Xoán sen medo foron escritas en 1932 por un famoso poeta portugués que. estruturada en 39 episodios de 7 minutos cada un. que coproducirá xunto á empresa New Gravity Laws e. Donkey Xote. Ainda que de novo haberá unha porcentaxe de técnicas de ordenador. Feita íntegramente en 3D nos estudos de Bren coas máis modernas fórmulas de animación e cun equipo técnico e artístico do mais alto nivel. de intervención social e política e de insubordinación e contestación contra a ditadura. os directores queren conseguir unha película dirixida fundamentalmente a nenos entre seis e oito anos pero. Ao igual que na longametraxe. a produtora española conta co apoio dos estudios Bren Entertainment. intentou pasar mensaxes subliminares. máis a narrativa visual dálle continuidade á historia. o deus dos soños. combina animación 3D e cancións orixinais de diversos estilos. inspirada no clásico de literatura infantil de Carlo Collodi. Tras a súa estrea na pantalla grande. como acontece coas últimas producións animadas en todo o mundo. a primeira longametraxe de animación con plastilina que se producirá en Galicia. as monturas de Sancho e Don Quijote. En cada un deles atoparase con diferentes compañeiros de viaxe que lle axudarán a avanzar na súa misión. Saltinhos é unha serie de animación de deseño para un público infantil. que conta coas aportacións que fan á historia Rucio e Rocinante. preparan Pica Pica Circus. nunha romántica casa situada no medio do océano. para un público máis adulto. A serie está dirixida por Maximino Díaz Gervano e mantén as innovadoras liñas estéticas presentadas na longametraxe. Con Nocturna Filmax Animation volve a apostar por un produto da mais alta calidade feito de xeito tradicional. O debuxante galego Miguelanxo Prado está a colaborar no proxecto visual. por outra. a través destas inocentes historias infantís. A estes proxectos iniciais se uniron dous novos: De Profundis. Trátase dun poema visual sen diálogos. buscando que se note este deseño porque achegará un estilo que será novo para a animación en plastilina. hai unha carteleira inicial de tres proxectos: por unha banda As aventuras de Boomerang. apoiados pola produtora Lúa Films. é a mais ambiciosa produción neste eido levada a cabo en España. 205 . coidando ó máximo o mais mínimo detalle dos deseños e a animación. A cada capítulo correspóndelle unha canción que podería pasar por un vídeo musical. as coproducións con Zeppelín Filmes da longametraxe As aventuras de Xoan sen medo e a serie de televisión Saltinhos. Picasso Pictures e Animakids Productions. Para facer este proxecto. cun dos presupostos mais elevados do cine español (tanto de animación coma de imaxe real) que chega aos doce millóns de euros. os 26 capítulos desta serie. narran as aventuras dun pequeno robot que soña con converterse nun neno de carne e óso. a meirande parte deste proxecto farase de xeito artesanal. que non resulten completamente indiferentes para os adultos. cun orzamento de 5 millóns de euros.

unha nena e o seu gato. está a traballar no proxecto Temple de curtametraxe de animación en 3D con animación 2D combinada. Estas técnicas crean ámbitos (inmersivos ou non) que fan a interacción entre o home e a simulación o máis natural posible. 195 196 Kmedia ten previsto empezar coa producción ao longo de 2006. dirixida a nenos entre 4 e 8 anos. Joâo sete sete é unha longametraxe de animación. É a relación entre o usuario e os obxectos virtuais o que consegue este efecto de existencia concreta. Partindo dunha estructura de conto tradicional. con moito humor. interacciona co mundo virtual con dispositivos que van dende ratos 3D a cascos ou dispositivos hápticos. unha longametraxe de animación 3D por ordenador que aborda unha trepidante historia de aventuras no espazo. A realidade virtual refírese ao uso de tecnoloxía informática para crear a sensación dun mundo tridimensional interactivo. Trátase de un proxecto cun marcado carácter internacional. Aínda que se traballará en cinema. A longametraxe de animación 3D. como é Barry JC Purves. Coñecemento e Multimedia en coprodución coa española Black Maria Studios e a portuguesa Lampadacesa Cinea de Animaçao. o inicia nos segredos da natureza. a previr os accidentes domésticos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cadro ao óleo de Miguelanxo Prado. maquetas e decorados fabricaranse nos talleres que IB Cinema construíu. que vive xunto ao misterioso bosque de Azemeis coa súa nai. os seus produtores aseguráronse a colaboración no proxecto dun dos referentes actuais da animación stop motion. visualización científica de grandes volumes de datos. 194 Aproveitando as tecnoloxías de tratamento dixital das imaxes. encóntrase nun estado avanzado de preprodución no que xa se completaron as fases de deseño e desenvolvemento visual de personaxes. onde os protagonistas. Virginia Curiá e Tomás Conde son autores da idea e directores. recrea a historia de Joâou. E por que? é unha serie de animación en plastilina composta por 52 episodios de 30 segundos cada un. que bordando paxaros encantados. pola súa vez. New Gravity Laws. desenvolve unha historia máxica. pero con estética retro e dirixida a un target de adolescentes e adultos.2. Algunhas simulacións funcionan mellor usando técnicas de realidade virtual onde os mundos creados só existen na memoria dun computador. guionista de O lapis do carpintero. O espectador. un neno. Será rodada en cinematografía intervalométrica (stop motion). 5. usando maquetas e bonecos construídos nunha mestura de látex e será o primeiro filme de cinema que se ilumine cun sistema dixital. de Juan Pablo Etcheverry. e que levarán o nome de Harryhausen Workshop 195 . onde os obxectos posúen a sensación de presenza espacial. de produción maioritariamente portuguesa. a posprodución será dixital. pero que conta coa participación de Ibisa TV e Televisión de Galicia. que controla as sensacións do usuario a través de imaxes tridimensionais ou son. acompañado dunha orixinal música sinfónica composta por Nani García194. ambientada no futuro. ambos os dous desenvolvementos propios da empresa e protexidos por patentes. Trátase dunha peza de ciencia ficción. amosa unha deliciosa homaxe ao mar.4 Novos formatos para contidos 3D A realidade virtual é unha das tecnoloxías con maior potencial en case calquera área de aplicación que un poida imaxinar: medicina. tratarán de ensinar. de amor e fascinación. Turionitas (perdidos na terra) é un proxecto de longametraxe da productora compostelana K-Media. Xosé Morais. O proxecto despertou o interés de coprodutores e distribuidores no Cartoon Movie 2005 196 . props e escenarios así coma parte do modelado 3D e do storyboard. Pola súa parte. arquitectura. etc A simulación é un proceso que nos permite estudar un sistema físico substituíndoo por outro máis doadamente observable ou medible. na que se combinan humor e acción. tanto a nivel narrativo coma visual. Ignacio Benedetti Cinema financiará o próximo ano a película Linko killer machine. Ademais. Dirixida a un público infantil e desenvolvida en 2D e 3D. razón social da marca Alia 3D. . escribirá e realizará para Filmanova Dick Sand: un capitán de quince años. Todos os bonecos.

esta carece desa característica e. principalmente da vista mediante.) o usuario pode internarse e interactuar con mundos que combinan realidade e/ou animación dixital. utilízanse dous canóns de proxección independentes. cunha visión plana dos obxectos. Cando se ve unha TV ou a pantalla dunha película. cinema. unha das características que non poden faltar en toda aplicación seria de realidade virtual é a inmersividade. isto leva consigo un cambio radical respecto dos anteriores sistemas de representación. pero engadindo tanto efectos dixitais como reais. O obxectivo deste tipo de tecnoloxía é intentar que a persoa teña a impresión de estar no interior do modelo. A palabra estereoscopía provén do grego stereos ‘sólido’ e skopia ‘ visión’. por excelente que sexa a súa calidade. nos cales o equipo técnico era o medio para xerar unha imaxe. Internet) son a base da comunicación humana. como se estivesen presentes. a proxección de imaxes. como sucede nun videoxogo ou nun catálogo dos usados en Internet que permiten mover ou rotar un obxecto na pantalla. definen o termo realidade virtual pasiva como aquela na que o usuario pode sentir o ámbito virtual ao seu redor pero non o controla. un ámbito inmersivo de realidade virtual é un sistema composto de hardware específico que consegue a estimulación dos sentidos. é habitual ver definidas con ese cualificativo certas aplicacións que non pasan da simple visualización en tempo real dun escenario tridimensional na pantalla do ordenador. 198 207 . a visión binocular. con tres dimensións: alto. para facer que o usuario sente dentro dun modelo dixital. LCS. Agora ben. etc. Técnicamente. que lle permite ollar a realidade tal como é. Así. como consecuencia. interpreta as dúas vistas lixeiramente diferentes e fúndeas. Conceptualmente. evidencia unha falta de realidade. a sensación do usuario de estar dentro do mundo artificial xerado pola computadora. evolucionaron ata alcanzar unha calidade visual similar ao ollo humano. Na proxección. co que non hai interacción. O sistema monitoriza ademais a posición e orientación de partes do seu corpo do espectador. creando o que deu en chamarse sensación de presenza real. dende os seus comezos en branco e negro. progresando a sistemas en cor e posteriormente a formatos panorámicos e de alta definición.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA co que se pode concluír que polo menos debe existir capacidade de interacción para que un sistema poida ser considerado de realidade virtual 197 . é a capacidade que ten o home de poder ver obxectos sólidos ou tridimensionais. É posible hoxe en día desenvolver xogos en estereoscopia que permitan chegar a un seguinte nivel no que o usuario se implique e se introduza no escenario onde se desenvolve a acción. o que lle proporciona ao espectador unha sensación de realidade que non alcanzan sistemas comúns. o termo realidade virtual é usado en moitos sentidos. Xa só falta un terceiro grao para lograr a perfección. A característica principal da visión binocular é a facultade para percibir a priori distancias e volume de obxectos. destinada a ser vista a través da pantalla ou do papel. TV. xunto a un software de simulación en tempo real que xere as imaxes que verá. Grazas a distintos dispositivos (lentes polarizadas. vermello e azul. grazas á realidade virtual é posible visualizar produtos de forma impresionante. cinema. ancho e profundo. Hoxe en día. estereoscópica ou visión en 3D. de maneira que aquilo que o usuario ve se corresponde en todo momento coa dirección na que mira. Se se quere falar con propiedade. non sempre cun contido que reflicta a auténtica potencialidade desta técnica. Son varias as aplicacións da estereoscopía: publicidade interactiva. A estereoscopia é a visualización de contidos en 3 dimensións 198 . en especial a orientación da cabeza. 197 Algunhas fontes. non obstante. como faría nunha situación real. arquitectura. videoxogos. etc. En publicidade interactiva. sendo un mero espectador. de forma que cada ollo do espectador unicamente ve unha das vistas (un canón para cada ollo). Os sistemas 3D reais utilizan na súa filmación cámaras especiais que simulan a visión humana. de tal maneira que o cerebro. os medios de comunicación audiovisuais (vídeo. captando dúas vistas lixeiramente separadas no espazo.

pero non é imprescindible. Jako. 200 A imaxe que se presenta é xerada en tempo real para mostrar a vista correspondente á dirección na que se orienta a devandita pantalla. así como tamén é posible unha aplicación estereoscópica sen que se fale de realidade virtual. Na comunidade galega téñense creado algunhas das produción nestes novos formatos de xeración de contidos en 3D. o edificio e a cidade. a feira mundial máis importante das dedicadas ao mundo dos gráficos por ordenador. ata a visión global do territorio. serve non só de guía para o estudo do estado actual. pasando pola ponte. foi o marco elixido pola empresa galega Enxebre Entertainment para a exhibición das súas últimas producións audiovisuais en 3D estereoscópico. xunto co Grupo de Sistemas Autónomos da Universidade da Coruña. de forma permanente. que combina imaxe real e imaxe sintética e que está destinada ao sector do entretemento. Dende o detalle construtivo. Outra das liñas de investigación nas que traballa a compañía. que varía segundo se xira a pantalla en calquera dirección. Do mesmo xeito. VideaLAB desenvolveu o modelado 199 Aínda hoxe. baséase na captura dos movementos que o usuario realiza coa pantalla. Sony. Dende 1993. permitindo cubrir por completo os 360º do ámbito que rodea o usuario . O Sistema Avanzado de Navegación sobre Terreos Interactivo (SANTI) é un proxecto de simulación do terreo en 3D en tempo real que mostra Galicia dende o aire a partir de tres requisitos básicos: interactividade. Pode formar parte dun sistema de realidade virtual. ladrón de mascotas. etc.unha aventura espacial na que un patrulleiro tenta revelar o misterio que ten aterrorizada a toda a galaxia: a desaparición das mascotas. é o desenvolvemento dun sistema de edición non lineal.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A estereoscopía é pois unha visión en estéreo. Con iso. vai ser proxectada no parque temático da Warner Bros en Madrid. o funcionamento de Capitais Virtuais 2000. tal como o mostra o feito de que estea presente en exposicións. Trátase dunha maquinaria que non está comercializada no ámbito mundial e que lles permitiría tanto mellorar os procesos produtivos como introducir novos servizos. eses avances xa se están a aplicar á realización da obra de animación Jako. Ascension Tech. o Grupo de Visualización en Enxeñería e Urbanismo da Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Camiños. a través do Grupo de Investigación de Visualización Avanzada (VideaLAB). Neste momento. leva a cabo traballos de I+D nas técnicas de visualización por computador aplicadas a todos os campos da construción. Virtual Research. O Siggraph 2004. a produtora galega convírtese na primeira factoría española que consigue tal feito. A través dun convenio coa produtora Dygra Films. posto que a montaxe e edición da imaxe 3D é tamén diferente dos sistemas convencionais.. 200 . O uso de imaxes panorámicas esféricas mostrouse como unha ferramenta idónea para a descrición técnica dun espazo arquitectónico. O VideaLAB traballou con varios sistemas de representación gráfica e con algúns trackers para captura de movemento. Elumens. un capítulo dunha serie piloto en formato de alta definición. da Universidade da Coruña. como nun monitor estéreo. consistente na reconstrución virtual dos ámbitos urbanos máis significativos de cada unha das nove capitais europeas da cultura 2000. o Reality Center de Suíza ou o Reality Center de Reading (UK). desenvolvida por VideaLAB. tempo real e alta resolución 199 . Os proxectos foron adaptados para traballar con hardware de casas tan coñecidas como InterSense. Canles e Portos. Ademáis. senón tamén para a recreación do espazo en épocas pasadas. como no Reality Center de Toquio. A aplicación Catedral Virtual de Tui. o simulador de terreo civil que abrangue maior extensión resulta de grande importancia e goza de recoñecemento científico. A produtora está a desenvolver o equipamento necesario para rodar producións audiovisuais en tres dimensións.

Un filme que foi proxectado no posto de Turgalicia na feira FITUR 2005. ambas as dúas da Coruña e xurdidas da iniciativa de antigos membros do grupo cinematográfico Imaxe.. O El pez que habla (2004) combina imaxe real submarina en 3D e imaxe sintética e foi rodada no Aquarium Finisterrae da Coruña 202 . Madarnás. que consiste nun espazo real que está baleiro.) onde. Grazas a un convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e a Universidade da Coruña. Tratábase de pequenas cooperativas de creadores e afeccionados ao cinema e algúns deles levaban xa preto de dez anos filmando en súper 8. 202 203 209 . que terá continuidade en Noticiero espacial e en Jako y el ladrón de mascotas (2004). vendo unha serie de contidos multimedia deseñados especificamente para este proxecto (espazos virtuais. investigando nos seus límites expresivos. transitable. Tamén é posible atopar influencias cinematográficas en Carlos Amil.) e mesmo poder ver a outros usuarios que se moven e gozan do mesmo espazo de forma independente. con intención de relato e moi influídos pola vangarda do cinema e eran fitas do mesmo corte das que se estaban a producir no resto do Estado. mediante unha mochila cun PC portátil e lentes de realidade virtual. o usuario percórreo fisicamente e percíbeo como unha realidade circundante en tres dimensións.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA tridimensional do Pazo dos señores D'Abondo. a súa única posibilidade de profesionalización.. Consecuencia destas investigacións foi a produción de dúas fitas tituladas Veneno puro (1984). segundo Manuel González Álvarez. da película O bosque animado. como en Mujer atrapada.. esta última realizada con motivo do Ano Santo 2004 e que combina imaxe real en 3D e imaxe sintética e que conta con efectos como vento. 203 O soporte electromagnético sería. obxectos. sons. nos que se explotan as posibilidades técnicas e visuais dos novos equipos. o vídeo. fume e aroma de incenso. Naqueles anos.. mediante a aplicación de técnicas de iluminación por radiancia para a creación audiovisual en animación 3D. diapositivas. pioneiro dende 1974 na realización de curtametraxes cinematográficas en 35 mm. sen códigos preconcibidos. Na curta Cuento de Navidad (2001). Algúns autores como Antonio Simón utilizan o soporte videográfico como unha posta en escena claramente cinematográfica. Arximiro García. Ambos os dous traballos foron realizados partindo duns recursos cinematográficos. Todos eles contribuíron á configuración dunha das características diferenciadoras do vídeo galego e é que as súas primeiras fitas non estaban producidas por artistas. Manuel G. de Xavier Villaverde (Vídeo Trama) e Denantes (1984). 5. Outras producións son Amor amores (2004) ou Ritos e lendas da catedral (2004). Enxebre Entertanment produce vídeo estereoscópico e conta con varias realizacións de animación. moi próximos ao discurso da publicidade. un sistema de realidade virtual inmersivo. de Manolo Abad (Espello Vídeo Cine). alternábase a produción industrial con pequenos experimentos persoais. arte. un oficial da patrulla espacial intergaláctica encargada de velar pola seguridade do cosmos e é. Eloy Lozano. Xavier Iglesias. a ovella negra da formación. VideaLAB creou tamén o Museo Baleiro201. é un descoñecido malia a súa experiencia cinematográfica.3 O VÍDEO EN GALICIA Os inicios da vídeocreación en Galicia organizáronse arredor de produtoras industriais. conseguiu resultados creativos. tales como Espello Vídeo Cine (1982) ou Vídeo Trama (1983). xa que daquela ninguén vivía en Galicia da produción de imaxes. ademais. Por outro lado. 16 e 35 mm. inicia a saga de Jako. integrou na produción Cuatro escultores materiais e técnicas de diferentes soportes (cinema. senón por cineastas autodidactas que dispoñían de tecnoloxía profesional nas 201 A orixe do proxecto de Museo Vacío atópase na busca de creación de contidos para a futura Cidade da Cultura. sen fíos. cunha posprodución elaborada e rigorosa. O novo soporte. que se está a construír en Santiago de Compostela. fotografía. Antón Caeiro e outros. interactivo e multiusuario. se ben.

En Bremen Onde (1986) de Briset/Soneira e 24x25 (1984) de Antón Caeiro os fragmentos de cinema afeccionado relaciónanse directamente co obxecto central da obra. o carácter didáctico ten prioridade nestas producións. Ai amante (1988). Pedro Losada ou Xose Abad. a xulgar pola cantidade de videoclips realizados: Siniestro Total (1983). universal. Antón Reixa. Cunha duración total de hora e media en diferentes minutados e ideada como apoio audiovisual da exposición. mentres que outros autores se interesan máis pola investigación sobre estruturas formais. Salvamento e socorrismo (1984). O discurso hiperfragmentado da televisión aparecía en 365 (1992). Antón Segade. publicidade e televisión). realizado entre 1973 e 1975 en formato cinematográfico e que Velo inseriu neste conxunto para enriquecer o resultado global. de Manuel Abad. . Soneira/Briset. procede de ámbitos tan heteroxéneos como o deseño. Tamén en canto aos contidos e ás formas narrativas utilizadas se evidencia esta pegada. concisos na narrativa e ricos na linguaxe. máis preocupados por certo tipo de comunicación directa. A través de fontes documentais de variadas procedencias. no que a través dun ritmo endemoñado e unha eficaz utilización dos efectos se lles pasa revista aos procesos de transformación e cambio que se produciron no país naquela década. Sexo Macumba (1985). pola contra. o que se buscaba era a adecuación do ritmo visual de imaxes e sons sen referentes concretos e. o autor. que atrapa comodamente o dramatismo daquel tempo. No resto das obras é posible atopar outros temas como a relación da música coa experimentación formal e a presenza dos propios medios de comunicación (cinema. de Xavier Villaverde e Antón Reixa. noutros casos. xerados nas orixes da produción videográfica en Galicia. especialmente. Nos seus traballos parece haber unha menor preocupación pola historia e unha maior énfase na envoltura formal. Pgbellas. Alberto Expósito. de Antón Reixa. con formato de videoclip. A liña formal do conxunto rompe en Homenaje a León Felipe. O segundo grupo de autores. as artes plásticas ou o ensino. Alicia en Galicia caníbal (1984) e Galicia sitio distinto (1988). o terror e King Kong en Veneno Puro (1984). sen referentes culturais nacionalistas. ou na videoinstalación LA (1987) de Pgbellas. entre outros. que prescinde de particulares localismos 204 . dá información e invita á reflexión sen dependencia dos restantes. sobre todo. Unha das constantes no conxunto das primeiras videocreaciones galegas é a importancia do espazo sonoro e. é posible observar como nalgúns deles se dá un compromiso evidente coa realidade galega. Xosé Búa. Xosé Abad móstrase fascinado pola fotografía en Gris Púrpura (1991). Manuel Abad. da música. Durme Rainer estás morto (1986) de Antón Segade é unha particular homenaxe a Fasbinder. Cada un dos seus vídeos ten autonomía propia. Xavier Villaverde homenaxeou dunha forma peculiar o thriller policial en Viuda de Gómez e hijos (1984).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO súas propias empresas e para os que o vídeo non era soamente un novo oficio. mentres que noutras. Son Ignacio Pardo. senón tamén un territorio de exploración e investigación persoal. Mateo Meléndrez. Nela propón un percorrido irónico e divertido por algunhas das constantes esquizofrénicas do país galego e conta coa música dos Resentidos e a especial capacidade de comunicación persoal de Reixa. elabora un ensaio sobre o suicidio na sociedade galega. Por outro lado. tras a que funda a súa produtora Vídeo Esquimal. El final del romance (1991) e os vídeos de Antón Reixa. é a primeira videocreación deste autor. posuídos da verdade cara ao espectador. en 1982 o Ministerio de Cultura encargoulle ao cineasta galego Carlos Velo unha serie de dezaséis vídeos para a exposición Os españois republicanos no exilio. Xesús Vecino. aínda que admitindo un 204 Denantes (1984) é un dos primeiros vídeos que toma Galicia como marco referencial para abordar un tema universal: Galicia era a comunidade que rexistra un maior número de suicidios da península. celebrada en Madrid en 1983. Queda patente a influencia do cine na formación dos autores de vídeos galegos. son dúas viaxes pola Galicia actual. están. Os guións. Nalgunhas fitas utilizouse unha canción/texto como referente claro que lle proporcionaba unidade narrativa ao producto. En canto ao contido e á temática destes vídeos. algo máis tardío. estaban ao servizo dunha sutil narración asociativa.

a meta final. Trátase dunha intervención videográfica e musical sobre o Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela. cidade virtual na que se atopa a Gran Plaza Asimov. Mikel Erentxun. Producciones Federico de la Peña está especializada na produción de documentais de natureza. coa mestura de técnicas e recursos visuais. La Guardia. Un arquitecto). Homenaje a Luís Buñuel. como un faro ou final dos camiños da historia. Triade crea unha praza para cada unha das cancións que interpreta o grupo Aviador DRO na súa xira 2001. Gran Plaza Asimov (2001). administracións públicas. Tres pintores. recrea o mundo do grupo tecno Aviador DRO. Rosendo. 211 . publicitaria ou mesmo cinematográfica. Vida cotidiana. integrados nun bloque sobre a vida do exilio arredor de 3 criterios temáticos vinculados entre si: a historia e a política (El éxodo y el llanto. ademais de dispoñer dun completo arquivo de imaxes en sistema Betacam SP sobre fauna e flora de Galicia. Manuel Iglesias. as películas serie B norteamericanas dos cincuenta e os filmes xaponeses de mostros. Pintura y poesía. centros científicos de investigación e centros de ensino. Na videocreación para a escenografía Mecanisburgo (2000). Antón Reixa. Os Resentidos. Adios a la república). Os peregrinos é unha destas creacións 205 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA visionado cronolóxico. El latido de la braña (1996). escrita e dirixida por Reixa. Los Enemigos. México 1939. En total. en xaneiro de 2002. producida por Portozás Visión (actualmente Filmanova) para Canal + España. máis dunha hora e media de imaxes que. Ricardo Boo e Manuel Palacios asinan os demais traballos. ¿Estarán vivos? ¿Serán de pedra? (2000) é unha vídeo creación. Vida política. presentando un índice de especialización medio ou baixo. Baixo o título xeral de Seis olladas de Compostela outros tantos realizadores tentaron recrear a esencia da capital compostelá. destinados ás televisións locais e autonómicas. na que se mostra a vida oculta nas brañas galegas 206 . Cabaret Pop. Nación Reixa. chega ao cumio do Monte do Gozo e divisa Santiago. E que recibiu o Pemio Divulgación da Casa das Ciencias da Coruña. O peregrino. Algunhas das súas principais producións son: Gonipterus. buscan a expresión dun mundo compacto e coherente co discurso anarco-científico do grupo. Dos músicos) e os personaxes (Lázaro Cárdenas. Vida cultural. O realizador ourensán Xavier Bermúdez tenta axudar a descubrir Compostela. Plan de recuperación de ríos de Galicia (1997). Duncan Dhu. asociacións municipais. Para a escenografía de Genoma Tour '99 (1999-2000) Triade Comunicación de Empresas crea un conxunto de doce pezas que supoñen máis de 75 minutos de imaxes inspiradas na estética do cartelismo soviético de principios do século XX. encarnado polo actor Francis Lorenzo. Siniestro Total. empregando imaxes 3 D para ilustrar as xentes e os lugares de Mecanisburgo. entre os que destacan os realizados para Joaquín Sabina. Danza Invisible. Hombres G. Antón Reixa produciu xa en tempos máis recentes numerosos videoclips. a cultura (Poetas sin retorno. enemigo del eucalipto (1996). Varias son as empresas dedicadas á produción videográfica en Galicia. documental no 205 206 Outros realizadores como Isabel Coixet. levada a cabo por Formato Producciones e estreadea no Teatro Madrid. como a cidade construída. documental que mostra por vez primeira a praga do gurgullo do eucalipto. Durante o ano 2000 a cidade de Santiago de Compostela ostentou a condición de Capital Cultural de Europa. Luz e Esclarecidos. un vídeo musical realizado por Triade. Homenaje a León Felipe. Entre algunhas das producións audiovisuais que se realizaron ese con motivo están seis traballos de videocreación impulsados por Canal +. Los niños de Morelia. En nombre de la infanta Carlota (2002) vén ser unha realiación audiovisual do musical do mesmo título. Divinas palabras. malia que a maior parte delas combinan este tipo de produtos coa produción televisiva.

Compostela. talk show e televisión interactiva.3. Sony aceptou a derrota e comezou a desenvolver as súas propias videocaseteiras baseadas en VHS. Cantos. Jean François Millet. la ciudad del oro. ou Los molinos tradicionales de Pontevedra. videoinstalacións. piedra.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia As videocaseteiras fixeron a súa aparición a mediados dos setenta. La herencia de Germinal (1998). un proxecto consistente en cápsulas de docuficción sobre a historia do século XX. como Duncan Dhu. Sabina. combina diferentes disciplinas para intervir en espazos. Sony creara o sistema Betamax e JVC. celebrado o mes de xuño en Barcelona pola revista SCOPE. Pontevedra. que se detén tanto nos que aínda están en uso coma nos que pasaron a unha situación de abandono ou de ruína. Ibisa TV produciu A sal da terra (1998). videoclips. que continúa coa produción de clips de artistas españois. sobre Compostela-Porto-Salamanca. La Coruña: luz. Golosinas (2000). Luz Casal. Ophiusa tamén conta cunha ampla experiencia na produción videográfica. El relevo histórico (1998). O seu videoclip Twin Power obtivo o Premio do Público no Festival de Videoclips Nacionais. coplas e romances de cego. o vencedor foi JVC e. exposicións ou mostras de arte. María Pita: 1589. A produtora proxecta en actuacións con música vídeos propios baseados en loops de imaxes postproducidas. moitas veces esquecido. Ringo Rango é unha produtora de Antón Reixa. Memoria de rosas: A ruta de Rosalía de Castro. Durante a década dos oitenta houbo unha feroz batalla entre ambas as dúas compañías para impoñer a súa norma. Lugo. A videocreación 1848-2002 (2003) foi realizada por encarga do Museo do Mar de Galicia para a exposición Olladas oceánicas 2003/4 e consta dunha peza que describe a transformación do cadro do artista francés. 1989 e un longo etcétera de vídeos de tipo cultural e biográfico. sobre o movemento sindical o papel. como A cultura dos castros (1994). sobre a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos 70. . ademais de Cambalache. Saúde laboral no sector da pizarra ou Saúde laboral no sector do metal en Galicia para a formación en prevención de riscos. Noutras ocasións. non compatibles entre eles. Las Espigadoras nun retrato de mariscadoras nunha ría contaminada polas empresas do petróleo. para 1985. o VHS xa se impuxera como estándar. Bailando (1999) é unha encarga da empresa discográfica Chewaca e o seu grupo Astrud. Igualmente. A mensaxe das estrelas (1995) ou Expresionismo (1998). e composto de cinco cápsulas dun minuto. para cuxa produción e desenvolvemento aplicou tecnoloxía da televisión dixital e multimedia. etc. Baixo o nome de DSK. ¿Volverás? (2002) é un videoclip de animación realizado para Elefant Récords. Ourense. boa vila.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que se recolle un estudo sobre o acondicionamento dos ríos de Galicia. creado para a televisión do metro de Barcelona. fundamentalmente de carácter educativo ou corporativo. capital de Occidente. as capitais europeas da Cultura (do 2000 ao 2002). cando dúas compañías empezaron a perfeccionar os seus propios formatos. mar y crista. Iris Produccións está especializada na realización de diferentes producións en soporte videográfico. 5. o VHS (Vídeo Home System). eventos. Juan Lesta e Belén Montero actúaan como realizadores-directores de proxectos audiovisuais relacionados coa música ou a arte: vídeo en tempo real para concertos en directo. videocreación. con A vida nas augas doces a través do microscopio. 24 h na canteira. Despois de varios anos de loita. Manuel María da Terra Chá. Los Secretos ou Rosendo. que xoga a clase obreira na conformación e desenvolvemento da sociedade europea nos séculos XIX e XX. ciudad bimilenaria. Siniestro Total. ou El derecho a la formación permanente (1996). premio AGAPI 1999 ao mellor vídeo industrial ou corporativo.

