LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA AGRADECEMENTOS ............................................................................................................................. 5 UNHA IMAXE PROPIA.........................................................

.................................................................. 7 I. I.I.I I.I.II 1. 1.1 INTRODUCCIÓN.......................................................................................................................... 11 PRINCIPAIS LIÑAS DE FUTURO....................................................................................................... 14 ESTRUTURA DO LIBRO BRANCO ................................................................................................... 14 O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS............................... 21 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO ........................................................................ 24 1.1.1 O cinema dixital................................................................................................................. 25 1.1.2 Difusión de contidos por Internet ...................................................................................... 27 1.1.3 A televisión dixital.............................................................................................................. 30 1.1.4 Os contidos multiplataforma.............................................................................................. 34 A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA............................. 38 VOLUME DE FACTURACIÓN .......................................................................................................... 45 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN ..................................................................................................... 48 EMPREGO ..................................................................................................................................... 51 A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN ................................................................................ 53 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ......................................................................................................... 55 A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN ...................................................................................................... 56 A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO ................................................................................................ 58 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 60 A EMISIÓN TELEVISIVA ................................................................................................................. 62 OS SERVIZOS AUXILIARES ............................................................................................................ 64 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN ................................................................................................... 66 O CINE EN GALICIA................................................................................................................... 70

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10 2.11 3. 3.1

A PRODUCIÓN DE CINE ................................................................................................................. 70 3.1.1 A produción de longametraxes galegas ............................................................................. 75 3.1.2 A produción de curtas en Galicia ...................................................................................... 85 3.1.3 A importancia económica da produción cinematográfica ................................................. 91 3.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE .............................................................................................................. 94 3.2.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia.............................................. 96 3.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 98 3.3.1 As salas de exhibición en Galicia .................................................................................... 100 3.3.2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia............ 106 3.3.3 A exhibición non comercial.............................................................................................. 111 3.3.4 O cine dixital.................................................................................................................... 113 4. 4.1 A TELEVISIÓN EN GALICIA .................................................................................................. 116

A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA ..................................................................... 125 4.1.1 A Televisión de Galicia .................................................................................................... 126 4.1.2 A Televisión Española en Galicia .................................................................................... 134 4.1.3 As televisións estatais privadas........................................................................................ 136 4.1.4 As televisións locais en Galicia........................................................................................ 137 4.1.5 A televisión por cable en Galicia: R ................................................................................ 142 4.1.6 A televisión dixital terrestre ............................................................................................. 144 4.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA ......................................................................................................... 146 4.2.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro ......................................................... 148 4.2.2 A programación de fluxo.................................................................................................. 151 4.2.3 A produción de stock........................................................................................................ 159 4.2.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva ....................................................... 175 5. 5.1 OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN ................................................................................... 178 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ....................................................................................................... 178 5.1.1 Principais producións galegas off line............................................................................. 181 5.1.2 Algunhas das producións galegas en liña........................................................................ 186 5.1.3 A banda ancha ................................................................................................................. 193

1

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA ......................................................................................................... 194 5.2.1 Principais producións galegas de animación .................................................................. 197 5.2.2 As empresas galegas de animación.................................................................................. 201 5.2.3 Principais proxectos da animación galega...................................................................... 204 5.2.4 Novos formatos para contidos 3D.................................................................................... 206 5.3 O VÍDEO EN GALICIA .................................................................................................................. 209 5.3.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia ........................................................... 212 5.4 A PUBLICIDADE.......................................................................................................................... 216 5.4.1 A produción publicitaria en Galicia ................................................................................ 219 5.4.2 Novos mercados para a publicidade................................................................................ 222 5.4.3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia........................ 224 5.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN ............................................................................................. 226 5.5.1 Estudios de gravación...................................................................................................... 227 5.5.2 Localización e casting...................................................................................................... 231 5.5.3 Posprodución ................................................................................................................... 232 5.5.4 Os servizos de produción na animación .......................................................................... 234 5.5.5 Distribución e alugamento de equipos............................................................................. 236 5.5.6 Sonorización e dobraxe.................................................................................................... 237 5.5.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión............................................................................................................................... 241 5.5.8 A comercializacion dos dereitos de explotación .............................................................. 243 6. 6.1 ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA.............................................. 247

INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES .................................................................................. 247 6.1.1 Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo................................................ 248 6.1.2 Centro Galego das Artes da Imaxe .................................................................................. 249 6.1.3 Consorcio Audiovisual de Galicia ................................................................................... 250 6.1.4 Centro Multimedia de Galicia ......................................................................................... 252 6.1.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) ............................................................... 252 6.1.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual .................................................... 253 6.1.7 Consellería de Economía e Facenda ............................................................................... 254 6.1.8 Consellería de Innovación, Industria e Comercio ........................................................... 254 6.1.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria ................................................... 255 6.1.10 Consellería de Asuntos Sociais, Emprego e Relacións Laborais..................................... 256 6.1.11 As Film Comission galegas.............................................................................................. 257 6.1.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual ............................................................. 258 6.2 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS ..................................................................................................... 261 6.2.1 Asociación Galega de Produtoras Independentes ........................................................... 261 6.2.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual ........................................................... 262 6.2.3 Clúster do Audiovisual de Galicia ................................................................................... 263 6.2.4 Academia Galega do Audiovisual.................................................................................... 265 6.2.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet .................................................................. 265 6.2.6 Asociación Galega de Guionistas .................................................................................... 266 6.2.7 Asociación Galega de Directores e Realizadores............................................................ 266 6.2.8 Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia ............................. 267 6.2.9 Federación de Cineclubes de Galicia .............................................................................. 267 6.2.10 Asociación Galega de Artistas Visuais ............................................................................ 268 6.2.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia............................................... 269 6.2.12 Sociedade Xeral de Autores ............................................................................................. 269 6.2.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales.................................. 270 6.3 OFERTA FORMATIVA .................................................................................................................. 271 6.4 MARCO NORMATIVO .................................................................................................................. 276 6.5 POLÍTICA DE AXUDAS ................................................................................................................. 282 6.6 PARTICIPACIÓN DAS ENTIDADES FINANCEIRASE GRANDES GRUPOS EMPRESARIAIS NO SECTOR AUDIOVISUAL ........................................................................................................................................... 290 6.6.1 Festivais e actividades de promoción .............................................................................. 292 6.6.2 Festivais de cinema.......................................................................................................... 292 6.6.3 PREMIOS E CONCURSOS PARA AFECCIONADOS E MOSTRAS DE CINEMA CELEBRADAS EN GALICIA293 6.6.4 Outros eventos relacionados co ámbito audiovisual...............................................296

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6.6.5 Actividades desenvolvidas en Galicia e no exterior para a promoción do sector audiovisual galego 298 6.6.6 Publicacións recentes ...................................................................................................... 301 7. 7.1 DIAGNÓSTICO DO SECTOR................................................................................................... 303

DIAGNÓSTICO EXTERNO: AMEAZAS E OPORTUNIDADES .............................................................. 303 7.1.1 Mercado ........................................................................................................................... 303 7.1.2 Ámbito político-normativo ............................................................................................... 307 7.1.3 Ámbito tecnolóxico........................................................................................................... 308 7.1.4 Ámbito socio-cultural....................................................................................................... 310 7.1.5 Capital humano................................................................................................................ 311 7.2 DIAGNÓSTICO INTERNO: FORTALEZAS E DEBILIDADES ............................................................... 312 7.2.1 Produción......................................................................................................................... 313 7.2.2 Televisión ......................................................................................................................... 313 7.2.3 Exhibición ........................................................................................................................ 315 7.2.4 Comercialización ............................................................................................................. 315 7.2.5 Novas tecnoloxias ............................................................................................................ 317 7.2.6 Capital humano................................................................................................................ 317 7.2.7 Ordenación do sector....................................................................................................... 318 7.2.8 Infraestruturas e servizos................................................................................................. 318 7.2.9 Investimento, financiamento e política de axudas............................................................ 319 7.3 SÍNTESE DO DIAGNÓSTICO: ANÁLISE DAFO............................................................................... 321 8. POLÍTICAS E LIÑAS DE ACTUACIÓN PARA O DESENVOLVEMENTO DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ............................................................................................................ 326 8.1 ORDENACIÓN NO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ................................................................. 327 8.1.1 Ámbito normativo............................................................................................................. 327 8.1.2 Protección da propiedade intelectual .............................................................................. 328 8.1.3 O Observatorio do Sector Audiovisual ............................................................................ 328 8.1.4 O Rexistro de Empresas do Sector Audiovisual............................................................... 329 8.1.5 A regulación dos contidos: o Consello do Audiovisual en Galicia.................................. 329 8.2 COLABORACIÓN NO SECTOR ....................................................................................................... 329 8.3 PROMOCIÓN DO SECTOR ............................................................................................................. 330 8.3.1 Achegamento á sociedade ................................................................................................ 330 8.3.2 Achegamento ás empresas ............................................................................................... 330 8.3.3 Achegamento ás institucións ............................................................................................ 330 8.3.4 Galicia como estudo de gravación................................................................................... 330 8.3.5 Redución das barreiras.................................................................................................... 330 8.4 COMERCIALIZACIÓN E ACCESO A NOVOS MERCADOS ................................................................. 331 8.4.1 Ferramentas para a análise do mercado ......................................................................... 331 8.4.2 Potenciación da imaxe de marca ..................................................................................... 331 8.4.3 Accións para o acceso a novos mercados........................................................................ 331 8.5 FOMENTO DE CULTURA DE CONSUMO DO AUDIOVISUAL............................................................. 332 8.5.1 Educación sobre o audiovisual e fomento do consumo ................................................... 332 8.5.2 O audiovisual como canle para a educación e a cultura. Especial referencia á preservación da cultura e da lingua galega ............................................................................................ 333 8.6 INFRAESTRUTURAS, SERVIZOS E XERACIÓN DE COÑECEMENTO DE UTILIDADE COMÚN PARA O SECTOR AUDIOVISUAL GALEGO................................................................................................................. 333 8.6.1 A Cidade da Imaxe........................................................................................................... 333 8.6.2 Actividades de observación.............................................................................................. 333 8.6.3 Utilización das infraestruturas existentes ........................................................................ 334 8.6.4 Plan Director de Ordenación das Infraestruturas de Telecomunicación para o Sector Audiovisual 334 8.6.5 Apoio ás empresas ........................................................................................................... 334 8.7 I+D+I EN MATERIA AUDIOVISUAL E NOVAS TECNOLOXÍAS ........................................................ 335 8.7.1 Fomento da innovación.................................................................................................... 335 8.8 MERCADO LABORAL E POTENCIACIÓN DA CAPACITACIÓN NAS EMPRESAS ................................. 336 8.8.1 Mellora da oferta laboral ................................................................................................ 336 8.8.2 Medidas orientadas ao persoal que integra o sector ....................................................... 337 8.9 FINANCIAMENTO ........................................................................................................................ 337 8.9.1 Información e servizos de apoio ás empresas na área de financiamento ...............337

3

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 8.9.2 Instrumentos financeiros.................................................................................................. 337 8.9.3 Outras alternativas de financiamento .............................................................................. 338 8.9.4 Propostas con relación á política de axudas ao desenvolvemento e produción .............. 338 8.10 APOIO Á CREACIÓN E PRODUCIÓN DE OBRAS E CONTIDOS AUDIOVISUAIS ................................... 338 8.10.1 Fomento das coproducións .............................................................................................. 339 8.10.2 Fomento da creación audiovisual.................................................................................... 339 8.10.3 Creación de contidos multimedia e multiplataforma ....................................................... 340 8.10.4 Apoio decidido ás industrias auxiliares ........................................................................... 340 8.11 POTENCIACIÓN DO SECTOR DA ANIMACIÓN, MULTIMEDIA E VIDEOXOGOS ................................. 340 8.12 FOMENTO DA TELEVISIÓN AUTONÓMICA E LOCAL ...................................................................... 340 9. 9.1 9.2 BIBLIOGRAFÍA.......................................................................................................................... 342 LIBROS, REVISTAS E DOCUMENTOS............................................................................................. 342 PÁXINAS WEB ............................................................................................................................. 346

ANEXO................................................................................................................................................... 347 ANEXO 1: LISTADO DE PARTICIPANTES NAS MESAS DE TRABALLO ........................................ 347

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA

AGRADECEMENTOS
O Libro branco do audiovisual en Galicia supón un importante paso para o establecemento dun marco estratéxico para o desenvolvemento do sector, tal como se prevé na Lei 6/1999, do audiovisual galego. Ao longo de todo o proceso de elaboración do libro branco, contouse cunha participación moi activa dos distintos axentes socioeconómicos e sociais presentes no sector audiovisual, tanto na fase de análise e validación de contidos, coma no diagnóstico e deseño das liñas de futuro, mediante a participación nos procesos de enquisas e, sobre todo, nas mesas de traballo que se levaron a cabo. A implicación do sector queda patente nos altos índices de resposta que se obtiveron no proceso de consulta ás empresas e institucións e, sobre todo, no traballo conxunto levado a cabo na elaboración dos contidos que aquí se presentan. O libro branco ten unha importancia clave, tanto como ferramenta descritiva —profundando nos distintos campos de actividade do sector—, coma no ámbito estratéxico —establecendo un diagnóstico e orientando as principais liñas estratéxicas—. Seguindo as indicacións do propio sector, resulta clave contar cun sistema de actualización permanente destes contidos. Por iso, e de forma paralela á publicación deste libro branco, ponse en marcha o Observatorio do Audiovisual Galego (www.observatorioaudiovisual.org), dependente da Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual, da Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo. Neste observatorio manteranse actualizados os distintos contidos do libro branco, cunha énfase especial no cadro de mando de indicadores do sector e na ordenación sectorial, fundamentalmente nas empresas que configuran o tecido da industria

audiovisual, as institucións e a lexislación. Por todo iso, o noso máis sincero agradecemento a todas as persoas, empresas e institucións que fixeron posible a realización deste traballo, do que queremos facer partícipe a todo o sector.

5

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A

Unha imaxe propia

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA UNHA IMAXE PROPIA O cine conta con pouco máis de cen anos de vida. que introduciron as producións audiovisuais nos fogares. máis recentemente. viuse favorecida pola aparición. que comezou a profesionalizarse e a artellar unha mínima estrutura empresarial. A historia do audiovisual galego é o relato do esforzo. por mor da extraordinaria forza da imaxe animada. en 1989. ata converterse no que é hoxe o audiovisual. Dende o anos sesenta do pasado século. a demanda de produtos audiovisuais non deixa de medrar. dos PC. aquilo que na xerga da época se chamou o “Telón de grelos”. que serviron para irmos avanzado cara ao obxectivo de conseguir para a comunidade galega unha imaxe de seu. de sistemas de difusión masivos. dun reducido grupo de entusiastas que desexaban para Galicia unha pantalla propia. a transformación económica e social máis importante dende o descubrimento do lume e a invención da roda. Así as cousas. o audiovisual está presente en case todas as parcelas da nosa vida cotiá. ata converter as salas de estar en autén ticos minicines. coa realización de ata tres longametraxes nun ano. Da televisión chegouse a afirmar que é un electrodoméstico que xera ideoloxía. Conforma identidades colectivas e individuais. Logo viría o despegue do cine. mesmo comezasen a traspasar con éxito os límites do territorio galego. o DVD. no ocio e no negocio. especialmente. foi porque se concibiu case dende o seu nacemento como unha industria máis. para xentes que nin sequera teñen que saber ler. Unha industria que produce para o gran público. A súa contribución é decisiva na representación que temos do mundo que nos rodea e de nós mesmos en relación con ese contorno. o audiovisual cumpre unha función social relevante. algo impensable ata ese momento. Nacido a finais do século XIX. O audiovisual se concibiu dende o seu nacemento como unha industria máis 7 . feitas xa con mentalidade comercial. é a máis nova das artes e tamén a única que xorde na época industrial. no lecer e no traballo. un dos sectores industriais máis desenvolvidos e con maior capacidade de crecemento. Foi alá por 1896 cando José Sellier. un fotógrafo franco-coruñés. das PDA. das consolas de videoxogo e. Esa popularidade. aliado coa informática e as telecomunicacións. unha canle pública autonómica que na súa dobre condición de gran xeradora e demandante de contidos audiovisuais transformou o sector. Non debemos perder de vista ese escenario se queremos entender a vertixinosa evolución dun invento revolucionario. negándolle o status de arte. un ritmo esperanzador que era difícil manter e que xerou logo certa frustración naqueles cineastas que aspiraban a que as nosas películas. cando no mundo se estaba a producir unha auténtica revolución. preñado de romanticismo. sucedéronse as iniciativas individuais e colectivas. a diferenza doutras manifestacións artísticas e culturais. convertendo a nosa terra en pioneira do cine español. Como produto cultural masivo. acendeu a luz do sono. dos DVD. grazas á portabilidade dos minitelevisores. Hoxe en día. Pero se o audiovisual chegou a ser o que hoxe é. q ue abrangue todas as clases sociais. en 1985. que tamén pode chegar a destruír. case sempre voluntaristas. co que iso significa de capacidade de desenvolvemento dunha industria en constante transformación. algo que levou a amplos sectores intelectuais a desprezar durante moito tempo o cine. Un fito esencial nesta andaina foi a posta en marcha. Acompáñanos a onde vaiamos. a partir de mediados do século XX. como a televisión ou o vídeo doméstico e. dos teléfonos móbiles. O cinematógrafo acadou en moi pouco tempo un éxito tal que o levou a se converter axiña na manifestación artística máis popular con moita diferenza respecto das artes tradicionais. da Televisión de Galicia (TVG).

puxo en marcha e impulsou unha serie de iniciativas claves para a vertebración do noso audiovisual. que foi aprobada en 1999 con amplo apoio parlamentario. Nas dúas últimas lexislaturas (1997-2001 e 2001-2005). recurso limpo e renovable. nun grande emporio. A redacción deste libro branco constitúe tamén o cumprimento dun compromiso adquirido pola Administración autonómica fronte ao sector audiovisual. por mor do esforzo conxunto da Administración galega e da iniciativa privada. En poucos anos. O libro non contén receitas máxicas coas que transformar unha trama sectorial incipiente. xa se pode falar dun pequeno pero moi dinámico tecido empresarial. E oxalá que. se fixese unha análise rigorosa da situación actual e. en 2002. no mesmo ano e a Constitución do Clúster do Audiovisual Galego no 2003 e. a partir da contemplación da foto. a partir dela. e que a sociedade en xeral ignora en toda a súa amplitude e complexidade. que “facer cine é voar”. pode aparecer movida ou desenfocada. a partir de mediados da década dos 90. as xentes que se moven neste ámbito asuman o papel que lles corresponde para que a industria da imaxe e do son de Galicia siga medrando e tomando cada vez máis pulo. en sintonía coas demandas do sector. por fin. Contar esa perspectiva xeral é clave para acertar na toma de decisións por parte das instancias empresarial e institucional. establecéronse liñas de axuda e subvencións para as distintas fases e produtos. Non esquezamos. cuxas actividades van dende a produción de cine ou televisión. como unha industria de gran potencial. que move xa preto de 200 millóns de euros ao ano e que lles dá emprego directo a máis de 2. que demandaba de vello un instrumento coma este no que. ata levantar definitivamente o voo. De feito. polas súas implicacións económicas e culturais. á distribución. a exhibición. unha actividade produtiva da que a principal materia prima é a creatividade. como pouco. polo dinamismo do sector. dunha trama empresarial en proceso de maduración que concibe a actividade audiovisual con mentalidade industrial.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pero. se propuxesen as liñas que ha seguir tanto o sector público como a iniciativa privada. Asemade. a animación e a multimedia. a rica visión panorámica dun macrosector que as empresas adoitan coñecer só parcialmente.300 profesionais en arredor de 350 empresas. ao tempo que xera cada vez máis riqueza. norma marco que lle recoñece a esta actividade a condición de estratéxica. Ofrece. pero máis ben escaso. quedaron sentadas as bases dun sector que contribúe de maneira notable no eido artístico e cultural. a Administración galega. Logo veu a creación do Consorcio do Audiovisual. na actividade ou actividades nas que operan. En primeiro lugar. promulgouse unha Lei do audiovisual galego. o Observatorio do Audiovisual. . a elaboración do Cadro de Cualificacións Profesionais. Trátase. Un país que non ten unha imaxe propia non despega. A creatividade é o que vai proporcionando valor engadido en cada paso dos precisos para que unha idea guionizada acabe convertida nunha produción audiovisual. máis recentemente. nun marco de financiamento consensuado cos axentes implicados. iso si. como o audiovisual galego. Oxalá o audiovisual galego se vexa axeitadamente reflectido nesta foto fixa que. por unha parte. pioneira no A administración impulsou unha serie de iniciativas claves ámbito autonómico. como deixou dito o malogrado Chano Piñeiro. xa que logo. multimedia ou de animación. o audiovisual deixou de ser a eterna materia pendente na normalización cultural de Galicia.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Introducción 9 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO .

no mercado audiovisual conviven productos de consumo con outros de contido artístico e cultural. o sector audiovisual percorreu en Galicia un longo camiño tanto no ámbito da ordenación como no do desenvolvemento industrial. I. Principais feitos acontecidos no audiovisual galego nos últimos anos Feito Inicio das emisións de TVE dende Galicia Creación do Arquivo da Imaxe Inicio das Xornadas de Cine e Vídeo en Galicia (XOCIVIGA) do Carballiño Creación da Televisión de Galicia (TVG) Estrea das primeiras longametraxes galegas: Sempre Xonxa. a creación da primeira escola de imaxe e son. que se encarna no que o Consello da Cultura Galega denominou en 1996 “as factorías do futuro”. ninguén discute que se trata de unha nova fonte de riqueza.I INTRODUCCIÓN O LIBRO BRANCO COMO FERRAMENTA PARA A PLANIFICACIÓN ESTRATÉXICA O audiovisual ten unha dobre natureza: por unha banda é un medio de expresión artística e cultural. Urxa e Continental Creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña Creación do Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) Celebración do I Congreso do Audiovisual Galego Constitución de AGAPI Inicio das emisións de Pratos combinados. a serie galega de televisión máis antiga Primeira edición dos Premios AGAPI do audiovisual galego Nacemento do Festival Internacional de Cine Independente de Ourense Inicio das emisións de Mareas vivas. na que o produto audiovisual ou multimedia cobra relevancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. tanto nos de impacto ou resultados (como o volume de facturación. a lenda do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Obtención por parte de P3K Pinocho 3000 do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Fonte: Elaboración propia Data 1971 1984 1984 1985 1989 1991 1991 1992 1994 1995 1996 1996 1998 1999 2001 2001 2002 2002 2002 2003 2003 2004 Nos últimos anos. O nacemento da TVG. 1 Por iso. a serie da TVG que chegou a alcanzar audiencias do 40% Lei do audiovisual galego Estrea da longametraxe de animación O bosque animado Constitución de AEGA Creación do Consorcio Audiovisual de Galicia Elaboración das Cualificacións profesionais do sector audiovisual en Galicia Obtención por parte de O bosque animado de dous premios Goya: á Mellor longametraxe de animación e á Mellor canción Constitución do Clúster do Audiovisual Galego Obtención por parte de El Cid.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA I. 11 . Paralelamente o audiovisual experimentou un notable desenvolvemento en todos os seus indicadores. un feito estreitamente relacionado coa irrupción da chamada sociedade da imaxe. Do mesmo xeito. pero por outro lado constitúe unha industria que se rexe polas pautas empresariais1. beneficios. Resulta incuestionable a súa implicación na evolución cultural dun país. como nos de produción. emprego). a posta en marcha do Consorcio do Audiovisual ou a promulgación de unha Lei do audiovisual son algúns dos fitos que marcan o treito avanzado nas dúas últimas décadas.

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Actualmente. conxuntamente coa información propia de cada axente implicado. Galicia audiovisual: 352 Empresas 161. vídeo. Este é un aspecto sobranceiro. tendo en conta o dinamismo deste sector que require información permanentemente actualizada para un axeitado funcionamento. senón tamén na dimensión sociocultural e na proxección exterior con que xa conta a nosa produción audiovisual. a través da Comisión Sectorial correspondente.320 empregados. que consoliden e potencien o noso audiovisual. que posibilita fundamentar as conclusións nos feitos e nas tendencias obxectivas nos distintos aspectos que se analizan. sobre todo no que se refire aos contidos estratéxicos do Libro branco. que lles permita aos axentes que nel operan tomar as súas decisións estratéxicas en base a unha información obxectiva. actualizada e cunha perspectiva temporal ampla. televisión. o Finalmente e xa dende o seu deseño. perseguiuse que o Libro branco sexa doadamente actualizable no futuro. estudos de dobraxe e sonorización.7% con respecto ao ano anterior e do 145. casting e localización. coma no aspecto social e cultural. e co seguimento do propio Consello Asesor.5 millóns de euros e 2. na que colaboraron abertamente as partes implicadas. a importancia do sector non se traduce unicamente na dimensión económica. o A segunda das premisas deste Libro branco foi aproveitar ao máximo o nivel coñecemento xa existente sobre a realidade sectorial.320 Empregados 12 m € Beneficio . foron tamén diversos os estudos que se levaron a cabo de cara a unha diagnose actualizada e rigorosa sobre unha actividade que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista económico e do emprego. cun beneficio agregado de máis de 12 millóns de euros. O enfoque que se seguiu na elaboración deste Libro branco baséase fundamentalmente en catro premisas: o En primeiro lugar contouse coa participación directa das empresas e axentes que integran o sector. Este nivel de participación foi un aspecto clave para lograr un axeitado consenso. o sector audiovisual en Galicia está integrado por 352 empresas cunha facturación total de 161. etc. Neste sentido. aqueles que permiten establecer as políticas e liñas de futuro para o desenvolvemento deste sector. Os datos de facturación anteriores supoñen un crecemento de 13. Para iso foi necesario realizar un importante esforzo de actualización da información. Isto inclúe as empresas de produción (de cinema. posprodución. hai que indicar que a clave do deseño baséase na propia estrutura do documento e na sistematización dos seus contidos.). a dinámica de cambios constantes na que se desenvolve esta activiade formula novos retos para as empresas e institucións. as de servizos auxiliares á produción (provedoras de equipos.5 m € Facturación 2. é dicir. En paralelo. autonómica e nacionais con espazo de desconexión). o A terceira premisa é a perspectiva histórica. permitan definir as liñas de futuro. Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o sector. o que permitirá que. as operadoras de televisión (locais. Por outra parte.6% sobre a facturación de 1997. exhibidoras e distribuidoras. que deben aproveitarse nos próximos anos. o Detectar as principais tendencias xerais do sector que. como no eido cultural e de proxección exterior. Así mesmo. o Definir as actuacións públicas e privadas que lle permitan a Galicia posicionarse como unha das comunidades autónomas de referencia en materia audiovisual no ámbito nacional e internacional. Os obxectivos que se perseguen coa realización do Libro branco son os seguintes: o Dotar ao sector audiovisual galego de un diagnóstico sobre a súa situación actual. o Reforzar o compromiso da Administración para acadar a máxima eficiencia tanto dende o punto de vista económico e do emprego. multimedia e animación).

923.32% 141.05% 6. n.25 2.40 3. estean dispoñibles na Internet.00 161.37% 16. Nota: Para os datos disponibles no 2004 ou o 2005 o crecemento medio interanual (CMI) está calculado sobre 2004/1998 ou 2005/1998. Emprego 13 .188.d.72 31.40 193.299.00 37.94% 18. -0.49 9.72% 10.27% -2.27 5.d.716 121.00 3.91% 29. n.69 563.35 34.135 4.10 8.d.375. n.27% CMI 1998-03 en Galicia 25.57% 2.55 853.18 5.d.d. 639. n.896. n.32 44.d.431.86 1.d.11% 14. que permita manter o diagnóstico permanentemente actualizado e sirva como base para reformular as actuacións e adaptándoas as necesidades de cada momento. n. n.14% 17.18 431. permanentemente actualizados.00 66.d.388 1.184.d.03 20.61% 3.58% 26.49% 13.403.922.30 España n.89 435.55% 8.473 145. 5.19 352 819.07% 11.888.63 29.73% 7. os datos sectoriais. por ser o dato de butaca do 2004.26 27.26% 45. O dato de crecemento de Fogares con recepción da TV a través de cabo e de crecemento do acceso a Internet son de 2004/2003.903.d.982.36 33.00 41.d.d.63% 8.996.00 12.33% -0.24% 19.46% n. n. n.002.320.42 189.09% 4.001 1. O dato de crecemento de Fogares con DVD é de 2004/2002.d.472.59 24. Este observatorio ofrecerálles ós axentes do sector unha información completa sobre os principais indicadores numéricos e un cadro de mando.d.669.795. na páxina web do Observatorio do Audiovisual.d.925.92% 144.49% 16.468.64% 3.d.321. n. n.25% 6.27 137. n.618.65 218. n. n.62 6.d. n.06 3.24% 6.d. n.07% 4.97 14.20% 11.94% 3.d.92 270.207.029.04% 10.11% 17.722.05 69.60 34. n. Cadro de mando do sector audiovisual galego Variable Facturación Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Número de empresas Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Data 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2004 2004 2004 2003 2003 2004 2004 2003 2004 2003 2004 2003 2004 2004 2004 2004 2004 Galicia 64.10 15.00 10.61% n.126.d.d.93 12. n.84 46.54 752.44 31.623. según o caso.35 4. n.95 2.83% 19.33 36.d.81% 1.938. A recadación por butaca é orientativa.527.376.827 57 202 32.d.79% -4.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA alén da súa edición en soporte papel.20 22. n.16% 7.296.576.63% Facturación total Resultado total Emprego total Número de empresas Facturación media Facturación por empregado Resultado medio Resultado por empregado Plantilla media por empresa Recadación nas salas de exhibición comercial Espectadores nas salas de exhibición comercia Número de cines Número de pantallas Butacas Recadación por pantalla Recadación por cine Habitantes por pantalla Pantallas por cine Recadación por buta Asistencia media Gasto medio per cápita en cine Frecuencia anual per capita Precio medio da entrada Consumo diario medio de TV Fogares con recepción da TV a través de cabo Fogares con DVD (%) Acceso a Internet por ADSL (%) Audiencia da TVG Acceso a Internet (usuarios do último mes) (%) may-05 Fonte: Elaboración propia.932.32 208.24% -0.10 4.94% -4.

medidas para fomentar a creación audiovisual en xeral e. con medidas para axeitar oferta e demanda neste mercado laboral ou plans de formación continua e reciclaxe profesional orientadas ao persoal que xa integra o sector. 5.I Principais liñas de futuro No Libro branco establécense as grandes liñas de actuación nos aspectos clave para a competitividade deste sector: o Ámbito normativo e ordenación do sector: regulación das novas canles televisivas. o o Medidas para a promoción do sector e o achegamento á sociedade. o I+D+I e novas tecnoloxías.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO I. actividades de observación para a optimización dos medios xa existentes ou a ordenación das redes de telecomunicación. como a Cidade da Imaxe. servizos e coñecemento estratéxico para o sector. o Capital humano. ademais da parte introdutoria e de presentación. o Políticas para potenciar a animación e multimedia. I. en especial das televisións autonómica e locais. obtendo resultados no ámbito nacional e internacional. potenciar a imaxe de marca do sector audiovisual galego ou accións para o acceso a novos mercados. incidindo en aspectos como as coproducións. para apoiar as empresas na busca do financiamento máis axeitado a especificidade do produto audiovisual. no que Galicia está a alcanzar significativas cotas de especialización.I. mediante realización de . Comercialización e acceso a novos mercados: potenciar as ferramentas para contar cunha análise de mercado adaptada ás necesidades empresariais. completouse a información oficial. mantendo e potenciando o esforzo que a Administración xa ven realizando. o fomento de contidos multimedia e multiplataforma. No capítulo 3 inclúese a análise económica. con especial énfase nas novas tecnoloxías. 6 e 7 dedícanse á análise de situación e os capítulos 8 e 9 ao diagnóstico e establecemento das principais liñas de actuación. o Medidas para a potenciación da difusión das obras audiovisuais. o Dotación de infraestruturas. No documento. medidas para a protección da propiedade intelectual. ou as relacionadas coa televisión dixital. de modo moi especial. posta en marcha do Observatorio do Sector Audiovisual. Así mesmo. información que foi recompilada de forma específica para este traballo e como base para as actualizacións que se pretenden realizar a partir de agora. fomentando a innovación en procesos e produtos. 4.I. o rexistro de empresas. o Fomentar o consumo do audiovisual utilizando este medio como canle para a educación e a cultura. inclúense dous grandes bloques de apartados: os capítulos 2. 3. o Financiamento e política de axudas. a partir dos datos oficiais correspondentes aos últimos nove anos.II Estrutura do Libro Branco O Libro branco está integrado por 10 capítulos. o Apoio á creación de obras e produtos audiovisuais. a regulación dos contidos e a posible posta en marcha dun Consello do Audiovisual de Galicia. mediante actuacións. Análise do sector audiovisual O capítulo 2 do Libro Branco aporta unha visión xeral de cáles son as principais tendencias do mesmo a nivel tecnolóxico. con especial énfase na preservación da nosa identidade cultural e lingüística. como Internet.

produción de vídeo. Polo que antinxe á participación. a xeito de síntese. incluíndo no capítulo 7 unha descrición das institucións e asociacións que o artellan. tales como localización e casting. Dende un punto de vista global. a distribución e a exhibición. O capítulo 6 abrangue o resto dos ámbitos da produción audiovisual: multimedia. Realización de enquisas para recoller aspectos relativos ao diagnóstico e ás liñas de actuación. analizando a oferta de canles televisivas tanto no eido autonómico como local e a actividade de produción orientada ó medio televisivo. incluíndo a produción de longas e curtametraxes. Nos capítulos 4 5 e 6 ofrécese a panorámica descriptiva dos diferentes subsectores: cine. incluíndo a referencia ás tendencias que marcarán o futuro. formativo e financeiro ou as actividades de promoción. pola súa importancia actual. o o o o o Validación da metodoloxía por parte da Comisión Especializada. os feitos máis significativos son os seguintes: o Seguimento do traballo pola Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. animación. O capítulo 5 dedícase ó ámbito da televisión. Diagnóstico e liñas de futuro O capítulo 8 contén o diagnóstico do audiovisual galego. para poder presentar información de carácter analítico en función do tipo de actividades que desenvolve cada unha delas ou dos subsectores que integran o audiovisual galego. o ámbito normativo. Presentación das conclusións parciais do Libro branco no Congreso do Audiovisual.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA enquisas ás empresas. A análise do cine en Galicia abórdase no capítulo 4. publicidade e servizos de apoio á produción. a produción de animación. Tamén dentro deste bloque descritivo se considerou necesario facer referencia ao nivel de ordenación existente no sector. unha recompilación dos principais feitos e tendencias analizados nos capítulos anteriores. No capítulo 9 resúmense as principais propostas formuladas polo sector de cara ó futuro. televisión e outros ámbitos da produción entre os que destaca. Con base na devandita información e nas contribucións ao longo do traballo dos axentes implicados. o rasgo que caracteriza o Libro branco no seu conxunto é a participación de tódalas instancias relacionadas co audiovisual en Galicia e o manexo de moitas e variadas fontes de información. I. Presentación da metodoloxía ante o Pleno do Consello Asesor. o Celebración dunha derradeira mesa de traballo. Nel recóllese. coa participación dos principais axentes e empresas de todos os subsectores.II METODOLOXÍA: UN ESFORZO PARTICIPATIVO Detrás de cada un dos aspectos tratados ao longo do Libro branco existe un fundamento metodolóxico que se apoia na existencia dun enfoque ou modelo conceptual para a análise e un proceso de traballo fundamentalmente centrado na obtención e tratamento da información necesaria para o desenvolvemento dos distintos apartados. Convocatoria de mesas de traballo abertas á totalidade do sector. tal como se recolle na bibliografía. coa perspectiva da cadea de valor. sonorización e dobraxe ou subministración e aluguer de equipos. posprodución. de validación das conclusións do Libro branco. a diagnose estrutúrase arredor dos principais eixos temáticos de interese para o sector e preséntase unha síntese en forma de DAFO. As fases seguidas no desenvolvemento do traballo móstranse no seguinte cronograma: 15 .

Os datos desta 2 Este cuestionario foi validado polos membros da Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual. incidindo nos factores determinantes da súa competitividade. Ao peche do prazo marcado para a recepción de cuestionarios recibíronse 98 doutras tantas empresas e entidades do sector. Por esta vía obteríanse os datos económico-empresariais entre 1996 e 2003. aínda que só foi posible nos casos en que revisten a forma de sociedades mercantís e cumpren ademais coa obriga de depositar as contas.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Cronograma de actividades do Libro Branco do Audiovisual en Galicia (2004/2005). condicionado pola dispoñibilidade de datos estatísticos. ou os confusos e interesados datos das empresas de produción e servizos. na súa última actualización dispoñible na Rede. sobre todo cando revisten a forma de empresario individual. resultado. As limitacións. co obxecto de recompilar. Para tentar paliar alomenos en parte estas deficiencias. a información das que non teñen obriga de depositar contas no Rexistro Mercantil (empresarios individuais e outras formas de sociedade). que obriga en ocasións a deterse en 2003 ou mesmo en 2002. O estudo está. por unha parte. neste caso. Actividades Revisión bibliográfica e análise dos traballos previos Deseño e avaliación da metodoloxía Actualización da base de datos Elaboración e avaliación do prediagnóstico Recompilación dos datos económico-financeiros Definición dos indicadores Actualización dos indicadores Enquisas e entrevistas aos axentes do sector Mesas de traballo para o deseño das liñas de actuación Redacción de contidos do Libro Branco Revisión do borrador do Libro Branco Maquetación Edición de contidos na web do Observatorio do Audiovisual Ago Set Out Nov Dec Xan Feb Mar Ab Mai Xuñ Xul Velaiquí os aspectos máis destacables da metodoloxía que se empregou en cada área das que integran o Libro branco: Estudo económico O presente estudo pretende obter unha encadre xeral do audiovisual galego dende o punto de vista económico e unha visión de detalle das distintas actividades empresariais que o integran. esixiron un gran esforzo na labor de busca e contraste desa información. confeccionouse un cuestionario para as empresas. os datos económico-produtivos de cada unha destas compañías proceden das contas que anualmente remiten ao Rexistro Mercantil correspondente e recabáronse a través de Informa. xa que logo. indicadores tan complexos como a facturación por venda e aluguer de películas de vídeo. e ademais dalgúns datos que non aparecen reflectidos na información contable das 2 mesmas (destino xeográfico das vendas ou grao de temporalidade do emprego) . Cómpre advertir sobre a falla de estatísticas fiables: sectores tan atípicos como a televisión local. as que se refiren ao detalle da desagregación sectorial e espacial e os escasos datos dispoñibles no ámbito da empresa. son fundamentalmente de dous tipos: as derivadas do atraso na dispoñibilidade das informacións. fondos propios e activo total. Delas extraéronse datos de facturación. capital social. . A maiores. emprego. así como as diferenzas existentes na elaboración dos presupostos das canles de televisión. Para a confección da listaxe de axentes que conforman a poboación obxecto do estudo partiuse da Guía de recursos do audiovisual confeccionada polo CGAI.

Comunicación Social e Turismo. este grupo estará conformado por empresas produtoras. algúnhas magnitudes. polo que se di que conforman o que inicialmente se definiu como o sector audiovisual. Ademais. entidades formativas. como os fondos propios ou o activo total. palmarés de premios en festivais. de xeito que se confeccionou unha primeira clasificación como produtora. Os datos solicitados eran dos dous últimos exercicios dispoñibles naquel momento (2002 e 2003). Hai. Estes grupos de actividade manteñen entre eles relacións de interdependencia. Para o posterior tratamento dos datos. quedou establecida outra clasificación posterior distinguindo tres categorías na produción (produtoras de cine. autonómicas ou locais. procedeuse á elección dunha mostra de empresas baixo o único criterio de selección da capacidade para completar a serie dos seus datos económicos dende 1996. A partir de toda esa información. correo electrónico ou mesmo por vía telefónica⎯. tres subsectores nitidamente diferenciados: o cinematográfico. vídeo e televisión. dentro da industria auxiliar do cine -entendendo como tal aquela infraestrutura empresarial especializada en ofrecer servizos ligados á produción cinematográfica.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA guía contrastáronse coa información achegada pola Consellería de Cultura. AEGA ou o Cluster. distribución e exhibición cinematográfica. o Boletín informativo do ICAA. a Film Comission de Galicia. de animación e de multimedia). As fontes manexadas na recompilación de datos para estes capítulos foron. Polo tanto. dúas de servizos auxiliares (dobraxe e sonorización e outros servizos). Finalmente procedeuse polo equipo redactor á explotación estatística dos datos. Polo tanto. tamén se rastrexaron outros ámbitos. malia que as carencias nalgúns casos obrigaron a desbotar os dous primeiros anos. das que só se obtivo información a partires do ano 2000. De outra banda. sen embargo. a través de fax. entenderase por subsector de televisión o integrado por empresas que producen e/ou emiten sinais de televisión ata o usuario final. xa sexa en aberto ou codificadas e de pagamento. noticias en prensa. asociacións. de maneira que de entrada se elaboraron series temporais dende 1994 a 2003. distribuidoras e exhibidoras de cinema. os Informes de comunicación ou o Libro branco da cinematografía e 17 . distribúen e exhiben longametraxes e curtametraxes de ficción. Ademais. procedeuse á catalogación das 352 empresas detectadas segundo a actividade desenvolvida. do Ministerio de Cultura. Por outro lado. Ademais. Ademais. a Base de datos de películas confeccionada polo mesmo departamento ministerial. televisión e outros ámbitos de produción Dende o punto de vista dos produtos finais. os directorios de empresas Ardán ou Informa. televisión e auxiliar. pola parte do cine. Co mesmo propósito puxéronse á disposición das empresas distintos medios para cubrir os datos ⎯por vía postal. dúas de televisión (locais e autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión). como as listaxes de membros das asociacións AGAPI. a grandes trazos. así mesmo. A cada unha destas empresas fíxoselle chegar a mediados de decembro de 2004 e por correo postal un sinxelo cuestionario co obxectivo de lograr a maior cantidade de información co menor custo en tempo e esforzo para a empresa enquisada. na industria audiovisual existen.consideraranse incluídas tanto a sonorización e a dobraxe como o aluguer de equipos e outros servizos á produción e posprodución. elaborouse unha completa base de datos de empresas. salas de exhibición ou cineclubes. Entenderase por subsector cinematográfico o conxunto de empresas que producen. están incluídas nese apartado as produtoras de programas e as cadeas ou redes de televisión que emiten en aberto. etc. así como de institucións. que se utilizou para a estimación das taxas de crecemento global do sector. que ofrece abundante información tanto de espectadores e recadación como de pantallas e cines e. Estudo do cine. xa sexan nacionais con espazo de desconexión. exhibidora e distribuidora. o da televisión e vídeo e o da multimedia e a animación.

elaboráronse uns formularios que se lles fixeron chegar aos interesados a través de correo electrónico. os días 21 e 22 de febreiro de 2005. etc. sobre esas bases elaborouse un documento de análise máis profunda e detallada. asociacións.) co fin de establecer unha dinámica de funcionamento na que se puidesen perfilar as principais liñas que definirán a estratexia de futuro. institucións. das principais produtoras e dalgunhas de recente creación. por unha parte. Interesaba reunir un número suficiente de integrantes e cubrir as distintas actividades nas que se tiña interese. traballos realizados dende as asociacións do sector e de modo especial a memoria e guía de recursos que periodicamente publica o CGAI. 3 Entre estes traballos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO artes audiovisuais en Galicia do Consello da Cultura Galega ofrecen unha información moi útil nos aspectos de distribución e exhibición en Galicia. Para a parte da televisión. . confeccionáronse diversos estudos para acadar un coñecemento actualizado e rigoroso sobre un sector que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista socioeconómico como no eido cultural e de proxección exterior de Galicia 3. que tiveron lugar no hotel Porta do Camiño. Ademais. e os resultados do Estudio General de Medio. incluíndo representantes das principais asociacións e institucións. das entidades formativas con maior peso. A iniciativa pública e privada potenciaron o audiovisual galego A partir da revisión das análises de situación levados a cabo na Comunidade Galega e en España. a través de buscas en Internet ou en distintos boletíns oficiais confeccionáronse as epígrafes dedicadas ao marco normativo. estudos de necesidades formativas. Ordenación sectorial Para a recollida de información sobre as asociacións e institucións do sector audiovisual galego e co obxecto de que esta fose o máis homoxénea posible. ademais dos achegados pola medidora de audiencias Sofres. En paralelo. Para a publicidade. en Santiago de Compostela. as enquisas de uso das tecnoloxías da información e a comunicación (TIC) nos fogares do INE. Tamén se tivo moi en conta a Memoria do audiovisual galego 2003 da Consellería de Cultura. destácanse os informes publicados sobre o audiovisual durante os últimos anos. tomáronse datos tanto dos Anuarios das artes escénicas.. establecéronse 4 grupos nos que se integraron os principais axentes sectoriais (empresas. que sería validado coa Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual. ás aperturas de novos centros de exhibición. á política de axudas ou ás actividades de promoción. para a celebración das mesas de traballo. musicais e audiovisuais da SGAE como das distintas edicións do Anuario audiovisual de EGEDA ou do Anuario de Televisión de GECA..es sobre o emprego das novas ferramentas tecnolóxicas por parte dos españois. a principal fonte de información foi Infoadex. Posteriormente. en toda a parte descritiva do documento. Progresivamente. dispúxose dun primeiro documento de prediagnóstico. entidades de formación. E ademais. aos principais proxectos das empresas. os estudos de Rede. aparecerá a Internet como medio acaído para acceder ás novidades na produción. Na epígrafe de multimedia utilizáronse. incorporando os feitos e tendencias de cada un dos principais subsectores e. este documento foi avanzando no seu alcance e contidos. A ese fin confeccionouse unha lista inicial de asistentes. Diagnóstico e liñas de actuación Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo nos últimos tempos tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o audiovisual galego.

que se celebrou o día 13 de maio de 2004 na Sa de Xuntas da Consellería de Cultura. Comunicación Social e Turismo. Cultura. para o cal previamente fíxoselle chegar a cada integrante dos grupos un resumo do diagnóstico sectorial e unha proposta de liñas de actuación. para incorporar en cada unha destas temáticas unha visión completa). por correo electrónico.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA expertos na a materia. por suposto. que novamente se distribuíron entre os asistentes para unha segunda rolda de validación. Asuntos Sociais. Emprego e Relacións Laborais e. en representación de 36 entidades ou empresas diferentes. Con posterioridade. en Santiago de Compostela. Durante a celebración das mesas. a partir da consideración do binomio mercado/tecnoloxía (cine e vídeo. Educación e Ordenación Universitaria. procedeuse á incorporación das observacións e suxestións dos asistentes e á confección de novas versións dos documentos de diagnóstico e propostas de fututo. e en total contouse coa participación de 38 persoas. a saber: Economía e Facenda. etc. estes paneis tiñan o carácter de validación de conclusións. así como a posible achega dalgunha idea adicional que se poidera considerar relevante. Por fin. En cada un dos grupos abordáronse os aspectos apuntados no diagnóstico. incidindo con maior profundidade naqueles que máis importancia tiñan para cada unha das actividades estudadas. Ademais. Comunicación Social e Turismo. televisión e multimedia. En torno a esas datas. 19 . Ao tempo cursábase. o 18 de maio celebrouse unha mesa institucional cos representantes das Consellerías con competencias no eido audiovisual. A configuración dos grupos de traballo de cada unha das 4 mesas axustouse á cadea de valor sectorial. Nela se buscaba recoller a opinión do sector en torno ás conclusións xerais que sairan das mesas de traballo. pedíuselle ós ponentes que se posicionasen sobre a documentación que previamente se lle fixera chegar de maneira que se constatase o seu grao de acordo co diagnóstico presentado e a súa opinión sobre a proposta de liñas de actuación que cumpriría desenvolver. As mesas tiveron unha duración aproximada de 3 horas cada unha delas. tivo lugar unha derradeira mesa de traballo de validación e conclusión. Industria e Comercio. unha convocatoria aberta a todas as empresas que figuraban na base de datos invitándoas á asistiren ás mesas de traballo. Innovación. O obxecto da convocatoria era contrastar con eles o alcance do Libro branco e especialmente as propostas de actuación.

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L D E G A L I C I A O sector audiovisual Situación actual e tendencias CAPITULO 1 .

21 . 4 Así mesmo. coñecementos. polo tanto. ideas. Trátase de un concepto moderno. en xeral. As actividades audiovisuais entrañan un elevado risco empresarial. que a súa vez é unha unidade física independiente na que se transporta a información visual e sonora. transmite valores. consumido. Por iso. actitudes ou sentimentos. coa salvedade de que esa unidade pode contar máis de unha obra e unha mesma obra pode incorporarse en varios soportes. dende o punto de vista cultural. por exemplo. O sector audiovisual. ao tempo que. aínda que repita exactamente a combinación de elementos. Isto fai que o empresario non teña ningunha seguridade de éxito. que está aumentando exponencialmente nas sociedades desenvolvidas. Algúns expertos coinciden en denominar obras audiovisuais a aquelas que comprenden imaxe e son nun soporte. transmisión. o despregamento das modernas redes de fibra óptica pasa pola rendibilidade dos servizos e o atractivo do produto audiovisual ligado ao entretemento. O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS Convencionalmente. dentro do mercado audiovisual conviven meros produtos de consumo masivo con outros considerados obras de arte. Por iso. como a electrónica ou as telecomunicacións.. tanto incorporado nun soporte físico como dunha forma intanxible. tanto materiais como inmateriais. emprego. coñecementos. As características do produto audiovisual difiren en boa medida das do resto de bens e servizos. xa que pode ser transmitido e.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. informacións. incremente notablemente a súa importancia estratéxica ao actuar como unha locomotora que turra doutros sectores que ata o de agora camiñaban O audiovisual crea riqueza. transmite valores estéticos. o contido visual ou sonoro ten unha duración lineal e o obxectivo do proceso é comunicar o contido a un público. debido a que cada produto é único e irrepetible ao realizarse a partir dunha combinación irrepetible de factores produtivos.. por separado. en competencia con outros ítems como a hostalería. percepción e comprensión deste tipo de obras requírse un dispositivo tecnolóxico. especialmente no caso das iniciativas máis innovadoras e arriscadas dende o punto de vista cultural. o proceso de converxencia na multimedia do audiovisual coa neotecnoloxías da información e a comunicación fai que a tamén denominada industria dos contidos. as viaxes ou a lectura. Así. emprega como canle medios auditivos e visuais aínda non está suficientemente asumido. con independencia do soporte tecnolóxico utilizado. o feito de que os factores produtivos se combinen de forma diferente en cada produto audiovisual dificulta a determinación das regras que definen a súa nacionalidade. o audiovisual xera riqueza e crea emprego. especialmente cando a prestación do servizo non está ligada a unha localización xeográfica concreta. mesmo académicos. debido a que participa das características dos dous. Para a gravación. Como actividade industrial. O elevado risco deste tipo de actividades afecta negativamente as súas posibilidades de acceso ao financiamento tradicional. que nalgúns ámbitos. O consumo audiovisual forma parte do gasto doméstico destinado ao lecer. en moitos países o audiovisual adoita recibir apoio público 4. enténdese por sector audiovisual ó conxunto de actividades no eido da comunicación humana que empregan como canle para a transmisión da mensaxe os medios auditivos e visuais. Doutra parte. ideas. que se mostraron como de éxito no pasado.

é dicir. o que engade un maior risco para o investidor. La televisión. cultural. Equipos para a Equipos para a infraestrutura de duplicación de duplicación de redes. etc. a moda. captando e fidelizando consumidores a escala internacional. como o DVD ou os sistemas en liña6. recentemente. televisión interactiva) Off line (CD-rom.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O conxunto da industria cultural require de seu unha grande implementación da mercadotecnia. consolas de audio parabólicas. equipos de contidos contidos óptica e audio. sistemas de audio. Pero máis aló dos feitos económicos. . produtoras de cinema e televisión Distribuidoras cinematográficas e discográficas Tendas e videoclubs Multimedia Empresas de software e vídeoxogos. Retos y oportunidades. cable. operadoras de telecomunicacións En liña (Internet. o vídeo ou outros soportes de reprodución baseados na combicación de son e imaxe. a dos medios de comunicación social (coa súa incidencia na protección dos dereitos cívicos e as liberdades públicas) e. social e tecnolóxico de Galicia como país moderno e de primeiro rango internacional. Os países desenvolvidos atópanse inmersos nunha sociedade de consumo marcada pola era da imaxe. Madrid. integradores de contidos Operadoras de telecomunicacións: terrestre. a verdadeira importancia da creación audiovisual é a súa implicación cada vez maior no mantemento e evolución da cultura de unha comunidade. ordenadores antenas DVD. os videoxogos. na provisión e recepción simultánea de son e imaxes en movemento. Editores. integradores de contidos. COIT. o que provoca un incremento dos custos de produción. Tamén engloba outro tipo de contidos que paulatinamente se 5 6 Colexio Oficial de Enxeñeiros de Telecomunicación (2005): El sector audiovisual y su evolución. a das telecomunicacións (coas súas facetas de cambio tecnolóxico. equipos de óptica e audio. Clasificación do sector audiovisual Cinematografía Creación de contidos Produtoras de cinema Televisión Produtoras de cinema e televisión Televisións. satélite CD/Vídeo/DVD Discográficas. Televisores. outros Fonte: Pablo Martí e Muñoz Yebra O audiovisual pode considerarse como un macrosector altamente complexo que engloba aspectos e peculiaridades de actividades tan dispares como a da produción de contidos (cunha clara orientación cultural. Así mesmo. sistemas de persoais. forte competencia e obrigas de servizo público). a gastronomía. Na sociedade posindustrial os contidos audiovisuais son unha ferramenta básica na creación da imaxe pública dunha sociedade cunha/s cultura/as determinada/s. Tamén é unha actividade empresarial cuxos custos artísticos tenden a incrementarse á marxe da produtividade. directa ou indirectamente. con independencia do medio de transmisión utilizado e de se vai dirixido a un só individuo ou a un conxunto deles. A industria audiovisual comprende negocios que teñen como ventá ao público o cinema. a televisión en todas as súas alternativas. DVD) Provisión de servizos Salas de exhibición Transmisión/Distribución Distribuidoras cinematográficas Equipamento para o consumidor (fabricantes) Equipamento para produtores e distribuidores (fabricantes) Equipamento de salas. artística e formativa). Outro aspecto que hai que ter en conta é a súa capacidade para xerar imaxe de país. vídeos. Nela o produto audiovisual ou multimedia cobra unha importancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. é evidente a capacidade das cinematografías e o conxunto da produción audiovisual para “vender” outros sectores como o turismo. outros Televisores. para proxectar no exterior o potencial económico.. o de Internet e os servizos avanzados da Sociedade da Información (coa súa vocación de universalidade) 5. Televisores. DVD descodificadores Sistemas de transmisión. laboratorios fotográficos. Por sector audiovisual enténdese o conxunto heteroxéneo de mercados caracterizado por participar. vídeos. videoxogos.