213 . En cambio. o número de títulos editados para a venda directa diminuíu e os ingresos pasaron dos 160 millóns de euros en 2002 aos 102. Así. O formato VHS segue contando cunha presenza maioritaria. o gasto en alugar DVD pasou de 927 millóns de euros en 2002 a 1. O principal protagonista é o DVD. o sector de vídeo. Tamén en España. Así. O gasto en vídeo dos consumidores europeos ascendeu a 12. A evolución desta cifra é paralela á do número de fitas vendidas aos consumidores. no referido ás compras de DVD. Non obstante. segundo se reflicte no Anuario de las Artes Escénicas.015 millóns de euros en gasto de fitas magnéticas. A historia repítese e. ata os 383. Pero con Internet e outras posibles iniciativas empresariais. por primeira vez.7 millóns do ano 2002 aos 281 millóns de euros no 2003. ao pasar dos 11.537 millóns en 2003. que está impulsando aos consumidores europeos ao gasto neste novo soporte. As cifras indican tamén o forte poder adquisitivo daqueles que xa teñen reprodutor de DVD e que están a acumular películas nestes anos iniciais. mentres que as de DVD se cifraron en 8.2 millóns de euros (por debaixo dos 74.087 millóns. un 13.8 millóns. Estes datos indican que cada vez son máis as casa nas que cohabitan o reprodutor de VHS e o do DVD.6 de 2002) e se realizaron 41 millóns de transaccións.0 en 2003.665 millóns de euros en 2003. que caeu dos 13. Dende que comezou a desenvolverse a tecnoloxía do vídeo. O número final de DVD vendidos aos consumidores case se duplicou. as cifras do novo formato foron superiores aos de VHS.6 millóns de euros (fronte aos 43. tratando de ocupar o espazo industrial e económico que conseguiu a industria videográfica nestes anos: unhas quedaron no camiño e non lograron os seus obxectivos e outras aliáronse con ela para saír mutuamente favorecidas. o que supón practicamente triplicar as cifras de VHS. pola substitución do formato VHS no soporte dixital DVD. os que se enfrontan son o estándar Blu-Ray. Musicales y Audiovisuais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O panorama actual deste mercado ofrece unha contenda similar. a industria videográfica está a sufrir un proceso de renovación da tecnoloxía da imaxe. descenden os principais indicadores. o gasto en alugamentos de VHS descendeu un 39. experimentou unha evolución favorable: creceu un 19. no que a compras se refire. o sector videográfico mostra sinais dun cambio estrutural. En 2003. Sumando estes datos. aínda que en regresión a favor do DVD.6%. da SGAE 2004. apoiado por NEC e Toshi.6 millóns de unidades en 2003. as cifras mostran unha evolución claramente positiva: o valor das vendas aumentou de 160. nesta ocasión. JVC e Philips e o formato HD-DVD.026 millóns de euros. O actual mercado videográfico está en plena reconversión.8% máis. o futuro preséntase ameazante e os retos aumentan para poñer a proba os profesionais. Respecto do alugamento. porcentaxe que case duplicaba o do ano 2002.2 millóns en 2002 aos 10. vinculada á introdución do DVD. o que supón 53. se en alugamento de VHS se obtivo unha facturación de 52.9 millóns de unidades no 2002 aos 22. O sistema de vídeo dixital posúe a súa propia loita para definir quen quedará co estándar do DVD de alta definición. no que se refire ao alugamento de DVD estas cifras foron maiores: obtívose unha facturación de 99.5 en 2003.4%.5 millóns de euros. Como aconteceu coa música. No que se refire ao mercado de compra de VHS. aínda que este incremento é menor ao que se produciu en 2002 con respecto ao ano anterior.5 millóns de 2002) e 207 2. O reprodutor de DVD vaise impoñendo: o 34% contaba cun no ano 2003. un 65. baseado en láser azul. ata situarse nos 1. apoiado por Sony. Este proceso fixo que a industria videográfica se revitalice e se incremente o gasto en audiovisual dos fogares europeos. debido a esa evolución positiva do DVD como novo soporte.1% máis que en 2002. En alugamentos tamén se percibe a substitución progresiva do formato VHS polo DVD. cuxo gasto chega a cuadriplicar o do VHS 207 . a evolución tamén foi positiva e. novas tecnoloxías viñeron empurrando con forza.

edítase en versión orixinal con subtítulos en 6 idiomas (castelán. Ao longo dos seus 80 minutos. inglés. Vía Láctea Filmes. outro tanto antes de que pasen polas canles dixitais de pago. aínda que foron estreadas puntualmente nas pantallas de cinema e viñeron obtendo repercusión en distintos festivais internacionais. as vendas en DVD poden marcar o éxito ou o fracaso comercial dunha produción. entre medias. francés. Así pois. as letras das cancións. Agás casos puntuais. sobre todo. é dicir. estas ventás tenden a acurtarse.6 millóns de alugamentos (moi por enriba dos 23. a aparición do DVD. tras impoñerse na venda. en que se inspiran para a composición dos seus temas e o porqué do éxito que os levou a converterse en referencia do movemento folk máis alá das nosas fronteiras 209 . as distribuidoras respectan as ventás e ata que as películas de estrea cheguen ás canles dixitais deberá pasar un ano. As dúas fitas permanecían inéditas en vídeo e DVD ata tal data en España. De feito. A maioría das compañías videográficas. editouse en xuño do 2004 en DVD. fotos da rodaxe e 5 cancións de Hai Un Paraíso. gravadas durante a filmación da fita. Así. como se formaron. En total. Warner Music foi a responsable da distribución do DVD desta obra dirixida por Ignacio Vilar. as canles dixitais). alemán e italiano) e os seus creadores puxeron especial interese na calidade do son. o mercado do alugamento ascendeu a 151. información sobre o grupo e sobre a produtora de Un bosque de música. as dúas películas producidas por Pilar Sueiro dentro da vangarda cinematográfica Dogma 95: Érase otra vez e Días de voda. o DVD de Un bosque de música inclúe contidos inéditos. en vídeo e DVD. tempo máis que suficiente para explotar con habilidade a película no mercado de alugamento e mesmo no de venda directa. o que lle axuda ao espectador a coñecer cada membro da formación galega. un 28. titulado Un bosque de música. serviu para revitalizar o mercado. portugués. esencial para gozar ao máximo da música que preside a longametraxe. A longametraxe musical-documental de Vía Láctea sobre o grupo folk Luar na lubre. a televisión e. . Segundo os analistas.5% máis que no 2002. A confusión que se trata de crear no espectador-consumidor pasa por facerlle esquecer que. no que a mensaxe que se lle transmite ao espectador é que os éxitos cinematográficos que nestes momentos están nos cines. nas canles de pago. 208 209 Os tres filmes foron escritos e dirixidos por Juan Pinzás e producidos por Pilar Sueiro. A produtora Atlántico Films asinou un acordo coa distribuidora e produtora de vídeo e cinema Manga Films.8 millóns de euros no 2003. que poderá beneficiarse do apoio publicitario que recibiu o cinema pouco antes. poderán velos en cuestión de semanas pola pequena pantalla. o ciclo rebaixarase igualmente para a súa explotación en salas cinematográficas. favorecendo así ao vídeo. como é probable. a película combina a música de Luar na Lubre con impactantes imaxes de Galicia. Dolby Analóxico e Estéreo. polo que inclúe as opcións Dolby Dixital SR 5. o tráiler promocional. un filme rodado en outono do 2004 e que pecha a triloxía oficial Dogma'95 do cinema español 208 . a primeira de carácter monográfico sobre un grupo español que se filma en Galicia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realizáronse un total de 48. ambas as dúas de Juan Pinzás.1. o que supón a asimilación definitiva desta nova tecnoloxía por parte dos españois. case tanto como a venda de entradas en salas. que afirma que xa aluga o 80% das súas películas en DVD. A estes dous títulos uniráselles El desenlace. o formato de DVD tamén superou ao VHS no ámbito de alugamento. Se. Respecto da película que se estreou nos cines o 19 de maio do 2004. Outro dato relevante é a da empresa Blockbuster. Entre os extras do DVD aos que se poden acceder dende o seu completo menú. está o videoclub onde pode alugar as novidades en cuestión de cinco ou seis meses. as biografías dos seus protagonistas. lonxe de prexudicar a industria cinematográfica. polo que esta última comercializará en España e Andorra. Estase a asistir ultimamente a un bombardeo publicitario por parte destas últimas. como traballan.4 millóns de 2002). destacan o making of (como se fixo). as asociacións de videoclubs e a agrupación de almacenistas (Anemsevi) puxéronse de acordo para promover unha campaña publicitaria do vídeo e do DVD de alugamento que lle transmita ao consumidor final a existencia dunha alternativa para o fogar que reúne unha serie de vantaxes claras respecto da oferta que fan as demais alternativas (o cinema.

pero aínda así os distribuidores afirman que os ingresos poden ser significativos. incluíndo clásicos estranxeiros. Aínda que moitas televisións estadounidenses aproveitan as sinerxías dos grandes estudios aos que están afiliadas. Miss Marple e Poirot. a El señor de los anillos: El retorno del rey. senón tamén a series alleas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Cid. (A&E Home Video). como as obras británicas Monty Python. o público respondeu bastante ben a esta ambiciosa proposta destinada a compracer a toda a familia.. senón tamén os seus éxitos de todos os tempos. e proba diso é que conseguira recadar ao redor de tres millóns de euros unicamente en España e nunhas datas. non é de estrañar que exista unha oferta duns 900 títulos. As viaxeiras da lúa. tanto físicas como por correo ou en Internet 210 . UU. outra das películas saídas da factoría de Filmax Animation. As viaxeiras da lúa. para despois ir convertendo os principais consumidores en coleccionistas de espazos de TV. en vez dun estante cheo de vídeos. De acordo cos fabricantes deste formato.8 millóns de Euros con 39 empregados. Guardianes del espacio. nas que se enfrontou. que foi galardoada co Goya á Mellor Película de Animación en 2004. A pesar do escaso apoio que a fita obtivo nalgúns medios de comunicación especializados no mundo do cinema. as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á distribución videográfica son 3. o Nadal de 2003. algunhas optan por implementar outras estratexias de distribución. Con respecto á distribución de vídeo e DVD. contratando distribuidores independentes en todo o mundo para vender os seus documentais ou mesmo recorrendo a tendas propias. O secreto semella estar en identificar primeiro aqueles programas cunha base de seguidores incorporada. de Ibisa TV. Os estudios de Hollywood foron os principais beneficiarios do boom da TV en DVD. foi emitida pola TVG e a súa canle internacional. onde os produtores e distribuidores de contidos están a lanzar non só as series máis recentes das networks e as canles de cable. grazas a un convenio subscrito coa Consellería de Emigración.000 euros para a súa produción. UU. que creou a súa propia marca dentro de EE. non só para lle dar saída ao seu catálogo de ficción. xa que producen e controlan a maior parte da programación televisiva e teñen as súas propias distribuidoras. P3K: Pinocho 3000. ata hai pouco territorio exclusivo do cine. A televisión desembarca cada vez con máis intensidade no mercado do DVD. foi a primeira do seu xénero que se comercializou en DVD bilingüe en videoclubs e grandes superficies de Galicia211. A isto habería que engadir a proverbial calidade de fidelizar que teñen as series. e un nicho para cada tipo de programa de TV. e facturaron no 2003 11. o recente interese polos DVD sobre TV débese principalmente á comodidade de ter unha tempada completa en catro ou seis discos. comercializouse en DVD destinado exclusivamente ao público infantil. Nun mercado onde os reprodutores de DVD se aproximan ao 50% de penetración. unha serie de docuficción. un montante que ten moito que ver co feito de que a nosa Comunidade conte tamén cunha das grandes videodistribuidoras do ámbito estatal. e foi distribuída nos centros galegos de todo o mundo. distribúese en DVD a través dunha coidada edición. entre outras. Los vengadores. que contou cun orzamento duns 300. 210 Outra opción é a de Arts and Entertainment Television Networks. coa consecuente necesidade de ver os episodios perdidos e de "engancharse" á trama tempada tras tempada. a lenda. Este fenómeno é especialmente masivo en EE. A demanda de documentais e de series clásicas en DVD segue sendo minoritaria. 211 215 . a primeira grande obra de Filmax Animation que obtivo o Goya á Mellor Película de Animación no ano 2003.

constituíron Cameo Media. En efecto. como son a distribuidora de vídeo e DVD Cameo e o consorcio de exportación de cinema español e latinoamericano Latido. unha compañía situada en Cambre (A Coruña) e dedicada exclusivamente á distribución de títulos de cine pornográfico en formato VHS e DVD. Papillón é o indiscutible líder deste sector no segmento de calidade en lingua española. que distribúen o produto da maioría das compañías que operan en España.9% dos medios convencionais. unha nova compañía independente que xestiona contidos videográficos e ten como misión liderar a comercialización e difusión de obras cinematográficas independentes de autores españois. Wanda Visión. no que se refire ao número total de títulos comercializados no mercado español. que fora director da división de vídeo e DVD de Manga Films. con 47. A fortaleza da empresa e o éxito da súa política de comercialización queda patente no cuarto posto que ocupou no ámbito español en 1997. Segundo os últimos estudos. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004—. O seu catálogo actual é incomparable a escala mundial pola extraordinaria variedade dous seus títulos. Continental Producciones e Alta Films. centrándose nas comunidades de Galicia e Asturias. Ademais. xunto a Juan Carlos Tous. 12 10 8 6 4 2 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Títulos comercializados Puesto en el ranking español de títulos comercializados Trátase de Papillón Films. obras de teatro e musicais nas canles videográficas tradicionais e mediante novos medios de difusión. .LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Títulos comercializados por Papillón Films nos últimos anos e posto no ranking de distribudioras de vídeo según o número de títulos comercializados. 5. na actualidade o grupo Continental abriu novas liñas de negocio que lle permitirán participar activamente nas distintas ventás de explotación de obras audiovisuais. aínda que ocupa o oitavo e o último lugar no ranking publicitario por volume de negocio. documentais. Tamén abordará a difusión de contidos a través das novas tecnoloxías.6 millóns de euros. as empresas Tornasol Films. o soporte publicitario cine é o segundo medio que máis crece —un 5% sobre as cifras do 2002. mediante a adquisición de licenzas. o terceiro en 1999 ou o sexto no 2001. Pola súa banda Estévez Seven e Estevez Entertainment son o resulutado da iniciativa dun antigo profesional do mercado videográfico que foi consolidando senllas empresas con sede en Vilagarcía de Arousa. o 0. que abranguen a totalidade dos xéneros.4 A PUBLICIDADE O cinema é un produto cultural no que a publicidade tamén está presente cumprindo un papel fundamentalmente de apoio.

La publicidad en televisión. Forman parte dun bloque publicitario que interrumpen a programación. do medio onde máis se inviste en publicidade. explicita ou implícitamente. televisión privada comeza a operar en 1990 e. Esta mesma función cúmplea no medio televisivo o anuncio. En: A Trabe de Ouro. como escaparate para publicitar determinadas marcas e. imaxes. A súa duración oscila entre 20"e 30". finalmente. de 27 de decembro de 1995) existían máis de trinta televisións na comunidade galega. Publicación Galega de Pensamento Crítico. sobre todo. Ambos os dous medios comparten a aspiración do anunciante de poder colocar a súa mensaxe dentro da propia programación. ficción publicitaria226) e os printers227. sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais. un semellante ao de radio. patrocinios encuberto (bartering223. ou ben se insiren entre os diferentes espacios televisivos Neste caso a marca e o producto aparecen identificados. productos publicitarios. A súa transmisión conxunta de palabras. Ao longo da historia. En canto ás formas publicitarias dispoñibles para o anunciante. político. Tempo de emisión na grella no que se amosan as avantaxes dun produto a través de mensaxes publicitarias. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. sobreimpresións222. 212 A. Ten as mesmas características que o spot pero a súa duración é menor (entre 10” e 20”) 215 216 217 218 Trátase dun spot de longa duración (entre 1´30" e 3’) emitido no bloque publicitario no que se amosan os procesos técnicos. na outra mensaxe incorpórase ao contido do programa. soporte publicitario-propagandístico. Amorós (1999) “La imagen cinematográfica como soporte publicitario. Amorós (2000) “O sistema televisivo no Estado Español: visións políticas das Leis”. Posteriormente entraron en escea as televisións autonómicas. establecen as súas tarifas publicitarias máis caras nos programas de maior audiencia. 123-133. promoción folclórica. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004. A. Pontevedra: Diputación de Pontevedra. Trátase. 213 214 A televisión de Cardedeu (Barcelona) foi a primeira en emitir baixo o amparo administrativo que outorgaba naquel momento a Generalitat de Catalunya e o Tribunal Constitucional. xa que é o propio presentador ou unha terceira persoa quen o di. prodúcese a multiplicación da oferta por satélite e cable. a pouco utilizada publirreportaxe218 e os patrocinios televisivos219 xurden novos formatos como .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Dende os comenzos do cine son moitos os directores que fixeron uso do soporte da Sétima Arte cunha finalidade exclusivamente publicitaria en tódalas súas modalidades 212 : ben sexa como promoción turístico-publicitaria. A colocación do produto ou product placement é unha práctica frecuente en cinema. servizo ou causa tamén durante o desenvolvemento do programa. de Televisión Local por ondas terrestres (BOE nº 309. Nº 44: 33-51. en 1980. 220 Espazos dedicados á promoción dun produto. En Galicia estas experiencias de mesocomunicación datan de principios dos noventa. avantaxas. En: VV.6% do investimento en medios convencionais do 2003. de 22 de diciembre. sons. etc. aínda que a súa duración en emisión é moito menor. product as telepromocións placement . merchandising225. 221 217 . o medio rei. conscientes diso. quizais. xa que representou o 41. É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión comecen por afirmar que é o grande medio de comunicación actual. Para os investigadores de audiencias é. o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. Aproximación histórica al fenómeno desde Galicia”. Cando é o propio medio o que anuncia os seus propios produtos ou programas na grella da súa programación. para ofertar a película como forma publicitaria. en lugar de nos espazos reservados á publicidade 213 . que irrompían abrindo novos espacios para a comunicación audiovisual 214 .AA. En España o monopolio televisivo ráchase coa chegada das televisións locais. As cadeas de televisión. pódese falar tamén dunha evolución motivada pola prioridade de responder ás necesidades de rendibilizar a súa presenza no medio. composición dun producto de xeito moi específica. A transformación dunha televisión en réximen de monopolio público a una televisión de oligopolio públicoprivado 215 . converten a este medio nun obxecto de estudo interesante. o medio cinematográfico serviu para promover. autopromocións221. ademais. publicidade comercial. Fronte ao tradicional spot flash publicitario 224 217 220 216 . A súa utilización sirve indirectamente para promocionar á empresa fabricante do producto. ao tempo que nun campo de máxima complexidade á hora de aconsellar unha compra eficiente. No momento de aprobarse a Ley 41/1995. O principal obxectivo que perseguen os anunciantes é que os seus produtos cheguen ao maior número de espectadores posible. cunha mensaxe ao inicio e/ou ao final dun programa ou unha información na que se cita expresamente a marca patrocinadora. institucional. páx. Santiago de Compostela: Fundación Sotelo Blanco. o medio máis estimulante debido á súa evolución.o . poden adoptar algunha forma de concurso e incluír a participación da audiencia. a partires de 1983. 219 De dous tipos.

00% 10. As canles que emiten en aberto obtiveron uns ingresos por publicidade que.22% máis que no ano anterior.7% do PIB. que pode ser ou non consumidor tamén do poduto anunciado.000 3.000. A marca pode ser ou non claramente identificable.000. 225 226 Probablemente sexa esta a forma de patrocinio encuberto máis achegada á ficcionalidade televisiva. Preténdese con esta modalidade de patrocinio encuberto e indirecto chegar a un público consumidor mais xeralista.00% 2. ata situarse en 12.000 1.00% 12. o slogan ou calquera elemento publicitario.2 millóns moi significativa o soporte Internet. un 18. é notable o incremento experimentado por outros medios. cun 15.00% O número de anuncios emitidos nas cadeas españolas durante 2003 foi de 2. En cambio. superando o estancamento do período anterior.071 (un 16. un 6.000 2.00% 4.6 millóns de euros.3 millóns de euros.9%. 223 Corresponde a unha modalidade de patrocinio encuberto onde o anunciante merca un espacio televisivo que logo venderá a unha canle de televisión ou productora co fin de inserir nel os seus espacios publicitarios ou productos. tanto nacionais como autonómicas. pero que non gardan relación directa co produto anunciado orixinalmente. como os SMS ou os 906. a audiencia mantívose. onde a marca anunciada ocupa o espacio visionado.500. 229 . o mercado publicitario en 2004 ascendeu o 6.315. un 1.000 500.500. 227 Cando determinadas marcas comerciais aparecen nos títulos de crédito dunha producción xa que son colaboradoras prestando o seus productos. subindo o 10.9%.152.436 minutos.846. Tele 5 volve situarse á cabeza da cadea que máis anuncios emitiu.2 millóns de euros. con incrementos superiores ao 10% respecto do obtido no ano 2002. segundo o informe anual de televisión da axencia de medios Media Plánning. en todos os casos. os medios convencionais.500. pois moitas das veces o produto se fai recoñecible ao espectador a través do envase (forma.) Trátase de crear produtos promocionais dunha marca. os medios non convencionais.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 TVG Total TVG/Total 16.00% 6. O nome da marca aparece nos títulos de crédito finais ou ben utilizando un printer ó rematar o programa. obtiveron un volume de negocio que ascende a 6. de modo que o telespectador o ve.00% 0. cor. a pesar do incremento en insercións publicitarias en televisión. Non obstante. Confírmase a tendencia á alza que vén experimentando dende 2003.6% máis que en 2002. Estes datos seguen demostrando que as cadeas de televisión teñen que incrementar o seu oco publicitario para mellorar ás súas contas de resultados. publicidade e entretemento.677. un 6.8% máis que en 2002. cun total de 277. aumentaron o tempo dedicado á publicidade. cun incremento do 3. 224 Consiste na compra de espazos publicitarios inseridos na imaxe dun soporte audiovisual.5% máis ao investir 2.111. se ben estes incrementos presentan variacións segundo as distintas televisións 228 . e é precisamente o cinema. Esta modalidade destaca porque inserta no mesmo relato a mensase publicitaria. 228 229 A esta cifra de ingresos publicitarios das cadeas hai que sumar os procedentes doutros eventos publicitarios que aparecen en pantalla. Todas as cadeas. Na repartición por medios.693.00% 14.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución de GRP`s da TVG.000 1.4%.85% máis que en 2002) e ocuparon 741. etc.000. Só un dos medios convencionais decrece. Pola súa banda. melloraron os en 2002. porque a ficción publicitaria busca a mistura de xéneros rompendo as barreiras entre información. .556.000 2. 3. A partir de datos ofrecidos por Infoadex. Tamén aumenta de forma 222 Inserción en pantalla da marca. como é o caso de televisión.00% 8. alcanzaron os 6.7 millóns de euros. Canal+ e o conxunto das canles autonómicas tamén viron como se incrementaba de forma importante o investimento publicitario. ao tempo que mira o seu programa. Os ingresos obtidos por publicidade das televisións en España foron de 2.

231 219 . aínda que o custo de produción e emisión dos anuncios limite en boa medida os posibles clientes publicitarios rexionais de TVE-G. Sección 1ª.1 A produción publicitaria en Galicia O Centro Territorial de Televisión Española en Galicia inaugurábase o 25 de xullo de 1971.58% 7.62% 7.008. Pero a Televisión Española non foi de entrada un activo promotor de publicidade televisiva autóctona.111. comeza as emisións a TVG nos estudios de San Marcos. Na actualidade. os meses de maio e xuño son a época preferida polos anunciantes para ocupar espazo en televisión. en Santiago de Compostela. ata a irrupción no contexto galego da televisión autonómica. as investigacións cualitativas de audiencias mostran a inestabilidade do consumidor televisivo en España. Artigo 16. Un estudo de AEDEMO.5% exponse á publicidade e.964 1999 92.00% 6. No ano 1985. e non existía ningunha motivación que a levase a comercializar paquetes publicitarios destinados a empresas galegas que estiveran interesadas nun público obxectivo rexional. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia (BOE nº 139.2% sae da habitación onde está o televisor.180 1. o 56.838 1997 90. A cadea gozaba. os anuncios en idioma galego non foron producidos inmediatamente. Este aumento supón un 10% máis de investimento publicitario que o ano anterior e continúa así a tendencia iniciada en 1995. analiza o comportamento da audiencia ante un bloque publicitario: un 41. Cerveza San Miguel. que fai outras cousas durante a emisión do bloque.071 5.313. 1996 TVG España TVG/España 76. A partir dese fito abríase a posibilidade. Nocilla e Donuts.023 1.211 1. senón que se introduciron de xeito gradual. xusto ao final do acto de inauguración 231 . aínda que é digno de mencionar 230 Lei do Parlamento de Galicia 9/1984.405 1.255 1.628 7. unha das marcas máis coñecidas e máis publicitadas do mundo. Os anuncios deste inicial bloque publicitario foron difundidos na orde que a continuación se indica: Coca-Cola.805.3% cambia de canle. de 11 de xuño de 1985) . e os seguintes comerciais a marcas de implantación estatal. os spots das marcas galegas adoitan ser emitidos na nosa lingua e obsérvase unha tendencia crecente das empresas de fóra de Galicia e das multinacionais a galeguizar a súa publicidade na TVG. amparada na Ley del Tercer Canal. é dicir. un 21. Cola Cao. de promover unha publicidade rexional televisiva que comezará a aparecer timidamente. segundo datos de Media Plánning. ata ese momento impensable.588.43% 6. Dende hai tempo. O primeiro bloque de anuncios publicitarios producidos e realizados en galego foi emitido durante a xornada de lanzamento da Televisión de Galicia.87% 1. cando a media de emisión de tempo de publicidade era a metade da actual. Principios de programación. 1996-2003. do 11 de xullo.8% (un 21. do monopolio nacional. deste grupo. así como a defensa da identidade da nacionalidade galega 230 . unha hora máis que en 2003.778 2003 123. Pero a pesar desta explícita regulación.470. mentres que o mes que rexistra menos publicidade na pequena pantalla é agosto. un 37.84% 6. O primeiro anuncio corresponde á multinacional Coca-Cola.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución do número de spots publicitarios na Televisión de Galicia.230 2000 88.01% 5. 5.3% da audiencia total) ve a publicidade indirectamente.378 1.434.737 2002 111.Capítulo IV (Programación e control).19% Fuente: Anuario 2003 da SGAE.411 2001 92. con datos extraidos de SOFRES. a). Se se ten en conta o criterio de estacionalidade. Entre os principios que marcan a programación desta emisora autonómica están a promoción e difusión da cultura e a lingua galegas. pero non será ata 1974 cando adquiere funcións plenas como Centro Rexional e comeza a emitir desconexións nas que se poderá incluír publicidade.959 1998 91. Un estudio de Carat sinala que a media de emisión publicitaria televisiva en 2004 foi de 32 horas ao día.4.999 2.200.

que ascende a 123. En: Nous Horitzons. a axencia exerce o control total da programación publicitaria da TVG. aparece dentro da primeira entrega publicitaria da TVG. A. polo que o número de anuncios emitidos pola TVG tamén foi perdendo importancia relativa no total estatal. e dun 9. e Telemadrid SAT. Novomedia abriu unha nova sede en Santiago de Compostela e formou novos equipos na comunidade autónoma. as emisións da autonómica galega perderon peso no total español e pasaron de supoñer o 7. De este xeito. 232 . A pesar desta exclusividade. a TVG tivo un contrato de comisión en exclusiva coa axencia Lalinde Irabas e Asociados. a axencia (Acción) IP é a nova exclusivista da TVG e continúa no mesmo sistema de garantirlle á cadea uns ingresos mínimos pola explotación publicitaria. pasa a ser a exclusivista total da comisión da conta publicitaria de Televisión de Galicia. a TVG podía contratar publicidade de xeito unilateral.22% no 2004. en 1985. Como consecuencia diso. Telemadrid Radio. canle de información económica de Recoletos. moi por debaixo da media española. Posteriormente. que dende 1997 xestiona a actividade publicitaria de Telemadrid. e ofrécelle á cadea autonómica un importe económico total de carácter anual coa garantía dun mínimo.A. distribuída a través de Digital+ e operadores de cable.9% no último ano. ata 1987. o número de anuncios emitidos dende San Marcos tamén creceu de xeito importante no período 19962003. está a comercializar dende o 1 de xaneiro de 2004 a publicidade de Televisión de Galicia e Radio Galega. que foron variando ao longo do tempo e mantiveron distintos modelos de exclusividade para a contratación e programación dos paquetes publicitarios. dende o seu nacemento.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que ningún anunciante galego. cun departamento comercial encargado da xestión. entre os anos 1989 e 1992.4% en 1996 a só o 6. supuxeron un ingreso no primeiro semestre de 2004. Debido ao modelo mixto de financiamento. nº 126: 24.5 millóns (+10.7%). Cfr. Barcelona. Dende o ano 1993 ata o 2004. Novomedia tamén xestiona a publicidade de Expansión TV. tras gañar o concurso público convocado para o efecto pola Compañía de Radio-Televisión de Galicia 233 . 232 Esta empresa é unha filial de Publitalia SpA que pertence a Silvio Berlusconi a través de Fininvest. Publiespaña S. que estivo sempre relacionado de xeito contractual con diversas axencias. Sen embargo estes crecementos son manifestamente inferiores á media española. nin de carácter comercial nin institucional. Amorós (1992) “El control de grans grups multimedia a l’Estat español”. da distribución (Redespaña) e da producción (Videotime). 13. . Neste novo contrato.74%. 233 A televisión e radio da Comunidade Autónoma de Galicia súmanse así á oferta comercial de Novomedia Audiovisual. Novomedia. pasando de 76. a exclusiva da publicidade da cadea autonómica de Galicia pasa a ser xestionada por Publicitas (empresa establecida en Barcelona e Madrid). Na actualidade. control e programación da publicidade. o que supón un incremento do 61.04% no mesmo período. Ademais. A primeira fase de penetración do grupo multimedia de Berlusconi no espazo audiovisual español data de 1988. A segunda fase corresponde á adquisición dun 25% das accións da canle privada Tele 5 (Gestevision T5) no ano 1990. a emisión vía satélite de Telemadrid. con sede en Madrid. Ademais. a televisión autonómica contou. Berlusconi obtén a exclusividade da publicidade da cadea (a través de Publiespaña).823 a 123. a canle autonómica da Comunidade de Madrid. cando as canles autonómicas TVG e TV-3 asinan un acordo publicitario e de subministro de programas co grupo Fininvest.38% en todo o intervalo. No ano do inicio das emisións. Dende o ano 1987 ata 1989. Os minutos dedicados pola TVG á publicidade tiveron un crecemento no período 1996-2004 do 85.999. empresa de exclusivas de publicidade de Recoletos Grupo de Comunicación.

000 100. Para a xestión desta actividade publicitaria. pero. inicia unha política comercial Novomedia comercializa dende o 2004. Ademais de cubrir os eventos informativos da comunidade galega para a emisión nacional de Tele 5.000 0 Tras a aparición das cadeas privada de televisión en España.000 700. un centro territorial dotado con equipamento técnico de produción. concretamente en Santiago de Compostela. moi baixa.000 200.000 50.000 40. como mala fotografía ou procesos moi primarios na utilización dos códigos visuais.000 20.000 600. As producións contan cunha presentación anómala en moitos aspectos. Nese mesmo momento. Estas composicións adoitan incluír a marca ou empresa comercial. pola súa banda. decididamente. pero a cadea non aproveitaba as desconexións para emitir publicidade de carácter rexional. para realizar a cobertura informativa no territorio galego. informativos rexionais. así como unha utilización indiscriminada dos recursos dixitais na narración. servíase da produtora Atlas. Tele 5. Antena 3 aposta. a publicidade da TVG estratéxica baseada nas desconexións e inserindo anuncios en exclusiva para o territorio galego durante os bloques publicitarios dos programas emitidos no ámbito estatal. Atlas Galicia producía diariamente.000 10. Unha tipoloxía habitual de produción de publicidade local de baixo custo é a que se realiza mediante a utilización de presentacións gráficas estáticas na pantalla. Na fase de posprodución e composición.000 30.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución dos minutos de publicidade da TVG. En Galicia.000 400. por un plan de creación de delegacións informativas territoriais.000 300. dado que os orzamentos son moi limitados. no mes de outubro do ano 1995. a calidade creativa das producións é.000 500. 60. polo que a estratexia comunicativa das súas campañas presenta certas deficiencias. Por outro lado. a nivel artístico e técnico. crea unha oficina comercial na Coruña que se encarga de planificar o mercado publicitario na comunidade galega.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 TVG España 900. unha especie de axencia de noticias con delegacións en varias rexións. As televisións locais absorben unha importante % da publicidade galega 221 . esta canle inaugura. en desconexión. obsérvanse defetos na banda sonora e voz en off. as televisións locais absorben unha parte importante da torta publicitaria galega.000 800. en xeral. o enderezo e algún tipo de slogan ou reclamo.

1 7. Martínez (2000) O cine na publicidade.e máis tarde Betacam SP).4 4 2 0 1996 7. creación de negocios. Dende o punto de vista estético as tendencias mais usuais no deseño publicitario baseanse no cinema e pódense catalogar nas seguintes modalidades: imitación do cine na publicidade. así como da propia cultura corporativa e de comunicación da empresa anunciadora. como viña sendo tradicional (product placement). Santiago de Compostela: Tórculo Edicións. buscando potenciar o recordo do espectador e. Modalidades e técnicas na creación publicitaria. actuando como fonte de información e vía de entretemento.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da saturación publicitaria na Televisión de Galicia 12 10 8 7.7 10. Agora. senon que dende hai pouco os argumentos publicitarios contaminan cada vez máis as tramas dos programas (ficción publicitaria). 234 A finais dos anos 60. A asociación sinala que non se limitan xa a incluír envases e logotipos como parte do decorado e a enfocalos de forma relevante e reiterada. formación. deuse unha volta de torca máis. que esas mencións publicitarias quedasen fóra da serie en si. compra. está en función do orzamento de execución. a Internet. mobilización social.5 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 A calidade técnica234 e artística235 dos anuncios publicitarios emitidos na TVG mantense cos estándares impostos polos parámetros da publicidade internacional. o arquetipo do star system cinematográfico na publicidade e a utilización de estrelas na publicidade. inserción de imaxes do cine na publucidade. unha nova ventá publicitaria está a gañar posicións nos últimos anos. tanto no eido da produción coma da creatividade. 235 . As entidades cunha estrutura empresarial estable e que posúen un plan de comunicación adoitan contar cunha axencia que lles xestiona a conta publicitaria e que se encarga de elaborar as estratexias de mercadotecnia. DVCPro ou DVCAM). fronte á televisión ou á radio. 5. déronse casos en que se fai que os actores falen dos produtos como parte do guión. mediante a dobraxe a este idioma da banda sonora. En calquera caso.7 7.8 9.2 Novos mercados para a publicidade A Asociación de Usuarios da Comunicación (AUC) detectou unha nova forma de localización de produto: a reprodución de anuncios publicitarios como parte da trama das series televisivas.4 8. Hoxe dase a tendencia a traballar co video dixital (DVC. polo tanto. Coa irrupción das tecnoloxías dixitais moita producción publicitaria filmábase en 35mm e despois facíase a posproducción en dixital. xa que se lles fai aos actores representar anuncios xa emitidos.7 6 6. A chamada rede de redes é o último medio de comunicación que se suma á cultura de masas. Un avance significativo é a introdución consciente da lingua galega nestas producións. Amorós e S. a producción publicitaria en Galicia realizábase en formato cinematográfico (de 16mm ou 35mm) que compaxinábase cos formatos vídeo (U-Matic. escenificación cinematográfica.4. a calidade dos anuncios publicitarios de orixe galega. a notoriedade e eficacia da Ademais. incluíndoas en escenas achegadas ao inicio ou ao final do episodio coa advertencia de publicidade ou telepromoción. Por exemplo. O habitual era Unha nova ventá publicitaria gaña posicións nos últimos anos: Internet mensaxe comercial. A.8 11.

quen se anuncia en Internet transmite unha imaxe de modernidade que reforza a confianza dos seus clientes. con 74. Internet pode combinarse perfectamente con outros soportes para reforzar o impacto publicitario 236 e a publicidade na web. Esta cifra calculouse a partir dos ingresos publicitarios facturados polas propias empresas do sector (81. Se continúan as tendencias de fondo ao ritmo debido (banda ancha. consumo de medios e penetración de Internet). o 1.53% da facturación publicitaria nacional. Está claro que os anunciantes. Internet ocupaba o sétimo lugar do ranking publicitario por volume de negocio. tales como a televisión. Así aconteceu tamén en 2004. Esta tendencia seguirá os pasos do que se observa en Estados Unidos. como antes o fixeron cada un dos outros medios masivos. que medraron arredor dun 10. etc. segundo un informe de PricewaterhouseCoopers e Interactiva Advertising Bureau Spain (IAB Spain). O banner é o formato publicitario máis coñecido e ofrece a posibilidade de demandar a información inmediatamente. A publicidade en Internet presenta varias vantaxes: o baixo custo. asociación que aglutina máis do 90% do sector publicitario interactivo español237. prevese que entre o 15% e o 20% do torta publicitario europea corresponda á rede nos próximos anos. No 2003. Son varias as formas que adopta a publicidade en Internet.3% dos medios convencionais. o que suporía un incremento do 78% respecto ó 2003. con un crecemento do 30. xa que en calquera país do mundo se utilizan os mesmos buscadores aínda que sexa coa súa versión local.4% o pasado ano e destaca que é un medio xa maduro. E tamén este medio buscou apoio financeiro na publicidade. xa que só van á páxina aqueles que realmente desexen facelo.Ademais. xa que mentres que outros medios están fóra do alcance da pequena empresa. televisión. as dez principais empresas do sector acaparan o 79. Os layers permiten superpoñer animacións á web. aumentarán o seu investimento na Rede rapidamente. Un dos grandes atractivos deste medio é que non ten fronteiras. a inversión publicitaria na Internet en España alcanzará no ano 2008 os 48 millóns de euros. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004. A chamada revolución de Internet é unha achega histórica dos noventa baseada nas novas tecnoloxías e chamada a quedar para sempre. correspondentes ao mercado de enlaces patrocinados e buscadores. cifra que como en anos anteriores rexistra un novo crecemento. O resto de pequenos buscadores que non chegan a acaparar máis do 5% de todo o tráfico debido a consultas realizadas en Internet están igual de accesibles para calquera persoa. As pop ups son ventás emerxentes que flotan na web e que tamén nelas se pode facer clic.2% do mercado. sen que iso lles supoña ningunha interrupción. cuxo obxectivo é chegar eficazmente aos seus públicos.5 millóns de euros. o que supón o 1. Segundo cálculos da consultora Forrester Research recopilados nun informe da Fundación Auna.6 millóns de euros. independentemente do país onde se atope. Cada día son máis numerosos os anuncios televisivos acompañados dun enderezo web. que non progresa con crecementos puntuais. onde o movemento publicitario na web alcanza xa os dous díxitos. facendo clic sobre el. ofrecéndolles aos anunciantes novas posibilidades en liña para chegar aos seus públicos. non é intrusista.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA etc. en detrimento doutros medios tradicionais. xa que é el quen selecciona entre todas as fontes de información e decide por onde vai navegar.3% en 2004. que non puideron participar directamente no estudo. a radio ou os xornais. O estudo que hai signos inequívocos de que a Rede se comporta moito mellor que os soportes tradicionais. unha é para Internet. De cada cinco horas de consumo de medios de comunicación. 236 237 Anuncios en prensa. A principal novidade deste medio é a interactividade.4 millóns) e da estimación da IAB Spain de 13. calquera pode publicitarse na rede. Algunhas son interactivas e o espectador ten a posibilidade de xogar con elas. a diferenza doutras formas.1 millóns. O forte crecemento das conexións de banda ancha e do comercio electrónico en toda Europa significa que os consumidores están a dedicar cada vez máis tempo a Internet. ata alcanzar 94. que potencia no usuario a sensación de intervir no proceso de comunicación. 223 .

un reducido número de compañías cunha actividade normalizada de produción publicitaria. A axencia Jj del Río elaborou spots para firmas como Escurís e traballos de carácter institucional para a Xunta. Luis Carballo e Idea. filmes como O ano da carracha ou o programa concurso Noite Brava..3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia Coas debidas reservas coas que hai que interpretar sempre calquera tipo de clasificación. sucesivamente. Por sectores. dez puntos máis que en 2003— e do auxe do investimento en publicidade baseada en buscadores. botóns. Cabreiroá ou Suzuki...1% do total. na comunidade un importante volume publicitario de campañas institucionais para televisión do Goberno galego (Galicia Calidade. Maxán..1%.).). e non tomou en conta o nivel de facturación nin a antigüidade. EcoVigo. No que se refire ás compañías audiovisuais dedicadas á produción publicitaria.4%). Existe. Entre as dez primeiras. os maiores investimentos déronse na páxina de inicio (24%).4. A maior parte das nosas axencias publicitarias están localizadas en Vigo. As empresas autóctonas máis publicitadas en Galicia están relacionadas coa alimentación (Froiz. coma Pratos Combinados. e alcanzou xa o 20. Imaxe é a axencia responsable dos anuncios de Estrella de Galicia. que supoñen o 38. Caixa Galicia. radio ou valos. aparecen na comunidade autónoma varios tipos de características definidas. O crecemento dos buscadores e enlaces patrocinados foi espectacular (768%). Terra de Miranda ou As Leis de Celavella. A primeiro posto foi BAP & Conde.. o granito. e o correo electrónico mercadotecnia duplícase. dende as pequenas produtoras que fan directamente vídeos industriais. a enquisa situou tamén.. que se está a consolidar nos últimos anos como unha referencia para o hipersector da comunicación no Noroeste peninsular. destacan o das telecomunicacións. Las Candelas. Hai.. ou coa banca (Banco Pastor. Practicamente a totalidade destes duplicaron a súa presenza en Internet durante o último ano. cun 19. Un sector que posúe unha presenza publicitaria importante é a da automoción. De feito. . Por canles temáticas. Xacobeo. en quinto lugar. Feiraco. Compostela 2000.).2%). como prensa.8%) e viaxes-turismo (7. rotacións xerais (12). 5. Alcántara. rañaceos e roubapáxinas). sen embargo.1%).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O IAB aclara que este forte incremento débese fundamentalmente unha aposta dos considerados anunciantes tradicionais —en 2004 alcanzaron o 54. a empresa fai ás veces product placement en diferentes series. a Galicia Comunicación. Claudio. tomando como factor esencial de valoración o recoñecemento profesional no propio sector. Ademais. correo electrónico (9) e chat-mensaxería instantánea (4). Estrella Galicia. Caixa Galicia.. Neo. sen pasar por unha axencia. Non todas producen de forma habitual anuncios audiovisuais.. Estrella de Galicia é unha marca galega cunha presenza importante dentro do audiovisual galego. en función da calidade dos seus produtos publicitarios. publicou en marzo do 2003 unha clasificación das axencias de publicidade galegas. aínda que combinada con outras actividades afíns. E Bap-Conde confecciona traballos audiovisuais para os anunciantes galegos Gadis ou San Luis. Canal Uno e. Os formatos que recibiron maior investimento en 2004 foron os integrados na páxina web (banners. xunto a promocións sectoriais de interese que están apoiadas dende a Administración: o téxtil. a revista Imaxe & Comunicación. tendencia compartida con outros mercados como o estadounidense e o británico. Caixanova. automoción (9. a moda. Gadisa. Outras axencias que operan no ámbito audiovisual para distintos clientes galegos son Idea e Canal Uno. decreceron os formatos máis intrusivos nun 15%. cos produtos pesqueiros (Pescanova. seguida de Imaxe. seguido de ocio-entretemento (13).). seguido por finanzas (15. medios de comunicación-ensino-cultura (11..1% de cota. aínda que representan o 10%. ademais. a maioría dedícanse á publicidade en soportes e medios máis tradicionais.6%. ás televisións locais que xeran elas mesmas os anuncios que emiten. A Coruña e Santiago de Compostela.

Cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes Pórtico de Comunicaciones é unha productora constituida no 1991 adicada á producción televisiva e publicitaria. Ence. unha empresa ourensana de recente creación. O primeiro anuncio publicitario deste equipo data do ano 1984. a Copa Davis ou Autismo en Galicia. comunicados de prensa aos portais membros da rede GaliciaBanner. como AdLink. Mercadotecnia-mail. S. Lacón Galego. pop-ups. onde realizaron traballos para a Xunta. asesoría e consultoría e deseño de formatos publicitarios. TradeDoubler ou Zanox. publicidade mediante elementos gráficos (banners. Pesca de baixura. Estrella Galicia. etc-. L. Radical Fruit. en canto aos vídeos industriais e corporativos. Makeri ou Mobles Juviol. Fontecelta. Algunhas das campañas das que foi responsable son Diario 16.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A máis antiga é Continental. alta en buscadores. Pola súa banda. corporativa e documental de alta gama. Por último. Santo Lus ou Xente Xove. Radio Galega ou a propia TVG. Tal é o caso das campañas de La Gafa de Oro. para o Real Padroado de Turismo das Rías Baixas. para o que conta cun equipo completo de rodaxe e posprodución en alta definición. Héctor Gómez e Miquel Alcarria en Madrid e Galicia238. R. Os servizos que ofrecen son. Adegas Conde de Albarei. Gadis.. Pizzanova ou Malos tratos. entre outros. Adivina Producciones está especializada en produción publicitaria e promocional. Para esta produtora traballan realizadores como Jorge Algora e Gustavo Balza. Cunha carteira de más de 600 traballos coas principais axencias e para marcas nacionais e internacionais así coma para diferentes institucións -realizou anuncios para as campañas de Ford. fundamentalmente de vídeos institucionais. Pantis Dorian Grey. Lúa Films é a denominación da produtora IACE. O Ribeiro. Citröen. Manuel Gómez Pereira e Gracia Querejeta. etc. Telepizza. dedícase a produción de spots con tecnoloxía de Alta Definición. Algúns dos seus spots son os de Mutua MMT Seguros.). vídeos divulgativos e promocionais para a Sociedade para o Desenvolvemento Comarcal de Galicia. Paradanta e Caldas. Productora Faro. La Voz de Galicia.. Rodman Polyships. Café Candelas. concellos. Son os partners para Galicia das empresas especializadas en mercadotecnia en Internet líderes en Europa. Galicia Hoxe. Ollo coas tallas. Pesca industrial. 238 Con quen veñen de ser premiados cun Sol de ouro e un Sol de prata no Festival de Publicidad Iberoamericano El Sol. Indugasa. enlaces de texto. Xacobeo 2004. Terra de Trives ou vídeos para o Xacobeo 2004. Outra das facetas da empresa refírese aos vídeos institucionais. dedica unha boa parte do seu traballo á realización de spots publicitarios para a súa posterior emisión nas distintas cadeas do Estado español e Portugal. presta servizos publicitarios para axencias galegas de publicidade e para institucións. dende a súa posta en marcha. algunhas das empresas que confiaron en Faro foron Coren. Pepsi. Jaume de la Iguana. Ternera Gallega. 225 . DYR Producciones Audiovisuales. Algúns dos traballos promocionais realizados por esta empresa son o da provincia de Pontevedra. Todas as súas actividades vencelladas á publicidade están aglutinadas na area denominada Continental Spot e entre os directores cos que ten colaborado figuran Roberto García. que abriu as súas portas na Coruña en 1996 e que. Galicia Banner xestiona a publicidade dos 30 portais galegos máis visitados. Estrella Galicia. Aldea Films leva a publicidade de grandes empresas galegas e os seus vídeos corporativos. Aposta pola produción publicitaria. situada en Vigo. Algúns dos seus anuncios e vídeos corporativos son os de Cabreiroá Única. das comarcas de Tabeirós-Terra de Montes. Na actualidade entre os seus realizadores en exclusiva están Ramón Costafreda. da provincia de Ourense ou do concello de Sanxenxo. Carballiño. Central Lechera Asturiana. Callaghan. Estrella Damm. é unha das principais productoras de publicidade do país. Baixo Miño..

a información meteorolóxica. material de hostalería. Fandiño e A. representantes de actores e salas de casting. deseño 3D. dereitos musicais. alugamento de coches. Pena (2002): “As orixes da publicidade audiovisual en Galicia: medios. casting especial. e as propias estruturas corporativas das empresas publicitarias. permisos de rodaxe. conscientes da súa enorme capacidade persuasiva. ficticios produto. localizadores.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN As industrias de apoio técnico audiovisual son básicas para o desenvolvemento do propio sector. mensaxerías. o Entran no ámbito do Casting actores e actrices. materiais para eventos. Se hai unha maior afluencia de espectadores ás salas é. plantas. catering. inmerso xa na era audiovisual. coreógrafos. a través de varios programas de axudas ás produtoras. no que entran os construtores de decorado. . laboratorios cine. edición de son. Non deben considerarse como ata agora. platós e decorados. Estudos de comunicación. os equipos de produción e realización seguen contratando empresas de Madrid para realizar a posprodución e composición porque dispoñen de equipamento de última xeración e técnicos moi especializados en produción (iluminación) e posprodución publicitaria (telecinado. ¿De que serve que os exhibidores melloren as súas salas se non hai posibilidade técnica de percibilo? Son varios os servizos de produción e posprodución que se adoitan englobar baixo a epígrafe xenérica de servizos auxiliares. plató e estudios de gravación e seguridade e sinalizacións. soportes e anunciantes”. axencias de figuración. para a realización de películas publicitarias de alto orzamento. en gran medida. o Goberno galego. salas de proxección cine. tinturerías e vestiario de época e accesorios. Consello da Cultura Galega. dobres e especialistas. atrezzos. distribuidores e exhibidores dependen do seu traballo. o A Posprodución e laboratorios engloba animación 2D. xunto coa consolidación da Licenciatura en Publicidade e Relacións Públicas da Universidade de Vigo (como responsable na formación de especialistas preparados que están a contribuír ao desenvolvemento desta industria). bailaríns e compañías de baile. estudios de gravación musical. dobraxe e mesturas. non obstante. salas de posprodución. axencias de actores e modelos. animais e adestradores. axencias de azafatas. é posible apreciar como o mercado publicitario audiovisual na comunidade galega aínda ten moitas carencias e son poucas as empresas preparadas para asumir o reto do novo milenio. meramente auxiliares. seguros de rodaxe. transporte de rodaxe e videowall e pantallas. cisternas. están construíndo un futuro cada día máis optimista para os axentes que interveñen neste proceso de comunicación. 239 X. coches antigos. se é posible un mellor son nas salas é grazas ós equipamentos cos que contan. música de librería. liñas aéreas/aeroportos. equipos posprodución (venda). o Hai tamén un apartado de localizacións. Así mesmo. o O Atrezzo e vestiario inclúe armerías. servizos de CD-rom e DVD. xa que produtores. materiais para vestiario. cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes. o Servizos de produción en xeral son tamén axencias de viaxes.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Coa chegada e implantación da tecnoloxía dixital en Galicia. 5. composición ou sonorización). e o propio ritmo do mercado. Como apuntan Xaime Fandiño e Alberto Pena 239 . maquetas. directores de casting. provedores de salóns de peiteado e maquillaxe. porque as películas están máis coidadas. De todos os xeitos. actualmente tan importante para a estimulación do negocio e a economía dun país. servizos de transfer e truka/títulos de crédito. barcos e atrezzo náutico. existe neste momento un importante parque de equipamento de produción e posprodución de gama media-alta. salas de montaxe. servizos de copias. librerías de localizacións.

2 de resultado antes de impostos e 202 empregados 240 Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades de Galicia na dotación de estudios . O Observatorio Europeo do Audiovisual analizou na seu Yearbook 2003 as novas tecnoloxías. A producción de series de ficción continúa medrando.2% en 2001. onde a marxe de beneficios foi de -8. en xeral. De feito. con 2. pola súa banda. artistas ou invitados para seren gravados. 5. traxes rexionais. pero tamén recorren a empresas privadas. unha en Vigo e unha na Coruña. polo tanto. Os seus ingresos operativos incrementáronse desde os 445 millóns de euros do 97. non obstante. que serían o 80% do total. co grao de madurez do sector. A área de gravación consta basicamente dunha serie de panos ou de cortinas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Moitos destes traballos fanos as mesmas produtoras audiovisuais e moitos servizos de produción. un revestimento illante da acústica.3 millóns de Euros. facturaban 28. se ben a rendibilidade está caendo claramente: a marxe de beneficios pasou do 9. 227 . pero tras anos boiantes. ata os 506 millóns de 2001. no caso das longametraxes). o que provoca unha demanda notable de instalacións capaces de albergar este tipo de traballos. O mesmo ocorre coa maquillaxe e co peiteado. ao 4. a pesar do crecemento da industria. que si son máis solicitados polas producións de longametraxe. As canles adoitan ter as súas propias instalacións. O estudio de gravación sería o espazo no que se sitúan os decorados e as personaxes. non existe unha especialización nesta profesión. onde destacan principalmente os profesionais da Coruña e Santiago. Unha das actividades que se analiza é a dos laboratorios cinematográficos. mentres un informativo ou un programa de entrevistas pode non necesitar máis que uns cantos metros cadrados.1 Estudios de gravación As televisións marcan son as que marcan hoxendía o ritmo dos estudios de gravación. dos aspectos de atrezzo. as compañías especializadas en infografía e efectos especiais tamén experimentaron un rápido impulso. É o caso das distribuidoras de equipos e. están sendo realizados por empresas que tamén son produtoras. para unha producción de variedades. con actuacións musicais e público pode requirir dunha gran nave. disfraces. depende en boa medida do crecemento do mercado publicitario e rexistrou marxes de beneficio baixos desde 1997. aínda se está a falar da atomización de empresas e da escasa continuidade de produción (sobre todo.8%.6% en 1999. A situación foi particularmente mala no ano 2001. As series de televisión e a publicidade non esixen na súa maior parte traxes de época. como o alugamento de equipos de gravación. Hai catro empresas dedicadas ao vestiario de época. Este grupo sectorial. As empresas galegas de servicios auxiliares do sector audiovisual ascendían no 2003 a 56. dúas en Ourense. ás que lles alugan estudios de gravación. cunhas perdas netas de 68 millóns de euros.5. unha grella de iluminación elevada. actores. etc. non acode demasiado ás empresas de estudios de gravación e a publicidade continúa requirindo espazos de rodaxe. A evolución das empresas de servizos de produción vai en sintonía co desenvolvemento das produtoras audiovisuais e. O cine. posto que. A non coincidencia da súa distribución con respecto á das empresas de produción e servizos leva á conclusión de que non son empresas dedicadas expresamente ao mundo audiovisual e que. parece decrecer. vestiario e peiteado. que fan que en moitos casos estas empresas traballen habitualmente para outro tipo de clientes. unha porta de acceso coroada por un luminoso indicador de se se está a 240 Nestas cifras non e incluen as empresas de dobraxe e sonorización. Este sector segue sendo rendible (os beneficios netos foron de 12 millóns de euros no último exercicio considerado). Por outro lado. sobre todo. cos seus ingresos operativos crecendo desde os 304 millóns de euros de 1997 aos 675 millóns de 2001. O seu tamaño variará segundo o tipo de programas. presentadores.

xa que a existentes non resulta suficientes ou non se considera factible utilizar os estudios dispoñibles en condicións competitivas de eficiencia económica e produtiva. 1. ofrecer camerinos ou despachos de produción. programas de televisión de pequeno formato. illalo de luces exteriores ou facelo opaco.100 m . Sexa polo motivo que sexa. comedias de situación. O Plató Mónica 200. convén coñecer as necesidades dos posibles clientes. sala de peiteado. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos. tanto para ás empresas propietarias de estudios de gravación como para as usuarias resulta notable. taller de carpintería para construción de 2 2 decorados (700 m ). cafetería. etc. realización de casting. resulta un feito contrastado que a gran maioría das empresas autóctonas non contan coa fortaleza económica suficiente para dispoñeren dous seus propios estudios de gravación. A oferta destas instalacións na comunidade galega é ampla. Antes de lanzarse a un negocio tan arriscado. Cuarto sen ascensor ou Libro de familia ou concursos como Supermartes. en termos de custo. CTV oferta ademais todos os servizos auxiliares necesarios para levar a bo fin calquera produción de televisión. arquivo de documentación audiovisual. e dende entón foi utilizado en todo tipo de produtos televisivos: musicais. se ben se considera que o ideal sería que existisen firmas de servizos á produción que ofertasen este tipo de espazos. En febreiro de 1991 CTV ampliou as súas instalacións poñendo en marcha o Plató Mónica 200. e máis económico. Según datos aportados por AEGA. obter permisos. o A evolución das empresas auxiliares do audiovisual vai en sintonía co grado de madurez do sector investimento requirido é alto. e o segundo. Segundo se afirma na Síntese para o Comité Asesor do Clúster do Audiovisual Galego. en Motouto-Teo. anuncios. tanto para os materiais técnicos como eléctricos. sala de maquillaxe. debates. O Plató 1000 de CTV.500 m de almacén para decorados e taller de servizos técnicos e mantemento. En todo caso. Nos distintos estudios de produción de CTV teñen lugar as rodaxes de series como Pratos Combinados. Son dous os camiños habituais á hora de montar un estudio de gravación: o primeiro. actores e VIP's. foi inaugurado en decembro de 1986. cámaras ⎯en número mínimo de tres⎯. A primeira das alternativas non contribue á estabilidade do sector. Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades que se presentan en Galicia con respecto á dotación de estudios. infantís. consiste na compra dunha nave industrial e sometela ao proceso de adecuación. cunha superficie de 1. concursos divulgativos. micrófonos e numerosos sistemas de conexións. xa que as primeiras arriscan un considerable investimento que pode permanecer ocioso boa parte do ano. os estudos de gravación dispoñibles para ás productoras en Galicia na actualidade (11) alcanzaron un nivel de ocupación os últimos dous anos en torno ao 40%. e na meirande parte dos casos constitúe una solución provisional. E dende setembro de 2004. . Outro grupo destaca a imperiosa necesidade de ampliar a oferta. basicamente pola dotación da compañía compostelá CTV. e é conveniente coñecer o uso ao que pretende dirixirse para adecuar custos: insonorizar as instalacións. o que permite levar a cabo todo tipo de produccións con multicámara. publicidade e cinema: seis camerinos e dous vestiarios (con servizos e duchas). dous almacéns de atrezzo e gardarroupa. ao igual que o Plató 1000 e o Plató 800 están conectados co control central de realización. despachos e oficinas para os clientes. o impacto.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO gravar ou non. a produtora conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de 2 España. etc.. mentres que as segundas deben soportar o custo adicional de estaren continuamente montando e desmontando decorados nos espazos utilizados para rodaxe. o de construír un estudio de gravación partindo de cero. tanto en directo como gravadas. Con el cubrían as necesidades de gravación para espazos publicitarios. salas de espera para o público. Para algunhas empresas o problema radica na escasa optimización que se está a realizar das instalacións que hoxe en día se encontran xa no mercado e admiten a conveniencia de incrementar a dimensión e o equipamento dos actuais.

guindastres e conexións de vídeo e audio (tanto envíos como retornos). entre outros. Os estudios Stalag 1. 600. sala de grafismo. con ciclorama en continuo e grella de iluminación241. vídeoclips musicais. de Zenit Televisión e Costa Oeste. controis técnicos. así como anuncios publicitarios.100 1. que ten algo máis de 200 m . conservan para imaxe real o estudio Silvia and 2 Gerry Anderson. 130 m e actualmente estanos preparando para rodaxes en cine intervalométrico (stop motion). A empresa dispón de catro estudios de gravación independentes de 800. Ademais. 241 Formato Producciones conta cun set-estudio de 50 m2 con grella de focos Fresnel e pano para croma. no Polígomo de Sabón. están dotadas de equipamento e tecnoloxía de última xeración. tres cámaras dixitais por TRIAX.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Niveis de ocupación dos estudos de gravación existentes en Galicia Empresas Superficie (m ) 1. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. con iluminación dixital e un robot motion control. Durante algún tempo estas instalacións prestaron servizo para a rodaxe da serie Rías Baixas. 2 Adivina Producciones tamén dispón dun estudio de gravación dunha superficie de 400 m nas súas instalacións de Bergondo. ainda que sin aislamento. etc. ademais doutros programas realizados por Faro. Nestas instalacións graváronse series como Mareas vivas ou Ás leis de Celavella ou programas como Con perdón. en conxunto. trípodes. camerinos. Este dispón dun set de dirección formado por tres monitores de cámara e un monitor de programación. ademais doutro de 100 m2. 2 Productora Faro conta cun estudio de gravación de 600 m en Santo André de Comesaña (Vigo). locutorios. 2 e 3 2 teñen. 229 . que usa de xeito esporádico e para producións propias. 400 e 106 m2. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. equipos para formato dixital DVCAM e Betacam SP.000 vatios de luz controlados dixitalmente. provistos de 350.000 800 CTV 600 200 Total 800 600 Voz Audiovisual 400 200 Total 600 Productora Faro Total 400 Adivina Producciones 1 1 50 40 1 1 5 1 1 1 1 4 1 30 20 36 40 40 30 20 33 50 2 Número 1 1 1 % Ocupación 40 20 70 100 Total 1 2 30 35 Fonte: AEGA As instalacións de Voz Audiovisual. no que producen e realizan programas para a Televisión de Galicia. IB Cinema inaugurou recentemente uns estudios de gravación nas súas instalacións.

balance de . cámaras. cadeas de televisión e empresas de cine para a realización de series de televisión ou outro tipo de formatos. ubicada en Pontevedra. Nos dous casos dispoñen de iluminación con luz fría e focos fresnel. Pola súa parte. A Escola de Imaxe e Son de Coruña conta cun estudio completo de 190 m2. 6 saidas de audio para micros. equipo de iluminación e son. mesa de iluminación DMX. ou como cámaras de estudio que empregan Localia TV e Antena 3 Televisión. ademais de mesa de mesturas de audio de 32 canles. a primeira instálase nun ordenador estándar baixo Windows. Nelas dispón de senllos estudios de gravación de 270 e 2 250 m . con 2 sets para entrevistas e 1 set para espectáculos musicais o primeiro e 2 sets desmontables polivalentes o segundo. O sistema consta dunha parte software e unha parte hardware. O proyecto. insonorizado. con servizos auxiliares. 300 m2 (Estudio 2) e 460 m2 (Estudio 5) e un estudio de continuidade (Estudio 3). iluminación e decorados. salas de control de realización e iluminación e son. de xeito que as produtoras podan realizar aquí a meirande parte das súas rodaxes. mentres que os dous restantes estudios son usados para todo tipo de producións da cadea. A Facultade de Ciencias 2 Sociais da Universidade de Vigo. e os dous con 4 cámaras con opción a 7. camerinos. zoom e foco) coma da cámara (ganancia. 2 cámaras Betacam e 6 cámaras DV. as televisións locais empregan tamén este tipo de infraestruturas para o desenvolvemento das súas actividades. Pola súa banda. con 4 sets transformables e outro de 300 m2 con 3 set máis un transformable. sistema de Intercom. de Lalín. Ethernet ou fibra óptica. Os estudios de 70 e 150 m2 utilízanse maioritariamente para os servizos informativos. o Centro de Produción de Programas de San Marcos da 2 Televisión de Galicia está dotado con 4 estudios de produción. 2 A Escola de Imaxe e Son de Vigo emprega un estudio de 200 m para o desenvolvemento das prácticas dos seus alumnos. das seguintes dimensións: 70m (Estudio 4). con ciclorama. Tamén a escola privada de Santiago de Compostela O raio verde dispón para as súas actividades docentes dunha aula de producións de audiovisuais (estudio de gravación) de 200 m 2. Na Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela contan con senllos estudios de gravación de 120 m2 cada un deles. con total acceso aos parámetros tanto da lente (iris. 100 Kw de luz. en retransmisións deportivas de TVE. Con respecto á oferta pública destas instalacións. 150 m2 (Estudio 1). Telelugo El Progreso ten dous estudios de gravación en formato Betacam SP: un de 120 m2. mentres que a segunda está formada por módulos de adaptación aos diferentes medios de transmisión posibles: rede telefónica convencional. estas instalacións poden ser alugadas por produtoras. Televinte Chantada ten un estudio de televisión dunha superficie aproximada de 80 m² 2 con dúas cámaras. rede telefónica dixital RDSI. Ademáis algúns centros docentes dispoñen de espazos de gravación de diferentes dotacións e tamaños. Dez TV . ten intención de reunir a infraestructura e o persoal necesarios para ofrecer servizos de plató cinematográfico en Galicia ao largo de todo o ano. dispón dun estudio de 70 m . de 9 m. a Escola de Imaxe e Son da Fundación TIC de Lugo utiliza as instalacións do Centro de Produción de Programas que a fundación ten dedicadas á televisión e nas que se realizan diariamente producións propias e en convenio coas televisións locais. as cámaras multipropósito representaron unha verdadeira revolución no ámbito da produción. que se atopa na actualidade en preparación. O software permite controlar un gran número de cámaras (ata sesenta e catro inicialmente). pedestal. de altura. No que se refire ás infraestruturas dos novos estudios de gravación de televisión. Onda Coruña ten un estudio de gravación de 30 m dotado dun equipo conectado ó control de realización que conta con 3 cámaras. avalada pola súa aplicación en programas como Gran Hermano. Co fin de incentivar a conexión entre o mundo académico e o empresarial. así como da iluminación correspondente. conta cun estudio de gravación de 75 m 2 coa dotación básica de micrófonos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Continental Producciones anunciou recentemente a posta en marcha do primeiro estudio cinematográfico galego.

calefactor…). xa que supón ademais unha incidencia económica indirecta en hostalería e restauración. o número de rodaxes foi aumentando paulatinamente cada tempada. francesa. 5. e promoven así mesmo a imaxe de Galicia como potencial estudio de gravación para rodaxes en todo o mundo 242 Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico . maquilladores. Os oscarizados Alejandro Amenábar e Pedro Almodóvar. Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico que produce empregos directos. a Santiago de Compostela Film Comission ou a Lugo Film Comission constituíronse para atraer rodaxes e producións ao territorio galego e ao compostelán. dos que case a metade corresponderon ao último ano. xaponesa. guionistas. o Consorcio Audiovisual de Galicia ten previsto poñer en marcha oficinas provinciais de promoción de rodaxes cinematográficas. Tesalónica.5. obturador electrónico…). Pero tamén a automatización de estudios de gravación. así como o alugamento de equipos e espazos. maquilladores.2 Localización e casting A localización dunha rodaxe cinematográfica ou dunha serie de televisión significa moito máis ca darlle traballo ao propio sector (actores.) e da cabina de exteriores (limpaparabrisas. iluminadores.5 millóns de euros. denominacións de orixe. respectivamente. Así o asegura Incolsa. relanzando as empresas e produtoras do propio sector audiovisual da rexión.000 euros. do posicionador (panorámico. por outra. Seguen en importancia as cantidades destinadas a aloxamentos e restauración. que integran tamén outras. Por outra banda. alimentación e produtos rexionais. E é que as producións audiovisuais que estiveron asesoradas pola SCFC entre 2002 e 2004 xeraron un impacto económico na cidade que supera os 3. o estudio de gravación totalmente automatizado simplifica os labores de produción de programas e informativos. no seu último boletín Compostela turístico. por unha parte. figuración e transporte. atendeuse o traballo de 45 producións. co obxectivo de axilizar as xestións necesarias para a gravación de películas na comunidade As series de TV e os grupos de teatro fixeron de lanzadeira dunha escola de teatro 242 Santiago de Compostela Film Comission forma parte da Rede de Cidades de Cine. Así pois. As deputacións de Lugo e de Ourense asinaron un convenio coa Galicia Film Commission para ofrecer servizos ás rodaxes 243 . Todos os axustes se realizan de forma moi intuitiva mediante rato. que acaparan o 34% e o 21% do gasto. o certo é que Galicia se está a converter nun estudio de gravación de cinema. A Galicia Film Comission. Do impacto económico rexistrado. a empresa municipal xestora do turismo en Santiago. Isto implica que a film commission prestará ás oficinas provinciais asesoramento para desenvolver o traballo de facilitar as filmacións nos seus territorios. directores de fotografía. máis da metade corresponde á contratación de persoal técnico e artístico local.. catering e hostalería en xeral. velocidade. que suman 423. Todas elas teñen como obxectivo facilitar o traballo das produtoras que escollen a comunidade autónoma como escenario do seu traballo audiovisual. etc. 35 delas españolas e o resto coproducións de orixe alemá. a robotización de cámaras e outros avances tecnolóxicos fan pensar nunha redución do persoal de operacións. decoradores. inclinación..LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA brancos. en que se puxo en marcha a oficina da Film Comission en Santiago. etc. respectivamente. Á marxe das axudas da Consellería para facilitar as rodaxes no noso país e así como o nacemento e popularización das Film Comission (oficinas de rodaxe). técnicos de son. turismo rural. exercendo de ponte entre as institucións. realizadores. Salamanca e San Sebastián. 243 231 . a través de diferentes ventás de diálogo. Dende que se puxo en marcha a oficina de Film Comission en Santiago. e as empresas locais fornecedoras de servizos.). como son as de Porto. actores. son só algúns dos nomes que se desprazaron ata Galicia para rodar as súas últimas producións. amparado por un contorno privilexiado e moi variado. Dende o ano 2001. inglesa e italiana. Venecia. dende as oito realizadas no 2001-2002 ata as vinte e unha do 2003-2004. e crea un bo número de postos de traballo indirectos dos sectores auxiliares implicados: carpinteiros. así como realizadores do talle de Fernando León ou Manuel Gutiérrez Aragón.

pero en producións de segundo nivel. o que redunda nos soldos dos actores. Pola súa banda. As series de televisión e os grupos de teatro fixeron de verdadeiras lanzadeiras ante a inexistencia dunha escola de teatro profesional. para facilitarlle a calquera produción toda clase de necesidades. Pola súa banda. facilitándolles aos responsables destes servizos toda a información sobre rodaxes que poidan ser do seu interese. e que ultimamente mostra un significativo crecemento.) 5. Axencia e Casting de Galicia-ACGAL está en marcha dende 2003 e proporciónalles ás produtoras servizos como actores. pódese distinguir primeiro a área de Internet. iluminación e sistemas de proxección de vídeo (pantallas. primeiro en Betacam dixital e xa en HD. en virtude dos cales as deputacións habilitarán unha sede para as súas futuras oficinas de promoción e nomearán os responsables destas e encargaranse de informar o Consorcio de todas aquelas iniciativas e propostas de rodaxe no seu ámbito provincial. de Vigo. grazas ao emprego de sistemas informáticos cada vez máis sofisticados. pero os orzamentos das series galegas e das series estatais non son comparables. o Consorcio Audiovisual porá en contacto todas as produtoras interesadas en realizar unha filmación en Galicia coa oficina implicada. e o sector do cinema dixital. e as series poden acabar por encadrar os actores nun papel determinado. En canto ao cinema. Para iso dispoñen de equipos de última xeración en sonorización. a posprodución cinematográfica variou por completo. de Prevención de Riscos Laborais. presentacións públicas e calquera outro tipo de evento. A empresa cumple coa Ley Orgánica de Protección de Datos e están acollidos á Ley 31/1995.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO autónoma244. Non só se utiliza a tecnoloxía videográfica para realizar efectos visuais. O imparable fenómeno non só lles afecta a técnicos 244 A cinematografía dixital é un interesante mercado para a posprodución Esta iniciativa está prevista que se materialice a través da sinatura de convenios de colaboración coas catro deputacións provinciais galegas. onde a posprodución ten unha presenza interesante. a súa decidida aposta por unha producción propia. figuración ou salón de peiteado e acaba de abrir unha oficina en Madrid para a promoción de actores galegos. De menor a maior complexidade. Un mercado moi interesante para a posprodución. mesmo de secuencias completas. Naceu no seu día dos propios produtores do mundo audiovisual. un mercado que agora se cingue á presentación de vídeos nas páxinas web mediante tecnoloxía de fluxo de sinal progresivo (streming). ou Alta Definición. deu lugar á creación dunha canteira profesional sen espremer. videoproxectores. concertos. son xa moitos os actores galegos que aparecen nas pantallas españolas e increméntase o número dos que participan como protagonistas nas producións e coproducións galegas. As series de televisión achéganlles aos actores un traballo de certa estabilidade e popularidade. é o da cinematografía dixital. posteriormente. en segundo lugar está a produción de baixo custo con destino ás canles temáticas ou canles xeneralistas. senón que xa se está a utilizar o vídeo para rodar películas. o incipiente mercado da televisión de alta definición. que segue mantendo a súa tradicional elaboración sofisticada. e por último. noutro ámbito reside a produción propia dos radiodifusores e das compañías que lles subministran ás canles de televisión estes programascun formato de calidade de tipo medio. . etc. coa cada vez maior participación da tecnoloxía do vídeo dixital de vídeo para a creación de efectos de cinema. encargarase de subministrar os soportes técnicos e de formación necesarios para a posta en marcha desta iniciativa e incluirá na súa páxina web un acceso directo aos sitios web das catro oficinas provinciais. ademais duns cartos máis ou menos fixos. un cuarto segmento é a publicidade. Outra compañía galega que presta servizo de casting de actores é Clarisa Asesoría Creativa. Frog Eventos e unha empresa dedicada a proporcionar servizos audiovisuais para cine.5. A aparición de Televisión de Galicia e.3 Posprodución A posprodución debe dar unha resposta particular a cada segmento do mercado audiovisual. en non demasiados anos. televisión.