A globalización reforzou aínda máis os argumentos daqueles que defenden a necesidade de contar con políticas públicas que garantan a diversidade cultural. o discovideográfico.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA consumirán noutros terminais. o sector audiovisual divídese en cinco tipos de actividades: produción de contidos. a súa participación na cadea de valor e. a conexión do televisor ás redes de 23 . O sector da televisión está a experimentar profundos cambios que.. o macrosector audiovisual en sentido amplo estaría formado por actividades económicas que se inscriben tanto no eido industrial como no de servizos. por outra. a radio e o multimedia. pois marca as tendencias do resto das actividades e é. como se desprende dos máis recentes cumios da Organización Mundial do Comercio (OMC). provisión de servizos. No eido puramente económico. en xeral. equipamento para o consumidor e equipamento para produtores e consumidores. pódese clasificar o sector audiovisual en cinco subsectores.. especialmente dende a perspectiva do fomento da cultura. os comedidos esforzos que para a súa eliminación se realizaron por parte dos Gobernos recibiron sempre unha forte contestación. como os teléfonos portátiles ou móbiles de terceira xeración. o seu principal input. Debido á súa posición preponderante. móviles · . MACROSECTOR AUDIOVISUAL Empresas comercializadoras de dereitos SW profesional e entretenemento Empresas produtoras Contidos cinematográficos Producións deportivas e espectáculos Produción y posprodución de contidos AUDIOVISUAL CLÁSICO Empaquetamento e edición de contidos Sistemas basados en soportes físicos (CD. o seu máximo expoñente. por unha parte. As dúas primeiras constitúen os servizos audiovisuais.. o cine recibiu unha grande atención por parte das administracións públicas. en moitas ocasións. as novas consolas de videoxogos ou as axendas electrónicas. a antiga caixa tola. basados en redes de comunicación: · xDSL · cable · com. nun auténtico centro de ocio e telecomunicacións que lle permite ao usuario dende o visionado da última estrea cinematográfica á adquisición dunha nova vivenda ou a posibilidade de se comunicar. en boa medida. Os resultados destas medidas foron.. Dende o punto de vista do produto. mediante videoconferencia. que se traduciu habitualmente en medidas de apoio e protección á produción nacional. mentres que os dous últimos teñen carácter industrial. Fonte: GRETEL 2005 En resumidas contas. con familiares no estranxeiro. Por outra parte.) Radiodifusores Distribución de contidos Operadores de telecomunicación Internet Sites. é máis. basados en redes de telecomunicación dedicadas: · radiodifusión sonora · TV (terrestre/cable/ Satélite) Sites. por mor da interactividade. pouco satisfactorios. as características do produto final que se pon a disposición do consumidor final. aínda que crecentemente interrelacionados: o cinematográfico. senón que é tamén. a televisión. transforman o televisor. O sector cinematográfico non é soamente o máis antigo. Esas actividades poden clasificarse atendendo a dous criterios fundamentais. pero non por iso deixaron de ser demandados polas empresas. transmisión ou distribución.

ademais doutros cambios na forma de financiar as producións. produciranse modificacións importantes na forma de producir. con efectos aínda non suficientemente estudados. pon o servizo á disposición do consumidor fóra das súas propias fronteiras. Agora. Cada vez é máis doado establecer intercambios directamente. sobre todo debido á entrada de novos axentes aos que os "actores actuais" deberán ter en conta (fundamentalmente. As novas tecnoloxias van implicar un cambio no audiovisual 7 Este comportamento do sector videográfico é similar ao que se pode observar noutros países europeos. xunto coa venda. aínda que coa notable diferenza de que neles se produciu un aumento significativo da venda de vídeos. xa que non soamente necesita substituición das redes e os terminais. empresas que traballan con interactividade ou intermediarios como os integradores de contidos). Tecnoloxía que non só incrementará a calidade da imaxe e do son. polo forte impacto social do cine e da televisión. marcou o século XX.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO telecomunicacións de banda ancha posibilítalle ao espectador elixir máis libremente os contidos a consumir e ás operadoras. de maneira que se converte. Nos anos oitenta e noventa do pasado século. nos albores do século XXI. Os negocios de intermediación entre produtores e radiodifusores encóntranse en pleno proceso de transformación. no caso da televisión. que tivo o seu momento álxido en España durante os últimos anos do monopolio da televisión pública coa aparición primeiros das canles autonómicas. o paso do entorno analóxico ao dixital vai máis lento do que pode parecer. Do mesmo modo que a banda de son e a película en cor mudaron a industria cinematográfica e a cor cambiou o medio televisivo. obter os seus ingresos directamente do consumidor e non a través da publicidade. especialmente no publicitario. a ampliación da oferta televisiva supuxo unha considerable redución do mercado de aluguer de videocasetes. logo das privadas e máis recentemente a irrupción da televisión de pagamento. que virán determinada por innovadoras formas de distribución comercial dos produtos de ocio e a renovación dos sistemas de comunicación.1 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO A evolución do sector audiovisual. Sen embargo. estamos no medio dun proceso de transformación. Pero a progresiva redución dos prezos dos reprodutores de DVD e das películas nese soporte provocou. Este formato dixital. O cambio tecnolóxico está a provocar a converxencia do sector audiovisual e do editorial nun novo sector multimedia cuxos produtos integran o texto. comezando por modificar o marco regulatorio. aínda hoxe baseado na concesión administrativa ou a licencia. o que limita. nos últimos anos. Dentro de poucos anos. As novas tecnoloxías van implicar un cambio no modo no que se traballaba ata agora no sector audiovisual. a capacidade das autoridades para controlar ese tráfico. e poñen en evidencia a escasa incidencia dos sistemas de protección edificados nun contorno dixital. Estes cambios están a supoñer unha verdadeira revolución nos mercados adxacentes. senón que provocará dous efectos que están chamados a cambiar a estrutura industrial do audiovisual: o aumento de operadores que ven dado polo incremento da capacidade das redes e unhas novas pautas de consumo. a piques de experimentar unha auténtica revolución. atopámonos agora no limiar dunha nova era cuxo motor é a tecnoloxía dixital. unha importante recuperación do aluguer. que suporán un reparto dos custos de produción con empresas coas que ata agora non se contaba. no sistema de amortización de custos 7 máis importante para as obras cinematográfoicas ou videográficas . a imaxe e o son nun soporte dixital que permite a súa distribución no ámbito internacional mediante canles de difícil control. grazas ao desenvolvemento das telecomunicacións. por cabo ou vía satélite. . 1. en boa medida. senón que tamén require fondos cambios na estrutura do sector. Os límites en ciberespacio cada vez máis difíciles de determinar aceleran notablemente o proceso de globalización.

ao combinárense e sumárense. O chamado e-cinema substitúe os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade equiparable ao celuloide.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. a crominancia (que puntos de cor deben iluminarse) e a luminancia (con que intensidade deben iluminarse cada un deses puntos). as novas salas de cine están dotadas dun proxector dixital automático. a centenaria industria cinematográfica mundial enfróntare á transición tecnolóxica máis importante de toda a súa historia. 8 Os sinais dixitais recibidos conteñen toda a información necesaria. o alto custo dos equipos e a conseguinte dificultade financeira para abordar a reconfiguración técnica das salas. e que permite a distribución global (ecinema) e. ao soporte dixital pode constituír unha oportunidade única para transformar o subsector cinematográfico galego. o soporte electrónico en calidade similar ao 35 mm. ao traer aparellados maiores índices de produtividade para competir nas mellores condicións na totalidade dos mercados e. Estas A dixitalización supón a desaparición da película en celuloide tres fontes luminosas que están dentro do proxector responden. por unha parte. 10 A película de cine de 35mm ou de 70 mm garantiza que non haberá copias piratas de calidade hasta a aparición do DVD. que abarata as fases de rodaxe e posprodución. córrese o risco de que sexa pirateada inmediatamente con calidade dixital. Con este novo sistema. incluídos produción. sobre todo. A evolución cara da película en 35 mm. o tradicional celuloide. cunha calidade ainda maior.1. distribución. por outra. forman toda a gama de posibles cores. para alterar as actuais relacións asimétricas entre a cinematografía estadounidense e o resto. aos sinais dixitais que condicionan a proxección e que chegan ao cine a través de cable. Non obstante. As principais razóns que se esgrimen en contra son: a falta de calidade da 9 10 imaxe. A dixitalización do cinema abrangue. empresas de servizos e. a dixitalización non só supón a desaparición da película. tanto verticais como horizontais. distribuidores e exhibidores. que fan posible a formación da imaxe na pantalla. en comparación co cinema de 35 mm . fibra óptica. en milésimas de segundo. Co cinema dixital. Un fotogrma de 35 ten unha resolución de 25 millóns de píxeles en película de boa calidade. senón que modifica as formas de consumo e abre posibilidades de novos modelos de negocio para produtores. 9 A calidade da videoproxección dixital é inferior. o cinema dixital non só afecta os exhibidores. ademais conteñen a información de sincronismos. a descarga de videograma por Internet con estándares de compresión MPEG-4. 25 . especialmente. está baixando o custo dos equipamentos. por outro lado. Hai incluso países onde as estreas fanse a 70 mm. isto é. Non obstante. a produción dixital. o risco ante a piratería do sinal . cuxa tecnoloxía está dispoñible a uns prezos cada vez máis reducidos. a dispoñibilidade de producións gravadas orixinalmente en alta definición está a medrar. a seguridade pode garantirse mediante sistemas de encriptación e. senón tamén o resto de axentes. Varios son os argumentos que frearon ata agora a implantación deste sistema. e pasan 24 cada segundo.1 O cinema dixital Na actualidade o estándar internacional en cine é o soporte fotoquímico de 35 mm. Pero nos últimos tempos algunhas cousas están a cambiar: a calidade da proxección mellorou. que conforma as imaxes na pantalla a través por medio de tres cores básicas que. a pesar do ancriptado. ondas hertzianas ou 8 satélite . mentras que coa distribución dixital. finalmente.

Ata o momento non existe entre os exhibidores un estándar común e alcanzable para a compresión da imaxe e para a súa descodificación. Vantaxes do exhibidor o Calidade de programación. A proxección da película en distintos idiomas simultaneamente. aínda máis se cabe. Facilidade de xestión. Aforro do custo das copias. O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. almacéns. segundo algúns autores. dos eventos e dos cines. o o o o o o Vantaxes do espectador o o Desvantaxes do espectador O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade da imaxe e o son do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. favorecerá unha democratización da oferta polo aforro de custos. As estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos piratas informáticos. As escasas e ailladas iniciativas levadas neste eido a cabo ata o momento xeraron desconfianza sobre o potencial desenvolvemento no cinema español. o que desexe e escoitalo por cascos. Falta de interese nas retransmisións de espectáculos en directo a través deste sistema. Ampla durabilidade do negativo que asegura a súa o calidade en todas as proxeccións. a mellor programación vénlle dada por satélite e a proxección funciona en automático. co que o espectador poderá seleccionar. pois considérase que o colo de botella existente na distribución-exhibición para as películas españolas se agrandará. Os distribuidores poderán servir as súas películas sen ter que cargar con grandes rolos de celuloide. Estabilidade da imaxe proxectada. Ademais. como as o temidas raias que se producen nas copias plásticas co uso) en todas e cada unha das proxeccións. etc.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Vantaxes e desvantaxes do cinema dixital para os diferentes axentes implicados Vantaxes do produtor o o o o o o Desvantaxes do produtor A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. Redución dos custos operativos. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. Aforro dos custos de distribución. nunha valiosa ferramenta para monopolizar. Non obstante. o Redución dos custos operativos. Fonte: Elaboración propia. dende a súa butaca. Grandes campañas de publicidade da marca. ou. reprodución tonal exacta e a ausencia de ruídos e distorsións temporais. Vantaxes do distribuidor o o o o o Desvantaxes do distribuidor A distribución dixital pode converterse. O que aínda non se pode dilucidar é se o e-cinema reforzará o poder das grandes distribuidoras multinacionais. das o estreas. o o Calidade de son o Calidade de imaxe (a resolución. Desvantaxes do exhibidor o o o O novo e-proxector resulta bastante máis caro que un proxector óptico dos ata agora utilizados Requírese unha completa remodelación das salas de exhibición actuais. en mans das grandes multinacionais. Control instantáneo do número de espectadores e da calidade da proxección en cada sala. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. con publicidade máis directa e efectiva. A distribución dixital acaba cos distirbuidores rexionais. o que vén reforzado polas incertezas que conleva o aspecto tecnolóxico. Sácaselle máis partido ao formato orixinal en canto á resolución. o brillo. Necesidade de menos persoal implicado na proxección. estas novas tecnoloxías de produción e distribución poden acabar sendo o mercanismo que permita unha consolidación industrial do cine español. . pola contra. A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. co conseguinte empobrecemento da oferta cinematográfica. dende un único disco duro preparado para enviar o sinal a distintos puntos. Estrea masiva coordinada. por canto as mellores películas e os eventos que máis lle interesan ao público estarán no seu cinema. de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos “piratas” informáticos. Ademais. a fidelidade da cor. A posibilidade de proxectar a mesma película en diferentes salas á vez. que xa non son o necesarias. o mercado mundial.

o DivX. 1. o que permitirá recortar custos de publicidade. DVD e televisión en aberto. os principais rivais de Napster non serán. A última estratexia podería permitirlle a un estudio vender simplemente a un cliente o dereito de ver unha película no formato da súa elección ⎯na casa. Estima a canle inglesa que no ano 2010 as perdas se achegarían aos 500 millóns de dólares. é capaz de converter as catro gigas que pode ocupar unha película de hora e media nun DVD en tan só 400 megas reproducibles por calquera reprodutor de DVD. ata alcanzar os cinco millóns de ficheiros baixados ao día en todo o mundo. Trátase dun modelo de negocio B2C. pero os seus creadores cren que chegou a hora de que se dedique a algo máis proveitoso e menos problemático. Sony tamén tomou nota do éxito obtido pola tenda de A distribución de peliculas por Internet levou aos grandes grupos a tomar iniciativas legais música en Internet de iTunes para imitalo e saír pouco a pouco da crise que atravesa o sector cinematográfico logo da irrupción das redes P2P que permiten a descarga gratuíta de películas na Rede. está dominado por MovieLink e CinemaNow. multiplicáronse por oito en pouco máis de dous anos. utilizando Internet como soporte. loitar contra a piratería e aproveitarse das vantaxes das novas tecnoloxías dixitais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Segundo as previsións feitas por investigadores de IBM. as perdas xa estarían arredor de 4. 13 14 Ao éxito da súa nova canle de películas podería contribuír o aumento de usuarios de banda ancha en todo o mundo. nun cinema ou nun portátil⎯ en lugar de vender unha simple entrada para un espectáculo 11. este tipo de programas. capaz de saltar os códigos de protección dos DVD e gravar o seu contido nun CD. A distribución de copias de películas a través de Internet levou aos grandes grupos empresariais a tomar certas iniciativas legais. e están a negociar coa industria para levar cine aos fogares a través de Internet. dentro de poucos anos. no que o consumidor pode baixar temporalmente unha película a un disco duro para poder ser vista nun monitor de televisión ou do PC. Segundo a BBC. O que non ofrece dúbida é que o desenvolvemento das telecomunicacións xunto cos avances na dixitalización e na compresión dos datos está a abrir novas vías para a difusión sen restricións dos produtos audiovisuais. O servizo consiste na difusión de fluxo continuo e instantáneo de audio e vídeo a través de Internet: a información pasa polo disco duro. se contamos as perdas de vendas de produtos como o DVD. e co fin de evitar a piratería e a copia de películas por Internet. Pero logo dos logros de Napster e MP3 coa industria da música. E é que as descargas de películas a través da rede.2 Difusión de contidos por Internet Ata agora estas tecnoloxías utilizáronse para piratear películas. como eMule BitTorrent. senón a decena de redes P2P que inundan Internet. Non obstante. a partir do ano 2006. Ata agora. Mentres. chegoulle a quenda ao cine cun novo sistema. polo menos nos Estados Unidos. un filme dunha hora e media de duración podería ser descargado en pouco máis de 30 minutos. É dicir. tanto legais como ilegais. poderá comprar o DVD nese momento e nese lugar. a industria do entretemento reuniu ducias de aliados para convencer o Tribunal Supremo de Estados Unidos de que responsabilice os servizos de intercambio de arquivos cando os usuarios copien cancións e películas sen autorización. cando un espectador saia de ver unha película no cinema. 12 Co novo formato. 27 .000 millóns de dólares no ano 2005. O novo servizo melloraría de forma notable a plataforma e diferenciaríaa significativamente do seu principal rival. os internautas poidan descargalas a través dunha tenda en liña. segundo datos da consultora IDC. Conscientes 11 Os estudios estiveron a reducir recentemente o lapso de tempo que transcorre entre a estrea dunha película nos cines e o seu posterior paso á televisión de pagamento. Outra opción é o servizo vídeo baixo demanda. a idea de transmitir cine pola Rede era considerada un absurdo. A compañía nipona ten previsto dixitalizar as súas 500 películas máis vistas para que. pero o rápido aumento de conexións de banda ancha e a lentitude na evolución dos sistemas de distribución en liña parecen inclinar a balanza cara ao lado dos “piratas”. O que estes xigantes queren evitar é que 14 reproduza no audiovisual a tendencia sempre crecente que se desenvolve no mercado discográfico . debido ao enorme tamaño dos arquivos. cunha calidade superior ao VHS 12. senón que se almacena no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. pero non permanece. o ano pasado a industria do cine perdeu uns 100 millóns de dólares a causa da piratería.1. iTunes. que só vende música 13. Aínda que estas cifras se refiren á repercusión en salas. nin moito menos. É por iso que Naspter pretende meter un pé nun sector que.

e soamente probaron o mercado empresas 15 multinacionais . esta será presumiblemente a forma preferida polo público xuvenil. sometido coercitivamente polas distribuidoras. e. o clima para o desenvolvemento dixital no noso cine é pouco propicio. apóianse na tecnoloxía que avanza cada día na creación de sistemas de encriptación aleatoria para impedir a copia e o intercambio ilimitado. Con uns hábitos de consumo fortemente arraigados e un escaso entusiasmo polos cambios tecnolóxicos. da absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses e. da falla de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de que a piratería pode ser a verdadeira “aplicación asasina” do mercado multimedia. Non obstante. Os problemas a que se enfronta a industria do videoxogo en España Os videoxogos en liña son un importante mercado emerxente derivan. dunha parte. Pero o sector audiovisual español ten unhas características específicas que van condicionar o desenvolvemento desas innovacións. o tamaño e a definición das pantallas. a curto e medio prazo. Pero un dos novos usos dos xogos refírese ao videoxogo en liña. 16 Xogar esixe a compra do software do videoxogo (en formato CD). Pero os operadores existentes. Estes xogos triunfan non só en Internet senón tamén en intranets de salas locais e de pequenos grupos de usuarios. sobre todo nenos e adolescentes. a televisión asociada ao PVR. á vez que aumenta a oferta de programas dispoñibles nas páxinas das cadeas. as redes e a saturación da oferta dificultan estreitamente as posibilidades de desenvolvemento. con un entramado sectorial desestruturado. Ademais. 15 En España. cunha liña de grande ancho de banda. a canle de retorno. A partir de entón. cun nivel baixo de exportacións. atomizado. Recentemente estreáronse as primeiras series de ficción realizadas especialmente para seren distribuídas por Internet. Por Avanza a converxencia entre a televisión e Internet outra parte. o usuario accede. as estratexias de desenvolvemento do cine español cara aos mercados dixitais son practicamente inexistentes: apenas existen servizos dispoñibles polo escaso desenvolvemento das infraestruturas de telecomunicacións. Soamente. os ámbitos de ocio e traballo. O incremento no número de xogadores a través de Internet reflíctese no volume de negocio movido. que xa buscan obter subscricións custe o que custe. que está a ser a grande aposta dos desenvolvedores de software e un potente motor de desenvolvemento de portais web. pois o espectador necesita encontrar unha adecuación entre o investimento e o atractivo dos contidos. destinados a poñer en contacto xogadores de todo o mundo 16 que buscan unha nova forma de xogar en tempo real e con contrincantes tamén reais de calquera país . instalalo no ordenador persoal e despois aboarse en liña na páxina web do videoxogo. cunha mercadotecnia mellorable ou con nulas economías de escala. doutra. a recepción pasiva e os custos poñen en dúbida a verdadeira televisión interactiva. 17 Pois aínda que a maioría de xogos de certo nivel gráfico e técnico se atopan editados e comercializados en formato CD. aos miles de xogadores que participan dende calquera parte do mundo. por medio dun servidor propio do xogo. pode facer realidade o soño da interactividade e a autoprogramación. e que reformula o concepto de 17 distribución propio das industrias culturais tradicionais . . a tendencia que está a adoptar a maioría de distribuidores é a de ofrecer a compra dese software en liña a través da mesma páxina intermediaria que conecta os xogadores. Así pois. co nome comercial de Imagenio. cuxa instalación e número de serie permiten logo conectarse vía Internet con outros xogadores. aumentan as posibilidades de acceso a Internet a través do televisor. os videoxogos en liña vense como un importante mercado emerxente para os desenvolvedores e os fabricantes de consolas. Telefónica vén desenvolvendo un sistema de visión de contidos audiovisuais en streaming para usuarios con liñas ADSL. O proceso de converxencia entre a televisión e Internet continúa avanzando lentamente nos dous sentidos: televisión en Internet e Internet na televisión.

Fonte: Elaboración propia. Do mesmo modo que se prevé o pirateo. E as canles televisivas virtuais de novo cuño tiveron ata agora unha moi escasa repercusión. comeza a constituír as cadeas en fábricas de contidos multiplataforma. Non en van as conexións de banda ancha a Internet estanse a converter nunha nova vía de entrada para os contidos televisivos. motor demostrado da televisión en Internet. A pesar da exigua cantidade de imaxes que chegan hoxe aos ordenadores vía streaming. xa que as condicións de seguridade son moito máis elevadas que noutras opcións para compartir contidos. etc. tanto as públicas como as privadas. E é que. Todas as cadeas españolas de televisión instaláronse nos últimos anos en sitios web. Ata agora. pasando polo móbil de terceira xeneración). a estratexia xeral non pasou das fases iniciais de reforzo da promoción e da imaxe corporativa. Esta práctica utilízase para promocionar programas de TV: o público pode ver. que parecen obviar as desvantaxes técnicas do medio polo escaso ancho de banda dispoñible. 29 . Quizais a consecuencia máis transcendental polo momento estriba no cambio dos sistemas de produción que. aptos para seren difundidos en todo soporte que teña posibilidades de público (dende a televisión temática a Internet. Pero o certo é que entregar vía web capítulos de programas de televisión se está a converter nunha maneira innovadora de promover produtos 18 audiovisuais . aproveitando a dixitalización das redaccións (e as potencialidades do newsroom). En canto á produción propia e adaptada a Internet. as televisións españolas. a medida que aumente. pero cun escaso investimento e con pouca explotación da descentralización informativa. evítase a posible descarga de virus ou accións de boicot. do seu reducido tamaño e da súa escasa calidade. non confirmaron o que veñen sostendo moitos analistas estadounidenses do medio televisivo. houbo algunha iniciativa orientada a unha información permanente e actualizable a través da Rede. algún capítulo novo dun programa que logo mercará para poder continuar a historia. como a prensa ou a radio. que pode ser tanto só de audio como de audio e vídeo. a banda ancha será un dos piares tecnolóxicos da televisión do futuro.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vantaxes e inconvenientes da difusión de contidos audiovisuais por Internet Vantaxes o o o o o o o A información pasa polo disco duro e almacénase no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. gran parte dos profesionais da comunicación están de acordo en que. Calquera persoa cun ordenador conectado a Internet poderá presenciar en directo ou en diferido a retransmisión. os espectaculares anuncios de series ou debuxos animados non pasaron de ser conatos illados. ás veces en alianza con outros grupos. pero cun notable atraso con respecto a outros medios. sen modelo de negocio claro e sen rendibilidade. Coa tecnoloxía Streaming pódense difundir eventos públicos e celebracións. empezará a producir contidos complementarios ás súas emisións 18 O web streaming significa poder ver un programa nun ordenador sen facer unha baixada definitiva e tampouco ten as interrupcións que ocorren durante a reprodución directa dos programas. presentar e animar os produtos doutra forma ou inserir o vídeo promocional dunha empresa na web. Este sistema non permite as reproducións ou copias por parte dos usuarios conectados. a pequena pantalla farase máis grande do que nunca chegou a imaxinar: como lle sucedeu ao cine coa chegada do DVD. Pode ser moi elevado o número de usuarios que poden ver simultaneamente a retransmisión. Outra virtude é que non necesita ter moito espazo no disco duro do ordenador. de balde. produtores e distribuidores. e os esforzos orientáronse máis ben cara á información complementaria á programación (enhanced TV) e a explotar o éxito de certos programas. a través do vídeo streaming. Máis alá das potencialidades da Rede. Outra das posibilidades da banda ancha é a de acceder a catálogos de vídeos históricos. Certamente. no sentido de que as operadoras de televisión son de entrada o principal e mellor posicionado dos provedores de contidos para a Internet. E a interactividade e personalización non pasaron de ser elementos de mercadotecnia para atraer ao público. Inconvintes o O temor á piratería e a falta de seguridade nos contidos audiovisuais convertéronse nun dos principais problemas para autores.

pero. técnicas e legais que iso leva consigo. Austria. tanto para os telespectadores coma para as propias emisoras.1. A chamada “napsterización” de todo tipo de contidos require unha resposta contundente para garantir que o vídeo streaming sexa un medio de emisión seguro. que ten un 31% de fogares con TV dixital. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos de vídeo de longa duración profesionais. que presenta unha taxa do 22%. Segundo este informe. . en calquera caso.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía. logo veñen Suecia. a banda ancha en Internet. e Suíza que.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tradicionais. aínda que a súa introdución sexa posterior á das súas homónimas por cable e satélite: é a única que pode asegurar a completa cobertura dos territorios sen custo para o usuario. A TDT representa un novo modelo de comunicación analóxico e dixital. actualmente hai na UE uns 34. Segundo a consultora PricewaterhouseCoopers. Son datos recollidos nun estudo realizado por Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (Gaptel). A introdución das novas canles dixitais non vai supoñer a desaparición inmediata das transmisións analóxicas.3 A televisión dixital A televisión dixital terrestre (TDT) é unha nova técnica de difusión dos sinais televisivos. económicas. é dicir. tamén a TDT representa un novo modelo de comunicación con todas as implicacións sociais. multiplicar por dez a actual oferta de televisión. Estes novos contidos poderán ser interactivos ou non. Finlandia. grazas ás tecnoloxías dixitais que transforman a imaxe. É necesario un período de transición durante o cal as transmisións analóxicas estarán presentes e. Agora ben. as ataduras dun sistema regulatorio ríxido e as incertezas da demanda están freando o desenvolvemento dunha nova forma de ver e pagar a televisión que racha coa concepción da vella televisión. pecha esta clasificación. Luxemburgo. Isto supón. polo menos ata finais desta década. 1. A TDT perfílase como algo máis que un sistema mellorado de emisión-recepción de sinais de TV (como foi o paso da televisión en branco e negro á televisión en cor). Á cabeza aparece Irlanda. cun 27%. xunto cos estudios de Hollywood. Por iso. cun 10%. cun exiguo 4%. o audio e os datos en bits (0 e 1). ata agora. de entrada. Portugal e Grecia. Isto leva a outro problema: moitos usuarios de streaming non están dispostos a pagar por algo que. permite unha optimización do uso dun ben escaso. necesitarán ofrecer unha alternativa que frustre as expectativas dos distribuidores ilegais. e Francia (21%).3 millóns de fogares. Cunha proporción practicamente idéntica á española están Alemaña e Dinamarca. o espectro radioeléctrico no medio de difusión canle aire sobre a superficie terrestre. Noruega (23%). Holanda. No polo oposto sitúanse Italia (12%). as emisoras de TV e de cable. Mentres a media de fogares con televisión dixital na Unión Europea ascendía a finais de 2004 a un 21% ⎯57% no caso de Reino Unido⎯. polo tanto. Bélxica. como emisións de televisión ou películas. Os dous principais escollos que ten que enfrontar a consolidación do streaming son a urxente necesidade de protexer a propiedade intelectual en Internet e a reticencia dos internautas a pagar por servizos novos. case 2. Pero as exclusivas de programas. en España esta porcentaxe limítase a un 14%. farán que a experiencia televisiva se enriqueza enormemente. o que cuestiona a regulación do sector na era dixital e permite a entrada de novos competidores con ofertas máis especializadas que buscan satisfacer nichos de mercados emerxentes. o mesmo programa vai ser emitido/recibido de xeito Existe un feito que fai que a confianza no pleno desenvolvemento da TV dixital terrestre sexa plena. A súa principal característica é que. todos eles cun 7%. a Rede lles ofrecía gratis.

Así. emisión de información a través de servizos vía satélite ou dixital terrestre.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Á vista das vantaxes técnicas que achega a TDT. os principais cambios serán a entrada na cadea de valor dos fabricantes de produtos electrónicos de consumo. Nos vindeiros anos produciranse algúns cambios no panorama da televisión dixital interactiva que relanzará as oportunidades de negocio. 31 . sen dúbida. posibilidade de navegar por Internet. polo que seguirán vixentes as disposicións da Directiva “Televisión sen Fronteiras” (Directiva 89/552/CEE. polo que non existe un modelo único. banca electrónica. as autoridades comunitarias non regularon ese proceso de migración do analóxico ao dixital. transacción e 20 información . 19 Esta última non se ve afectada pola devandita reforma. Os expertos convocados pola Administración que integran Gaptel aseguran que o proceso de dixitalización é. na pantalla combínase a emisión tradicional coa posibilidade de poder interactuar co contido. tanto nas infraestructuras de difusión como dos dispositivos de recepción dos usuarios. modificada pola Directiva 97/36/CE). Ademais. en toda Europa entendeuse o convencemento de que este ha ser o sistema de difusión que substitúa en breve a actual televisión analóxica por ondas terrestres. aprobado en febreiro de 2002. descarga de audio e vídeo. Non obstante. Os países da Unión Europea abordaron de distinta forma a TDT. comunicación. O modelo de comunicación da TVI é bidireccional e personalizado e permite satisfacer novas necesidades de entretemento. apuntan que. o televisor. un gran desafío para todos os axentes do sector audiovisual. Non obstante. xeográficos. A súa implantación pode e debe atender simultaneamente a diferentes criterios: económicos. na nova etapa da televisión dixital. 20 Algúns dos servizos da televisión interactiva son: EPG ou guías de programación. e non inclúe unha directiva específica para o sector audiovisual. Doutra parte. debe xogar un papel importante na implantación da sociedade da información e axudar a superar a tradicional barreira de penetración de PC nos fogares españois. O novo marco xurídico aplicable ás comunicacións electrónicas. a evolución a tecnoloxías de aplicacións abertas e os avances tecnolóxicos nos descodificadores. a Televisión Dixital Interactiva (TVI) supón o desenvolvemento da televisión con tecnoloxías que inclúen unha canle de retorno e posibilitan que os espectadores usen o medio de novas formas: acceso a Internet a través do televisor. sociais e políticos. o desenvolvemento da TDT pasa por facer fortes investimentos en produción para realizar unha oferta que incentive a migración dos telespectadores. como equipamento presente en todos os fogares. aínda teñen máis do 90% da audiencia e que actuarán de verdadeiros dinamizadores dos contidos interactivos. Por un lado. cómpre definir tamén os axentes impulsores do novo sistema e elaborar uns plans de migración. o cal deberá rexerse pola normativa de telecomunicacións e de regulación de contidos 19. céntrase nas infraestruturas de telecomunicacións e no acceso aos servizos. Pero a saturación do mercado pola vía da futura oferta e a elasticidade do investimento publicitario está freando ese necesario investimento en programas diferentes que sexan o motor da demanda. así como posibilidades de almacenamento e intercambio de programas que traen consigo os sistemas de TVI. entran en escea as canles de televisión xeneralistas que. que modifican substancialmente o esquema da televisión como medio de comunicación unidireccional. tecnolóxicos ou de novos servizos e de compromisos adquiridos. En todo caso. En esencia. distribución de contidos por redes de banda ancha. T-comerce (comercio electrónico pola televisión). participar en programas de televisión e Persoal Vídeo Recorders. a pesar do impulso das televisións locais e das plataformas dixitais.

unha vez adquirido. abrindo así unha ampla gama de novas posibilidades que se van traducir en novos servizos e aplicacións: servizos de TV interactiva. teñen que ser abertos e compatibles. • Considerable aforro espectral. • Coa TDT. unha solución intermedia ata que os problemas de implementación do VOD se solucionen. con efectos surround e multilingüe. xogos. Inconvintes da televisión dixital terrestre • Co aumento da oferta de programación que procura a TDT vaise fragmentar máis o público televidente. de modo que todos os transmisores situados ao longo dun territorio para transmitir un programa determinado o fagan utilizando a mesma frecuencia. confección das programacións. rede telefónica básica. de forma que non queda almacenado en ningún dos equipos do usuario final. a TDT permite ademais a interactividade plena do usuario ou televidente. xa sexa polas súas características técnicas ou por acordo entre operadores. • Coa axuda doutras infraestruturas de telecomunicación. redes de telefonía móbil. pagamento por visión. haberá que adecuar a instalación de antena e os cables de distribución do sinal na maioría de residencias dos usuarios (en especial. como as chamadas canles de retorno (cable. • Mellor calidade de son: será dixital e de calidade similar a un CD. • Mellor calidade de imaxe: é unha televisión sen ruídos. algo que se esixe só dende 1998). no que se repetirá o modelo da televisión por cable ou televisión por satélite. • Unha das grandes contribucións da TV dixital terrestre vai ser a posibilidade de establecer redes de frecuencia única (SFN). Fonte: Elaboración propia. o que podería producir unha diminución dos ingresos das cadeas. etc. nin dobre imaxe. xa que coas actuais técnicas de compresión dixital se poden difundir varios programas de TV (agora en España. e que lle permite ao cliente contratar películas e escoller cándo velas. interferencias. Existen tres maneiras de ofrecer contidos en pagamento por visión (PPV): VOD (Vídeo On Demand). etc. servizos de datos. etc. senón que haberá que engadir ademais os gastos de configuración e xestión da canle múltiplex. datos. á parte de manter estas dúas categorías. e descarga de películas nun . publicidade interactiva. transporte dos sinais e taxas por ocupación do espectro radioeléctrico. o que significa a posibilidade de transmitir un gran número de programas no futuro. redes xDSL. podemos imaxinar tamén sistemas mixtos. como canles en aberto nas que determinados programas recorran ao pagamento por visión. que lle permite ao usuario da plataforma pedir (comprar) un contido de televisión que. senón que se envía pouco a pouco ao televidente a medida que se visualiza. • Facilidade de recepción e maior portabilidade (permite a recepción en vehículos en movemento). • Á parte da necesidade xa mencionada de cambiar ou complementar o aparato receptor (televisor). e teñen ademais que permitir a recepción dos programas de televisión dixital que se emitan en aberto.). de corridas de touros ou dunha estrea cinematográfica. deportes. tanto os clásicos da TV analóxica (películas. • A ampliación do número de programas (canles en TV analóxica) fai prever a necesidade de aumentar a produción de contidos. O pagamento por visión ou a compra de produtos audiovisuais a través das plataformas de televisión dixital é un dos servizos máis populares entre os subscritores. • Os concesionarios de TV non só deberán afrontar os custos ligados á compra de contidos. lle é transmitido no momento no que el decida.). o que afectará tamén aos ingresos por publicidade. • Permite realizar desconexións locais (programación local)... con equipos receptores-descodificadores externos ao televisor (set-top boxes) que. webcasting. web TV.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ventaxes e inconvinetes da TDT Vantaxes • Maior número de canles de televisión: o incremento na oferta permite unha mestura entre canles abertas e canles de pagamento. ao teren que repartir entre máis a aportación da publicidade. • Diminución dos custos de distribución. no caso de ser provistos por operadores de televisión de pagamento. de maneira que a información non se descarga.) como os novos contidos interactivos (contidos e publicidade interactivos. a non ser que se consiga aumentar a “torta” publicitaria. que se acostumaron rapidamente a comprar a retransmisión de determinados partidos de fútbol. • Hai que contemplar un plan de migración cun período transitorio. uns catro ou cinco) sobre a mesma canle de 8 MHz. con formatos panorámico (16/9) e convencional (4/3) e múltiples subtítulos. • Redución da potencia transmitida necesaria para manter a mesma cobertura dos servizos analóxicos actuais. e pode que a xestión da interactividade. ou fórmulas nas que se precise manter a canle aberta durante a publicidade para poder ver os contidos que sucedan a continuación. • A interactividade da TDT por si mesma irá cambiando a forma de medir a audiencia. en todas aquelas que non dispoñan dun proxecto de infraestrutura comunitaria de telecomunicacións. noticias. nVOD (near Video On Demand). a difusión dixital elimina as canles de garda imprescindibles para evitar interferencias entre canles adxacentes de difusión analóxica. • Ademais.

o vídeo baixo demanda (VOD) e o Personal Vídeo Recorder (PVR). Non obstante. Por todo iso. os bos resultados logrados ata o momento permiten augurar un notable desenvolvemento de novas formas de publicidade interactiva. de dialogar cos sistemas de información. con estas novas ferramentas. En calquera caso. deste xeito. á medida dos seus gustos. permitirán a personalización da grella de programación. no que o público está formado por usuarios identificados. De feito. As operadoras son conscientes das vantaxes que están asociadas á distribución de contidos de vídeo. A publicidade interactiva é un novo formato publicitario no que se busca a interacción do público co produto 21 intentando superar o concepto de mero receptor ao que se ve resignado na televisión analóxica . Banners (formato publicitario que se utiliza con grande asiduidade en Internet) e TV site (aplicación interactiva multipantalla accesible 24 horas ao día na que se comunican as excelencias do produto). a audiencia recibe unha publicidade personalizada. ademais. estes están interesados en coñecer as posibilidades que a televisión dixital lles ofrece. o que dará lugar a unha nova actitude deste fronte á comunicación comercial. e afirma que nun futuro próximo todas as plataformas de pagamento se reconverterán cara ás vantaxes de emisión non lineal e de personalización que permiten na actualidade as dúas tecnoloxías antes mencionadas. Todos os anunciantes recoñecen as vantaxes de segmentación de audiencia que proporcionan as televisións dixitais. coa aparición de set-top boxes con disco duro. polo outro. a televisión interactiva é un instrumento idóneo para a mercadotecnia one-to-one e para a comunicación personalizada. en especial do vídeo baixo demanda en tempo real e con todas as garantías de seguridade para previr posibles utilizacións ilegais dos contidos. tamén se baralla a posibilidade de descargar películas nel e. as mensaxes a través da televisión interactiva prestaranse máis a estratexias de fidelización que na televisión convencional. Tcommerce ou o comercio electrónico a través do televisor. que se moverán nas seguintes coordenadas: a publicidade e o comercio electrónico serán as principais fontes de ingresos da televisión interactiva. Como o material audiovisual que entregan os proveedores dos servizos de vídeo baixo demanda está en formato dixital e cifrado. a comunicación publicitaria evolucionará dunha orientación masiva a unha máis segmentada. Encargarase. pero. a comunicación bidireccional fará máis fluído o diálogo entre a marca e o consumidor. residente en núcleos urbanos e con nivel cultural medio e medio-alto. ofrecerlle ao usuario a posibilidade de compralas e velas cando queira. aínda que se cre que a súa implantación non terá lugar a grande escala. é necesario que os subscritores deste servizo dispoñan dun terminal descodificador. as dúas formas non lineais de ver televisión. Segundo un estudo realizado en Estados Unidos por ABI Research. de clase media e media-alta.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA disco duro. están a redefinir o significado e a forma de utilizar a televisión. o que a fai máis eficaz. tanto os operadores como os anunciantes e axencias de publicidade albiscan as enormes posibilidades de negocio que lles abren as novas tecnoloxías asociadas ao vídeo baixo demanda. as barreiras entre publicidade e información serán cada vez menos nidias. por motivos culturais e de 21 Existen distintos formatos publicitarios. 22 O conxunto de targets abrangue dende a ama de casa ata o mozo que utiliza a televisión para conectarse a chats ou para xogar por Internet. aínda non se realizaron demasiados anuncios interactivos como para cuantificar ese interese. entre os que cómpre destacar os anuncios interactivos (que consisten en engadir unha aplicación interactiva a un anuncio convencional de televisión). por un lado. 33 . Os novos dispositivos de visión e acceso aos contidos en modalidade de timeshifting aparecidos recentemente no mercado —como é o caso dos vídeos dixitais persoais ou PVR—. de maneira que unha parte importante das mensaxes se dirixirá de forma personalizada e segmentada a públicos que soliciten unha información concreta e o abano de 22 públicos da televisión interactiva é moi amplo . aceptar ordes de navegación do subscritor e controlar a sesión de vídeo baixo demanda. as marcas coñecerán mellor os gustos e hábitos de consumo dos seus clientes como resultado do diálogo con eles. Actualmente. co que poder interactuar mediante un teclado ou mando por infravermellos. o perfil tipo deste medio é unha persoa de entre 25 e 40 anos de idade. presentar a guía de programación electrónica. Ao ser un medio de subscrición. xa que. Quizz (unha aplicación interactiva que lle permite ao usuario participar en determinados concursos).

Parece ademais que hai certa predisposición ao pagamento por contidos que agora son gratuítos e que as modalidades que se implantarán serán o pago por visión e a subscrición fixa mensual con consumo ilimitado. algúns dos principais operadores de telefonía móbil de todo o mundo ofrecen xa mensaxes con vídeo e descarga de clips. Polo devandito motivo.1. teléfono móbil. As principais barreiras son a falta de confianza nos sistemas de pagamento. polo que hai que abrir a maior cantidade de saídas para un mesmo contido. dun programa de televisión que ten a súa páxina Internet. pero segmentado e adaptado á linguaxe de cada medio. viaxes. como os documentais de cine. se foi enganchado nos últimos tempos a outros servizos con gran futuro como a música dixital e os xogos en liña. a través de tecnoloxía sen fíos. o que é posible coa tecnoloxía dixital (televisión 23 convencional. A base do éxito son bos contidos canalizados por distintas plataformas: se só se fai un produto para unha ventá. 1. Pola súa banda. Segundo o estudo Análisis de la opinión de las empresas españolas sobre la industria de los contenidos digitales en España. onde ese o público vese limitado pola baixa penetración do ordenador no noso país. Se se cumprise esa expectativa. Nestes casos. dixital. co que aumenta a rendibilidade e se obteñen ingresos por dúas vías: pagamento do propio consumidor e publicidade. seguida dos deportes e dos produtos temáticos. a información. en contraposición coa situación actual. é moi arriscado. tal como destacou a Comisión Europea no seu Plan e-Europe. que naceu para falar a distancia e sen estar atado a un sitio fixo. como deportes e películas. Unha particularidade moi interesante desta clase de dispositivos para os usuarios é a de poder prescindir da publicidade nos programas. O contido é o mesmo. a publicidade destacará pola súa creatividade artística e intentará buscar a complicidade dos usuarios. Os xéneros de contidos que máis se prestan para a súa distribución O desafío dos contidos cobra relevancia para a súa distribución multiplataforma son. clips de vídeo de contido diverso. Internet e PDA) . o cal pode representar certa ameaza para os modelos de negocio actuais baseados maioritariamente nos ingresos publicitarios. desenvolveríase de xeito exponencial o mercado dos servizos interactivos. poderían aparecer canles de publicidade especializadas.4 Os contidos multiplataforma No contexto actual cobra especial relevancia o desafío dos contidos para a súa distribución multiplataforma. por exemplo. E 23 Trataríase. a escasa formación do usuario final e os prezos dos servizos/produtos. xa que se incrementaría moi sensiblemente o seu público obxectivo. Neste momento. A TDT podería supoñer para moitos fogares un medio alternativo para o acceso aos servizos da sociedade da información. realizado por PriceWaterhouseCoopers. o futuro da industria dos contidos dependerá da eliminación das barreiras que actúan como freo e do desenvolvemento dos impulsores identificados para a sociedade da información. do cal se poden recibir os titulares a través do móbil ou da axenda electrónica. E é que o teléfono móbil. a mellora da oferta de produtos e servizos e a flexibilidade dos sistemas de pagamento. en primeiro lugar. na medida do posible.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO costumes sociais. co fin de facela moito máis efectiva que a convencional. etc. . que fosen aceptadas polos usuarios. a case totalidade deses fogares contan con un ou varios televisores. os principais impulsores da industria son o incremento do uso da banda ancha. sempre que os seus contidos estivesen adaptados ás súas necesidades e contasen co seu permiso para seren difundidos no seu televisor. natureza. As previsións da consultora Strategy Analitics indican que en 2008 ao redor de 150 millóns de persoas recibirán. tendencia que marca o desenvolvemento da industria das comunicacións. por ámbitos temáticos e por produtos. Fronte á baixa penetración de ordenadores persoais nos fogares españois.

e do estándar tecnolóxico HSDPA (High Speed Downlink Packet Access)25. 26 O Dixital Vídeo Broadcast-Handheld(DVB-H) foi escollido polo Instituto de Estándares de Telecomunicacións Europeo como o estándar para Europa e está baseado no eficaz sistema de televisión dixital terrestre. 25 Pola súa banda. DVB-H evita o problema da dobre imaxe causada polos sinais reflectidos dende edificios ou montañas. por exemplo) ou a alguén.000 clientes dispostos a pagar 10 dólares ao mes para recibir nos seus teléfonos móbiles de nova xeración o que xa se coñece como mobisodes: episodios televisivos especialmente adaptados para as pequenas pantallas dos móbiles. Ademais. O mercado de xogos multimedia para teléfonos móbiles alcanzará nun prazo de tres anos un volume de negocio en todo o mundo duns 1. 35 . Cando chegan ao receptor. fronte aos 2 Mb/segundo aos que está limitado o actual estándar 3 G. por outro. Este acordo supón un dos maiores saltos da industria móbil xa que é a primeira aplicación Wireless-to-Web (W 2 W) desta clase que lles ofrece aos xogadores acceso pleno e 24 Coas tecnoloxías actuais prodúcese unha conexión punto a punto entre o servidor de contidos de televisión e o usuario. que é moi resistente á clase de interferencias que afectou as televisións de peto analóxicas ata agora. xa que o software do receptor dixital recoñece os paquetes reflectidos e descártaos. co estándar DVB-H 26 (Dixital Vídeo Bradcast Handheld) . A súa forza reside no seu método de transmisión. a televisión en directo pódese enviar a 240 Kbps. preséntase unha nova forma de concibir o cinema e a televisión. Algo que os levou a perfeccionar a forma de presentar as súas producións. Para iso. por un lado.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA agora. os tres operadores móbiles en España ofrecen xa algún que outro contido televisivo. probablemente en formatos máis curtos. nos Estados Unidos MobiTV di contar xa con 100. se hai negocio. E prevese que as usaremos mentres viaxamos ou para entreternos cando estamos a esperar algo (o autobús. o editor internacional de xogos móbiles e provedor de xestión de comunidades de videoxogos. Pero esta oferta afronta problemas de capacidade que serán resoltas mediante a introdución da funcionalidade MBMS (Multimedia 24 Broadcast Multicast Service) . en cambio. Malia iso. Por esta razón a industria telefónica estivo a traballar en varias posibilidades de despregar televisión en directo a través dos sinais dixitais de banda ancha das existentes emisoras de televisión. que mellorará significativamente a capacidade máxima de transferencia de información. Os datos divídense en paquetes que son transmitidos en miles de correntes dixitais paralelas difundidas a través dun rango de frecuencias. con abondancia de planos curtos e moita acción. IN-FUSIO. utilizaranse as redes de difusión de televisión e non as do operador do móbil. A produtora Fox é a máis adiantada na conversión dos seus programas ao formato móbil. Co MBMS. Todos os servizos de televisión no móbil en fase comercial están a utilizar as actuais redes de segunda e terceira xeración a través de solucións de streaming e de Unicast. ata alcanzar taxas de 14 Megabits por segundo. Co ancho de banda da telefonía móbil tan caro. empeza a ter máis que un simple enredo: de feito. ou preferirán unha televisión máis á carta ou interactiva. En pantallas tan reducidas como as que dispoñen os móbiles parece imposible vender televisión á carta. asinou un acordo para ampliar os personaxes. O desenvolvemento dos servizos de vídeo streaming para teléfonos móbiles foi posible despois de varias xeracións de tecnoloxía. a conexión será puntomultipunto igual que as redes de difusión actuais. polo que se hai moitas persoas nunha determinada zona querendo acceder aos programas podería sobrecargarse a rede. ou se os usuarios estarán dispostos a pagar por ver no móbil o mesmo que ven na televisión en aberto. co que será o grupo mediático e non o operador o que lance o sinal. Ninguén aposta pola visualización de longametraxes en pantallas tan cativas pero. onde os clientes se subscriban a canles de contidos concretos. máis apropiados para un espazo tan reducido como a pantalla do terminal telefónico. os operadores necesitan outro xeito de transmitir as súas imaxes. os paquetes únense para reconstruír o vídeo. Non obstante. historias e actividades do mundo de Neopets. aínda planean algunhas dúbidas sobre cal será o custo que terán estes novos servizos. segundo previsións da consultora In Stat/MDR.com ⎯a comunidade en liña para mozos⎯ para teléfonos móbiles de todo o mundo. Utilizando MPEG-4. coa televisión. o sistema HSDPA supón o primeiro paso cara á evolución da telefonía de terceira xeración (WCDMA). seguidas dos programas de televisión e os pequenos extractos de películas ou tráileres.540 millóns de euros. Windows Media ou Real Vídeo. incrementando o número de primeiros planos. Os estudos de mercado máis recentes conclúen que existe unha demanda de contidos audiovisuais no móbil e que son as noticias locais e xerais as aplicacións máis cobizadas.

grazas a un acordo con Endemol. Como fixo NTT en Xapón con i-Mode ou como tamén fixo no seu día France Telecom cos servizos Minitel 28 . a primeira serie interactiva con actores reais creada exclusivamente para o ámbito móbil de mensaxería multimedia. Ata agora. retén unicamente o 9% dos ingresos. converterse en socio dos 28 provedores de contido . deixando o resto para o provedor. FanTESStic. pola contra. Finalmente. Como en toda tecnoloxía incipiente. Outras empresas. o diñeiro virá das propias cadeas de TV e das produtoras de cine que anunciarán as súas estreas enviando vídeos promocionais a través de móbiles. como o británico Vodafone. Nalgúns casos. Se os operadores son capaces de crear o ámbito idóneo de rede para que miles de pemes e individuos poidan medrar sobre ela. A solución non é sinxela e os cantos de serea de ingresos cobizados tentan os operadores a converterse en provedores de servizos converxentes que descoñecen.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO interactividade dende o seu terminal telefónico ao mundo en liña de Neopets. O problema que se presenta é a estratexia que deben adoptar as operadoras: a alternativa é integrar produtos converxentes e converterse en provedores de contidos propios ou. lanzaranse servizos por subscrición. incorporou á súa oferta de contidos. o servizo de Internet móbil de Telefónica Móviles. 27 os provedores de contidos compartiron os ingresos cos operadores de telefonía . gardan para si ata un 60%. como Disney. en forma de servizo premium. unha das cuestións aínda por resolver é o do modelo de negocio. Outros. será entón cando se dispare o uso dos servizos de valor engadido. Pola súa banda. 27 Algúns. como o operador xaponés NTT DoCoMo. apostan por lles cobrar directamente aos clientes. en países como Arxentina. MoviStar Emoción.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A industria audiovisual Galega Situación económica CAPITULO 2 37 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

2. A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA
No ano 2003, o sector audiovisual galego estaba integrado por un total de 352 empresas cunha facturación conxunta de 161,5 millóns de euros e un resultado agregado de máis de 12 millóns de euros. Nese mesmo exercicio o volume de emprego xerado acadaba os 2.320 postos de traballo. A táboa da páxina seguinte pon de manifesto a importancia en termos relativos das actividades de produción cinematográfica e televisiva e, en menor medida, das empresas auxiliares e das televisións autonómicas en calquera das catro variables consideradas. Como se aprecia no gráfico adxunto, as produtoras (que inclúen as actividades de cine, vídeo, televisión, multimedia e animación) mostran un elevado crecemento interanual no período 1998-2003, tanto en facturación coma en emprego, e contan cun importante número de empresas no 2003 (último ano dispoñible). Pola contra, a emisión de televisión presenta un reducido crecemento no volume de emprego, se ben adquire certa importancia en canto á facturación acadada por un reducido número de empresas. No medio figuran as actividades de distribución e exhibición e auxiliares de produción, con importantes crecementos en cifra de negocios e cadro de persoal, pero cun discreto número de empresas.
Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e número de empresas no 2003 segundo a activiade desenvolvida
35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 1 5,00% 1 0,00% 5,00% 0,00% 0,00% -5,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Por outro lado, comparando estes valores cos de 1997, obtéñense taxas de crecemento importantes: 137,4% na facturación, 240,1% no beneficio, 37,5% no emprego e 95,56% no número de empresas. Ademais, aprécianse a simple vista diferenzas significativas nas taxas de crecemento dos diversos subsectores de actividade para as distintas variables consideradas. En canto á cifra de negocio, os que máis aumentan no período 1997-2003 son animación (4.990,4%), distribución (608,2%) e produción de cine, vídeo e televisión (215,6%). Referido ao resultado contable, os maiores crecementos danse en dobraxe e sonorización (4.526,6%) e produción (422,4%). En relación ao volume de emprego, crecen de maneira importante animación (2.000%) e distribución (542,9%). Finalmente, no tocante ao número de empresas, é en animación (333,33%) e en multimedia (194,12%) onde a taxa de creación é superior.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

39

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Destas empresas, o grupo máis numeroso dedícase á produción de cine, vídeo e televisión, cun peso do 41,19% do total (145 empresas), seguido das empresas de servizos auxiliares co 15,9% (56), as de multimedia co 14,2% (50), televisións locais co 10,23% (36) e as de exhibición cinematográfica cun 8,81% (31). Con pesos menores figuran grupos como os de animación (3,69%), dobraxe e sonorización (2,84%), distribución videográfica e cinematográfica (1,70%) ou televisións autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión (1,42%).
Clasificación das empresas segundo a actividade. 2003.
Dobraxe e sonorización 2,84%

Exhibición 8,81 %

Distribución 1 ,70% Auxiliares 1 % 5,91

Produtoras 41 9% ,1

Televisións (excepto locais) 1 ,42% Animación 3,69% Multimedia 1 4,20% Televisión locais 1 0,23%

Do antedito desprénde un dato moi significativo: o 59% das compañías que operan na industria audiovisual galega desenvolven tarefas de produción, xa sexa de cine, vídeo, televisión, multimedia ou animación. A iso han de engadirse as de servizos de apoio a estas actividades, que representan o 19%. A emisión adquire un peso menor, co 11% e, finalmente, a distribución e a exhibición co 11% das empresas.

O 59% das compañías desenvolven tarefas de produción

Ademais, do total das 352 empresas galegas vinculadas dalgún xeito ó audiovisual, 185 desenvolven a súa actividade dentro do subsector de produción cinematográfica, 116 na produción televisiva, 100 en vídeo, 83 multimedia e 23 en animación. Estas categorías non son excluíntes, xa

que unha empresa pode ofertar servizos en máis dun subsector e, de feito, así acontece de moitas delas. De feito, Televisión de Galicia emite televisión, produce programas e coproduce longametraxes, da mesma maneira que algunhas produtoras de televisión xeran tamén produtos en vídeo. De feito, son poucas as empresas dedicadas exclusivamente a un dos subsectores. Profundando nos aspectos que fan referencia á especialización das empresas do audiovisual galego, as dedicadas a dobraxe e sonorización son as máis especializadas, co 59,46% da súa facturación do último ano dispoñible xerado por ese tipo de actividades. Ademais, a práctica totalidade dos estudios de dobraxe contan no seu portfolio con outros servizos de produción -como pode ser a sonorización- con porcentaxes que oscilan entre o 6 e o 65%. A seguinte especialización máis elevada corresponde á produción de longametraxes, cun 52,93%, con elevadas porcentaxes nalgunhas das empresas que manifestan desenvolver actividade nesta área e que son superiores ao 70% en sete delas. Por outro lado, son 17 as compañías que operan nesta actividade, e só a metade producen tamén curtametraxes, o que parece indicar que se trata de produtoras cinematográficas xa asentadas e moi consolidadas no mercado. Dentro das actividades de multimedia, o deseño de páxinas web supón o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividade neste ámbito, cun 66% destas que ademais producen cd-rom. A continuación, estaría a

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
produción de series de ficción, cunha especialización no 2003 dun 42,9% e con 10 empresas operando neste ámbito. Ademais, os pesos destas actividades na facturación das empresas que desenvolven actividade neste subsector son superiores ao 75% en catro dos casos.

Empresas que desenvolven actividade en cada unha das categorías da produción. 2003.

200 1 80 1 60 1 40 1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 85 1 00 16 1 23

83

Cine

Vídeo

Televisión

Animación

Multimedia

Os menores índices de especialización localízanse nas actividades de servizos de posprodución (9,69% da facturación destas empresas) e CD-rom (16,38% do volume de negocio xerado). Por último, as actividades nas que operan máis empresas das que achegaron o cuestionario do estudo son vídeo (51 empresas), documental (44) e publicidade (39) que son, ademais, as que mostran menores pesos relativos nas súa facturación e ofrecen pois un menor índice de especialización.

Peso medio das distintas actividades na facturación. 2003.
60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 52,93 59,46

38,00

42,90

34,27

27,35

16,38

21,61

24,00

26,59

26,85

CD Rom

Entretenemento

Curtametraxe

Documentais

Outros servizos de produción

Longametraxe

Dobraxe

9,69 Servizos postprodución Series de ficción Publicidade Animación

En canto á distribución provincial das empresas do audiovisual galego detectadas no estudo, A Coruña é a que aglutina a maior parte, con 202 (o 57,39% do total), seguida a distancia de Pontevedra, con 103 (29,26%) e, por último, e cun peso moito menor Ourense con 32 (9,09%) e Lugo con 15 (4,26%).

Deseño de páxinas web

Vídeo

30,04

41

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Distribución provincial das empresas. 2003.

Pontevedra; 29,26%

Ourense; 9,09% Lugo; 4,26%

A Coruña; 57,39%

A Coruña

Lugo

Ourense

Pontevedra

Da observación do repartimento dos pesos relativos das distintas actividades en cada unha das provincias pódese extraer como conclusión o peso que no eido galego teñen as actividades de produción, que supoñen un 59,09% das empresas. Porén en Pontevedra e, sobre todo, en Lugo, o peso deste grupo é inferior ao galego. Por outro lado, resulta relevante a escasa importancia que as empresas auxiliares teñen nas provincias de Ourense e Lugo, con pesos case un terzo inferiores á media da comunidade. Iso é debido á pouca relevancia que a produción ten nestas provincias, de maneira que non supón unha demanda suficiente para estes servizos, polo que non incentiva a situación destas empresas. En canto ás actividades de exhibición, estas adquiren especial importancia relativa en Pontevedra e en Lugo.
Distribución das empresas segundo a provincia e actividade desenvolvida. 2003.