Barcelona ou Londres. non se dispón aquí dos equipos necesarios para realizar o paso entre dixital e 35 mm. unha vez introducidos no ordenador. ergonómicas e sinxelas. baseados en ámbitos de ordenador persoal. No referente a Rexistro de Imaxen conta con cinco equipos en sistema Dixital. quedándose só coa innovación técnica. aplicar texturas. conseguiu que os materiais audiovisuais se poidan tratar e procesar informaticamente. a reformularse novos mecanismos de traballo. 233 . máis libres e creativos. A maior parte das empresas máis prestixiosas de posprodución internáronse no mundo da manipulación virtual do negativo e proporcionaron un pulo esencial cara ao uso dos novos instrumentos. seguimento de laboratorios. Unha delas é Pórtico de Comunicaciones. unha produtora audiovisual creada en 1994 e que foi pioneira no ámbito europeo na incorporación da alta definición. sala AVID MediaComposer e sala AVID Symphony System. dunha forma ou outra. Así e todo hai varias empresas galegas que traballan na posprodución. Os materiais audiovisuais pasan. levará en Galicia a representación de Iskra. é posible retocar imaxes. onde se mesturarán soportes de gravación e formatos. o que non é óbice para que. etc. Dispón dunha sala de 245 A posprodución dixital ten varias vantaxes: poden incluírse efectos especiais de todo tipo a un custo máis accesible. desenvolvida a través da computación e da man dos sistemas operativos. unha vez máis. permitindo a formulación de novedosas ideas que permitirán a creación de novos métodos de traballo durante as propias rodaxes. sala de visionado e repicados. unha compañía madrileña que conta cun servicio de kinescopado propio. supervisión de calidade. facer disolvencias. A etapa actual.. poden ser manexados por persoas que non precisan dunha especial formación tecnolóxica 245 . xerar multicapas.. Así o fixo a maioría: case todas as longametraxes españolas recentes incorporan tratamento dixital. como é o caso de determinadas campañas publicitarias en cines. De feito. A parte negativa é a tendencia. prácticas de escolas. primeiras curtas. a posición periférica da Comunidade Autónoma de Galicia explica en certa forma a pobre dotación que se pon de manifesto en certas áreas como a posprodución dixital. Non é o cinema español moi propicio a enormes despregamentos de efectos especiais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de montaxe. a converterse en datos que dende interfaces cada vez máis amables. cada un enfocado cara ao resultado que o realizador pretende obter en cada situación.. son.) a aquelas productoras que realizan traballos en cine e vídeo. e actualmente roda e posproduce con esta tecnoloxía. minimiza os custos e axiliza todo o proceso. películas independientes. gran parte das películas estreadas nos últimos anos incorporen novas formas narrativas. se ben é certo que este tipo de procesos só poden ser levados a cabo en cidades como Madrid. O problema. empregadas mesmo en encadramentos ou movementos de cámara. estación gráfica e de composicón. empresa coruñesa creada en marzo do 2005 por Israel Nava. integrar animacións tridimensionais con acción viva e realizar blue screen. son susceptibles de seren manipulados e editados na orde e forma que se desexe. senón que obrigou aos realizadores. A rodaxe en formato dixital favorece pois a posproducción da película. Dálle todo un mundo de posibilidades ao cinema.. abusiva. de produtores e realizadores a menosprezar a historia e o xeito de narrala. efectos. a un prezo accesible e en tempo real. especialmente concebido para dar solucións de calidade ó sector de profesionais que teñen unha produción de presuposto limitado para acceder a un kinescopado laser. debido á menor aparatosidade desta tecnoloxía. Nava ofrecerá así mesmo un servizo de coordinación de todo o proceso de postproducción cinematográfica (confección e cumplimento de plans de traballo. Desde INH Producciones. é o abuso destas prácticas. unha vez baleirados ao sistema. baseadas máis en efectos visuais que nos clásicos diálogos. INH Producciones. A sua dotación de infraestructuras de edición inclue salas de A/B roll. máximos responsables do proceso de creación. as imaxes e sons. Segundo se di no diagnóstico do sector levado a cabo na constitución do Clúster Audiovisual Galego. Aldea Fims (antes IJV). Naceu a non linealidade e con iso. Xuntar imaxe real e virtual de forma coherente pode dar interesantes resultados. Finalmente a película aínda se transfire aos tradicionais 35 mm para a súa exhibición en salas comerciais das que ata agora se coñecen.

montaxe. DYR Producciones Audiovisuales.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO posprodución en alta definición AVID I DS HD (Monitor HD 24 polgadas BVM D24E1WE e VTR HDW F500. para adaptar calquera tipo de imaxe ou vídeo 3 D. e en calquera sistema (NTSC-PAL). efectos especiais. dentro dos seus servizos de edición de vídeo. vídeos musicais. Foi tal o cambio experimentado nos últimos anos que se pode falar dunha auténtica revolución. e operadores expertos nestas e outras aplicacións de edición de vídeo (After Effects. baleirado de gráficos e animacións a vídeo. montaxe de audio e vídeo. Cada vez é máis difícil atopar unha produción que non inclúa imaxes realizadas por ordenador. baixo Machintosh Power PC e software Adobe Premiere. por suposto.5. O empresario mexicano do audiovisual Demetrio Bilbatúa. sen esquecer que actualmente todo o proceso de animación ou de Coa tecnoloxía dixital novas técnicas chegaron ao mundo do audivisual coloreado se realiza sobre plataformas PC. animación e modelado en 3 D. 5. reportaxes. etc). calidade e realismo propio dos sistemas tridimensionais. converten calquera formato de vídeo. etc. A empresa conta con equipo propio de posprodución dixital multicapa composto por tarxeta de vídeo 100 QX. Media 100. DV. masterización en CD e DVD. conversión a formato electrónico de fontes de vídeo en formato analóxico e dixital (Betacam. laboratorios cinematográficos. unha nova estética e un novo xeito de producir chegaron ao mundo da animación. Traballan en dixital cos paquetes softwares máis avanzados e en estacións gráficas de alta capacidade inserindo nas montaxes animacións 3 D con modelados. ata o punto de que hai quen cuestionou se a iso se lle . Coa tecnoloxía dixital. que preside no país americano un grupo de empresas de produción audiovisual. de maneira que realizan procesos de conversión e creación de anáglifos (vermello-azul) dende calquera outro formato. etc. edición e posprodución de vídeo orientado a fins promocionais e/ou publicitarios. O software existente actualmente no mercado permite realizar integramente todos os procesos necesarios para a realización dunha longametraxe en animación. a animación viu abertas as súas portas a novos modos e soportes no campo da produción. ofrece servizos de produción audiovisual en tres dimensións. e dúas salas AVID de posprodución off line VTR Betacam Dixital DVW 500 P e VTR Betacam SP PVW 2800 P. así como diversas solucións de proxección e visualización en 3 D coa máxima garantía.4 Os servizos de produción na animación Cos adiantos técnicos e a irrupción nos sistemas de produción de tecnoloxía dixital. texturizaciones. realiza tarefas de recompilación. Enxebre Sistemas. aluguer de cámaras de vídeo con operador. trouxo unha nova forma de entender a animación. efectos visuais. conversión de formatos e titulación. anuncios publicitarios e películas. unha nova técnica. Ilusión Media. Oferta tamén sistemas profesionais de edición e posprodución. Iso. son e dobraxes. etc. situada en Ames (A Coruña). SVHS… a AVI e QuickTime). Esferobite ten experiencia en montaxes on line e off line de curtametraxes. rotoscopia. posprodución. DV Cam. compañía fundada en 1995 e pioneira en Galicia na divulgación das novas tecnoloxías dentro do campo da estereoscópica. aluguer de salas de montaxe e posprodución con operador. empresa de nova creación ubicada no Parque Tecnolóxico de Galicia. Así mesmo. orienta a súa actividade ó desenvolvemento de tecnoloxía de alta Definición para a creación de imáxes e o software dixital e a postprodución multicapa. poden facer conversión de formatos 3 D. Á xa tradicional producida en 2 D é habitual incorporarlle decorados en 3 D. Ademais. As novas posibilidades deixan á marxe os vellos lapis e os ordenadores ocupan o seu lugar. en Ourense. xa sexa secuencial ou mediante pares estereoscópicos. A Fraga Maldita é unha produtora cinematográfica que ofrece servizos de posprodución. entrelazado. ten previsto crear en breve prazo unha delegación en Galicia que se dedicará a produción e posprodución. side by side e mesmo over-under a calquera outro.

O seu principal cliente é Filmax Animation. seguindo as liñas de negocio que detecta no mercado 2 246 . etc. como exemplo de traballos de grafismo e continuidade para TV. e validar. etc. cabe destacar as cortinillas feitas para Disney Channel ou a Televisión de Galicia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA debe chamar cine. animacións secundarias. Ademais fíxose unha parte da animación da película. poden albergar hasta 100 postos de traballo. 235 . cunha filosofía moi similar a El Cid. todo iso en tempo real. Connie the cow. Como elemento diferenciador e de valor engadido de 248 Bren no negocio. Bren comezou a súa participación case en paralelo. publicidade. integrando efectos e fondos CGI nunha película de imaxe real. ainda que ten xa unha ampla carteira de clientes en varios países cos que ten realizado proxectos do máis variado. aportando a integración de imaxe 3D coa imaxe real. e nos que Bren encargouse de diferentes procesos 249 . a lenda. así como o desenvolvemento de ferramentas propias. shading. aínda por explorar. Ratoncito Pérez. 249 Para El Cid. vexetación. O primeiro proxecto da factoría Bren foi a serie de TV Goomer. shading e texturas. Tratábase de buscar a espectacularidade que aporta o 3D a unha producción de animación tradicional. os clientes poden comprobar os tempos de producción. Nace no seno da compañía Filmax Entertainment. Así. sistemas de render máis veloces ou procesadores máis áxiles. Mentras. Bren Enterteinment inicia a súa andaina en Santiago de Compostela no ano 2000. fixéronse diferentes planos con elementos 3D integrados sobre fondos 2D que tamén precisaron da aportacións dos departamentos de modelado. a lenda. Convén resaltar tamén o traballo feito na película Eathquake. contou coa axuda da Dirección Xeral de I+D da Xunta de Galicia e do CDTI do Ministerio de Industria. efectos para cine. etc. vía Internet. A granxa de render ofrece unha potencia de cálculo superior a 110 megaflops procedente de 120 procesadores. e en paralelo. Foron dous proxectos ben distintos. pero tamén de aforrar costes en planos complicados de facer en 2D. a lenda e P3K. composición e animación (con e sen captura de movemento). setup. obxectos (props) e vehículos. En Gisaku. 248 Este software. setup. Cunha inversión inicial de máis de 7 millóns de euros. Anna y sus hermanas. Na longametraxe P3K. realizados para a empresa de postproducción Filmtel. duplicando a memoria de traballo e a capacidade de almacenamento. por encargo de Castelao Productions (Filmax). procederon a actualizar os equipamentos. A producción prolongouse por un período de case dous anos (2000-2002). Actualmente Bren está inmerso na producción de Donkey Xote. no mundo dos videoxogos. do seu mesmo grupo. Acéptanse arquivos de calquera software 3 D existente no mercado en calquera 246 247 Pendentes destas novas liñas de negocio aparecen vías. sendo ademais unha ferramenta de comunicación entre a empresa e o seu cliente. Este software permite un completo control da evolución de producción. desenvolvido integramente no departamento de I+D+i da compañía. implicouse a case tódolos departamentos da empresa: modelado de fondos e personaxes. nas súas dúas primeiras longametraxe de cine: El Cid. comentar ou pedir modificacións en calquera das tarefas de producción que se están a realizar. coa súa arquitectura de rede e servidores de almacenamento para dar servicio ós diferentes proxectos . Paralelamente tamén participa na producción El Ratoncito Pérez coproducida por Patagonik (Arxentina) Filmax Animation e Castelao Productions. Dygra Films ofrécelles aos seus clientes o sistema de render que xerou as imaxes da longametraxe de animación O Bosque Animado. situados en estacións individuais cunha configuración típica dun procesador Dual Intel Pentium III a 866 Mhz e 1 GB de RAM. No plan tecnolóxico da compañía do ano 2005. ben sexa para longametraxes de animación. renovando totalmente os sistemas de back up. Unha vez rematado Goomer. se contratou a Bren para facer unha serie de planos determinados. series de TV. Pinocho3000 nos departamentos de modelado e shading e texturas fixéronse tódolos decorados. as súas necesidades tecnolóxicas céntranse en aspectos como a xeración de sistemas de captura de movementos. etc. como empresa de servicios de produción CGI (imaxe xerada por ordenador). En canto a outro tipo de produccións. de xeito que proporciona apoio a calquera produtora que requira de imaxe sintética. triplicando o rendemento das estacións de traballo con procesadores de última xeración e a capacidade de render. dun xeito ou de outro. iluminación. etc. compre salientar o seu sistema de xestión da producción: SoftBren . integración de imaxe virtual sobre imaxe real. grafismo. as súas instalacións. participando de forma maioritaria en tódolos procesos da producción. de preto de 247 800 m . iluminación e animación. etc. 240. a película de Filmax Animation. Pinocho 3000. SoftBren estase a empregar dentro dos servicios que ofrece ó mercado esta compañía en proxectos coma Donkey Xote. producíronse diversos teasers e pilotos doutras series de TV: Manolito Gafotas. No caso das produtoras de animación. Deste xeito. Nocturna. Tamén levou a cabo unha importante labor o departamento de programación (I+D). Unha ferramenta de traballo a destacar é o sistema de videoconferencia. co que se facilita a comunicación entre a oferta dos seus servicios cara o cliente que pode estar en calquera parte do mundo. desenvolvendo plugins de animación de masas. multimedia.

Isto acaba xerando situacións nas que certas produtoras poden estar dispoñendo de equipos tecnoloxicamente obsoletos. editores de vídeo etc. estereoscopia. percorridos virtuais en 3 D. xa que nesa fase se manexa moita información á resolución máis alta. propiciado en boa medida polos problemas derivados da política seguida por moitas delas de tentar dispoñer de todos os medios necesarios para o desenvolvemento do seu proxecto. IFF. que incorpora iluminación e texturas á animación. Ilusión Media desenvolve todo tipo de animacións 3 D. JVC ou Amx e aluga equipos de edición non lineal de vídeo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO dos seguintes soportes: CD. que mudaron a series de TV. Recentemente a produtora galega firmou un convenio de colaboración con Sun Microsystems que lle permite optimiza-las capacidades de animación por ordenador e reducir hasta nun 50% os seus tempos de produción. videoconferencia. Isto afecta de xeito especial ao proceso de render.). Unicamente as compañías vinculadas coa cobertura de noticias para os espazos informativos desenvolven un rápido proceso de dixitalización. mentres que no resto ten lugar dun xeito bastante lento e sempre ligado ás esixencias das cadeas de televisión. personaxes animados. é de sinalar a A importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual inadecuación do sistema de amortización contable coa vida real dos típicos equipos empregados no sector. Por unha parte. utilizando para iso os principais programas de 3 D: modelados. dedícase á integración e ao mantemento de sistemas audiovisuais en televisións locais e produtoras de vídeo. e cobren partículas. Esta capacidade permítelles ofrecer aos seus clientes servizos relacionados con calquera das fases de produción dunha película. . TGA. SGI. 5. os equipamentos traballaron nunha porcentaxe de ocupación moi alta. improdutivos e financeiramente ineficientes. finalmente. Por outra banda. publicidade de alto nivel e cine. DLT ou discos SCSI. As solucións e desenvolvementos son froito dun importante labor de investigación que garanten a mellor calidade de imaxe posible. simulación de impactos. con respecto ao tema dos equipos. ao non estar levando a cabo investimentos en medios avanzados. xenerando os fotogramas finais da película. ao desenvolvemento de software de xestión dixital do son para aplicacións en debates e ao alugamento de equipos audiovisuais (videoproxección. en lugar de incorporalos puntualmente cando se precisasen. Panasonic. fluídos e tecidos. que presenta uns ciclos de vida considerablemente curtos. polo que ata o momento tecnoloxía non resulta crítica para as empresas do subsector e as produtoras de contidos para televisión. o abandono dos mercados tradicionais das productoras. a audiencia dos contidos de televisión non é capaz de percibir o soporte tecnolóxico que hai detrás de cada programa. etc Ademais. dende a idea inicial ata a montaxe. ademais de modelización e simulación de eventos. O cliente pode elixir o formato dos ficheiros de saída: TIFF. radicada en Vigo. en salas audiovisuais en empresas e institucións e sistemas de videoconferencia.5 Distribución e alugamento de equipos No diagnóstico sectorial previo á constitución do Cluster do Audiovisual Galego. etc.5. Industria e Comercio. etc. texturizacións. É distribuidora oficial de marcas como Sony. Dygra Films desenvolve solucións específicas para a creación de efectos especiais aplicados á animación 3 D. aínda que na gran maioría dos casos. Bosch. As pequenas productoras galegas do audiovisual beneficiáronse dos seguintes factores no eido tecnolóxico: as subvencións da Consellería de Innovación. mundos virtuais. Finalmente. ponse de manifesto un relativo solapamento entre as diferentes empresas. KPG. a imparable baixada dos precios destes equipos e. as producións de Dygra Films están realizadas integramente nos seus estudios. Pero a importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual. Spica. Avid.

mesas de mesturas. Guindastres do cinema. para o 237 . así como todo tipo de dollies. servizos de enxeñería para os novos proxectos de platós de televisión que se realizan. A nova delegación ten previsto desenvolver cursos técnicos para os alumnos de facultades ou escolas do sector e realizar ofertas especiais de equipos para eles. configurados previamente para cada caso específico. ademais de globos de iluminación e sistemas de luz especial para gravacións. Sadil fundouse hai máis de trinta anos e o seu obxectivo inicial foi cubrir a demanda de alugamento de material de iluminación que existía no mercado cinematográfico español. Sonorizaciones Collazo. Moitos destes equipos non podían encontrarse ata agora na nosa comunidade. Kachet Loxística Espectacular. serie ARRI con varias potencias. Producciones Emsac. Peymar Electrónica ofrece un servizo completo das series que abarcan a luz espectacular. tales como auriculares. almacenamento e distribución dixital de audio e vídeo (gravación.6 Sonorización e dobraxe Durante a primeira década do século XX podíase atopar nos cines a figura do explicador de películas. etc. Arteficción distribúe equipos de iluminación para espectáculos e de son. Peymar Electrónica oferta equipos que permiten aplicar técnicas totalmente novas para iluminar grandes áreas. Son e Luz. streaming. equipados con lámpada HMI ou halóxena. a proxección de vídeo. profesional que aparece en Barcelona en torno a 1900 e cuxo traballo consistía en narrar o que sucedía na pantalla. GM Provídeo. segundo necesidade. IB Cinema. solucións de audio. 5. para aplicacións de captación. guindastres e cabezas quentes. Isto suporá un substancial aforro para os produtores en transportes e tempo.) e os seus clientes son boa parte das produtoras nacionais e internacional. grafismo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Con máis de dez anos de presenza nos mercados da informática e do vídeo profesional. HD alta definición. En EPC Galicia os produtores galegos poden encontrar as últimas novidades. cabezas quentes. 16 mm. Cetronic. microfonía. Outras empresas dedicadas á distribución e ao alugamento de equipos audiovisuais son Audiolab Acústica. Inova Iluminación é unha empresa con ampla experiencia no campo da iluminación espectacular e está avalada por centos de instalacións realizadas nos últimos anos. gravadores e monitoraxe. procesado de sinal. Son almacenistas e dispoñen por iso do maior stock de aparatos de iluminación en xeral. Trison Acústica. Polo que respecta á iluminación.. A empresa de alugamento de equipos de rodaxe EPC abriu unha nova delegación en Galicia. produción e posprodución.5. a iluminación profesional. tanto en cámaras de 35 e 16 mm coma en alta definición ou vídeo dixital. GaliFrame é unha empresa galega de servizos tamén situada en Vigo e especializada na instalación e no desenvolvemento de solucións integrais chave en man. vídeo baixo demanda. É aquí cando Sadilsa comeza a subministrar (venda) material de iluminación e. ten mesas dixitais de reducido tamaño e con altas prestacións e unidades de rack segundo necesidade. etc. guindastres.. sobre todo. Dispón de proxectores para gravacións exteriores e guindastre para soporte de cámara para gravacións de cine e televisión. para televisión. con equipamentos para cine profesional e televisión. EPC dedícase a lle subministrar ao sector audiovisual español todo tipo de equipos de rodaxe (35 mm. empeza a distribución no ámbito nacional da marca Quartz Color (Strand Lighting Company). Espectáculos Lito. así como todo tipo de lámpadas para venda por xunto.). manipulación. o son profesional. vídeo dixital. Luz Puntual. dollies. Comercial Eléctrica Coruñesa. grazas a un acordo coa empresa Ficción Producciones. En canto ao son. para gravacións nocturnas de cine e televisión. Co transcurso do tempo e ao alcanzar un un certo nivel. Twips&Handle ou Xoglar. posprodución e efectos. serie de focos con todos os accesorios necesarios para lles dar servizo aos equipos de gravación de exteriores dispoñibles en varias potencias. edición non lineal.

aos arredores de París. Acustic. ata os mesmos actores. tratábase dunha película cómica chamada Os competidores. Na actualidade. cando chega a televisión a España. pero coa chegada do son as cousas cambiaron.. salvo autorización do Sindicato Nacional do Espectáculo. En 1929 dóbrase o primeiro filme en castelán nos estudios parisienses de Joinville. Xa nos anos sesenta. A dobraxe debía realizarse en estudios españois que estivesen localizados en territorio nacional e por persoal español. o que prexudicou en boa medida o cine español 251 . Tres anos despois xa existían catro estudios máis: os da Metro Goldwyn Mayer. este último en Madrid. S. O estudio de dobraxe pioneiro en España. aínda que en 1946 cesa a súa obrigatoriedade 254 253 . e a mestura de variacións lingüísticas resultaba cando non ridícula. As frases en español poden quedar máis curtas ou máis largas comparadas co orixinal. se situaron detrás da pantalla e comezaron a lles prestar as súas voces aos personaxes da película da forma máis sincronizada que puideron. aproveitábanse os mesmos decorados e. As películas faladas comezan a producirse a finais dos anos vinte e xorde o problema de que a maioría dos países rexeitan estas películas por ser incomprensibles para os espectadores. TVE levaba a dobrar as películas a Sudamérica. para levar a cabo este sistema. estas frases deben ser ampliadas ou diminuídas segundo conveña. A dobraxe un pouco máis tarde e o alto custo que supoñía rodar as mesmas películas en diferentes idiomas puxeron o punto final á dobre versión. Trilla-La Riba. Unha solución para este problema foi a dobre versión. si incomprensible. as voces que se encargan da dobraxe proceden da radio e do teatro. Nos anos corenta. A película chamábase Río Rita. como foi o caso de Fernando Rey ou Fernando Fernán Gómez. . elocuencia. a Paramount adquire os estudios Reservoirs en Joinville-le-Pont. S. moitas veces a tradución ao español non resulta sincronizable. pola que a mesma película se rodaba en diferentes idiomas. Coa técnica actoral utilizada. pero xa a mediados desa década as casas de dobraxe comezaron a exercer presión sobre o canal para que as 250 251 O acontecemento produciuse en Barcelona. Cara a metade dos corenta a profesión de dobrador consolídase en calidade. facilidade de palabra e poder de convicción.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que debía posuír certos dons de improvisación. É a partir desta profesión cando grandes actores do cine contemporáneo saltan á gran pantalla. En 1929. 252 253 254 Se os personaxes dunha película falan en inglés no orixinal. En tal caso. A dobre versión produciu un éxodo masivo de talentos españois a Hollywood. a xeito de broma. inventiva. aínda que non todos os actores de dobraxe eran españois252. Voz de España e Fono España. O resultado tivo tanto éxito que a experiencia se repetiu por todo o país 250 . nos estudios da Metro Goldwyn Mayer. a censura non se conformaba con aniquilar metros e metros de certas longametraxes. e en 1947 realizouse o que. pero nunca se cambiará o sentido e o significado da versión orixinal. Nestes anos.A.A. creouse en Barcelona en 1933. A primeira dobraxe en directo nun cinema que se fixo en España podería situarse en 1908. e convértese a partir de entón nun instrumento de manipulación e de control ideolóxico durante décadas. non o remataron de convencer as dobres versións porque moitas veces escollíanse para estas actores sudamericanos de diferentes países.. O cine mudo era universal. senón que ademais modificaba os diálogos segundo lle interesaba. marcou unha liña para seguir polo resto dos estudios. ás veces. Emerxe a barreira das linguas. Ao público español. Despois da Guerra Civil promúlgase a Orde do 23 de abril de 1941 na que quedaba prohibida a proxección cinematográfica noutro idioma que non fose o español. ano no que uns cantos explicadores e algúns actores. de acordo co Ministerio de Industria. en concreto. a única censura que practica a dobraxe consiste na adaptación do idioma para que poida axustarse debidamente aos labios dos personaxes sen perder o sentido do texto orixinal . aínda hoxe. A invención da dobraxe atribúese a Edwin Hopkins e a Jacob Karol no ano 1928 coa película The Flyer. é considerada a gran dobraxe española de historia: Lo que el viento se llevó (1939).

dando como resultado a desaparición desa ventaxa e dos encargos de dobraxe. Nos oitenta chega o que se coñece polo boom da dobraxe. Alemaña é o país no que máis diñeiro custa dobrar. a cantidade descendeu a 2. provocando unha certa rivalidade entre esas grandes cidades e outras zonas. xa que ao necesitar menos tempo para dobrar a película. cando ata ese momento España era un dos países onde esta actividade acadara un dos máis altos niveis. para reducir os custos de dobraxe ou programar as famosas telenovelas sudamericanas que lles aforran o gasto de dobrar. A partir de 1989 aparecen convenios de dobraxe para a maioría da comunidades autónomas. A dobraxe industrialízase definitivamente 257 . Outro dato importante na década dos setenta é que en 1978 se aboliu a censura na dobraxe. Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización. Isto dá lugar a unha redución de custos a beneficio da empresa.11% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. Este é un dos motivos polos que. xeralistas e autonómicas. Os dobradores de Madrid invocan a maior calidade da súa dobraxe e plantexan unha folga a principios dos anos 90. tal e como se facía ata entón.4 millóns de euros).64% Nº de traball. a dobraxe en España sofre un grave descenso na súa calidade.248 74.034 3. e Italia no que menos. Non o conseguiron ata principios dos anos setenta 255 . o País Vasco. situación que as televisións privadas resolven con encargos ás outras comunidades. A política restrictiva da dobraxe levada a cabo nestes anos polos operadores de televisións explica a folga dos cen días que en 1993 levaron a cabo dobradores e empresarios. Valencia e Andalucía.000 millóns en 1994 (12 millóns de euros).184 4526.000 millóns (24 millóns de euros).80% 10 11. en 1987 chegaba aos 4.613 167. España é o segundo país máis caro da Unión Europea no que a prezos de dobraxe se refire. que consiste en que os actores deben sincronizar o texto co movemento dos labios do personaxe sen memorizalo previamente. porque os prezos de dobraxe subiron bastante en España entre 1988 e 1991259. sobre todo a Galicia.045. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 Facturación 2.73% Resultado 3. A industria do vídeo faise forte en España e aparecen as canles de televisión autonómicas e privadas. 258 259 239 . e a dobraxe dunha película de animación de calidade pode superar os doce millóns de pesetas. Estes eran diferentes e de menores importes dos que existían en Madrid e en Barcelona. o público español rexeitaba aquelas dobraxes nas que se utilizase unha variación lingüística que non fose a castelá. dos 4. Se en 1982 a facturación dos estudios de Barcelona era duns 400 millóns de pesetas (2. Aquí créase a dobraxe por ritmo. e polo tanto previamente dobradas e as televisións privadas van producir as súas propias series. co cal tamén se aforraban horas de dobraxe 258 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA películas e series que fose emitir se dobrasen en España e non en Latinoamerica. 255 256 257 Neste tempo.000 millóns de pesetas (24 millóns de euros) que se facturaban en 1987 en Barcelona. 1997 e 2003. A calidade de produción resíntese en boa medida e os conflitos laborais fanse presentes. Esto supuxo unha certa ventaxa competitiva. A situación agrávase aínda máis se cabe. en xeral. As distribuidoras de vídeo deciden traballar tan só con aquelas películas que xa fosen exhibidas en salas de cine. tanto públicas como privadas. aínda que só transitoria xa que os nosos actores plantexaron moi pronto unha igualación dos convenios. 178 68 -61. en lingua española. Esta situación foi aproveitada polas canles televisivas.573. como Galicia. En calquera caso. págalles menos convocatorias aos actores e ao persoal técnico 256 . Barcelona consolídase nesa época como a capital española da dobraxe. sobre todo en Madrid e Barcelona. dende mediados da década dos oitenta.

En conxunto. tanto públicas como privadas. A tecnoloxía dixital fai posible recibir a información de distintas formas. o grupo foi crecendo constantemente e actualmente conta con instalacións en Galicia e Sevilla. As empresas do Grupo Araguaney dobran para tódalas televisións. e Intereuropa TV 260 ) posúe unha longa experiencia no campo da sonorización e da dobraxe. Neste campo resulta significativa a inexistencia aínda hoxe en Galicia dunha sala homologada por Dolby para a sonorización en calidade dixital. estatais e autonómicas. o ensino e o perfeccionamento de calquera idioma. as horas de produción allea dobrada terán que aumentar en teoría. Italia ou Alemaña. que deixaron de ser esixentes coa calidade que ata entón requerían da industria da dobraxe. tradutores. Tele 5 ou TVE. Aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da súa carteira de traballo. os estudos galegos de dobraxe tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV. Contan cun amplo equipo de directores de dobraxe. Pódese sinalar. O compostelán Grupo Araguaney. co cal. para facer frente á caida de pedidos por parte das cadeas de televisión. Video Galicia. incluindo na súa oferta a posprodución (fundamentalmente sonorización). o marco laboral ou a diferenciación de produtos⎯ aos de países como Francia. Dende a fundación da primeira das empresas. Espérase que a creación de novas estacións televisivas. as compañías de dobraxe. agás no caso dos informativos. .LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A partir de 1993. A situación actual. unha parte indispensable para o coñecemento. integrado por catro empresas de dobraxe (tres delas en Galicia: CTV. actores-dobradores. na actualidade. en todo caso. a través do sistema de cable ou por ondas. A pesar de todo. cando existía tan só unha televisión e moi poucos actores. as novas infraestruturas tecnolóxicas que se están a As compañías de dobraxe están diversificando a súa carteira de servicios desenvolver en España permiten ver a profesión dende un punto de vista máis optimista. posúe dez salas de dobraxe con capacidade para producir máis de mil horas ó ano. nestes momentos. e o televidente pode escoller o idioma que queira a través do mando a distancia. ofreza unha oferta cinematográfica e de programación nas diferentes linguas de España. aínda que constitúen un número moi reducido en relación cos que prefiren as versións dobradas Ademáis. Partindo deste dato e vendo a grella de TVG temos que a maior parte do que se emite. un avance das preferencias polas versións orixinais. en 1983. co que cada vez hai menos oco para produtos dobrados ó noso idioma. que tampouco soubo axeitarse ás circunstancias dun sector audiovisual cunhas características moi diferentes ás que se daban hai máis de trinta anos. é dun certo estancamento. o que lles abre o mercado das series de produción propia. son series de produción propia que xa se rodan en galego. están diversificando a súa carteira de servicios. deste xeito. A falta de unión provocou unha guerra de prezos á baixa e disto aproveitáronse distribuidoras e televisións. moitas empresas do sector tiveron que pechar ou ben transgredir pactos e convenios. lingüistas e guionistas. o que no futuro constituirá un grande avance para a difusión dunha cultura políglota a través das novas ofertas de televisión. Pero en España necesítase deseñar unha política que achegue certos criterios ⎯como o dereito da propiedade intelectual. O Libro Verde do Audiovisual da Unión Europea recomenda que se posibiliten as accións necesarias para favorecer unha dobraxe e un subtitulado de calidade que estimulen os intercambios culturais de obras audiovisuais dentro do contexto europeo e mundial. A dobraxe chegaría a ser. 260 Intereuropa adquire os dereitos de producións en Latinoamerica para posteriormente doblalas e comercializalas á Televisión de Galicia. o que fai imposible levar a cabo na Comunidade Autónoma galega mesturas en formato cine. que non por forza.

261 O segundo traballo que acometeron os novos estudios será a gravación da música da segunda parte de As leis de Celavella. as proporcións. así como para as principais produtoras e distribuidoras. Outra das compañías de sonorización e dobraxe que operan en Galicia é Area 5. TVE. documentais. desde o momento da súa creación en 1991. con capacidade para albergar formacións de ata 90 músicos. Ao longo destes anos Studio XXI foise renovando constantemente. As novas instalacións pretenden tamén ser competitivas no puxante mercado das bandas sonoras. permite crear personaxes cribles visualmente. que constituíron unha empresa de economía social.. DDA-Dub Digital Audio. series. foron probadas por primeira vez coa gravación da banda sonora da película Heroína 261 . 241 . entre as que destaca un sistema propio de creación de personaxes humanos en 3 D. música composta por Stephen Warbeck e Sergio Moure. Estan en fase de preproducción varias bandas sonoras. xa sexa programas musicais de televisión en directo. Ademais do cine. presidida por Rosalía Mera. agrupacións corais ou orquestras sinfónicas. que podería chegar a comercializarse nun futuro próximo. Os estudios Bruar. os movementos. 5. radio e televisión. acaban de inaugurar unha iniciativa sen precedentes en Galicia: a sala Mans Scoring Stage.) sumouse a BBC Worldwide. son Son do Tagalem. producida por Voz Audiovisual. música e efectos e grabación de efectos de sala. a respiración. dende o desenvolvemento de aspectos morfolóxicos cribles. movementos. etc. dominado polas empresas dos países do leste de Europa. soundtracks. pero non a dobraxe. utilizouse na produción da longametraxe O soño dunha noite de San Xoan. e a Fundación Paideia. aplicada ao proceso de Character Set Up. Galicia acolle tamén un dos estudios de gravación máis modernos. Dende a súa fundación. Estudios Bonham. etc. DISIPA. Editorial PLANETA. no ano 1998. etc.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión A produtora coruñesa de animación Dygra Films iniciou a mediados de 2004 a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación. As novas instalacións están preparadas para editar discos con orquestras sinfónicas. mezclas e masterización de bandas sonoras. As instalacións. De Profundis de Desembarco Produccions e Continental Animación con música de Nani García.1. Outras empresas galegas que fan a sonorización. entre elas Cargo de Vaca films. incorporando ás súas instalacións a tecnoloxía máis punteira en sonorización. en canto ao seu aspecto. multimedia. Factoría Audiovisual. da locución e da sonorización. que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3 D cuns elevados parámetros de calidade. o sistema. confección de bandas sonoras. veu realizando todo tipo de traballos de sonorización e son (longametraxes. que fai postprodución de audio para cine. Esta técnica. composta polo propio Nani García para esta serie. en permanente actualización. DISIPA foi concibido como un sistema vivo. como a musculatura. xa rexistrado. Sonyarte. montaxe.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Studio XXI naceu en 1988 como froito da unión dalgúns dos máis importantes profesionais da dobraxe. Á lista dos seus clientes habituais (TVG. Creado integramente polo equipo de desenvolvemento de Dygra. Sons Galicia Comunicación. tanto en formato sorround coma en estéreo convencional. o pelo. as novas instalacións ofrecen os servizos necesarios para calquera proxecto sonoro de gran formato. Antena 3. Está integrado por unha serie de ferramentas de produción.) para todas as televisións que operan en España.5. quixo caracterizarse pola calidade en tódolos procesos de tratamento sonoro. Casa de Tolos ou Area Master.. emprazadas no centro de iniciativas empresariais Mans no coruñés polígono de Pocomaco. O sistema incorpora elementos que aproximan o modelo a unha personaxe humana. Sodinor é un estudio de posproducción de audio. que. con instalacions adicadas preferentemente á música para cine e audiovisual con mezcla en “surround” e servicios de produccións e xestión de dereitos musicais.

inmediata e doada de utilizar.) ou outras técnicas coas que se poden obter texturas cribles na pel. que foi executado polo propio departamento de I+D da empresa. localización.). ademais de perfeccionar o seu acabado visual. para dirixirse rapidamente ao animador correspondente no caso de que se produza algún erro. e por outra. documentais. fervenzas. Dende a súa creación no ano 2000. distribuír e enlazar todas estas tarefas. plugins que achegan unha gran funcionalidade e axilidade. O software permite que todos os membros do equipo que interveñen no proxecto poidan ter aceso á mesma información. creado especificamente para solucionar os problemas técnicos que poida presentar a produción dunha película de animación dixital. integración de datos e distribución eficiente dos recursos. audio. auga. O que se busca é utilizar o 100% dos recursos humanos e materiais. Desta forma. ofrece unha canle de comunicación directa. A información vai sendo almacenada nunha base de datos relacional na que se rexistran todos os pasos e os requisitos do proceso de produción dunha serie ou dunha longametraxe de debuxos animados. de maneira que os tempos mortos se reduzan ao mínimo.. por unha parte. A idea é que as diferentes etapas do proceso estean ocupadas en todo momento. etc. que non haxa atoamentos nin tempos de espera. En definitiva. para alimentar a base de datos. contou cunha axuda do Plan Galego de I+D. Un dos seus desenvolvementos é SOFTBREN. Este equipo logrou desenvolver. evitando os problemas e custos que poden producirse se se utilizan os medios convencionais. á vez. Interacción desenvolveu no ano 2004 AVLINK. O SOFTBREN está pensado para coordinar. O proxecto. o que serve de orientación para repartilos entre os animadores. Deste xeito. que lles permite ás empresas centralizar nun único punto toda a información relacionada cun proxecto audiovisual dende que xorde a súa idea ata que chega á pantalla. un sistema de xestión e tratamento da información orientado á coordinación de todos os procesos existentes nunha empresa dedicada á produción de debuxos animados en 3 D. desenvolveuse unha interface de animación propia que axiliza o traballo dos animadores. O primeiro paso é dixitalizar o story-board. AVLINK. os supervisores revisan cada plano para comprobar que todo está correcto. Finalmente. O seguinte paso é o de renderización. Isto permite establecer a duración dos planos no tempo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A creación deste software enmárcase no traballo realizado polo equipo de desenvolvemento de Dygra Films. que converte os datos informáticos xerados nas imaxes que van ser vistas no cine ou na televisión. os resultados que espera obter tradúcense en termos de maior control e automatización máxima na realización das tarefas. a partir da recepción do guión e do story-board. reducir custos e tempo de traballo. do Grupo Filmax desenvolveu unha ferramenta de xestión integral do proceso de produción de debuxos animados en 3 D que lle permite optimizar os seus recursos e. introducindo a información dos diálogos e de todos os elementos que aparecen en cada plano. de modo que existe en cada momento información en tempo real do estado do proceso de produción. o sistema serve. os responsables de Bren Entertainment asumiron que tiñan que desenvolver ferramentas personalizadas que os diferenciasen da competencia e lles permitisen optimizar os recursos e lograr a máxima axilidade nos procesos de produción. e permiten obter resultados que antes resultaban imposibles de alcanzar. para facer uso desta información en termos de organización das tarefas. unha solución avanzada para mellorar a xestión de proxectos audiovisuais. Por outra banda.). que serve para todo tipo de proxectos audiovisuais (curtametraxes. a través de avanzadas técnicas de programación. Así mesmo. É entón cando se grava o son de referencia. todo o proceso se continúa de xeito automático. asociando a cada secuencia a información que lles fai falta para creala (personaxes. tendo en todo momento información sobre a orixe de cada un. creáronse para DISIPA distintas ferramentas. A aplicación consta de diversos módulos relacionados entre si . para consolidar a empresa de xeito competitivo no mercado. A todo iso hai que lle engadir un sistema de xestión da información que facilita a organización do traballo do gran número de persoas implicadas na produción das películas de animación.. series de televisión. O estudio de animación Bren Entertainment. entre as que cómpre mencionar os sistemas de dinámicas que permiten simular cun gran realismo todo tipo de efectos atmosféricos (vento. etc.

Via2 platform e Via2 VoD (video on demand). recintos feriais e Palacios de Congresos. deseño. a ferramenta STELLEN ten todas as funcionalidades dun xestor de contidos e mais a potencia dunha ferramenta de xestión de vídeo e audio. xestión e distribución de contidos audiovisuais e produción e integración de contidos audiovisuais e interactivos. pertencente á corporación Caixa Galicia. polo seu contorno e características. Achegan solucións de deseño. catalogación e explotación de vídeo. Na fachada do edificio integrarase unha pantalla de tecnoloxía HOLOPRO. un espazo que. instalación e soporte para os sectores institucional e corporativo. é a primeira no ámbito mundial. guións. Museos. salas de exposicións. centros de interpretación. 5. Caixa Galicia porá en breve en funcionamento a súa sede da Fundación na cidade herculina. será un lugar emblemático dentro da cidade .000 lumens. ten unha área de negocio de enxeñería de sistemas multimedia e audiovisual que desenvolve proxectos innovadores de integración de sistemas multimedia e audiovisuais chave en man e presta servizos de asesoramento. etc. ao igual que se coida o lanzamento e promoción de calquera ben de consumo. salas de consello e plenos. Por outro lado. especialmente vídeo e audio. Ademais. salas de control. senón que tamén demandarom lembranzas que os achegasen un pouco a 262 263 Via2 inclue tres plataformas para aborda-la presentación de vídeo: VisualPublisher. foi necesario investir máis de dous anos de traballo por parte do Departamento de Enxeñería de Sistemas Audiovisuais de SOFTGAL para que o proxecto fose viable. xestión. Aos membros do clúster ofréceselles un espazo virtual para compartir ideas e experiencias dentro do marco do Centro de Desenvolvemento de Ideas e un contorno de colaboración dentro do ámbito do Club de Producciones. Son varios os produtos avanzados para o sector audiovisual que distribúe esta firma.000 lumens que. Para desenvolver esta aplicación.5. centros de formación e centro de atención ao cidadán.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que permiten controlar toda a información xerada por un proxecto audiovisual: documentación. 265 264 243 . cunha retroproxección de 250. Cara ao exterior móstranse os diferentes recursos cos que conta o clúster. inmediatamente se está pensar na sala de proxección como lugar de explotación deste produto e nos espectadores como clientes e consumidores. O grupo tecnolóxico Softgal. Douglas Fairbanks e outros moitos. auditorios. composta por 25 proxectores de 10. Mabel Normand.8 A comercializacion dos dereitos de explotación Cando se fala dunha película. salas de traballo e dirección. Trátase dun sistema web. Ademais. o cine debe deseñar un plan de mercadotecnia que cubra todos os ámbitos publicitarios que permitan arroupar a saída ao mercado da película que se desexa estrear. e tras eles. captura. como o directorio de empresas e profesionais e a presentación institucional da asociación e as actividades que realiza. tamén se mostra información e servizos. salas de proxección de cine dixital. no que se busca implantar unha comunidade virtual que aglutine ao sector audiovisual de Galicia 265 264 . etc. polo seu compoñente arquitectónico. pola súa capacidade de almacenamento dos documentos en formato nativo. unha base de datos nativa XML pensada para almacenar datos non estruturados. aplicacións e procesos. integración e mantemento de solucións multimedia e audiovisuais para diversos espazos 263. cunha superficie de pantalla de 75m2. Foi en 1910 cando xurdiron no firmamento de Hollywood os nomes de Mary Pickford.). recursos que cómpre utilizar. alta capacidade de recuperación. Softgal desenvolve o proxecto de comunidade virtual para o Clúster do Audiovisual Galego. altas presecións na indexación e avanzadas funcionalidades para a xestión e procesamento deste tipo de contidos. orientado a lles prestar servizo tanto aos propios asociados como aos usuarios externos (profesionais do audiovisual. Software AG é unha multinacional especializada en desenvolvemento. os do elenco máis popular que deu o mundo do espectáculo ao longo do século XX. e que ten en Galicia unha delegación a través de Activo Comunicaciones. Por iso. e non só iso. Finalmente. VIA2 é unha solución deseñada para xestionar o contido multimedia cubrindo o proceso de dixitalización. público en xeral. implantación e modernización de sistemas transaccionais de alto rendemento e en integración XML de datos. Os cidadáns de todo o mundo comezaron a recoñecer os seus ídolos e a reclamar información puntual de todo o que os rodeaba. o seu deseño modular permite a súa ampliación no futuro. a compañía contou co apoio da Consellería de Innovación. os seus asociados e Galicia para o desenvolvemento de actividades audiovisuais. Industria e Comercio da Xunta. empresas. audio e imaxes262. salas de prensa. Para levar a cabo este proxecto. É o caso de TAMINO. DOGMA está deseñada para o almacenamento e tratamento de contidos audiovisuais e conta con todas as características do Tamino mais a capa para xestionar e documentar os contidos. centros culturais.

bonecos articulados. de toda a súa correspondencia e presenza en actos sociais. O licensing español é un sector que se atopa en plena fase de crecemento. xurden novos soportes de acordo cos novos medios que se van implantando na sociedade. pode utilizar o título. sala e horarios e que os nenos repartirán polas rúas. a imaxe e os personaxes da longametraxe e incluílos nas súas campañas de promoción e publicitarias. os personaxes da . xogos de cartas. os soportes informáticos foron receptores de todos eles xerando un novo mercado. un fenómeno denominado merchandishing. ou reportaxes sobre como se fixo un filme). consistente na venda de produtos asociados a unha película ⎯revistas. converteuse nunha suculenta forma de ingresos para as produtoras cinematográficas. pósteres. Pero tamén xurdirán os catálogos de distribución e igualmente elaboraranse os press-book. caretas. a televisión non só permitirá a existencia de series que establecerán unha retroacción co cinema. etc. Nos anos 80 e 90. pouco a pouco irán definindo o seu concepto para atrapar rapidamente a atención do espectador. dende as primeiras décadas do século XX. senón que abrirá ao mesmo tempo a posibilidade de xerar produtos exclusivos para emitir no devandito medio (os chamados making-off. A partir de aí realizaranse os fotocromos para expoñer nas carteleiras dos cines. O licensing ou a comercialización dos dereitos de explotación dunha marca xera un negocio multimillonario no ámbito mundial. disfraces. Se dende os primeiros anos do cine xa se ten en conta a función do cartel como imaxe que sintetiza os trazos xerais da película. por si mesmo. Batman. O xiareiro cinematográfico obrigou ás produtoras e os axentes artísticos a dispoñeren de departamentos dedicados en exclusiva á comunicación. Dise que o licensing é a ferramenta de mercadotecnia máis poderosa coa que contan os fabricantes e retallistas de produtos de consumo. camisetas. o vídeo. xa que foi adoptado do mundo anglosaxón. é dicir. as figuras protagonistas incorporáronse en exclusiva á oferta de espectáculos e animación de rúa do parque temático. Actualmente en España xa existen unhas trinta axencias de licensing. e realizáronse películas que parecen unicamente concibidas para vender produtos asociados a elas: dende as últimas producións da Disney ata filmes como Pokémon. O parque temático Terra Mítica de Benidorm (Alacant) chegou a un acordo coa produtora e distribuidora española Filmax Entertainment para adquirir os dereitos dos personaxes da longametraxe de debuxos animados El Cid. Parque Jurásico. compañís que son contratadas polos propietarios das licenzas para negociar os dereitos dos seus personaxes ou marcas nun determinado territorio. Cos anos. onde hai anos que xa se está a utilizar como variable da mercadotecnia. etc. Pero moito máis alá de todos estes materiais. o éxito cinematográfico serve de complemento para vender todo tipo de produto e xera. Por exemplo. En virtude do acordo. La guerra de las galaxias. ao coidado da imaxe das estrelas. os programas de man que levarán no reverso os datos básicos da estrea. xa definitivamente consolidado. a lenda. a súa produtora. Estes produtos adaptánse aos novos medios: a televisión. os videoxogos. Desta forma. xerando uns ingresos complementarios que co tempo superan moitas veces aos da propia producción. o merchandishing. libros. que desatou unha auténtica “simiomanía” que se traduciu nun importante aumento de ingresos indirectos para a Fox. En Galicia son as produtoras de animación as que deron os primeiros Nos últimos anos o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas pasos neste campo.⎯ que son compradas masivamente por coleccionistas e consumidores en xeral.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ese universo que transcendía das revistas especializadas e que alimentaban sempre con festas populares e obras de caridade. bolsos. que os mesmos distribuidores utilizarán para alimentar de información os xornalistas e exhibidores. O merchandishing ou licensing no cinema iniciouse co filme El planeta de los simios (1968). Así mesmo.

figuras de PVC. Mortal Kombat ou Street Fighter. O soño dunha noite de San Xoan 266 . Dygra Films chegou a un acordo de licenzas coa empresa Dorsal 9 para 140 produtos que se empezaron a comercializar despois da estrea. nos xogos para móbiles. Nos últimos tempos. gorras. xogos. un de peto e outro de tapa dura. Os productos feitos para cine non se pensan só en térmos de exhibición nas salas de cine. 267 245 . Catwoman xa ten o seu videoxogo e o xogo de Matrix vendeu un millón de copias en dezaoito días. Pero hai experiencia no camiño contrario: do viseoxogo ao cine. roupa de cama. en breve. etc. etc. Nos anos 90. os grandes estudios adaptaron algúns videoxogos á gran pantalla. A Coruña e Madrid entre outras. o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas. Ademais. bonecos. Lisboa. e posteriormente papelería. Tamén. e realizou regalos de merchandishing desta (cuncas. gorras. un tema do grupo galego DOA e a música orixinal composta por Arturo Kress e interpretada pola Orquestra Sinfónica de Galicia. A cadea Bocatta regalou tamén bonecos da película cos seus menús e decorou os seus locais con imaxes da longametraxe. onde se lle mostraban ao público asistente os segredos do mundo da animación e a fantasía da segunda película de animación 3 D da factoría galega. e Megatrix. Málaga. M Forma chegou a un acordo coa Marvel para que os personaxes cinematográficos dos antigos cómics teñan a súa representación nos móbiles. composta por dúas cancións de Luz Casal. A finais de 2004. Barcelona. Un ano antes da súa estrea. Salamanca. etc. camisetas. cerámica. A empresa asinou ademais un contrato de licenza con GDM que comercializou previamente á estrea peluches. como coprodutor. roupa de chuvia e publicacións. a editorial Everest puxo no mercado dous libros da película. CD. Dygra Films presentou unha exposición itinerante titulada “Oniria: atrévete a soñar”. os personaxes máis famosos do cine inspiran videoxogos e xogos para os teléfonos móbiles 267 . contou coa presenza das moscas Hu-Hu e Ho-Ho (personaxes da película) como copresentadores do programa de Antena 3 durante todo o verán do lanzamento da película. en cidades coma Porto. Logo da produción de O bosque animado.) en diversas preestreas e coa revista Megatrix. EMI lanzou ao mercado a banda sonora orixinal da longametraxe. 266 A exposición circulou por España e Portugal. e coincidindo co lanzamento da longametraxe. Cada filme de éxito ten a súa líña de produtos para a venda: DVD. por exemplo Mario Bros. Ourense.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA película están en Terra Mítica e o parque ofrece a todos os seus visitantes a posibilidade de adquirir nas súas tendas produtos exclusivos da película. Dygra decidiu crear unha empresa propia dedicada á comercialización de produtos derivados das súas producións cinematográficas. Por outro lado. Inicialmente lanzouse o material escolar e posteriormente o téxtil. Blade Trinity ou Elektra son as últimos iconas dos cómics que se reflicten na actualidade nos cines e. Valencia. Vigo. camisetas.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Ordenación do sector audiovisual en Galicia CAPITULO 6 .

desenvolver o espazo cultural europeo. Ademais das intervencións de carácter político ou regulamentario. o ICAA está integrado no Ministerio de Educación e Cultura. de Presupuestos Generales del Estado. a miles de beneficiarios. dependente do Ministerio e Cultura e creado polo artigo 90 da Ley 50/1984. Finalmente ten que coadxuvar ao propósito de asociar os cidadáns á construción europea. a Dirección Xeral de Educación e Cultura aplica unha grande variedade de programas que afectan anualmente.055 millóns de euros e ten como principais obxectivos: preservar e promover a diversidade cultural e o patrimonio cinematográfico e audiovisual europeos. a promoción e a conservación. así como. tanto dentro coma fóra da UE. Para acadar estes oxectivos as funcións encomendadas ao ICAA abranguen os eidos do fomento. a participación concreta dos cidadáns na construción europea e o reforzamento do seu sentimento de pertenza a ese conxunto en fase de ampliación. do 10 de xaneiro. mediante a concesión de axudas aos distintos sectores da produción e da distribución. é un organismo autónomo da Administración central española que se ocupa especificamente do cinema e do audiovisual en todas as súas facetas. Dese xeito contribúe de modo decisivo a garantir a salvagarda da prosperidade e dos valores de Europa. incrementar a produción e favorecer a distribución de producións españolas. fomentar a comunicación cultural entre as comunidades autónomas en materia cinematográfica e de artes audiovisuais. en particular a través de medidas que poidan soster a competitividade da industria europea no sector audiovisual e fomentar a diversidade lingüística. Correspóndelle ao ICAA desenvolver a creación. garantindo o acceso do público ao dito patrimonio e fomentando o diálogo intercultural. do 30 de decembro. Así realiza un labor de apoio á industria cinematográfica e audiovisual.1 INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de Educación e Cultura da Comisión Europea e céntranse arredor de tres puntos principais. Por outra parte. a proxección exterior da cinematografía e das artes audiovisuais españolas. á creación e modernización de salas de exhibición. preservando e valorizando a diversidade cultural nos distintos ámbitos nos que se expresa. Tamén contribúe á difusión nacional e internacional do cine español.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. O Instituto de Cinematografía e das Artes audiovisuais (ICAA). a través da Secretaría do Estado de Cultura. aumentar a circulación de películas europeas e outras producións audiovisuais. favorecendo a súa participación en festivais e demais manifestacións cinematográficas e representando a España nos principais organismos e 247 . A partir do Real decreto 7/1997. ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. a través de As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de educación e cultura da Comisión europea accións de mobilidade e de proxectos de cooperación transnacional. MEDIA 2007 é continuación dos programas en curso MEDIA Plus e MEDIA Formación. mellorar o grao de competencia das empresas e incentivar a aplicación das novas tecnoloxías. alcanzar unha proporción aceptable do mercado interior que permita o mantemento de todo o conxunto industrial do cine español. que vai contar cun orzamento previsto de 1. construír a Europa do coñecemento: trátase de desenvolver un espazo europeo da educación e da formación permanente que constitúa unha referencia mundial de aquí a 2010 e que converta a Unión Europea na economía do coñecemento máis competitiva e dinámica do mundo. a salvagarda e difusión do patrimonio cinematográfico español. e potenciar os resultados comerciais do sector audiovisual europeo nun contexto de mercado aberto e competitivo. Por unha banda.

favorece a recuperación e a restauración do patrimonio cinematográfico para a salvagarda da súa riqueza artística e documental. Dende a administración autonómica se impulsou dende o 2002 a creación do Clúster do Audiovisual Galego. deliberante e asesor respecto destes asuntos. a comezos do 2004. a Xunta de Galicia creou un organismo autónomo chamado Consorcio Audiovisual de Galicia. Foi o Decreto 237/1996. Non obstante. algo que non semellaba axeitado dado o desenvolvemento que estaba acadando este sector. o que fixou a nova estrutura orgánica da agora denominada Consellería de Cultura. multimedia. nun prazo máximo de seis meses. coordinador. Así mesmo. o audiovisual era competencia da Consellería de Cultura a traveso da Dirección Xeral de Cultura. entre outros eidos. o Consorcio Audiovisual tamén exerce as funcións tradicionais das "film commissions". e turismo. da Consellería de Innovación. Por outra parte. Ata o ano 1996. o Clúster do Audiovisual Galego de Hollywood e da Academia Española do Cine. directores e técnicos. patrimonio cultural. Comunicación Social e Turismo e dentro dela incluiu un departamento específico para o audiovisual. como as plataformas dixitais e as telecomunicacións por cable. Trátase da unión de empresas dun sector para a administración dos seus intereses comúns.1. O decreto establecía a creación. o decreto no que se determina o marco regulamentario no que deberán desenvolverse as actuacións de todos os departamentos e organismos da Xunta en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións. así como os asuntos tratados no Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia e as actuacións do Observatorio Tecnolóxico de Galicia. Tamén dende a Xunta se impulsou a creación da Academia Galega do Audiovisual. do 14 de xuño. cunhas funcións que aínda non está claras de todo e que parecen solaparse coas da Dirección Xeral de Comunicación Social. O Goberno galego aprobou. actores. nacidas ao abeiro da iniciativa privada e. a Comisión Interdepartamental actuará como órgano de coordinación. que pretende ser unha réplica a escala da Academia das Ciencias e das Artes Cinematográficas No 2001 a Xunta creou o Consorcio Audiovisual No 2002. Nesa nova estrutura. dáselle resposta á necesidade de establecer unha política coordinada e unitaria nestes temas. telecomunicacións.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO foros internacionais en materia cinematográfica e audiovisual. polo que deberá coñecer e avalar as iniciativas e programas de todos os departamentos. Esta comisión adscríbse á Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial. a Xunta de Galicia veu desenvolvendo diversas accións co obxectivo de converter o audiovisual galego nun importante sector económico. correspóndelle á Dirección Xeral de Comunicación e Audiovisual a . audiovisual. como órgano de participación de todos os departamentos da Xunta. propoñendo iniciativas ou medidas que considere oportunas para impulsar o desenvolvemento da sociedade da información e informando sobre as cuestións que lle demande o Executivo galego. 6. Comunicación Social e Turismo A Consellería de Cultura. a través de Filmoteca Española. No ano 2001. Está por ver se non acaba tamén solapándose coas asociacións e institucións xa existentes. Constitúesecomo unha especie de asociación pangremial do sector que agrupa por igual a produtores. Deste xeito.1 Consellería de Cultura. polo tanto. xunto coas novas tecnoloxías. dunha Comisión Interdepartamental para a Sociedade da Información e do Coñecemento que actuara como órgano impulsor. da independencia. Dende a consecución do autogoberno. as súas funcións parecen solaparse coas das asociacións profesionais (como AGAPI e AEGA). Comunicación Social e Turismo é o órgano da Administración autonómica a quen lle corresponden as competencias en materia de promoción cultural. no que atinxe a actividades e proxectos que se vaian levar a cabo. Finalmente.

a colaboración. Investigación e Información da Comunidade Autónoma e do CGAI. É o caso do Centro Galego das Artes da Imaxe. tamén se ocupa da xestión e coordinación do Consello Asesor de Telecomunicación e Audiovisual de Galicia e da planificación e coordinación das funcións atribuídas ás redes de telecomunicacións galegas (Retegal. recupera e custodia o patrimonio audiovisual galego ao tempo que sirve. Tamén funciona un servizo de empréstito. en relación coa radio.1. controla o uso que do espectro radioeléctrico fan as emisoras de radiodifusión e televisión. televisión e medios de comunicación social e da disposición transitoria sexta do Estatuto de Autonomía de Galicia. cos obxectivos anteriores. A importancia das artes audiovisuais e da imaxe xustifica que a Xunta poña en marcha os instrumentos que permitan a súa íntegra elaboración e asunción por parte da comunidade autónoma. catalogación. fomenta as edicións sonoras. contando ademais con un servizo de videoteca. entre outros. custodia e difusión das producións e obras do patrimonio audiovisual e fotográfico galego.A. encárgase da dotación de infraestrutura á Compañía de Radiotelevisión de Galicia e ás súas sociedades. e promove a difusión do patrimonio audiovisual galego e das artes da imaxe en xeral. exposicións. dende a súa inauguración. por unha parte. dirección e control das instalacións. edita un boletín mensual coa programación e un comentario dos ciclos. destinado preferentemente ao sector educativo ou ás asociacións 249 . pluralidade de soportes e formatos ou apoio á creación audiovisual galega. Creado polo Decreto 210/1989. etc. este centro está situado na Coruña. que cede un espazo dentro da Casa de Cultura Salvador de Madariaga. a programación de proxeccións. mostras e festivais.2 Centro Galego das Artes da Imaxe O Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI). coordena e dirixe o desenvolvemento da cinematografía e demais artes da imaxe. cuxa programación responde.). grazas á sinatura dun convenio entre a Consellería de Cultura e o Concello coruñés.000 libros e 122 cabeceiras de revistas . O servizo de difusión. audiovisuais e de microfilmes nas materias propias da consellería. 6. a través do Centro Superior de Documentación. A Biblioteca está composta de 6. ocúpase do estudo. Deste xeito a nova Dirección Xeral asume as competencias da Xunta en materia de telecomunicacións e audiovisual. a criterios como oferta alternativa. Conta o CGAI na súa sede coruñesa con unha sala de proxeccións. así como a asistencia técnica necesaria en todo o referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. tramita as solicitudes de concesión de emisoras de radiodifusión sonora en ondas métricas con modulación de frecuencia e a prepara os proxectos de regulación das fases dos concursos públicos de adxudicación de novas emisoras de radio en ondas métricas con modulación de frecuencia que sexan competencia da comunidade autónoma. o Consorcio Audiovisual de Galicia ou o Consello Asesor das Telecomunicacións e Audiovisual. pola súa banda. redacta e supervisa proxectos técnicos. preparación e tramitación de cantas actuacións lle correspondan ao Goberno galego para o desenvolvemento e efectividade.. do 5 de outubro. é unha entidade que. e todos os aspectos que se poidan derivar da aplicación das novas tecnoloxías da comunicación e a información e todas as facetas da cultura e do patrimonio galego. data desde a que vén desenvolvendo as súas actividades nos ámbitos do audiovisual e da fotografía de xeito regular. Desde a súa creación. á difusión do cinema e das artes da imaxe en xeral. planifica.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dirección e coordinación das actuacións da Consellería de Cultura en materia de telecomunicacións. en actuacións en Galicia e no exterior e tamén a participación na promoción da produción audiovisual galega en mercados. S. publicacións. por outro lado. o CGAI inaugurouse o 15 de marzo do ano 1991. co fin de proporcionar un maior coñecemento das artes da imaxe. conferencias. audiovisual e multimedia. confecciona a normativa referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. As funcións do CGAI no ámbito audiovisual contemplan a recuperación.