1 00% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 1 0% 0% A Coruña Auxiliares Lugo Ourense Pontevedra Produción Total Televisión

Exhibición e distribución

A partir dunha análise inicial da data de creación das empresas conclúese que se trata dun sector novo e pouco maduro, por situarse a idade media das compañías que actualmente están en funcionamento en Galicia no contorno dos 10 anos. De feito, con anterioridade ao ano 1985 só existían 28, aínda que en moitos casos esas empresas cambiaron a denominación coa que operaban en Galicia na

A idade media das compañías que operan en Galicia é de 10 anos

década dos anos oitenta. Pero é na década dos anos noventa cando este ritmo se dispara, pasando a ser o aumento do 15 por ano no primeiro quinquenio e de case o 25% no segundo. Coa entrada do novo milenio, o ritmo de creación de empresas da década anterior mantense, de maneira

que o 27,04% das que integran actualmente o sector foron creadas despois do ano 2000. De feito, é precisamente este ano o que reflicte unha maior frecuencia relativa, co 7,79% das constitucións. Percíbese, ademais, un claro incremento na taxa de creación de empresas a partir de 1995, que aínda non cesou.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Ademais, a antigüidade media das empresas varía tamén segundo a actividade que desenvolven. Polo que respecta ás dedicadas á animación, as máis antigas datan de 1995, pero é nestes últimos anos cando a taxa de constitución alcanza máis pendente e é a que presenta unha media de antigüidade máis reducida. Pola contra, é no grupo de empresas que ofrecen servizos de apoio á produción e distribución de equipos onde se localizan as empresas máis antigas. Outras actividades con antigüidades superiores á media son as de exhibición e as de emisión no eido autonómico ou nacional con espazo de desconexión, mentres que a multimedia amosa comportamentos máis próximos ao sector de animación.

Taxa de constitución de empresas no sector audiovisual galego

Entre 2001y la actualidad Entre 1 y 2000 996 Entre 1 y 1 991 995 Entre 1 y 1 986 990 Anteriores a 1 985 0,00% 9,01 % 8,1 7% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 21 3% ,1

27,04% 34,65%

20,00%

25,00%

30,00%

35,00%

Con respecto á forma xurídica, predomina claramente a sociedade limitada, que foi adoptada por 8 de cada 10 das empresas que integran o sector na actualidade. O 20% restante optaron na súa maioría pola sociedade anónima e, a continuación, situaríanse os empresarios individuais, as sociedades cooperativas e as comunidades de bens. Aínda que no 2001 só 20 das 242 compañías do sector estaban relacionadas con algún grupo empresarial, na actualidade apréciase unha maior vinculación, se ben segue sendo a independencia das súas empresas unha das características esenciais do audiovisual galego. Algúns dos conglomerados dos que dependen as empresas audiovisuais son do ámbito da comunicación, como é o caso dos grupos editoriais de “El Correo Gallego”, de Santiago de Compostela; “El Progreso”, de Lugo, “La Región”, de Ourense, “La Voz de Galicia”, da Coruña ou das televisións locais dependentes de Localia-Grupo Prisa ou de Vocento. Outro fenómeno que se aprecia no sector, que resulta común ao resto do audiovisual español, é a entrada dos grandes grupos de exhibición, tales como Yelmo, Cinesa, Box ou, máis

Creáronse conglomerados empresariais autónomos 100% galegos

recentemente, Filmax Entertainmet. Xunto a eles existen grupos autóctonos de menor dimensión que controlan varias das salas comerciais, fundamentalmente fóra das grandes cidades. É o caso de Coruña Films ou Gaper Cines ou o doutros empresarios que aínda que crean distintas razóns sociais para a xestión de cada unha das salas, teñen accionistas comúns, como ocorre co grupo Cines Galicia ou con Novogil e Ciproga. Pero, ademais, fóronse creando conglomerados empresariais autóctonos, netamente galegos, como é o caso de Dygra Films, Continental Producciones, Filmanova ou o Grupo Araguaney. Non por elo deixa de haber en Galicia empresas pertencentes a importantes grupos nacionais, como é o caso de Filmax ou Gesmusic. Xunto a eles constituíronse pequenos grupos que teñen en común o accionista principal de empresas que o integran e que, nalgúns casos, chegan a tres.

43

o volume medio do activo total destas empresas pasou no mesmo período de 1. tanto material (infraestruturas.400.000. do volume de facturación e de emprego. esa dimensión a partir da cal unha empresa obtén beneficios no mercado grazas a que ten unha axeitada estrutura de custos de produción.00 1 . de maneira que se pasou dun capital social medio de 87.600.21 a 1.00 2000 2001 2002 2003 500.00 1 . Da mesma maneira.000.000.200.000.830. o activo total e os fondos propios medios por empresa son substancialmente máis elevados nas canles de televisión autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión que no resto das tipoloxías.000.000.00 0. A conxunción destes dous factores impide que actúen as economías de escala (coas que tanto se abaratan os custos de producción) e que se acade un tamaño mínimo de viabilidade.00 200. a 269. cuns fondos propios que duplican a media do sector e un activo total case 1. equipos.00 600.000.00 Activo Total Fondos Propios Con todo. os fondos propios ascenderon de 68.35. etc.00 1 .00 400. Iso débese fundamentalmente á dimensión das empresas que operan neste subsector (sobre todo.00 1 .000.000.000. Isto indica unha progresiva tendencia cara a unha capitalización amplia que é requisito imprescindible para lle poder facer fronte ao longo período de maduración deste tipo de produtos. O seguinte grupo sería o de empresas de distribución de cine e vídeo.000. apréciase unha clara aposta pola capitalización.00 1 .000.000.00 800.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais do crecemento no número de empresas.…) como inmaterial (marcas comerciais. moitas nin sequera pasan de dous socios e practicamente non teñen traballadores por conta allea).00 1 00.87.).861.00 50. Elevada atomización e escasa dimensión das compañías Isto significa que a maior parte das produtoras galegas están mal capitalizadas e non dispoñen de autofinanciamento.00 1 50. Afondando nestes aspectos.800. como Televisión de Galicia ou R).512.441.000.000.00 450. a maior eiva do sector empresarial audiovisual é a súa atomización (un número de empresas moi elevado) e a escasa dimensión das compañías (demasiado pequenas.008.00 250. Se diferenciamos segundo a actividade desenvolvida. a Televisión de Galicia) e as elevadas necesidades de investimento en capital destas empresas.000.000.00 200. na actualidade. dereitos sobre contidos.000.5 veces superior.878.00 0.113. formatos. Os volumes de capital social medio máis elevados danse no subsector de televisión (onde se inclúen empresas de gran dimensión. no momento da constitución.306. A consecuencia de todo isto é que a maioría das empresas ten unha vida moi breve.000.41 en 2000 a 447. instalacións.93 no 2003. algunhas non pasan dun único proxecto audiovisual. Fondos propios e Activo total medios das empresas do sector audiovisual galego 2.04.000.000.00 350.00 400.00 300. aplicacións informáticas. .000.

tanto as locais como as autonómicas e nacionais con espazo de desconexión.5%. 30. descendendo logo ao ano seguinte ata o 6. a cifra do ano 2003 é superior á media. e dun 13. 2.00% 1 0.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e Activo Total medio no 2003 segundo a activiade desenvolvida. pero o crecemento no emprego é reducido. ademais dunha porcentaxe de crecemento da facturación intermedio. foron constituídas nos últimos dez anos. Atendendo ao destino das vendas. as vendas en España oscilaron de forma importante no período 1994-2003. sendo a media do 17. de maneira que ao principio do período supoñían o 12. xa que en 1994 só o 0. ademais de ser intensivas en man de obra (teñen un elevado compoñente de creatividade) e basearse en elementos intanxibles. polo que se refire aos fondos propios das produtoras de animación. no que alcanza o 12. o que supón fronte aos 68 millóns do ano 1997 unha taxa de crecemento do 137% en sete anos. en 1997. o 1.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003. as empresas con menor activo total medio son as de animación e multimedia.00% -5.00% 0.1 VOLUME DE FACTURACIÓN A industria audiovisual galega facturou no 2003 —último ano dispoñible nas fontes de información oficiais— un total de 161.00% 5. as produtoras.14% de 2001.00% 30. teñen un importante volume de activo total medio en 2003. Pola contra. as televisións.00% 5.00% 25. resulta que o crecemento no período 1997-2003 foi do 145.93%.63%.00% Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Como mostra o gráfico adxunto.00% 1 5. o crecemento interanual no intervalo 1998-2003 oscila entre o 33.5 millóns de euros.27% da facturación tiña a súa orixe no estranxeiro e. considerando unha mostra de empresas nas que se conta cunha serie temporal completa de datos de facturación.00% 25.00% 20.00% 1 0.11%. 45 . mentres que o 11. Isto supón un incipiente avance na saída ao exterior das empresas galegas.85 provén de España e tan só o 3.75% e volver caer no 2001 ata tan só o 3.77%.00% 0. das altas taxas das actividades de animación).5% de 1999 e o 3. con elevados niveis de crecemento do emprego e da facturación (consecuencia. mostran un escaso activo total medio. o 84.00% 1 5.66% do estranxeiro. Pola contra.00% 20. Agora ben. 35.66% entre o 2002 e 2003. De feito. na súa maior parte. para logo ir recuperándose paulatinamente ata o 2000.48% do volume de negocio das empresas do noso audiovisual é xerado na propia Galicia. fundamentalmente. posiblemente polo longo período medio de maduración destes proxectos. Ademais. que esixe unha disposición de fondos para lles facer fronte aos gastos xerados ao longo da produción. En cambio. quizais como consecuencia de que.72%.

5 millóns de euros (o 39. 2003. crece en canto ao número de axentes no medio (da man da creación de novas televisións locais). Estranxeiro.66% España. con 63. que pasa de 633.54% Animación 3.85% 1 De acordo coa clasificación empresarial segundo a fase da cadea de valor.736. as produtoras obteñen unha facturación por empresa inferior á media.96 euros. Pola contra. pero os servizos auxiliares pasan a ocupar un destacado segundo lugar (139. .064.57% das industrias auxiliares (31. 1 .7 euros). seguido das empresas emisoras que representan o 27.5 euros).830.2 millóns).4 millóns de euros) e o 19.65% Televisións locais 3. as diferenzas tamén resultan notorias: así.1 no 2003. En cambio.987.21 % Exhibición 4.48% restante repártese entre o 12. mentres as emisoras (fundamentalmente.65% En canto á facturación por empregado das empresas do sector.05 euros). Ademais. as produtoras (en calquera dos subsectores) ou a exhibición sitúanse por debaixo da media. as distribuidoras seguen estando por encima da media galega (287.35).97% Auxiliares 1 7. Distribución da facturación do sector no 2003 segundo a actividade desenvolvida Dobraxe e sonorización 2. de só 283. 84. a continuación.76% das exhibidoras e distribuidoras (20. pero non así no emprego. sitúanse as exhibidoras e distribuidoras. a evolución da facturación por empresa nos últimos anos.618.76%). se ben o número de empresas vén aumentando de forma importante no período estudado.00% Produtoras 32. o crecemento do volume de facturación alcanza taxas máis elevadas.61 % Crecemento da facturación dun 137% en sete anos Distribución 8. A porcentaxe Galicia. con 1.91% do total (44.974.20% Televisións (excepto locales) 24.727.63 euros e as de servizos auxiliares (490. as de carácter local).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Peso dos distintos mercados xeográficos na facturación total do sector. pon de manifesto que.938. da análise da facturación media por empresa resulta que o ranking das distintas fases da cadea de valor cambia substancialmente e son as empresas dedicadas á emisión as que ocupan o primeiro posto. as empresas produtoras presentarían novamente a cifra máis alta.1 6% Multimedia 3.095.144. 3.8 euros e moi por encima da media galega da industria audiovisual (445.311 euros fronte a 69.6 millóns). que facturan como media 550.4 euros en 1995 a 819.

976.167.181.572.772 7.158 101.146.028. televisión e animación.250.874.820 2.398.711 4.137.610.827 11.972.780 3.923.463.269 4.197.668.122 4.079 14.820 2.055. 19.908 5.179 3.980 36.617.544 139.874.298 5.909.550 16.371.636 12.512 87.977 116.915 12.881.036 126.379 5. se ben logrou importantes cifras de negocio.416 22.320.633 34.330.469.045.434.766 68.089 123. a partir dos datos do Rexistro Mercantil As produtoras de cine.698.698. mostra un Pontevedra.878. mostrando importantes taxas de crecemento interanual no intervalo 19982003.236 21.83% Lugo. 2.169 22. ao igual Lugo.488.737 4.960 5.024 9.658 1.858 15.83% e do 17. multimedia.901.570 1.261 12.75% do volume de negocio da industria audiovisual galega no 2003.697.156 13.977.534 3. 2003.304 1. e pasan do 1.547.903. 1995 Exhibición Distribución Auxiliares Televisións (exc.897.276 17.159.449 39.434.031 3.545.511 2.042.980. Pola contra.599 21.344.074 2001 8.848 1997 6.880 32.748 39. Ourense e Pontevedra gañan peso na facturación total da industria audiovisual galega.096. Pero no intervalo 1995-2003.276.65% crecemento interanual do emprego reducido e un incremento que calificaremos de medio no número de empresas que operan no mercado.749 5.713. respectivamente.611. 47 .68% e Lugo (1.252.039 24. seguida a moita distancia por Pontevedra (20%) e con pesos menores Ourense (2.321 53.611.323.85 ao 20%.233 40.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Facturación das empresas segundo actividade desenvolvida.239 4.120.527.890.812.447.9%) Ourense.970.915.936. a emisión televisiva. locales) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras Dobraxe e sonorización Facturación total 4.898 1999 8.248 10.226 20.929.796 Fonte: Elaboración propia.960 2003 7.85% A Coruña. que veñen Distribución provincial da facturación do audiovisual galego.958 2.834.228.042 469.796 2000 8.527. son o grupo cunha maior facturación no 2003.7%).488 244.368 2.969 1996 5.573.698 5.520 2.287.171 34.776.067 55.034 3.492.007 28.817. 1995-2003.300 1. 75.910 5.742 1.028 1.913 1.182 11.909 1.731.896.041.327. 1.176 2002 7.825.446.651 3. A Coruña xera o 74.845 43. A Coruña perdeu un certo peso relativo no total da cifra de negocio do sector.755.954.29 ao .798.177 2.673 5.893. Referente á distribución provincial da facturación.972.879. vídeo.705.970 1.102 1.036. Pola contra.002 28.136.665 1998 7.501 161.042. tanto no que se refire ao número de empresas como ao volume de emprego.873 46.966.522.072 26.

as empresas produtoras son as que xeran un maior volume de beneficios.00% 80. na de A Coruña.00% 0.00% 1 00.9 millóns de euros (39. extráense algunhas conclusións que confirman a crecente importancia en Galicia das actividades .53% se se consideran ás vinte mais grandes).00% 1 0.3 millóns de euros.00% 1 20.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Crecemento interanual do número de empresas e do emprego no período 1998-2003 e facturación no 2003 segundo a actividade desenvolvida 35.15% do total da facturación do sector. Pero esta importancia das empresas mais grandes segue unha tendencia decrecente nestes últimos anos.47% do volumen total de negocio (67. no ano 2003 as dez empresas con maior volumen de negocio supuseron o 49.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003.00% 0.2 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN O resultado agregado das empresas que conforman o sector audiovisual e das que se dispón de datos ascendeu no ano 2003 a máis de 12. Outro feito a considerar e a perda de importancia relativa da Televisión de Galicia no total de negocio xenerado polo audiovisual galego: en 1998 o canal autonómico facturaba o 23. Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Ademais. o volumen de negocio do sector aparece concentrado nunhas poucas empresas. Cambre e Oleiros. con 4. 10 empresas concentraron o 49. e en 2003 esta porcentaxe é só do 16. que supoñen eles os tres o 71. CTV.22% do total. de feito que en 1998 as dez empresas con maior facturación representaban o 54.00% 20. o que supón multiplicar case por catro as cifras obtidas en 1997. maila o incremento da TVG neste período.3% do total do volume de negocio.00% -5. Santiago de Compostela e Vigo.61%. Zenit Televisión.15% da facturación do sector no 2003 2. Desta cifra agregada. como é o caso de Voz Audiovisual. Iste feito é debido á dimensión económica que están a lograr algunhas das produtoras galegas. a facturación aparece concentrada xeograficamente arredor dos municipios da Coruña. Por outro lado. Dygra Films ou Bren Entertainment. na área de Santiago. Outros concellos con importantes cifras de facturación son os de Ames e Teo.00% 60. Pero ademáis de xeográficamente.76%).00% 25. De feito. Continental.00% 5. da comparación do repartimento do resultado contable entre as distintas actividades en 1997 e no 2003.00% 20.12%.00% 40. seguida en importancia polas televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión e os servizos auxiliares de apoio á produción.00% 30. e Vilagarcía de Arousa. e as 20 primeiras o 64.00% 1 5.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
relacionadas coa animación, a perda de capacidade da exhibición para xerar beneficios na mesma contía que o viña facendo ata agora, a consolidación da produción e o importante papel das diversas actividades auxiliares.
Evolución do resultado total do sector audiovisual galego
8.807.269 12.296.126 7.040.898 2002 2003
28,87% 14,42% 16,93% 2,21% 8,65%

14.000.000 12.000.000 3.614.994 10.000.000 8.000.000 -1.937.826 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 -2.000.000 1995 1996 1997 -334.297

3.503.826

1998

1999

2000

2.439.448

2001

Novamente, se se analizan as cifras medias por empresa, as televisións29 sitúanse moi por encima da media galega (con 534.921,45 euros, feito provocado pola gran dimensión das empresas que operan nestas actividades), xunto coa distribución (154.692,19) e a animación (109.580,36). As ratios máis reducidas danse para as empresas de multimedia (6.114,83) e as de dobraxe e sonorización (16.718,36), ademais das televisións locais, que obteñen un resultado global negativo (-24.583,45). Rendibilidade económica do audiovisual galego no 2003 segundo a actividade desenvolvida
Activo total medio Servizos auxiliares Exhibidoras e distribuidoras Produtoras Televisión Total xeral 127.927,89 278.783,15 170.568,72 1.972.382,93 385.159,18 Resultado medio 36.937,40 40.187,79 28.885,54 43.648,86 33.305,11 Rendibilidade económica

Fonte: Elaboración propia, a partir dos datos do Rexistro Mercantil

De forma análoga, o resultado por empregado das empresas distribuidoras está moi por encima da media galega do sector (20.625,63 euros fronte a 5.299,62 do sector), o mesmo que acontece coas empresas de animación (13.567,09 euro s), mentres que as produtoras de multimedia, as de dobraxe e sonorización, as de exhibición e as de emisión están por debaixo. Novamente, no caso das locais galegas obtense un resultado por traballador negativo. É importante salientar que esta cifra global de beneficio se logra aínda que o 25% das empresas analizadas e das que se conta con datos cerraron con perdas o exercicio económico do 2003 (último ano dispoñible).

29 As autonómicas e as nacionais con desconexións.

3.408.717

49

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

Crecemento medio interanual da facturación e do resultado no período 19982003 e rendibilidade no 2003 segundo a actividade desenvolvida
300,00% 250,00% 200,00% 1 50,00% 1 00,00% 50,00% 0,00% 0,00% -50,00% -1 00,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do resultado no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Do cálculo da rendibilidade económica das distintas actividades, obtida como o produto da marxe pola rotación , resulta que a rendibilidade media do audiovisual galego no 2003 é do 8,65%. Por encima deste valor estarían as produtoras de animación (cun 367,5%), as empresas de servizos auxiliares (31,57%), distribución (28,51%) e as empresas de dobraxe e sonorización, multimedia e produción de cine, vídeo e televisión, todas elas arredor do 13%. Pola contra, as cadeas de televisión local obteñen unha rendibilidade económica negativa (-14,21%, debido á marxe comercial negativa que logra no desenvolvemento das súas actividades).
Rendabilidade económica das distintas actividades do audiovisual en Galicia con respecto á media sectorial. 2003.
200,00% Distribución 160,00%

30

120,00% Exhibición Marxe -60,00% -40,00% 80,00% Total sector audiovisual -20,00% 0,00% TV autonómica e nacional 40,00% con espacio de desconex. Produción de cine, vídeo e televisión Dobraxe e sonorización 20,00% Multimedia Rotación 40,00% 60,00% Servizos Auxiliares

TV Local 0,00%

En calquera caso, a emisión televisiva (incluíndo xa as cadeas autonómicas e as nacionais con espazo de desconexión) só logra un 2,21% de rendibilidade. Da mesma maneira, a rendibilidade dos fondos propios máis elevada alcánzase nas actividades de animación e

30 Rendibilidade económica=Marxe*Rotación=(Beneficio/Facturación)/(Facturación/Activo total).

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
de distribución, sendo as máis reducidas as da exhibición cinematográfica e a da televisión local, que obtén un valor negativo.

2.3

EMPREGO

As actividades relacionadas co sector audiovisual, en sentido amplo, mantiveron no exercicio de 2003 unha media de 2.320 empregados, que suporían arredor do 0,209% do total de poboación ocupada en Galicia.

Distribución do emprego por actividade. 2003.

Dobraxe e sonorización 2,93% Exhibición 6,40% Produtoras 34,32%

Distribución 1,94% Empresas auxiliares 8,72%

Animación 4,53%

Multimedia 4,38%

Televisións (excepto locais) 25,73% Televisións locais 11,05%

De novo, o maior volume de emprego concéntrase nas empresas dedicadas á produción, que ocupan 1.002 empregados, que veñen representar o 43% dos traballadores do sector. A continuación, sitúanse as compañías de emisión, con 853,32 empregados e, seguidamente, as exhibidoras, con 148,6 empregados, que supoñen o 6,4% do total, e as distribuidoras, con 45 empregados, que supoñen só o 1,94%.

Crecemento medio interanual da facturación e do número de empresas no período 1998-2003 e emprego no 2003 segun a actividade desenvolvida
1 20,00%

Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003.

1 00,00%

80,00%

60,00%

40,00%

20,00%

0,00% 0,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

51

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución do emprego do sector audiovisual segundo a actividade desenvolvida pola empresa.
1995 Emprego total do sector Exhibición Distribución Empresas auxiliares Televisións (excepto locais) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras de cine e TV Dobraxe e sonorización 16 5 14 546 47 15 0 265,75 213,8 1996 39 5 101 564 79 21 0 315,5 167 1997 72 7 149 568 132 43 5 484,9 178 1998 52 13 141,51 580 190 73 6 488,54 265 1999 101 22 153,51 604 216 54 7 704 85 2000 142,11 28 145 599 164 59,13 50,5 757,68 31,5 2001 122,67 35 151 588 154,67 87,29 91 655,25 37 2002 135,12 38 145,24 594 254,42 92,49 106 607,74 53 2003 148,55 45 202,4 597 256,32 101,63 105 796,29 68

1.150,55 1.320,50 1.687,90 1.858,05 1.995,51 1.976,92 1.928,88 2.026,01 2.320,19

Fonte: Elaboración propia, a partir dos cuestionarios e da información do Rexistro Mercantil

O cadro medio do sector é no 2003 de 6,6 empregados, pero empresas como as de multimedia (2,03), servizos auxiliares (3,61) e exhibición (4,79) están por debaixo desta cantidade. Iso pode deberse a que son empresas máis intensivas no capital que demandan cadros máis reducidos. Pola contra, as produtoras de animación presentan unha dimensión media en canto ao cadro superior á media, consecuencia das elevadas necesidades de persoal destas actividades, onde a creatvidade é o principal valor. As dez empresas cun maior número de traballadores concentraron no 2003 o 47,68% do total de emprego do sector, porcentaxe inferior que o do ano 1998, que ascendía ao 56,62%. Ademáis deste cambio no índice de concentración, advírtese como mudaron o tipo de empresas con maiores cadros de empregados: en 1998, entre as dez empresas con mais traballadores estaban duas televisións e tres empresas de dobraxe, mentras que no 2003, as emisoras seguen ocupar os mesmos postos, pero son as produtoras de televisión e as de animación as que ocupan eses postos. Por último, comentar que a media do sector en canto ao grao de temporalidade na contratación sitúase arredor do 50% do total de persoal empregado. Dáse, pois, unha alta precariedade laboral no sector (os traballadores do audiovisual traballan de media moi poucas semanas ao ano e sempre con contratos eventuais) e unhas remuneracións inferiores ás medias do Estado (as empresas, para manterse no mercado, tratan de reducir gastos, poñendo un maior acento nos custos laborais, xa que se enfrontan a unha man de obra escasamente organizada, non sindicada e pouco especializada). A crecente concentración de empresas podería conducir nun futuro a que o sector audiovisual acadase un nivel de produción máis amplo e estable. Isto, en principio, significaría que a man de obra se puidese especializar, accedese a mellores condicións laborais e vise aumentados os seus salarios.

52

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Por último, como queira que o audiovisual depende en gran medida dunha forte división do traballo, dunha alta especialización da súa man de obra, combinada cunha flexibilidade absoluta, esta industria precisa dun tipo de traballadores moi especial (e tamén moi vocacional). A precariedade laboral e os baixos salarios tende a desmotivar ós profesionais, a minguar a súa produtividade e, a longo prazo, mínase a competitividade do sector.

2.4

A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN

As produtoras galegas de cine, vídeo e televisión eran 145 no ano 2003 e facturaron 53,3 millóns de euros cun resultado económico de 4,9 millóns. Entre todas sumaban 796 empregados. Principais magnitudes das produtoras de cine, vídeo e televisión en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 69 145 110,14% Facturación 16.874.169 53.252.651 215,59% Resultado 935.836 4.888.358 422,35% Nº de traball. 485 796 64,22%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas produtoras elixiron de maneira maioritaria A Coruña como domicilio social, de xeito que nesta provincia está situado o 64,8% das empresas. Con importancias xa menores figuran Pontevedra (26,06%), Ourense (6,34%) e Lugo (2,82%). Pero son varias as empresas doutros
Distribución provincial das produtoras de cine, vídeo e televisión. 2003.
Lugo 2,82% A Coruña 64,79%

catalogadas

como

subsectores (multimedia, animación, auxiliar…) e que, non obstante, din desenvolver actividades de produción de cine, televisión ou vídeo. En concreto, 185 producen cine, 100 vídeo e 75 televisión, aínda que sexa de maneira esporádica. Malia que a produción videográfica ten por termo medio un peso pouco significativo na

Ourense 6,34%

Pontevedra 26,06%

facturación destas empresas (24%), no caso do cine e da televisión, a especialización está arredor do 50%. Dentro deste colectivo, hai compañías vinculadas a grupos de comunicación (“La Región”, “El Correo Gallego”, “La Voz de Galicia”, “El Progreso” ou Cíes Comunicación), grupos de produción (Faro, Continental, Dygra ou Filmanova) e outros conglomerados de menor tamaño, nos que a característica é a dun accionista maioritario común. Polo que respecta á antigüidade, o 56% das empresas foron constituídas desde 1995, e sómente o 5,8% é anterior a 1985. Aínda tratándose dun subsector cunha certa traxectoria, é salientable que entre 2001 e 2004 creáronse 26 novas sociedades neste ámbito. Ademais, son varias as produtoras que tiveron a súa orixe noutra empresa anterior, e que simplemente cambiaron a denominación social, polo que, aínda que teñan unha data de constitución recente, en realidade levan operando no mercado moitos anos. Os ingresos de explotación das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión medraron un 215,6%, pasaron de 11,7 millóns de euros en 1995 a 53,25 en 2003. Neste ano, a importancia relativa destas actividades no total da facturación do sector audiovisual galego foi do 33%.

53

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
60.000.000 50.000.000 40.972.958 40.000.000 30.000.000 20.000.000 1 0.000.000 0 1 995 1 3.550 2.71 1 .697.261 1 34.434.970 22.874.873 1 6.874.1 69 39.972.520 43.434.820 53.252.651

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais destas empresas é menor ao da industria galega audiovisual. Por outro lado, a marxe comercial das produtoras galegas de cine, televisión e vídeo é practicamente igual ao da media sectorial galega, aínda que a rotación é superior, polo que a rendibilidade destas actividades é cinco puntos superior á do total do sector (13,02% en relación con 8,65%). A facturación promedio por empresa das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión foi en 2003 de 367.259,7 euros, inferior á media do sector. Tamén a facturación por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio destas produtoras é inferior á do total do sector, malia a diferenza relativa ser menor.

Evolución do emprego das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995
266 31 6 485 489 704 758 655 608 796

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O número medio anual de traballadores das compañías dedicadas á produción de cine, vídeo e televisión incrementouse de 266 en 1995 a 796 en 2003, o que representa un crecemento do 64,22%. Aínda que o volume de emprego segue unha tendencia crecente, é de subliñar a irregularidade deste, de xeito que hai incluso anos nos que o número de profesionais ocupados descende. Dada a temporalidade da contratación na produción cinematográfica pola propia estrutura desta actividade (móntase un amplo equipo de traballo formado polos actores, técnicos, persoal de dirección, etc. que é desmontado ao finalizar cada produción), o nivel de emprego está directamente relacionado coas rodaxes levadas a cabo en cada un deses exercicios. Pola contra, as relacións

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
laborais no ámbito da produción televisiva, aínda que de carácter maioritariamente temporal, son máis estables no tempo, por tratarse de proxectos cunha duración superior.

2.5

A PRODUCIÓN MULTIMEDIA

As empresas dedicadas á produción multimedia, con domicilio social en Galicia, eran 50 en 2003, facturaron 5,9 millóns de euros e contaban nese ano con 102 empregados. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194,12% Facturación 1.923.158,24 5.901.698,02 206,88% Resultado -4.325,00 305.741,55 Nº de Empregados 43 102 136,35%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas empresas distribúense no ámbito provincial entre A Coruña (48,9% do total) e Pontevedra (30,6%) fundamentalmente. Convén sinalar que son moitas as empresas que en Galicia operan neste sector, pero foron seleccionadas só aquelas cunha compoñente máis creativa e menos tecnolóxica. Pero 83 das empresas do censo declaran que prestan algún tipo de servizo de multimedia (desenvolvemento de páxinas web ou CD-rom, fundamentalmente, aínda que comezan a saír empresas que operan nos contidos multiplataforma). O índice de especialización destas produtoras non é moi elevado, supoñendo o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividades de desenvolvemento de páxinas web e o 16,4% a creación de cd-rom. Estes datos evidencian que moitas das empresas do sector inclúen este tipo de actividades na súa carteira de produtos/servizos. Ademais, algunhas destas compañías pertencen a grupos empresariais, como é o caso das vinculadas ao grupo Auria, en Ourense. Por outro lado, as primeiras produtoras de multimedia foron constituídas na segunda metade da década dos oitenta, malia o 90% destas empresas nacer despois de 1995, o que pon en evidencia que se trata de un subsector moi recente.
Distribución provincial das empresas galegas de multimedia. 2003.

Polo demais, as vendas das produtoras de multimedia galegas pasaron de 1,9

Lugo 2,04%

Ourense 18,37%

millóns de euros en 1997 a 5,9 en 2003, o que supón un crecemento de case o 206,9%, por encima da media do sector audiovisual en Galicia. Por

A Coruña 48,98%

Pontevedra 30,61%

outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,65%. O resultado económico das produtoras galegas de multimedia representa só o

2% do total do balance contable da nosa industria audiovisual, e ascendeu a 305.741,6 euros en 2003. Ademais, o resultado foi de signo negativo ata 1998, primeiro ano no que estas empresas obteñen beneficios globalmente. A facturación por empresa das produtoras de multimedia galegas en 2003 foi de 118.034 euros, por debaixo da media do sector, malia que, tal e como ocorría coa produción multimedia, a recente creación dalgunhas destas empresas non permite xulgar aínda a súa capacidade de xeración de volume de negocio. Chama a atención o reducido cadro de persoal medio deste grupo empresarial, un terzo inferior á media do audiovisual galego, o que fala ben ás claras de empresas de reducida dimensión.

55

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de multimedia
5.901 .698 6.000.000 4.61 7.042 5.572.908 4.000.000 3.81 02 7.1 3.000.000 2.000.000 1 .000.000 1 .055.534 0 1 995 1 .323.820 2.966.488 1 .923.1 58

5.000.000

5.1 46.379

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais das compañías operantes neste subsector é moi inferior ao da industria galega audiovisual en xeral, o que pode estar relacionado coa baixa intensidade en capital destas actividades, e, xa que logo, coa cativa capitalización das empresas. A marxe comercial das empresas multimedia é de case o dobre da media sectorial galega (24,13% fronte a 13%), o que xunto cunha rotación moi próxima á media do audiovisual galego (55,71% en relación con 66,54%) leva a unha rendibilidade cinco puntos superior (13,44% en comparación con 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de multimedia
1 20 1 00 1 02 80 60 40 20 1 5 0 1 995 1 996 1 997 1 998 21 73 54 43 59 87 92

1 999

2000

2001

2002

2003

Os postos de traballo medios anuais xerados por estas empresas de produción multimedia pasaron de 15 en 1995 a 102 en 2003. Isto supón un crecemento do 136%, o que debe interpretarse como a crecente importancia deste tipo de actividades, se ben o ritmo de crecemento do emprego parece desacelerado desde 2001.

2.6

A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN

No ano 2003, eran 13 as empresas situadas en Galicia e dedicadas á produción de animación; a súa facturación sumaba 5,2 millóns de euros e contaban entre todas con 105 empregados.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333,33% Facturación 101.510,94 5.167.320,58 4990,41% Resultado n.d. 1.424.544,72 Nº de Empregados 5 105 2000,00%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

A distribución provincial das produtoras galegas de animación mostra unha clara concentración na Coruña, de tal maneira que o 76,9% (10 empresas) teñen o seu domicilio social nesta provincia, o 15,38% en Pontevedra (2) e o 7,69% en Ourense (1). Ademais, 6 delas teñen o seu domicilio social na Coruña, e 3 operan desde Santiago de Compostela, e son estes, xa que logo, os núcleos de poboación que acollen a máis empresas desta actividade. Ademais, catro destas empresas pertencen a
Distribución provincial das empresas de animación. 2003.

grupos

empresariais:

dúas

delas

están

integradas no Grupo Dygra Films e outras
A Coruña 76,92% Ourense 7,69% Pontevedra 15,38%

dúas en Filmax. Por outro lado, as máis antigas das produtoras de animación foron constituídas no ano 1995, e a metade delas naceron no ano 2000 ou con posterioridade. Os seus ingresos de explotación pasaron de 101,5 miles de euros en 1997 a 5,2 millóns en 2003, o que supón un crecemento de case o 5.000%, moi superior ao de calquera das

actividades da industria audiovisual galega. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,2%. O resultado económico declarado polas produtoras de animación en Galicia foi de 1.424.544,72 euros en 2003, se ben é certo que, nestes últimos anos, as empresas dedicadas a estas actividades tiveron un balance global negativo ata 2002, primeiro exercicio no que este colectivo empresarial conseguiu beneficios totais.

Evolución da facturación das empresas galegas de animación
6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000
1 .51 01 1 244.780 469.633 1 .492.233 5.61 0.449 5.698.845

5.1 67.321

1 .000.000 0 1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A facturación por empresa das produtoras de animación galegas no ano 2003 é de 397.486,2 euros, por debaixo da media do sector, malia seren varias as empresas de recente creación que aínda non achegan volume de negocio. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de animación con respecto á media

57

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
do audiovisual galego son o resultado por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio. A marxe comercial era moi superior á media galega do sector (366,2% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (100,34% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta moi superior á do total da industria audiovisual galega (367,5% fronte a 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de animación
1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 997 5 6 7 51 91

1 06

1 05

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de produción de animación, pasouse de tan só 5 traballadores en 1997 a 105 en 2003, o que representa un crecemento do 2.000% e demostra a enorme potencialidade deste apartado en canto á xeración de postos de traballo, por tratarse dunha actividade intensiva en man de obra e baseada na creatividade dos deseñadores e non tanto no capital nin nas infraestruturas.

2.7

A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO

As empresas situadas en Galicia e dedicadas á distribución cinematográfica e videográfica ascendían en 2003 a 6, fronte ás 4 de 1997. Principais magnitudes das empresas de distribución en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 4 6 50,00% Facturación 1.825.665,00 12.929.007,00 608,18% Resultado 197.236,00 928.153,00 370,58% Nº de Empregados 7 45 542,86%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Delas, tres dedícanse á distribución de cine e outras tres a distribución de vídeo. En total, facturan case 13 millóns de euros e contan con 45 empregados. O reparto por provincias das distribuidoras galegas mostra unha clara concentración en Pontevedra, de tal maneira que o 66,67% destas compañías está localizado nesta provincia, fronte ao 33,33% da Coruña. Ademais, dúas da s tres distribuidoras videográficas teñen o seu domicilio social en Vilagarcía

Distribución provincial das empresas distribuidoras. 2003.
P o ntevedra 66,67%

A Co ruña 33,33%

de Arousa (Pontevedra), e outras tantas operan desde Vigo. Hai que aclarar que Suso Zinea, situada en Vigo e

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
dedicada á distribución de cine, é simplemente unha delegación da empresa que ten o seu domicilio social no País Vasco. Os ingresos de explotación deste subsector pasaron de 1,3 millóns en 1995 a 13 en 2003, o que supón un crecemento do 608%, moi por encima da media do sector audiovisual galego. Ademais, o 92% deste volume de negocio foi xerado pola distribución de vídeo e DVD, e tan só o 8% pola distribución cinematográfica propiamente dita. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 8%, porcentaxe moi superior á que lle corresponde por número de empresas (1,7%). O resultado económico das actividades de distribución audiovisual en Galicia foi de 928.153,00 euros, sempre no 2003. Isto supón un crecemento do 370,6% no resultado antes de impostos destas empresas para o período 1997-2003, o que supón un crecemento medio anual do 53%.

Evolución da facturación das empresas galegas de distribución. 1995-2003.
1 4.000.000 1 .698.039 1 1 2.000.000 1 0.000.000 8.000.000 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 1 995 1 .287.969 9.446.236 7.936.599 5.970.226 4.776.898 1 .825.665 1 1 .61 .848 1 2.929.007

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A marxe comercial das distribuidoras galegas é superior á media galega do sector en 3 puntos (16,34% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (174,52% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta superior á do total da industria audiovisual galega, que é de 8,65%. Ademais os fondos propios medios son case tres veces superiores á media sectorial, o que denota unha maior capitalización destas empresas.

Evolución do emprego das empresas galegas de distribución. 19952003.
45 40 35 30 25 20 1 5 1 0 5 5 5 1 996 7 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 1 3 22 28 35 38 45

0 1 995

A facturación por empresa das distribuidoras galegas é de 2.154.834,6 euros, moi por enriba do promedio do sector. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de distribución con respecto á media do

59

3% das exhibidoras foi creado antes de 1990 e o 26. á desaparición doutras empresas de carácter familiar propietarias dunha única sala. No 2003. Pero. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47.8 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As empresas galegas dedicadas á exhibición cinematográfica en 2003 eran 31. Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de distribución audiovisual. o 33. na existencia de máis alternativas de ocio.9 millóns en 1995 a 7.742 39.7 millóns de euros Os ingresos de explotación destas empresas pasaron de 4.5 en 2003. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia.250. 2003.674. 1997 e 2003.62% Facturación 6. de maneira que o 51. como Cinesa.35%). Pontevedra 51. en moitos casos.2 millóns de euros. desde o ano 2000 naceron en Galicia 7 empresas dedicadas á exhibición cinematográfica de carácter comercial.12% Nº de Empregados 72 597 729.35% Ourense 16. este pasou de 5 traballadores en 1997 a 45 en 2003. 2.13%) e A Coruña 19. pódese concluir que o total do volumen de negocio xenerado pola exhibición cinematográfica en Galicia ascendeu no 2003 a 18. Pero a evolución destas actividades supón unha perda de importancia relativa da fase de exhibición dentro da cadea de valor do cine. a pesar da perda de espectadores de cine en sala. Polo tanto.13% Lugo 12. que explotan a meirande parte dos multiplex galegos. Isto supón un incremento da concentración nos últimos anos. o resultado por empregado ou o cadro de persoal medio. En orden de importancia seguirían A Coruña (19. consecuencia dun menor crecemento na facturación que o total do sector. Con respecto á antigüidade .6% destas teñen o seu domicilio social nesta Distribución provincial das empresas galegas de exhibición.9%). e que facturaron no 2003 11.028. Isto é causa da entrada en Galicia dos grandes grupos de exhibición.09 524. se ben o seu máximo neste período o acadou 1999 cun volume de negocio de 8.17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. o que supón multiplicar por nove o número de traballadores neste período.7 millóns.90% Lugo (12.910. Box ou Yelmo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisual galego son a facturación por empregado.7 millóns de euros.593 2.7% na segunda metade da década dos noventa. e que ten algunhas das súas causas no cambio dos hábitos socioculturais da xente. A distribución provincial destas empresas de exhibición de cine denota unha elevada concentración en Pontevedra. que se vén rexistrando nos últimos anos.5 millóns de euros e daba emprego a máis de 140 persoas.61% provincia. o volumen de negocio da exhibición cinematográfica foi de 18. na meirande parte da man de novos complexos multisala que levaron. xa que no estudo Audiovisual Galego 2003 a porcentaxe desta provincia era só dun 35%.607. o resultado por empresa. Ourense (16.26 262. facturaban case 7.39% Resultado 738. .

31 Se ben nos análisis incorporados no Libro non se consideran por non ser o dimicilio social destas empresas en Galicia.827 1 7.799.947 0.655.772 4.000. 61 . publicidade e outros supoñen o 18.891 .31 9 1 8.61 .795. co que situaría o total do emprego en Galicia nestas actividades en 296 31.031 1 8.207.000 1 8.279.255 euros. A facturación por empresa das exhibidoras galegas é de 240.9% da facturación restante. polo que a rendibilidade deste subsector é de 7.000. o resultado por empresa. Isto supón unha caída do resultado antes de impostos destas empresas no intervalo 1997-2003 do -24%. A marxe comercial das nosas compañías de exhibición cinematográfica é catro puntos inferior á media do total do sector na comunidade (9% fronte a 13%). etc. Pero a estes empregados hai que engadir aos vinculados ás grandes cadeas de exhibición de titulardade non galega. mentras que os ingresos por servizos de bar.000. moi por debaixo da media do sector (819. Un estudo da consultora DBK sobre as actividades de exhibición cinematográfica en España revela que a venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81.1%).938 euros). o resultado por empregado ou incluso o cadro de persoal medio.000 8. que veu descendendo nestes anos a unha media anual do 2. este pasou de 72 traballadores en 1997 a 149 en 2003.000 1 0. Con respecto ao emprego dedicado ás actividades galegas de exhibición comercial.042.447. publicidade nas salas.000 8.000.9 euros en 2003. Facturación das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia 20.024 81 7.838.000.1 . o que supón o dobre dos postos de traballo ao final do intervalo.971 1 7. Outras magnitudes que resultan inferiores no caso das exhibidoras con respecto á media do sector son a facturación por empregado.000.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA a difusión do cine na casa a través do DVD ou do vídeo ou a existencia dunha maior oferta de canles de televisión.297 1 1 7. palomitas e golosiñas.61 1 0.18%.000.794.000 6. cada vez teñen mais peso os ingresos atípicos (venda de bebidas. Ademáis.92% e a do total da industria audiovisual galega é de 8.000 1 6.000 0 2000 2001 8. aínda que a rotación é superior (88% fronte a 66.54%).000.000 1 2.000.547 1 8.204 1 . dentro do volume de negocio destas empresas.65%.000 2.000.21 2 2002 2003 Exhibidoras galegas Exhibidoras non galegas Total da exhibición O resultado económico das actividades de exhibición cinematográfica comercial galegas foi de 558.000 1 4. cuxas cifras ascenderon no 2003 a 147 traballadores.).91 5 9.

789.304 24.796 39.028. con desconexión Locais Total TV 68.096. 296 300 250 200 1 50 1 42 1 00 50 59 0 2000 59 2001 59 2002 2003 Total da exhibición 1 23 1 35 1 47 1 94 1 82 1 49 201 Exhibidoras non galegas Exhibidoras galegas 1.527.320 180 3 24 27 Nº empresas 1997 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Emprego das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia.126 2.974.014 -23.896. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia.607 -885. (1) Facturación 1997 Total audiovisual TV Autonóm.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3.004 1.910 5.925.603 % crec 240% 109% -3901% 42% 1997 568 132 700 Empregados 2003 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1.258.296. No seu conxunto estas compañías obtiveron nese ano uns ingresos de explotación de 45 millóns de euros e xeraron un volume de emprego de 853 traballadores.674.512 22.1 A EMISIÓN TELEVISIVA Galicia súmaba no ano 2003 un total de 41 emisoras de televisión.878. Nota: Os datos do Centro Territorial de TVE en Galicia só incluen hasta 1999 62 .688 2. dúas autonómicas e tres nacionais con espacio ou tempo de desconexión rexional. 1997 e 2003. e nac.994 1.376 2003 161.298 44. Delas 36 son locais.282.733 Resultado 2003 12.282 1.614.036.072 2.

228. por ser a capital autonómica).1 79 97. neste sector conviven empresas creadas antes de 1990 (5). respectivamente.300 36. Vigo. Neste sector operan 6 empresas de titularidade pública (as cadeas estatal e autonómica. Case a metade das televisións galegas operan desde a provincia da Coruña (o Pontevedra 26.000 5.71 1 28.000.878.90% 44%).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Son varias as cadeas galegas de televisións vinculadas a grupos empresariais: por un lado. 1997. Pero os anos de maior intensidade no nacemento de televisións locais na Comunidade galega van de 1994 a Distribución provincial das televisións galegas.8% e 11 televisións locais).000 1 0.276 1 7.488. Os ingresos de explotación das televisións con domicilio social en Galicia pasaron de 25 millóns en 1997 a 45 en 2003. Por outra banda. con outras de recente creación. pertencentes a CRTVG e CRTVE ou ao Grupo Atlas. Tamén hai outras igualmente de ámbito local relacionadas con grupos de comunicación (como La Región TV.879. 45. ou a veterana de Ponteareas.63% autonómicas Madrid 2. ademais dalgunhas novas emisoras locais.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5.469.028 .547.44% Lugo 12.000 20. e as locais municipais).909. constituídas desde o ano 2000 (9).239 34.028. a de Arnoia.298 3.1 2.000.749 2003 Facturación de televisións (exc.000 25. a de Cerceda.91 0 4.000.000.000. o Centro Territorial de TVE en Galicia ou Atlas Galicia. As seguintes provincias en orde de importancia serían Pontevedra (co 26. Telelugo ou Video Voz TV). Non así as televisións locais.2% e 5 compañías).000. A Coruña ou Santiago de Compostela).737 4. aínda que a esta importancia relativa contribúe de xeito significativo o feito de que todas as televisións Ourense 14.909 1 3.668.000.042.000 35.000 1 5.072 26.000 40.000 30.896.41 6 22. Por outra banda. 2003. a productora de noticias Atlas Galicia ou Antena 3 TV Galicia.1 3.960 4. Evolución da facturación das televisións galegas. o que supón un crecemento do 80%.755. Pero este crecemento da facturación está moi determinado nos primeiros anos do intervalo pola incorporación de novas empresas. hai un grupo de televisións locais de carácter municipal.1 77 20.20% e as nacionais con espazo de desconexión rexional elixisen esta provincia como domicilio social (fundamentalmente Santiago de Compostela. Finalmente.000. están as grandes operadoras como a Televisión de Galicia (TVG). como é o caso da de Quiroga.954.83% A Coruña 43. Ourense (14.304 1 2.269 39.63% e 6 empresas) e Lugo (12.031 32.096. existen outras integradas no grupo de empresas Localia (como son algunhas das emisoras locais de Pontevedra.81 1 . locais) Facturación das televisións locais O nivel medio dos activos totais das televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión é substancialmente maior ao da industria audiovisual galega. como é o caso da operadora de cable R.897.000. que teñen un activo total 63 .

posprodución. O volume de emprego das televisións que operaban en Galicia en 1995 foi de 853. facturaron 28. mentres que no caso das locais é só de 6.06% fronte a 13%). Por outro lado. escenografía.67 254. dado que. con outras. existen importantes diferenzas no resultado por empresa.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO medio. que é de 534. 900 800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 47 79 1 32 1 90 21 6 1 64 1 54. pola importancia de TVG en canto á dimensión do seu cadro de persoal.4 empregados. polas súas dificultades de financiamento. froito da incerteza que provoca a dixitalización dos sinais.32 Evolución do volumen de emprego na televisión en Galicia. son 56. no caso das locais. a consecuencia da limitada audiencia que acadan nos seus territorios.7 miles de euros nas emisoras locais galegas de televisión. e. provisión e aluguer de equipos. polo que a rendibilidade tanto dunhas coma doutras non alcanza a media sectorial galega (as TV locais teñen uns niveis de rendibilidade económica de signo negativo).8 millóns no caso das autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión e de 163. pola ausencia de datos do Centro Territorial de TVE en Galicia dende o ano 1999. do mesmo xeito que a rotación.3 millóns de euros en 2003. Estas cifras están moi condicionadas. por outra.9 miles de euros para as televisións autonómicas e nacionais. a marxe comercial das televisións de Galicia é inferior á media da industria audiovisual galega (7. A facturación media por empresa das televisións galegas en 2003 foi de 7. e nacional con espacio de desc. pero. etc. teñen unha escasa capacidade de captación de publicidade que permita financiar o desenvolvemento das súas actividades produtivas.10 OS SERVIZOS AUXILIARES As empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. cun resultado económico de 2.2 millóns e contaban con 202 empregados. E é que estas empresas atravesan certas dificultades no momento actual.42 256. é incluso negativo (-55%). pero de -24. por unha parte. que engloban as dedicadas á iluminación. aínda que os seus ingresos de explotación non veñen todos da man do sector audiovisual.6 mil euros para as televisións locais galegas. unha facturación media e un resultado medio inferior á media do sector. malia ser maioritario no seu negocio.6 traballadores. Isto . O volume de emprego medio anual das televisións que operan na nosa Comunidade pasou de 593 en 1995 a 853.32 546 564 568 580 604 599 588 594 597 TV autonóm. cunha dimensión moito menor e nas que se dá un alto índice de temporalidade. De feito. como é o caso de Televisión de Galicia ou incluso o Centro Territorial de TVE. como as locais. montaxe. o cadro de persoal medio das primeiras é en 2003 de 119.32. neste grupo de actividade conviven empresas cunha grande estabilidade no emprego.. quince puntos por debaixo da media do audiovisual galego. e. o que supón un crecemento do 22%. Por outra parte. TV local 2. Do mesmo xeito. sobre todo.