do 1 de setembro. ainda que a participación da primeira é maioritaria. coa colaboración de distintas entidades. na Unión Europea e na Galicia exterior. Entre as finalidades específicas deste organismo está desenvolver e fomentar a produción e a industria cinematográfica e audiovisual galega. como o achegamento do cinema ás prisións galegas co programa O cinema no eido social. Así mesmo o servizo de recuperación traballa nos fondos que compoñen o patrimonio cinematográfico e fotográfico da Galicia. constituído en 2002. ademais da Guía audiovisual galega: empresas e recursos. A súa existencia vén dada pola Lei 6/1999. incentivar o emprego do idioma galego. O arquivo fílmico. organizou a primeira Semana de Cinema Galego en Arxentina e a Semana de Cinema Arxentino en Galicia. Canto á promoción da actividade profesional e impulso da produción propia e a coprodución. promocionou a coprodución entre produtoras galegas e valencianas. convocou axudas para a promoción de producións audiovisuais a través de internet (convocatoria 2004). un programa de achegamento aos centros escolares do mundo cinematografico AU 2003 e AU 2004. videográfico e fotográfico do CGAI desenvolve labores de control e xestión que inclúen a supervisión diaria dos fondos para asegurar unha boa conservación destes. O de Publicacións ocúpase da edición dos catálogos das exposicións. así como a integración na coordinadora europea de iniciativas rexionais para o apoio á industria audiovisual: Cinema Rexio ou colaborador no programa de promoción do cinema europeo Cinedays. a través das producións cinematográficas e audiovisuais. darlle pulo á investigación. seminarios e talleres de imaxe organizados polo propio CGAI. á formación e ao desenvolvemento tecnolóxico. promover e potenciar a actividade profesional e a creación de emprego neste ámbito. que ve incrementado paulatinamente o seu fondo en formato VHS coas últimas producións do audiovisual galego sobre as que a Xunta ten dereitos de difusión cultural. da realidade social e cultural galega. a Compañía de Radiotelevisión de Galicia e as catro deputacións provinciais. as administracións e entidades interesadas conveñen a constitución do Consorcio Audiovisual. a Consellería de Economía e Facenda. a televisión.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO culturais. o cinema. e o de Formación xira basicamente arredor de Cero en conducta. Comunicación Social e Turismo. mediante a organización do Foro de Coprodución Galicia-Valencia e Xornadas de Cinema Valenciano en Galicia. 6. do audiovisual de Galicia. da literatura. con patrimonio e personalidade xurídica propia e co fin primordial de contribuír ao desenvolvemento e consolidación do sector da imaxe nesta comunidade. divulgar as obras audiovisuais galegas no propio territorio. e tamén promover un mellor coñecemento da historia. da música e. en xeral. impulsar a produción propia e a coprodución. otorgou axudas de apoio a estreas cinematográficas fóra de Galicia (convocatorias 2003 e 2004). a atención ás persoas que solicitan consultas e o control dos empréstitos a outras institucións. o vídeo. a produción multimedia e a fotografía. da arte. en Portugal. que abordan diversos aspectos do mundo audiovisual. é unha entidade de dereito público de carácter interadministrativo. O seu Consello de Dirección está constituído por representantes da Consellería de Cultura. puxo en marcha de accións de promoción do cinema galego no ámbito social.3 Consorcio Audiovisual de Galicia O Consorcio Audiovisual de Galicia. a través do IGAPE. así como a súa distribución por calquera dos sistemas e das canles de difusión audiovisual. o Consorcio Audiovisual presta servizos a empresas produtoras que veñen rodar a Galicia a través da Galicia Film Commission. desenvolveu xornadas . Para o cumplimento deses fin o Consorcio elaborou un Plan de promoción de curtametraxes galegas Curtas 03 e Curtas 04. no Estado español. que prevé no seu artigo 9 que.1. especialmente nas salas de exhibición. complementarias do plan de internacionalización do sector que considera a asistencia a unha selección de mercados audiovisuais para lles dar cobertura aos produtos galegos. para a potenciación institucional das accións tendentes ao desenvolvemento do sector audiovisual.

seminarios e accións formativas. coa convocatoria do programa Curtas 05. coa campaña de presenza institucional nos principais mercados. Programa Ibermedia. a II edición do Taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia ou a III convocatoria de axudas para bolsas formativas. e accións de promoción da segunda edición do Curtas 04. como será o caso da terceira convocatoria de axudas ao apoio de estreas de longametraxes cinematográficas fóra da comunidade autónoma.). Na organización de eventos.. coa Au 2005 e coa organización dun encontro de carácter internacional.. xerou varias publicacións. AGAPI. seminarios. Dende a súa constitución. unha nova edición do Plan de Promoción de Curtametraxes. Spain Film Commission. sen esquecer o apoio permanente ás accións emprendidas polos colectivos audiovisuais galegos (AEGA. a segunda convocatoria do programa de apoio ás páxinas web de produtos audiovisuais con fins promocionais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA sobre as oficinas de promoción de rodaxes nas catro deputacións galegas. o Seminario mercado exterior do cinema español. IVAC. ICIC. Madrid Film Commission. Así mesmo O Consorcio Audiovisual ten previsto pór en marcha outras accións innovadoras. Está deseñado un Plan de Internacionalización do Audiovisual Galego. galegas e catalás. festivais. a colaboración na organización de Mundos Dixitais (2003 e 2004). a sinatura de acordos de colaboración. con organismos e institucións para a organización de foros. exhaustivo recompilatorio histórico de todas as rodaxes realizadas na comunidade autónoma. a organización xunto co Master en Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña do curso de posgrao en comercialización internacional de contidos audiovisuais ou a preparación da misión comercial con Brasil (a semellanza das xa realizadas coas Semanas de Cinema Galego e Arxentino). como o primeiro taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia. coa creación dun fondo específico para a coprodución entre empresas arxentinas. no Cartoon Master of New Technologies (2003. información e asesoramento. como é o caso do estudo estratéxico e intervención na rede para a dinamización do sector da animación no norte de Portugal e Galicia. o catálogo de festivais nacionais 2004 e a recente edición de Rodado en Galicia. co obxectivo de coñecer e debater sobre outras experiencias que neste eido se están a desenvolver. convenios. convocou o primeiro encontro luso-galaico de animación e tomou parte no Programa Raíces. mercadotecnia e prensa de cinema. xornadas de promoción. e o establecemento de relacións permanentes con entidades nacionais e internacionais relacionadas co audiovisual (ICAA. a convocatoria de bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual (convocatorias 2003 e 2004). FAPAE. Clúster do Audiovisual Galego). sen deixar de impulsar a formación de profesionais capacitados para operar en mercados internacionais... ICEX. En canto aos seus proxectos en curso ou futuros. Anima Transfront.. a creación de oficinas de promoción de rodaxes en cada unha das deputacións. EGEDA. coma a realización 251 . Así mesmo é salientable o labor do Consorcio na organización de talleres. hai que mencionar a reunión ordinaria da CACI e a extraordinaria de IBERMEDIA en Santiago. ademais de distintas sesións informativas sobre o Programa MEDIA. etc. establécese unha liña de axudas a empresas para facilitar e fomentar a promoción e circulación de empresas e obras audiovisuais galegas en feiras. intensificarase a política de comunicación. 2004 e 2005) e do Cartoon Forum 2004. a través da Galicia Film Commission (unidade administrativa do consorcio). haberá continuidade nos proxectos xa iniciados e abordaranse outros como o desenvolvemento de programas de formación en colaboración coa ECAM e coa Fundación AISGE. a continuidade do Programa Audiovisual nas Aulas. Academia Galega do Audiovisual. programación de seminarios de carácter internacional e innovador ou a participación no Fondo Raíces. foros comerciais e festivais de relevancia internacional. festivais nacionais e internacionais. contémplanse misións comerciais directas e inversas con territorios de declarado interese estratéxico. Han ter continuidade accións xa desenvolvidas.

Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal S. e dada a difícil orografía do terreo. etc. tanto os que viven nas cidades coma os que viven no medio rural. que son cada día máis complexas e esenciais. formación. xunto coa distribución da publicación Rodado en Galicia. videoconferencia. É por isto que a Consellería creou o Centro Multimedia de Galicia (CMG). 6. o taller sobre actuación fronte a cámara ou a programación de cursos da ECAM na Comunidade Autónoma de Galicia ou a realización dun catálogo para a promoción dos documentais galegos. O obxectivo desta Rede é facilitar a tódolos cidadáns de Galicia. telemedicina. consciente da necesidade de darlle cobertura ós Servicios de Radiodifusión e Televisión da Comunidade Autónoma. formación cultural e profesional que emerxen da Sociedade da Información. 6. así como a coordinación dos diferentes cursos e acontecementos que se realizan. co fin de mellorar a cantidade e calidade destes servizos. acercar as novas tecnoloxías aos cidadáns galegos dotándoos de medios na área das telecomunicacións. como a Rede Oficial de Comunicacións Móbiles e a Autopista Galega da Información. Dentro dos obxectivos do CMG está o de proporcionar contidos multimedia á Autopista Galega da Información. No tocante á liña de publicacións. o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións. unha infraestructura sobre a que foi creando novas redes e servicios innovadores e pioneiros en Galicia. ao tempo que as altas prestacións e a dispoñibilidade do servizo requiren dun manexo global e dun profundo coñecemento . A Consellería de Cultura iniciou no ano 2000 o despregue da Rede de Aulas Multimedia conectadas á Autopista Galega da Información coma un dos proxectos fundamentais da Sociedade da Información. Doc´s Galicia 05. prestando soporte e mantemento. así coma coordinación e reserva dos diferentes eventos que se realizan.1. teletraballo. construíu a súa propia infraestructura de telecomunicacións. O seu obxectivo é a planificación e a xestión do crecemento das redes. de información. Comunicación Social e Turismo trabállase cara á expansión da Autopista Galega da Información como vehículo de servizos e xeneralizando a súa utilización en teleensino. Comunicación Social e Turismo. posibilitando así a súa adaptación ós novos modelos relacionales. O Centro Multimedia de Galicia actúa coma centro neurálxico da Rede de Aulas. contidos culturais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO do primeiro taller de guións de ficción. Este Centro está igualmente ao servizo de calquera iniciativa viable que ofreza contidos adecuados á Autopista Galega da Información e actúa como punto neurálxico da Rede de Aulas. a actualización do libro Audiovisual galego 2003 e o Catálogo de festivais nacionais e internacionais 2005.4 Centro Multimedia de Galicia A Xunta de Galicia. cunha tecnoloxía da que non existían apenas referencias no mundo. estimular o desenvolvemento e a formación no mundo do multimedia e o O CMG proporciona contidos multimedia á autopista galega da Información audiovisual. integrando todas as iniciativas e difundindo os seus contidos na nova sociedade da información. Desde a Consellería de Cultura. financiado polo Plan de Desenvolvemento Rexional de Galicia 2000-2006.1.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) O Goberno galego. prestando soporte e mantemento. coa Autopista Galega da Información asumiu un reto: apostar por un novo modelo de telecomunicacións. promover eventos culturais e dar solucións tecnolóxicas para organizar a información da que dispoñen os diferentes organismos dependentes da Consellería de Cultura.A.) é a empresa pública encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación que son titularidade da Comunidade Autónoma.

Unhas das atribucións do Consello Asesor é propoñerlle á Xunta. difusores de radio e televisión. cantas medidas considere oportunas no ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. a través do procedemento de arbitraxe. así como emitir informe sobre os asuntos que o Consello da Xunta lle solicite ou os que se aborden por propia iniciativa da entidade. Igualmente entra dentro seu ámbito a cualificación e o autocontrol en relación 253 . do 1 de setembro. a través da Consellería de Cultura. do 13 de xullo. ademais da cabeceira de codificación e multiplexación para catro programas de vídeo. así como neste Libro branco do audiovisual de Galicia. operadores. en xeral. mediar e resolver. conta con 10 centros de emisión operativos que facilitan unha cobertura superior ao 60% da poboación. administracións e usuarios. mediante a instalación e posta en servizo da Rede de TDT de Frecuencia Única na Comunidade Autónoma (Rede SFN-Ga) que. co fin de potenciar o seu crecemento e o seu desenvolvemento e permitirlles aos cidadáns e aos axentes profesionais e empresariais expresarse cos medios oportunos dentro do noso espazo cultural. para a que dispón da Rede de Transporte e Difusión da Televisión de Galicia constituída por 6 Centros Emisores e máis de 130 Retegal é a encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación de titularidade pública Centros Reemisores.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual O Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. os conflitos que lle sometan os interesados. outra é coñecer e emitir informe sobre as liñas estratéxicas de actuación recollidas no Libro branco das telecomunicacións. do audiovisual de Galicia. co fin de lles garantir aos usuarios unha oferta de servizos competitivos. usuarios e empresas relacionadas coas distintas actividades e propiciando o autocontrol dos axentes do sector no respecto aos principios que rexen a súa actividade e os dereitos fundamentais e liberdades públicas. creado polo Decreto 307/1995. A lei dálle un pulo máis ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. de conformidade co disposto no artigo 14 da Lei do audiovisual de Galicia. Tamén lle corresponde ao Consello Asesor coñecer. é o máximo órgano consultivo do Goberno galego en materia de telecomunicacións e audiovisual.1. informar sobre os proxectos lexislativos e regulamentarios en materia de telecomunicacións e audiovisual que sexan competencia da comunidade autónoma e sobre os asuntos relacionados coas telecomunicacións e audiovisual que o presidente do consello someta á súa consulta. Os seus servizos van dirixidos principalmente cara ás administracións públicas. entre os que destaca a televisión dixital terrestre (TDT). Esta Rede posibilita a cobertura e o servicio ó 99. táctica e operatividade. ao ordenar un marco normativo definidor das liñas fundamentais do sector da imaxe en Galicia. ao que lle corresponde o estudo. Un dos principais clientes de Retegal e a CRTVG. Unha xestión global e un profundo coñecemento dos estándares en servizos de información e telecomunicación fan que Retegal continúe innovando e implantando novos proxectos e novas tecnoloxías. e abranguen un amplo espectro capaz de cubrir todo o ciclo de vida dun proxecto: estratexia. cunha cobertura reforzada por máis de 600 Microrremisores rurais. Comunicación Social e Turismo. a todas as empresas ou entidades que necesiten a creación de redes privadas. deliberación e propostas nesas materias.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA das esixencias do mercado. supón un feito de singular importancia. A entrada en vigor da Lei 6/1999.8% da poboación galega. Por outra banda. produtoras e. 6. atribúenselle ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual funcións de arbitraxe na resolución dos conflitos que poidan xurdir entre operadores. creando na súa estrutura comisións sectoriais de operadores.

1.8 Consellería de Innovación. participando nun mínimo do 20%. XesGalicia é unha sociedade xestora de entidades de capital risco. ademais. Industria e Comercio A Consellería de Innovación. das infraestructuras dos servicios industriais do solo empresarial e residencial. consumo. telecomunicacións e sociedade da información e do coñecemento. propiedade industrial. formativo ou de infraestrutura das empresas galegas. coordinación.1. participada maiormente polo IGAPE e a Xunta.7 Consellería de Economía e Facenda O Instituto Galego de Promoción Económica (IGAPE) é un organismo dependente da Consellería de Economía e Facenda da Xunta que se crea por Lei 5/1992. constitúese como un órgano de acción pública directa no ámbito da oferta de servizos de alto nivel e como un mecanismo de integración dos sectores económicos e sociais. execución e seguimento das competencias e funcións da Consellería en materia de tecnoloxía. Trátase dun ente cunha ampla autonomía de xestión. do 10 de xuño. en colaboración coa consellería competente en materia de política territorial. nunhas condicións específicas propias que se ven. agravadas pola súa condición de sector en fase claramente expansiva e de recente creación. calidade . ou que. telecomunicacións. A Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial encárgase da planificación. dotado de estruturas organizativas flexibles e áxiles para a interpretación das necesidades empresariais e o apoio á iniciativa privada. Na actualidade. programas e accións de estructuración sectorial. innovación nos sectores industriais. As compañías do sector audiovisual. industria. desenvolvemento e innovación. Como instrumento para a promoción e o fomento do investimento produtivo en Galicia. sociedade da información e do coñecemento. como entidade de dereito público con personalidade xurídica e patrimonio propio e plena capacidade de obrar para o cumprimento dos seus fins. cuxo obxecto social principal é a administración e xestión dos fondos de capital risco Emprende e Adiante e dos activos de Sodiga. desempeñen a producción executiva da mesma. artesanía. infraestructuras da calidade e tecnolóxicas. Deste xeito.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cos contidos dos medios de difusión audiovisuais específicos do ámbito da comunidade autónoma. enerxía. comercio interior e exterior. e que se concreta nas dificultades para acceder ós recursos financeiros necesarios para o desenvolvemento das súas produccións. contan cunha liña específica destinada a paliar unha das principais problemáticas ás que se enfrontan as empresas que desenvolven a súa actividade neste sector. 6. Industria e Comercio é o órgano da Xunta ao que lle corresponde o exercicio das competencias e funcións nos ámbitos da investigación. a sociedade mantén participacións en varias empresas do sector audiovisual. Coa creación do IGAPE. o IGAPE creou un programa de préstamos destinados ao financiamento de produccións audiovisuais para as compañías domiciliadas en Galicia que participen maioritariamente no proxecto. Pola súa banda. así como a planificación. concéntranse nun mesmo órgano todas as iniciativas e programas de promoción e fomento do desenvolvemento que emanan da administración galega. Atendendo ás necesidades e características específicas de financiamento do sector. 6. estimulando as exportacións dos seus produtos e achegando solucións a problemas específicos de tipo técnico. esta liña de préstamos ampliouse en 2003 mediante a implantación dun sistema de anticipos a curto prazo. sociedad autonómica de capital risco. minería. en maio de 2002. ademais de poder acollerse ás axudas de carácter horizontal habilitadas polo IGAPE. potenciando os seus investimentos en innovación e tecnoloxía.

dentro desta Consellería. a actuación como órgano de coordinación e participación dos organismos. execución e seguimento das competencias en materia de fomento da investigación que ten atribuídas a Comunidade Autónoma de Galicia 271 . entidades e institucións públicas e privadas. á elaboración. 6. Comunicación Social e Turismo.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria é o departamento do Goberno galego que xestiona competencias e funcións en materia de planificación. a xestión do Plan Galego de Investigación. 270 Como órgano oficial de referencia dos diferentes sectores económicos para o seguimento da información e os indicadores das medidas das que ten atribuída a súa execución a dirección xeral. a elaboración. centros. de calquera índole en materia de tecnoloxía e á elaboración. de 14 de abril. proposta.19º do Estatuto de Autonomía de Galicia. no exercicio das súas competencias específicas. proposta. as súas funcións son a proposta da normativa e a planificación relativa ao exercicio das competencias da Xunta de Galicia nesta materia e nas telecomunicacións. teña incidencia no ámbito do desenvolvemento das infraestructuras de telecomunicacións e da sociedade da información e do coñecemento. á actuación como órgano de relación e participación con organismos. execución e control de programas destinados a promover e fomenta-la incorporación das novas tecnoloxías da información e comunicación na sociedade galega en xeral. radiodifusión e televisión. 269 Así como a coordinación e seguimento das actuacións de calquera organismo da Xunta de Galicia que. 271 En virtude do establecido no artigo 27. En materia de Tecnoloxía as súas funcións refírense á proposta da normativa relativa ao desenvolvemento tecnolóxico dos sectores industriais. en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións no ámbito competencial da Xunta de Galicia e a planificación e desenvolvemento das actividades do Observatorio Tecnolóxico de Galicia 270 . o recoñecemento.1. execución. a coordinación 272 do sistema universitario. de conformidade co establecido na Lei orgánica 1/1981. de ordenación do sistema universitario de Galicia e nas leis orgánicas reguladoras do sistema educativo español. coordinación. en colaboración coa Consellería de Cultura. deseño industrial e artesanía 268. En canto á Sociedade da Información e do Coñecemento. do 6 de abril. a presidencia do Consello de Administración da sociedade anónima Centro de Supercomputación de Galicia e a xestión e utilización da rede de ciencia e tecnoloxía de Galicia (RECETGA). planificación. niveis e graos. ó fomento dos vínculos de relación entre as empresas e as entidades ofertantes de tecnoloxía. coordinación. do 22 de xuño. 255 . de calquera índole. de Fomento y coordinación general de la investigación científica y técnica e na Lei galega 12/1993. modalidades e especialidades.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA e innovación na xestión. de Fomento da investigación e do desenvolvemento tecnolóxico de Galicia. a Dirección Xeral de Investigación e Desenvolvemento. do 6 de agosto. na Ley estatal 13/1986. Desenvolvemento e Innovación Tecnolóxica. centros. na Lei 7/1983. entidades e institucións públicas e privadas. de normalización lingüística. de réxime das fundacións de interese galego (modificada pola Lei 11/1989. regulación e administración do ensino regrado en toda a súa extensión. 272 Todo isto. seguimento e difusión de estudios e estatísticas en materia de desenvolvemento tecnolóxico. No 2003 creouse. a planificación e xestión das accións no ámbito da sociedade da información e do coñecemento e a súa promoción no conxunto da sociedade galega 269 . na Lei 3/1983. que asumiu as competencias da antiga Secretaría Xeral de I+D: a ordenación. polo que se aproba o Estatuto de Galicia. programación. dependente desta Consellería. do 20 de xullo) . conta con competencias na elaboración dos programas de FP e ensinanzas consideradas especiais. tutela e rexistro das fundacións docentes de interese galego . do 15 de xuño. execución e control de programas destinados a fomenta-lo desenvolvemento de tecnoloxías propias e a incorporación de tecnoloxías da información e das comunicacións ós sectores industriais. a promoción e o ensino da lingua galega. o exercicio das competencias e funcións no ámbito das telecomunicacións entenderase sen prexuízo daquelas que lle corresponden á consellería competente en materia de comunicación social no referente ás infraestructuras propias de telecomunicación. 268 En todo caso. con capacidade para deseñar modificacións e ampliacións dela. A Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais. á creación e consolidación dunha eficiente infraestructura tecnolóxica ó servicio da mellora da competitividade industrial.

tanto de traballadores como de empresarios. e en xeral. a través do Instituto Galego das Cualificacións abordou. plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional no eido da ensinaza regrada así como na atención ás necesidades formativas das persoas adultas. ocupacional e continua). Actualmente. ciclo superior de imaxe. Dentro da oferta formativa desta Consellería. asume a ordenación. dependente desta Consellería. Emprego e Relacións Laborais A Consellería de Asuntos Sociais. sobre accións de apoio á formación e actualización do persoal docente das universidades galegas e sobre accións de apoio económico ós estudantes universitarios. dependente tamén da Consellería de Educación e Ordenación Univeritaria. esta Dirección Xeral. En apoio ao audiovisual coma unha das industrias estratéxicas para a economía galega. Identificar e definir con rigor a competencia profesional necesitou dunha profunda análise do sector e a aplicación dunha metodoloxía específica. Desenvolven así mesmo competencias en materia de expedición de certificados de profesionalidade e no procedemento para a avaliación e acreditación da capacitación da poboación activa de Galicia. 6. foron froito do esforzo conxunto dun grupo de profesionais do sector e a Administración. Así mesmo. e en atención ás súas necesidades. contando coa colaboración da Consellería de Cultura. relacións laborais. Emprego e Relacións Laborais é o organismo a traveso do cal a Xunta desenvolve as súas competencias en materia de servizos sociais de atención primaria. existe a familia profesional de Comunicación. así como das organizacións e asociacións empresariais e sindicais máis representativas tanto a nivel estatal como autonómico. radio e espectáculos e ciclo superior de son) e un de grado medio (laboratorio de imaxe). As cualificacións profesionais que se obtiveron. un total de 24. na articulación e implementación dos programas. coordina o proceso de incorporación dos estudantes ao sistema universitario de Galicia. ciclo superior de produción de audiovisuais. continua.10 Consellería de Asuntos Sociais. O Consello Galego de .LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO na determinación das normas e das orientacións precisas para a súa efectividade. así como da estatística. plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional nos eidos da formación ocupacional. A Dirección Xeral de Formación e Colocación. unha complexa tarefa de aproximación á realidade productiva deste sector para identificar aqueles perfís profesionais que se estaban a demandar e que constitúen así un referente común de competencias que se orienta a todas as accións de formación profesional (regrada . que conta con catro ciclos de grado superior (ciclo superior de realización de audiovisuais e espectáculos. da planificación da formación continua. seguridade e saúde laboral e cooperativas. a adecuación dos equipamentos e instalacións destinadas á docencia desta ensinanzas. A Dirección Xeral de Universidades. política laboral. con carácter experimental. tanto de carácter oficial e de validez en todo o territorio nacional coma os conducentes a títulos conforme ao sistema vixente nos países estranxeiros. políticas activas de emprego. na orientación e no sistema nacional de cualificacións profesionais. análise recollida no estudo Estudo de necesidades formativas no sector audiovisual en Galicia. ocúpase da formación profesional ocupacional e intermediación no mercado laboral. aproveitando esta experiencia anterior. na emisión de informes sobre a autorización. a análise e a prospectiva do mercado de traballo. Comunicación social e Turismo. na articulación e implementación dos programas. colocación e orientación laboral. o Instituto Galego das Cualificacións está a participar na elaboración das cualificacións profesionais que formarán parte de un Catálogo Nacional. Tamén é competente na implantación efectiva do Sistema Nacional das Cualificacións Profesionais.1. Imaxe e Son. e é competente na implantación de estudios universitarios. no período 2002-2003. planificación e execución das competencias en materia de universidades e ensinanzas universitarias.

Elvira Mínguez.11 As Film Comission galegas Hai máis de oitenta anos que Compostela se vestía por primeira vez con atrezzos de cinema para converterse no escenario de La Casa de la Troya. provinciais e locais. Pouco despois. A praza do Obradoiro converteuse nun emblemático estudio figurando na película como un mercado en plena Guerra da Independencia. igual que o que inseriu Luis Buñuel en La Vía Láctea. Frank Sinatra. un filme estreado en 1957. 273 274 A fita de 1924 foi restaurada polo Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) en 2003 e estreada con todas as honras en Cineuropa. Dende que o equipo La Casa de la Troya percorreu a capital galega a golpe de claqueta. en 1981. de 1969. Outra vía desenvolvida por esta Dirección Xeral para conseguir un incremento da competencia. Por outra banda. e tamén a mobilidade a través de toda a súa extensión. fluvia. 257 . paraxes costeiras e de interior. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos: a riqueza de matices que define o noso país móstrase na gran diversidade que posúe: diversidade climatolóxica. servizos de hostalería. alugamento de coches. Marta Etura. 6. Ata o 2001 non se volve oír o estrondo da claqueta dunha gran produción en Compostela. Foi un plano fugaz. mineiros e costeiros. que coincidan coa data e lugar de rodaxe. A través de ambos os dous organismos preténdense atraer produtoras de todo o mundo para facer promoción da comunidade e. Entre as rodaxes da última tempada figuran películas Galatasaray-Depor. etc. Na década dos setenta.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Formación Profesional intervén na constitución da Comisión sectorial de Cualificación e Formación Profesional neste sector. Esperando. tanto por terra. o Camiño de Santiago foi declarado a primeira ruta cultural europea e o casco histórico de Santiago de Compostela. Ronaldinho. directorio de empresas de servizos audiovisuais situadas en Galicia e datos sobre promocións en hospedaxes. en función do proxecto audiovisual para realizar. da empregabilidade e das posibilidades de inserción laboral dos traballadores desocupados é a oferta formativa de formación profesional ocupacional que anualmente se lanza tanto través dos seus centros propios como a través da rede de centros homologados dos que dispón. A contratiempo inclúe unha escena no anfiteatro do cinema Yago. de propoñer a adecuación dos contidos formativos da oferta de FP ás necesidades do mercado laboral e informar sobre as necesidades de actualización das cualificacións profesionais. Laura Mañá e Rosa Álvarez que relata a vida dun escultor que regresa a Compostela para descubrir o seu pasado. unha produción de Fernando Trueba. máis de medio centenar de directores elixiron Compostela como escenario 274 . unha vez que nos atopamos dentro dela. As infraestruturas garanten. Xavier Villaverde elixía outra vez Santiago para Trece badaladas. Entre os servizos que presta figura a asesoramento na selección de localizacións. de Stanley Kramer. Sofía Loren. Aínda que toda a película se desenvolvía ao longo do Camiño. A película de Alejandro Pérez Lugín foi un dos maiores éxitos da incipiente industria cinematográfica dos anos 20. estaba protagonizada por Cary Grant. urbanas e rurais. información sobre as infraestruturas de acceso aos lugares de rodaxe. converténdose nun auténtico percorrido turístico por Santiago e outras localidades galegas 273 . O lapis do carpinteiro. Patrimonio da Humanidade pola Unesco. en 1985. que será a encargada. entre outras funcións. etc. A oficina de promoción de rodaxes Galicia Film Comisión é unha unidade administrativa do Consorcio Audiovisual de Galicia. Unha das superproducións máis soadas foi Orgullo y pasión. e os españois José Nieto e Carlos Larrañaga. de vexetación espesa e de pastos. A Promesa ou anuncios publicitarios como o da Liga de Fútbol Profesional que protagonizou. como por mar ou por aire. trasladou a Praterías o ambiente de 1936 para recrear a historia de Manuel Rivas.1. A fita. chegaría á cidade. rexionais. na praza do Obradoiro. así como de hoteis. o acceso dende calquera punto do mundo a Galicia. protagonizada por Juan Diego Botto. Luis Tosar. a cidade apenas se apreciaba nos momentos finais. en concreto. con pequenos e grandes ríos. montañosas e planas. creada en outubro de 2001. de Antón Reixa. Con estes antecedentes nacían en 2001 a Galicia Film Comission e a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC). xogador do Fútbol Club Barcelona. outra rodaxe famosa en Compostela desatou a paixón dos fans de Os Brincos. En 2003. Juan e Júnior. a cidade como estudio de gravación de cinema. unha sociedade na que conviven vellas tradicións coa constante evolución cultural. mediación e axuda na tramitación nas solicitudes ás distintas administracións públicas estatais. dirixida por Óscar Ladoire.

Deputación Provincial de Lugo. actores. xa estaba en funcionamento a Film Commission Virtual de Galicia (www. empresas de produción e servizos de produción. No ano 2000.org). o Arquivo Sonoro de Galicia preserva o legado musical e sonoro do país. Dentro das moitas actividades desenvolvidas polo Consello.org (www. figuran varias relacionadas co mundo audiovisual. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos Anteriormente á creación Consorcio Audiovisual. empresas de servizos relacionadas co audiovisual. climatoloxía. Pola súa banda. A Lugo Film Commission é unha oficina de promoción de rodaxes creada mediante convenio subscrito entre o Consorcio Audiovisual de Galicia e a Fundación TIC e promovida pola Excma. etc. ciencia. hospedaxe. editado pola Sección de Comunicación do Consello da Cultura . como xeografía. co obxectivo de multiplicar a presenza da cultura galega na rede e achegala a sectores de poboación onde a lingua está en retroceso. Así o Arquivo da Emigración Galega investiga sobre o fenómeno histórico das grandes migracións galegas. O agasallo de Silvia. unha base de datos que facilita o acceso dos produtores audiovisuais á información necesaria para a toma de decisións relativas á realización dunha rodaxe nun determinado territorio.org/avg/) é un espazo web destinado á promoción e difusión das producións e os profesionais do sector audiovisual para público xeral e especializado. Tal e como contempla o Plan de Internacionalización do audiovisual galego. o portal de divulgación cultural. directores. o Centro de Documentación Sociolingüística de Galicia almacena cuestións relacionadas coa lingua galega e a súa presenza na sociedade. patrimonio histórico ou dereito. o Consello crea culturagalega. Patrimonio de la humanidad. de titularidade pública e que é xestionado por INCOLSA. O seu principal obxecto é facer promoción da cidade a través do fomento da cultura da imaxe. 6. a marca que se usa cara ao exterior para a promoción da nosa Comunidade Autónoma. da nosa industria e da nosa produción é Galicia Film Commission. comunicación.filmcommissiondegalicia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Algunhas das producións ás que prestaron os seus servizos son A vida que che espera.org). AVG conta con extensos arquivos de catálogo promocional de películas. Os arquivos son programas específicos destinados á preservación e recuperación da memoria cultural. fundada no ano 2001 polo Concello do que depende. e o Arquivo de Comunicación segue de preto a produción e creación de medios de comunicación locais. que desenvolve o Consorcio Audiovisual de Galicia e que conta co apoio do sector. Cada sección e arquivo ten programas de investigación específicos. así como estimular e consolidar a industria cinematográfica e audiovisual e todos os servizos que dela se derivan. a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC) é unha oficina de promoción audiovisual sen ánimo de lucro e con vocación de servizo público. de carácter bianual. patrimonio natural.culturagalega. así como documentos de relevancia para a industria. O Plenario intégrano representantes de diferentes institucións e persoeiros da cultura e as seccións están compostas por profesionais e investigadores nas materias respectivas. como lingua. O soportal AVG (www. O Informe da comunicación.culturagalega. así como converter a web nun instrumento de traballo e de toma de decisións para os actores do mundo cultural. Trátase dun portelo único para a produción audiovisual na cidade de Santiago de Compostela. técnica e sociedade.1. empresa municipal de Turismo.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual O Consello da Cultura Galega é unha institución (estatutaria) nodal rexida por un Plenario e composta por seccións e arquivos. a través de novas técnicas narrativas xornalísticas e un xeito innovador de presentación.

Dende a súa posta en marcha. Forman parte. Tamén funciona como centro de referencia para outros emprendementos parellos en universidades e institucións do Estado español e de Europa. clasificada como benéfico-docente e sobre a que exerce o protectorado a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. profesionais. do padroado como profesionais de recoñecido prestixio. a comunicación local e a produción propia. modo de financiamento e circulación das obras cinematográficas e audiovisuais galegas. destacan a inminente aparación de un novo Informe da Comunicación bianual. O portal da AVG difunde e promociona as produccións e profesionais do sector Tamén o Libro branco da cinematografía e artes visuais achega reflexións e datos sobre a situación do ámbito da imaxe en Galicia dende diferentes puntos de vista: produción. Cronoloxía e posicións perante o desafío dun novo modelo audiovisual en probas de imprenta. elaborado pola Sección de Comunicación. tecnolóxicos. abríndose dende xa á consulta directa dos seus arquivos. de mercado e nacionais. Para iso. Ao mesmo tempo. Constituída no 2003. que analizará a evolución do medio no país dende os primeiros receptores.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galega. dispón da Escola de Imaxe e Son de titularidade privada e do Centro de Produción de Programas para TV. proxectos en curso e servizos. ambos os dous lucenses: Francisco Campos (director xeral da CRTVG) e Julio Fernández ( responsable do grupo Filmax). xurdiu para facer o seguimento sistemático da produción. o CCG continúa a catalogación dos fondos audiovisuais de Televisión Española en Galicia. O ODA é un dos resultados prácticos da liña de investigación sobre política audiovisual europea que. intervención da Administración. a súa creación foi promovida pola Deputación Provincial de Lugo e nela están representados membros dos grupos políticos con representación na institución provincial. A fundación ten como obxectivo prioritario fomentar. o proxecto Tres décadas de televisión en Galicia. Desenvolve a súa actividade nunha dobre vertente dentro do sector audiovisual: educación e formación/produción e promoción. a creación das emisoras públicas. O estudo da integración sectorial transrexional Galicia-Norte de Portugal e mais a elaboración e publicación de informes bianuais sobre o estado do audiovisual é outra das súas aplicacións. se desenvolve no seo do Departamento de Ciencias da Comunicación da Facultade compostelá. a investigación e o desenvolvemento das TIC. a partir de vectores lingüísticos. ademais. manter vinculadas á escola actividades de produción profesional no sector da televisión local e desenvolver actividades de formación audiovisual en colectivos de mozos e minusválidos e desenvolvemento de materiais de formación para niveis educativos. Esta Fundación quere consolidar a oferta formativa de formación profesional regulada e ocupacional na familia profesional de imaxe e son e iniciar actividades de formación continua. sen ánimo de lucro. a súa catalogación e a actualización permanente dunha base de datos e dun documental arredor deste sector da industria da comunicación e da cultura. O Observatorio do Audiovisual (ODA) da Facultade de CC. A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e a Comunicación (TIC) é unha entidade. recolle coa análise de especialistas o estado do hipersector no ámbito industrial e de produción. mantivo como aliados a Compañía de Radiotelevisión de 259 . etc. da Comuniación da Universidade de Santiago de Compostela. temáticas. Dentro dos proxectos do Consello no eido audiovisual. así como o impulso e consolidación da denominada sociedade do coñecemento ou sociedade da información. a iniciativa de profundar na relación cos axentes do sector e na difusión co público a través da difusión web e noutros formatos e. promover e levar a cabo actividades dirixidas ao fomento da educación. de maneira que se contribúa a mellorar a formación relativa a estas tecnoloxías na provincia de Lugo. finalmente.

. creando un grande arquivo de imaxe. Ademais. Levantarase en seis plantas. selección. co banco de fotos históricas e actuais de Galicia. a través de cinco épocas distintas: os primeiros asentamentos e o mundo celta. Deste modo. en parcería coas Universidades de Rennes e Aberystwyth. ademais. investigación e restauración. o proxecto Galicia Imaxe permitirá preservar. Santiago de Compostela é a cidade elixida para acoller a Cidade da Cultura. O rico patrimonio audiovisual galego integrarase nun centro de arquivo e exposición fotográfica. empregando as técnicas e soportes máis modernos. disporá. e contará con diferentes salas de lectura e de investigadores cunha superficie superior a 2. capital administrativa e política de Galicia e eixe neurálxico de comunicacións.500 m2. e máis Towards a minority languages integrated TV system. meta do vello continente. conferencias e proxeccións. Este edificio estará integrado por tres áreas interrelacionadas. a Idade Moderna e a Idade Contemporánea. Concluída unha fase na que o ODA foi unha aplicación dos proxectos europeos TV e interculturalidade.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Galicia e o Consello da Cultura Galega. este centro pretende ser un complemento das extensas coleccións e museos que se atopan ben consolidados na comunidade autónoma. Noutro eido. un auditorio e seminarios para cumprir coa súa función formativa. A Biblioteca e a Hemeroteca son unha resposta de vangarda na súa 276 concepción. A Hemeroteca. montaxe e distribución máis innovadores. exhibición e consumo cultural. visionado. Unha delas é a dedicada ao traballo. a Galicia romana. o proxecto da Cidade da Cultura. pretende construír unha serie de centros integrados e agrupados dedicados á conservación. seminarios. Acollerán o patrimonio bibliográfico e hemerográfico de Galicia e prestaranlle especial atención á recuperación dos fondos dispersos en institucións culturais e entidades públicas e todas as doazóns e legados de arquivos e bibliotecas de personalidades da cultura galega 275 . pola súa significación como centro cultural de transcendencia europea e universal. así como das distintas bibliotecas galegas. nacionais ou estranxeiras. actualizar e difundir de forma innovadora. non só dende o deseño arquitectónico. produción. ao tempo que acollerán congresos. 276 275 A biblioteca e a hemeroteca virtuais permitiranlle ao visitante acceder mediante sistemas informáticos á consulta dos seus propios fondos documentais. a imaxe e o son de Galicia ao longo da historia. arquivo. voz e música. 2 Cada un dos edificios do proxecto ocupará unha superficie próxima aos 14. así como mostrarlle a sociedade e cultura galegas dende un punto de vista innovador e de futuro. contará con máis de 1. en calquera soporte e dotándoo dos medios técnicos de documentación sonora. iniciado en 1999 pola Xunta de Galicia. O plan xeral do edificio pretende achegar á sociedade o coñecemento e uso das posibilidades que ofrecen as novas tecnoloxías audiovisuais e da comunicación. busca e transmisión de datos . iniciada en setembro de 2002.000 m . A proposta elixida foi a presentada polo arquitecto Peter Eisenman ao concurso internacional de arquitectura convocado pola Goberno galego no ano 1999. pola súa singularidade conceptual e plástica e pola súa excepcional sintonía co lugar. con centros de pesquisa da Universidade de Gales (Bangor) e Irlanda (Galgway). foros de debate e exposición das mostras máis representativas do sector artístico. O edificio proxectado por Eisenman para a Biblioteca concilia o monumental da súa escala cun deseño humanizado á medida dos usuarios. O proxecto museolóxico incorpora salas permanentes de carácter interactivo nas que se expoña a historia galega secuenciada. Estes centros servirán como lugares de estudo e investigación. Os espazos para recepción e catalogación e para os equipamentos de microfilmación e dixitalización completarán o recinto. Tamén se disporán salas de exposicións temporais e versátiles. dun depósito central de libros con capacidade para máis dun millón de volumes.200 m2 de áreas de depósito. a Idade Media. o Observatorio pasa a ser o sitio do grupo de investigación de Estudos Audiovisuais do Departamento de Ciencias da Comunicación. cunha altura total de 42 m. dotados do máis avanzado nivel tecnolóxico para aproveitar as inmensas posibilidades da sociedade da información.400 m2 destinados a salas de lectura e 1. senón tamén na utilización dos máis modernos sistemas de almacenamento. cidade universitaria. Deste modo. en todo o mundo. Incorporará áreas expositivas de libros de interese.

a investigación. que se traducen en cursos 277 O escenario en cruz de case 2. 261 . buscando e establecendo colaboracións con empresas e entidades. alcanzar unha difusión e promoción da cultura galega. Ademais das actividades internas da asociación. na actualidade. 6. Esta ampla zona pretende ser un escaparate que proxecte o máis vangardista no campo do audiovisual e contidos multimedia realizados polas empresas galegas. técnicos de imaxe e son. adquisición de fondos. dobradores. a política da asociación foi encamiñada á utilización dos recursos locais. Constituída o 19 de decembro de 1994. contribúese a promover a cultura e a lingua galega. sociais e culturais. aínda que en pouco tempo foron uníndose algunhas das empresas máis relevantes de produción audiovisual e multimedia de Galicia e. A máis antiga das organizacións empresariais do sector é AGAPI Agapi é tamén membro da Federación de Asociaciones de Producción de España (FAPAE) e mantén un estreito contacto coa Entidad de Gestión de Derechos Audiovisuales dos produtores españois (EGEDA). tanto en España coma no mercado internacional. O obxectivo principal de AGAPI é potenciar a industria da imaxe en Galicia e con iso. Outra das área é a consagrada ás novas tecnoloxías vencelladas co ocio. etc. O dinamismo da asociación e dos diferentes membros de AGAPI maniféstase así na súa apertura ao exterior. etc. salas de experimentación en multimedia e videoxogos. Con estas pautas de funcionamento. 278 Ao mesmo tempo. tales como asesoramento dos socios. simuladores de realidade virtual. existirá un auditorio secundario con auditorio para 450 espectadores. infraestruturas básicas e funcionamento…). ballet. A cidade complétase coa dotación dos equipamentos necesarios para conseguir un lugar propicio para o estudo. en sete plantas. debido aos efectos de arrastre. Contará cun cinema dinámico.2.) coma físicos (equipos técnicos.000 m2. xunto co auditorio principal con capacidade para 1. ademais de facer posible a realización de producións propias. etc. preténdese o aproveitamento máximo daqueles medios técnicos e humanos que posúe a Comunidade Autónoma galega. Desde o principio. así como por multinacionais tecnolóxicas. xestión de subvencións. Este teatro contará cunha superficie superior a 25. para que a maior parte do valor engadido quede aquí 278 . fotógrafos. tanto humanos (actores.2 6..000 m2 e o resto de instalacións posibilitarán a presenza dos grandes espectáculos operísticos das compañías internacionais e permitirán albergar concertos sinfónicos. desempeñaron un papel fundamental fronte ás institucións e constituíronse nunha das pezas clave no despegue do audiovisual galego. ademais de participar en diversos foros e mercados internacionais do sector. iniciativas comunitarias. cunha altura total de 50 m. musicais. ten 33 socios. etc. restauración de películas. o traballo e a difusión e promoción da cultura galega. salas de proxección 2D en proxección plana e esférica e 3D. na área expositiva terán cabida as exposicións sometidas a unha renovación permanente de contidos. o que deriva en beneficios económicos. Finalmente. AGAPI acometeu outros labores no eido formativo.1 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS Asociación Galega de Produtoras Independentes A máis antiga das organizacións empresariais do audiovisual galego é a Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI). como Galicia dixital ou O camiño de Santiago virtual. etc. contaba no momento da sinatura dos seus estatutos con 7 socios fundadores. Isto converteunos nuns interlocutores válidos e representativos e. como tal.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA potenciarase a conservación do patrimonio audiovisual coa catalogación e estudo de obras.550 persoas e un foso de orquestra para 107 músicos. Entre as principais achegas da Cidade da Cultura está a construción dun teatro que acollerá as grandes representacións de ópera e grandes estreas cinematográficas 277 .

vinculadas a maioría aos grandes grupos de comunicación galegos e con intereses máis ou menos comúns. convoca premios do audiovisual galego e potencia a asistencia a feiras. S.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual A Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual (AEGA). Interacción.1 Factoría Audiovisual. No que se refire á promoción do audiovisual e da cultura galega.L. Pórtico Comunicación Producciones Vigo.L. S. AEGA xurdiu como consecuencia da extraordinaria evolución e crecemento da industria galega da imaxe. Dygra Films EAF Producciones Estudio 99 Formato Producciones. Entre as iniciativas acometidas por AGAPI nos últimos tres anos destaca o Plan Estratéxico do Sector Audiovisual Galego 2002-2005. S. Área 5. A heteroxeneidade de AGAPI. como é o audiovisual. AGAPI conta con unha páxina web e a revista Digital. asistencia ao MIPCOM 04. No ámbito multimedia. S. S. Son empresas fortes cun gran volume de produción. A. S. Anos 2002 e 2004. Vaca Films Vía Láctea Filmes Video Zetra. realización de foros informativos. S.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisuais de formación continua. S. S. a organización de cursos de formación do programa de accións complementarias do Plan FIP/FSE. convoca encontros de profesionais e empresas produtoras.C.L. Cies Comunicación Continental Producciones Deboura Cultural. Anxo Fernández P. ten como principais obxectivos fomentar a relación entre os seus asociados. participación na posta en marcha do Clúster do Audiovisual Galego e edición do informe Estudo para avaliar a viabilidade para producións audiovisuais e multimedia de títulos do fondo editorial galego. como unha escisión de AGAPI.I.L. C. por nove importantes empresas do sector audiovisual galego. Socios de Agapi Acuarela Comunicación. Milou Films Lúa Films Mara Producciones Mediarte y Comunicación de Galicia. para dar a coñecer as noticias que o sector audiovisual xera na propia comunidade autónoma. Aldea Films. con grandes empresas pero tamén produtoras moi pequenas. seminarios sobre financiamento do audiovisual ou escritura de guións en equipo para televisión ou colaboración con Cero en Conduta.L. a convocatoria de xornadas informativas sobre financiamento e xustificación de subvencións. 6. S. Ibisa TV. S. confección de un catálogo promocional. Studio XXI Triade Uno TV. que edita a asociación quincenalmente. velar polos seus intereses nos pertinentes foros e promover e impulsar o desenvolvemento e internacionalización dun sector estratéxico. coa asistencia a feiras e mercados internacionais de referencia e o estudo do impacto da vindeira revolución dixital no sector galego da imaxe. Atlántico Films Bren Entertaiment. S. Grandola Nova. A. . Ringo Rango Servicios Audiovisuais Galegos Saga TV Sodinor. Zenit Televisión Fonte: Elaboración propia.. constituída en xullo de 2001.L.L. L. a partir dos datos da web da asociación. L. L. As características das compañías que a integran explican a súa escisión de Agapi. S.L.M. Off Filmes. S. Hai que mencionar así mesmo o desenvolvemento de contidos para os mercados internacionais: formatos e programas con guión. a organización do ciclo de cine 10 anos de produción independente galega. S. os principais proxectos están relacionados coa promoción e internacionalización do audiovisual.2.L.L. Para os vindeiros meses. edita un boletín informativo.

Entre os seus proxectos futuros cabe destacar a celebración dunha Xornada sobre a Producción Audiovisual en Galicia e as Televisións Xeneralistas. publicidade e series de ficción. L. S. Estas iniciativas constituíron. competitividade y rendabilidade. Filmanova. AEGA conta con 11 compañías asociadas. 263 . As empresas de AEGA suman 12 platós de entre 100 e 2 1. La Región TV. É pois unha iniciativa de empresas decididas a aumentar o seu volumen de negocio a través de alianzas e sinerxias. moi especialmente a través da fórmula da coprodución. Na actualidade. feiras e mercados internacionais. pola implicación da Administración a través de medidas que afectan a cinco consellerías e que desenvolveu un nivel normativo coa elaboración e publicación da lei que regula o sector e que recolle figuras como o consorcio ou o propio clúster. S. documentais.A.100 m .3 Clúster do Audiovisual de Galicia Un cluster empresarial é un agrupamento de empresas da mesma actividade que teñen unha estratexia común. que abarcan todos os ámbitos do audiovisual e que están presentes tanto en Galicia coma noutros mercados. Voz Audiovisual. L. organizándose en redes verticais e horizontais co propósito de elevar os seus niveis de productividade. un gran paso para internacionalizar a producción audiovisual galega. Consello da Cultura Galega. Productora Faro. I. a partir dos datos da web da asociación. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia. Producciones A Modiño. a aparición dunha entidade que prima os intereses dos grandes e as súas expectativas de expansión. pero faltaba un terceiro eixe. dotados cos máis modernos equipos. e constitúen.L. S. Fonte: Elaboración propia. S. a promoción internacional do noso audiovisual.2. L. TV7. S. O Clúster do Audiovisual de Galicia xorde nun momento propicio para o desenvolvemento do sector: no eido administrativo. Telecable Compostela. E aquí é onde entra o clúster.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA provocou quizais. que se vinculan cos sectores soporte e manteñen entre sí lazos de proveeduría e prestación de servizos. a asistencia a festivais. a organización de dous foros de coprodución audiovisual (mercados de proxectos) na Comunidade Autónoma de Galicia e as iniciativas para facilitar a entrada da súa produción televisiva nas principais cadeas xeneralistas e novos modelos de televisión (obxectivo primordial de AEGA para o 2005). S. que se fixo realidade en febreiro de 2003. películas para cine e televisión. Lugopress. L. S. que era o que afectaba as empresas que canalizan e lles poñen cifras económicas aos filmes e formatos audiovisuais. S. Compostelavisión. e polo interese da comunidade de artistas que forman o sector reunidas na Academia Galega do Audiovisual. 6. CTV. S. A. A. S. 279 Sempere. a formación en materias de internacionalización e novos mercados para todo o sector. nos que se gravan programas para a televisión. U. (2005): Os profesionais. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos tres anos figuran os Seminarios sobre marketing e promoción audiovisual (2002) e A propiedade intelectual no sector audiovisual (2002). S. en opinión de Isabel Sempere279. As actividades da asociación céntranse fundamentalmente na defensa dos intereses dos asociados.A. por outra parte. L. na potenciación da colaboración entre empresas de produción audiovisual para a realización de coproducións e todo tipo de proxectos en común e na planificación de accións para a expansión da industria galega no exterior. Socios de AEGA Adivina Producciones.A.

optimizar a utilización de equipos. unha mesa redonda sobre posprodución nesta cidade. que pretende converterse no referente divulgativo para o sector audiovisual galego e que conta co apoio do Igape. servizos. asinaron un convenio con Caixa Galicia para a construción da comunidade virtual do clúster. e a creación do Club de Producións desde onde se desenvolven producións de cine e televisión en réxime de alianzas entre as empresas asociadas ao Cluster. equipamento e material audiovisual e exhibición. formación. Dentro do seu Plan Director 2004-2009. Esta xeración de ideas. a elaboración do estudo de viabilidade da Cidade da Imaxe en Santiago de Compostela. celebrada na Coruña a finais do 2004. O Club de Ideas está desenvolvendo actualmente un completo programa de actividades innovadoras co apoio e patrocinio de Caixanova. favorecer o seu desenvolvemento tecnolóxico. a partir dos datos da web da asociación. Factoría Audiovisual TV 7 EGEDA Sodinor Ficcion Producciones Lugopress Centro de Estudios Marcote Galicia Media Interacción R Red Rocks Audio Spica Adivina Producciones Localia TV Santiago Nezcom Micromovies Fonte: Elaboración propia. Socios do Cluster do Audiovisual de Galicia Filmax Entertainment Bren Entertainment DYR Producciones Audiovisuales Luz Puntual Producciones Vigo. figuran como eixes destacados a creación e desenvolvemento do Centro de Ideas (I+D) para alumar novas fórmulas de marketing e de aplicación das novas tecnoloxías na evolución dos contenidos e a investigación de novos formatos para televisión dixital. instalacións e servizos. S. de talento e de excelencia técnica que caracteriza ao sector deberá plasmarse nun concepto novo. S. UMTS. a xornada de exposición de proxectos (pitching). Guindastres do Cinema Telecable Compostela Area 5. contidos para móbiles. contidos interactivos.L. Vídeo Zetra Servicios Audiovisuales DEboura Producciones Zenit TV Ibisa TV Studio XXI Voz Audiovisual EGACI Formato Producciones Aldea Films O Raio Verde Pórtico de Comunicaciones Softgal Filmanova Continental Producciones Dygra Films Filmax Animation Milou Films. Entre os propósitos do cluster está potenciar a capacidade de producción e distribución das empresas asociadas. Representa á maioría das empresas importantes do sector audiovisual en toda a súa cadea de valor. mellorar o acceso ás fontes de financiación e representar axeitadamente os intereses dos asociados ante as Administracións Públicas e institucións privadas. S. destinado a abrir vías de negocio no desenvolvemento de contidos para novas plataformas: videoxogos. un verdadeiro selo de calidade que permita abrir mercados para as producións galegas fóra das súas fronteiras. etc.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O Clúster Audiovisual Galego consolidouse como unha organización independente que abarca os seguintes campos de actividade: produción de cine e televisión. son e dobraxe. Entre as actividades desenvolvidas desde a súa creación figuran diversas xornadas de traballo entre empresas asociadas. software e multimedia.L. nun marchamo identificativo: a Marca Galicia do Audiovisual. Ademais. Celso Paz. a activa participación no laboratorio MHP de Televisión Interactiva de R e a súa participación no Convenio para a implantación desta nova tecnoloxía televisiva por cable.1. . novos produtos para ADSL.L. etc.

a academia organiza os premios anuais cos que se distingue aos mellores traballos audiovisuais da Comunidade Autónoma galega. artística e técnica entre todos os seus membros. Colabora de forma continua con outras entidades de carácter similar. reclamacións e inquietudes dos asociados.2. músicos. formada por empresas e profesionais galegos do sector de Internet e as novas tecnoloxías. EGANET nace do interese mostrado polas propias empresas TIC´s de Galicia. en maio de 2002. desde información sobre lexislación. 265 . identificar e promover as necesidades de todos os profesionais que converxen no panorama audiovisual galego en todas as súas vertentes: académica.4 Academia Galega do Audiovisual A Academia Galega do Audiovisual nace. Tamén se pretende establecer intercambios científicos. así como. No acto de fundación participaron 110 socios. promovendo o recoñecemento social e profesional de todos os membros e auspiciando a normal participación de todos no seu seo. potenciar ó colectivo empresarial galego Tic a nivel autonómico e nacional. e produccións audiovisuais. maquilladores. en xeral. dar a coñecer ós poderes públicos as iniciativas. realizar estudos e traballos sobre cuestións relacionadas coa industria audiovisual. En xeral a misión da Academia Galega do Audiovisual é a de desenvolver. etc. equipos informáticos e de telecomunicacións. servicios de publicidade. ata formación. directores. EGANET conta có apoio dos seus asociados e das distintas Administracións Públicas para o desenvolvemento das súas actividades a nivel autonómico. Son diversos os servicios que ofrece EGANET. industrial. así como proporlle a esta as iniciativas que a academia estime oportunas.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet A Asociación de Empresas Adicadas a Internet (EGANET) é unha entidade sen ánimo de lucro. sobre concursos públicos de ámbito autonómico e nacional en materia de servicios informáticos. promover a asistencia e o intercambio de información científica. realizadores. decoradores. A moitos destes servizos accédese desde a súa páxina web. coordinar os diferentes aspectos da súa actuación e analizar e resolver os problemas comúns. guionistas. unha bolsa de emprego ou un servizo de gabinete de Prensa. fomentar o intercambio de experiencias entre os seus membros. cultural e mesmo científica. produtores. colaborar e desenvolver proxectos e actividades con outras asociacións de idéntico o parecido carácter. Foron dezanove os socios fundadores.2. a Academia propúxose fomentar o progreso das artes e das ciencias relacionadas directa ou indirectamente coa produción audiovisual. artísticos e técnicos que a Xunta Directiva estime oportunos. buscando a mellora constante da súa competitividade. e editar e difundir estudos científicos. pasando pola asistencia e condicións preferenciais de participación en feiras e encontros do sector. promover e realizar tódalas actividades que se estimen necesarias para unha mellora formación en información para os seus asociados. técnicos de son. directores de fotografía. constituíndose oficialmente en maio do 2000 EGANET pretende representar aos especialistas galegos en novas tecnoloxías da información e as comunicacións. facilitarlle á Administración pública os informes que sobre materias relacionadas coa produción audiovisual lle sexan solicitadas. artística. avalar e promocionar ós seus asociados. creativa. Como obxectivos xerais a medio e longo prazo. axudas e subvencións. montadores. 6. artísticos e culturais con entidades similares nacionais ou estranxeiras e promover o perfeccionamento das distintas especialidades relacionadas co sector audiovisual. co propósito de se transformar no espazo común para todos os profesionais deste amplo sector: actores. técnica. que tras varias reunións redactaron e aprobaron os Estatutos que hoxe regulan a actividade da Asociación.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. así como en xeral dinamizar a investigación científica neste eido. Ademais.

impartido por Jean-Claude Carrière en outubro do 2000.2. 2002). 6.6 Asociación Galega de Guionistas A Asociación Galega de Guionistas (AGAC) constituíuse en 1997. o Seminario da montaxe: proxecto e desenvolvemento. participou na edición dos libros Obradoiros de Cine Clásico. o Seminario da dramaturxia cinematográfica. ostentando a súa representación en Galicia. multimedia. en novembro de 1999. na que figuran actualmente case corenta asociados. e impulsando as actividades do Comité de Novas Tecnoloxías nesta entidade. impartido por Llorenç Soler. Valencia. logo dun proceso de xuntanzas celebradas en Valencia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO como a Asociación Nacional de Empresas de Internet (ANEI). celebrado no ano 2001 no Consello da Cultura Galega e impartido por Valentín Fernández-Tubau. impartido en xullo do 2000 por Miguel Ángel Santamaría dentro dos seminarios e talleres de Imaxe Cero en Conduta. Ademais. Poden pertencer á asociación todos aqueles que dirixisen alomenos unha obra audiovisual que fose emitida na televisión ou proxectada nos cines. non teñen aínda moi 280 EGANET está adherida á Confederación de Empresarios de Pontevedra. formando parte do seu Comité Directivo. Na asociación. constituída o 20 de xullo de 2002 no Pazo de Mugártegui de Pontevedra. aínda que estes últimos. País Vasco e Madrid.2. na Coruña ou Seminario “Os diálogos no guión”. de animación. coas que ten firmados convenios de colaboración 280 . No apartado formativo é onde desenvolve a actividade máis intensa. en outubro de 2002. un Taller de guión de ficción para televisión. Carlos A.7 Asociación Galega de Directores e Realizadores A Asociación Galega de Directores e Realizadores (CREA) foi constituída o 22 de decembro de 2001. son admitidos directores cinematográficos. co obxectivo de reivindicar o status profesional e creativo do realizador e achegarse a outras asociacións e colectivos do audiovisual galego. 2003-2004 e 2004-2005. mantidas con representantes das asociacións de Cataluña. publicidade e realizadores televisivos. 6. documentais.com e BicMinho. sesión continua. celebrado durante o curso académico 2000-01 impartido por Miguel Castelo. Ángel de la Cruz. en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. López Piñeiro. no mesmo marco que tamén acolleu o Curso de técnicas de escritura de guións audiovisuais. Xosé Cermeño. Integráronse tamén na Federation of Scriptwriters in Europe (FSE). A asociación participou na creación da Federación de Asociacións de Guionistas do Audiovisual (FAGA). Beatriz Legerén e Javier Villaverde. . un Obradoiro de Documental. como vimos que ocorría no caso dos guionistas. na Facultade de Xeografía e Historia. Jorge Algora. ou con entidades portuguesas como MinhoDigital. está integrada pola meirande parte dos profesionais que escriben obras para televisión e cinema realizadas por empresas produtoras da nosa comunidade e conta con vinte e seis membros. Ignasi Rubio e Xosé Cermeño. impartido por Valentín Fernández-Tubau. celebrados no Pazo da Cultura de Pontevedra e impartidos por 32 especialistas nos anos académicos 2002-2003. Convocou tres edicións dos Obradoiros de Cine Xoves. Bilbao e Barcelona. 2003) e Técnicas de Escrita de Guións Audiovisuais. en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. no Centro Galego de Artes da Imaxe. durante a Asemblea Xeral celebrada en Bruxelas o 18 e 19 de outubro de 2002. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos anos. Madrid. da Universidade de Santiago. dentro do Festival de Cine Independente de Ourense. hai que reseñar a súa participación nas comisións avaliadoras de axudas á produción e guión ou a elaboración de tarifas de remuneración e modelo de contrato marco recomendados aos profesionais. Hoxe en día.

especialmente para os sectores máis desfavorecidos. Dacordo cos seus estatutos pretende o enriquecemento cultural. ten a súa sede en Santiago de Compostela e desenvolve as súas actividades principalmente no ámbito galego. etc. agrupa os cineclubs do territorio galego que voluntariamente se adhiran. Héctor Carré.2. Directores e Técnicos de Escena de Galicia A Asociación de Actores. mediante as accións xurídicas necesarias de todas aquelas cuestións de traballo cooperativo. sobre a propia imaxe ou calquera outra cuestión relacionada coa profesión do asociado ou asociada. con docentes de recoñecido prestixio nos diferentes ámbitos da profesión. Ramón Costrafreda. 6. nas súas diferentes seccións. Esta entidade proporciona tamén asesoría laboral e xurídica de acordo coa asistencia prestada polos sindicatos maioritarios e organiza cursos. directores/as e técnicos de escena que poidan demostrar mediante currículo a súa experiencia profesional no oficio. e hai poucos realizadores televisivos nela. que foi constituída en 1985. directores e directoras e técnicos e técnicas de escena para a defensa dos seus intereses profesionais.aadteg. etc. edita un catálogo fotográfico en soporte papel. noticias de última hora ou enlaces de interese. Persegue tamén o achegamento da cultura audiovisual á sociedade. coidando sempre os intereses dos cineclubs e o fortalecemento dos lazos de unión e de cooperación entre todos os cineclubs. Algunhas das funcións que desenvolve a Federación de Cineclubs son: a subministración de películas 267 . directores/as ou técnicos de escena titulados en calquera escola de arte dramática oficial ou centro recoñecido coa súa especialidade. agrupando aos actores e actrices.8 Asociación de Actores. na que se ofrecen fotografías e currículos abreviados dos asociados. fiscal. A súa primeira directiva estaba formada por Carlos Amil. así como o asesoramento e xestión aos seus asociados. organiza os Premios de Teatro María Casares.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA asimilada a súa posible pertenza á asociación. relacionados co sector. quizais pola súa consideración máis preto do técnico que do director cinematográfico. ben individuais ou colectivas. social. A asociación facílitalle puntualmente información aos seus asociados acerca da convocatoria de cursos. 6. Sempre que aparezan cuestións de orde laboral. Directores e Técnicos de Escena de Galicia (AADTEG) é unha entidade sen ánimo de lucro con personalidade xurídica propia que actúa como organismo autoxestor e autónomo. con carácter federativo. Nestes momentos. Así mesmo conta con un fondo bibliográfico ao dispor dos dos seus membros ao igoal que un local de ensaio. castings. a AADTEG poderá actuar coordinadamente coas centrais sindicais de clase. bolsas.org). ou aqueles/as actores/actrices.9 Federación de Cineclubes de Galicia A Federación de Cineclubes de Galicia é unha asociación sociocultural independente e sen ánimo de lucro que. a técnicos de escena e directores e directoras de Galicia. Chema Gagino. Poden formar parte da asociación os actores/actrices. Tamén se ocupa de captar traballo para os profesionais que a integran. axudas. organizando actividades con ese fin. que tentan servir de estímulo e recoñecemento ao labor desenvolvido pola profesión teatral galega. subvencións. cinematográfico e audiovisual de Galicia coa participación no funcionamento e a xestión cultural da cinematografía galega. organizando actividades con este fin. de distribución na maioría de produtoras audiovisuais galegas e nacionais. Sandra Sánchez. mantén e actualiza a páxina web da AADTEG (www. Antonio Simón e Manu Mayo. Presta servizos á xuventude no eido audiovisual. A AADTEG. seminarios e xornadas a prezo reducido para os asociados. a asociación conta cun total de 235 socios e socias. Cuatrimestralmente edita a revista Escaramuza que. As súas principal finalidade é agrupar os actores e actrices.2. así como cinefórums infantís e xuvenís. ofrece información global sobre o mundo das artes escénicas.