27% Nº de traball. superior á media sectorial. De feito. con importancias menores nas provincias de Lugo e Ourense. Loxicamente esta Ourense 3. vinculado á crecente externalización dalgunhas das fases do proceso de produción e da creación de empresas destas ramas. din ofertar este tipo de servizos. son varias as que prestan apoio maioritariamente noutros subsectores (multimedia. mentras que o cadro medio de persoal é inferior (4 traballadores fronte a 7).64% Lugo 1. estacións de traballo ou equipos de renderización. fundamentalmente de montaxe ou posprodución.). 149 202 35.27%. Por iso.64% ao 17.84% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. non obstante. salas de son ou de dobraxe. en 2003.67% Facturac. vídeo ou televisión…) e que.54%.041.858 28. Os ingresos de explotación deste conglomerado empresarial medraron un 101. Desde o punto de vista contable.45%).233.748 360.. seguido de Pontevedra (25. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 30 56 86..76% Resultado 485.82% A Coruña 69. Ademais. Pontevedra 25. froito do maior crecemento do total do sector audiovisual galego con respecto a estas actividades.3 en 2003. mentres que a rotación é algo inferior. o peso medio dos servizos de produción na facturación das empresas da industria galega da imaxe que din operar nestas actividades é do 34. 65 . Os activos totais medios das empresas auxiliares son inferiores aos da industria galega audiovisual (menos da metade). 2003.6%).45% A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (69%). o que indica unha certa perda de peso relativo.906 euros.57% fronte ao 8.748 101. de 505.308 2. 1997 e 2003. e de só o 9. a rendibilidade económica das empresas auxiliares do audiovisual galego está 23 puntos por iba (31. 14.330. Principais magnitudes de dimensión das empresas auxiliares do audiovisual en Galicia.76%.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón practicamente dobrar o volume de actividade ou o número de empresas no período 1997-2003. os seus principais clientes. Aínda que haxa compañías que só se dedican a estas actividades auxiliares dentro do audiovisual. o que pode deberse á menor necesidade de infraestruturas (estudios de gravación.69% no caso dos servizos de posprodución. A facturación por empresa de servizos auxiliares foi. a marxe comercial dos servizos auxiliares é moi superior á da media da industria audiovisual de Galicia. o peso destas actividades no total da industria audiovisual galega pasa do 20. animación. Ademais. a facturación por empregado ou o resultado por traballador era arredor do dobre da media da industria audiovisual galega. pasando de 14 millóns de euros en 1995 a 28.09% distribución está relacionada coa localización provincial das empresas produtoras e das televisións. produción de cine. Distribución provincial das empresas auxiliares do audiovisual galego.

cun volumen de negocio de5.636 1 5. as empresas de dobraxe.9 millóns de euros. ainda que a crecente importancia de outras cadeas nacionais fai menos importante este factor.1 21 . 30.890.330. cun porcentaxe medio de case o 60% da facturación.880 21 .002 28. os seus principais clientes.000 0 1 995 1 59.748 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 O número medio anual de traballadores destas empresas auxiliares pasou de 149 empregados no ano 1997 a 2002 en 2003.8%. A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (70%) e o resto en Pontevedra (30%).000.1 1 0.000.000 5.000.11 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN As empresas de sonorización e dobraxe existentes no 2003 en Galicia ascenden a 10. 250 200 202 1 50 1 49 1 42 1 54 1 45 1 51 1 45 1 00 1 01 50 1 4 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 2.858 1 0.980 1 5.000 25. E que na actualidade.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. o que representa un crecemento do 35. Evolución do emprego das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual.041 . para facer frente á As empresas de doblaxe e sonorización son as máis especializadas do audiovisual galego .000.000 1 4. Esta distribución ten que ver coa distribución xeográfica que presentan as empresas produtoras e das televisións.000 20.000 24. e con 68 traballadores.1 71 20.398.522.1 36.881 56 .079 2.327. non habendo ningunha empresa dedicada a este tipo de servizos en Ourense ou Lugo. Este tipo de empresas presentan o índice de especialización mais elevado do sector audiovisual galego.000.000.

o peso relativo destas actividades no total da industria audiovisual galega desdendeu de xeito importante.000 500. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 10 11.64% Nº de traball. iniciando novamente unha tendencia crecente.834. Tele 5 ou TVE.80% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.570 2. con taxas interanuais do 14.1 82 3.6 no 2003.4 millóns de euros en 1995 a 3. incluindo na súa oferta servizos de posprodución (fundamentalmente sonorización).248 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 Os activos totais medios das empresas galegas de dobraxe están por debaixo da media da industria galega audiovisual (un tercio).65%) As empresas dobradoras e de sonorización moven un número importante de traballadores. que ao ano seguinte se recupera cunha variación do 69.276. dentro do intervalo houbo comportamentos desiguais. Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización.368 2. pasando do 7.248 74.000. Nembargantes.573.034 1 .000 2. 178 68 -61.98% para este período. Evolución da facturación das empresas galegas de dobraxe e sonorización 4.000 1 .045.73% Resultado 3.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA caida de pedidos por parte das cadeas de televisión consecuencia directa da crecente importancia das series nacionais nas súas grellas. para volver a caer un -47%. de xeito que hasta 1997 hai un decrecemento do -19% interanual. supeditada á carga de traballo e as necesidades da empresa dese determinado rexistro de voz.000 1 .796 2. polo que a rendibilidade económica e cinco puntos superior ao promedio sectorial (13. Ademáis.613 167.57% en 1999. aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da carteira de traballo dos estudos galegos de dobraxe. Por outra parte.034 3.500.19% en 1995 a tan só un 2.21% no 2003. o mesmo que a rotación. pasando por un mínimo do 1. Desde o punto de vista contable. o que lles abre este mercado das series de produción propia.074 2.34%.500.463.344.960 3.000. o que supón un crecemento en términos nominais do tan só 5. o que pode estar relacionado cunha menor necesidade de infraestruturas destas empresas. técnicos).545.000 2.573.500.000 3.1 76 2.184 4526.11% Facturación 2. Os ingresos de explotación das empresas dobradoras e de sonorización galegas pasaron de supoñer 3.25%. 1997 e 2003. ainda que en ocasións a relación laboral non se prolonga demasiado no tempo como consecuencia das peculiaridades da actividade: o emprego fixo do sector limitase ao persoal de apoio (administrativos. dirección.48% frente a 8.000.000. a marxe comercial é superior á media da industria audiovisual.000 3. están diversificando a súa carteira de servicios.045. mentras que con dobradores mantense unha relación de tipo temporal.371 .000 0 1 995 3. Todo isto fai que o cadro medio de persoal destas empresas non sexa 67 .893. estes tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV.

o volumen de emprego das empresas galegas de sonorización e dobraxe pasaron de 214 en 1995 a tan só 68 en 2003. Evolución do emprego das empresas galegas de dobraxe e sonorización 300 250 265 200 21 4 1 50 1 67 1 78 1 00 85 50 32 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 37 2001 53 68 2002 2003 . Maila todo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO moi elevado.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A O Cine en Galicia CAPITULO 3 69 .

en 1911. e mais Jon Letamendi. Aínda que ben podería ser que El entierro del general Sánchez Bregua non fose a primeira película que rodaba Sellier. Xa que logo. a primeira sala estábel galega centrada primordialmente na exhibición cinematográfica. pensábase que a primeira imaxe en movemento tomada por un español cunha cámara Lumiére era a coñecida Saída de misa de doce do Pilar de Zaragoza e que os operadores pioneiros da cinematografía española foran os Gimeno: Eduardo Gimeno Peromarta e o seu fillo Eduardo Gimeno Correas. Barcelona.que levaba anos facendo retratos na capital herculina. chegando mesmo a organizar unha selección para un proxecto que se titularía La Virgen de la Roca. Logo da invención da fotografía. como Monumento a Curros Enríquez. o exhibidor Eduardo Villardefrancos –propietario do Salón París. viñeron certos entrementos ópticos ata chegar á invención do kinestospocio. Nestes anos finais do século XIX. 1850). cunha cámara Gaumont de obxectivo fixo. Gil é. A pintura.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. Aportaciones a los orígenes del cine español. nace na Francia de finais do século XIX . xurdido como medio de entremento. un fotógrafo francés33 -aínda que nacionalizado español. o 20 de xuño de 1897. a comezos de 1895. El Ferrocarril de Orense a Vigo. 3. en 1839. José Sellier. como un espectáculo sen maiores pretensións culturais. a golpe de manivela e. un ano despois. Os resultados non foron moi brillantes. posteriormente. cando menos. o primeiro que pon a funcionar en Galicia unha positivadora de cinema máis ou menos industrial e en 1923 o seu taller contaba con capacidade para positivar 1. aínda que cómpre rexistrar nela a primeira aparición cinematográfica de Daniel R. inserta un anuncio na prensa viguesa no que se As orixes do cinema español localízanse na Coruña. amosa un esforzo permanente por transmitir idea da realidade en movemento.presentaría na súa programación unha serie de cintas documentais. da man de José Sellier ofrecía a facer fitas cinematográficas en 24 horas. o cine constituía aínda unha novidade tecnolóxica ligada á fotografía. máis que un medio de expresión artística. que arremedaba os argumentos folletinescos que facían furor na época. primeiro para o exhibidor Isidro Pinacho. Castelao (no papel dun pastor protestante). O CINE EN GALICIA O afán do home por se expresar a traveso de imaxes é de reflectir nelas todo un abano de sentimentos e ideas é case tan antigo como a súa propia presenza sobre a Terra. Gil contaba xa cun catálogo de máis de coarenta reportaxes. paralelamente á súa actividade principal filmaba cunha cámara Lumiére o paso pola rúa Real do enterro do Xeneral Sánchez Bregua. o cine. na Coruña. 33 . con guión e intertítulos do novelista Rafael López de Haro. na súa meirande parte producidas e rodadas por el mesmo na Coruña (1911-1915). Pouco tempo despois chega a España. dende Altamira ata algunhas das máis modernas formas de expresión. Pero novas investigacións 32 viñeron probar que as orixes do cinema español localízanse. o tamén fotógrafo José Gil instálase en Vigo e comeza a facer películas como operador.1 A PRODUCIÓN DE CINE Ata mediados dos anos 90. Vía Láctea Editorial. ademais. de madeira. onde José Sellier Loup. unha cinta de 540 metros (20 minutos de duración). Malia que xa fixera intentos en 1912. La Coruña y los orígenes del cine en España. 1996. presentan en Lyon os irmáns Lumiére. costumbres y bailes gallegos. 1996. sendo Galicia unha auténtica pioneira. Tra-los seus primeiros tres anos de actividade. Na súa partida de nacemento: Joseph Sellier Loup (Givors. Anos despois. en 1916 filmou a primeira película de ficción rodada en Galicia e da que se ten noticia.000 metros de películas diarios. de Edison e o cinematógrafo que. A Coruña. 32 As desenvolvidas por José Luis Castro de Paz e José Mª Folgar de la Calle. en 1913. Xa en 1910. Royal Books. na mesma cidade. Trátase de “Miss Ledya”.

en 1927. contando as desventuras dun empregado de farmacia. Chegados os anos da República Española (1931-36). Os nomes dos pontevedreses Ramón e Enrique Barreiro e a casa Folk (a produtora que fundan en 1932) ocupan catro anos de intensa produción de documentais na cidade de Pontevedra. “La tragedia de Xirobio”. Nos primeiros anos vinte José Gil crea Galicia Cinematoráfica A produtora Vicus Films xurde en Vigo en 1929 e comeza producindo documentais de curta duración que non achegan demasiadas novidades á filmografía creada durante as anteriores décadas por outras produtoras e operadoras galegas. La Virgen del Cristal (Saturno e Manuel Lois Piñeiro. CGAI-Xunta de Galicia. chamada Galicia Films). e durante máis de vinte anos. nado en Madrid e educado en Santiago de Compostela. enigmática.longametraxe de ficción galega. 1925) e Carmiña. En 1930. La tragedia del Xirobio aínda é muda e con intertítulos escritos polo seu director. Barreiro convértese en operador de trinta curtas. inspirados nunha das pezas do libro Cousas da vida. 2001. 1923). flor de Galicia (Rino Lupo. A pesar de que Vigo coñeceu pronto o cinema sonoro e os máis importantes cines de Galicia están en proceso de reconversión. fixeran as súas primeiras probaturas no estudio do coloreado de películas co Cinecromo (unha patente desenvolvida por Enrique). Manifestación anticlerical. Tres anos despois da súa creación. ademais. 36 Vén de recuperarse a primeira delas. dirixe coa axuda de Manuel Noriega a versión da súa popular novela La casa de la Troya. ademais. cando. e. quen inician por aquela época as súas respectivas carreiras. Os operadores son dous dos mellores que traballaban por aquela época en España: Agustín Macasoli e José Gaspar. Carlos Velo e José Suárez. Xosé Signo. Antonio Román. ata un Noticiario de Galicia que aparece cando o Noticiario de José Gil estrea a súa sétima entrega. 71 . Gil intúe o potencial das imaxes animadas como correspondencia visual entre Galicia e a emigración e unha boa parte das súas filmacións viaxan ata Sudamérica. pp. dende 1925. La tragedia do Xirobio. en Diccionario do cine en Galicia (1896-2000). con produción madrileña e financiamento parcialmente galego. probablemente inferior no seu conxunto á maioría das longametraxes desa índole producidas nesa época. personaxe excéntrico. Ao rematar a Guerra Civil. baixo o título de Galicia histórico-monumental. Xa neses anos dez. Xosé Nogueira. quería retomar o campo da exhibición desenvolvendo un noticiario cinematográfico con miras a rendibilizar o seu importante arquivo visual. algunhas delas sonoras . presentaran a súa primeira mediametraxe comercial. 35 Vid. Vicus Films produce a rodaxe da primeira –e aínda.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA La industria pesquera de Galicia. Recibimiento de Vigo al Presidente de la República (1934). novelista e operador de cine. 363367. terá lugar unha efervescencia do documental impulsada por tres destacados homes do noso cinema. Nos inicios da década dos 36 trinta. o filme Pontevedra. cuna de Colón. entre as que figuran dende Por unha Galicia nova. dun xeito ou doutro. de 35 Castelao . con Galicia foron: Maruxa (Henry Vorins. A película comezaría a rodarse en Galicia no verán de 1924. La casa de la Troya non pasa de ser unha comedia de enredo mesturada con imaxes de tarxeta postal. unha comedia dramatizada que mestura as historias dos seriais e o costumismo. Os irmáns Barreiro xa deran que falar uns anos antes. empresa produtora coa que. Mondariz ou Santiago: la Atenas de Occidente. abrirá mercados a Sudamérica. en moitos sentidos. Alejandro Pérez Lugín. un documental de propaganda a prol do Estatuto de Autonomía de Galicia producido para o Partido Galeguista en 1933. 1926). A Coruña. os tres ourensáns. facendo moitas coproducións e creando un imperio de 34 Outras longametraxes da época relacionadas. Cesáreo González vai ser o máis sólido dos produtores españois que. É nos primeiros anos vinte cando José Gil crea Galicia Cinegráfica (logo dunha anterior tentativa con Fausto Otero. Vicus ten un catálogo de máis dunha ducia de reportaxes e un fresco de cinco rolos dedicado a distintas cidades galegas. pero contén algúns puntos de 34 interese para os galegos . principalmente a Bos Aires e Montevideo.

cunha media de catro ou cinco ao ano. baseándose nun discurso audiovisual propio. En la red de mi canción ou En un mundo nuevo. 39 40 . que foi secuestrada por parte do Tribunal de Orden Público nas III Xornadas do Cine en Ourense. 1997. A actividade de Enroba acaba coa rodaxe de A tola (1975). autóctono. Institució ‘Alfons el Magnànim’. Xosé Nogueira. Algúns dos seus títulos son Polizón a bordo. a milagrería e a España folcklórica. La pródiga. o produtor morre en Vigo. Antonio Simón. p. la antorcha de los éxitos. Reina santa. Vigo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO distribución de películas. Pero o xerme do movemento que intentou articular un verdadeiro cine galego localízase no Club Amateur coruñés. O cine en Galicia. cambiando o patriotismo doutras producións da competencia pola comedia doada. de claro éxito comercial. Xa en 1974. Carmen Sevilla. creando Regia Films. Botón de ancla. Cesáreo González foi. unha adaptación libre de Retorno a Tagem Ata. El Pórtico de la Gloria. Poucos meses despois. Cotolay. Esa mujer. comeza a traballar de xeito independente en 1973. Eloy Lozano Coello. Valencia. Cifesa. Marisol ou Joselito. 324-325. un relato de X. entre moitos outros. tras a rodaxe de Serán. en 1968 Cesáreo desfíxose de Suevia. Despois de que o seu irmán Arturo se establecese pola súa conta. O Corpiño (1973). L. cos xogadores carismáticos de entón. Fernando Rey e Tomás Ares (Xan das Bolas). no cal Díaz Noriega e os novos cineastas que traballaban baixo a súa dirección deron os primeiros pasos a finais dos anos 60. liderado por Carlos Aurelio López Piñeiro. como foron Euloxio Ruibal. Galicia abriu con el os seus servizos de estudio de filmación barato para 38 o cinema español . en 1971. Edicións A Nosa Terra. Cada un deles asumiu unha faceta técnica. cincuenta e sesenta: Amparo Rivelles. dirixida como as anteriores por López Piñeiro. Félix Casado ou Roberto Vidal Bodaño39. Tamén fixo do seu irmán Arturo González a súa man dereita e xuntos crearon Suevia Films. Vid. 1982. Pero será en 1974 cando marque un fito na 37 38 Cfr. Pouco despois de Lupa fórmase na Coruña o grupo Enroba. Lola Flores. Ao longo de catro anos. unha das primeiras películas sobre o fútbol que se fixo en España. Ramón na dirección das películas e Adolfo como argumentista. Sara Montiel. un estudante ourensán de Ciencias da Información. Sabela de Cambados. o cinema presentábase como un elemento para preservar e dar a coñecer o patrimonio cultural galego. con xente e con tipos doados de caricaturizar. o que supón o paso aos 16 mm con Illa (1975). de tal xeito que o grupo Imaxe alcanzou unha estruturación completa. A rapa das bestas (1973). ao que se uniron inicialmente Miguel Gato e Xavier Iglesias e. La señora de Fátima ou Campeones. película de 16 mm. ano no que realiza unha curtametraxe en súper 8 titulada Homúnculo. Berros na cova (1973) e Peliqueiros (1974). entre outros. Suevia produciu en Galicia máis dunha ducia de películas e moitos documentais. o primeiro en aproveitar aquel tópico de Galicia como boa paisaxe para facer películas. pp. Descubriu e tivo baixo contrato moitas das estrelas do cinema español dos anos corenta. Mesturanzas (1972). os Lupa chegaron a realizar nove curtametraxes en 8 mm e súper 8: 4x4 (1971). encabezado dende a súa creación. Mentres tanto. 131 e ss. Fanés. Inqueda volta (1973). La casa de la Troya. impulsado inicialmente por un home formado na canteira de Díaz Noriega. Enrique González Baixeras. Holocausto (1972). Dende 1940. rodadas en Galicia por Suevia foron: Mar abierto. máis adiante. comezando polos irmáns Torrado. 37 O éxito de Suevia Films foi produto de moitos factores. É o momento no que Víctor Ruppén. entra a apadriñar o grupo. Algunhas das longametraxes. Pero o grupo máis activo e o que mobilizou un maior número de xente foi o coruñés Imaxe (1973-80). fixo máis de cen películas. unha produtora que había tres anos que arrastraba problemas económicos. Colocou ao seu arredor todo un clan de galegos. Naquela época. ademais. Nos 70 tamén foi pioneiro o colectivo santiagués Lupa. vanse incorporando ao grupo unha serie de mozos. Utilizou tamén nas súas producións moitos actores do cinema español de orixe galega: Antonio Casal. que afundía as súas raizames na plástica galega40. con películas moi populares. unha especie de mecenas e empresario de orixe catalana. Méndez Ferrín. por unha serie de nomes vinculados dende tempo atrás ao teatro galego. A procesión das mortallas (1973). algúns deles apuntados por Félix Fanés : Cesáreo González soubo apostar no momento axeitado pola produción nacional.

baseándose na novela O bosque animado. a primeira película galega rodada en formato profesional de 35 mm. Miguel Gato). coa súa produtora Praia Lenta Films. Xosé Manuel Villanueva Un intre na vida de Manuel (1978) e Juan Cuesta Duelo (1979). López Piñeiro). Malapata. Xavier Villaverde con A semente (1977). 328-331. 73 . Xavier Villaverde). forman parte do bloque máis coñecido do incipiente cine galego dos anos setenta: O herdeiro (1976. A rebelión das pulgas (1978) e Aos meus queridos pais que me están escoitando (1979). xa fóra de Imaxe. pp. Nogueira. circunstancias que 41 X. Enrique Baixeras. filme dirixido e coescrito por Antonio Simón con Miguel Gato. o problema agrávase coa falta de canles e circuítos axeitados para a súa distribución. Miguel Castelo). na que participaron os membros do equipo Imaxe e que supón a fusión de distintas contribucións empresariais. Ruppén producirá –xa sempre en 35 mm– tres títulos máis que. ano no que se conflúen unha serie de circunstancias que repercutirán posteriormente no futuro da nosa cinematografía. Realízase a primeira longametraxe de produción galega. Este fenómeno dá lugar a un tipo de produción que pode cualificarse de voluntarista e que repercute forzosamente na calidade final e na súa rendibilidade económica. con pouca ou nula capacidade para acceder aos mercados interiores e exteriores e. con tres proxectos moi distintos entre si: Circos (1979. dirixida por Carlos A. de Retorno a Tagem Ata. López Piñeiro) e Era unha vez unha fábrica (1979. Trátase dunha produción na súa As produtoras que xorden nos anos 70 en Galicia son de tipo modesto e case familiar maior parte de curtametraxes e realizada en formatos non comerciais (súper 8 ou 16 mm). Ademais. que se dedicaría en diante a campos distintos no mundo da imaxe e da cultura. outravolta aproveitando o texto de Ferrín. cineclubistas ou culturais . Galicia está por debaixo doutras comunidades históricas en canto ao número de películas realizadas na década dos oitenta e principios dos noventa e en canto a propostas concretas para dotar a súa cinematografía dunha infraestrutura mínima sobre a que poder asentarse a medio e longo prazo. O cadaleito (1976. Cit. xunto o anterior.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA cinematografía galega coa presentación. inicialmente en 16 mm) e O pai de Migueliño (1977. como Chano Piñeiro con Os paxaros morren no aire (1977). O equipo retoma os 16 mm en 1979. A partir de aí e ata 1977. Ruppén dá o paso a 35 mm coa produción de Fendetestas. na que unha parte do cine de Galicia intentaba dar un xiro cara aos grandes formatos buscando unha maior profesionalidade. cubrindo o resto do investimento con contribucións privadas e con diferentes apaños dos equipos técnicos e artísticos. continúa destacando a actividade do grupo Imaxe. trátase de empresas de capital escaso. Un intre na vida de Manuel (1977). Carlos A.. en contadas ocasións. mentres xurdían proxectos e ideas e facían a súa aparición novos nomes. O movemento cinematográfico galego que se inicia nos anos setenta tivo un alcance limitado no que se refire á súa difusión e explotación que. Carlos A. Son momentos clave da década dos 70. no que Xavier Villaverde filmou A semente (1977). en formato súper 8. cando non foi visionado por grupos de espectadores 41 moi concretos localizados en ámbitos universitarios. Así se chega ata 1980. A cidade que se nos vai (1979. tales como créditos privados. dependentes dos recursos alleos. na súa maior parte. López Piñeiro. 1997. foi máis alá do marco das xornadas. As produtoras que xorden naquel momento en Galicia son de tipo modesto e mesmo familiar. traballo sen retribuír ou modelos cooperativos con pequenos desembolsos. A consecuencia do seu escaso éxito foi a inmediata dispersión dos membros do grupo. de Fernández Flórez. A rebelión das pulgas (1978) ou produtores como Víctor Ruppén ou Ismael González. Op. semanas. encontros ou festivais especializados que se prodigaron naqueles anos. No terreo da ficción. En 1975.

condenábana de antemán a unha existencia restrinxida a círculos minoritarios.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO unidas á precariedade dos recursos industriais. aos modelos tomados como referencia e ás súas connotacións políticas e ideolóxicas. .

o maior éxito de venda directa lógrase con Tirano Banderas (José Luís García Sánchez. sen dúbida. López Piñeiro. Manuel Areoso. formulada como un triángulo amoroso nunha aldea e a súa evolución ao longo de corenta anos tamén foi atípico. López Piñeiro).1 A produción de longametraxes galegas O verdadeiro despegue do cine galego prodúcese en 1984. cos que se intercambian consellos e opinións. entre outros. En 1996. de Atlántico Films na que se trata a vertente sobrenatural a través da convivencia dalgúns personaxes con fantasmas. Pero. E na que o modisto galego Adolfo Domínguez foi produtor. unha produción galego-arxentina na que participa Adai Films.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 3. sen apenas repercusión pública e na que participou en coprodución o coruñés Javier Ozores... Ademais. Baseada nun conto de Xosé Luís Méndez Ferrín.. o director apostou por un elenco de importantes intérpretes nos papeis principais. Era xa moito o camiño andado e só faltaba dar o salto definitivo á 42 longametraxe . Antonio Simón. Alfredo García Pinal ou Daniel Domínguez. Fedor Atkine. Sempre Xonxa e Urxa formación autodidacta. 44 Entre eles estaban Marisa Paredes.. Nesta película. dado que a rodaxe se distribuíu ao longo de ano e medio. Sempre Xonxa (Chano Piñeiro). Urxa (1989) significou a reaparición como director de longametraxes de Carlos A. un amigo del e a compañeira deste último. Xavier Villaverde. A metade da vida (Raul Veiga. na súa maioría de En 1989 estréanse as primeiras longas galegas en 35mm: Continental. foi producida por Fenda Films. Marisa Souto. 1995). Manquiña. Continental (Xavier Villaverde) e Urxa (Alfredo García Pinal/Carlos A. 1991). estréase La Moños (Mireia Ros. Os 3 filmes tiñan maioría de apoio económico da Consellería de Cultura e conseguirían derrubar outro dos grandes obstáculos históricos: o acceso aos circuítos comerciais estandarizados. que se formulou como un thriller. de Sancho Gracia P. que gozou dunha ampla cobertura publicitaria. estreada en Galicia. 42 43 La gran comedia (1986) foi a primeira longametraxe comercial de Juan Pinzás con Pilar Sueiro. No haber de 1991 hai que apuntar unha nova película con subvención da Consellería de Cultura: trátase de Martes de Carnaval (Fernando Balauz/Pedro Carvajal. Jorge Sanz .C. Un ano mais tarde fílmase La ley de la frontera (Adolfo Aristarain.1. Resulta innegable que se tratou no seu momento dun acontecemento histórico para a cinematografía galega. En 1993 prodúcense Baile de las ánimas (Pedro Carvajal. 45 75 . 1993) e Huidos (Félix Sancho Gracia. 1993). produción de nacionalidade hispano-cubana rodada na Habana e na que a produtora galega Luz Directa presenta unha pequena participación en réxime de coprodución. Monica Garcia . estréase El juego de los mensajes invisibles (Juan Pinzás. en anos posteriores xurdirían unha serie de obras en 35 mm que servirían para dar a coñecer cineastas novos. producida por Atlántico Films. Os intereses estéticos que levaron a Xavier Villaverde a realizar Continental (1989) conectaban directamente co que ata entón viña desenvolvendo nos seus traballos de vídeo e publicidade. Cristina Marcos. respondendo á vontade do director Chano Piñeiro de corresponder as distintas etapas da vida dos personaxes co paso das distintas estacións do ano. secundados por un bo 44 número de actores e actrices galegos . para o que conta con Vici Produccións para poñer en pé unha historia escrita polo propio director. 1991). Morris. O ano seguinte a produtora Sun Lúa embárcase na preparación da rodaxe de Dáme lume (Héctor Carré. case 10 anos despois da produción de Malapata (1980). A realización de Sempre Xonxa. que foron presentadas en novembro de 1989 en Vigo durante a celebración 43 da mostra chamada Cinegalicia . 45 rodada integramente e Barcelona . Coa introdución das axudas da administración autonómica á realización de filmes curtos. 1996) de Adai Films e Bailando con todos. como Chano Piñeiro. 1994) é a historia dun triángulo amoroso entre un músico. 1993). Elina Luaces. As primeiras películas longas en 35 mm. 1994).

1999) e producida por Las Producciones del Escorpión. de Vici Producciones e Adai Films e protagonizada por Rosa María Sardà. que recrea a figura de Lolita. celebrado en Utah (Estados Unidos) e no Festival Internacional de Cine de Miami. proponlle un reto para probar a súa categoría.C. primeira longametraxe cinematográfica de 46 Antonio Simón que desenvolve un guión escrito para Luis Buñuel . encarnado por Federico Lupi. Cando volvas ó meu lado (Gracia Querejeta. Rosana Pastor. foi rodada no Teatro Jove de Ferrol. e baseada nun relato do novelista ruso Ivan Turgueniev. recrea a historia dunha psiquiatra namorada do seu traballo que. 1999) contou coa produción asociada de Continental Producciones e narra a historia de tres irmás que. de Adai Films con outras produtoras españolas. que non se estreou ata 2001. 2000) . que o cineasta aragonés non chegou a dirixir e que non gozou de boa acollida polo público ou Un buen novio (Chus Delgado). coproducida por Megatrix e distribuída por Buenavista Internacional Spain. Frontera Sur (Gerardo Herrero. cando chega a ocupar a súa praza nun hospital remoto de Galicia. O filme participou no Festival de Sundance. Sogecine e o Grupo Voz. Blanca Madison (Carlos Amil. 1997) de Encuadre Producciones de Cine e Televisión de Galicia. foi producida por Pilar Sueiro para Atlántico Films. coproducida por Continental Producciones. 50 51 . Ópera prima da directora. Nena (Xavier Bermúdez. 1998). O bosque animado (Manolo Gómez e Ángel de la Cruz. entre outras. non foi estreada ata 2003 nas 48 salas comerciais de exhibición por falta de distribuidora . Pilar Punzano e Mario Gas. te seguiré amando (Pilar Sueiro. 50 Sei quen es (Patricia Ferreira. 1998) de Continental Producciones é unha coprodución galego-arxentina que recrea o mundo da emigración galega a Bos 47 Aires. foi a primeira película europea de animación en 3D e está baseada 46 47 48 49 Polo galego José Rubira Barcia. 1998 ) é un drama romántico de Atlántico Films. o filme fíxose coa figura ao mellor guión adaptado. o pensador galego máis destacado do século XX. A figura de Castelao. A lingua das bolboretas (José Luís Cuerda. 2001) de Dygra Films. na longametraxe documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) móstrase cómo era o Castelao real e como era percibida a súa figura polos seus coetáneos. mellor actor protagonista e mellor banda sonora. se reúnen de novo arredor da nai que acaba de morrer. 1997) de Sun Lúa e Benxamín P. producida por Continental Producciones e Tornasol e interpretada por Nancho Novo. e que está ambientada na primavera de 1936 nunha vila galega49. un total de cinco. coa participación de Televisión de Galicia. ano da morte do líder galeguista. onde remata o mundo (Xavier Villaverde. Cuerda dirixiu este mesmo ano a película baseada nos relatos do escritor Manuel Rivas. e narra a historia dun popular actor de televisión.. O ano 1998 supón a plena consolidación do sector cinematográfico galego. Sergi López e María Bouzas. 1998) é a segunda longametraxe deste director. rodada en Galicia. Javier Albalá. A película gañou na edición do 2001 o premio Goya á mellor música orixinal e foi a primeira produción galega que conseguiu concorrer aos premios en tres categorías: mellor dirección novel. en senllas edicións do 2000. Elena Anaya. O filme participou na sección oficial de longametraxes do VI Festival Internacional de Cine Independente de Ourense. Arde amor (Raúl Veiga. Inés de Portugal (de Televisión de Galicia e Continental Producciones entre outras). 1997) de Xamalú Films e Televisión de Galicia.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O 1997 foi un bo ano para o cinema galego en canto a número de producións: longametraxes como Dáme algo (Hector Carré. Ópera prima da primeira muller directora galega. a primeira película Dogma do cinema español. A noiva da medianoite (Antonio Simón. un lendario actor. Divertimento (José García Hernández. 2000). serve de fío conductor para coñecer Galicia desde comezos de século ata 1951. atopa 51 un paciente moi especial . coproducida con Portugal. Francisco Rabal. Enrique Alcides ou Chete Lera. coa colaboración da Televisión de Galicia. 2000). Cando el mundo acabe. contou coas interpretacións de Chete Lera. Mediante a voz de toda unha miríada de persoas que o coñeceron persoalmente. 1998) de Fenda Filmes. Na convocatoria dos premios Goya do 2000. a xulgar polo número de longametraxes. Fisterra. coproducida por Formato Producciones e pola Televisión de Galicia. despois dalgún tempo sen verse. A longametraxe Érase outra vez (Juan Pinzás. entre outros. que está inseguro do seu talento. producidas por empresas galegas.

en coprodución con Quo Vadis (Francia) e Eyescreen (Italia). entre outros. 2002) é unha película coproducida por Continental Producciones que combina feitos reais e ficción. que contou coa participación da Televisión de Galicia. A multipremiada Os luns ó sol (Fernando León de Aranoa. 2001). Xunto ao xa veterano Xabier Villaverde con Trece badaladas. Cartoon Movie de Berlín. Filmax. María Bouzas ou Carlos Blanco. para debuxar e denunciar a estratexia estadounidense de apoio ás ditaduras latinoamericanas e os seus crimes. Off Films produciu Belas dormentes (Eloy Lozano. pero subtitulado ao castelán. a última película do realizador peruano Francisco 55 Lombardi e na que traballou a produtora coruñesa Aldea Films . foron o pano de fondo no que se moverán Ollos que non ven (Francisco Lombardi. toda unha vida (Nuria Villazán. Xa no 2004 realizadores como Jorge Coira con O ano da carracha. Fantasporto (Portugal). Por outro lado. TVG. estrearon os debutantes Ignacio Vilar con Ilegal. Vladimiro Montesinos. 2002). Lena (Gonzalo Tapia. con Continental Producciones e MediaPro como produtoras asociadas. baseado na novela homónima de Lorenzo Silva e producido por Continental Producciones. O xurado da Academia Española Cinematográfica decidiu outorgarlle un Goya na categoría de mellor longametraxe de animación e outro Goya na categoría de mellor canción. dous galardóns que converten este filme na segunda produción galega en conseguir un Goya e a primeira en conseguir 52 dúas figuras . 2002). baseada na novela do premio Nobel xaponés Yasunari Kawataba53.1. Hector 52 O filme estivo presente en numerosos festivais internacionais. como Siggraph 2001 nos Ánxeles. é un retrato colectivo dun grupo de amigos unidos por unha circunstancia común: o paro e a imposibilidade de atopar un 54 traballo digno . Os filmes de Reixa e Villaverde incorporaron ao audiovisual dous escritores representativos da literatura contemporánea galega: Manuel Rivas e Suso de Toro. Festival de Animación de Bruxelas. gañou a Cuncha de Ouro á mellor película na L Edición do Festival Internacional de Cine de San Sebastián. conta coa participación de actores galegos como Santi Prego. que provocaron un conflito político que acabou coa caída do réxime de Fujimori. 2001). que se consolidou como unha das distribuidoras de cinema e vídeo independentes máis importantes do país. Castelao Productions e. la secta del mar (Stuart Gordon. aínda que con diferente resultado comercial. O cineasta Juan Pinzás obtivo de novo o certificado oficial Dogma 95 para a súa película Días de voda (Juan Pinzás. tras unha ampla traxectoria curtametraxista.1 A produción cinematográfica nos últimos anos Catro directores galegos tiveron a oportunidade de se asomar á pantalla grande no 2003. A finais dos noventa creou unha filial específica para esta actividade. A Mostra de Valencia. 2002). coproducida por Filmanova narra a historia dunha adolescente envolta nunha rede criminal de Vigo por salvar o seu pai e está protagonizada por Marta Larralde e Manuel Manquiña.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA na obra de Wenceslao Fernández Flórez. 55 A película gravouse en formato de alta definición cunha cámara de cinema dixital da produtora galega. puxo en marcha o selo Fantastic Factory de cinema fantástico e de terror. 3 D Festival de Copenhague. que achegou ademais dous actores galegos á produción e que se encargou do proceso de posprodución. 3. 2002). 2002) é unha visión actual da vida artística e persoal do cantante afrocubano Antonio Machín. El misterio Galíndez (Gerardo Herrero. rodado en Vigo e Pontevedra. A difusión das imaxes nas que o asesor presidencial peruano. unha película rodada en Combarro e que contou coa participación de Paco Rabal na repartición. presidida polo galego afincado en Cataluña Julio Fernández. 53 54 Este filme. un filme producido por Pilar Sueiro para Atlántico Films e que foi estreado coa peculiaridade de que se ofreceu nos cines españois en versión en galega. Festival Internacional de Animación de Annecy (Francia). 2002). dentro desta. 77 . Tornasol Films e Cartel. comezou a interesarse pola produción. primeiro con participacións minoritarias e máis tarde asumindo o papel de produtora.1. Machín. unha misteriosa historia arredor do desexo. Antonio Mourelos. Future Filme Festival de Bolonia ou Festival de Cinema i TV Celta de Quimper. Antón Reixa con O lapis do carpinteiro e Carlos Amil con Blanca Madison. producida por Elías Querejeta PC. personaxes vivos e mortos. O alquimista impaciente (Patricia Ferreira. É precisamente neste xénero que Filmax produciu Dagón. subornaba altos cargos do país. Que supón a estrea de Lozano como director de longametraxes.

coa personalidade dun neno de carne e óso. está en realidade enferma e internada nun psiquiátrico. o equipo técnico desprazouse ata Pontevedra e Tui. Pepo Suevos. 2003). Neste mesmo ano. entre outros. Trátase da primeira película do director e rodada en alta definición. Rosa Alvarez e Luís Tosar. entre outros. no que se ambientaron diversas escenas desta película. ela pelexa por devolverlle a liberdade. os protagonistas viven o seu amor en tempos de loita: el sobrevive no cárcere grazas á forza da imaxinación e da palabra. director que colaborou . Chete Lera e Camila Bossa. Trátase dunha produción de Morena Films. narra a historia dunha adolescente que tomou a decisión máis crucial da súa vida. Continental Producciones e Televisión de Galicia que trata un drama rural ambientado no Val do Pas. Carlos Blanco. Partindo dunha idea que deu como resultado dous narracións diferentes. que presenta a historia dun documentalista que leva un tempo en Marrocos tratando de realizar un documental sobre o tráfico de inmigrantes ilegais cara a Europa e que contou coas interpretacións de Monti Castiñeiras. O agasallo de Silvia (Dionisio Pérez. Nela. Cómpre mencionar a produción en Galicia de Hotel Danubio (A. A comezos do ano seguinte estreouse Ilegal (Ignacio Vilar. 2002). A casualidade. Filmanova e Sogecine. que recrea o mítico conto de Carlo Collodi arredor da historia dun pequeno robot creado por Gepetto. onde a vida é sinxela e tranquila ata que a disputa entre os seus dous veciños por unha vaca remata en traxedia. 2003). Filmax Animation estreou tamén P3K: Pinocho 3000 (Daniel Robichaud. Xavier Bermúdez con León e Olvido. aínda que non faltaron xentes de fóra que fan a súa aportación dende Galicia. unha comedia negra producida por el Deseo coa participación de Filmanova Invest e dirixida e escrita por Félix Sabroso e Dunia Ayaso. o lucense Luís Tosar. Marta Etura. a ironía da vida e a ambición son o tema de fondo de Descongélate (Dunia Ayaso e Félix Sabroso. Tal é o caso de Laurence Boulting. pero antes de facelo deixa claro nun vídeo-diario o desexo de doar os seus órganos. No elenco de actores figuran Luis Tosar. a lenda (José Pozo. e dende fóra. Outra das estreas do bienio corresponde a A vida que che espera (Manuel Gutiérrez Aragón. e estivo protagonizada por Bárbara Goenaga. faise realidade El Cid. 2003). cun novo equipo de recoñecido talento. Santi Prego. Marta Etura e Celso Bugallo. que contou co apoio loxístico da Consellería de Cultura a través da Film Commission de Galicia. O filme é interpretado por Juan Diego Botto. 2003) longametraxe producida por Lorelei Produccións. Luis Tosar. Tamén se teñen achegado directores e produtores galegos á longametraxe documental. Margarita Ledo con Santa Liberdade. á que cría morta. 2003). Castelao Produccións e Televisión de Galicia. un filme de animación producido por Filmax Animation que non chega aos 10 millóns de euros de orzamento e que foi froito da combinación das técnicas 2D e 3D. 2002) presenta a historia dun novo escultor que volve a Santiago —a súa cidade natal— despois de quince anos de ausencia ao descubrir que a súa nai. Jorge Algora con Camino de Santiago: el origen o Ignacio Vilar con Un bosque de música estreron as suas longametraxes.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Carré con A promesa. a novela de suso de Toro e a longametraxe coproducida por Continental Producciones. Tristán Ulloa e María Adánez participaron na versión cinematográfica da novela de Manuel Rivas. Tras máis de tres anos e medio de dedicación. 2003) unha película producida por Tornasol Films. Víctor Clavijo e Adriana Domínguez. as tres últimas en formato documental. Giménez Rico. O lapis do carpinteiro (Antón Reixa. integrado por máis de 800 persoas. esta última desenvolvida polo estudio Bren Entertainment do Grupo Filmax. Trece badaladas (Xavier Villaverde. a primeira longametraxe do director producida por Vía Láctea Films. suicidarse. Despois do seu paso por Santiago de Compostela. 2003).

Greenpoint Productions (Reino Unido). 79 . A película foi producida por CTV. 56 57 Tataraneto dun forense que declarou no verdadeiro xuízo. dirixida por Margarida Ledo. A promesa (Héctor Carre. era un lobishome. 2004). Mar adentro (Alejandro Amenábar. 2004) producida pola Fantastic Factory do grupo Filmax baséase na historia real de Manuel Blanco Romasanta. non tivo sorte e sempre realizou traballos eventuais. Nela. en realidade. a caza da besta (Paco Plaza. Baseada en feitos reais. cinema e rock. nunha aldea de montaña situada nalgún lugar de Francia. 2004) narra a historia de Ramón Sampedro. a película Romasanta. no papel do sobriño de Sampedro. en asociación con UK Film Council. se converte en aprendiz dun “parasito” social que nunca traballou. o gaiteiro Carlos Núñez participa noutros fragmentos da banda sonora. Boulting conta con tres peregrinos. As empresas galegas Nos Productora Cinematográfica Galega e Filmanova foron os produtores da longametraxe documental Santa Liberdade (2004). un home tetrapléxico que durante 25 anos loitou para conseguir unha morte digna e cuxo caso desencadeou un gran debate social. Ana Fernández. o vendedor ambulante que confesou matar trece persoas e utilizar a súa graxa para facer xabón e que foi xulgado en Allariz en 1852 e evitou a condena a morte alegando que. Una coproducción de Tornasol Films. 58 Ademais. As produtoras galegas Filmanova e LugoPress (pertencente ao grupo editor do diario El Progreso). 56 Inspirada nun argumento do escritor Alfredo Conde . unha comedia sobre o mundo dos mozos que supón o debut como longametraxista do director. Celso Bugallo. 2004) está protagonizada por Carmen Maura. coproducido por Milou Films que conta a historia dunha alta executiva do mundo da moda que apenas ten tempo para dedicar ao seu fillo e ao seu marido e dunha veciña e amiga. Por outro lado. 2004) que. En xaneiro de 1961. parte do casting de Mar adentro está formado por varios actores galegos. Coproducido por Sogecine. que realizaron o camiño en tres estacións. tras rematar a carreira. Filmanova e Filmanova Invest. no papel de cuñada de Ramón Sampedro. Himenóptero e Lucky Red (Italia). vive Mathieu. un grupo de exiliados antifascistas españois e portugueses baixo as siglas DRIL secuestran o transatlántico de luxo Santa María nas Antillas Menores. entre os que cabe salientar as interpretacións de Mabel Rivera.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA con Kubrick ou Loach. Este é o punto de partida do documental Camino de Santiago: El origen (2004). El principio de Arquímedes (Gerardo Herrero. Patagonik Film Group (Argentina) e Madragoa Produção de Filmes (Portugal). Gregoria ten unha imaxinación sen límite que lle fai ter unha visión alterada de realidade que lle fai interpretar cada feito coma un sinal. un camiño novo á esperanza. Trátase dunha comedia xuvenil que se caracteriza polo sarcasmo e as referencias xeracionais á cultura de televisión. Julio Lago e Luísa Mérelas e foi producida por Tesela PC e Pórtico de Comunicación. Por outra parte. produciron O ano da carracha (Jorge Coira. dirigido por Jorge Álgora y producido por Adivina Producciones. gran parte dos exteriores de Mar adentro foron rodados en Ribeira e na Coruña. no século XIII. en clave de comedia. xa que ademais da xa coñecida versión do tema Negra sombra. Galicia tamén está presente na banda sonora de Mar adentro. cantada por Luz Casal. entre outros. composta polo director Amenábar. cuxo argumento xira arredor dun mozo que. e seguindo co tema do Camiño de Santiago. que pese a estar moi ben preparada profesionalmente. moi distintos. Televisión de Galicia. Marta Larralde e o novo descubrimento Tamar Novas. Outra película na que participou a produtora coruñesa é Seres queridos 57 (Teresa de Pelegrí e Dominic Harari. Evaristo Calvo. Televisión de Galicia 58 adquiriu os dereitos de emisión televisiva en lingua galega . A través dun acordo entre esta e os produtores do filme. presenta o conflito árabe-israelí. ao que leva a cear. o filme contou coa colaboración financeira de Filmanova Invest. 2004) é un filme de Tornasol. o que lle achega un simbolismo patente á fita. un mozo interesado polo coñecemento que oiu falar da existencia dun camiño que conduce a Compostela. a través dunha familia xudía madrileña cuxa filla maior bota un mozo palestino. que presentou en Santiago o seu documental Tres en el camino (2003). onde se di que descansa o Apóstolo Santiago.

Filmstiftung NRW. . cun guión elaborado por Virginia Yagüe e a propia directora. 2005). senón a todos aqueles que quedaron tras a súa memoria. A produtora galega Filmanova uniuse á alemá Moneypenny Films para producir a película Un día en Europa (Galatasaray-Depor) (Hannes Stöhr. co apoio da Consellería de Comunicación Social e Turismo. Filmboard Berlin Branderberg. Danlles vida aos protagonistas o veterano Fernando Fernán Gómez. Trátase dun drama que conta como a morte dun mozo nun accidente obriga os seus seres queridos a enfrontarse non ao seu doloroso recordo. 2005). 2004). unha película que conta en clave de comedia o que lle pasa a un adolescente tardío para converterse nun home. Filmanova Invest. tras estrearse en Chile. con mención especial do xurado e protagonizada por Norma Aleandro. é unha traxicomedia formada por catro episodios independentes que pretenden ofrecer unha visión xeral dunha Europa marcada pola pluralidade lingüística. cuxas relacións sentimentais non van nada ben. Filmanova. León ten síndrome de Down e Olvido. Tomando como fío condutor os ensaios do grupo para o novo disco. Filmanova Invest. a través de Filmanova Invest coproduciu en Arxentina Beba y Dora: cama adentro (Jorge Gaggero. Filmanova Invest e Televisión de Galicia. está producido por Continental Producciones. Emma Vilarasau. Nerea Barros. como Víctor Mosquera ou Mónica García. A película foi estreada o 24 de marzo no Linconl Center de Nova York. que conta coa participación de Aldea Films e Amiguetes Entertainment.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Música e natureza fúndense na longametraxe documental sobre Luar na lubre —un dos grupos galegos con máis proxección internacional—. en coprodución con Filmanova. coproduciu en Arxentina nos últimos meses No sos vos. a través da sociedade do grupo destinada a investimento en cine. a unidade monetaria. Para a filmación do documental. O filme recrea a historia de dous irmáns xemelgos e orfos. o seu director. na película faise un percorrido sobre a vida e a obra dos distintos membros do grupo. facendo o papel dun curioso policía municipal . unha producción de Moneypenny Filmproduktion en coproducción con Filmanova. Gary Piquer e Laura Ponte. Por outro lado. 59 Trátase dunha produción de Moneypenny Filmproduktion. O filme. a interrelación cultural e os diferentes modos de vida europeos. Ignacio Vilar. Programa Media Plus. soy yo (Juan Taratuto. a distribuidora Piffl Medien e o programa Eurimages. traballou especialmente na elección de escenarios que puidesen transmitir en imaxes a espiritualidade que provoca a música de Luar na lubre. producida por Vía Láctea Films. O filme Para que non me esquezas (Patricia Ferreira. Promedio rojo (Nicolás López. que constitue a terceira película da directora. Un bosque de música (2004). un mozo freak afeccionado aos cómics. é unha comedia de instituto. asiste perplexo á volta que dá a súa vida cando Cristina chega ao seu colexio. ten que deixar os estudos e poñerse a traballar. O director de Nena presentou a súa nova película León e Olvido (Xavier Bermúdez. a produtora galega. 2004) protagonizada por Guillem Jiménez. Marcos Mundstok e a debutante Norma Argentina. 2005). e acompáñanos na repartición outros intérpretes. O actor galego Miguel de Lira protagonizará o segmento da película que sucede en Santiago de Compostela e que 59 xa foi rodado no verán do 2004. Marta Larralde. German Federal Filmboard. 60 A cinta. en España estreada baixo o título de Señora Beba e premiada no Sundance Film Festival. protagonizada por Ariel Levy e a española XeniaTostado. 2005) é unha coprodución chileno-española. León pretende acaparar as atencións da súa irmá. lugar do que procede o seu director . Marta Etura e Roger Coma. ZDF Arte e Televisión de Galicia. que se encontra na actualidade buscando distribuidora en España. presentouse en decembro do 2004 no Festival Internacional de Cine Fantástico 60 de Sitges. na que o seu protagonista.

A longametraxe de animación de Dygra Films O soño dunha noite de San Xoan (Ángel de la Cruz y Manuel Gómez. 81 . a película en cuxa produción participou Continental Producciones. está inspirada na vida de Carmen Avendaño. non me chames estranxeiro (2005). obsesionado coa construción de estraños edificios. Productora Cinematográfica Galega Adivina Producciones Telecable Aldea Films Lorelei Producciones Ignacio Benedeti Cinema Off Films Dygra Films Formato Producciones Voz Audiovisual Xavier Villaverde Outros Total Fonte: Elaboración propia Total 37 13 10 5 3 2 2 2 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 10 108 A película sobre a vida da presidenta da asociación antidroga Érguete titulada Heroína (Gerardo Herrero 2005) foi protagonizada por Adriana Ozores. Produtora Televisión de Galicia Filmanova Continental Producciones Atlántico Films Adai Films Xamalú Films Milou Films Vía Lactea Films Filmax Animation Vici Produccións Fenda Films Sun Lua Lugopress CTV Nos. recrea libremente o clásico de William Shakespeare El sueño de una noche de verano.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Longametraxes (co) producidas polas produtoras galegas (19862005). Carmen Machi e Manuel Manquiña. Trátase dunha comedia romántica de mentiras compulsivas con repartición integrada por Alexis Valdés. transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica. 2005). Esta produción de Continental Producciones e Tornasol Films. En Alcalá de Henares rodouse Un rey en la Habana (Alexis Valdés. que loitou contra a dependencia á droga do seu fillo e contra as bandas de narcotraficantes que dominaron as rías galegas na década dos oitenta. xunto con Iroko Films e que se estreou a finais de maio. Xan Leira presentou no Museo de Arte Contemporáneo de Vigo a súa película documental sobre a emigración titulada Viceversa. Éste sae á luz despois de dous intensos anos de traballo seguindo o desenvolvemento migratorio entre dous países referenciais ao respecto: Arxentina e Galicia/España. Javier Pereira. unha comedia de superviventes que se aferran á vida. creando a asociación Érguete. un gobernante idealista e soñador en exceso. entre outros. resolta e intelixente filla de Teseo. Carlos Blanco. que conta con guión de Ángeles González Sinde. A película narra a historia de Elena. María Bouzas e Mercedes Castro. preestreada o día de San Xoan do 2005. 2005). É a fábula duns tramposos trampeados.

. é o protagonista doutra longametraxe de Xan Leira. o que os sitúa por riba da media española. é posible comprobar como o ritmo de participación destas empresas incrementouse a partir da segunda metade da década dos anos noventa. Paco Cuesta. Montevideo e Bos Aires. Beatriz del Monte. Ademais. O ano da carracha.. segundo salienta Jaime Pena. un bo número de novos creadores audiovisuais galegos triúnfan coas súas propostas polo mundo adiante. sin que iso implique a participación de equipos galegos nin persoal da empresa. chegando á cifra de 27 no ano 2004. series. cabe subliñar que mentres moitas das empresas audiovisuais encárganlle a dirección ou realización de boa parte dos seus traballos (longametraxes. Antonio Simón. E é que houbo unha falta de confianza nos realizadores novos e por iso non se produciu a desexable renovación xeracional no cine galego. liderada por Jorge Coira.) está arredor dos 50 anos. é o padriño dunha nova xeración de realizadores do cine galego. No informe Audiovisual Galego 2003 conclúese que a idade media dos directores galegos que estrearon no bienio 2001-2002 era enton de 42 anos. Xabier Villaverde. Ademais. TV movies. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar a celebración das Letras Galegas 2005. Sandra Sánchez. Juan Pinzás. Ignacio Vilar. localidades vitais do escritor. Jorge Coira. un dato peculiar se se ten en conta que seis das producións foron ópera prima. O filme foi producido por Acuarela Comunicación. as participacións ata xullo de 2005 das empresas galegas en produción de longametraxes ascenderon a 108. como é o caso da Televisión de Galicia. director de programación do CGAI.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Lorenzo Varela. 1994 . Tomás Conde.) a cineastas de fóra de Galicia. etc. gravou en Galicia. (Co) produción de longametraxes en Galicia por produtora e ano (1986-2005) 30 27 25 20 13 1 5 12 9 10 8 1 0 5 5 6 2 0 0 3 2 1 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 4 4 1 1 0 1986 1988 1989 1990 1991 1992 1993 Como se aprecia no gráfico adxunto. que a partir dun guión propio. que en abril de 2004 estreou no Festival de Málaga a súa ópera prima. Carlos Amil. Virginia Curiá. se ben algunhas delas limítanse en moitos casos á compra de dereitos de emisión en galego. Eloy Lozano. É destacable a ausencia entre os títulos estreados de directores menores de 30 anos. que foi director da Escola de Imaxe e Son de Coruña As participacións das empresas galegas en produción de cine ascenderon a 108 durante o período transcorrido entre 1990 e 1998. a do relevo que tardou en chegar. Chema Gagino ou Xosé Zapata forman o que deu en chamarse a Xeración Escola de Imaxe e Son da Coruña. Madrid. Manolo González. A idade media dos directores galegos de longametraxes (Antón Reixa.

británico e sueco. para coproducir dúas películas nos próximos anos. 83 . dirixida por Juan Pinzás e producida por Atlántico Films. Indo mais aló. e considerando tanto as producións como as coproducións). O filme está protagonizado por José Sancho. 3.2 Proxectos de longametraxes en curso Destaca a ausencia de directores menores de 30 anos entre os títulos estreados Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar na actualidade e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006. e en 32 o par é director-guionista. Trátase de O desenlace. O primeiro proxecto conxunto será Hotel Tívoli. español. o cineasta danés Lars von Trier. Cargo.173. Javier Gurruchaga.1. Por outro lado.51% O coste medio das películas producidas desde o ano 2000 (incluénse tres producións anteriores) e das que se conta con datos de presuposto foi de 2. en 7 destes longametraxes dase a combinación guionista-director-produtor. que en algúns casos foi consecuencia da falta de distribuidora que comercializara a produción. Esta cifras están por debaixo dos 2.45 semanas. e coa que se pecha a triloxía iniciada con Érase outra vez. Ademais. O filme rodouse no porto de Barcelona e nel participan Luís Tosar. en 13 deles a figura do produtor e a do director coinciden. A última longametraxe que recibirá o certificado Dogma en España rodouse en Santiago de Compostela. producida por Filmanova Invest en coprodución 61 Trátase do terceiro filme Dogma do cinema español con diploma oficial outorgado polo fundador deste movemento de vangarda.524 euros.609 eliminando aquelas películas de coste superior aos 10 millóns de euros. que é algo mais frecuente en aquelas películas onde a participación galega é mayor.75 semanas).1. Carlos Blanco e Daniel Bruhl.882. Carlos Bardem e os 61 galegos Miguel Insua e Isabel de Toro . a duración media en días das rodaxes destas producións foi de 13.585.974 euros promedio dos presupostos das longametraxes españolas estreadas desde o 2000 (sen considerar as de custo por riba dos 10 millóns. fundada polo prestixioso cineasta Lars Von Trier.585. e o tempo transcurrido entre o final da rodaxe e o estreno da película ascendeu a 341 dias (49. foi escrito por Paul Laverty —guionista habitual de Ken Loach— e dirixido por Clive Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006 Gordon. un thriller psicolóxico con capital galego (Vaca Films). e 2. do total de longametraxes producidos ou coproducidos por empresas galegas desde 1989.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datos promedio das películas con participación galega estredas a partir de octubro de 1998.524 81 3 77 48. A produtora Filmnova asinou un acordo coa danesa Zentropa. Indicador Duración da rodaxe (días) Tempo transcurrido desde a finalizacion da rodaxe hasta a estrea comercial Presuposto da película (euros) Copias distribuidas en castelán (Número) Copias distribuidas en galego (Número) Total de copias (Número) Participación galega na película (%) Fonte: Elaboración propia Promedio 94 341 2.

Outro proxecto no que están a traballar nesta compañía é outra longametraxe de Xavier Villaverde. xunto a Adivina. A película. Cuca Escribano e Carmen Elías. a través dunha longametraxe que integra dixitalmente actores e escenarios reais con animación 3D. chega El ratón Pérez. primeira produción cinematográfica sobre a vida do cantador.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO con Animatografo II (Portugal). ten data de estreno prevista en España para marzo de 2006. conta coa interpretación da actriz colombiana Ana María Orozco. dirixida por Gerardo Herrero e na que participan a produtora galega. gañador de dous premios Goya. Na produción participan Just Films e General Video Productions. Hotel Tívoli (Light me fire) recrea unha historia de historias seguindo o aleatorio itinerario dun chisqueiro que vai sendo extraviado polos seus ocasionais posuidores en diferentes lugares do mundo. un mito que comezou a rodarse en marzo de 2005 en localizacións de Madrid. que será xenerado enteiramente por animación 3D e integrado dixitalmente cos actores e escenarios reais. protagonizará no verán do 2005 a rodaxe de Conversas co vento. catorce pesetas. baixo a dirección de Ramón Costafreda e no que participarán actores e técnicos galegos. Filmanova exerceu funcións de coprodución executiva no proxecto. o actor Carlos Iglesias. O filme. conta coa participación de TVE e Telemadrid e será distribuída por Buenavista International. baixo o título de O sexo dos anxos. para participar na biopic Camarón. con guión de Álvaro del Amo e Jaime Chávarri. A produtora Adivina Producciones deu o salto á produción de longametraxes con Un franco. o mítico ratonciño dos dentes. A produtora Continental Producciones estivo de rodaxe ata finais de xullo en localizacións de Madrid e Zahara de los Atunes. o goberno da provincia de San Luis (Argentina) e coa participación de Televisión de Galicia. O guión da película foi escrito por Ángeles González Sinde e Alberto Macías e no reparto participan Jose Luis García. o protagonista desta historia: o ratón Pérez. para o que confiou o proxecto ao propio guionista e protagonista. con guión de Fernando Castets (El hijo de la novia) e baixo a dirección de Ramón Costafreda. Da man de Patagonik Film Group de Arxentina e Filmax Animation. Por outro lado. Esta comedia romántica conta a historia de Samuel. que se vai rodar nas rías de Arousa. A película. Zentropa (Dinamarca). O filme narra a historia dunha familia española emigrada en Suiza entre 1960 e 1966. París e Nova Iorque. El niño de barro comenzará a súa rodaxe en octubro do 2005 baixo a dirección de Jorge Algora. Ademais do investimento financeiro. entre outras e dirixida polo catalán Mariano Barroso. A historia estase rodando en Madrid e Suiza e ten como tema principal a emigración. A produtora asinou tamén un acordo de coprodución con Monoria Films. en Cádiz. coa distribución a cargo deFilmax. a madrileña Tornasol Films e a sevillana Maestranza Films. Muros e Noia e na Costa da Morte. escrita por Gustavo Ron e Edmon Roch e dirixida polo primeiro. verá a luz da man de Formato Producciones e Filmax. o seu eventual profesor particular . e na súa produción participan. tras ser eles tres os únicos supervivientes dun naufraxio. Trátase da película Los aires difíciles. e iniciou a súa rodaxe a finais de maio do 2005. sobre un orixinal de Enrique Cortes. É a segunda longametraxe como director de Antón Reixa con guión de Xosé Morais. dirixido por Juan Pablo Buscarini e producido por Pablo Bossi. a productora madrileña Drive Cine. xunto coa súa sobriña e o seu irmán deficiente. A cinta ten como tema a vida dun home duns corenta anos que acaba de recomezar a súa vida. unha coprodución hispano-arxentina que se filmará en Betanzos e Bos Aires. unha historia dun triángulo amoroso en torno ao tema da identidade sexual. españois e arxentinos. O actor Luís Tosar. coproducida por Ficción Producciones e a TVG. Aquafilms (Argentina). un adolescente que leva tres anos sen saír da súa casa por un trauma da infancia. coñecida pola súa intevención na telenovela Betty la fea. Cádiz. A produtora galega avanza tamén no seu proxecto Abrígate. Carlos Portela e o propio Reixa. que tra-la súa rodaxe vai necesitar dun extenso proceso de posprodución. e que se atopa con Gabriel. O guión da película está baseado nunca historia real recollida polo director hai dous anos en Bos Aires e consiste nunha trama psicolóxica e policial sobre un asasino de nenos. e por suposto. todas co denominador común das relacións de parella e a aparición de personaxes portadores de relatos insólitos. A longametraxe Mia Sarah.

acaba derruído. Nel intervirán Luis Tosar. Manuel Lozano. Cáceres. A 62 e Casen Producciones. e gañou en innumerables festivais internacionais. xunto ás madrileñas Odessa Films e Euphoria producciones. está protagonizada por Irene Visedo. Para este novo proxecto. Uma Uma Producciones. que conseguiu o premio á Mellor curtametraxe amateur do Festival de Cannes dese ano. é un documental basicamente onírico a cabalo entre o conto de fadas clásico e un espectáculo musical. auspiciada pola Secretaría de Cultura e polo Goberno da cidade de Bos Aires. na que interveñen os galegos Nancho Novo. están actualmente traballando nunha comedia de aventuras baseada nos avatares da vida de Don Rodrigo. Akki. Residencial Caribe. un aventureiro galego no século IX.2 A produción de curtas en Galicia José Enrique Díaz Noriega é considerado por muitos o pai da historia moderna do cine galego.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que lle vai axudar a saír desa situación. Gravarase en alta definición é unha coprodución entre a empresa galega Directo de Información y Divulgación ICAIC cubano. Esta produción. Protagonizado por Arturo Bonín e con Juan Leyrado como narrador. pensada para a súa distribución en cines. xunto ao produtora galega Anxo Fernández Producciones. Artemática e Televisión de Galicia. Pero tamén son varios os proxectos en marcha de novas longametraxes documentais.935 euros. 3. A súa curtametraxe Cine amateur (1965). é sen dúbida José Enrique Díaz Noriega é un dos pais da historia moderna do cine galego 62 63 Que. Chete Lera e Uxía Blanco. conta ademais con Macelo Rodríguez no papel de monologuista e Héctor Alterio. ao final da cinta. Los muertos van de prisa é a primeira incursión no cinema de imaxe real da produtora Dygra Film. Daniel Guzmán. o que soña. que pasa con ela boa parte do día nunha vella casa da poboación alacantina de San Vicente . aínda pendente dunha semana de rodaxe en España. rodou en decembro do 2004 unha longametraxe-documental. 85 . é unha comedia coral de enredo que interpretan Pepe Sancho e Jordi Vilches e a cubana Broselinda Hernández. trata a historia dunha bióloga e un adolescente case salvaxe que se enfrontan a unha empresa multinacional responsable da balsa de estériles mineiros que contamina o río. en coprodución con Lotus Films e Televisión de Galicia. Juan de Oliveira e Santiago Calderón. Por outro lado. Chete Lera e Candela Pena. O director Isidro Ortiz estivo rodando en Galicia para a produtora Vaca Films. e conta cun orzamento de 1. cuxa rodaxe comenzou o 25 de julio. entre outros.1. O outro elemento fundamental da historia é un vello casarío onde se desenvolve a maior parte da acción e que. A Fraga Maldita e Libre Producións coproducen a longametraxe de ficción Tres cuartos de hora. unha produción de Vía Láctea Filmes. El país de nomeacuerdo. Fernando Fernán Gómez e Sergio Pazos. a película Somne. a alacantina Videogenic e a catalá Salto de eje. xunto con Goya Toledo e Óscar Jaenada. un relato coral sobre o azar e o tempo. Miguel Ángel Solá ou Raul Alfonsín como entrevistados. debuta na longametraxe. en Londres e continuará na Coruña. deste xeito. o que veu da auga. Dygra conta co apoio das produtoras Buenavista. Madrid e A Fonsagrada son os escenarios nos que se rodará a película coa que a produtora galega se estrea na longametraxe. cuxo guión é obra do escritor cubano Héctor Quintero. La casa de mi abuela é unha película da empresa galega IB Benedeti. O filme. unha longametraxe no que pretende recrear unha comedia moi no estilo das irlandesas. que retrata de forma poética a relación de amor-odio que se desenvolve entre unha señora e 63 a súa neta. A película aséntase sobre un guión orixinal de Alex Valle.

cambiou de idea e transformouse en produtora propia. de Juan Cuesta. 65 Hueso Montón. Hector Carré. segundo sinala o profesor Hueso Montón . das que a primordial foi o desenvolvemento de formas de expresión. polo que o Equipo 64 decide aproveitar esta conxuntura e escribir outro guión. aproveitando nesta ocasión un concurso convocado por Televisión Española. En Historia do cinema en Galicia. aparecido en 1961. xorde o Equipo 64. O cineclub do SEU. O primeiro paso adoptado polos seus integrantes é a realización dun guión sobre o Mestre Mateo. Coordinado por José Luís Castro. na década dos anos 70. Enroba ou Imaxe foron. No seo destes grupos de afeccionados aparecen personaxes como Carlos A. o seu desexo de ter continuidade no seu traballo. Posteriormente. aspiraban a que as súas películas tivesen certa difusión e se vinculasen ao que se podería chamar o cinema case-comercial. Pedro Bañuelos. pero a súa realización posponse. A. titulado El Camino de Santiago. Xavier Villaverde. Editorial Vía Láctea. o seguinte proxecto é traducir en imaxes o primeiro guión. que realizaran algunhas curtametraxes en 8 mm. Miguel Gato ou Antonio Simón. para presentalo ao concurso.). visión de películas. lecturas. 65 Estes colectivos de afeccionados. converteuse enseguida nun dos focos culturais máis importantes composteláns. Ademais. xa que a cadea. Outro dos antecedentes da produción cinematográfica e en vídeo en Galicia cabería situalo no chamado Equipo 64. de Carlos Amil. De 3 dos compoñentes do cineclub. os futuros directores do cine profesional en Galicia. cunha duración de 25 minutos. Malpica é o terceiro documental rodado por este equipo. xunto con Enrique Banet do GAC. dende problemas persoais a problemas de índole económica. que desenvolveu en 16 mm Jacobeo (1980) e Ulisses (1983). que aparece como tal nese ano. titulado Pórtico de Compostela. Díaz Noriega foi ademais mestre da xove xeración de cineastas desde Miguel Castelo a Xavier Villaverde. o elemento aglutinante de inquietudes próximas no ámbito audiovisual. da man de directivos como Ezequiel Méndez. a aspiración por vinculalo en maior ou menor grao ás formulacións ideolóxicas da época e a consideración deste labor como un camiño e unha afirmación progresiva dentro do mundo profesional da imaxe. López Piñeiro. o cine galego paraliza practicamente a súa produción. partindo dunha atención preferente á cultura tradicional. Tacón (1982). Gonzalo Anaya ou Federico Pomar. Jaime Cobreros. Carlos Amil. de Xavier Villaverde e Refrexos (1982). e os traballos illados de Lorenzo Velayos no terreo experimental. 1980 foi o ano no que o fracaso de Malapata (última produción do equipo Imaxe) abriu un período de transición no ambiente cinematográfico que se prolongou ata a metade da década. 64 O primeiro destes aparece na Facultade de Farmacia de Santiago de Compostela nos primeiros anos da década dos sesenta e agrupa unha serie de mozos: Enrique Banet. debido a que o Ministerio de Información e Turismo convoca un concurso nacional de documentais sobre o Ano Santo Compostelán. agás no caso dunhas curtametraxes rodadas en 16 mm. etc. que rompen coa atonía xeral. grupos de cineastas afeccionados como Lupa. As persoas que forman este grupo teñen en común o interese que mostran polo cinema nun ámbito teórico (crítica. e pertence a unha serie titulada Así é Galicia.. ás raíces. Nelas. etc. como nexo de unión e ademais como vía de produción das primeiras curtas galegas. Manuel Abad ou Alfredo García Pinal. Trátase de Pensión completa (1981). Nace da confluencia do Grupo 64 Amateur de Cine (GAC) e algúns directivos do cineclub do SEU da Universidade de Santiago de Compostela .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO un fito pioneiro do noso audiovisual. as expectativas que puxeran na Televisión Española fracasan. L. (1996) “Anos de efervescencia política”. Non obstante. Miguel Castelo. de comunicación coa poboación galega. pero todos eles pasan practicamente desapercibidos para o público. a súa principal singularidade deriva dunha serie de trazos que os define de xeito claro: estruturación en diferentes grupos con certa singularidade. Concluído este documental. malia os enormes problemas infraestruturais existentes. que ata entón compraba material de produción allea e que lle ofrecera ao Equipo 64 mercarlle as súas películas. . os autores intentaron reflectir do xeito máis digno posible as principais preocupacións que os movían. se ben a súa formulación é algo anterior. Sumido nesta crise de identidade. As causas da desaparición deste grupo son múltiples.