Con todo. defensa e promoción dos intereses económicos. Para o futuro. habitualmente nos núcleos máis poboados. Esta fundación ten establecido entre os seus fins fundacionais o de promover a creación e o fortalecemento do movemento asociativo dos creadores visuais de España e a creación de servizos destinados a mellorar a súa protección xurídica. para todos os efectos que procedan. Entre os convenios subscritos máis salientables está o que se asinou coa Fundación Arte y Derecho. estatais ou estranxeiras. nos últimos anos organizou a convocatoria do II Premio de Guións Galicia-Portugal. na que tamén se aprobou a incorporación á Unión de Asociaciones de Artistas Visuales. proporcionar os medios materiais dos que dispoña a federación para axudar aos cineclubs no desenvolvemento do seu traballo e a organización de premios ou concursos que teñan que ver co cine. divulgar todas e cada unha das actividades . a continuidade na organización das convocatorias de premios e o reforzamento dos lazos e as colaboracións cos cineclubs portugueses. o II Premio de Curtametraxes Galicia-Portugal. Por outra banda. en Santiago de Compostela. orientación e axuda aos cineclubs no seu labor docente cinematográfico. por modestos que sexan os seus ingresos. sen a posibilidade de facer a súa correspondente achega. aínda que xorden cando é preciso. a interlocución do colectivo de artistas visuais coas institucións públicas ou privadas. de ámbito estatal. De feito. o V Premio Chano Piñeiro para traballos escritos de historia da Galicia cinematográfica ou os encontros luso-galaicos de cineclubs. sociais. mediante a prestación dos oportunos servizos. As cidades que tiveron as vogalías mais activas son A Coruña. cinematográficas e audiovisuais do Estado español. Vigo e Santiago. ten previsto o reforzamento da rede galega de cineclubs. a información. presentacións.2. e produción de contidos relacionados coa cinematografía.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO procedentes de intercambios. charlas. o establecemento de relación con entidades culturais. na asemblea que tivo lugar na sede da Fundación Granell. ou outros colectivos relacionados coas artes visuais. 6. programar as accións necesarias para conseguir melloras de calquera tipo en beneficio dos artistas visuais e relacionadas coa asociación. profesionais e culturais dos artistas visuais. alugamentos a entidades galegas ou de fóra de Galicia. trátanse de captar todas as axudas e subvencións que teñan algunha relación coas actividades da asociación. asumir a representación a instancias dos cineclubs ante calquera organismo. relacionados coa cinematografía e convocatoria de premios para a promoción do cinema galego. a oferta de actividades inclúe ciclos cinematográficos conxuntos dos cineclubs galegos. europeas ou do resto do mundo. única canle existente na maior parte do territorio galego para a exhibición de filmes do circuíto cultural e cine galego. Entre os fins desta asociación está a representación. as ditas cotas teñen un importe moi baixo. contémplase a posibilidade de nomear un cargo na executiva que se ocupe especificamente da coordinación do labor deste vogais.10 Asociación Galega de Artistas Visuais A Asociación Galega de Artistas Visuais constituíuse como tal o día 5 de xullo de 1997. a creación dun sitio web que aglutine e informe puntualmente das actividades de cada un dos cineclubs federados. sobre todo os da rexión norte. e situar o cineclubismo galego no papel que lle corresponde na normalización cultural de Galicia. Co fin de que non quede ningún artista. etc. Con base nisto. A día de hoxe non hai vogalías en activo. cesións ou doazóns. entidade ou persoa. importacións. O único recurso económico fixo con que conta a asociación son as cotas que pagan os socios. A promoción e dinamización dunha vogalía será responsabilidade dos socios que consideren a súa necesidade. congresos.

os concertos. bailaríns (intérpretes de obras coreográficas) e directores de escena. bailaríns e directores de escena. o autor percibe os dereitos que lle corresponden. Así mesmo. A Ley de Propiedade Intelectual (LPI) obriga os usuarios destas gravacións audiovisuais ao pagamento de certas cantidades como consecuencia de comunicación pública. Así mesmo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. alugamento ou préstamo ao público dos soportes nos que se reproducen as obras. pop. Os dereitos por reprodución mecánica son xerados pola venda. emite ou proxecta. etc. Os dereitos de remuneración por copia privada é o dereito que lles pagan aos autores os fabricantes de CD. estudaranse as relacións culturais con América Latina e acercaranse as novas tecnoloxías aos creadores de Galicia. Cada vez que unha destas obras se interpreta. dobradores. inaugurouse en Santiago de Compostela a nova sede autonómica da Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes (AISGE). cuxas actuacións ou interpretacións fosen fixadas nun soporte audiovisual. grava. O edificio está previsto que albergue as instalacións administrativas da sociedade e que sexa. mestura de arquitectura tradicional e contemporánea. incumpren as súas obrigas legais en materia de dereitos de propiedade intelectual. autorizada para actuar como unha entidade de xestión colectiva dos dereitos de propiedade intelectual dos artistas do sector audiovisual: actores. dobradores (actores de voz). a difusión das obras en Internet. coas asociacións máis representativas de cada sector. de operacións de alugamento e/ou préstamo de gravacións audiovisuais ou da fabricación ou importación e posterior distribución en territorio nacional de aparatos e soportes virxes susceptibles de gravar ou ser gravados con contidos protexidos por AISGE. composicións musicais de todo xénero (sinfónicas. en Santiago de Compostela. É o caso das representacións teatrais. cuxas interpretacións fosen fixadas en calquera soporte audiovisual ou sonoro e o posterior repartimento destes mediante un sistema equitativo e proporcional ás utilizacións. que recada estes dereitos mediante a subscrición de contratos de autorización con cada usuario ou. AISGE protexe e defende os dereitos morais dos titulares que representa. xa sexa por falta de información ou de maneira intencionada. sobre todo. 6. Asturias e Cantabria. jazz. A SGAE aspira a construír en Santiago de Compostela un centro de alto rendemento cultural. etc.) e audiovisuais coma longametraxes. flamenco. series de televisión. no que se traballará no ámbito académico en colaboración coa universidade. curtas. que estará situada nun edificio singular. unha asociación. 269 . realiza un seguimento e control permanente do mercado. AISGE está legalmente autorizada para recadar os dereitos de explotación que corresponden aos artistas intérpretes das seguintes categorías: actores (de voz e imaxe ou só de imaxe). as emisións das obras por radio ou televisión. construído no barrio de Vista Alegre. despois do verán de 2006.12 Sociedade Xeral de Autores A Sociedade Xeral de Autores e Editores (SGAE) espera poder ter en funcionamento. se é o caso. programas de TV. concertos. as proxeccións cinematográficas. a súa nova sede integral para o noroeste peninsular.2. rock.2. de Galicia e do noroeste peninsular.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia En maio do 2004. Os autores declaran as súas creacións na sociedade e estas pasan a formar parte do repertorio protexido e xestionado pola SGAE. vídeos. sen ánimo de lucro. O repertorio protexido e xestionado pola SGAE abarca máis de tres millóns de obras dramáticas e coreográficas. un espazo para dinamizar a vida cultural da capital galega. co fin de detectar aqueles empresarios que. casetes virxes e de aparatos reprodutores (audio/vídeo) para compensar a gravación doméstica que fai o público de películas. Os dereitos por comunicación pública das obras xéranse cando se difunde publicamente unha obra. documentais. representa.

con respecto aos dereitos que xestiona. tanto españolas como da Unión Europea ou de terceiros países 281 . e réxese na actualidade polos seus Estatutos.2. reunións periódicas co resto das entidades para unha maior colaboración neste ámbito e continuo fluxo de información entre a oficina central de Madrid e as distintas delegacións para ter sempre unha información puntual e exacta sobre os diversos temas que se levan a cabo. a totalidade dos produtores audiovisuais. e a xestión da 281 A Ley de Propiedad Intelectual introduciu en España a figura da remuneración compensatoria por copia privada. O domicilio social da entidade queda fixado en Madrid. O obxecto principal da entidade é a xestión. a constitución deunha axencia para o rexistro das obras e grabacións audiovisuais mediante un código internacional único de identificación (ISAN). a percepción no seu nome e representación das indemnizacións que puidesen corresponderlles. Valencia e Galicia. A devandita remuneración. que se atopan reguladas pola Ley de Propiedad Intelectual. en consecuencia. que establece que estas deberán obter a oportuna autorización do Ministerio de Cultura. a entidade acomete labores de persecución da fraude. Canarias. Este dereito só pode facerse efectivo a través das correspondentes entidades de xestión. fibra óptica ou outro procedemento análogo. de forma incontrolada e incontrolable. utiliza cando a obra orixinal é exhibida nunha cadea de televisión ou editada en videograma. como consecuencia da realización sen autorización de calquera dos actos de explotación e. Paralelamente ás xestións desenvolvidas por EGEDA con respecto ao dereito de comunicación pública. de dereito privado. e disposicions que lle sexan aplicables. a xestión da entidade poderá estenderse á correspondente a calquera dereito de explotación dos produtores de obras e gravacións audiovisuais que lle fosen cedidas 282 . ante persoas. dunha compensación pola cesión dos dereitos que o usuario privado. así como dos seus EGEDA representa ao total dos produtores audiovisuais nacionais e extranseiros depositarios de dereitos. e conta ademais con delegacións en Cataluña. o texto refundido da Ley de Propiedad Intelectual. sitas nas sedes respectivas dos produtores destas comunidades. en especial. autorizada polo Ministerio de Cultura. a dita remuneración recae tanto sobre o soporte como sobre o aparato gravador-reprodutor. Agora mesmo. País Vasco.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales (EGEDA) constitúese o 18 de setembro de 1990. Andalucía. nacionais e estranxeiros. As entidades que realizan as actividades de retransmisión de obras e gravacións audiovisuais deben obter a autorización contractual de EGEDA. constitúe o obxecto da entidade a xestión e protección dos dereitos de propiedade intelectual que lles corresponden aos produtores de obras e gravacións audiovisuais a consecuencia da autorización e remuneración da comunicación pública de obras e gravacións audiovisuais. entre outros. sociedades e organizacións públicas e privadas. investigación das distintas vías de fraude. Tamén xestiona o dereito de remuneración compensatoria por copia privada e a autorización da reproduccion e comunicación pública de secuencias ou fragmentos de obras e grabacións audiovisuais de aqueles produtores que mandataron a EGEDA para elo. 282 O departamento de recadación da entidade centra os seus esforzos en conseguir un maior ingreso polas distintas fontes que a lei establece. representación. actuando xunto coa Federación para a Protección da Obra Audiovisual. con posterior distribución a receptores individuais ou colectivos. Dende maio de 1996. pretende posibilitar a percepción. mediante o seguimento das empresas debedoras. cable. ben mediante sinal difundido sen fíos ou ben cando o devandito sinal é transmitido por fío. En especial. EGEDA representa. existe unha delegación en Santiago de Compostela que comparte a súa sede con AGAPI para levar a cabo as súas funcións a fin de facer mais cómodo e áxil calquera tipo de axuda requerida polos produtores galegos. Ademais. Así mesmo esta entidade ocúpase da representación. por parte do produtor. defensa e protección dos dereitos tanto dos produtores de obras e gravacións audiovisuais coma dos seus depositarios de dereitos. inalterada e simultánea de obras e gravacións audiovisuais emitidas e transmitidas por terceiros emisores ou transmisores. En España. como consecuencia da retransmisión íntegra. Entre os proxectos de EGEDA actualmente en curso encontráse a creación dunha sociedade de garantía reciproca específica para o sector audiovisual español. mediante o establecemento dunha cantidade fixa por cada hora de gravación e por cada aparato. os de reprodución e/ou distribución e/ou comunicación pública e.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. . protección e defensa dos intereses e dereitos dos produtores de obras e gravacións audiovisuais.

a creación dun centro de documentación en pedagoxía da imaxe. México e outras A actividade da entidade non ten carácter lucrativo. para a administración colectiva dos dereitos dos productores nestes paises. no seu momento. etc. A presentación do proxecto data de 1988. por último. se ben ata decembro de 1990 non tivo lugar a súa presentación pública como Escola de Imaxe e Son (EIS). a reciclaxe de profesionais mediante cursos monográficos. integrada no Centro de Estudios Marcote. A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC) de Lugo puxo en marcha no curso 2003/2004 unha Escola de Imaxe e Son en Lugo. O grupo alí formado elaborara un proxecto partindo da análise de diferentes modelos formativos existentes na UE e das necesidades do emerxente sector audiovisual galego. cinema e televisión. co obxecto de cubrir unha ampla demanda laboral e de crear novos profesionais capaces de integrarse nos distintos eidos do mundo do audiovisual. son. Neste grupo acórdase que os obxectivos da escola serán: a formación de novos profesionais de imaxe e son que demanden as empresas públicas e privadas de vídeo. radio e espectáculos e. Próximamente constituiranse as entidades de Chile. constituindo entidades de xestión. imaxe. radio. e a súa actuación é de ámbito nacional e internacional mediante convenios e acordos internacionais. as subvencións recibidas e os descontos de recadación e xestión estatutariamente previstos. Digital Studio e Smoke. a EIS convértese nun centro de formación profesional particularmente activo e na canteira dunha nova xeración de creadores (tanto en vídeo coma en cinema) e de técnicos (nos campos de son. A oferta formativa da Escola de Imaxe e Son da Coruña céntrase exclusivamente en procesos de traballo no ámbito audiovisual e pretende fomentar o espírito crítico entre os seus alumnos. ademais de realizar consultas con expertos e profesionais do sector.) e. producción de audiovisuais. unha das máis importantes aspiracións dos colectivos que foron o xerme do cinema galego. material auxiliar. En 1998 comezou a súa andaina a Escuela de Imagen y Sonido de Vigo. A escola ofrece 4 ciclos formativos de nivel superior. produción de audiovisuais e espectáculos e son) e dous medios (laboratorio de imaxe e caracterización) e ten convenios asinados con mais de 150 empresas para prácticas dos alumnos. EGEDA mantén importantes relacións con asociacións de produtores de diferentes paises da comunidade latinoamericana. a sinatura de convenios ou acordos con empresas públicas ou privadas para a utilización de infraestrutura técnica e humana da escola (tales como estudios de gravación.3 OFERTA FORMATIVA A creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña constituíu. En xaneiro de 1990 publicouse no DOG o decreto de creación da escola. a creación dunha infraestrutura de soporte para a creación de programas experimentais e novas propostas de investigación en novas imaxes. que son: realización de audiovisuais e espectáculos. EGEDA finánciase cos rendementos financeiros da recadación. 6. equipos de gravación e posprodución. coordinador de formación profesional na provincia da Coruña. por último.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA autorización da reproducción e posterior posta a disposición de obras audiovisuais en redes de transmisión dixital. coa constitución dun seminario permanente presidido por Xosé Luís Mira Lema. a iniciación á imaxe como material docente e educativo. EGEDA Perú. e EGEDA Uruguay. Para o cumprimento dos seus fins. fotografía e posprodución). concretamente EGEDA Ecuador. imaxe. inserida no Instituto de Formación Profesional de Someso (A Coruña). Dende este momento. O centro conta para o desenvolvemento das súas actividades con equipos Avid Media Composer 1000. con oferta 271 . A escola ofrece catro ciclos formativos superiores (realización de audiovisuais e espectáculos.

O Raio Verde é o único centro de Santiago de Compostela autorizado para impartir ensinanzas da familia profesional de comunicación. en 2003 e comezou a impartirse nas tres universidades galegas. cunha especialización en animación 3 D e multimedia. Este máster complementa a súa parte teórica con prácticas en empresas e co desenvolvemento dun proxecto orixinal que os alumnos desenvolven individualmente en todas as súas fases. Pola súa banda. A titulación en Comunicación Audiovisual foi creada. promovida e organizada pola Universidade da Coruña. realizáronse un bo número de teses e traballos de investigación sobre o cine e o audiovisua galego. profesores. programa do Igape destinado a formar profesionais especializados en produción executiva e a facilitar a súa incorporación ao mercado laboral. xa sexa vídeo ou cinema. deseñar e facer posible. No primeiro trimestre do 2005. Internet. imaxe e son. encabezan a clasificación das carreiras máis esixentes en canto a nota de acceso. A Escola Galega de Cinema (EGACI) é unha institución dedicada á formación de artistas para a creación audiovisual. capaces de planificar. Un ano despois de creadas estas titulacións. faise notar a demanda de profesionais cun alto nivel de capacitación no uso dos novos medios. e dirixidos mesmo por eles. inicialmente xurdiu como parte dun convenio coa Escola Internacional de Cinema de San Antonio de los Baños. ofertando a primeira no seu cuarto curso a especialización en dirección e guión cinematográfico e audiovisual mentras que na segunda a especialización é en producción e realización audiovisual. A titulación na Universidade de Santiago de Compostela 283 e na Universidade de Vigo284 é compartida. xestionar. o programa do máster de Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña está orientado exclusivamente ao exercicio profesional. vai comezar a impartir o ciclo superior de son. radio. Ademáis dentro dos estudos da Licenciatura de Historia da Arte. A creación duns estudos deste tipo vén motivada polo espectacular desenvolvemento das técnicas de creación dixital nos últimos anos e o alto nivel de implantación que están a alcanzar no campo da comunicación audiovisual. no caso das licenciaturas en comunicación audiovisual de Santiago e Pontevedra. Campus A Xunqueira da Universidade de Vigo. Facultade de Ciencias Sociais e da Comunicación. . Para o curso 2005/2006 o EIS de Bouzas. seguen figurando entre as máis demandadas polos alumnos e. en Vigo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de formación profesional específica de ciclos superiores: de realización de audiovisuais e espectáculos e de produción de audiovisuais e espectáculos. comezou tamén na Universidade da Coruña o Curso de Posgrao en Comercialización Internacional de Contidos Audiovisuais. a execución de proxectos de comunicación dun alto nivel tecnolóxico. TV dixital). especialistas e homologou tamén os estudos dos primeiros graduados. Pola súa banda. de Cuba. e oferta o ciclo superior en produción de audiovisuais e espectáculos. Gran parte dos alumnos participaron no Programa Intensivo en Produción Executiva. Actualmente. Vinculados ós profesores integrados neste departamento. tanto nos ámbitos tradicionais (prensa. Campus Norte da Universidade de Santiago de Compostela. organizado polo Máster en Producción e Xestión 283 284 285 Facultade de Ciencias da Comunicación. a Universidade da Coruña puxo en marcha un segundo ciclo de comunicación audiovisual. como o IES Saturnino Montojo de Ferrol. Inaugurada en 2001. dentro do proxecto de realización nesas instalación da Escola Superior de Arte Dramática da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. de tres anos de duración. Outros centros da Consellería. en suma. IES Virxe do Mar de Noia ou IES Arcebispo Xelmirez de Santiago de Compostela ofrecen a posibilidade de cursar o ciclo de grado medio de laboratorio de imaxe. formulados dende un principio segundo as novas regras da creación dixital. TV) coma nos de máis recente aparición (divulgación multimedia. conta cun plan de estudos propio. O máster en Creación e Comunicación Dixital da Universidade da Coruña formúlase segundo un programa de aprendizaxe destinado a estudantes graduados con dedicación a tempo completo. quen proporcionou asesoría. polo que o enfoque das clases é eminentemente práctico. como tal. encóntranse incluidos os de Historia do cinema 285 . Nese sentido.

de profesionais para impartir os cursos con base na súa experiencia. co obxectivo de lles facilitar a todos os cidadáns de Galicia o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións. fundamentalmente). entre outras instalacións. O contacto directo da universidade co sector ten que pasar pola contratación. conectadas á Autoestrada Galega da Información. diplomaturas ou doutorados– e. a todos os efectos. Murcia e Madrid. Estes estudos. analizando especialmente como lle afectan o tratamento dos contidos e as innovacións tecnolóxicas que están a incorporar ás redaccións. e dentro do Plan de Formación do Consorcio Audiovisual de Galicia. O principal obxectivo é brindarlle apoio aos interesados en ampliar a súa formación neste eido en centros de estudo de recoñecido prestixio tanto nacionais coma internacionais –excluíndo os estudos universitarios destinados á obtención de licenciaturas. que consta de máster e curso de especialización. a Consellería de Cultura. da Universidade de Santiago de Compostela. tanto dende a perspectiva universitaria coma dende a profesional. a consecución desta experiencia por parte dos alumnos. para o que foi reacondicionado co obxecto de adaptarse ás novas necesidades e conta agora. 273 . O curso de especialización de Comunicación Audiovisual na Era Dixital. Ademais. pretende dar a coñecer as novidades que están a transformar o mundo da comunicación audiovisual. como profesores asociados. Por outra banda. No exercicio 2005. estructúranse nun único ciclo de catro cursos académicos divididos en tres especialidades. contribuír á capacitación dos futuros profesionais da industria audiovisual galega. por terceiro ano consecutivo. convócaronse bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Audiovisual e o Consorcio Audiovisual de Galicia e destinado a profesionais que desexen especializarse. con un teatro e con talleres dedicados á escenografía e vestiarios. que son a Escenografía. á de licenciado universitário. que só se imparten en Andalucía. A creación desta institución educativa ten como finalidade potenciar o desenvolvemento que as artes escénicas e a produción audiovisual teñen na comunidade autónoma galega. As prácticas do posgrao consistirán na asistencia a mercados e festivais de carácter internacional. Comunicación Social e Turismo iniciou no ano 2000 o despegue da Rede de Aulas Multimedia. ao fenómeno teatral e audiovisual (cinema e televisión. Interpretación e Dirección de Escena e Dramaturxia e conducen a unha titulación equivalente. Estas actividades están ubicadas no antiguo IES de Bouzas (Vigo). cousa que en principio non semella doada. permite unha aproximación rigorosa. deste xeito. O Consello da Xunta decidiu. a finais do 2004. O curso aborda o estudo dos cambios producidos polas técnicas dixitais e a informatización redaccional nos medios de información audiovisuais. O programa de posgrao de Estudos Teatrais e Audiovisuais. a súa participación en producións galegas e mesmo a reciclaxe dos medios e das infraestruturas da escola xerados pola innovación continua do sector serían outros problemas que cumpriría resolver para conseguir unha boa formación encamiñada a traballar neste. Cataluña. Comunidade Valenciana. que fose Vigo a sede da Escola Superior de Arte Dramática (ESAD).

S.M. de Caracterización C. de Laboratorio de Imaxe C.S. de Laboratorio de Imaxe C. Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Deputación de Lugo Deputación de Lugo X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Curso de especialización Curso de especialización Master Curso de especialización Master Curso de especialización C. de Son C. de Imaxe C.S.M. de Son C. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos. de Laboratorio de Imaxe C. Internacional de Contidos Audiovisuais Estudos teatrales e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Estudos teatrais e audiovisuais Estudos teatrais e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Creación e Comunicación Dixital Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña 274 .M.S. en Produción de Audiovisuais e Espectáculos Comunicación Audiovisual na Era Dixital Comercializ. de Laboratorio de Imaxe Escuela de Imagen y Sonido de Vigo C.S.S.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Público/ privado Pública Pública Pública Pública Privada Privada Privada Privada Privada Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Dependencia Lugo Nivel de ensino C.S.S.S. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. de Son C. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos C. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos Escola de Imaxe e Son C.M. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. de Imaxe IES Bouzas IES Arcebispo Xelmirez I IES Saturnino Montojo IES Virse do Mar Centro de Estudos Audiovisuais de Lugo O Raio Verde C.M. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C.S.S.M.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Púb/priv Dependencia Lugo Nivel de ensino Produción e xestión audiovisual Produción e Xestión Audiov Produción cinematográfica Produción de televisión Escola Superior de Arte Dramático de Galicia Escola Galega de Cine Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Fonte: Elaboración propia. Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Vigo Universidade de Vigo Universidade da Coruña X X X X X X X X X X X X Master Curso de especialización Curso de especialización Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Non reglada Primeiro e segundo ciclo Primeir oe segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Escenografía Interpretación Dirección de escena e dramaturxia Dirección e guión cinematográfico e audiovisual Xornalismo Produción e realización audiovisual Publicidade e Relacións Públicas Animación 3D e Multimedia 275 .

En España. Este continúa regulamentado como antes. evitar que se creen monopolios 286 . non poden restrinxirse tan só a cadeas de televisión de pagamento. xa que establece as condicións para a transmisión de programas no mercado único europeo. estamos a falar de eventos deportivos como os Xogos Olímpicos ou o Mundial de fútbol. que cando sexa factible. de 10 de eneio. como é a diversidade cultural. ampárase o dereito de réplica da partes inxustamente criticadas nun programa de televisión de réplica e queda establecido o volume máximo de publicidade que as canles poden emitir durante un período de tempo dado (medido en minutos por hora ou por día). En 2003. . os gobernos emprenden accións para conseguir que o público en xeral teña acceso a grandes acontecementos. A Directiva televisión sin fronteras é un fito da lexislación audiovisual. non obstante. as cadeas de televisión reserven polo menos a metade do seu tempo de emisión a películas e programas realizados en Europa e que se dean as garantías para protexer determinados obxectivos de interese público importantes. o impacto da radiodifusión dixital e a maior gama de cadeas que ofrece. e que configura a televisión como un servizo público esencial de titularidade 286 Logo do eufemismo terceiros países recollido nas normativas. A directiva esixe que os estados membros coordenen a súa A Directiva Televisión sen Fronteiras é un fito da lexislación audiovisual lexislación nacional para garantir que non existan obstáculos ao libre movemento de programas de televisión dentro do mercado único. os operadores de telecomunicacións poden ofrecer vídeo e radiodifusión en liña 287 . O avance da tecnoloxía é unha das razóns polas que a Directiva sobre televisión sen fronteiras se está a revisar. Este primeiro intento non atopou. así un elemento clave da súa identidade. que. aínda vixente. principalmente dos Estados Unidos de América. entre outros aspectos. xa conduciu a un cambio importante na forma en que se regulamenta a radiodifusión televisiva. Tamén se lle encarga ás administracións estatais que adopten medidas para protexer aos menores fronte a programas violentos ou pornográficos programándoos pola noite a horas tardías ou limitando o seu acceso grazas a un dispositivo incorporado no mando a distancia. e en 1982. o Parlamento Europeo xa expresara a necesidade de definir unha política europea en materia de comunicación.4 MARCO NORMATIVO Os estados que integran a Unión Europea entenden a industria cultural como unha das súas maiores riquezas. A innovación. como converxencia de diversos sistemas de radiodifusión e de telecomunicacións e como revolución dixital. condicionar a invasión de produtos audiovisuais norteamericanos no mercado propio. O obxectivo das normas de protección é defender o mercado interior audiovisual. e por iso veñen adoptando a nivel estatal e comunitario medidas proteccionistas fronte a masiva invasión de productos procedentes de fóra de Europa. coñecido como o novo marco regulamentario (NMR). o réxime xurídico da televisión como medio de comunicación social arranca do Estatuto de la radio y de la televisión288. demasiados ecos na práctica. O ámbito de aplicación das posibles modificacións propostas darase a coñecer en 2005. pero non o contido dos programas que vehiculan os devanditos servizos. pola súa banda. 288 287 Ley 4/1980. En 1978. É importante observar que o cambio afecta os servizos de radiodifusión e de transmisión. o Parlamento volveu á carga afirmando nunha resolución que o intercambio de informacións e de programas transfronteirizos favorecía a integración europea. pero tamén tratar que funcione o réxime de competencia e. O NMR concibiuse para crear condicións de igualdade de todos os axentes no ámbito de converxencia no que os operadores de televisión por cable lles ofrecen aos seus clientes acceso a Internet e mesmo servizos telefónicos. polo menos. ao tempo. de Estatuto de la radio y de la televisión. Por mandato desta directiva. xa que logo. e onde.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. estas intentan limitar ou. Na actualidade está sendo revisada e podería ser obxecto de ulteriores modificacións para ter en conta. a Unión situou os servizos de radiodifusión e telecomunicacións baixo un réxime regulamentario único. A directiva foi adoptada en 1989 e actualizada en 1997.

Lei 9/1984. posteriormente. para ir estendéndose por todo o país. sendo estes últimos aqueles que se consideran de maior crecemento e os que. a industria desenvolverase realmente logo da regulación legal de 1995. o número de concesións para a prestación do servizo de televisión local por ondas terrestres fixábase nun por cada ámbito territorial de cobertura do servizo. de televisión privada. supoñía un freo para o seu desenvolvemento económico. polo tanto. que traballaban na alegalidade. Aínda que o nacemento deste tipo de televisión se deu a raíz da actividade dos vídeos comunitarios e do tendido de cable en varias cidades españolas (como Elche. de 26 de diciembre. O ámbito territorial cuberto por cada unha das operadoras viña delimitado polo núcleo urbano principal de poboación do municipio correspondente 294 . A pesar diso. posto que a súa actividade non era contemplada por ningunha lei. A creación das primeiras canles públicas autonómicas en España tivo lugar a comezos da década dos oitenta. Non obstante. Esta situación. como son aqueles que se prestan a través das redes de cable. A partir desta Ley del Tercer canal. a Ley de televisión privada 291 regula a xestión indirecta do servizo público esencial da televisión. Ata o 31 de xaneiro de 1994 non existía ningún marco normativo para a televisión por cable en España. Zarauz. Málaga. unha sentenza do Tribunal Constitucional declaraba que a operatividade dunha cadea de televisión comunitaria estaba protexida pola Constitución. 277 .). Ley 10/1988. unida á falta de ingresos publicitarios e as trabas administrativas. de 22 de diciembre. 289 290 291 292 293 294 Ley 46/1983. León. O obxecto da Ley de las telecomunicaciones por cable 292 é a configuración máis detallada do marco legal aplicable a un sector determinado dos servizos de telecomunicacións. A lei tiña sinalaba que a xestión do servizo de televisión local podía darse de forma pública ou privada. modificada polo Real Decreto Ley de Liberalización de las telecomunicaciones permitía o ordenado despregue no futuro das redes dixitais para servizos integrados de banda ancha. os servizos de difusión sonora e os servizos de transmisión de imaxe de carácter interactivo. Unha vez aprobada esta norma. apróbase en 1984 a Lei de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia290. Mediante a Ley reguladora del tercer canal289. en réxime de concesión no ámbito territorial de cada comunidade autónoma. mediante a instalación doutras estacións transmisoras que cubran estritamente estes núcleos e sempre que existe dispoñibilidade de espectro radioeléctrico para iso. as emisións das tres televisións privadas concedidas comezaron simultaneamente en Madrid e Barcelona. o ámbito de cobertura podía estenderse a outros núcleos de poboación do mesmo municipio cando así o aconselle o número de habitantes da súa poboación. de las Telecomunicacións por cable. Ley 41/1995. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia. que regula o funcionamento da televisión e da radio autonómicas. A aprobación desta Ley. do 11 de xullo. de 3 de mayo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA estatal que se presta en réxime de xestión directa polo ente público RTVE a través dunha sociedade estatal chamada Televisión Española. Antes da aparición da Ley de televisión local por ondas terrestres 293 en 1995 existían no Estado español case 400 emisoras locais. autorizábase ao Goberno para que adoptase as medidas necesarias cara á posta en funcionamento dunha terceira canle de televisión. tamén de titularidade estatal. e para outorgalo. De acordo con isto. etc. Mahón. competencia da Comunidade Autónoma de Galicia. Pola súa banda. segundo se encargase dela o propio municipio ou particulares mediante concesión administrativa. Ley 42/1995. reguladora del tercer canal. conforman o núcleo principal do servizo. co conseguinte impacto positivo tanto no desenvolvemento tecnolóxico industrial como na prestación de servizos aos cidadáns e ás empresas e na evolución dos mercados audiovisuais. de Televisión local por ondas terrestres. a partir desta data. que se realiza por sociedades anónimas en réxime de concesión administrativa. e para a creación dun ente de dereito público ao que lle corresponde a regulación da xestión dos servizos de radiodifusión e televisión.

o Goberno incluíu un artigo para modificar a lei de televisión privada do ano 1988 que estableceu un máximo de tres concesións ás cadeas convencionais 298 . mediante a súa converxencia co sector audiovisual e o dos servizos telemáticos. Este norma recolle os principios xerais aos que debe 295 296 297 Ley 35/1992. Ley 11/1998. ésta promulgada en 2003. permitindo non só unha mellora na calidade dos servizos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Posteriormente. O marco normativo establecido por esa norma permitiu que en España xurdira unha multiplicidade de operadores para os distintos servizos. Ley 32/2003. Na actualidade xa hai dúas televisións dixitais: trátase de Veo TV -participada por El Mundo e Recoletos. de Liberalización de la Televisión por Cable y de Fomento del Pluralismo. en particular. Para entón. O Consello da Xunta de Galicia aprobou en abril de 2005 o Decreto que regula o réxime xurídico da xestión do servizo público de televisión dixital en Galicia. Da súa regulación. de 3 de novembro. en torno á implantación de Internet. a Ley de la televisión por satélite295. Aos efectos do Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre 296 . pero a súa programación apenas chega ao 3% da poboación. de la televisión por satélite. de Medidas Urgentes para el Impulso de la Televisión Digital Terrestre. por el que se aprueba el Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre.e Net TV -propiedade do grupo Vocento-. de 9 de octubre. numerosos grupos mostráronse interesados en conseguir unha licenza para emitir en dixital . abrindo o sector á libre competencia entre operadores. Coa lei recentemente aprobada. Ambas obtiveron licenza para emitir a finais de 2000 e comenzaron a súa andaina en xuño de 2002. pola súa vez. xa que no texto. General de Telecomunicaciones. Este cambio ha de chegar aos sistemas de difusión e. e a aparición dun importante sector das telecomunicacións. Ley 10/2005. A supresión do límite de canles analógicas foi o aspecto máis polémico da Lei da TDT 299 autonómicas e locais. de 24 de abril. de 14 de junio. General de Telecomunicaciones. exclúe expresamente os contidos difundidos a través de sistemas audiovisuais. redundando nunha maior capacidade de elección polos usuarios. e facilita. de 22 de diciembre. reasignarase a frecuencia da extinta Quiero TV e permitirase que as empresas audiovisuais manteñan presenza simultánea en grupos que utilicen distintas tecnoloxías para a súa transmisión ata que se produza o apagón. proporcionou as infraestruturas e condicións idóneas para fomentar o desenvolvemento da sociedade da información. Á dixitalización da televisión por satélite e por cable engadíase entón a da televisión terrestre. cada canle múltiple de cobertura nacional ou autonómica ha de integrar. A introdución da televisión dixital terrestre supón a multiplicación da oferta televisiva actual e unha mellora da calidade das imaxes. todas as cadeas de televisión terán que emitir en tecnoloxía dixital. o Congreso aprobou a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). Real Decreto 2169/1998. ao mesmo tempo. Ademais das televisións públicas -nacionais. a nova Ley General de Telecomunicaciones 301 . 298 Ademáis. A supresión do límite de canles analóxicas foi o aspecto máis polémico. inicialmente. polo menos 4 programas susceptibles de seren explotados as 24 horas do día. As experiencias que tiveron lugar nos últimos anos permiten concluír que a tecnoloxía dixital se atopa o suficientemente desenvolvida para a súa implantación a grande escala.e das privadas que agora emiten en tecnoloxía analóxica. o que. iníciase un proceso que terminará no ano 2010. establece o réxime específico da prestación deste servizo público cando se utilicen satélites de comunicacións aos que se accede mediante un enlace ascendente con orixe no territorio español. que constitúen parte do réxime dos medios de comunicación social. senón ademais un aumento espectacular na súa diversidade. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo 297 . A transformación dos sistemas analóxicos en dixitais foi a característica predominante da evolución que rexistrou o sector audiovisual durante a última década do século XX. e que se caracterizan por seren transmitidos nun só sentido de forma simultánea a unha multiplicidade de usuarios. A Ley General de Telecomunicaciones300 de 1998 xa instaurara un réxime plenamente liberalizado na prestación de servizos e o establecemento e explotación de redes de telecomunicacións. un mellor aproveitamento do espectro radioeléctrico dispoñible. Despois de catro meses de tramitación. aos de televisión. 299 300 301 .

de Fomento y promoción de la cinematografía y el sector audiovisual. e as televisións privadas. a Ley de fomento y promoción de la cinematografía y el sector audiovisual 305 de 2001 achega unha normativa integral ao sector audiovisual. que establece os principios xerais e as liñas de acción institucional no sector. A Ley de protección y fomento de la cinematografía 304 de 1994 tiña os concretos obxectivos de equiparar a obra cinematográfica dos países membro da Unión Europea á obra cinematográfica española e adaptar a cota de distribución ás esixencias do mercado. Esta nova directiva outorgáballes ao