José Luís Defez Schmidt. mentres. na Coruña. de Eloy Lozano. froito da nova política de subvencións da Administración autonómica coa chegada de Luís 67 Álvarez Pousa á Dirección Xeral de Cultura . en Vigo. de Manuel Abad. Hormigas (1984) e Curiosidades de las arañas (1984). A mediados de 1987. O segredo (1984). En decembro de 1984. Vila Verde e O tesouro de Pedro Xesto. coa chegada de Manuel Moreira Matalobos. de Miguel Castelo e a curta O desexo (1992). de Rafael de la Cueva e as curtas O resplandor da morte. A. Ao ano seguinte. o Concello de Vigo concédelle unha subvención a Chano Piñeiro para a produción dunha curtametraxe na que se enfocaban os problemas do alcoholismo a través da visión dun neno. do mesmo autor. López Piñeiro. foron catro as curtametraxes que gozaron de subvencións: E decímolo ou non decímolo (1985). funda en 1980 a produtora Bowerlay. con títulos como Augurio (1981). No terreo das curtametraxes producíronse Pórtico da Gloria. Juan Pinzás 66 e Pilar Sueiro sacaban adiante 20 curtametraxes de ficción. o novo director xeral designado polo conselleiro Víctora Vázquez Portomeñe. Alvarez Pousa. López Piñeiro e Alfredo G. de Daniel Domínguez e Noa e Xoana (1986). de Juan Cuesta e a moi recoñecida Mamasunción (1984). Río de sombras (1986). Cómpre facer mención da última obra de Chano Piñeiro. Sons e voces na noite (1984). a mediometraxe Macana de dote. Trátase de Esperanza (1987). morre o realizador vigués. como Insectos (1982). Corresponden á colleita de 1989 a mediometraxe Lembrando a Xelmírez . Amar está máis lonxe. volve convocar axudas á produción cinematográfica. Mariquita en el país de las maravillas electrónicas (1984). de Luisa Peláez. Cerca de los girasoles (1983). che (1991). de Milagros Bará ou Hardo. un encargo da Consellería de Presidencia da Xunta de Galicia producida por S. a Consellería de Cultura da Xunta. de Milagros Bará. que obtivo varios premios nos festivais internacionais aos que concorreu e acompañouna o éxito nas súas proxeccións por Galicia. Hechizo (1982). de Chano Piñeiro. moito antes da súa etapa na política institucional. 87 . de Manuel Abad ou Entrevista (1993). de Manuel Yáñez. de Antonio Simón. de Alfredo García Pinal. Pinal. O dedo. que puxo á disposición do cineasta uns medios 68 impresionantes . Carmín (1983).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Déronse nestes momentos dúas excepcións na asolada paisaxe da produción galega: por un lado. El rito (1982). Morrer no mar (1984). Homo Hominis Opus I (1981). 200 millóns de pesetas para un filme de 34 minutos. Foron Embarque (1984). O caso das galiñas aforcadas (1991). Pouco despois da estrea. logo de fundar a súa propia produtora. Juego decisivo (1982). entre outras. estréanse unha serie de curtametraxes en 35 mm que foron vistas como unha continuación das películas que nos anos 70 permitiran comezar a falar dun cine esencialmente galego. de Uxía Blanco e Daniel Rodríguez. este último posteriormente incluído na longametraxe Urxa de Carlos A. xornalista. A principios dos 90 continúan as axudas da Xunta de Galicia á produción audiovisual. tras unha paréntese de dous anos. En 1986. La danza de las alas (1984). nas que tamén se implicaría a Televisión de Galicia. a mediometraxe O camiño das estrelas (1993). Cien puntos para Julián Pintos (1981). Añoranzas (1982). foi un dos grandes activistas do cinema galego. de Miguel Gato. froito das cales xorde. Atlántico Films aproveitando as favorecedoras normas ministeriais que por entón estaban vixentes. O obxectivo era realizar un filme promocional que lles ofrecese unha visión panorámica de Galicia aos peregrinos. Só para nenos (1985). provocada pola marcha de Álvarez Pousa. Un café de ollos verdes (1992). de Carlos A. de Xestión do Plan Xacobeo 93. madrileño afincado na cidade. Tamén nos primeiros anos noventa ten lugar a posta en marcha de varios proxectos que se revelarán esenciais para o devir do noso audiovisual: a creación da Escola de Imaxe e Son (EIS) e do Centro Galego de Artes da 66 67 68 Pinzás acreditaba unha longa traxectoria como curtametraxista que comezara nos anos 70 en formatos non profesionais. La tercera mujer (1983) ou Muñeca azul (1983). e que se estreou no auditorio do Monte do Gozo (Santiago de Compostela). sen dúbida un dos nomes senlleiros do audiovisual galego. que realizou entre 1981 e 1984 numerosas curtametraxes de carácter científico en 35 mm. Contar (1994).

Davis (1993) ou Qué le pasó a mi Johnny (1994). O proxecto recibiu o nome 69 de A Coruña. unha das máis interesantes foi O milagre da carne (1994) de Javier Codesal. A conclusión máis importante desta iniciativa é que aparece unha nova xeración de creadores e de equipos cunha boa cualificación profesional. de David Breijo. Antares e a EISV. dirixida por Cora Peña e producida por Odi Media. A mediados da década dos 90 estaban a desenvolver unha obra moi persoal. . de Miguel Calderón. Outra excepción á regra das subvencións é José Carlos Soler. o traballo exclusivo en vídeo. un realizador que iniciou a súa actividade cinematográfica no seo do grupo Tornabón.1 A produción de curtas nos últimos anos Das producións de curtametraxes de finais dos anos 90 compre mencionar The last patrol (1999). A primeira faino con ¡Aproba! (1995). as dúas de Eduardo Gabín. As condicións para os premiados eran de 40 minutos de material virxe para a filmación en super 16 mm. Cuba libre (1996). destinada á adaptación de 13 contos baseados na literatura popular europea que conformarían a serie Contos de Alentraia. de Ángel de la Cruz e Televapor (1996). de Ángel de la Cruz. que deu lugar a 4 ficcións centradas no mundo das comunicacións: Paranoia dixital (1996). Vete. aínda que neste caso os autores escollidos optasen por proxectos máis experimentais. unha duración de 10 minutos que debe ser plasmada nunha semana de rodaxe como máximo. de José Luís Ducid. ano no que a Televisión de Galicia celebraba o seu décimo aniversario. En canto ás producións subvencionadas pola Administración. Estas iniciativas contaron coa estreita colaboración da Escola de Imaxe e Son da Coruña. Recuerdos de un amante neurótico (1996). En 1996. Fussion. Destaca. Cielito lindo (1992). Coop. de Jorge Coira.. que posteriormente se pasaría a 35 mm. Esta iniciativa. creado en 1986 por varios estudantes da rama de imaxe da Facultade de Ciencias da Información de Madrid. 3 para a gravación de son e 3 máis para a sonorización e o axuste. de Beatriz del Monte. e por último. entre os que se atopan O párroco enganado (1993) e Tornabón (1994). Estas características perduran na seguinte convocatoria de 1996. de Alber Ponte. a Xunta de Galicia convoca o certame Tramas da rede multimedia. Sitcom Show (1996). de cine . e entre as que figuran Cual dos extraños (1991). Atlántico Express (1993). de Luís Liste. deu como resultado tres curtametraxes: Grande de Cuba (1996). coa sinatura dun convenio co Concello da Coruña que posibilitou a realización dunha serie de curtametraxes entre 1994 e 1997 nas que a cidade tiña que ser protagonista. con 5 días para a edición. Afonía (1996). de Chema Gagino e The end (1996).e mais a fundación da Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI) en 1994. A Coruña imposible (1995). en 1994 a Escola de Imaxe e Son da Coruña lograba superar a súa principal limitación. así mesmo. decide abordar a produción dunha serie de historias cinematográficas que debían ter a televisión ou o televisor como motivo da ficción. de Cheché Carmona. de Ricardo Llovo e Francisco Carcallás. chamada 25 en 24. de Alfonso Arauza. 3. Así mesmo. deu a luz a varias curtametraxes producidas pola súa empresa Sierra Madre Producciones. tamén as universidades de Santiago de Compostela e da Coruña entraron a apoiar proxectos. como é o caso de La fiesta y otras aventuras de Pío (1994) e Sin motivo aparente (1995). unha comedia realizada con son directo. ¿De dónde llamas? (1996).1. Global S. o que se deixa notar no alto nivel de realización dos seus filmes.. mentres que a segunda impulsou a realización de curtas dende o seu Club de Cine e Vídeo Universitario. de Carlos Alberto Alonso.2. As realizacións premiadas na primeira convocatoria foron A repesca (1995). Mátame unos cuantos (1996). un dos máis prolíficos curtametraxistas galegos quen.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imaxe (CGAI) –ambos en 1991. Naquel momento. como sucede en La vida es un dolor (1996). de Sandra Sánchez. fóra do seo da EIS. de Paco Rañal.. A todo tren (1995) de Lidia Mosquera. A gran liquidación (1995). Polo demais. e La sangre del enemigo (1995). un musical bélico 69 A selección –4 propostas por quenda⎯ efectúase mediante a convocatoria dun concurso de guións cinematográficos de curta duración dirixido a mozos de entre 18 e 35 anos. Galivisión. que facilitou unha boa parte das infraestruturas e coordinou as producións.

a EISV e Area Master e dirixida por Xavier Jácome e Martín Fiallega. Ya. que tiñan que ser realizados 71 integramente en Galicia . Á colleita de curtas de 2004 corresponden Metamorfosis 76. de Anxo Fernández. que conta no seu cadro protagonista con Luis Tosar. El barbero ciego (2002). Fran Grela. a Consellería de Cultura elixiu seis proxectos: En qué consiste la vida. que adaptaron a obra homónima de Antón Chéjov a Galicia. O proxecto Curtas nace co obxectivo de promover e difundir anualmente. Ciclo (2002. e da participación na Sección Oficial de Curtametraxes da XLVI Semana Internacional de Cine de Valladolid (Seminci 2001). o premio ao mellor actor (Luís Tosar) e premio especial ao director na IV Mostra Vila de Noia 2002. das curtametraxes cinematográficas realizadas no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia. premio exit del público no Curt Ficcions 2003 e segundo premio á mellor curta nos premios Siroco 2003. Mellor dirección de fotografía. Lobos. dentro e fóra de Galicia. constitúe unha pequena homenaxe a Marilyn e ao cine clásico dos anos cincuenta en forma de drama romántico. 75 73 . tanto no eido nacional coma internacional. protagonizárona Luís Tosar e Luís Zahera72. En xuño do 2003. dirixida por Fran Estévez e producida por Producciones Hipotálamo e Producciones Vigo. Mellor dirección artística e Mellor montaxe. unha resposta escrito-audiovisual a dúas presentacións dos realizadores: a instrumentalización do retrato e a adaptación do ensaio homónimo do situacionista francés Guy Debord. Hipotálamo (2002) é a primeira curtametraxe de Fran Estévez. de Ánxel Nine. que foi a gran triunfadora dos premios Agapi 2000 70 No ano 2002. de Alicia Conhas para a EISV. Mellor guión. O Consorcio Audiovisual de Galicia considera conveniente arbitrar unha vía que permita a promoción das curtametraxes cinematográficas de ficción e animación mediante a concesión de axudas á promoción e divulgación. estreouse a curta de Arturo Calvo. Filmanova) foi rodada en alta definición e dirixida por David e Tristán Ulloa. de Denis Horro e José Antonio Moure. que ascenden a 180. dirixida por Alber Ponte. O doce. Di algo foi dirixida por Luís Deltell e producida por Lorelei Produccións. Entre todos eles. baixo a produción de Vaca Films. Esta curta logrou o premio ao mellor actor ex aequo e mención guión na VI Mostra de Curtmetratges Mataró 2002. As louras prefírenos cabaleiros (2003). que puxo en marcha a Consellería de Cultura. La petición de mano. 70 Mellor curta. foi galardoada co premio á mellor curta polo xurado dos premios Mestre Mateo 2003. La sociedad del espectáculo (2004). de Beatriz del Monte. a produción de curtametraxes galegas. realizáronse un total de seis curtametraxes na comunidade galega dentro do Programa Facendo Cine en Galicia. de Daniel de la Torre. A curta gañou o premio do público no IX Festival de Cine Independente de Ourense. 72 73 74 75 89 . Un berro no silencio. Estes podían solicitar o uso de equipos de vídeo dixital para os seus proxectos. Toxic percebe. 71 Presentáronse un total de 25 solicitudes para optar ás axudas do exercicio 2002 do programa. Despertar en París. O dedo. O derradeiro grolo e Minas .000 euros aproximadamente. de Os films da píntega. e O partido. Tiempos de espera . de Alex Sampayo. ademais do premio á mellor interpretación masculina no Festival de Cine de Alcalá de Henares (Alcine 31) para Santi Prego. de María Isabel Bilbao e Diana Araújo. que foi protgonizado por María Esteve e Miguel de Lira. Todavía una canción de amor (una historia de rock and roll). Tras triunfar no Festival de Noia. Premio The Crypts á mellor curta fantástica e terror no XXVIII Festival Internacional Filmets de Barcelona 2002. de Jesús Pérez Vázquez e María Xosé Costa Valiño. onde conseguiu os premios do público e á mellor actriz. de Alex Sampayo. Comunicación e Turismo da Xunta de Galicia para a promoción da actividade cinematográfica entre os novos produtores galegos de entre 18 e 35 anos. un filme que conta cun guión de Anxos Sumai e de Tonhito de Poi.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA en inglés subtitulado ao castelán e O río ten mans (2000). de Sergio Vázquez. unha comedia producida por Licor Kafé Films. Alberto Tomé e Mario Roldán. de Alex Sampayo. Tartaruga. Do mesmo ano son Ipso facto. logo do triunfo nas terras ourensás. Esta curta. La buena caligrafía 74.

de Luque Mathews. e traballou en boa parte das producións galegas dos últimos anos. e Galiza. Durante unha semana. coa colaboración de Coren77. e Margarita Ledo. rodada no barrio de Caranza en Ferrol. Márquez & M. os actores e actrices Mabel Rivera. Tamén son de 2005 Chicken Gun: con pollos y a lo loco. Rosa Aneiros. de Producciones Hipotálamo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Xa en 2005 estreouse Como foi o conto. é o único especialista en efectos especiais de Galicia. Máxima pena é o proxecto de primeira curtametraxe en formato CinemaScope de IB Cinema. está preparando a súa próxima curta. de Pachi Baranda e Manuel Nanín. dirixida por Simón Casal de Miguel. Conde e V. Tras un longo camiño. que leva por título Contosionismo: todo cabe nunha curta. que levou á Coruña a proxección dunha vintena de traballos e a primeira sesión de ON&OFF Rede de curtas. proxecto conxunto entre Mr. actores. O fenés Carlos Alberto Alonso. Conde e V. sombras e papas de arroz (T. 77 Os efectos especiais correrán a cargo do profesor Ricardo Spencer que. que explota ó máximo as posibilidades do formato anamórfico.de Mr Misto Films protagonizada por Isabel Blanco. Dúas iniciativas destacan na difusión das curtametraxes galegas: Cortosionismo: todo cabe nunha curta. dirixido e producido por Alberte Pagán. Curiá) Taxia (David Robles) Ciclo (David e Tristán Ulloa) Catálogo I A escola das areas (T. Séchu Sende.Fuentes) 2004 Catálogo Minotaurimaquia (J. Etcheverry) Minas (Dani de la Torre) La valiente (Isabel Ayguavives) A teoría do espello (Pedro Corredoira Alonso) Notamotof (Rubén Coca) 2003 Catálogo II A Subela (Luis Avilés) Meigallos. de Xosé Zapata para IB Cinema . Feli Manzano ou Pepo Suevos. ademais de novos actores da escena galega. Sampayo) Los Crebinsky (Enrique Otero) Trofeo (Emilio José Alvarez) Fonte: Elaboración propia. para o que terá que contar de novo coa produtora catalá Grup Cinema Art&CECC. actrices e realizadores. dirixido polo experto realizador catalán Juanjo Gimenez. Belladona. unha ficción realizada polos alumnos da Escola de Imaxe e Son de Vigo. Sampayo e Pekas) O trasto (Rafael Calvo) As loiras os prefiren cabaleiros (A. Rosas . entre outras profesións do sector. O mesmo ano viron a luz unha 76 curta de Lorelei Producciones La teoría del espejo (2004). directores. traballaron para ofrecer Hai que botalos. Outro día máis. Guionistas. un traballo no que participarán Celso Bugallo. que por primeira vez chega a Galicia. Suso de Toro. no 2005 Curt Ficcions levou a súa terceira edición a Madrid e 76 Para a rodaxe de Mártires contouse cun guindaste especialmente concebido para o seu uso audiovisual. Curiá) Di algo (Luis Deltell) Bobo Furcia (A. co que se rodaron determinadas secuencias de acción. Panta Rei (todo flue). que estreou en 2002 As Muxicas. que tivo o seu punto de partida en Barcelona hai oito anos. 78 Escritores como Manolo Rivas.P. A canción de Femerlín. no que interviñeron varios vehículos nun despregue sen pecedentes no sector da curtametraxe nacional. Misto Films e Fundación AISGE. Mártires. Luís Tosar ou Miguel de Lira. Curtametraxes seleccionadas no programa Curtas do Consorcio Audiovisual de Galicia 2005 Catálogo Redondeo (Alex Sampaio ) La buena caligrafía (A. os cines Os Rosales da Coruña proxectaron unha vintena de curtametraxes na oitava edición de Curt Ficcions Helmo Cineplex. Sampaio) Lobos (Dani de la Torre) Máxima pena (Juanjo Gimenez ) Rosas (J L. Fely Manzano e Matilde Blanco. hoxe por hoxe. Ricardo Llovo ou Xosé Zapata como realizadores forman parte deste proxecto. un proxecto audiovisual que ofrece 25 curtametraxes que fai un percorrido moi crítico polo país de cara 78 ás eleccións autonómicas de 2005 e que está promovida por Burla Negra e A Fraga Maldita . .

estructura e plantexamento empresarial. o Consorcio Audiovisual de Galicia asinaba a mediados do 2005 un convenio con Yelmo Cineplex para que se poidan ver na gran pantalla os traballos que forman parte do catálogo Curtas 04. Vitoria e A Coruña79. 81 91 . 24 mais que no 2003. A empresa foi fundada en novembro de 1999 por Antón Reixa. Os Luns ao Sol. cun volume de produción que crece cos anos e potenciando os seus departamentos de desenvolvemento e marketing. Continental abríu novas liñas de negocio que lle permiten participar activamente nas distintas ventanas de explotación. a empresa 79 81 Na edición deste ano 2005. Neste período de tempo. Galicia fai a súa contribución á produción cinematográfica española a traveso de unha serie de compañías produtoras de distinto tamaño. Continental. videoclips e publicidade. Estes inversores contan co 49 % do capital social. situándose o 51 % restante en mans dos socios tradicionais. dirixida por Xavier Villaverde.. Galicia inscríbese de cheo no cinema europeo. segundo un informe do Observatorio Europeo do Audiovisual. desenvolve unha actividade cinematográfica ininterrumpida. Beatriz del Monte e Xosé Morais co nome de Filmanova. En particular. Esta misma fonte estima que en 2004 producíronse ó redor de 764 películas longas entre os 25 estados. así como as sociedades Gescaixa Galicia (a través do seu fondo Invercaixa Galicia FCR) e Xesgalicia (a través do seu fondoEmprende) . a entidade financeira Caixanova súmase ao conxunto de accionistas da compañía cun 20% do capital social e. Posteriormente. o cinema europeo (necesariamente transnacional) e o cinema latinoamericano (moi incipiente e que se trata de abrir camiño entre Europa e o mercado latino estadounidense). un proxecto conxunto entre Mr. 80 Ademáis. así como o Consorcio de Exportación de Cine Español e Iberoamericano Latido.E.F. Misto Films e a Fundación AISGE. Dentro do plan de promoción da curtametraxe. Durante aquela década sucédense fundamentalmente traballos de videocreación. o sector español mostrou un positivo dinamismo cun total de 92 filmes integramente nacionais.1. Sei quen es. Trece badaladas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA aterrou en dúas novas cidades. para dar a coñecer o mundo das curtametraxes a través de citas de carácter mensual. Por outra parte. En 2001. xa en 1989. ten lugar a rodaxe da primeira longametraxe que lle dará nome á futura empresa.3 A importancia económica da produción cinematográfica Na actualidade pódense establecer catro grandes bloques de produción cinematrográfica no mundo. o cinema indio (para autoconsumo exclusivamente. como son a distribuidora de video e DVD Cameo. Algunhas das súas principais producións de Continental son Fisterra.F. Para que non me esquezas ou Heroína. Constituída formalmente en 1990. baixo a marca Xavier Villaverde Asociados. A Vida que che espera. dende 2003. producíronse nos 25 países da Unión Europea 752 longametraxes. ata 80 consolidar un catálogo que a sitúa nunha posición de primeira orde no estado . pasa a denominarse Filmanova. algo só posible pola gran cantidade de poboación de India). a sede da Sociedade de Xestión de Artistas e Intérpretes acolleu en Compostela a sesión inaugural de On&Off Rede de curtas. Curt Ficcions Yelmo Cineplex quixo darlle un impulso definitivo á presenza da curta antes da proxección dunha película nas pantallas de cine. 3. non estritamente nacionais: o cinema americano (hexemónico e que admite marxinalmente no seu seo as propostas do cinema independente que só acadan recoñecemento en Europa). A historia de Continental Producciones remóntase a 1982. unha cifra que supón un incremento de 25 filmes (+3%). que foron xurdindo a partir dos anos 80 do pasado século. onde termina o mundo. Filmanova é un grupo audiovisual centrado na creación. respecto dos 727 que se produciron en 2002. Para levalo adiante. produción e realización de televisión e cinema. o ano 2002 Continental realiza unha ampliación de capital a partir da que conta no seu accionariado cos máis sólidos inversores financieros galegos: os grupos Rosp Corunna e R. cando aparecen as primeiras producións no audiovisual galego. Durante o 2003.

A Saúde. Entre as súas principais producións figuran a longametraxe O agasallo de Silvia. dirixido por Xosé Zapata. un filme rodado en sistema de alta definición. 82 Ben situada no ranking de taquilla. entre outros traballos. de José García Hernández. participou en filmes xa en explotación como Lena. o proxecto estrela é.000 espectadores. Godspeed (2003) e varias curtametraxes como Sabes que te quiero. Di algo. exhibición. tanto dos seus socios coma alleos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO desenvolveu xa varias producións de cinema (as longametraxes Lena. C. de Jorge Gaggero. ambos con ampla traxectoria na produción de curtametraxes. La leyenda de la doncella ou Cuando el mundo se acabe. que estuda o afundimento de submarinos alemáns nas costas galegas durante a II Guerra Mundial. Amaneceres ou Régimen abierto). de Juan Taratuto . ademais dalgunhas producións para televisión (A memoria cotiá. acadou en dous semanas 100. I. Secuestrados en Xeorxia ou os documentais 4 puntos cardinais e Santa Liberdade). que ocupar 700 m . Igualmente. A operación mais recente de Filmanova Invest foi a coproducción da longametraxe Camarón. e as curtas Toda clase de pieles. dirixida por Dionisio Pérez. cun alto valor engadido creativo e artístico. A empresa coproduciu a longametraxe Divertimento (2000). De momento. Cinema (previamente Servicios Audiovisuales Ignacio Benedeti S. Delta e Sincopado. incorporouse como accionista a Filmanova Invest na última ampliación de capital que levou a cabo na primeira metade de 2004 esta sociedade. soy yo. a tv movie. a súa participación na longametraxe O agasallo de Silvia. La verdad sino miento. Tamén realizaron unha mediametraxe. En preparación. Formato constituíuse como produtora en marzo de 1989. ou a coprodución con Alemaña Galatasaray-Depor. Estes once novos socios súmanse á produtora galega Filmanova. Telespan 2000. O proxecto de produción máis importante é. unha película de animación baseada nos personaxes creados polo debuxante Xaquín Marín.B. a impulsora de éxitos de cine español como Al otro lado de la cama. Entre as súas fitas máis recentes figuran Érase outra vez. Alex y yo e Dous. O lapis do carpinteiro e a curta Ciclo) e televisión (a serie de ficción Galicia Express. creada a comezos do ano 2001 e que conta co aval da experiencia de anos de traballo noutras compañías dos seus socios fundadores: Xosé Zapata. acomete en solitario a produción do documental Lobos Acosados. Tres no Camiño. a longametraxe de animación Linko Killer Machine. non obstante. e No sos vos. El juego de los mensajes invisibles. Tras a rodaxe de varias TV movies. a primeira película Dogma do cinema español. Descongélate. a compañía produciu. Iníciase no mundo da produción cinematográfica como produtora das curtametraxes La calle del general Aleson e O Trasto. sen dúbida. Para esta rodaxe efecturon unha 2 ampliación das súas instalacións. Caixanova e Galeban 21 Comercial (Banco Gallego). Lorelei Producciones é unha compañía centrada no mundo cinematográfico. distribución e arquivo. Lauburu e Malfeito. que forma parte dunha triloxía pendente de remate e que inclúe Días de voda e a aínda non estreada O desenlace. O lapis do carpinteiro. Descongélate. Filmanova Invest conta co asesoramento de analistas financeiros internacionáis para o desenvolvemento desta operación. como Sara. Atlántico Films é unha produtora de cine veteranas en Galicia. . O ano da carracha ou Mar adentro e realizou investimentos financeiros en proxectos a punto de estrear. baixo a dirección de Juan Pablo Etcheverry. te seguiré amando. creada para investir en proxectos cinematográficos nacionais ou internacionais. que foron os fundadores do proxecto. Dende os comezos apostouse por combinar a mellor calidade de imaxe. Días de fútbol ou Torremolinos 73. 82 como as coproducións con Arxentina Cama adentro. Algunhas das longametraxes no seu haber son La gran comedia. de Hannes Stöhr. Si lo sé no vengo. xa que foi fundada en 1985 por Juan Pinzás e Pilar Sueiro. a curtametraxe de animación Minotaurmaquia: Pablo en el laberinto. El trasto. Borja Pena e Alex Castro.) é a única empresa galega dedicada ao cinema en todas as súas vertentes: produción.

No marco da Semana de Cine Arxentino en Galicia subscribiuse en Santiago de Compostela o Fondo Raíces. que está dotado con 450. O Fondo Raíces. participando en proxectos propios ou en colaboración con outras produtoras españolas ou estranxeiras.000 euros para o ano 2005. Ilegal ou O agasallo de Silvia (ambos do 2003) ou Un bosque de música. e que centra o seu esforzo no desenvolvemento de cine enmarcado no xénero fantástico e de terror. el origen. por parte española. Adai Films foi fundada en 1994 por Ricardo García Arroyo e Xosé Xoan Cabanas Cao. A Televisión de Galicia ven colaborando na produción de novas longametraxes galegas e numerosas TV movies. Polo que respecta a longametraxes. O lapis do carpinteiro. creada no ano 2003. o Instituto Catalán das Industrias Culturais (ICIC) e o Consorcio Audiovisual de Galicia. co propósito de lle dar continuidade á actividade cinematográfica en Galicia. a cadea participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero. para chegar a acordos de coprodución cinematográfica. Posteriormente. unha coproducción internacional de sete millóns de euros dirixida por Clive Gordon. Italia e Alemaña. ao que se pretende que se vaian incorporando outras comunidades autónomas españolas. Dos 18 títulos nos que participou Antena 3 en 2004. Pola súa parte. O dito fondo. e vinculadas a ésta. que nace co obxectivo de impulsar as coproducións cinematográficas nas que participen empresas de Cataluña. xunto á canle privada. Días de voda e Os luns ó sol (todas de 2002). en colaboración con produtoras galegas e televisións e empresas audiovisuais do resto de España. unha coprodución europea que se rodará en outubro próximo e na que participan. Antena 3 investiu 23 millóns de euros durante 2004 na coprodución e compra de dereitos de películas e TV-movies españolas e europeas. e ten previsto destinar no 2005 uns 33 millóns de euros a este concepto. En fase de postproducción encóntranse as longametraxes Somme. 2003 e 2004 algunhas películas do talle de Trece badaladas. A iniciativa toma o seu nome do proxecto que hai dous anos puxo en marcha o INCAA. A participación nestas novas producións enmárcase na política de apoio ao audiovisual galego desenvolvido pola canle pública ao longo dos últimos anos. Entre as súas producións cabe destacar a curtametraxe Las rubias los prefieren caballeros (2003). ambas estrenaranse no outono do 2005. implica ao Instituto Nacional de Cine e Artes Audiovisuais de Arxentina (INCAA). baixo a dirección de Manuel Castelao. unha especialización coa que aspira a competir no mercado internacional. Camiño de Santiago. Galicia e Arxentina. Galicia e Arxentina. Tres en el camino ou A promesa (todas eles do 2004). A TVG ven colaborando na produción de longametraxes galegas… 93 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vaca Filmes é unha produtora cinematogáfica recente. dirixida por Isidro Ortiz e Cargo. ICC e Gestmusic Endemol. Dende que comenzou a súa andaina. entre as que figuran as películas con participación galega Un rey en La Habana ou Seres queridos e o de animación P3K Pinocho 3000. O misterio Galíndez. O ano da carracha. require que os proxectos conten con participación de empresas dos tres territorios que o asinaron: Cataluña. constituíronse Vici Produccións e Vimbio Filmes. en cumprimento da denominada Lei do 5%. a TVG coproduciu durante 2002. traballa con xóvenes directores e guionistas galegos provintes das curtametraxes. en 12 fíxoo baixo a fórmula de adquisición de dereitos de emisión. A recentemente desaparecida Fenda Films centraba a súa actividade na produción de longametraxes (35 mm) para a distribución cinematográfica e o mercado televisivo. Zenit Televisión. e outras compañías e televisións de Francia. convocando representantes do Estado español e das comunidades autónomas historicamente ligadas a Arxentina.

As multinacionais de distribución audiovisual aplican o mesmo modelo en tódolos países europeos 83 84 Astérix y Obélix. e 10. 10. ou indirectamente. A isto engádeselle o feito de que. segue o mesmo modelo que aplican a calquera país europeo occidental: o seu control poden exercelo directamente. (consorcio que comercializa os filmes de Universal. Hipano Fox. Metro Goldwin Mayer e DreamWork. É interesante sinalar que nalgúns casos estas coproducións obtiveron máis da metade dos seus espectadores nos países socios. en 2002 conseguíronse porcentaxes de espectadores relativamente altas: 24. e no galego. nos últimos tempos. entre os filmes europeos máis vistos en Europa en 2002. De feito. o informe resalta unha alta concentración de espectadores europeos en torno a un puñado de títulos. que. Pero con estas empresas coexiste outro tipo de distribuidor que opera en ámbitos xeográficos máis restrinxidos. Éste adquírelles as películas ás grandes distribuidoras a cambio dunha porcentaxe sobre a súa posterior explotación. Buenavista ou U. mentres as multinacionais poden manter sucursais dentro dun territorio. Aurum e Lauren. dentro das que se poden diferenciar as filiais de distribuidoras ou estudios norteamericanos e as distribuidoras de orixe nacional. os oito primeiros eran coproducións. Un recente estudio realizado polo ICAA demostra que. ou de acordo cunha repartición por rexións ou zonas. Este mecanismo é o que a fin de contas dificulta a chegada aos cines de películas que non sexan distribuídas masivamente por estas empresas. ademais de recoller en España as marcas locais Araba. tres obtiveron máis de 10 millóns de espectadores ao longo e 83 84 ancho de Europa . Vértigo. curtametraxes ou documentais. a partida máis modesta é sempre a que se destina a plans de promoción. entre outras. que se establecen como empresarios autónomos nas zonas periféricas.0% no Reino Unido e Irlanda.5% en Italia. negociando a representación dos seus produtos con algún distribuidor independente. por un lado. oito filmes concitaron fundamentalmente a atención do público. Planeta. Deles. que traballa a través da empresa Tripictures. Misión Cleopatra. polo que as producións que se proxectan nesas salas se limitan ao catálogo do estudio correspondente.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE Media Salles presentou un informe sobre a circulación dos filmes europeos no noso continente durante 2002. En canto á distribución de filmes españois. mantendo unha delegación propia con sucursais repartidas polo territorio. grandes distribuidoras que traballan en todo o territorio español. En 2002.9% en Dinamarca.) e. no segundo. Hable con ella. cuxo obxectivo é realizar unha análise en profundidade das dificultades que sempre experimentaron as películas continentais para traspasar as fronteiras do seu país de orixe. Por exemplo. en xeral. Por outra banda están as distribuidoras promovidas en cada país cun ámbito de acción restrinxido aos seus mercados: Filmax-Sogedasa. en particular. son ⎯tamén⎯ os grandes estudios os propietarios de numerosos multicines abertos en centros comerciais. ao problema da distribución súmaselle o da promoción. seguidos dos franceses e dos alemáns.P. No primeiro dos casos estarían Warner. Alta Films. Muere otro día e About a Boy Gosford Park. dentro dos orzamentos nos que as produtoras se desenvolven para a realización de filmes. se produce en círculos periféricos. No panorama distribuidor existen.3% en Luxemburgo. A actividade das multinacionais de distribución audiovisual no mercado español. Así. B. 21. 10. Columbia. xeralmente.2% en Francia. o modelo máis implantado é o dos subdistribuidores.I.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. Para máis inri. 8 Femmes. Outros cinco venderon entre 5 e 10 millóns de entradas . Amelie e Resident Evil . Os filmes europeos máis amplamente distribuídos en Europa son os británicos. NewLine. Iberoamericana e C. O informe tamén apunta que as coproducións xogan un papel esencial. Tripictures.

7% máis). Se en 1935 existían 14 empresas distribuidoras en Galicia. da segmentación do mercado e do posicionamento do filme. En marzo de 2004. o Consorcio Audiovisual de Galicia tamén considerou oportuno establecer accións de promoción exterior do produto audiovisual galego e ademais destinou 60. á inversa da práctica habitual de Hollywood. do público obxectivo. por vez primeira. o obxectivo das axudas é intentar equilibrar a presenza na rede das producións galegas. coa distribución dun escaso número de copias nos cines. A Consellería de Cultura convocou subvencións para apoiar á comercialización das producións 85 Os resultados que se obterán dependerán da selección de historias. concede cada vez máis importancia a promoción das producións de promoción das producións. Co paso dos anos confírmase a crecente centralización desta actividade maioritariamente desde Madrid. elenco de actores e directores. finalmente. segundo os datos recollidos dun informe do ICAA. A tendencia en canto ao volume de copias para a súa explotación nas salas segue en aumento no Estado español. no 2005 só sobreviven dúas desas operadoras. Comunicación Social e Turismo convocou en 2003. que cada vez lle concede maior importancia á estratexia EE.000 euros a potenciar a promoción audiovisual en Internet dentro do seu plan de actividades para 2005. segundo o Ministerio de Cultura.UU. A ausencia dunha estratexia de venda e promoción na maior parte das producións é un mal que significa a inexistencia pública e mediática da produción audiovisual galega e o seu descoñecemento polo público en xeral.). do aproveitamento das axudas institucionais e da porcentaxe de presuposto destinado á promoción. Segundo o Consorcio. En palabras do crítico. e a escasa vontade empresarial de constituír unha compañía distribuidora galega que. en Vigo: Baño Films e Suso Zinea. e-card. equipararse ás promocións norteamericanas. está o chamado drama das copias: as multinacionais da distribución que. ata acadar as 45. a distribución é se cadra o sector máis inmobilista e involutivo de cantos conforman o audiovisual galego desde unha perspectiva histórica.882. Esta ocultación leva a unha falta de interese entre os potenciais espectadores. con unha dotación de 180. os poña en circulación no resto do territorio español e a nivel internacional. etc. adquirindo especial relevancia nos últimos tempos as novas tecnoloxías e os novos soportes (sitios web. No ano 2003 estreáronse 106 películas españolas (un 13. Por último. para que poidan. A Consellería de Cultura. na medida do posible.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mercadotecnia e comunicación. segundo recolle na súa comunicación no II 85 Congreso Galego Audiovisual Lorena Rodríguez . da presenza en festivais e mercados. investigador e divulgador cinematográfico Miguel Anxo Fernández. subvencións para apoiar a comercialización de produtos audiovisuais e a presenza nos mercados de obras orixinalmente producidas en lingua galega. da campaña de comunicación. A tendencia a seguir márcaa novamente o mercado estadounidense. CD. deciden apostar por producións alleas ao mercado estadounidense castigan doutra forma os pequenos produtores.2% durante 2003. polas 23 do ano anterior. á parte de darlle saída aos filmes galegos no propio territorio.ROM.000 euros.1% menos que o ano anterior) e importáronse 419 producións estranxeiras (un 1. 26 desas películas comercializáronse con máis de 300 copias (3 con máis de 500). O lanzamento dunha longametraxe cinematográfica e o seu funcionamento posterior no mercado vén determinado en gran medida polas actividades de mercadotecnia que se leven a cabo durante o ciclo de vida mesmo. 95 . contraproducente para a conta de resultados das nosas produtoras cinematográficas. De feito incrementouse nun 6.

e facturaron no exercicio 2003 un montante de 1. . I.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia Moitos dos problemas que sofren os produtores independentes ou os autores noveis en Galicia poden ter a súa raíz na falla dun distribuidor que posibilite o acceso da súa película ás pantallas tanto da nosa comunidade como de fóra dela.L. Ignacio Benedetti Cinema desenvolve o potencial de exportación do audiovisual galego mediante a súa distribuidora Gallaecia Cinema. Monroy Arizamendi Fonte: Miguel Anxo Fernández 1979 G.07 millóns de euros. con tan só 7 empregados. S. Recientemente. Mercado 1935 Atlantic Films Filmófono Román González Hispano Foxfilms A Coruña José Ledo MGM Ibérica José Miguel Montero Paramount Films G.L. Na actualidade encárgase da subdistribución para o norte e noroeste do material de Warner Sogefilms en circuítos periféricos. Ademais distribúe de forma exclusiva para o mercado europeo toda unha serie de títulos en formato cinematográfico. Velaquí a relación das distribuidoras cinematográficas coas que teñen que negociar as produtoras galegas para que as súas películas cheguen ao público: 86 Dalgunhas destas películas conta coa posesión plena dos seus dereitos audiovisuais en formato de 16 mm para toda a Unión Europea.B. conta cun arquivo cinematográfico composto por máis de tres mil títulos en pasos de 35 e 16 mm. Pereira Nouche Ufilms (Ulargui Films) Salvador Avendaño Vigo Espectáculos Celta F. 3 empresas en Galicia se dedican maioritariamente a distribución cinematográfica 3. Suso Zinea. Gómez Ontaño Rogelio Tourón M. S. Suárez Bolado José María Arévalo José Pazos García Luís Caramés López Campanioni Alberto Balgoma Romay 1989 2001 Rogelio Tourón Alberto Balgoma Emilio Baños Secundino Otero Baños Films. Vértigo ou TriPictures e subdistribúe HispanoFox e Buenavista. á marxe das cidades. Baños Films.2. Emilio Baños conta nos seus catálogos cunha elevada porcentaxe das longametraxes feitas en Galicia. As empresas ubicadas en Galicia e dedicadas de forma maioritaria á distribución cinematográfia que figuran no Rexistro Mercantil son 3. a empresa pechou os almacéns cos que contaba en Vigo. distribuidor con sede en Vigo. así como das rodadas en localizacións galegas. Malia as limitacións que lle veñen dadas pola súa condición de subdistribuidor e de carecer de calquera estímulo institucional. considerado polas principais 86 filmotecas como o máis importante de Europa consagrado a cartoons . Das outras.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución histórica das distribuidoras de cine en Galicia. Por outro lado. Filmax. Suso Zinea comezou a operar no ano 1995 coa distribución cinematográfica como actividade fundamental. distribúe materiais de Alta Films. Cinema tramita os dereitos de exhibición pública non comercial cos propietarios do copyright. así como da distribución para todo o Estado doutras producións independentes.

A noiva da medianoite (1997) e Canícula (2002). Lena (2001). Dygra Films e a produtora e distribuidora Icon Productions chegaron a un acordo no que esta comercializa todos os dereitos de distribución da película de animación O Bosque Animado. onde termina o mundo (1999). Desde a súa estrea en España en 2001. como é o caso de Belas dormentes. o que garantiu 97 . A promesa (2004). unha versión futurista do conto de Pinocho. La Moños (1996). existen algúns casos no panorama cinematográfico galego nos que a propia produtora se tivo que encargar da distribución do filme. de Vía Láctea Films. toda unha vida (2002). Miramax e Disney. Portugal. A vida que che espera (2004) ou Heroína (2005). P3K Pinocho 3000. O problema na comercialización do cinema galego é que se apoia. Iugoslavia. A multinacional Warner Sogefilms A. o acordo inclúe os dereitos de distribución da nova serie que Dygra Films está realizando actualmente. Alta Films tamén se encargou dalgunhas creacións de produtoras galegas. segundo di Miguel Anxo Fernández. Ademais. cunha delegación na Coruña. Buenavista International Spain. Pero o acordo con Icon Films inclúe tamén os dereitos mundiais de TV. de Off Films. en pequenas produtoras que moitas veces non chegan aos grandes circuítos de exhibición e quedan fóra das posibilidades de distribución. os de televisión de pago. O alquimista impaciente (2002). DreamWorks e Paramount. encargouse de distribuír no mercado español longametraxes como El juego de los mensajes invisibles (1991). Ademais destes anteriores. Super RTL adquiriu os dereitos de TV en aberto. Isto non fai máis que poñer de manifesto. Descongélate (2003) ou Mar adentro (2004). O lapis do carpinteiro. unha crecente incapacidade para estrear con autonomía e non en función dos ocos deixados polas producións norteamericanas. Dáme lume. foi lanzada ao mercado con 250 copias. El misterio Galíndez (2002). no ámbito internacional. excepto en España. foi a encargada da distribución de O bosque animado (2002) ou O soño dunha noite de San Xoan (2005). Sei quen es (1999). Ademais. Hollywood. Divertimento (2000). que foi dirixida por Daniel Robichaud e coproducida pola compañía española Filmax Animation. como é o caso de Fisterra. baseada na película orixinal de O Bosque Animado. ata hai poucos anos. Blanca Madison de Vici Producciones ou Un bosque de música. Italia. Se buscan fullmontis (1999) ou Un rey en La Habana (2005). Ilegal. Latinoamérica e Alemaña. é a máis poderosa das distribuidoras e contaba. xunto a empresas de Francia e Canadá. La leyenda de la doncella (1994). Tirano banderas (1993). Os luns ó sol (2002). La ley de la frontera (1995). distribuíu tamén algunha das producións galegas con maior recoñecemento de crítica e público. así como para Eslovaquia. Frontera sur (1998). E. Marrocos. Francia. Foi a que puxo en circulación películas como Continental (1989).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA United International Pictures (UIP). Dáme algo (1997). Grupo Pi distribúe a longametraxe de Vía Láctea Films. e xa se comercializaron os dereitos televisivos para os territorios anteriores. I. o consorcio que comercializa as películas de Universal. en gran parte. os filmes de animación creados por Dygra Films. Escandinavia e Chile. e Disney Channel Alemaña. como Cuando vuelvas a mi lado ou A lengua das bolboretas (as dúas de 1999). En case todos estes países xa foi estreada con bos resultados de público. de Sun Lúa. a cinta foi vendida xa para cine en Benelux. pola súa banda. Columbia Tri-Star Films de España. licensing e publishing. Pero foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fóra do mercado español. e a pesar da competencia doutras producións de animación de factura norteamericana. Pola súa parte. co que os seus traballos son moito menos comerciais e alcanzan menor Foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fora do mercado español divulgación. a distribuidora dos estudios TouchStone. Rusia. Machín.

permitiu a venda da película a cinco novos países: Suecia. o MOMA de Nova York manifestou interese por estrear a curta neste importante museo neoiorquino en xuño de 2005. mentres que Francia. Mondo TV adquiriu os dereitos de explotación para Italia e foi vendida tamén en Turquía e Ucraína. Islandia e Dinamarca. Neste sentido. entre os que se inclúen (á parte de España e Portugal) algúns tan importantes como Italia. Logo da súa exhibición en Cannes. Israel. en poucos días. pecháronse acordos de venta nos territorios de Portugal. onde o filme será estreado nas salas comerciais. grazas ás distribuidoras Mima Fleurent (Francia) e Xenix Films (Suíza). o equipo de vendas internacionais de Lumina Films pechase numerosos contratos ata alcanzar os 40 territorios que xa están comprometidos. o que permitiu a súa estrea en febreiro de 2005. Bélxica e Holanda amosaron xa o seu interese por este filme e estanse estudando os termos dos respectivos acordos. Pablo en el laberinto de Juan Pablo Etcheverry durante os anos 2005 e 2006 en Francia e Alemaña. Italia. agás México e Brasil. 3. En Europa. o que eleva a 61 o número de territorios nos que se distribuirá. A estes países europeos hai que sumar os territorios de España.. onde tamén tivo unha excelente eco. Cando aínda non fora estreado. A distribuidora arxentina Artkino Pictures estreou no inverno de 2004 o filme Días de voda nas salas cinematográficas de Arxentina. e está ultimando esta en Italia e Alemaña. mentres se negocian acordos con outras empresas para a súa venda noutros territorios. Gran Bretaña e Suecia. a través dun acordo coa distribuidora Scanbox Entertainment. a repercusión do filme de animación en 3D O soño dunha noite de San Xoan.A. Uruguai e Chile. Bélxica. que finalmente se pechou con Sólida. non poido ser mellor. A presenza de Ilegal dentro deste acordo implicou o seu desembarco no Mercado Internacional de Cine. que organizaron sesións de kinetógrafo –un . Uruguai e Paraguai. O lapis do carpintero foi vendida a distintas distribuidoras que se encargarán da súa explotación tanto en salas como en vídeo e canles de televisión de México. Nunha situación parecida atópase Gisaku. de Venezuela. A excelente acollida por parte dos asistentes ó Festival de Cannes na edición do 2004 provocou que. e avanzáronse notablemente as negociacións co Reino Unido e Alemaña. que produciron a empresa galega Dygra Films e a portuguesa Appia Filmes. a exhibición nos cines do seu país. Chile. Exipto.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As primeiras proxeccións de imaxes animadas das que temos noticia en Galicia tiveron lugar na Coruña o 2 de setembro de 1896 por iniciativa dos empresarios Pedregal e Ramos. onde continúan as negociacións. México. Tra-la presentación das primeiras imaxes de Cargo no Marché Du Film de Cannes 2005. China. a produtora galega cerrou xa un acordo para a distribución de El espíritu del bosque en Rusia. Ademais. Brasil ou Arxentina. aínda que tardou en alcanzar un acordo para a distribución en España. A presentación desta película no Cartoon Movie de Potsdam. Noruega. onde o filme tamén será distribuido en salas de cine. espertaron unha grande expectación os novos proxectos de Dygra Films presentados no Cartoon. Finlandia. Tamén se verá en Rusia. Arxentina. Holanda. Rusia. Bélxica e Países Baixos. C. que xa foi vendido en toda Latinoamérica. Ademais. Canal Arte adquiriu os dereitos de emisión de Minotauromaquia. e a distribuidora Movie Movie.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO a presenza da película nos principais festivais. A película de Xavier Bermúdez León e Olvido estreouse en Francia e Suíza a mediados de marzo de 2005. e a canle de TV de pago Pan Latinoamericana adquiriu os dereitos para a súa emisión en Latinoamérica.

5. agrupadas en sesións de dez. En 1906 inaugurouse o Victorious Graph en Vigo. Antonio Sanchís ou Luis de la Puente. cortes de tsares ou vistas de Niza. o cinematógrafo da Porta do Sol. o New England. que proxectaba filmes do catálogo do pioneiro británico R. 5. [El Diario de Pontevedra. 88 O programa da primeira sesión pontevedresa foi o seguinte: Primera parte:1. Co paso dos anos. Una escena en Argel. con mangueiras de rega. e mesmo anos. 2. Próximos xa os anos dez. Paul 87 Canto á primeira sesión do cinematógrafo Lumiére. Batalla de nieve. ademais de dous nomes míticos na exhibición e na produción dos primeiros anos do cinema en Galicia: a saga dos Barbajelata e Lino Pérez. un pavillón no paseo de Méndez Núñez no que poder proxectar as súas filmacións. malia algúns limitárense ás festas e á tempada estival. pavillón estable que estivo aberto nos Cantóns preto de oito anos. Duelo a muerte. Trabajos de campo. En 1905 abriu as portas do cinematógrafo Lino e. aos que habería que lles engadir un número indeterminado de barracóns. xa na primeira década do século XX. p. 6. 19 de abril de 1897]. En 1911 o salón París coruñés comezou a promover. pasan a facer proxeccións de películas en lugares estables. W. 99 . Daniel Barreiro. algúns teatros. Programou sesións de seis a dez e tamén se valía dunha cámara Lumiére. dende 1902. cabinas de ladrillo e outras medidas de seguridade. Coraceros franceses. Logo proxectarían en Tui. o pioneiro José Sellier solicitoulle á corporación coruñesa o permiso para instalar.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dos sistemas derivados do de Edison. O cinematógrafo comezou a estabilizarse parcialmente en Galicia nalgunhas salas e pavillóns ambulantes. operador. Unha das películas que se exhibiron foi a célebre Regador regado. 3. que por eses anos podía considerarse máis ou menos estable. 37. o que favorece a construción de locais estables. Por outra banda. 3. o primeiro gag da historia do cinema. tiña xa a exclusiva na provincia da casa francesa Pathé. concretamente durante o verán de 1897. Tamén nestes anos. ata ben entrado o século XX. en menos de tres anos. A Coruña. Teodora Sáenz. que ardería un ano despois. que servía indistintamente para rexistrar imaxes e para proxectalas. 6. Posibelmente se tratase do kinetógrafo de Prado (procedente de Asturias). certa sofisticación: levan organista ou pianista. Castro de Paz. L. Deste modo. vendedor de entradas e ata o charlatán-explicador das películas. 4. en alamedas e prazas. películas de 50 segundos de duración. Caballería española. Segunda parte: 1. en Santiago de Compostela. Os exhibidores ambulantes e os que pretendían estabilizarse encheron de cine toda Galicia na primeira década do século. En Vigo funcionaría tamén. Bomberos en Londres. A algúns. J. En 1905 había trinta pavillóns en Galicia. Historia do Cine en Galicia. Banquete curioso. 1996.no Teatro-Circo coruñés. inaugurando. Embajadores en Budapesth [sic]. xunto cos cafés e teatros. 4. o Apolo. Especúlase mesmo sobre a posibilidade de que Lino Pérez subministrase estas películas a outros exhibidores. probablemente. 87 Vid.). a normativa sobre instalación deste tipo de locais endurécese. Lino Pérez xa organizara exposicións en 1898 no Circo coruñés. Carreras en saco. os pavillóns foron alcanzando. os dous levantados no ano 1899. Xosé Rodríguez Seoane. como o Jofre en Ferrol ou o Principal en Santiago de Compostela. A Coruña. Entre película e película. “A chegada do cine a Galicia e as primitivas fórmulas de exhibición (1896-1908)”. a historia permitiulles ter nomes propios: Matías Sánchez. había un descanso obrigado na escuridade. Manuel Ureba. ou do pavillón Guignol en Vigo. mentres o 88 encargado da proxección facía o cambio de cinta no aparato . igual que o cinematógrafo Pinacho en Vigo. Vía Láctea Editorial. prefabricados e instalados durante meses. Ferrol e Lugo. en Galicia a nova modalidade do aluguer para exhibición. Un jardinero sorprendido. Llegada de un tren. as barracas das feiras serán punto de exhibición de películas. sábese que tivo lugar no Teatro Liceo de Pontevedra o 17 de abril de 1897. e en Ferrol. procedentes de Lisboa e Porto. 2. e correu a cargo dos delegados portugueses da empresa As primeiras imaxes animadas foron iniciativa de Pedregal e Ramos no 1896 César Marques e Alexandre de Azevedo. as primeiras cintas para autoconsumo. en Castro de Paz (coord. As sesións incluían todo tipo de materiais: chegadas de trens. Este foi o caso do teatro Circo en Lugo.

comprou un proxector co cal. En 1929. en marzo de 1929 e. Galicia contaba con cincuenta salas estables das cales aproximadamente a metade estaba baixo o control ou a influencia de Isaac Fraga.30 en 1993. Monforte. exhibidor e distribuidor ao longo de máis de setenta anos.000 salas cinematográficas. Nesa época. Nos anos setenta controlaba cincuenta locais dos 300 que funcionaban en Galicia e tiña un posto importante no sector español. Dende 1950 foi conseguindo a maioría do mercado En dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas galego. e proxectou en todas elas películas Pathé. logo do seu regreso a Galicia en 1908. xa foran levantados algúns dos grandes cines-teatros de Galicia. que foi explicador. Ourense e Vigo. con películas como Quo Vadis o Cabiria e seriais de moitos episodios como La llave maestra. e a lombos dun cabalo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. descubriu o cinematógrafo e. A mediados dos anos dez. Santiago de Compostela. o Doré e o Quiosco Alfonso da Coruña ou o Renacemento de Ferrol. De feito. Lugo. se ben a diferenza se acurta notablemente. o 31 de outubro de 2004 había 944 complexos con 8 ou máis pantallas. 3. produtor. En 1909. Tres anos antes comprara xa o Teatro Jofre en Ferrol. dato lixeiramente inferior á media española. na súa maioría multisalas nos centros comerciais das principais cidades. o número de salas de exhibición cinematográfica experimentou un importante crecemento en Galicia. que confirma que os multiplexes e os cines dixitais se estenden por todos os países do vello continente. construído por Antonio Palacios no paseo da Ferradura compostelán. concretamente durante o período 1993-2003. como Ricardo Púente. a 3. mantivo vivo o imperio ata a súa morte en 1982. a empresa Fraga declaraba cinco millóns de pesetas de capital social e vendía proxectores alemáns da marca Ertel-Werke. En Arxentina. En efecto. dende a que impulsou a serie ¡Arriba España! La Reconquista de la Patria. Fraga é xa un empresario cinematográfico de gran relevancia que aposta pola exhibición das grandes superproducións italianas que tamén chega a distribuír. e foi tamén pioneiro do cinema sonoro. con cines na Coruña. de obvia filiación ideolóxica (a cal lle deixou moi ben situado co triunfo da sublevación franquista). España dispoñía de máis de 2. Pontevedra. coa estrea de El cantor de jazz no Tamberlick de Vigo.45 en 2003. Como consecuencia diso. como os García Barbón e o Tamberlick de Vigo. a media de pantallas por cinema pasa neste período de 1. país a onde emigrara con 18 anos. o que 89 Ben que realizou puntuais incursións no eido da produción: primeiro nos anos 20 coa serie España en África (composta de documentais de guerra a prol da causa africanista do exército español). proxeccionista ambulante. que funcionará ata 1914. empresario. Fraga dedicouse o resto da súa vida á exhibición . percorreu a provincia de Ourense durante meses. En 1922. Ferrol. fronte aos 885 do ano anterior. Fraga instalou en Compostela un gran cinema ambulante no que simultaneaba a exhibición de películas con variedades. en 1888 nacera no Carballiño o que pode considerarse un dos galegos máis importantes da industria cinematográfica española: Isaac Fraga Penedo.1 As salas de exhibición en Galicia Xa na actualidade. . En 1910 alugou o modernista pavillón Artístico. aínda que de forma desigual en cada unha das provincias. a evolución da media de pantallas por cine non fai máis que confirmar a tendencia a desaparecer das antigas monosalas que son substituídas por modernos complexos multisala. Fraga alugou tamén outras dúas salas na rúa Nova. os Royalty e Gran Cinema de Sada. xunto con algúns colaboradores. neses dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas. o salón Apolo e o Teatro Principal. Esta tendencia é común a toda Europa.3. En 1927. logo na Guerra Civil a través da súa produtora Films Patria. e o apoio de distribuidores como Emilio Baños. Malia o número total de cines ir descendendo. segundo o anuario European Cinema Yearbook -2004 de Media Salles. das que 89 140 estaban en Galicia.

Pontevedra e Lugo supoñen. o número de pantallas en multiplexes pasou de 9.3% dos cines).36% do total. 2003. co 40. mentres que no extremo oposto se sitúa A Coruña. En calquera caso. Afondando neste tema. Ourense aglutina a menor porcentaxe de salas de cine en Galicia. case a metade das pantallas atopábanse en establecementos con una soa sala de proxección (o que significa o 80. e Los Rosales.44%. a provincia de Pontevedra mostra un maior peso non tocante ao número de cines. Así en 2003. O descenso produciuse a custa da creación de cines con máis de seis pantallas.7% e en 2003 é do 10.33% pantallas (o 55.35% agás no ano 1999 no que se produce un retroceso que non se recupera ata o ano 2001. con 12. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17. 6 a 8 pantallas 37. Este descenso produciuse a custa da creación de cines con seis ou máis pantallas. con 13. no ano 2001 o 7. En termos de participación no total de pantallas en España.3% dos cines). con 13 pantallas. a distribución provincial das salas de exhibición en Galicia pon de manifesto a importancia da Coruña neste como noutros aspectos da industria audiovisual. o número de pantallas en Galicia traxectoria seguiu unha crecente durante os últimos anos. só A Coruña contaba no ano 2000 con un complexo cinematográfico con máis de 8 salas de exhibició: Los Rosales. Así o número de pantallas en España creceu sempre a taxas superiores ás 101 .31% 3 a 5 pantallas 24. e incrementouse a 8 a oferta de multicines con máis de 8 pantallas: é o caso de cine Box Plaza E en Vigo. a situación cambiou enormemente. comercial Galicia operativas están en en Máis de 8 pantallas 18.93%. estas porcentaxes son xa de 18. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17. máis da metade das salas de exhibición Distribución das pantallas de cine existentes en Galicia.22% das pantallas estaba en cines de máis de 8 pantallas. A teor da información achegada polo ICAA.13% complexos de máis de 5 1 pantalla 10.44% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia. Yelmo Cineplex Vigo e Multicines Galicia en Ferrol. con 8 salas cada unha delas. Box Narón.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón un crecemento do 6.13 e 37. En 1994.71% respectivamente.7%. obsérvase unha lixeira perda de importancia debido ao maior crecemento rexistrado en España.519 a 10. co 10. Pola súa banda.7%. respectivamente. o 36. e o 40% entre 6 e 8. que supoñen un 55.22% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia.88% 2 pantalla 9. Ademais.27% e o 12. Yelmo Cineplex Lugo.4%). Polo tanto. que supoñen un 47.160 no mesmo período. En 1994. No ano 2003. Box Ourense. Box Pontevedra. Na actualidade.9%. Nos trinta países europeos nos que existen este tipo de centros. aínda que ao longo dos últimos anos se fai menor con respecto ao resto das provincias. case a metade das pantallas atopábanse en cines unipantalla (o que significa o 80.

do cine Gónviz. cine Victoria e teatro Malvar en Pontevedra. Se se observa a evolución destes crecementos. 90 Á hora de facer esta comparación é importante considerar que as taxas de crecemento españolas son superiores ás da Unión Europea e mesmo ás dos Estados Unidos. É o caso do Cine Vigo na cidade olívica. apréciase claramente en todos eles unha tendencia lixeiramente decrecente. agás nos anos 1996 e 2001 nos que a os incrementos en Galicia superan amplamente aos españoles90. . con crecementos moi reducidos ⎯mesmo negativos en 1997– que tenden a achegarse ao crecemento cero. máis acentuada en España e Galicia que no total da Unión Europea e Estados Unidos. senón que se produce unha diminución cuantitativa temporal da oferta de salas de exhibición. do cine Capitol.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO galegas. do Cine Riazor na Coruña ou dos multicines V e cine Fantasio en Vilagarcía. Ese retroceso. Cine Avenida e Cine Yago en Santiago de Compostela. Con eles non só foron desaparecendo as vellas salas con grandes patios de butacas e unha única pantalla. vese paliado coa progresiva 91 apertura de complexos cinematográficos en centros comerciais . En poucos anos os cines históricos galegos. de modo que do ano 1995 ata o ano 2003 desapareceron o 44% dos cines galegos. seguindo a tendencia xeral iniciada no resto do Estado. foron pechando as súas portas ao público. De feito. sen embargo. Isto ten un claro reflexo na evolución do número de pantallas no mundo. o número de cines en Galicia descendeu de forma continuada durante os últimos anos.

28 2000 66 161 2. Pero ter unha monosala supón tamén ter outros inconvenientes que as fan menos atractivas.38% Fonte: Elaboración propia. Cines e pantallas. que se atopa en mans das multinacionais que negocian con grandes grupos de exhibición. en caso de abrir un pequeno cine. rendibles e interesantes que outros locais con varias salas/pantallas. 1993-2004.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En España a tendencia é dende 1999 claramente descendente. compran billete para outra sala. dáse tamén un terceiro factor que ten moito que ver co peche de grandes salas. A principal causa de desaparición das salas de cine está moi relacionada cos problemas da distribución.10 1999 68 155 2. mentres na Unión Europea é a manterse en torno a un crecemento nulo. Ademais. co que o espazo no que se crea un cine é cada vez máis caro e resulta complicado encher un escenario de trescentas butacas para sacar rendemento.39 1995 86 124 1. con moitas menos oscilacións que no caso de España ou de Galicia Salas de exhibición cinematográfica en Galicia.77 2002 64 193 3.84 1997 80 161 2. 1993 Cines Pantallas Pantallas/cine 81 105 1.02 2003 56 193 3. tan só son accesibles as películas de distribuidoras como Columbia e Tristar antes de catro meses dende a súa estrea noutros cines comerciais. É o encarecemento do chan a través dos impostos urbanos. a partir dos datos do Boletín Informativo do ICAA e Anuario 2005 de SGAE.01 1998 79 166 2.54 2004/1993 -29. Por ese mesmo motivo.45 2004 57 202 3. como o chamado hábito sociolóxico de ir ao cine en vez de ir ver unha película en concreto: a audiencia diríxese aos multicines e.38% 173. Os cines históricos foron pechando as súas portas ao público.30 1994 87 121 1. 103 .44 1996 82 151 1.44 2001 65 180 2. se non quedan entradas para a película que pretendía ver.63% 92.

Ourense e Pontevedra. cambiando de oficio. En novembro de 2004 o grupo de exhibición cinematográfica Cinebox asinou un acordo con Lauren Exhibició. que foi inaugurado no ano 2000 e está dotado con 8 salas. nas localidades galegas de Narón.440 butacas.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ao lado de todos estes casos de cines que desapareceron hai tamén unha serie de salas que souberon adaptarse á vida cultural. con 1.658 butacas. hoxe centro cultural Caixanova. Pontevedra (8) e Ourense (8) e agora a súa oferta en Galicia tradúcese en 3 cines. centro dinamizador da vida cultural da cidade herculina ou do antigo cine Rosalía de Vigo. do Rosalía na Coruña. con 28 pantallas de exhibición e 5. É o caso do cine Yago en Santiago. Recentemente adquiriulle a Lauren os tres centros galegos (Narón. Pontevedra e Ourense). os grandes grupos de exhibición de ámbito estatal fixeron a súa entrada no panorama cinematográfico galego. en réxime de aluguer. pero continuando no mundo da cultura.218 butacas. . hoxe sala de monicreques. filial do Grupo Lauren. Pola súa banda. con 36 salas e 6. para a adquisición dos tres complexos cinematográficos que esta última compañía explotaba. É o caso de Lauren Films que contaba ata finais do 2004 con complexos de cine en Narón (12 salas). o que supón dispoñer a día de hoxe de 4 centros. Fronte a esta tendencia xeneralizada de peche das vellas salas. Cinebox conta co complexo de cines da praza Elíptica (Vigo).

dotados de 21 pantallas e 3.3% mais que no 2002. Xunto a eles. Así acontece con Coruña Films. multicines do Deza. isto supón 5 cines. con 2 pantallas e 269 butacas e os multicines Gran Arousa (Vilagarcía de Arousa).268 butacas repartidas en 11 salas. algúns empresarios locais alcanzan certa relevancia en canto a cines.12% Nº de Empregados 72 597 729. 105 .095 butacas. de 3 salas e 444 butacas. Filmax Entertainment conta xa co complexo Pontiñas en Lalín de 5 salas e inaugurou en xullo do 2005 outro de 11 salas no Porto Centro de Ocio na Coruña. que facturan entre todas case 7. con 3 salas e 478 butacas. cines Lugo (8) e Yelmo Cineplex Vigo (10). Cines Galicia conta con 4 cines en Galicia. as empresas non galegas con salas de exhibición comercial ubicadas en Galicia facturaron nese ano 11. e multicines Chaplin. mentras que os ingresos por servicios de bar.910 524. de 6 pantallas e 730 butacas. e multicines ABC. polo que en total estas actividades supuseron na comunidade galega 18.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A presenza de Cinesa en Galicia limítase ao complexo de Área Central. de 4 pantallas e 510 butacas. un situado en Cangas do Morrazo. Na actualidade a súa oferta en réxime de propiedade elévase a 3 cines.250.39% Resultado 738. e o terceiro en Viveiro. con 5 pantallas e 860 butacas.732 butacas.62% Facturación 6. multicines Barbanza (Santa Uxía de Ribeira).9% da facturación restante. en Pontevedra.593 2. un 2. en Santiago de Compostela. As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003.742 39. outro en Ribadeo.5 millóns de euros e empregaban a máis de 140 personas.232 butacas. o que supón unha oferta de 7 salas con 1. dispón de 1. En total. A venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81. No ejercicio 2003 había en Galicia 31 empresa dedicadas á exhibición cinematográfica. Yelmo Cineplex é o propietario do complexo Los Rosales na Coruña (13 salas). de 2 salas con 490 butacas.440 butacas. con 5 pantallas e 860 butacas.674. de 3 pantallas e 635 butacas. os dous multisala. que é propietaria de complexos como os multicines Hollywood (Monforte de Lemos) con 3 salas e 639 butacas. En conxunto.17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. multicines Bergantiños (Carballo). conta con sete salas e 1. e mantén contratos de programación con algunhas outras salas. os multicines Duplex (Ferrol).1%).070 butacas. publicidade e outros (ingresos atípicos) supoñen o 18. con 2 pantallas e 315 butacas. según un informe elaborado pola consultora DBK. con 7 salas e 1.028.2 millóns de euros e deron emprego a 147 personas. todos eles multisala: multicines Equitativa. os dous na Coruña.892 butacas. Pero ademáis. Gaper Cines é propietaria de 3 cines. e os multicines Xunqueira en Cee. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia. 2003.7 millóns de euros de facturación e un volumen de emprego de 296 traballadores. con 3 salas e 454 butacas. con 5 salas e 1. con 31 pantallas e 5.607 262. pantallas e butacas no panorama da exhibición cinematográfica galega. Finalmente Novogil xestiona os multicines do Deza en Lalín.

7%.3%). O Grove. a cifra de negocio total acadou os 788 millóns de euros en 2003. A Rúa de Valdeorras. A recadación mantívose estable a pesar do descenso no número de películas estreadas.. resulta paradoxal a convivencia de vilas que contan con dúas pantallas de exhibición (Caldas de Reis.1% proveu da venda de entradas. mesmo A Ramallosa tórnase espectacular ao posuír tres ou máis pantallas. a penetración do medio cine entre os españois descendeu por terceiro ano consecutivo no 2004 ata situarse nun 8.). snacks e outros produtos)..UU seguiu sendo o país que máis películas estreou e o que obtivo a cifra máis elevada de audiencia cun 69. A audiencia dos cines no ano 2004 aumentou nun 1.65 euros en 2003. EE.81% dos municipios. O perfil dos espectadores que acoden aos cines está composto por homes de clase alta ou media comprendidos entre os 25 e os 34 anos e que posúen estudos superiores. A finalidade desta iniciativa da Administración galega é por un lado.3%.9% da poboación.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Un total de dezaoito salas cinematográficas situadas en vilas e pequenas localidades galegas (seis máis que o pasado ano) acolléronse ás axudas á exhibición que convoca a Consellería de Cultura. o que baixou a ratio de habitante por pantalla a só 2. No 2004.3. o número de espectadores que acudiu ás salas de exhibición cinematográfica en España reduciuse.8% de espectadores. este retroceso foi do 2. Desa cantidade. en 2004 o 48. Sada.3% máis que no 2002.).5% o que asenta o protagonismo dos multicines en España. Non obstante. Desta forma.070. Comunicación Social e Turismo da Xunta de Galicia. en pouco tempo. Nigrán. o número de pantallas aumentou nun 1. un 2. Entre as salas subvencionadas pola da Xunta de Galicia están as situadas en Betanzos. O Porriño e Marín.5 millóns. Verín. O informe sinala que nese exercicio. rompendo coa tendencia decrecente dos dous últimos anos. o que supuxo un 2. e o aumento dos ingresos obtidos por outros conceptos. Para Miguel Anxo Fernández. As Pontes. seguidos dos ingresos por publicidade (3. Ribadeo e.. por segundo ano consecutivo. A segunda fonte de ingresos para as salas de cine foi a prestación dos servizos de bar (venda de bebidas.. O Barco de Valdeorras. Ponteareas. . 3. que as xentes que viven lonxe das grandes cidades poidan gozar case da mesma oferta de exhibición cinematográfica de que dispón o público urbano. De novo.43% da poboación galega carece de cine no seu municipio Tui. xunto a outras con poboacións entre 10. a tendencia de crecemento que vén rexistrando a recadación media por espectador.8% aínda que. contribuíron a soster o crecemento da facturación agregada das empresas do sector. foi testemuña do desembarco doutro complexo de cinco salas noutra grande superficie de comercio e ocio que se levantou non centro da vila. ata os 137. Segundo un estudo realizado pola axencia Carat. e por outro. En concreto.43% da poboación galega carece de cine na súa localidade. que as sitúan moi por baixo da súa rendibilidade. O caso de Viveiro.000/15. o que supón o 89. que se situou en 4. Xinzo de Limia.3% máis que en 2002. Boiro. flocos de millo. os hábitos de asistencia a sala son baixos. De feito. pola contra. Aínda así. Cangas. as películas españolas situáronse en segundo lugar co 13. os ingresos distintos á venda de entradas supuxeron en 2003 o 18. Caldas de Reis. segundo un informe elaborado pola consultora DBK. Redondela. o 81. A Cañiza.000 habitantes que aínda carecen de cine comercial (Ordes. os cales representaron o 13% do total. Deste modo. Cariño. paliar a baixa rendibilidade destas empresas que se sitúan no ámbito rural e evitar a súa desaparición. dende finais de 2003.6%) e os ingresos por outros conceptos (2.2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003.4% de toda a audiencia. Boiro. Foz.9% da facturación das salas de cine. Cecáis o máis salientable sexa o caso de Lalín que. contaba cun complexo de cinco salas no marco dun centro comercial liderado por Eroski e. Durante ese ano o número de cines tamén diminuíu nun 7.. o 4.

cuxa recadación ascendeu no 2003 (último ano dispoñible) a 639.016. Galicia supón o 3.85% do recadado en España en salas de exhibición comerciais. En Lugo e A Coruña. O informe de Media Salles rexistra no ano 2003 un retroceso do número de espectadores do 4.000 200. o número de entradas vendidas en Europa decreceu nun 4.000 2. tendo en conta que dez anos antes ese número era de 690 millóns de espectadores.26 millóns.48%.000.000 600. o crecemento operado no territorio español entre 1993 e 2003 é do 149.000.63% do total. Ademais.431.2%) e ás porcentaxes de cada unha das provincias . Atendendo á evolución temporal desta distribución. ata os 1.000.000 0 700.000 6. Comparación con España.000.13%.000.000 1 0.000 400. mentres que Ourense mostra tan só un 155.000.000.000 1 00.9%. Pontevedra obtén os maiores incrementos no período sinalado. Segundo se recolle nun estudo publicado no European Cinema Journal.756. Este cambio na repartición da recadación está moi relacionado coa distribución das salas de exhibición. malia concluír que a caída non é alarmante. a tendencia que se observa apunta cara a unha progresiva perda da importancia relativa da provincia da Coruña. fundamentalmente Pontevedra. a recadación das salas comerciais de exhibición galegas pasou de 8. co 34.4% e o 166. cun 208. 92 92 Nestas afirmacións non debe de esquecerse que a magnitude do incremento da recadación se explica polos fortes aumentos que se produciron no número de espectadores e no prezo das entradas.19%. Pola súa banda.000.000. Recadación nas salas de exhibición galegas por provincias.000 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 A Coruña Lugo Ourense Pontevedra 2003 España En relación co total do mercado español. o boletín trimestral que edita Media Salles.000 8. Pontevedra séguea en importancia.285.72%. pola súa banda. A distribución provincial da recadación tamén amosa unha forte concentración na Coruña.623.000 1 2. e o crecemento do peso das outras tres.029 unha década despois.184 euros.53 euros en 1993 a 24.000. que absorbe o 46.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A recadación nas salas de exhibición cinematográficas de Galicia segue unha tendencia ascendente nos últimos anos.000 4. cun crecemento no período 1993-2003 dun 181.8%.200.3 millóns. os crecementos neste período ascenderon ao 193. o que supón máis que cuadriplicar a recadación en termos correntes.6% durante o ano 2003. O ano 2003 non foi demasiado bo para as salas de cine europeas. o número de salas mantívose estable. respectivamente. moi inferior á media galega do mesmo período (181.000. De feito. (1993-2003) 1 4.000 300. Por provincias. en torno ás 31. como se comprobou anteriormente.000. ata os 920.000.2%.000 500.000. 107 .

94%. porcentaxe superior á do total autonómico. isto implica un incremento que aínda que escaso. En canto aos trece países do centro e do leste de Europa dos que se ofrecen datos. o que se traduce en 2.19%. respectivamente.000.000 4.5 millóns de espectadores en 2003. ao incremento experimentado no número de salas de exhibición cinematográfica en Galicia.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En 2003. que se caracteriza por ser de signo negativo (-2. ata os 149 millóns de entradas vendidas). Pero se o cálculo do incremento da asistencia se circunscribe só aos últimos tres anos.9%. tamén rexistraron unha perda conxunta de máis de 2. Pola contra.65 e -14. o que supón 7. cun 84. Este crecemento obedece. Ademais. Ourense experimentou un modesto crecemento de tan só o 56. houbo resultados negativos nos cinco grandes mercados de Europa. en calquera caso. Do ano 2002 ao ano 2003 o número de espectadores en Galicia aumentou tan só un 0.98%. Neste caso. pola súa banda. Por provincias.39%. sobre todo.96% neste mesmo período.1 millóns) e o Reino Unido (un 4.000. fronte ao 1. Entre os anos 1993 e 2003. A Coruña e Lugo.514 espectadores en doce meses.1%.8% nos tres últimos anos e. as variacións por países son moito máis acentuadas que en Europa Occidental.25%.000. Galicia creceu nun 5. Ademais.000. as catro provincias galegas obteñen taxas de crecemento para o intervalo superiores á media española (48.3 millóns de novos espectadores. ata os 167. en certa medida. reduciron as súas recadacións nun 8. ata os 137. Evolución dos espectadores de cine en Galicia.3 millóns). seguido por Francia (un 5. á súa mellor .000 3.000 5.6%. En España e Italia houbo perdas de espectadores máis contidas: do 2.000 1 .8% no segundo. como xa de indicou. as provincias con maiores incrementos son as de Ourense e Pontevedra.000.3%) o que indica unha tendencia regresiva na presenza de espectadores nas salas cinematográficas.5% español.5 millóns.000 2. e do 2. con senllos 65. pero. que.61%). foi en Pontevedra onde máis se incrementou.000.3% no primeiro caso.03% e 30. é superior ao español. o número de asistentes ás salas de exhibición de O problema da piratería preocupa seriamente aos exhibidores Galicia medra un 70. ata os 174. (1993-2003) 6. ata os 96 millóns. Noruega e Holanda. Irlanda.000 0 Ourense Lugo P o ntevedra A Co ruña Galicia Os únicos mercados de Europa Occidental nos que aumentou o número de entradas de cine vendidas en 2003 foron Finlandia. foi do 19.6%. ata os 109 millóns. Alemaña foi o que sufriu unha maior caída (un 9.

2003. que presentan unha oferta de títulos e servizos anexos á exhibición (restauración. só A Coruña presenta regularmente cifras de asistencia media por enriba da que corresponde para o total da comunidade galega. que mostra a asistencia media máis baixa en Galicia (24. aparcadoiro.45 24.030 2. De feito.50 2. 109 . a todos os países europeos.35 4.701. como as cifras de recadación. no período abranguido entre 1993 e 2003.000 877. Entre elas a falta de sintonía das producións co mercado. e colocouse con 25.472.16 5.42 Por outro lado. tanto o número de títulos estreados.99 3.46 4.77 193 56 3. ademais do problema da piratería. Así. e o envellecemento da poboación.). que no ano 2003 foi de 32. unha campaña de ámbito europeo para que o público (e especialmente os máis novos) tomen conciencia de que a compra de produtos piratas ou a descarga de películas a través de Internet é un delito.528 por sala no ano 2003). en xeral. que está comezando a preocupar seriamente os exhibidores.000 34.513. Comparativa das distintas variables relacionadas coa exhibición comercial de Galicia.56 639.018 espectadores.827 8.10 4. a maior implantación do DVD e do home cinema nos fogares. España e UE. en colaboración con distintas entidades.95 2.12 USA 35. á apertura de novos complexos multipantalla.000. e Ourense pola súa parte é a provincia máis afastada da media rexional.184 137.194 3.31 6. Pola contra.576.431. o aumento na cifra de pantallas de exhibición é debido.324 espectadores. etc.623. se ben seguiu unha tendencia un tanto errática por mostrar importantes variacións interanuais nos dous sentidos. na maior parte dos casos. Lugo viu descender tamén a asistencia media ás salas de exhibición da súa provincia nos últimos anos.574.000 1.001 14.000.000 13.65 UE 26. incrementou as súas cifras de forma paulatina Os datos evidencian o dominio do cine norteamericano durante todo o período ata 1997. venda anticipada de entradas. ano no que se produciu unha ruptura da tendencia ascendente que se recuperou no ano 2003.029 5.833 espectadores/sala).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA calidade de imaxe e son.269 10.786 7. En España a asistencia media alcanza no ano 2003 a cifra de 32. senón. Ourense. mentres que Pontevedra mantivo certa estabilidade ao longo de todo o período (con 27. aínda que iniciou tamén unha senda descendente. ata o punto de que se vai poñer en marcha. Pola súa banda. En definitiva. Ao igual que acontece no conxunto do Estado español. fronte aos 48. o número de espectadores por película ou a asistencia media evidencian tamén no caso galego un claro dominio do cine norteamericano. a máis elevada por provincia logrouse de forma sistemática na Coruña. Galicia Nº de pantallas Nº de cines Nº de pantallas por cine Recadación Espectadores Recadación per cápita Frecuencia anual per cápita Precio medio da entrada Fonte: ICAA e European Cinema Yearbook España 4.62 4.314 espectadores por sala.253 1. polo que resultan máis atractivas para os potenciais demandantes destes servizos.969 de 1993. Galicia mantivo polo xeral unhas cifras de asistencia media inferiores aos do Estado español.985. Pero a Federación de Entidades y Empresarios de Cine de España (FEECE) opina ao respecto que se están a producir unha serie de situacións conxunturais que explican a perda de espectadores nestes últimos dous anos e que afectan non só a España.

en térmos nominais. da Consellería de Cultura. que foi dirixida por José Pozo e producida por Castelao Produccións nas instalacións de Bren Entertainment. non resulta arriscado estimar que foron unhas cincuenta mil personas de pobos sen cinema as que viron esta película dentro do programa Cinema de Noite. con trescentas cadeiras por equipo. a película que ata o ano 2004 obtivera máis éxitos no ámbito internacional (dende o punto de vista da exhibición en salas comerciais) era A 93 A cargo da empresa IB Cinema e dentro do programa Cinema de Noite. con maior recadación nas salas de exhibición comerciais foi. O bosque animado. dirixida por Alejandro Amenábar e producida por Sogecine y Himenoptero coa participación de Filmanova Invest. A produción de participación galega con maior número de espectadores e. a película mais vista no contorno rural galego.1 millóns de espectadores e case 9. 3. O misterio Galíndez ou El Cid.8 millóns de euros de recadación. O cine con participación galega achegou ás pantallas a 12. A continuación figuran dúas longametraxes de animación: por un lado. Segundo datos extraídos da base de datos europea Lumiere. Pero ademais algunhas destas longametraxes foron exhibidas no estranxeiro. A seguinte película galega con máis éxito de vendas é A lingua das bolboretas (1999). P. polo tanto. ata o momento. a lenda (2003). ata agora.6 millóns de persoas A lingua das bolboretas foi ata agora a película máis vista no contorno rural galego Cabe salientar que A lingua das bolboretas foi.2. El Cid. que alcanzou a cifra de 2. A lingua das bolboretas ou O bosque animado. onde termina o mundo. se ben o ramo da exhibición relaciónano cos cuantiosos investimentos realizados na construción e mellora de novas pantallas.6 millóns € e foi visto por 12.3. a longametraxe de animación en 3 D producida por Dygra Films e dirixida por Manolo Gómez e Ángel de la Cruz.C. A língua das bolboretas.6 millóns de euros aportados por 560. .6 millóns de Euros. que rexistrou ata o momento actual algo máis de 4 millóns de espectadores e case 20 millóns de euros de recadación. dirixida por Fernando León de Aranoa coa produción de Mediaproducción.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Segundo datos da Federación de Exhibidores. Comunicación Social e Turismo. É o caso de películas como Os luns ó sol. Mar adentro (2004). Os luns ó sol (2002). dirixida por José Luis Cuerda e producida por Las Producciones del Escorpión. o prezo medio da entrada de cine sufriu un incremento nos últimos anos por enriba do IPC. que atraeu ós cines case 1.4 mil espectadores. e novamente cunha participación glega moi pouco significativa.6 millóns de euros. O cine con participación galega recadou 55. Fisterra.1 Os espectadores e a recadación das producións cinematográficas galegas As producións cinematográficas emprendidas por empresas galegas correron unha sorte un tanto dispar no mercado español. Sogecine e Grupo Voz. a lenda. se ben a participación galega a moi reducida. Fronte a éxitos como Mar adentro. Cando volvas ó meu lado. por outro. Tras ela. Os luns ó sol. xa que se proxectou 93 por tódalas comarcas galegas con equipos de proxección de 35 mm.6 millóns de espectadores e recaudou. Como en moitos lugares o aforo superou amplamente as trescentas personas previstas por sesión. conviven outras que apenas recibiron apoio do público en canto á asistencia ás salas de exhibición. que gozaron dunha boa acollida por parte do público.2 millóns de espectadores e recadou 4. que alcanzou 509 mil espectadores e unha recadación de case 2 millóns de euros. Elías Querejeta. coa colaboración de Canal+ e Televisión de Galicia. e a Televisión de Galicia entre outras. O bosque animado (2001). 55. e recadou 2. para un total de 120 sesións.

64% Suecia 0. estreada o 1 de xullo de 2005. ao que hai que sumar outros 547.40% Con respecto ó cine galego de animación. onde se estreou a mediados de outubro de 2003.764 espectadores en España cunha recadación de 5. 1 .54% B ulg. A estrea de O bosque animado fíxose coincidir coa Semana dos bosques.25% Gran B ret. pola boa acollida por parte do público belga. na súa maioría de Francia e Italia.45% Suiza 1 % . A estrea da película nese país tivo lugar o 15 de outubro con 26 copias. Este fenómeno cultural pasou axiña a España. Ademais.818 no estranxeiro. 3. as tras longametraxes galegas producidas hasta o momento foron vistas en España por 1.240. con 616. Como é sabido.1 Dinam.954 espectadores. cando se constituíron en Francia as primeiras agrupacións dedicadas á proxección e estudo de películas. aínda que previamente se realizaron preestreas en 8 cidades. a tradición cineclubista remóntase a mediados do pasado século.450espectadores.23% No rue.3 A exhibición non comercial Fóra da actividade comercial.3. 0. Recadación por países das producións de cine galegas exhibidas no estranxeiro Portug. aínda que xa na década dos trinta houbo programacións máis ou menos estables nas grandes cidades galegas. 0.925 euros. salientar que a falta de datos de exhibición de O soño dunha noite de San Xoan. o propio e o alleo.69% Bélgica 4.340. unha iniciativa que tivo moita repercusión e na que se tomou a película para variadas actividades de promoción relacionadas cos bosques.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA língua das bolboretas. No caso de Galicia. conta con outras canles para chegar ó público.81 A lemaña 1 % .45% Italia 14. Os luns ó sol foi vista fóra de España por 296.21 Turquia 0. foi necesario dispoñer de 4 copias máis. da man de Luis Buñuel que fundou e dirixiu o primeiro cineclub español. O seu obxectivo era achegar ás pantallas desta comunidade obras que ofrecesen unha mirada cinematográfica máis persoal e afastada das grandes 111 . fundamentalmente en Francia e Estados Unidos.202 espectadores. o movemento cineclubista é unha invención Existen arredor de 20 cineclubs en Galicia con actividade francesa dos anos vinte. principalmente nos mercados italiano e francés. Ás tres semanas. O bosque animado obtivo un gran resultado en Bélxica.77% Francia 38. Por unha parte.70% USA 26. boa parte deles aglutinados na Federación de Cineclubes de Galicia. Galicia conta con numerosos cineclubs.27% Otros 8. A certa distancia síguelle O bosque animado. 0.87% Ho landa 1 7% . 7. polo que se chegou a ter 31 copias en Bélxica e Luxemburgo. con 481. o cine.

polideportivos ou ao aire libre. así como da páxina web. Así. con esta iniciativa non só se permitía o acceso a este tipo de material dun segmento de público tradicionalmente discriminado.5 e súper-16. pero son varias as iniciativas ao longo da xeografía galega. programou o ciclo Cinema de noite para percorrer tódalas comarcas de Galicia. Cinema encárgase da redacción e deseño dos folletos e cartelería dos programas de cine que lle contratan. desde 70 mm ata 8 mm. Do mesmo xeito. 94 I. etc. Este proxecto buscaba a promoción e difusión do cinema galego mediante proxeccións en vilas e pobos que non posúen sala de exhibición estable. os lugares nos que se vai celebrar esta iniciativa na comunidade galega son Vigo (no cine Club Lumiere) e A Coruña (nos cines Los Rosales). O obxectivo do programa Noites de cine. a historia galega é moito máis recente. trátase dunha das dúas únicas salas capaces de proxectar con iluminación de xenon e todo tipo de pasos cinematográficos. a todo o territorio nacional. pantallas con soportes telescópicos. Na actualidade existen en Galicia arredor de vinte cineclubs en plena actividade. Ademais. tales como ciclos de cinema en 35mm ao aire libre ou en locais pechados. Inicialmente. proxectores de xenón de hasta 7. Conta para iso. situados en diversas cidades e vilas galegas. especialmente entre os máis novos. organízanse unha serie de proxeccións en lugares abertos nas localidades coruñesas participantes. Ademais. cunha sala de proxección privada equipada con proxectores de 35 mm e son Dolby Stereo Digital. unha meta que manteñen viva os actuais cineclubs existentes na nosa comunidade. é achegar a sétima arte a aquelas poboacións que carecen de salas de proxección e crear unha cultura cinematográfica. Eles encárganse do aluguer dos equipos necesarios e da preparación do ciclo e. algunhas moi singulares. cadeiras.B. A empresa coruñesa SI 16-35 leva a cabo ciclos cinematográficos dando o soporte necesario para a súa realización en casas de cultura. Pero hai outras iniciativas non comerciais. o máis antigo na comunidade. especialmente agravados no caso das grandes urbes nas que a oferta cinematográfica é maior. xa que non comeza ata 1954 coa fundación do Cineclub Pontevedra.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO producións industriais de Hollywood. Cinepublik proxecta cine ao aire libre no vran. na súa nave na Coruña. Por outra parte. A partir da década dos noventa a situación do cineclubismo galegos comeza a ser problemática. continúan co seu labor de difusión da oferta de cinema menos comercial. Comunicación Social e Turismo. pero. iniciativa que pretende levar películas de calidade. tanto ao aire libre como en lugares pechados. suxiren as películas ou buscan as que se lles soliciten. da consellería de Cultura. Para isto. Os problemas de supervivencia persisten na maior parte deles. dotados ou non de proxectores. ademais de alugar equipos. IB Cinema é a maior empresa consagrada ao cine non comercial en Galicia.000 W. . fundacións. recentemente creóuse Club de Cine. para a exhibición cinematográfica que están xurdindo nos últimos anos en Galicia. Está especializada en facer programas de exhibición cinematográfica a domicilio. en calquera caso. para o que conta cunha infraestrutura propia de varios camións. Os proxectores de cine desta empresa poden proxectar a varias cadencias. que organiza a Deputación da Coruña en colaboración cos distintos concellos adheridos ao proxecto. A Federación de Cineclubes vén proporcionando tamén a outras entidades interesadas desde hai anos servizos de xestión e organización de eventos cinematográficos. incluso as do cine mudo94. De todos os xeitos. a Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual. seguindo unha temática concreta. Este declive foi obrigando ás asociacións a depender de subvencións e apoios de todo tipo. Nesta mesma liña. pasando incluso por 9. normalmente restrinxidas ás grandes capitais. ao entrar decididamente nos hábitos consumistas culturais de finais de século tanto a televisión como o vídeo doméstico.

3. A Asociación Cine Digital. No labor pola creación dunha auténtica industria ao redor da curtametraxe. dunha simplicidade de manexo inusitada. en decembro do mesmo ano. mediante o pago por dereitos de exhibición a todas as curtametraxes a concurso. Os incentivos gobernamentais deberían favorecer este proceso de introdución gradual da tecnoloxía dixital. xestiona e descodifica ata 10 películas en simultáneo. tema preocupante e prioritario para as majors de Hollywood. Segundo confirma o European Year Book 2004 de Media Salles. seguridade no transporte e na proxección que garanta o respecto á propiedade intelectual e aos dereitos dos titulares. de cada proxección de cada curtametraxe derivarase unha cantidade económica que via parar ás mans do autor/produtor. Para iso pretende ser unha rede regular de exhibición de pezas de curta duración. xa que pretende ser un certame realizado ao longo de 6 meses de duración. A través dunha rede de exhibición regular de curtametraxes distribuída por toda a xeografía galega. sistemas estándar e equipos de operación intercambiable. a través dunha antena parabólica. recibe os contidos (películas. onde concorren só pezas de procedencia española e portuguesa. A asociación mércalles material ás principais distribuidoras de alta definición do mundo (HDTV). de feito. o espectador apenas notará a diferenza entre unha proxección fotográfica e unha dixital.4 O cine dixital O chamado e-cinema supón substituír os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade similar ao celuloide. grazas ao Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía ⎯a través do Programa ArtePyme II⎯.3 K cuxa calidade é comparable á resolución das copias de celuloide que actualmente proxectan as salas. coa curtametraxe que precedía á proxección da película principal. Realízase unha selección de trinta curtametraxes de ámbito ibérico (España e Portugal) e os participantes optan a diferentes premios e recoñecementos. Pola súa parte. 95 95 Esta tecnoloxía consiste nun proxector de alta resolución 1. O seu funcionamento será moi similar ao actual e. eventos. As salas asociadas terán a posibilidade de atraer a diversos sectores da audiencia: películas de autor. a maior peculiaridade desta rede reside no seu desenvolvemento. facendo imposible a piratería.8% en canto a cantidade de pantallas. mentres que.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA senón que tamén. ademais de participar activamente na propia rede. Estes contidos viaxan codificados en Mpeg2. almacena. así como uns custos razoables. onde toda a poboación poida desfrutar dunha programación audiovisual de calidade. doutro xeito.) en alta definición HD 1920 x 1080. 3. Non obstante. como da posibilidade de difundir traballos de curta duración que. encriptados e sumados a outras claves secretas. On & Off preséntase no sector audiovisual como unha rede internacional (ámbito ibérico na primeira edición. recibiu unha subvención de case 1 millón de euros para dotar e equipar 75 salas do territorio español coa tecnoloxía necesaria para proxectar cine dixital . Pero o cine dixital comporta uns requirimentos básicos para a exhibición como son: calidade análoga ao 35 mm. Tamén se inclúe un servidor que. Mr Misto Films aposta pola rendibilización das proxeccións alén dos premios. especialmente en zonas rurais ou de baixa rendibilidade cinematográfica. non terían ningunha saída. fundamentalmente) de curtametraxes desenvolvidas integramente na súa primeira edición en Galicia. Este servidor. 113 . É dicir. Isto supón un crecemento do 14. a On & Off REDE de Curtas Mr Misto nace tanto da necesidade de ofertar un cinema diferente ao que chega ás pantallas comerciais. que se converte nun 18. On & Off _REDE de Curtas Mr Misto é a escusa perfecta para facer chegar o mundo audiovisual a todo tipo de públicos. etc. a cantidade de cines dixitais (con tecnoloxía DLP Cinema) aumenta no vello continente: había 204 con 245 pantallas en xuño de 2004. posibilitábase aos novos creadores do audiovisual galego que a súa obra chegara en correcto formato de cinema a capas de poboación ás que resulta difícil acceder.2% en só seis meses. ascenderan a 233 con 291 pantallas.

Baseándose nesta iniciativa. zarzuela. Elasacine (Ribadeo). grazas á tecnoloxía e variedade de programación. Os cines asociados en Galicia son: Cine Duplex (Ferrol). documentais HDTV. touros. comedias. ballet. sucesos en vivo de relevancia mundial. . Cine Gesma (Xinzo de Limia). Novocine (Leiro) e Cine Avenida (Caldas de Reis). recuperan o sentido que sempre tiveron: ser o punto de encontro social.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO películas clásicas españolas. concertos de rock. teatro. Cine Hermanos Pequenete (Foz). musicais. cines tradicionais situados no centro das cidades ou en vilas. fútbol ou outros encontros deportivos. ópera. Estas sete salas setá previsto que proxecten películas en alta definición despois do verán en 2005. cine independente. etc. Cine Roxy (O Porriño).

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A Televisión en Galicia CAPITULO 4 115 .

imaxes. ubicado en Santiago de Compostela. a data supón un importante atraso con respecto a outros países e especialmente se se compara con Gran Bretaña ou Estados Unidos. sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais. tratábase de Galicia TV. o Parlamento Galego aprobou a Lei de creación da Compañía de Radio Televisión de Galicia. A TELEVISIÓN EN GALICIA É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión empecen afirmando que é o grande medio actual de comunicación. ademais. Non obstante. A televisión desempeña en todos os países unha función crucial nas A televisión ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura estratexias de comprensión e definición das identidades nacionais. con trinta e nove horas semanais de emisión . ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura e do entretemento e contribúe. Por outra parte. En agosto de 1973 iniciáronse os espazos informativos dende o Centro de TVE en Galicia baixo ou título de Panorama de Galicia. De acordo co disposto nesa norma (non modificada ata o de agora). En xullo de 1984. a reforzar as relacións e a comunicación política. nas aforas de Compostela. Dende 1971 pode falarse dunha presenza permanente e continua por parte da cadea estatal en Galicia.1). e fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. a CRTVG nace co fin de contribuír á normalización lingüística e á cohesión do tecido social e xeográfico do país. . sons. A televisión autonómica. A cadea iniciou posteriormente a emisión da súa propia canle vía satélite para América en abril de 1997. a principal función do Centro Territorial de TVE. operaba como axencia audiovisual para ou ámbito galego.386 minutos diarios. en maio de 1998. A oferta televisiva en Galicia aumenta. que cumpre 20 anos. conta con dúas programacións. encargábase 96 A televisión autonómica galega inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 96 Actualmente alcanza os 1. constituída por Atlas España e Grupo Voz. Atlas Galicia. ao igual que non resto do Estado. que xa gozaban de imaxes de televisión a finais da década dos anos vinte. de Antena 3 TV. A programación regular comezaría en setembro dese mesmo ano. ano no que comezaron as emisións regulares de Televisión Española coa súa primeira canle. Dende a súa creación. a Televisión de Galicia foi a primeira canle autonómica do Estado español que emitiu regularmente vía satélite. En 1996 comezan as emisións do primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente en Galicia: Galicia a fondo. para a súa emisión en diversos programas. a comezos da década dos noventa coa aparición das televisións privadas. o que significa que emite practicamente as 24 horas (23. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. o medio rei. A súa transmisión conxunta de palabras. inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 coa emisión en vivo dos actos do Día do Apóstolo e de Galicia dende as súas instalacións de San Marcos. A televisión chegou a España en 1958. consistía en enviar á central de Televisión Española en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4. o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. Nesa primeira etapa. a partir de 1966. e.

mentres que os produtos europeos só representan o 2% do mercado estadounidense. iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. realicen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. Na década dos noventa producíronse. A piovra (Italia) ou Julie Lescaut (Francia) obtiveron grandes audiencias. coa que tampouco conta xa Antena 3. a TV de pagamento. coa progresiva migración cara á tecnoloxía dixital das emisións. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada. e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. o mercado europeo sofre dunha presenza masiva de produtos norteamericanos. Un dos trazos particulares do mercado europeo televisivo é a existencia dunha dualidade entre as empresas de propiedade pública e privada. as empresas públicas representan o 30%. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que. Transformacións que comezan co fin dos monopolios das televisións públicas e que continúan. e un ano máis tarde o tempo de desconexión ampliouse. Así mesmo. o mercado televisivo está dominado por dous grandes grupos: o Grupo RTL. o que converte as televisións públicas nos actores principais da industria durante décadas. grandes transformacións no panorama televisivo español e europeo. segundo as últimas estimacións. converténdose en programas indispensables do prime time europeo. A comunidade autónoma constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. que pertence ao xigante mediático francés Vivendi Universal . polo tanto. Paulatinamente. Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. En 1997 irrompe a televisión dixital en Galicia e en España coas plataformas satelitales: Vía Digital e Canal Satélite Digital. Coruña. Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia. Na actualidade localízanse en Galicia unha trintena de televisións locais con actividade. en cambio. máis completa e máis próxima ao espectador. ata o día de hoxe. o que se traduce. 98 No primeiro caso. pero non sería ata mediados dos noventa cando este tipo de emisoras comezaron a súa grande expansión. RTL domina a televisión comercial. por outro lado. política e cultural de Galicia. 117 . A esta oferta hai que sumarlle a televisión por cable que ofrece en Galicia a operadora R. no segundo. 98 97 Atlas Galicia formaba parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España. cun novo período informativo no que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA da achega de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5 . propiedade da empresa alemá Bertelmann. mentres que o 70% restante corresponde aos de carácter privado. O 26 de maio de 1998. que foi gañado polo Grupo Gallego de Cable (o cal adoptou ou nome comercial de R). Pero. Hoxe. froito da liberalización do sector. dende mediados dos anos 1990. as series de ficción nacional como Médico de familia (España).000 millóns de euros. na súa primeira fase. tal e como contempla a Ley de telecomunicaciones por cable: A 97 A grande expansión das televisións locais tivo lugar nos 90 telecomunicacións por cable en Galicia. En agosto de 2002 Atlas pechou as súas desconexións rexionais en Galicia. firma que se converteu así no operador global de servizos de A partir de 1988 comezan a xurdir televisións locais. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. Santiago de Compostela e resto de Galicia. En canto aos contidos tamén se observa unha situación dual. que acabarían fusionándose. Por un lado. ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos. Mesmo nalgúns casos se exportaron a outros países no propio formato ou ben se readaptaron con actores locais. Nos dous casos se trata de empresas con presenza en varios países europeos. xa que en Europa a televisión nace como un monopolio estatal. e o grupo Canal +. nun déficit de 7.

aínda que se estreitaron notablemente as súas marxes. a facturación neta dos radiodifusores dos quince países da UE reducíuse en 2002 nun 1. Os de menos éxito foron os de España. O Observatorio Europeo do Audiovisual publicou recentemente o primeiro volume do seu Yearbook 2004. TVE (24 millóns) e a ZDF alemá (22 millóns).900 millóns de euros en 2002 (comparadas cos 4. O informe destaca que o ano foi particularmente difícil para as cadeas autonómicas españolas (que perderon 661 millóns de euros). de capital mixto.722 millóns de euros).915 millóns de euros) como os empaquetadores de programas (un 4. os únicos sistemas de televisión rendibles no ano 2002 foron os de Alemaña e Francia. ata os 3. despois dos cambios que houbo no sector da televisión de pagamento dixital.9%.967 millóns de euros) e.397 millóns de euros).). multinacionais.3% con respecto ao exercicio anterior. as canles de televenda (un 13. a RTP portuguesa (228 millóns). 726 millóns). ata os 7. Segundo os datos alí ofrecidos.386 millóns de euros. autonómico e local que pode haber. que adopta as estratexias de programación das cadeas comerciais para evitar a perda de audiencia en detrimento dos espazos de servizo público. as canles temáticas (un 1. incrementaron os seus ingresos tanto as Na primeira década deste século completarase a transición ao modelo dixital compañías de televisión de pago (un 3.) e a conseguinte coexistencia dunha pluralidade de cadeas de diferentes tamaños e características (canles públicas. o encarecemento dos custos de produción e dos dereitos. Na primeira década deste século suponse que se completará a transición cara ao modelo dixital. financeiros. En conxunto. etc.5%. o observatorio auguraba que o sector televisivo europeo alcanzaría o break even. ata os 65. a fragmentación das audiencias. a ORF austríaca (40 millóns).730 millóns de euros). compañías de telecomunicacións.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estas modificacións supuxeron profundos cambios na televisión tradicional. privadas. nacionais. que leva por título Economía da industria da radio e da televisión en Europa. a creación de grupos multimedia e alianzas entre grupos editoriais. 99 De feito. Portugal e Finlandia 100 . televisión de pagamento. as únicas cadeas que obtiveron beneficios foron as que se financiaron por publicidade (en concreto. coa desaparición dalgunhas plataformas e a fusión doutras. a diferenciación de canles televisivas. o Plan Técnico Nacional de Televisión Dixital Terrestre establece o número de canles múltiples de ámbito estatal. o servizo local da BBC (480 millóns). ata os 2. a crise do modelo de programación das televisións públicas.7% os ingresos dos radiodifusores públicos. tanto no que se refire ás estruturas empresariais en que se apoiaban os grandes organismos radiotelevisivos como nas modificacións que se están a operar nos hábitos e gustos da audiencia.769 millóns de euros. ata os 27. rompendo a tendencia de crecemento de tempo atrás. ata os 1. locais. consecuencia directa do incremento da competencia ou a crise do modelo de financiamento da televisión pública. xa que o Goberno central prevé que se produza o apagamento tecnolóxico en 2010. a internacionalización dos mercados. Tamén se reduciron nun 2. 100 Para o ano 2003. a RTE irlandesa (56 millóns).9%. Tamén se apunta que a situación do sector da radiotelevisión pública seguiu deteriorándose no ano 2002. cadeas de televisión e empresas dos sectores audiovisuais e informáticos. o incremento da oferta televisiva. a insuficiencia dos recursos publicitarios para o financiamento da oferta. rexionais. etc.000 millóns de 2001) .349 millóns de euros. Ademais. .6%. Entre as principais consecuencias da desregularización cómpre citar o fin da situación de monopolio ocupada pola cadea de televisión pública. a televisión rexistrou unhas perdas 99 netas de 2. Pola contra. a aparición de novas modalidades de televisión (cadeas temáticas.2%. a forte competitividade no mercado. que se financian por esta vía nun 4. ata os 17. con perdas netas que case se duplicaron (ata os 1. Para iso. especialmente. O motivo principal foi a crise do mercado publicitario que fixo caer a facturación das canles privadas.

No ámbito global. ás telenovelas (23% en 2002). ata o 34. o informe conclúe que a ficción mantén o seu tirón de audiencia. un 1. O mercado da televisión en aberto supuxo o 51% do total dos devanditos ingresos. en Oriente Medio víronse 3 horas e 15 minutos de televisión ao día o pasado ano. representaron o 24% dos programas de entretemento de maior audiencia no mundo. o 34% correspóndelle ás series. con 4 horas e 21 minutos. ese xénero representa o 41% dos programas que aparecen nos top 10 de audiencias do mundo. ata alcanzar as 3 horas e 23 minutos (47 minutos máis de consumo medio que en 2002). doutro. No ámbito da televisión en aberto.2% (ao pasar dos 1. Non obstante. o consumo máis alto de televisión rexístrase en Norteamérica. esencialmente 119 . Ségueno no ranking Latinoamérica (co 16%). De feito. Pola contra. eventos. A perda de presenza da ficción prodúcese en todos os continentes. O groso da facturación provén de cotas de aboamento e aluguer de descodificadores.6% e gañou terreo. ao crecemento dos programas de entretemento. cun incremento de 4. o cine representou o 24% dos programas máis vistos nas televisións mundiais en 2003. produción propia e outros). como o veu facendo nos últimos anos. Dese 41% que totaliza o xénero de ficción. En 2003. e só cinco delas (todas elas de Hollywood) aparecen en varios territorios. de 4. En segundo lugar sitúase Europa. 2 horas e 59 minutos. ás películas (30% en 2002). ata alcanzar o 18% dos mellores ratings do xénero. variedades. sen contabilizar subvencións. miniseries e sitcoms (37% en 2002). Os programas de telerrealidade permanecen en terceiro lugar entre as categorías de entretemento e gañan cinco puntos. as televisións en aberto españolas ingresaron no ano 2003 algo máis de 3. en Latinoamérica. música e debates) incrementou a súa presenza nas listas de éxitos da televisión no mundo en 4. un 11. se ben só aparece cinco veces no posto máis alto das listas (tres veces menos que en 2002). en tanto que o da televisión de pagamento alcanzou o 41. Esta diminución explícase polos menores ratings logrados nas zonas onde mantivera un dominio no ano 2002. 3 horas e 14 minutos. con 3 horas e 33 minutos por persoa e día (unha cifra que se mantén estable con respecto a 2002). Europa é a zona máis afectada polo éxito do entretemento: o 30% dos programas máis vistos en Europa Oriental e o 29% en Europa Occidental son ocupados por este xénero. con 4 horas e 25 minutos de media por persoa e día (6 minutos máis que no 2002). e o 19%.6 puntos porcentuais sobre o anterior exercicio.5% máis que no ano 2002. este apartado (que abrangue programas de humor.836 millóns de euros).415 millóns de euros. só 72 películas aparecen rexistradas dentro dos top 10 dos países considerados no estudo.4% máis que no exercicio anterior. reality TV. ás maiores audiencias das series. os documentais conseguiron audiencias espectaculares en 2003. o 24%.711 millóns de euros.467 aos 1. o consumo televisivo incrementouse en 2003 de forma importante na zona da Asia e do Pacífico. Sumando todos os conceptos (publicidade. e en Sudáfrica. teatro. O informe da CMT correspondente a 2003 sinala que o sector dos servizos audiovisuais rexistrou en España uns ingresos por operacións no ano 2003. dun lado. fronte ao 30% de 2002. O xénero das noticias mantívose estable nos últimos tres anos. subvencións. Por rexións do planeta. En canto aos eventos. En canto á televisión de pagamento. Asia (10%) e Norteamérica (4%). Entre os 72 países estudados. En canto aos contidos. cun crecemento dos ingresos do 25.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Os datos do informe de Eurodata TV Worldwide sinalan que o consumo medio de televisión aumentou en 15 minutos durante 2003 con respecto ao ano anterior. principalmente no Leste de Europa. mentres que os ingresos por pagamento por visión sumaron 104 millóns de euros. ten unha presenza do 18% nos top 10 de audiencias nacionais. cedeu algo de terreo (catro puntos con respecto a 2002) debido ao impulso dos programas de entretemento. ata alcanzar as 3 horas e 39 minutos de visión por persoa e día. Dentro deste xénero. os estadounidenses seguen sendo os máis teléfagos. xogos. mostrou un gran dinamismo no 2003. De feito. aumentaron nese ano tanto os ingresos por publicidade das cadeas como os ingresos procedentes de subvencións. Para finalizar. Pola contra.5 puntos en 2003.5%. e. Esta caída do cine débese.

Austria (10%).5% recibe emisións en dixital (1. O incremento da penetración da televisión terrestre en España entre 2002 e 2003 foi do 7. do 7.52 millóns (o 76%) teñen só televisión terrestre.14 2. que ten o 31% de fogares con TV dixital.00 60.8%.3 millóns de fogares— dispoñían de televisión dixital a finais de 2004.00 20. e aumentaron nun 22% o número de clientes. segundo o informe realizado polo Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (GAPTEL) para a Administración.000.48 A través de antena parabólica A través de antena convencional 0. segundo o Estudo do mercado da televisión en Europa versus España 1998-2003 de DYM para Astra. debido fundamentalmente á fusión de Vía Digital e Canal Satélite Digital.3 euros no cuarto trimestre de 2003. 2.00 TDT A través de cabo España Galicia Ademais.84 millóns de fogares con televisión. Segundo este análise. os dous cun 14%. e 840.52 a 3.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía. Luxemburgo (7%). Dos 2. No ámbito global. onde o 57% dos seus fogares —14. a servizos de televisión por ondas herzianas. seguido por Suecia cun 27%. 1. Noruega cun 23%.4 millóns— dispoñen de TV dixital 101 . un 7. Bélxica (7%).49 millóns de fogares españois que dispoñen de televisión por satélite. Recepción de TV nos fogares galegos.50 millóns. Dos subscritores totais. que pecha a táboa. Cunha proporción similar á española están Alemaña e Dinamarca.8 millóns estaba subscrito a servizos de televisión por satélite. os países cunha menor implantación da televisión dixital nos fogares son Italia (12%).68 millóns).49 millóns (o 18%) contan con TV por satélite.000 que reciben emisións analóxicas.45 8. O 14% dos fogares españois —case 2. case 1. na UE existen aproximadamente 34.2%. Por outro lado. e case 1 millón. O satélite seguiu sendo a tecnoloxía de transmisión dominante en televisión de pagamento. fronte aos 810. Portugal (7%). En contraste coa situación de España destaca o caso do Reino Unido.48 8. o 18% dos fogares españois recibe televisión por satélite. e logo veñen Finlandia (22%) e Francia (21%). a servizos de televisión por cable.36 99. Grecia (7%) e Suíza (4%). Holanda (7%). dos cales 10.2% máis que en 2002. .00 40.07 100.35 99.2%. o gasto medio mensual por fogar en servizos de televisión de pagamento situouse en España en 31. o número de subscritores á televisión de pagamento diminuíu de 3.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO grazas ao fútbol. o 67.000 (o 6%). algo máis de 700. España conta cun total de 13. o da televisión por cable. O informe tamén revela que no 101 Na actualidade. con TV por cable. e o da televisión por satélite. dacordo cos datos da segunda onda do estudo sobre a demanda de servizos de telecomunicacións e sociedade da información no segmento residencial en España. co que a entidade pública empresarial Redes.00 16. aínda que os operadores de cable elevaron a súa participación ata representar o 10% dos ingresos. Por último. do 33.es pretende facer un seguimento periódico do grao de desenvolvemento das novas tecnoloxías no ámbito doméstico.00 80.80 14. 2003. fronte ao 21% de media na Unión Europea. Á cabeza do grupo de países líderes no vello continente aparece Irlanda.

000 subscritores) e Auna (292. mentres que o medio millón restante corresponden ao Canal+ analóxico (16. Consumo dos individuos dos fogares galegos abonados á plataforma dixital (en minutos). Os magacines e talk shows constitúen a principal fonte de público para as televisións xeneralistas (13. con seis edicións ás súas costas. pouco máis dun millón ao cable (32. 102 121 . como o demostra o éxito de programas do daytime (Aquí hai tomate) e o prime time (Dónde estás.000 subscritores). dos que máis de 1. Por outra banda. grazas á súa capacidade para xerar temas e contidos televisivos 102 . 1999 Analóxica Temática Resto 134 56 1 2000 150 5 1 2001 145 60 1 2002 150 69 2 2003 139 71 5 Fonte: Sofres Audiencia de Medios A televisión de pagamento converteuse.3%).6 millóns correspondían ao satélite (Digital+). e coa translación de todo o orixinado na telerrealidade aos magacines e late shows das cadeas. Simplemente perdeu a súa condición fenoménica (a que tiñan as primeiras edicións de Gran Hermano e Operación Triunfo) e integrouse como un produto televisivo recorrente na programación. coa estrea das producións máis significativas do mercado estadounidense. Con respecto á crónica rosa. Juan y Jose Show.2%).3% en 2003). debido ao menor interese da audiencia polas telenovelas latinoamericanas emitidas por TVE1. Telecinco débelle a estes formatos en torno ao 30% da súa audiencia do ano. con índices de audiencia aínda elevados e unha alta rendibilidade que transcende a súa propia emisión. En calquera caso. No 2004 ademais proseguen as voltas de roscas do xénero. en emisión a partir de xaneiro de 2005). cifra moi superior á de Antena 3 (20%) e TVE1 (15%).). o serial perde forza en televisión. por máis que se fale de certa recesión do xénero. sen lugar a dúbidas. o certo é que se mantén como un dos contidos máis Os magacines e talk shows son a principal fonte das TV xeneralistas demandados en televisión. o que supón o 51. cun incremento dos espazos de zapping. perde presenza en varias grellas. aínda que a súa influencia resulta moi variable en función das cadeas.2 millóns de subscritores de TV de pago en España. que lles achega 11. dun dos xéneros máis consumidos polos subscritores de Digital+ e da televisión por cable.5% do total. Trátase. no gran punto de referencia para os afeccionados ás series estranxeiras. cos famosos como aliciente (celebrity shows. A telerrealidade segue sendo un contido moi eficaz nas pantallas españolas.9 puntos de share). de feito.1% da súa grella á información (fronte a un 19. con intercambio de estrelas incluído) e o seu tratamento intensivo e extensivo dos contidos de crónica rosa e de telerrealidade. o éxito dos programas ou seccións de humor sobre o medio (Homo zapping. novas actividades para os concursantes (La casa de tu vida) ou retos de grande altura. O papel desempeñado pola televisión ante os importantes acontecementos de 2004 tradúcese nun incremento do tempo e da audiencia dos informativos. As televisións dedican este ano un 20. A maioría dos magacines sustentan as súas audiencias nos mesmos valores de anteriores anos: o carisma dos seus presentadores (nesta ocasión. etc.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA primeiro semestre de 2004 había case 3. como La granja ou La selva de los famosos). Influencia crecente da propia televisión como xeradora de contidos. como os que propón ETB con La flecha amarilla (percorrer o Camiño de Santiago) ou El conquistador del fin del mundo (na Patagonia. volve ser o principal referente da telerrealidade. debido ás autolimitacións impostas por algunhas cadeas públicas (destaca sen dúbida a despedida de Tómbola en Canal 9 valenciano). Gran Hermano. corazón ou Salsa Rosa). fundamentalmente de Ono (355.3 puntos de share.

seguida de TVE (17%).7 millóns de espectadores. 3 horas e 33 minutos).4% de cota de pantalla. Por outra banda. As persoas de máis de 65 anos viron 302 minutos. Ademais. cunha influencia positiva das Olimpíadas de Atenas en La 2 e TVE1. Por hábitat. con 191 e 192 cada unha 103 Aumentou o tempo de achega dos documentais e os programas divulgativos . . e a media hora máis vista é a que vai dende as 22:00 ás 22:30. dos. e as amas de casa. unha análise pormenorizada dos datos indica que o incremento foi protagonizado polos maiores de 45 anos. no prime time de TVE1. os grandes consumidores de televisión atópanse entre as persoas maiores de 65 anos. 103 Tamén se observan diferenzas de consumo entre as distintas clases sociais. con 302 minutos de media ao día. tres). cun 50%. Os nenos de 4 a 12 anos tiveron un consumo igual durante os dous últimos anos. con 271 minutos.7 puntos. Aumentou o tempo e a achega dos documentais e divulgativos. De feito. No polo oposto están Galicia e Canarias. Así. concentrado nas cadeas públicas. Importante aumento da contribución do deporte ao share das cadeas (3. segundo informa a empresa de medición de audiencias TNS. Tamén se repiten en canto ao número de persoas que residen no fogar. o tramo de idade de entre os 45 e os 64 anos consumiu unha media de 253 minutos de televisión ao día en 2003. descende a porcentaxe de tempo dedicado á programación infantil nas cadeas xeneralistas: un 8. Non obstante. Ven máis televisión os fogares con poucos membros que os máis numerosos. Memoria de España (1ª etapa). Como xa vén sendo habitual. este contido brila pola súa ausencia hoxendía na televisión xeneralista. como é habitual noutros anos.2%. con 222 e 220 minutos ao día respectivamente. Telecinco (13. E como xa vén sendo habitual. O consumo de televisión en 2003 en España aumentou en dous minutos por persoa e día con respecto ao ano anterior.4%). con 180 minutos. que rexistra un 33. no ano 2003 viuse unha media de 213 minutos de televisión ao día (é dicir. as de clase media-baixa e baixa as que presentan un maior consumo. maior consumo de televisión. principalmente).7% en 2003. mentres que en 2002 eran 246. O estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil en España en 2004 sinala que a televisión segue sendo o medio de comunicación máis visto por ese tipo de público: un 95. Aumenta o interese do público por modalidades deportivas máis alá do fútbol (motociclismo e automobilismo. a andaluza e a valenciana presentan os consumos máis elevados. con 236 minutos. o bloque horario máis visto polos nenos de entre 8 e 13 anos é o da noite. Polo demais. un minuto máis que no ano anterior. situándose en 2 horas e 26 minutos de televisión ao día. case un máis que en 2003). a eficacia da música segue dependendo de fenómenos puntuais. ata os 213 minutos. Desviación continua do interese dos máis pequenos cara ás canles temáticas infantís. sendo. O informe tamén sinala que os nenos dedican case a metade do tempo que os adultos a ver a televisión (184 minutos diarios) e que a súa cadea preferida é Antena 3.3%. convértese na serie documental máis vista do ano cunha media de 3. se se observan os datos por comunidades. Un ano máis.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Apréciase certo estancamento dos concursos convencionais e desinterese do público polos macroconcursos (intento desafortunado de revitalizar Un. fronte ao 8. Obsérvase tamén unha recuperación dos programas de entrevistas e debate no prime time grazas a Las cerezas e 59'' en TVE 1. repítense as tendencias anteriores: a menor número de habitantes.2%). como o Festival Eurojúnior no ano 2004. e as de clase alta e media-alta as de menor consumo. A novidade preséntana os adolescentes e os mozos. nos que se produce un considerable descenso de seu consumo televisivo. e La 2 (6.

Alemaña (210 minutos).6%. Se o mando a distancia cambiou no seu día a forma de ver TV. 300 250 200 150 100 50 0 Novembro 2002 Novembro 2003 Novembro 2004 Setembro 2002 Setembro 2003 Setembro 2004 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2004 Marzo 2002 Marzo 2003 Marzo 2004 Xaneiro 2002 Xaneiro 2003 Xaneiro 2004 Xaneiro 2005 Marzo 2005 Xullo 2002 Xullo 2003 Xullo 2004 Maio 2005 Galicia España O consumo medio diario no ano 2004 é de 219 minutos por persoa ao día. Con estes datos. ao mesmo tempo que a audiencia media crece un 5. Holanda (181 minutos) e Finlandia (167 minutos).6% un televisor. Italia (230 minutos) e Gran Bretaña (222 minutos) e por enriba de países como Portugal (217 minutos). España está soamente por debaixo de Francia (240 minutos vistos ao día). o 42% posúe dous aparatos e o 37. xa que os seus hábitos de consumo televisivo cambiaron enormemente nos últimos cinco anos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución do consumo de televisión en Galicia e España. 1 Aínda que hai que ter en conta que o número de fogares compostos por unha ou dúas persoas se incrementou un 8% con respecto a 2003. Os adolescentes constitúen o grupo máis inestable. o que supón unha suba do 2. a audiencia de televisión é cada vez máis hiperactiva. xa que aumentan os consumidores de varios medios simultaneamente. Se ben o consumo de televisión se incrementa. cómpre destacar que en 1 2004 diminuíu o número de fogares que teñen dous ou máis aparatos de televisión e aumentou en 4 puntos o número de fogares que teñen un único televisor .3% con respecto a 2003. Só un 20% dos fogares españois ten 3 ou máis televisores. agora o móbil e Internet están a crear unha xeración de zapeadores compulsivos que utilizan outros medios para buscar novas experiencias comunicativas. 123 . Por outro lado.

falan polo seu teléfono móbil ou envían mensaxes curtas (SMS) mentres ven os seus programas de televisión favoritos. Navegan en Internet. os hábitos dos telespectadores de entre 13 e 20 anos están a experimentar mutacións interesantes. Ademais. dáse a circunstancia de que os mozos adquiren pronto un alto grao de control no uso das novas tecnoloxías e neste ámbito os pais saen perdendo: o segmento de entre 50 e 65 anos é o que peor domina estes aparatos. E. manter entretido un espectador novo ao longo dos bloques dun programa resulta cada vez máis complicado. os seus gustos apenas adoitan coincidir cos dos seus pais. aproveitando os cortes publicitarios ou os momentos predicibles para capear. Agás no caso dos grandes éxitos do momento. Ademais. Así. A dificultade para fidelizar os mozos constitúe só un dos síntomas de esgotamento do actual modelo de TV xeneralista en España. Tamén abundan os mozos que seguen dous ou máis programas á vez. Destaca tamén un grupo de zapeadores que nunca aguanta un programa ata o final. sabemos que crecen os consumidores simultáneos de varios medios. polo que a separación entre as preferencias duns e doutros é cada vez maior. . O anuncio televisivo (polo xeral. as súas preferencias abranguen unha gran variedade de programas e cadeas. senón que pican fragmentos da oferta: en canto os aburre o que están a ver. Os adolescentes dispoñen hoxe dunha variedade enorme de eleccións. Por exemplo. En 2002 esta cifra alcanzou o 35%. en 2002. só o 6% dos nenos entre 2 e 5 anos tiñan acceso a Internet en 2000. as produtoras desenvolven formatos que funcionan a base de bloques con diversos miniclímax e con ganchos que anuncian o non se vaian. e outros saltan constantemente a través das distintas canles para ver só o máis rechamante e impactante dos anuncios. para esta xeración de consumidores de entretemento multimedia será cada vez máis habitual levar a cabo varias tarefas simultaneamente. A noción dun adolescente sobre o que é entretido é moi diferente da que existía hai cinco anos. Por iso. breve e impactante) convértese así no máximo expoñente deste tipo de adicción. polo que se trata dunha audiencia moi fragmentada. o volume de negocio do mercado de videoxogos norteamericano no segmento entre os 13 e os 20 anos superou o da industria cinematográfica. volátil e hiperactiva. saltan a outra canle.UU. sobre todo. Outro síntoma preocupante e representativo da fragmentación do consumo televisivo é a progresiva diminución da visión de programas en familia. Unha das causas é o exceso de publicidade.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Malia non existiren datos fiables. en busca do máis atractivo en cada momento. Finalmente. Conscientes diso. aínda A audiencia da TV é cada vez máis hiperactiva Esgotamento do modelo actual de TV xeneralistas hai máis. En EE. aumentou o grao de sofisticación tecnolóxica nos fogares.

Facturación 1997 Total audiovisual Autonóm. Minutos promedio de visionado de televisión en Galicia. o que a converte na terceira cadea autonómica máis competitiva.607 -885.925.296. con desconexión TV Locais Total TV 68. 42% 1997 1.014 -23.376 2003 161. 1997 e 2003.1 A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA Os galegos dedican unha media diaria de 3 horas e 33 minutos ao consumo de televisión. Pola contra. cun 19. Ademais. seguida de preto por TVE1.796 39.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3. Pero en 2004.974. co 23. a TVG alcanzou na tempada 2000/01 o mellor dato da súa historia.527. e nac.5% ao 17.3%.896. segundo datos do anuario de SGAE 2003. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia. pasando do 27.d. E é que a canle pública estatal foi perdendo peso de forma paulatina.304 24. a cota de audiencia da canle autonómica galega evolucionou dende un 15.072 2.6%. co 24.789.994 1.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4.5% de share.878. Pero segundo datos facilitados a Europa Press por Mediaedg&Cia.674.282. a canle con maior cota de audiencia en Galicia é Tele 5. fronte aos andaluces que se sitúan como os maiores consumidores.614.258.298 44.028.126 2.733 Resultado 2003 12.2% ao 24.096.320 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1997 180 3 24 27 Nº empresas 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. 1987 1988 Galicia España 165 209 176 221 1989 173 211 1990 172 214 1991 179 218 1992 165 199 1993 176 209 1994 178 222 1995 189 221 1996 194 229 1997 197 231 1998 192 222 1999 199 234 2000 189 222 2001 183 226 2002 191 211 2003 191 213 2004 189 218 Fonte: Taylos Nelson Sofres Entre 1993 e 2004.036.603 % crec 240% 109% n. con 3 horas e 22 minutos.512 22. 125 .6%.910 5.9% en 1993 ao 23. son os españois que menos tempo dedican a ver este medio. Galicia segue sendo no primeiro mes de 2005 a comunidade que menos consome este medio.688 568 132 700 Empregados 2003 2.6%.6%.004 1.282 1. Xunto cos canarios. Tele 5 pasou do 22.

072 26.000.1 2.829 6.298 3.879. O mandato parlamentario de contribuír á normalización lingüística e á cohesión social e xeográfica do país tradúcese nunha programación integramente en galego.469.611 81.960 4. cunha oferta variada e plural dirixida aos distintos sectores da sociedade e que conta cun denominador común: o desexo de afianzar o coñecemento do propio cunha perspectiva integradora na cultura occidental á que pertence. coa emisión en vivo dos actos do día do Apóstolo e de Galicia dende ás súas instalacións de San Marcos (Santiago de Compostela).00% 50.41 6 22.4% en 2000 e ao 81.44% no 2003.81 1 .000 7.000 8. .897.228.096. do 69. acabadas de inaugurar.44% 10. tanto interna como asociada.300 36. por enriba da media estatal das cadeas.000.00% 80.668.000 40.000.1.00% 70.909 1 3.000. 45.63% 8. a porcentaxe de produción propia da cadea pasou.000.042.000 1.91 0 4.000 3.000 5.269 39.276 1 7.6% en 1997 ao 74.000.00% 0.00% 40.1 77 20.000 25.1 3.749 2003 Facturación de televisións (exc. A súa primeira proxección fílmica foi a curtametraxe Mamasunción.71 1 28.954.000. dirixida por Chano Piñeiro.000.239 34.1 A Televisión de Galicia A Televisión de Galicia inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985.304 1 2.000 9.94% 5.488.000 5.00% 60.028 .547.760 31. locais) Facturación das televisións locais 4.00% 10.000 2.000 20.896.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5.755.000 0 Horas de produción propia da TVG (%) No caso da Televisión de Galicia. de maneira que a canle autonómica galega se sitúa nos primeiros postos en canto a produción propia. segundo datos da GECA.1 79 97.031 32.000 35.000 4.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das televisións galegas.909.000.000 1 0.878.737 4.00% 30.028.000 1 5.000 30.00% 20.000 6. Horas anuais de emisión e de produción propia da Televisión de Galicia 90.00% 1992 Horas anuais de emisión da TVG 1997 2003 69.

A TVG regularizou as súas emisións cara a Europa polo Eutelsat o 29 de xaneiro de 1999. ás 21 horas e 27 minutos. A TVG iniciou emisións cara a América a través do satélite Hispasat o 1 de decembro de 1998. do 2003. a Televisión de Galicia reinicia as súas emisións para Europa. A TVG estreou o sistema NICAM-Dual-Estéreo para toda Galicia a principios de 1995. en outubro de 1995. A TVG emitiu empregou o sistema Pal Plus. coma a do cinema (16 :9). Sería na emisión do Telexornal Segunda Edición desde a Expo de Lisboa. O día 7 de xullo de 1998. a través do satélite Hispasat. 127 . S.. e outras tres de radio. A TVG iniciou as súas emisións regulares pola Internet en Tempo Real ás cero horas do día 17 de maio de 1997. Día das Letras Galegas. A TVG estreou a súa primeira mediametraxe o 17 de maio de 1997. En abril do 2001. sendo a primeira de Europa e a sétima do mundo en ofrecer esta posibilidade. Actualmente son oito as canles polas que a CRTVG emite a súa programación en idioma galego: a emisión convencional da TVG para Galicia. A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a Europa polo Eutelsat Hot Bird-3. O 23 de abril de 1999 entrou en funcionamento o novo enderezo electrónico da TVG. no Torneo de Campións de squash celebrado en Santiago de Compostela os días 28 e 30 de novembro de 1996. fixo unha adaptación da obra de Ánxel Fole en formato Pal Plus. así como unha rede de servidor con estacións non liñais para informativos. A canle autonómica iniciou as emisións para Europa en dixital o día 7 de marzo de 1998 a través do satélite Eutelsat Hod Bird-3. iniciando as súas emisións regulares o 15 de decembro de 1995. dous de televisión satélite para o exterior ⎯para América e Europa⎯. A Bailadora (Ares-Ferrol). A TVG comeza a emisión da súa propia canle vía satélite cara a América o 1 de abril de 1997. o o Fonte: Páxina web da TVG. na que se inclúe o subministro de máis de 200 equipos de DVCPRO50. A TVG emitiu por primeira vez a través da rede de fibra óptica de telefonía o 25 de novembro de 1994. realizou a primeira conexión de satélite cunha unidade móbil de enlaces propia. A TVG realizou a primeira gravación dun programa en formato Pal Plus (16/9). foi dende Silleda e ofreceulle aos seus espectadores imaxes do IV Salón da Enerxía e Desenvolvemento Rural. TV Movies. A TVG comezou a emitir con tecnoloxía dixital terrestre desde os Centros Emisores de Pedroso (Santiago). O 24 de marzo de 2004 a TVG pon en marcha un novo sistema de automatización do seu estudio de continuidade. co que se establece un concurso público de petición de ofertas para a realización de 105 produtos audiovisuais . a pantalla de formato longo. O día 21 de xullo de 1997 iniciou o seu funcionamento en probas o novo control central robotizado da TVG. que ofrece radio e 105 A TVG é a única canle de televisión en España que desenvolve este tipo de concorrencia pública de ofertas para produtos audiovisuais. A Televisión de Galicia ofreceu un teletexto en galego o 11 de outubro de 1995. en marzo de 2002 TVG e Panasonic asinan -maio 2002. Domaio (Moaña) e Tomba (Pontevedra). A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a América vía satélite a través da canle Galeusca o día 31 de decembro de 1996 ás 14 horas locais. A TVG cambiou a súa imaxe corporativa o mércores día 20 de xaneiro de 1999. A marca de audiencia da TVG produciuse o sábado 7 de decembro de 1996 durante a transmisión do encontro de fútbol entre o Real Madrid e o Barcelona. Series e Programas para Televisión de Galicia.o acordo de adxudicación da dixitalizacion para os Servizos Informativos. A TVG incorpora a súa programación á plataforma satelital Vía Digital o 15 de setembro de 1997.A. a TVG presenta o seu Plano de Cine. Fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. o día 1 de decembro de 1998. En xaneiro de 2003.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datas sinaladas da Televisión de Galicia o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o A TVG foi a primeira canle autonómica do estado español que emitiu regularmente vía satélite. A TVG asinou o 14 de febreiro de 1997 un acordo de colaboración coa cadea CNN para enviar información sobre Galicia e para a inclusión na programación das súas emisións vía satélite. e despois dun pequeno parón (alleo á TVG). Baixo o título O Tesouro. A TVG iniciou a emisión do Televídeo para a canle Galicia TV-América o día 18 de novembro de 1997. A esas canles hai que lle sumar o portal interactivo galego da CRTVG en Internet.

90% 25.20% 5.55% no ano 2000 ao 25.00 % 1998 7. culturais e deportes. Mareas Vivas.30%) ou concursos (3. ficción.00 % 2003 11. Rías Baixas ou As leis de Celavella.00 % 2002 12.00% 100. a emisión de obras cinematográficas na TVG experimentou certas variacións nos últimos anos. A través da análise das franxas horarias advírtese o escaso peso que a oferta cinematográfica ten na grella de programación.90% 1.30% 29. a cadea autonómica foi aumentando as emisións de curtametraxes ao longo dos últimos anos. fundamentalmente os de nacionalidade española. particularmente cunha segunda canle dixital dedicada á programación infantil e xuvenil.54% 7. contando mesmo cun programa. que se centra na difusión de curtas de autores galegos.10% 1.50% 1.50% 6.30% 24.8%.10% 18. Curtametraxes galegas. a partir dos datos de EGEDA.90% 1. Todo iso contrasta con caídas na audiencia dos xéneros de miscelánea ou deportes.50% 4.80% 100.10% 1. No caso da ficción.15% 3. En canto á orixe dos filmes. Por outro lado.60% 1.30% 19. misceláneas.27% en 2000 a tan só o 12.30% 100.00% 3.79% 25.70% 28.80% 8.30% 7.06 a 4.00 % 2001 11. Panorama Audiovisual.00% 4.20% 8. cine en galego e programación cultural. Para o ano 2006.10% 17.30% 3.57% 100.80% 1.60% 1.50% 11.06% 19. apréciase un incremento do 71. en particular. en xeral. a información.70% 100. xa que. ademais. os xéneros que achegan máis audiencia á canle autonómica no ano 2002 (último ano dispoñible) son a ficción.50% 4. Ademais.50% 6. 1997 Culturais Información Outros Miscelánea Infoshow Concursos Deportes Musicais Ficción Total 8. A Televisión de Galicia vén dedicando nestes últimos anos a maior parte do seu tempo de programación a xéneros como información. se ben o europeo. ao optar por outro tipo de programación. detéctase un incremento do peso de xéneros como a ficción.79 a 11.50% 9. os deportes e os musicais.00% 12.90% 1. xa que a maioría das emisións se concentran na madrugada e na tarde.60% 2. 1997-2003. con moi poucas contabilizadas en horario de máxima audiencia en comparación coas rexistradas noutras cadeas autonómicas.00% 8.20% 27.80% 1. entre outras. .30% 4. que pasa de ocupar o 19. foron gañando terreo ata chegar a supoñer un cuarto dos títulos emitidos.00% 17.00 % 2000 7.27% 1. entre a súa audiencia.80% 7. culturais (7. e o español.10% 29. motivado pola obriga contraída de emitir películas unicamente en galego.70% 4. fronte a unha progresiva perda de protagonismo dos programas de miscelánea (de 27.30% 2. A Televisión de Galicia está entre as cadeas autonómicas con menor número de emisións cinematográficas.80% 100.50% 19.80% 4.20% 20.80% 6.7% en 2003.30% 1.22% 27.20% 29. está previsto poñer en marcha novas emisións de televisión. nos catro últimos anos. Non obstante.70% 25.80% 17.2%). Aínda así. é claro o predominio do cine norteamericano.00 % Fonte: Elaboración propia.50% 100.00 % 1999 8.20% 28.54% a 4. Distribución da grella da Televisión de Galicia.6% no ano 2003) ou musicais (de 6.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO televisión en directo así como numerosos contidos de Galicia en nove idiomas. alcanzando o punto álxido en 1999 con 641 e o mínimo en 2001 con 460. parece non ter éxito este tipo de contidos e. polo alto custo da dobraxe.10% 18.9%). que responde ao esforzo da cadea na produción de series de ficción como Pratos Combinados.

00% Concursos 4. A pesar de que na tempada 2003 non se estreou ningún título de produción propia. etc.600 1. Rías Baixas ou Pratos Combinados. A serie de máis audiencia na TVG é Pratos Combinados.000 0 A TVG centra o seu punto forte da programación na ficción galega grella de unha por programación. da formación continua e práctica de profesionais galegos de primeira liña. da estabilidade da industria do audiovisual (que algún día terá que ser capaz de funcionar con autonomía. unha tendencia que se dá en todas as canles estatais.000 10.000 30. cun share que chegou a alcanzar o 39% nalgún capítulo de 2002.000 800 600 400 200 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 70. significativa parte dos logrando aceptación espectadores galegos.50% A Televisión de Galicia centra o punto forte da súa programación na ficción galega. A grella para o 2005 aposta pola continuidade con novas entregas das series de máis éxito. esperando poder falar. En 2003 a cadea autonómica aumentou de xeito significativo as emisións de series de ficción con respecto aos anos anteriores.20% Outros 1. do aproveitamento dous recursos humanos artísticos existentes.000 50. do aproveitamento de recursos culturais. 1. Para a TVG é importante seguir apostando polo crecemento e consolidación da produción cinematográfica en Galicia.800 1. Ofrece ademais Número de emisións Minutos de emisión dous novos produtos: Cuarto sen 129 .00% Información 29.200 1.90% Deportes 8. Culturais 11.000 40. A maioría das series prográmanse na franxa da tarde. 2003. como As leis de Celavella. sen necesidade de recorrer ás fortes inxeccións de subvencións públicas).000 20.80% Miscelánea 12. Terra de Miranda.30% Ficción 25. A Televisión de Galicia apostou polas series de produción propia. 1998-2003.400 1.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Distribución da grella da Televisión de Galicia. a cadea conseguiu un ano máis consolidar as súas realizacións na Número e minutos de emisión de series de ficción na Televisión de Galicia.70% Musicais 4. co que se confirma a súa aposta por este xénero. se ben o prime time concentrou un número significativo de realizacións. nun breve prazo.000 60.60% Infoshow 2. que fundamentalmente se proxectan na franxa de prime time.

xa que apenas supuxo cambio na achega deste tipo de contidos á audiencia. Cen anos de Alexandre Bóveda.000 1. Cidades. entre outros. o que fai pensar que responde máis a unha vontade de servizo público que a un obxectivo de efectos no volume de audiencia. Número e minutos de emisión de documentais na Televisión de Galicia. de maneira que entre 1998 e 2003 multiplicou por catro o número de emisións ou o tempo dedicado a este xénero. 1997/03.7 6.000 549 320 1998 342 1999 2000 2001 2002 2003 5.000 0 Número de emisións Minutos de emisión Con respecto ao perfil da audiencia da Televisión de Galicia. Así destacan producións como Castelao. a maior parte dos espectadores proveñen de municipios de menos de 10. Considerando o hábitat. que supón o 33. Outro feito que cómpre destacar é o interese da cadea autonómica galega.000 1.400 1.000. ao igual que acontece coa catalá ou a vasca. 1998-2003. 2. .764 1.5 7.17% adicional de entidades de poboación de entre 10. Así mesmo.800 1. Practicamente todas as obras programadas na cadea foron españolas.3 7.000 socios.1 3. e nunha elevada porcentaxe concentráronse na franxa de madrugada.7 Fonte: Elaborado por GECA a partir de datos de TNS A TVG experimentou un cambio drástico no que se refire á emisión de documentais. cumpriu dez anos de existencia. patrimonio da humanidade.17%.2 7.000 e 50. Antón Avilés de Taramancos.000 20.3 5.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ascensor e Libro de Familia. polas temáticas históricas e culturais que fomentan e consolidan os sinais de identidade do país.000 1. Trátase dunha aposta máis conceptual que especulativa. o programa colector da programación infantil da TVG.710 25.200 1. se ben nos últimos anos se produciu un leve desprazamento cara a televidentes de ámbitos urbanos de entre 200.2 9 5.000 e 500.600 1.170 15. En 2004 o Xabarín Club. A literatura galega no cine. Peso dos programas de produción independente na TVG (%). e un 33.000 30. co 32. o grupo máis numeroso é o de maiores de 65 anos.000 habitantes.9 7.3 9.37% do total de espectadores.2 8. Viaxar por Galicia ou As viaxeiras da Lúa. Temporadas Número de programas Tempo de emisión 1997/98 1998/99 1999/00 2000/01 2001/02 2002/03 6. cun total de 113. dentro do plan de cine e televisión de 2005 está prevista a produción de seis novas series de ficción feitas en Galicia.000 800 600 400 200 0 35. A oferta de animación complétase coa emisión dalgunhas curtametraxes para adultos e a estrea de longametraxes como O bosque animado. seguido polo grupo de entre 45 e 64.000 10.000 habitantes.

000 a 500. o perfil medio dun espectador da TVG era no ano 2003 o dunha muller maior de 64 anos. 131 . Polo tanto. unha política de financiamento de películas galegas ou rodadas en Galicia. Menos de 10. As dúas canles tamén se uniron para realizar documentais e para adquirir os dereitos de retransmisión dalgúns acontecementos deportivos.000 hab.000 a 200. se se considera a condición social de audiencia da canle autonómica.10% son de clase baixa ou medio-baixa. que abrangue varias frontes: por un lado. De 10. Mediante este acordo. Por outro lado. as oito televisións asociadas na FORTA 106 No ano 2001 púxose en marcha o Plan de Fomento da Produción Cinematográfica Galega a través da participación da TVG na coprodución financeira de metraxes. De 200. a posta en marcha de proxectos de ficción que alcanzan éxitos de audiencia sen precedentes (series). senón tamén a participación nos resultados de explotación comercial. de clase baixa ou medio-baixa e dunha localidade de menos de 10. Canal + e Televisión de Galicia subscribiron no ano 2000 un convenio de colaboración para producir conxuntamente unha ducia de películas de temática galega nos seguintes catro anos. finalmente. en xuño do 2004. Baixa e Media-baixa Media Alta e Media-alta Máis de 64 De 45 a 64 De 25 a 44 De 13 a 24 De 2 a 12 Muller Home 0 10 20 30 40 50 60 Total TV en Galicia TVG Finalmente. por outro. ao longo do ano 2002 na produción de dez novas longametraxes galegas en colaboración con produtoras locais e televisións e empresas audiovisuais do resto de España.000 hab. A contrapartida para a TVG son non só os dereitos de emisión.000 hab.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Perfis dos espectadores de televisión en Galicia. as cadeas autonómicas asociados á FORTA asinaron. a CRTVG desenvolve unha política activa de apoio ao sector audiovisual galego. A TVG participou.000 hab. De 50. Dende o ano 1995.000 habitantes. debuxos animados e documentais mediante o que se pretende a mobilización dun investimento en torno aos 30 millóns de euros en cine galego ao longo de tres anos. coa compra dos dereitos de emisión e a coprodución 106 . un convenio con FAPAE e investirán un mínimo de 10 millóns de euros ao ano en producións audiovisuais españolas. 2003.000 a 50. telefilmes. o 50. xestionáronse vías complementarias de financiamento ata alcanzar acordos co ICO e co Igape coa finalidade de abrir novas posibilidades para canalizar recursos financeiros cara ás empresas.

A través da compra de dereitos de emisión en lingua galega da maior parte das curtametraxes realizadas en Galicia.5 22. curtametraxes e películas para televisión. Series. Tamén terán presenza. Entre ficción. tanto de ficción coma de animación. 107 O convenio.9 18. como novidade ese ano.9 6. 2005 e 2006. Nestes momentos.4 6. sempre que sexa posible. A canle autonómica galega volveu convocar no ano 2005 o Plan de Cine. en espazo preferente. dende hai algúns anos. así como os documentais e episodios pilotos de series en formato de longametraxe 107 . así como para a presentación de proxectos para o desenvolvemento de longametraxes e películas para televisión. Programas e Obras Teatrais para 2005. a Federación de Produtores está a traballar para renovar outros convenios co resto de cadeas de televisión. a Televisión de Galicia convocou en 2004 un concurso a través do Plan de Cine. como longametraxes. así como en 13 TV movies. Os produtos audiovisuais que podían favorecerse eran as longametraxes. o que supón un incremento do 23.2 6.4 millóns do ano anterior.5 6. en horario de máxima audiencia.5 6. e con este obxectivo flexibilízanse algúns dos requisitos que se lle viñan esixindo en plans anteriores. se vén mostrando cara ao sector audiovisual galego.9 6. e que contemplaba un investimento de 9 millóns de euros anuais. a TVG intenta colaborar cun sector da industria con escaso percorrido comercial.1 millóns de euros.7 9. Unha das principais novidades nesta última convocatoria é a inclusión dun apartado dedicado á gravación de obras teatrais.8 24.1 6 5. Series e Programas da TVG. é continuación doutro que subscribiron a FORTA e FAPAE en 1999.2 18.8 13.2 23. quedou novamente reflectida nos presupostos da CRTVG para o ano 2005.7 Fonte: Elaboración propia. Ademais.1%. documentais.3 31 22. a partir dos datos extraídos no Anuario de la Televisión de GECA 2004. . Programas mais vistos da Televisión de Galicia na temporada 2002/2003 Título Pratos combinados Luar Pratos combinados (repetición) Terra de Miranda Telexornal 1 Rías Baixas Galicia Noticias Telexornal 1 Fin de semana Telexornal 2 Fin de semana Mr Bean (prime time) Rating (%) 9. películas para televisión.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO comprométense a participar nos plans de produción de proxectos audiovisuais de produtores independentes españois. O investimento mínimo que realizarán os operadores autonómicos será de 10 millóns de euros ao ano nos exercicios de 2004.2 28. fronte aos 7. TV-movies. TVmovies. Con este plan de concorrencia pública procúrase a maior participación de todas as empresas involucradas no sector audiovisual.000 euros anuais por parte da FORTA para o desenvolvemento de guións e a emisión dos produtos apoiados. que son os que cobre o convenio subscrito. a través da adquisición de dereitos de antena. por medio de coproducións ou recurrindo ao encargo de TV movies ás produtoras. animación e documentais. Coa posta en marcha deste proceso. que ía dirixido a recibir ofertas para a realización de produtos audiovisuais. así como outros tantos programas de entretemento para o ano 2005. nos que se recollen compras por 9. a televisión autonómica participou nun total de 17 longametraxes galegas.6 Share (%) 26. A forte e decidida aposta que. que tamén contempla un investimento de 90. a Televisión de Galicia ⎯única cadea de España que ten en marcha este tipo de concorrencia pública de ofertas de produtos audiovisuais⎯ pretendía continuar co seu papel de dinamizador do sector en Galicia. media ducia de series de ficción galega. programas para televisión e. As curtametraxes tamén teñen o seu lugar cunha sesión semanal dedicada á emisión neste formato.

5% e unha marxe de erro de máis ou menos o 2. Dous satélites.. con tecnoloxía dixital e de programación temática. A enquisa realizouse durante un mes. o día 18 de novembro de 1997. coas que a TVG pretende seguir apoiando a normalización lingüística do galego. incluiranse programas de contido e servizo público.. comarcais e as plataformas. O informe A lingua galega nos medios de comunicación foi realizado a partir dunha enquisa que tomou como universo a poboación adulta residente en Galicia. así como no cine. coa que TVG pretende converterse nunha ventá de difusión para a produción audiovisual experimental que permita impulsar novos valores. Por outro lado. parte de Europa occidental e. a sociedade galega fai un consumo masivo dos tradicionais medios audiovisuais que están presentes na maioría dos fogares: a radio e a televisión. a TVG iniciou a emisión do televídeo para a canle Galicia TV-América. nos semanarios e na Internet. sobre la difusión de obras audiovisuales europeas. como debates e entrevistas. emitirase cinema en versión orixinal subtitulado ao galego. O resto das canles. como son o cine (81%). Esta situación contrasta con aqueles medios nos que unha maioría considera que a lingua propia ten unha presenza moi escasa. apenas son referencias para os galegos 109 . a toda a península Ibérica e ás Illas Canarias. o Hispasat 1 C e o Hispasat 1 B. concursos. e ten un nivel de confianza do 95. Televisión de Galicia conecta cunha canle propia e independente a máis de sete millóns de fogares en toda América do Norte e do Sur. así como TV-movies e películas. a maioría dos galegos consideran a Televisión de Galicia como a súa canle preferida. Internet (73%) e os xornais (66%). os semanarios (78%). películas para televisión e demais obras de carácter similar. incluídas as televisións locais. A pesar de advertir que non se trata de opcións excluíntes. O tamaño da mostra foi de 1. As novas tecnoloxías posibilitan que as emisións cheguen dende Canadá ata a Patagonia arxentina en América. constatan que entre os nosos concidadáns existe unha demanda de maior presenza da lingua autóctona nos medios de comunicación. deporte. Segundo se desprende do informe A lingua nos medios de comunicación elaborado polo Consello da Cultura de Galicia. programas musicais. curtametraxes ou documentais. segundo o informe. do 4 de decembro de 2003 ao 4 xaneiro de 2004. por suposto. 109 108 Este alto grao de satisfacción cunha cadea autonómica pode relacionarse co feito de que. que establece que os operadores de televisión deberán reservar o 5% da cifra total de ingresos xerados durante o exercicio anterior para o financiamento de longametraxes cinematográficas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A decisión de poñer en marcha unha segunda canle. De acordo con este informe. que poden conectar as 24 horas do día con Galicia a través dos seus informativos. a televisión (co 70%) e a radio (co 68%) son os medios de comunicación nos que a maior parte dos entrevistados consideran que a presenza do galego é adecuada. Os resultados deste estudo 108 Posta en marcha no 2006 dunha segunda canle autonómica con tecnoloxía dixital.89%. tanto feito en Galicia como externo dobrado ao galego. achegan a millóns de fogares a oferta radiofónica e televisiva da Radio Galega e da Televisión de Galicia. humor. tanto nos xornais como nos medios audiovisuais. Entre os proxectos para esta cadea destacan a programación xuvenil e infantil. ademais dun importante contido de produción de ficción. Nunha realidade como a descrita. o estudo do Consello da Cultura conclúe que para a maioría dos galegos a autonómica é a canle televisiva preferida. Así mesmo. telecomedias. que forma parte do proxecto O proceso de normalización do idioma galego 19802000: medios de comunicación. Despois de tres meses de participar non proxecto Galeusca. o 1 de abril de 1997 a Televisión de Galicia comezou a emisión da súa canle Galicia TV a través do satélite Panamsat para toda América.203 entrevistas telefónicas realizadas a habitantes de distintos concellos galegos sobre o consumo de medios en Galicia e as opinións sobre a presenza da lingua galega nos diferentes soportes. Posteriormente. No que respecta ao cumprimento da Ley 22/1999. constitúe unha aposta ambiciosa de contidos e tecnoloxía. 133 . co obxectivo de manter un fío de comunicación permanente coas comunidades galegas. que entre outros espazos contará co programa Xabarín Club. seguida de TVE1. Ademais. Telecinco e Antena 3 TV. o informe destaca que o 61% da poboación galega utiliza diariamente a TVG como medio de comunicación. a Televisión de Galicia cumpre escrupulosamente co estipulado na normativa.

fronte á catedral de Santiago.5 18. ampliouse a rede de emisores en todo o país. Así mesmo.5 14. Xa para entón era moi habitual ver na primeira canle de TVE a información referida a Galicia en idioma galego. Meda. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 15. a principal función do centro consistía en enviar ao centro de TVE en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional. título que permanece en pantalla na actualidade. Domaio.30 4. introdución que se produciu nos albores da década dos anos oitenta. coa que se facían algúns informativos e conexións dende a rúa do Vilar. Esta circunstancia.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais. .10 18.6 15. Ademáis. é quizais unha das referencias máis importantes do que o centro de TVE en Galicia realizou ao longo da historia. Aquela unidade informativa de TVE ocupaba un pequeno local na compostelá rúa do Vilar.30 18. xa que ata entón cubríanse certas informacións co traslado de equipos dende os Servizos Centrais. e froito fundamentalmente da innovación tecnolóxica que afectaba o sector da televisión en España. o xogo das preguntas e a serpe) así como a consulta dos mapas meteorolóxicos galegos en tempo real. Precisamente. en Santiago de Compostela 111 . xa que foi o primeiro medio audiovisual que introduce o noso idioma dun xeito 110 Os novos servizos permítenlles aos usuarios de receptores de televisión dixital a participación en distintos xogos (o Simón. As montaxes facíanse no aparato coñecido como moviola e foi coa incorporación dun telecine en Santiago como se pasa á cor. Nesa primeira etapa. O nome que entón se lle daban a eses microespazos era Panorama de Galicia. que hoxe parece anecdótica.00 16. tamén permite a consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos da xeografía galega.1. para a súa emisión en diversos programas.00 18. Cota de audiencia da Televisión de Galicia. aínda que noutro formato.60 19.4 16. inícianse as emisións en cor e expándese a rede de reemisores para o sinal de televisión en Galicia112. É no ano 1971 cando se inaugura a primeira delegación de TVE na comunidade galega.2 A Televisión Española en Galicia Televisión Española emite dende 1958 pola súa primeira canle -La Primera. En xuño de 1978 inaugúranse unhas novas dependencias. e foi o Mundial 82 de fútbol unha das causas impulsoras (dado o carácter de televisión anfitriona de TVE). Páramo e Bailadora). para a mellor difusión dese mundial (que en Galicia contaba con dúas sedes). a TVG comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre (TDT) sendo a terceira cadea autonómica do Estado en dar ese paso (despois de que ou fixeran en Cataluña e Euskadi) 110 . En agosto de 1973 ábrese unha nova etapa no centro de TVE-Galicia coa posta en marcha de desconexións territoriais para a emisión de espazos informativos. no pazo de Raxoi (na praza do Obradoiro). A presenza TVE en Galicia como produtora de noticias e reportaxes data dos anos setenta. Na comunidade galega pasouse dun (o Pedroso) a cinco (Pedroso.70 17. 112 111 Televisión Española en Galicia dispoñía xa daquela dunha pequena unidade móbil (denominada PEL -produción electrónica lixeira-) en branco e negro.5 18.e dende 1966 por La 2.

destacando os valores históricos. A transición en Galicia. que eran vistas en galego polos nenos do país mentres fóra de Galicia se emitían en castelán. a primeira ainda en antena. o 12 de xuño de 1993. Ademáis.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA continuado na súa programación. sociais. ademais de numerosos documentais e pequenas series como Galegos no exterior ou Espazos arquitectónicos e outros programas de servizo público como Solitarios. que se comezou a realizar nos estudos de San Marcos. ocupadas principalmente por informativos. TVE Galicia perdeu a prol da televisión autonómica moito do peso que naquel tempo –os primeiros anos da década dos oitenta– tivo como única xanela pola que amosar na pantalla programas feitos desde e para Galicia. Con dúas franxas de desconexión diarias.es ou Kinoki. O Centro Territorial de TVE en Galicia elabora ademais programas de produción propia con carácter non periódico. primer medio que introduce o galego de forma continuada . pódese seguir tamén en La 2 en desconexión territorial para Galicia. elaboráronse en lingua galega. culturais. en definitiva. paso a paso. Así e todo. o propio dunha emisora dotada polo seu órgano matriz con escasos recursos e nulas opcións de participar nas franxas horarias de maior consumo televisivo. preto de Compostela. En 1998 prodúcese a incorporación da fibra óptica aos diferentes centros. No eido da promoción do idioma. propónselle á Xunta de Galicia a súa colaboración para emitir no Canal Internacional de TVE un programa magazine. Pepe Coira 113 apunta que como ocorreu cos máis dos centros territoriais de TVE –se cadra coa relativa excepción do catalán–. dadas as circunstancias. posiblemente por mor da escaseza de recursos. J. (2005): A televisión. que facilita a ampliación das desconexións territoriais nos seguintes anos con programas de produción propia de variada factura115. festas de interese estatal ou actividades propias de Galicia. sendo o mellor escaparate da comunidade no exterior 114 A TVE. innovación que propiciou unha maior autonomía e axilidade. Mulleres. e que logrou o mesmo efecto que a mediados dos setenta perseguía o Centro Territorial de TVE: ofrecerlle a imaxe de Galicia ao mundo enteiro. que tratan de achegarlle ao espectador aspectos da cultura galega. 113 114 Coira Nieto. evitando estar pendentes de enlaces microondas. Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. A emisión seguíase realizando por La Primera. 116 117 115 Coira Nieto. cando apenas ese idioma se falaba en círculos moi reducidos. pan e viño ou Nicolás. dobraxes de series infantís como Marcelino. en TVG (a través da súa emisión en Vía Digital) e na súa emisión por cable para o estranxeiro. TVE-Galicia realizou a dobraxe ó galego de dúas series de debuxos animados. destinado aos galegos emigrantes e a aqueles que seguían as emisións da devandita canle fóra de España. Así naceu. no mediodía e na tarde. deportivos e. agás contadas excepcións. magacine que leva doce anos en antena de forma ininterrompida e con periodicidade semanal. todos os programas realizados polo Centro Territorial en Galicia de TVE ao longo da súa historia. situación que permanece na actualidade malia non existir ningún imperativo legal que así o estableza. era líder de audiencia na súa franxa. (2005): A televisión. que asoman nun horario en que o seu público potencial dificilmente vai estar diante do televisor e que non gozan practicamente de promoción 116 . musicais como A repinocha ou Revolución MP3. a programaciónde TVE en Galicia acolle espazos documentais e programas feitos con vocación alternativa. En maio de 1991 inaugurouse a sede actual do Centro Territorial de TVE en Galicia. o centro territorial galego pasou a ocupar un lugar secundario. series divulgativas Galicia. arquitectónicos. en Bando-San Marcos. Pezas mestras. e en galego. Logo do impulso que supuxo a emisión dos Xogos Olímpicos de Barcelona e da Expo 92 de Sevilla. Nesta etapa emitíronse magazines como ¡Que serán? ou Boa tarde. J. Crónicas do mar. Á marxe da súa emisión en TVE Internacional. Ese mesmo ano asínase un convenio coa Xunta de Galicia. dotado con dous estudos de gravación para produción de programas e produción de informativos. Consello da Cultura Galega. e en pleno ano Xacobeo 93. o primeiro Dende Galicia para o Mundo. Historia do fútbol galego. Ao pé da letra ou Mercuria. Consello da Cultura Galega. como son Marcelino pan e viño e Nicolás. mantendo o espírito de hai trinta anos. 135 . Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. para o cal era e segue sendo preciso que se realice en español. espazos culturais como Claves. Europeos ou Parlamento. cun magazine matinal que. que se emiten en desconexión territorial por La 2 e tamén no Canal Internacional de TVE 117 .

Atlas Galicia operaba como axencia audiovisual para o ámbito galego. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que. dende o 1 de maio de 1998. o primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente para Galicia. as achegas de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5. Pola súa parte. Impacto TV ou En antena. Ademais xestionaba as desconexións rexionais que a devandita cadea privada realizou para Galicia dende maio de 1998. co que a información diaria de Galicia xa se pode ver en todo o mundo en formato vídeo. . A actividade xornalística de Antena 3 Televisión en Galicia remóntase ao ano 1993.00 0.3 As televisións estatais privadas. 4. dende a praza do Obradoiro.00 15. constituída en febreiro de 1998 entre Atlas España e Grupo Voz. 30. 1998-2004. Sen embargo. Posteriormente reduciría ao mínino as desconexións informativas para rematar por suprimilas. Tras un longo proceso de negociacións e de movilizacións. realizasen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. a delegación participaba noutros programas de emisión nacional como A toda página. En abril de 1996 comezan as emisións de Galicia a fondo. Atlas Galicia formou parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España. o desenvolvemento económico e a presenza galega nos mercados internacionais.00 5. históricos e artísticos da Comunidade Autónoma. Paulatinamente.1.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Audiencias das cadeas de televisión en Galicia. Levou a cabo. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada. e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. na súa primeira fase. O 25 de xullo de 1999. Un programa semanal que comezou a programarse os sábados ás dúas da tarde e que na actualidade continúa en antena emitíndose ás 12:30 do sábado. así coma outros aspectos relacionados coa produción industrial.00 10. emítese o primeiro informativo rexional diario de Antena 3 TV en Galicia. será en outubro de 1995 cando teña lugar a apertura en Santiago da primeira delegación estable de Antena 3 TV que comeza a emitir para o país galego desconexións publicitarias.00 1998 1999 TV 1 2000 La 2 2001 Tele 5 2002 Antena 3 TV 2003 TVG 2004 En xaneiro de 2005 asinouse a renovación do convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e RTVE para a promoción exterior de Galicia a través da emisión de diferentes programas que teñen coma finalidade resaltar os valores culturais. Ademais dos informativos.00 20.00 25. a empresa determinou en 2003 o peche dos centros de traballo de A Coruña e Vigo e deixou a Delegación de Santiago de Compostela cunha plantilla reducida a pouco menos da metade. En xuño de 2000 ponse en marcha a páxina web de noticias de Antena 3.

o grupo Voz desfíxose da súa participación na empresa. que foi adquirida por Tele 5 que ten así o 100% do capital. ou intentouse polo menos. Despois de catro meses de tramitación. 4. que os adxudicatarios poderán utilizar 122 tecnoloxía analóxica para a difusión das súas emisións durante dous anos. segundo a cal a televisión local por ondas terrestres como medio audiovisual de comunicación social ten a natureza de servizo público 120 . xa non existen desconexións diarias.4 As televisións locais en Galicia Dende os seus comezos as televisións locais estiveron envoltas en polémica. Ademais. O 26 de maio de 1998 Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia. ademais. cun novo período informativo que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social. 122 Á vista das solicitudes presentadas polas comunidades autónomas e tendo en conta as frecuencias dispoñibles. a compatibilidade radioeléctrica entre comunidades adxacentes. 119 120 121 Pasa a definirse como a modalidade de televisión consistente na emisión ou transmisión. ou ao non se efectuar o desenvolvemento lexislativo que lles permitise ás autoridades competentes conceder as oportunas licenzas de emisión 119 . se ben a axencia segue proporcionando a cobertura de noticias de Tele 5 en Galicia. Esta Lei establecía a reserva e asignación de frecuencias que daría lugar á correspondente convocatoria e resolución dos oportunos concursos públicos de atribución de concesións para a prestación do servizo. A Lei de acompañamento de 2004 engade. A súa regulación está contida actualmente na Lei 41/1995. En primeiro lugar. impediu resolver os concursos públicos de adxudicación por parte das comunidades autónomas. Estas modificacións dos dous últimos anos tratan de adaptar esta regulación ás novas esixencias.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. Non obstante. e recoñecían o dereito das televisións locais a proseguir as súas emisións.1. ao estimar que ao contrario se conculcarían abertamente os dereitos á liberdade de expresión e comunicación garantidos polo artigo 20 da Constitución. o Congreso aprobou en maio do 2005 a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). así como as limitacións derivadas da coordinación radioeléctrica internacional. en virtude da disposición transitoria única da dita lei. do 22 decembro. etc. que se determinarán respectando o dereito ao acceso equitativo de todas elas aos recursos de espectro. Algunhas sentenzas do Tribunal Constitucional e do Tribunal Supremo anularon resolucións anteriores que obrigaban ao peche. Deste xeito. ao non existir regulación concreta sobre o tema. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. con tecnoloxía dixital. cando xa na Lei de acompañamento do ano 2003 se introduciron importantes cambios. Na actualidade. A súa situación xurídica moveuse nos borrosos terreos da alegalidade (que non ilegalidade). con base precisamente nesa falta de regulación. Tele 5 asociouse en cada comunidade autónoma a un dos principais grupos de comunicación. A Lei 41/1995 foi modificada pola Lei de acompañamento aos presupostos xerais de 2004. por emitiren sen concesión administrativa. ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos118. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo. O día 3 de maio de 1999 o tempo de desconexión ampliouse. a falta de normativa de desenvolvemento da Lei prevendo a planificación das reservas de frecuencias polo Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía. máis completa e máis próxima ao espectador. Moitas delas foron pechadas pola autoridade. 137 . que se contarán dende o 1 de xaneiro de 2004 e modifícanse as disposicións relativas ao ámbito territorial . de réxime xurídico do servizo de televisión local por ondas terrestres. a definición de televisión local modifícase para adaptala ao medio dixital no que obrigatoriamente deberán desenvolverse 121 . de imaxes non permanentes dirixidas ao público sen contraprestación económica directa por medio de ondas electromagnéticas propagadas por unha estación transmisora terrestre no ámbito territorial sinalado. Atlas Cataluña creouse co Grupo Godó. Atlas Euskadi co Grupo Correo. polo que actualmente as televisións locais están a emitir sen título habilitante. Tamén se incluíu este ano a novidade de que os titulares de concesións para a prestación do servizo público de televisión de ámbito local por ondas terrestres estarán 118 Para conseguir este obxectivo. máxime cando non existía unha lei expresa que regulase a televisión de carácter local. política e cultural de Galicia.

televenda e xogos e concursos de promoción. e cunha audiencia acumulada no último mes do 15. Canal 47 Sevilla e Localia TV Sevilla séguenas na clasificación de audiencias.8 e do 3. 124 A madrileña Canal 7 TV e a barcelonesa CityTV son as emisoras locais máis vistas en España. Séguea o Grupo Canal 47 TV. a cadea Local Media é a terceira. No primeiro lugar da clasificación. do Grupo Godó ou da Cadea COPE (en Popular TV) significou un reforzo financeiro..9% dos fogares. con pouca profesionalización. foron dous factores clave na renovación do mercado da TVL. mercado.2%. como adoitan chamar a este tipo de medios moitos autores que prefiren empregar esta terminoloxía por entender que aglutina mellor as súas características (funcionamento. respectivamente. con pouca infraestrutura tecnolóxica a pesar de que ultimamente apuntan cara á tecnoloxía de produción dixital. Cun share do 21. nin programas orixinais aqueles que consistan na mera reemisión de programas televisivos cuxa difusión se realizase ou se estea a realizar por outro medio. os veciños dunha vila ou cidade. Ademais. Barcelona Televisió (BTV). do Grupo Vocento (antigo Grupo Correo-Prensa Española). máis ou menos extensa. e unha audiencia acumulada do 12%. que satisfaga o baleiro informativo e divulgativo que deixan sen cubrir as grandes canles.. Deste xeito. contidos programáticos. e rexistrando unha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 4.).6%. e conta cunha audiencia acumulada do 8. e conta cunha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 16. sintonizada polo 24. como social (estas emisoras deben sintonizar cos referentes culturais e tradicionais do lugar). o que obriga a facer unha programación. Durante o ano 2003 a televisión local en España logrou un crecemento do 19% no volumen de negocio con respecto ao exercicio anterior. e para producir contidos máis atractivos. son os informativos a programación na que basean a meirande parte da súa produción. 125 . medra a súa cota de audiencia e os grandes grupos de comunicación multimedia atoparon nelas un novo mercado d explotación de contidos 124 . Localia TV é sintonizada polo 24. constituíronse en pouco tempo redes de TVL cunha importancia máis que significativa nos índices de audiencia 125 .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO obrigados a emitir programas televisivos orixinais durante un mínimo de catro horas diarias e trinta e dúas semanais 123 .. segundo datos facilitados por AIMC. cunha media de 15 traballadores que teñen que facer de todo e con orzamentos reducidos. magacine con colaboradores. xunto coa necesidade de manter certa influencia mediática en todos os sectores da comunicación.3% dos televidentes. ainda que nacional na meirande parte dos casos.2%. falar de televisión local é falar de televisión de proximidade. que se sintoniza no 15. Eses formatos son os 123 Non considerándose programas televisivos as emisións consistentes en imaxes fixas nin os tempos destinados á publicidade. Falar de televisión local (TVL) é falar de televisión próxima ao pobo. O perfil dunha TVL pasa por ser empresas basicamente privadas.9% dos fogares españois. programa deportivo. pero en cantidade axeitada ao tamaño da súa estructura e suficiente para a cantidade de programación que poden facer. as emisoras locais cada vez gozan de maior credibilidade entre o público. sendo sintonizadas polo 7 e o 4. tanto no que se refire á proximidade física (a televisión debe facerse dende e para o lugar no que habitan os potenciais receptores). A posibilidade de negocio que ofrece a publicidade local. En segundo lugar sitúase UNE. A maioría das televisións locais galegas están en proceso ou xa contan con tecnoloxía dixital de tipo profesional.. Considérase un requisito imprescindible para garantir a continuidade dunha televisión local o feito de que os espectadores. estes conglomerados mediáticos están a achegar estruturas empresariais con maiores posibilidades para negociar a publicidade local.4%. Por outro lado. do Grupo Zeta. En canto a contidos. A entrada no mercado do Grupo PRISA (baixo a marca Localia TV). identifiquen estas emisoras como a súa televisión. exceptuando algún que outro documental.) e os seus obxectivos (audiencias. Polo tanto. sen ningún tipo de especialización nin temática nin técnica.7% das vivendas con televisor. O seu prometedor ascenso se explica por que os grandes grupos tamén queren entrar na repartición da torta agora que o Goberno afrouxou as condicións que lles interrompían o paso.8%.

a transformación da TVL galega en televisión produtora de contidos propios. ben pola adquisición-asociación con empresarios locais cos que estaban xa asociados noutros soportes (Pretesa. a entrada dos grupos rexionais á defensa da súa cobertura de actuación noutros soportes (El Progreso.. sen que sexa como é ata agora. A configuración actual das televisións locais veu marcada por dúas dinámicas que se suceden cronoloxicamente: por unha banda. que se identifica con posicións provincialistas e logo tentativas rexionalistas. para o inmediato consumo ou como complemento de servizos publicitarios para o anunciante.). Cómpre sinalar tamén algúns casos excepcionais de relacións con distribuidoras internacionais como é o de Canal 41 da Coruña. La Región. é dicir..LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que poden xerar un maior participación cidadá neste modelo televisivo. tamén aberto a relacións con outras redes do país e do Estado 139 . Non se advirte aínda o establecemento dun criterio de rendemento e explotación real dos produtos rematados. Utega ou Localia). e por outra. a entrada dos grupos estatais ben pola vía da concentración do mercado da produción allea e da cobertura informativa (UNE).

994 -23.036.527.733 Resultado 2003 12. a produción ou a emisión non son as maiores dificultades dentro do proceso de dixitalización: o principal problema atópase na recepción por parte do público.126 -885.878. o Goberno abordou a ordenación do sector tendo en conta as frecuencias dispoñibles e as peticións das autoridades autonómicas.974. 140 . A chegada da dixitalización é o principal reto tecnolóxico ao que deberá enfrontarse o sector das televisións locais. que constitue o verdadeiro valor destes servizos.296. Facturación 1997 Total audiovisual Locais Total TV 68. Polo tanto. No que respecta aos concursos para a asignación das concesións correspondentes serán convocados e resoltos polas propias comunidades autónomas. En 2004 o Consello de Ministros aprobou o Plan Técnico da Televisión Digital Local. cada unha das cales terá unha canle múltiple (múltiplex) con capacidade para catro programas. Polo tanto. que non ten aparatos para descodificar o sinal de TDT.064 as emisoras de TV local que poderán operar legalmente en España. 1997 e 2003. e en atopar vantaxes competitivas que se plasmen en servizos de valor engadido.282 1. 1 Que teñen en moitos casos un coste entre cinco e nove veces superior á emisión en analóxico.614.925. a situación do sector é confusa.603 % crec 240% n.896. independentemente de con quen esten asociadas. para as televisións locais en xeral. que contempla 266 demarcacións en todo o país. feito este último A chegada da dixitalización e o maior reto do sector que xa se está dando noutras comunidades autónomas. 42% 1997 1.004 1.796 5.258.208 % crec 137% 105% 80% 1997 3.512 2.d. Non obstante.789. Na actualidade. facendo fincapé en calquera caso na programación local.688 132 700 Empregados 2003 2. Pese a isto.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Grandes magnitudes da televisión local en Galicia.376 2003 161.298 44. A lei de 1995 de Televisión Local por Ondas Terrestres consagróu as televisións locais que operaban nese momento e prohibíu explícitamente a aparición de novas.320 256 853 % crec 37% 94% 22% Nº empresas 1997 180 24 27 2003 352 36 41 %crec 96% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.304 24. en total serán 1. chegando a un 87% da poboación española. o sector seguiu crecendo desde enton sen ningún tipo de control. A clave estará en favorecer a creación rápida dun parque de receptores dixitais 1 e en contar coa aposta das Administracións Locais e Autonómicas cofinanciando as redes de transmisión dixital .

TV7 Monforte e Telecoruña Canal 41 (hai algúns anos Canal Deza e Telemiño tamén adquirían estes programas). seis televisións locais galegas constituíron Cadea Galega de Televisión. en definitiva. ao mesmo tempo. Localia Coruña. A emisión repártese entre tramos de programación común e outros de programación local específica. As apostas de Cadea Galega de Televisión no que a programación se refire centraranse na información xeral e nos debates políticos e sociais. que permitan comprar programas e contidos para conseguir máis audiencia. sen estudos de produción propios nin persoal ) e outras son asociadas. As licenzas de televisión local. Segundo o Plan Nacional de Tecnología Digital Terrestre. 141 . e as emisoras pertencentes ao grupo emítena nunhas determinadas franxas horarias. deseñado para a súa emisión en televisións locais que lles facilita ás devanditas emisoras as noticias completamente editadas e locutadas. un proxecto que pretende coproducir en común programación autonómica e facer unha Algúns ven na dixitalización unha discriminación do rural comercialización publicitaria conxunta en Galicia. Recentemente. A día de hoxe en Galicia o panorama das televisións locais conta cunha trintena de cadeas. Localia Pontevedra (Televisión de Pontevedra). Ou sexa. a aposta dos grandes grupos por este sector está a abrir un novo modelo de negocio máis viable. O modelo de TVL. Tele20 Chantada. Dentro desta rede intégranse más de 65 emisoras. Tres son os principais grupos de ámbito estatal que teñen actualmente algunha vinculación con emisoras de TVL en Galicia. Local Media é unha sociedade mercantil que conta con 38 emisoras locais asociadas. UNE está composta por 63 emisoras locais nas que non ten participación empresarial. para ser rendible. Un feito que significa unha remodelación do espazo audiovisual cunha nova normativa autonómica aprobada pola Consellería de Cultura para a televisión dixital autonómica e local.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Aínda que o futuro das TVLs parecía incerto ata hai pouco. aínda que está aberta a novas incorporacións. UNE é un grupo de emisoras locais participada por Publimedia e é a axencia Atlas. como é o caso de Localia Vigo. a encargada de proporcionar os contidos. que foron sacadas a concurso pola Xunta en 2005. Tele Salnés-Barbanza. socios fortes que garantan a viabilidade. Pola súa banda. cuxo nome comercial é Cadena Local TV e cuxo sinal se envía a través do satélite. En Galicia emiten programación de Local Media Tele 20 Chantada e Canal Deza TV. e o resto do tempo fano de xeito independente 127 . TV Monforte. As televisións implicadas neste proxecto son Canal Deza (agora Dez TV). aínda que. As televisións do grupo emiten simultaneamente en determinadas franxas horarias. tamén do Grupo Telecinco. significará a consolidación das que sobrevivan. a TV local debe ser enfocada como un negocio. O inminente proceso de dixitalización fai cada vez máis necesario o apoio dun grupo de comunicación que sosteña o esforzo financeiro requirido. Esta empresa posúe unha emisora independente en Madrid. un perfil que vai mudar en breve coa conversión do sistema analóxico nun dixital. filial do Grupo PRISA que se ocupa das súas operacións en TV local. a dixitalización suporá un obstáculo para as emisoras de proximidade. terán unha vixencia de dez anos. Localia Santiago (Compostela Visión e Radio Televisión Compostela) Localia Ferrol (Ferrolvisión) e Localia Ourense (que ata agora emite só en cadea. pasa por socios locais e socios tamén nacionais. Aos adxudicatarios 127 Atlas incorporou no ano 2005 ao seu servizo de axencia de noticias vía satélite un boletín informativo diario que recolle as noticias máis relevantes da xornada no ámbito nacional. como Localia TeleLugo/El Progreso. Tele Coruña e Tele Miño. Localia TV está constituía por un conxunto de emisoras locais xestionado por Pretesa. Galicia terá vinte demarcacións que supón unha ratio de catro licenzas de televisións dixitais por cada unha delas. das que parte son propiedade do grupo. As televisións locais galegas que na actualidade compran programas a UNE son Tele Salnés-Barbanza. e xorde como continuación da asociación de TV locais baixo o selo Local Media.

as liñas telefónicas convencionais ou a radio. Código TV en Santiago de Compostela. o que indica que. o cable de fibra óptica ten unha canle de retorno de gran capacidade. dada a orografía. reemisores. porque agora se vai producir é unha volta á indefinición do modelo televisivo de proximidade. segundo algúns especialistas.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO impónselle a obrigatoriedade do galego nunhas emisións que han ter un mínimo de 32 horas semanais. 4. é unha discriminación do ámbito rural porque non ten en conta a comarcalización que se creou a partir da televisión local. que permite que emisor e receptor poidan interactuar en tempo real. Aínda así. O escenario hoxe en día complícase aínda máis ante as expectativas do réxime de contidos que pode proporcionar a TDT. ao xeito do boom do ano 1995. transmisores. con maior calidade e menor custo.. previsto para principios do 2010. etc. asistiuse no ano 2004 ao nacemento de emisoras estritamente locais como Canal Tambre en Noia. como o satélite. alimenta expectativas entre as empresas locais. non teña lugar. repetidores.5 A televisión por cable en Galicia: R A diferenza doutras tecnoloxías. e que fai realmente viables os novos servizos interactivos e . O lóxico sería reforzar os valores identitarios que xa tiñan creados as televisións locais. En Galicia. nun entorno sen sintonizadores suficientes que fagan rendibles ou útiles as elevadas inversións. sobre todo mentras o apagón analóxico. Pero o que se produce coa dixitalización. o principal problema que os novos concesionarios de TDTL se van a atopar son a multiplicación (por cinco ou por nove) dos costes de rede (enlaces.).1. cada vez que a Administración impulsa ou fala dalgunha maneira dun novo ciclo no sector. das que o 60% do que se exhiba será de produción propia.

Hijos de Rivera. sen ocupar a liña telefónica nin pagar pola correspondente chamada. Santiago de Compostela e resto de Galicia. Esta interactividade posibilita.4 correspondían ao compromiso adquirido para a adxudicación da licenza da demarcación da Coruña. Por outra parte. Ademais. Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. en 1999 iniciaba a súa actividade R. La Región. firma que se converteu así no operador global de servizos de telecomunicacións por cable en Galicia. Caixanova. En 1999 iniciaba a súa actividade “R” 128 A través del o usuario dispón de alta capacidade e velocidade de transmisión tanto para a información de baixada (a que recibe do seu provedor) como de subida (a que o cliente envía ao seu provedor). que permitiría crear unha compañía capaz de competir con Telefónica en toda España. A Comunidade Autónoma de Galicia constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. Ceferino Nogueira. Invertaresa.93 millóns de euros. a rede de R está implantada nas sete principais cidades galegas –unidas entre si por un dobre anel troncal⎯ e outras localidades como Culleredo. a pesar da competencia das operadoras tradicionais ou das redes dixitais terrestres. sen interferencias e sen antenas. Con este ambicioso proxecto. dos que 2. Banco Pastor. como doutras alleas ao sector. e a súa capacidade de cobertura excedía os 372. por exemplo. o conxunto de accionistas completo de R está conformado por: Unión Fenosa. 129 Auna e Ono manteñen conversas desde hai anos con vistas a unha integración das súas actividades. segundo o estudo realizado por Ovium para a Asociación de Comunicación do Cable Europeo (ECCA). Editorial Compostela (El Correo Gallego). El Progreso.000 fogares e 100. Faro de Vigo (Grupo Moll). 1. desta forma. O seu capital inicial ascendeu a 9.166 clientes (97.01. Cambre. converténdose na primeira e única empresa galega que constrúe na rexión unha infraestrutura propia de banda ancha. A finais de 2004.2. tal e como contemplaba a lexislación estatal vixente: A Coruña. como é o caso do Grupo Zeta ou Faro de Vigo. O operador galego R. O informe resalta que esa consolidación forma parte dun proceso necesario para garantir o tamaño preciso para o desenvolvemento sostible do negocio e que. a fibra óptica asegura unha transmisión e recepción de calidade. Grupo Tojeiro. o que significa que a compañía case duplicou o seu tamaño nese ano 131 . 130 En calquera caso. cuxo investimento global se cifra en máis de 420 millóns de euros. Ferro Inversiones e Olsines. pero con intereses investidores con fins de diversificación. R prevé que no ano 2008 uns 500. A introducción do cable en Europa continuará avanzando en 2005 e en anos posteriores e será vital para o impulso do sector. para a de Galicia.799 empresas e profesionais). Dielectro Galicia. Vilagarcía de Arousa e O Barco de Valdeorras. no 2005 R asinou convenios con Arteixo.465 fogares e empresas. máis de 500. que lidera o sector do cable español por rendibilidade. Grupo Zeta. as compañías de cableiras europeas poidan continuar ofrecéndolles aos consumidores a máis ampla variedade de servizos coa máxima calidade 129 . como son Unión Fenosa ou Caixanova 130 . algo que si sería necesario nas demais formas de televisión de pagamento. Ames. El Ideal Gallego.62 millóns de euros. Jealsa Rianxeira. o cal foi gañado polo Grupo Gallego de Cable.000 quilómetros de fibra óptica. Ademais. nestes catro anos realizouse un investimento que supera os 371 millóns de euros. Narón e Betanzos para o despregamento da rede nestes municipios e está presente nos 20 principais polígonos empresariais da comunidade. Deste modo. 143 . para a de Santiago e 6. Poio.367 fogares particulares e 26. Na actualidade. Oleiros.000 persoas utilizaban xa os servizos que proporciona esta nova rede estendida ao longo de 256. que un usuario poida acceder aos servizos de pago por visión realizando a compra directamente dende o mando a distancia do televisor.000 empresas de Galicia estean en disposición de recibir os máis avanzados servizos de telecomunicacións por cable. contaba ata decembro de 2003 con 124. Marín.O crecemento verase impulsado polos servizos de Internet e telefonía e a posta en marcha da televisión dixital e do vídeo baixo demanda potencian o atractivo da oferta de 'triplo play' de cable.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA multimedia128. O Grupo Gallego de Cable constituíuse como iniciativa tanto de empresas vinculadas á comunicación. 131 O investimento realizado polo operador ata finais de 2003 para despregar a súa rede de fibra óptica superaba xa os 330.

1. A televisión dixital terrestre utiliza a mesma banda de frecuencias que a televisión analóxica convencional. unha vez que todas as canles sexan dixitais e se renove o parque de televisores (o chamado apagón analóxico). As innovacións achegadas por este proxecto permitirán nun futuro próximo que os clientes poidan desfrutar de múltiples servizos multimedia no momento que escollan. Ademais permite combinar as emisións de televisión con outros servizos complementarios. o sistema permite. os de carácter local. elixindo só os contidos que lle interesen.6 A televisión dixital terrestre A comunidade autónoma xestiona unha serie de infraestruturas e redes de telecomunicación. Outras das contribucións son a posibilidade da súa utilización para acceder a cursos multimedia de calidade. con carácter de servizos públicos de interese xeral. Demarcacións propostas para Galicia no Plan Técnico Nacional de Televisión Local Dixital Demarcacións Programas de televisión A Coruña Lugo Ourense Pontevedra Total 7 5 4 5 21 28 20 16 20 84 Fonte: Plan Técnico Nacional de la Televisión Local Digital en Galicia. Desta forma. en calquera momento. en particular. que deben adaptarse á evolución tecnolóxica e ás obrigas legais de prestación de servizos. a multiplicación de canles e nos servizos interactivos. 133 132 O MHP é o estándar apoiado pola Unión Europea e especifica a arquitectura software que deben respectar todas as plataformas de programación de aplicacións interactivas de televisión. a película. a multiplicación de canles e os servizos interactivos 4. A empresa conta desde 2001 cun Data Center que ten capacidade de soporte de streaming de vídeo e outras aplicacións tipo B2C y B2B que poden axudar a desenvolver aplicacións audiovisuais e de outra índole sobre Internet. Ademais. ademais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO R e o Laboratorio de Fundamentos de Computación e Intelixencia Artificial (LFCIA). pertencente á Facultade de Informática da Universidade da Coruña. de forma instantánea e adaptados persoalmente aos seus gustos. Este proxecto suporá un investimento duns 24 millóns de euros. e a composición personalizada de noticiarios. . Este é o principio dun proceso que culminará arredor de 2012 coa eliminación da televisión analóxica. deter e rebobinar as proxeccións. eliminando as limitacións actuais derivadas da oferta predeterminada de canles de televisión. unha mesma aplicación poderá ser executada en descodificadores de múltiples fabricantes. elixindo os contidos ou relatorios. A migración paulatina da televisión dende a tecnoloxía analóxica á tecnoloxía dixital permitirá incrementar a capacidade de espectro radioeléctrico necesaria para satisfacer a demanda de novos programas de televisión. colaboraron no ano 2001 no desenvolvemento dun sistema de vídeo baixo demanda que permite dispoñer de calquera contido de vídeo ou audio de forma instantánea no momento no que o cliente o desexe 132 . aplicacións de xestión de contidos en Internet e para terminais móbiles. abrindo as portas da televisión e da radio interactiva. A TDT caracterízase pola calidade do son. o acceso a informativos multimedia á carta. A idea de R é establecer naquela cidade unha factoría de sotfware dedicada á televisión dixital interactiva. é dicir. así como dos horarios de emisión preestablecidos. R instalou no Parque Tecnolóxico de Galicia en Ourense un laboratorio para desenvolvemento de software MHP (Multimedia Home Plataform) destinado a aplicacións interactivas de televisión 133 . As principais vantaxes do sistema dixital están na calidade de son. Esta circunstancia ten a vantaxe do aproveitamento de gran parte da infraestrutura existente como os sistemas de antenas colectivas. onde o cliente poderá examinar o noticiario que escolla e adaptalo ao perfil que prefira. o vídeo formativo ou o videoclip musical que se desexa ver e desfrutar de forma inmediata. Entre as aplicacións do proxecto atópase a posibilidade de acceder a unha lista de títulos entre os que se poderá elixir.

O lanzamento efectuarase en dúas cidades galegas. A TVG é así a terceira canle autonómica que pon na man do espectador estes contidos interactivos nas súas emisións de TDT 135 . O concurso obriga os concesionarios a emitir un mínimo de 32 horas semanais. cada licenza terá que asegurar os contidos interactivos que caracterizan a televisión dixital terrestre. Deste xeito adiántase á nova forma de transmisión do sinal. O concurso tamén impón o uso do galego nas emisións. aínda que no borrador foron incluídas algunhas excepcións que. Obviamente. potenciará os contidos dedicados aos nenos e á mocidade. ao abeiro da Consellería de 134 135 136 Este prazo do ano 2012 pode reducirse se se produce antes a implantación masiva do sistema dixital. As concesións para estas novas emisoras terán unha vixencia de dez anos para as de ámbito autonómico e de cinco para as locais. prorrogable por iguais períodos hasta un prazo máximo de 50. El Correo Gallego. As dúas primeiras canles autonómicas en transmitir este tipo de contidos foron a televisión catalá e a vasca.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A Xunta de Galicia sacou en 2005 a concurso público 84 novas cadeas televisivas e 132 emisoras radiofónicas dixitais. que emitirá con tecnoloxía dixital posiblemente xa no ano 2006. Ámbalas contarán cunha licencia para dez anos. á produción audiovisual galega. Pola súa parte. Pero o Goberno da Xunta en funcións adxudicou en xullo do 2005 dúas cadeas de televisión dixital terrestre de cobertura autonómica. a Televisión de Galicia comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre. Pola súa banda. La Región e El Ideal Gallego. En 2004 comezou a desenvolverse o proxecto. co respaldo de Juan Carlos Cebrián (Grupo Inditex). Mapas meteorolóxicos en tempo real e consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos de Galicia son outros dos posibles contidos que se poden consultar polo momento. a anunciada segunda canle da Televisión de Galicia. As aplicacións da televisión interactiva son case tan descoñecidas para a maioría. Outro dos aspectos máis relevantes do concurso é o que lles impide aos concesionarios formar parte dunha cadea de televisión.000 filmes da distribuidora). Os produtores galegos tentaron no seu momento buscar asociacións coas entidades financeiras e cos servizos de expertos na xestión das novas tecnoloxías e puxaron xuntos por algunha das canles de televisión dixital terrestre que sacou a concurso a Xunta de Galicia. As novas cadeas de televisión serán dúas autonómicas públicas. Unha delas foi a parar a La Voz de Galicia S. centro de traballo da iniciativa 136 . onde se localiza o Laboratorio R. dúas autonómicas privadas. como extensas as súas posibilidades. a TVG anuncia unha segunda canle dixital Sociedad Radio Popular-Cadena Cope.000 clientes. R. a empresa de comunicación galega por fibra óptica. en calquera caso. 145 . nas que a produción propia deberá abranguer polo menos un 60%. presentou a primeiros de marzo de 2005 a fase de lanzamento do seu proxecto de televisión interactiva no auditorio do Parque Tecnolóxico de Galicia. a solvencia financeira e a experiencia de tódolos socios implicados. á No 2006. Por outro lado. ao cine en galego e en versión orixinal subtitulada.A e a outra. Faro de Vigo. á información cultural e de servizo público. nunca poderán superar as cinco horas ao día ou as 25 á semana e deberán ser autorizadas pola Administración autonómica. A explotación directa destas concesións non se poderá transferir a no ser que exista un acordo da Xunta que o autorice. cunha base inicial de 20. aliaronse para formar a plataforma audiovisual de cara a presentar unha proposta mediática para facerse cargo dunha das dúas canles autonómicas de televisión dixital. o Grupo Progreso. Do seu lado tíñan o maior fondo audiovisual de España (os máis de 4. Filmax Entertainment. Xogos ou consultas de mapas son algunhas das opcións deste novos contidos da televisión dixital terrestre. Estas novas tecnoloxías servirán para dinamizar e impulsar o sector audiovisual. vinte públicas municipais e sesenta privadas locais. xa que a Unión Europea fixou o 2012 como prazo para que se produza o apagón analóxico 134 . No que se incide é no consumo intelixente e no poder de selección do individuo.

que se completará cunha guía electrónica de programación. xa que a persoa que non estea habituada a usar o PC para conectarse á Rede. Imagenio. lecer e entretenemento. o que fai que a programación varíe dunha franxa a outra. O produto que ofrecerá o grupo R baixo a denominación de televisión interactiva constará de 120 canles de televisión dixital. primeiro a voz. Os futuros clientes da televisión interactiva de R contarán cunha canle de retorno ⎯para que o telespectador poida interactuar⎯ e a oferta de Internet e telefonía nun mesmo paquete. 4. xogos e publicidade interactiva. Industria e Comercio. pero aínda non hai ningunha cadea que teña unha franxa destinada específicamente para este produto. Setenta e cinco canles temáticas.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA En xeral. que comezou a ofertar o seu servizo nas capitais de provincia galegas (así como en Santiago de Compostela e Vigo) a mediados do 2005. Para iso creouse o laboratorio MHP que asesorará a todas as empresas ou universidades que queiran participar. formarán parte da oferta. pois. O servizo diferénciase con respecto a outras alternativas en tres puntos clave: é dixital (imaxe e son alcanzan calidade de DVD). o éxito foi enorme. Cumpre distintos obxectivos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Innovación. A introdución dun novo formato depende da aposta que a cadea faga por el. Isto significa que os clientes poderán ter á súa disposición unha velocidade de ata 6 mbits/s de Internet. que serán personalizables por cidade. 10 xeneralistas. pode chegar xa a 153. facilita. Esta posibilidade. o que supón unha diferenza importante con respecto aos actuais operadores de televisión dixital ou por cable. televisión á carta con gravador persoal. Como exemplo.000 fogares galegos con acceso a 39 canles de televisión e 15 de audio. Unha das principais novidades desa televisión é o vídeo baixo demanda. 30 de pago por visión e 5 canles. e mesmo parando a emisión se así o desexa. a televisión é a un tempo un medio de comunicación social e un produto para o entretemento. Cando a principios dos noventa se introduciron as series de ficción en español. dende hai anos vénse falando das TV movies como un formato con moitas posibilidades. que conta ademais cun servizo de vídeo baixo demanda achegarase ós clientes a través de conexións ADSL 2+. creando un slot na súa programación. logo Internet e agora a televisión a través da liña telefónica. Por iso. é persoal e interactivo (permite navegar en Internet dende o televisor 137 A TV é un medio de comunicación e entretemento ) e é sinxelo para o cliente (non inclúe cables nin antenas no fogar e todo se controla dende un único mando). que atende as necesidades de comunicación. por exemplo. que lle permitirá ao espectador ⎯que abandona así o seu tradicional papel pasivo fronte ao televisor⎯ ver o que quere á hora que quere. que xa se está desenvolvendo con grande éxito en Estados Unidos. que existan canles de anuncios publicitarios. a televisión aliméntase fundamentalmente de produtos reelaborados. a televisión é un medio conservador en canto a pautas de Un formato é a combinación dun contido e un xénero comportamento e os produtos xa testados adoitan ter maiores garantías de entrar en programación que aqueles máis novos. o que comprende tanto a adaptación de formatos provenientes doutros mercados como a recuperación de formatos que funcionaron no pasado. si que pode estar afeita a utilizar o televisor. pero 137 Isto pode contribuír a paliar a fenda dixital. servizos municipais interactivos. A innovación non é. . A produción de contidos para televisión está orientada a nutrir as programacións das distintas cadeas. aproveitando ó máximo as capacidades da tecnoloxía ADSL. o factor que máis se premia no medio televisivo. Imagenio é un servizo integrado de banda ancha para o fogar de Telefónica. A compañía. Por outro lado.

Non só hai que producir un bo produto. o programador non atopa unha empresa que sexa capaz de producir un programa coas características que está a buscar e recorre a formatos xa producidos noutros territorios. estes programas: presentadores populares. moitos países crearon programas que poden ser comercializados como formatos. visual e sonora. Ao final do proceso de produción audiovisual comeza a comercialización e a explotación da obra. ata que se produciu a eclosión da ficción nacional. que lles restou protagonismo aos shows de prime time 139 . Para que iso aconteza. fálase de concursos e macroconcursos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA requiriu desa aposta. no que a este proceso de selección se está a sumar a adaptación dos formatos á nova realidade televisiva. grandes escenarios. Esta decisión debilita co tempo a industria nacional e resulta máis custoso —investir nun produto local é. para conseguir que a audiencia se habitúe a un determinado programa debe existir unha franxa na programación que o sosteña. máis barato—. Ás veces. evitando así o risco de investir en desenvolvemento. o que supón un investimento e un risco considerables. de programas de humor ou de grandes formatos de prime time. tendo en conta a cultura do territorio e o público ao que vai dirixido. a cadea ten que producir ou garantirse a subministración dese tipo de programa para un determinado período. tanto dende o punto de vista técnico coma de contido. 139 Non é casualidade que algunhas cadeas comezasen a desprazar os seus grandes shows ao prime time do venres ou do sábado. saturación lumínica. Contar con algún game show ou algún outro gran formato supuxo toda unha garantía na programación das principais cadeas. recorreuse a unha serie de etiquetas que permiten establecer certa tipoloxía que se axusta á oferta actual das distintas canles. a audiencia determina o éxito ou o fracaso de todo contido de televisión porque deses resultados depende a afluencia de investimento publicitario. Velaí algúns dos ingredientes que definen. avalados polo éxito internacional e orientados a públicos diversos. A aparición dos formatos ten a súa orixe na necesidade de combater o plaxio e na vantaxe de aproveitar un programa de éxito contrastado. nin que cada cadea. Baixo estes parámetros chégase ao momento actual. normalmente o anglosaxón 138 . A televisión é de seu un medio moi dinámico e. as tendencias cambian cada tempada e tenden a funcionar en ciclos. hai que asegurarse de que este sexa adaptable. así. De entre este tipo de formatos. na actualidade. co tempo. ningún se axusta tanto ao concepto de entretemento como os pensados para a franxa horaria máis importante do día. seguidos das comedias británicas. Os beneficios obtidos por esta vía son os que garanten a viabilidade da empresa e os que permiten acometer novos proxectos. que se manifesta nas últimas tempadas a través da aposta por novos produtos de entretemento. O destino de calquera produto audiovisual é chegar ao público e ser explotado comercialmente. 147 . modulase a presenza na programación de tempada destes espazos. público numeroso no estudio de gravación. Para optimizar as posibilidades dun programa. Os programas de entretemento tiveron sempre un innegable protagonismo nas cadeas aínda que. caracterizados ambos os dous por un perfil de público moi adulto. Para que un programa poida ter éxito tamén é importante mantelo para que o público o asimile. o prime time. Un formato é a combinación dun contido e un xénero que dá como resultado un produto específico e orixinal. Este é o formato ao que as cadeas dedicaron máis esforzos. en función da súa orientación de audiencia. en maior ou menor medida. A 138 Á hora de adquirir un formato. senón que a súa situación na programación e a confianza que o programador deposita nel condicionan en gran medida o éxito ou o fracaso dun programa. de talk show. Un programa de televisión prodúcese para entrar na grella dunha cadea. hai que acompañalo dunha boa mercadotecnia e unha adaptación efectiva. Primeiro chegaron os game shows americanos. o que mellor sintonizaba con este tipo de espazos. En definitiva. aínda que os cambios se producen de forma progresiva. pero a lóxica empresarial que impera na televisión esixe resultados a curto prazo e a máis habitual segue sendo a adquisición de formatos nun mercado grande. a de maxima audiencia. Polo tanto. pero dende o establecemento da televisión comercial en Europa.

A maioría dos formatos de televisión que se producen en España proveñen doutros países. En España. 140 Os mercados internacionais de televisión máis importantes son o Naipe. e o esforzo por manter unha produción de calidade e baixo custo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO pregunta clave é se a audiencia quere o que se lle ofrece ou sinxelamente se lle fai unha oferta e responde a ela. Hai que concentrarse na produción do proxecto. gran parte dos contidos que se emiten proveñen dun grupo reducido de produtoras ou de empresas satelizadas polas cadeas. O modelo de produción transfórmase co fin de satisfacer esa demanda en eclosión. que se celebra en outubro tamén en Cannes e a Asia TVForum. é dicir.2. co fin de distinguir entre a oferta dun e a dos demai Co incremento de alternativas para o consumidor que supón a televisión dixital. como por exemplo Internet. o MIPTV. pero sen perder de vista o que o mercado está a demandar. 4. Con respecto ao mercado internacional. Non só cambiou a súa forma de distribución coa adopción da emisión dixital e de alta definición. Pero. que é un dos máis competitivos dentro do medio audiovisual. no mercado nacional de televisión. xerou novas oportunidades. a industria da ficción televisiva en España non pode entenderse sen o mapa das televisións autonómicas. que se celebra en Santa Mónica en xaneiro. senón que o seu mecanismo tamén se transformou. representa un intento de excepción cultural que non pode desprezarse. Os formatos de televisión créanse por e para a súa emisión pola pequena pantalla e a súa duración está condicionada aos resultados de audiencia que acheguen á cadea. o volume de contidos requiridos tamén aumenta. e a restritiva e competitiva natureza do mercado publicitario trouxo consigo que a calidade sexa un factor cada vez máis importante. O mercado da televisión autonómica é moi proteccionista coas empresas radicadas nos súas respectivos territorios e. normalmente. Os produtores deben producir os seus programas de televisión ou os seus documentais libremente. tanto para os emisores coma para os provedores de contidos. Ademais da recepción tradicional por antena. con alianzas da federación de televisións (FORTA) e a proposta de historias localizadas na proximidade de linguas e costumes. O apoio dos gobernos rexionais. que ten lugar en marzo en Cannes. o MIPCOM. A chegada de gran fluxo de contidos mediante servizos en liña. adoitan comercializarse logo noutros mercados . Se o concurso. Por outro lado. se o público demanda determinados produtos ou os consume porque non ten outra alternativa. o magazine ou a serie se consolidan en antena. a cantidade de contidos non.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro A industria da televisión sufriu unha revolución en anos recentes. pero ser conscientes de que se está a competir nun mercado moi difícil no que O destino dun produto audiovisual é ser explotado comercialmente (nacionais e internacionais) 140 hai marcar a diferenza. os servizos vía satélite e cable están a introducir cada vez un maior número de canles nos fogares. Non abonda con ter unha boa idea. resulta difícil entrar nel polo predominio de produción de orixe anglosaxona 141 . hai que saber transmitila e facer posible que o público a coñeza e teña acceso a ela. 141 . Os métodos empregados anteriormente xa non son rendibles ou capaces de producir a calidade de material necesaria. A demanda está en continuo creces. que se organiza en Singapur en decembro. hai que buscar acordos con produtoras locais para producir programas nestas. mentres o abano de métodos de distribución aumentou en boa medida. nalgúns casos máis político que financeiro.

A ficción nacional segue sendo un dos piares básicos das cadeas e ocupan os primeiros postos entre os programas máis vistos. sobre todo naqueles que implican varias tomas de efectos. a configuración de bloques rexionais é unha tendencia que se está a consolidar e que se combina cunha importancia crecente dos mercados lingüísticos. operadores de cable. no sentido máis literal do termo. que cada vez son máis seguidos polo público. As series de ciencia-ficción reutilizan as tomas varias veces. fenómeno que se pode observar nos informativos e noutros programas de televisión. Mentres nalgún caso illado isto funciona. Internacionalización dos formatos. programas de investigación ou grandes documentais. a través de chats ou de votacións. a tendencia das empresas audiovisuais é definir estratexias multiplataforma: produción de contidos que se poidan adaptar ás diferentes ventás. As televisións non convencionais reforzan a súa participación no mercado: plataformas dixitais. Maior continuidade nos contidos e na persistencia dos formatos xa consolidados. segundo Carmina Crusafón. Televisión personalizada. nos que se tende a fragmentar a pantalla en varias ventás e a combinar a imaxe dun presentador con datos. xa sexa o mesmo televisor. pero non terá case nada que ver co de 2010. Máis información en prime time: reportaxes de actualidade. A experta Carmina Crusafón apunta catro grandes desafíos aos que se enfrontará a industria televisiva nos próximos anos. A implantación do euro. programas infantís que permiten a participación dos máis novos e posibilidade de intervir en contidos de todo tipo. xa que crearon redes globais que lles permiten ofrecer as súas producións a calquera parte do planeta. O primero é a consolidación dunha nova concepción da televisión. a axenda electrónica ou o teléfono móbil. o ordenador. televisión por satélite e outras formas de distribución elevan a súa cota de pantalla. centrada agora en gran parte nunha programación por episodios dunha hora ou media hora de duración. que axuda a maximizar o tempo que os espectadores pasan fronte ao televisor. fotografías ou franxas de texto que ocupan combinar as distintas áreas da pantalla. unha etapa de transición entre o que se coñece como televisión de masas e o novo termo de televisión persoal. a recesión económica mundial. Converxencia entre a televisión e Internet. O ámbito dos medios é hoxe moi distinto ao de hai algúns anos. O fútbol segue demostrando a súa alta capacidade de atracción para os espectadores.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Tendencias de futuro en canto aos contidos da televisión o o o o A chegada da televisión dixital supuxo novos modos de consumo de televisión. Asimismo. que permitan aproveitar as vantaxes que incorporan a tecnoloxía dixital. videoxogos entre varios xogadores. unha realidade onde se prioriza o consumo individual e onde o importante é ofrecerlle servizos personalizados ao cliente. A fragmentación da pantalla. sen ir máis lonxe. o o o o o o o o o o o o Fonte: Elaboración propia. a combinación de destrezas xornalísticas e o lanzamento de novos produtos. Converxencia de redaccións. mento. Máis reality shows: a tele-realidade como xénero de moda. A nova tecnoloxía dixital está a permitir a interactividade dos contidos: concursos interactivos. Doutra banda. a reutilización do contido adoita darse. o éxito de novos servizos de comunicación e as estratexias de diversificación multimedia dos grandes grupos de comunicación son algúns dos parámetros que permiten avaliar a magnitude dos cambios que se aveciñan. A televisión temática aséntase como unha opción progresivamente complementaria á televisión xeneralista. Predominio das empresas estadounidenses no mercado global. Outro desafío é vén dado polo feito de que a distribución dos produtos televisivos está baixo control estadounidense. xa que os orzamentos e os plans de traballo non permiten a creación de contido orixinal para cada episodio. é dicir. O uso de stock shots foi sempre moi común en moitos programas televisivos. se ben a maioría parte dos partidos de interese estará accesible só a través das cadeas de pagamento. a un nivel moi superficial. Fragmentación da audiencia e aparición dun público cada vez máis sofisticado e cunha cultura audiovisual máis ampla. vídeos. a multiplicación da oferta televisiva vai impoñer novos ritmos de produción. 149 . televisións locais.

142 Por outra banda. principalmente por razóns de rendibilidade financeira e eficacia creativa. a integración de cadeas e produtoras baixo unha mesma estrutura empresarial. as canles televisivas españolas foron consolidando un modelo de xestión e produción que busca alixeirar a infraestrutura e os recursos propios e apoiarse máis nas empresas externas. non parece que vaia variar de xeito substancial a situación actual. basicamente) e propia-asociada (ficción en lingua rexional). Dentro da produción allea.1% restante repárteno as televisións autonómicas.2%. xa sexa externa ou asociada. O investimento total das cadeas en produción independente foi incrementándose de xeito considerable nas últimas tempadas. 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 1997/1998 1998/1999 1999/2000 2000/2001 2001/2002 2002/2003 8. as televisións de pagamento nútrense en maior medida de produción allea. Mentres as cadeas públicas e. culturais e deportivos. máis en concreto.7% e Canal Sur. o número de series baixou de 31 a 21 e o tempo de emisión de 554 a 534 horas. o tempo de emisión de espazos realizados por produtoras independentes para as operadoras de televisión descendeu en España a tempada 2003/2004 un 2. A xeración de contidos foise desprazando das cadeas as produtoras Nos vindeiros anos. o número de produtoras que están activas durante o curso 2003/2004 sobe ata 140.2 5. co 11. Segundo un informe realizado por GECA. por diante de Gestmusic.3 7. Telecinco. Globomedia encabeza o ranking. co 13. segundo o especialista Alejandro Pardo. as autonómicas están obrigadas a realizar un significativo esforzo de produción propiainterna (espazos informativos. mentres que o 73. 142 e a un maior Tempo de emisión dos programas de produción independente na TVG (%).337 horas en 1998/1999 ao máximo de 16.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A industria da televisión experimentou nestes últimos anos un crecemento sostido.7 3. de maneira que o peso da xeración de contidos se foi desprazando dende as cadeas ás produtoras. De feito.174 en 2002/2003. que non fai senón confirmar a solidez dun sector en alza como industria de produción e como mercado de consumo. seguida de Antena 3. con 15 programas.9% dos programas de produción independente. en especial. seis máis que na tempada anterior.8%. por cadeas é a ETB-1 a que presenta unha maior parte da súa programación encomendada a produtoras. co 10. con 15.7 De forma gradual. co 13. este retroceso explícase pola estratexia das cadeas de fomentar a produción propia en réxime interno e mesmo a creación de produtoras nivel de éxito e continuidade de teleseries xa consolidadas. A proliferación de cadeas e de canles temáticas trouxo consigo a expansión da produción independente.3 7. . A maior parte das cadeas.8%. O incremento de emisións encargadas a produtoras crecera sen parar nos últimos anos. A aparición de grupos multimedia e. Entre as cinco cadeas xeneralistas de cobertura nacional acumulan o 26. son partidarias de potenciar a produción propia. aínda que esta tendencia ascendente semella deterse.9 7.5%.717 horas de emisión na televisión xeneralista. De feito. asociada ou independente. que ocupa o segundo lugar con 10. pasando de 11.

Na gran maioría dos casos.2 4. Por iso. O lema informar. as administracións nacionais e rexionais.2. que o Goberno do Estado e os responsables das cadeas asinaron recentemente e que establece unhas normas básicas para a protección do menor fronte á pequena pantalla.40% Musicais 11. na que os programas serán adecuados para calquera menor de 13 anos 143 A TV veu gañando terreo á prensa escrita e á radio . xa que nos horarios nos que os nenos poidan estar sós. Segundo indica o pacto asinado. Os programas informativos xogan un papel principal dentro da complexa actividade dunha cadea de televisión. zona xeográfica na que prevalece unha concepción da televisión como servizo informados sobre os público. pola súa banda.30% Infoshow 0. ampliándose de 9:00 a 12:00 da mañá durante as fins de semana).1 A programación de fluxo Os informativos Información e formación adoptan múltiples formas no discurso televisivo. créanse dúas franxas de superprotección (de 8:00 a 9:00 da mañá e de 17:00 a 20:00 horas da tarde. dando lugar a programas de todo tipo. Ademais.2.80% Occidental. educar e entreter estivo lig ado estreitamente ao funcionamento dos distintos sistemas de radio e televisión dende as orixes de Aportacións á audiencia da TVG por xéneros. ademais da cantidade de telespectadores que poidan reunir.2. 2003. 144 Aínda naqueles países nos que a televisión é considerada como unha actividade comercial en mans de empresas privadas. á hora de elaborar a programación. Ao longo do seu desenvolvemento. á hora de outorgar as licenzas. existirá un horario de protección ao menor.10% Miscelánea 4. 4. basicamente.40% radiofónicos e televisivos . aos manter cidadáns acontecementos máis relevantes no ámbito nacional e internacional é un deber dos operadores 144 Deportes 13.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA exemplifican esta tendencia.00% Outros 0. esíxenlles aos operadores a emisión dunha porcentaxe mínima de programas informativos. Europa Particularmente Ficción 31. Son moitas as emisoras que os consideran como a columna vertebral da súa programación. Tamén ten que ver coa natureza dos produtos televisivos o denominado Acordo para o fomento da regulación sobre contidos televisivos e infancia.20% ambos os dous en medios. recordou que é tamén responsabilidade dos pais controlar os seus fillos fronte ao televisor. a auténtica trabe de ouro do negocio audiovisual. Este acordo determina. Culturais 3. aínda que saiban que poden estar tranquilos. senón tamén porque estes programas contan cunha gran demanda entre as audiencias de todo o mundo. as televisións comprométense a emitir programas axeitados para eles. os tramos horarios nos que os contidos emitidos serán adecuados para os menos. de 6:00 ás 22:00 horas. Hoxe é imposible concibir unha emisora en aberto ou mesmo unha plataforma de televisión por satélite ou cable sen programas informativos. o seu prestixio vese reforzado pola credibilidade dos seus informativos. a televisión foilles gañando terreo á prensa escrita e a radio ata o punto de que en moitas sociedades converteuse na principal fonte diaria de información.00% Concursos 6. non só porque así o queren as lexislacións que establecen os gobernos. 151 . as televisións xeneralistas poñen 143 O Goberno. O factor clave que determinará o futuro das relacións entre cadeas e produtoras parece estar na titularidade dos dereitos. no que non poderán emitirse espazos para menores de 18 anos.

3% nos últimos seis meses. restándolle minutos a outro tipo de informacións máis xerais. 4. o que supón un crecemento en tres puntos da súa audiencia. Ás cadeas interésalles emitir actuacións de solistas ou grupos con tirón entre o gran público e ás compañías discográficas resúltalles rendible a promoción que obteñen os seus artistas en programas con audiencias millonarias. Con relación aos anos 2002 e 2003. Á marxe da situación dos programas informativos das cadeas xeneralistas. En 1992.2 Grandes formatos Os grandes formatos de prime time recorren á vella fórmula de música e espectáculo para entreter a audiencia. os telexornais. Cabe destacar que ventás informativa da canle autonómica. de modo que a información local vén ocupar unha maior franxa dentro da programación. Con esta decisión. As televisións autonómicas. pasa a ofrecer media hora diaria da información máis próxima ó espectador.3 puntos rozando o 16% de seguimento. Dentro das variantes xornalísticas que conforman a programación dunha emisora. nos últimos anos xurdiron canles temáticas dedicadas exclusivamente á difusión de noticias: os denominados todonoticias ou só noticias de información xeral. Dende primeiras horas da mañá. como as desconexións informativas locais. coa emisión de Bos Días. Boa proba diso é o sistemático liderado que a TVG ostenta no denominado segundo prime time (13:00-15:30 h). que incrementou en seis puntos o seu share no segundo semestre (19. experimentaron tamén un crecemento imparable A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia ata finais do pasado ano.2. veñen confirmando que os informativos da TVG son unha opción de peso na preferencia dos espectadores galegos. como denominación xenérica dos informativos televisivos. ademais. os distintos espazos dos servizos informativos da TVG seguiron durante o 2004 unha liña ascendente de espectadores. ampliando os informativos locais que se emiten en desconexión para cada unha das cidades galegas. cunha media de seguimento do 36. A Televisión de Galicia está a realizar unha grande aposta neste sentido.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO especial coidado en atopar o equilibrio entre os contidos de ficción (películas. Estas canles están presentes en todas as plataformas de televisión por cable e por satélite. telenovelas. no último semestre do 2004 o TX-Mediodía acaparou unha media do 27% con 188. En canto aos telexornais. etc.000 espectadores. o espazo Serán crece en 1.) e os contidos xornalísticos.2. de luns a venres. conscientes diso. foron adaptando os seus contidos ata tal punto que as desconexións se fixeron cada vez máis frecuentes. os espazos dos servizos informativos da TVG continuaron incrementando progresivamente a súa audiencia tamén no 2004. Na súa banda horaria. comezaba a emitirse o programa Supermartes .2%). incrementa tamén a súa audiencia en máis de dous puntos e sitúase como o informativo máis visto da canle autonómica. O aumento do local dun tempo a esta parte é cada vez maior nun medio como o audiovisual. marcado por un forte carácter informativo e por unha concentración importante de televidentes diante das pantallas. A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia. destácanse como o formato establecido de maior éxito. confeccionados a partir de feitos reais. series. Aumentan as radios e as televisións locais. Son destacables programas como A Revista. Nestes últimos anos confírmase unha liña ascendente na predilección dos espectadores galegos pola Televisión de Galicia para manterse informados. que se obteñen da información audimétrica facilitada por Sofres. e. teñen presenza en Internet. que dá a benvida informativamente falando a unha nova xornada. que apostan por unha maior proximidade á cidadanía. Estes datos. Existen varias modalidades e a música pode ir acompañada doutro tipo de actuacións e dalgún outro concurso sinxelo con grandes premios ou pode tratarse dunha oportunidade para talentos musicais. ou o Galicia Noticias que.

Dirixido por Manolo Bello. Trátase dun espectáculo dirixido a todos os públicos. que fan rendibles os preto de 72.2. baixo a dirección de Manuel Abad. conducido por Xosé Manuel Piñeiro e que posúe a marca de emisión ininterompida dun espectáculo televisivo en España. cun 25 e un 30% de share. magazines e talk shows Dentro do marco xenérico dos programas de debate e conversación. en toda Sudamérica Luar goza dunha grande audiencia.000 euros que custa cada programa. E sigue invariable na programación. Por outra banda. encádrase un subxénero concebido como unha reunión de persoas. o dereito á intimidade. distintas en cada caso. ao límite da lei ou dos sentimentos e da dor humana. os coloquios consistiron nunha xuntanza na que se convoca un número limitado de persoas. presentacións de temas arriscados. Non se busca tanto a transmisión informativa como a xeración de debates. comezaba a emitirse na Televisión de Galicia o programa-concurso Supermartes. declaracións rechamantes. o voyerismo. A información perde parcialmente a súa rigorosidade e contáxiase de ingredientes espurios. O musical comezou a emitirse o 30 de setembro de 1992 e. sen que necesariamente haxa que chegar a acordo. á honra e á propia imaxe das persoas 153 . os faladoiros e os talk show. ademais. considéranse como unha reunión de persoas que se xuntan habitualmente para conversar.3 Programas de debate. e que constou de 26 entregas en prime time. a chamada información rosa abunda moito en televisión e nos próximos anos tenderá a crecer. e ás veces supérase. é un programa de humor con cámara oculta que foi conducido por Santi Prego inicialmente e por Alberto Comesaña despois e producido por Comunicasom e Voz Audiovisual respectivamente para a canle autonómica. Con perdón. Destacan como variantes os coloquios. O número de programas do corazón multiplicouse nos últimos anos e as televisións españolas. pola contra. para que debatan un problema. chegará á gran pantalla final. converteuse nun auténtico fenómeno sociolóxico que transcende as fronteiras galegas a través da canle internacional. que é moderada por un condutor ou varios. A información rosa abunda na TV e tenderá a aumentar a diversión e o espectáculo. a primeira coprodución galego-portuguesa da Televisión de Galicia. actores…). que terán como puntos de encontro o seu carácter non impositivo e a súa intención netamente pluralista. tras superar todas as probas. Trátase dun cóctel de estilos musicais que aposta pola música e o espectáculo. Tradicionalmente. fundamentalmente. o show que presenta dende as súas orixes Xosé Ramón Gayoso. cumpriu os cincocentos programas en antena. segundo un estudo elaborado por GECA.2. que comentan cousas sobre a súa vida e actividade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA No mes abril de 1992. outorgándolle especial protagonismo á música Luar converteuse nun fenómeno sociolóxico galega en todos os seus estilos. o dramatismo constitúense en elementos integrantes destes programas. 4. do ámbito rural e. xa sexa públicas ou privadas. emiten un número importante de horas deste tipo de contidos. en febreiro do 2005. Os faladoiros. da produtora CTV. O target do programa é xente maior e. o programa estivo en antena nas temoradas 1996-98 e 2001-2002. e que constitúe o programa de máis éxito da Televisión de Galicia. Rózase. no que só un dos concursantes. Con perdón recibe o premio Agapi ao Mellor programa de televisión de 1998. ademais de acoller os novos valores que buscan un sitio no panorama actual. Luar. Cada unha delas constituirán unidades independentes. un luxo ao alcance de moi poucos espazos semanais. O morbo. para levar a cabo unha conversación arredor dun ou varios temas. Nalgunhas probas contan coa colaboración dos convidados ao programa (cantantes. Nos talk show búscase intencionadamente a combinación do entretemento.

tratábase dun show participativo. estean presentes ou ausentes do estudio. no que podían intervir tanto o público do plató como a xente dende as súas casas. con Morris. Sitio distinto integrábano capítulos monográficos. entrevistas. A tumba aberta foi un magazine cultural da TVG emitido en 1998 na última hora da noite. Emitido pola Televisión de Galicia. Ana Kiro ofrecía actuacións en directo. Presentado por Xosé Luís Blanco Campaña. O fío condutor é a relación entre os dous presentadores e a complicidade que se establece entre eles e os convidados. na súa promoción turística e na difusión das súas actividades artísticas singulares. con seccións de humor. con abondosas doses de humor. baixo a produción de Adivina Producciones. A chave é o espazo de debate emitido pola TVG na madrugada do xoves e presentado por Francisco L. para o que conta con expertos e especialistas no tema que se vaia tratar. Este é o caso de espazos como Esta es mi historia (TVE 1) ou El diario de Patricia (Antena 3). cada entrega dedicábase a un tema en concreto. que combinaba entrevistas e personaxes de máxima actualidade con actuacións musicais e concursos. achegaba semanalmente ao espectador entrevistas con coñecidos personaxes do mundo da canción e do espectáculo en xeral. En Salsa verde facíase unha aposta polo humor á hora de abordar temas de actualidade -na liña de Cruzando el Mississippi. É. concertos.. históricos e do patrimonio artístico de Galicia. o magazine nocturno Toda unha Desde Galicia para el Mundo leva en antena desde 1993 vida. Dirixido por Antón Reixa e emitido entre 1990 e 1991 na Televisión de Galicia. entrevistas e concursos. Qué foi de… era un programa de Productora Faro con formato de magazine que se emitiu con periodicidade semanal na TVG. Iglesias. Producciones Vigo fixo para Tele Vigo o programa Cousa Nosa. e compoñíase de actuacións musicais. que propón descubrir como cambiaron as nosas vidas nos últimos cincuenta anos. producido por CTV para a TVG. cinema. que parodia todos os estereotipos do cinema negro. cómic e presentado por Toñito Blanco e Alberto Comesaña. que foi presentado por Paco Lodeiro e emitido pola Televisión de Galicia en 1996. e está baseado na difusión dos valores culturais. Manquiña e Sergio Pazos como intérpretes. entre outros moitos. A noite en Branco foi un programa de variedades en directo producido por CTV. contidos todos abordados dende un punto de vista pouco convencional. Ademais de conversar con eles sobre as súas vidas e actividades profesionais. e que inclue interrogatorios. Conducido pola cantante Ana Kiro. actuacións de maxia. Tamén ten xa unha longa trayectoria Desde Galicia para el mundo. foi pioneiro na filosofía que o seu título expresa. unha producción de Pórtico Comunicaciones. charlas que se ilustran con imaxes de arquivo e música en directo. reflexión e certa actitude punk. foi producido por CTV. As entrevistas a personaxes que no seu día foron portada nos xornais é o ingrediente fundamental do programa.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO protagonistas do tema que se aborda. Esto é noticia foi un espazo de actualidade que comezou a ofrecerse na TVG en xaneiro de 1995. O talk-show Televisión total mestura entrevistas a personaxes pintorescos con seccións satíricas presentadas por algúns dos colaboradores do programa e reportaxes realizadas na rúa. por . exploraba con especial teima eidos diversos da cultura pop. facendo especial fincapé na promoción da lingua e da cultura galegas. que pretende analizar distintas cuestións de actualidade. que axudan a evocar unha época determinada. financiada pola Xunta de Galicia e emitida en primeira instancia por Televisión Española na súa desconexión rexional dos sábados para Galicia e na súa canle internacional. un guiño á mafia siciliana que xira en torno á chegada da familia Iuliani á cidade para facerse co control. Este magazine. e conta ademais cunha mini-serie humorística.. Mañá será outro día é producido polo estudio de gravación 1000 de CTV para a Televisión de Galicia. que iniciou as súas emisións o 12 de xuño de 1993. a través de actividades que se desenvolven tanto nesta comunidade coma nos centros galegos na emigración. Cun tratamento visual anovador e certo toque de incorrección política.de Pepe Navarro.

para amosar a situación e como é a vida de milleiros de galegos que un día emigraron por diferentes motivos. bombeiros. El bus (Antena 3). que van dende a saúde. Emitido na Televisión de Galicia. segundo informa o portal de Internet especializado en televisión Vertele. cultural e divulgativa. Os galegos que viven no exterior teñen en Encontros o seu sitio. nas súas viaxes a aqueles países onde a presenza de galegos é importante. etc. como moitos veñen augurando dende finais dos anos noventa. un dous programas que maior audiencia acada dos que se inclúen na programación do Centro Territorial de Televisión Española en Galicia. unha función de comodín. Lonxe de morrer. todos eles de produción propia. de TVG. e presentado por Mari Carme Mella. Atopamos. nun estudio de gravación habilitado coma casa. Todos os programas teñen en común as parodias e os entrevistados enfróntanse a preguntas e situacións pouco habituais. ao tempo que responde á demanda de información especializada de certos sectores da audiencia. programas que se ocupan de materias de interese xeral. Pero a súa materia pendente era —e segue sendo en moitos países— gañar o respecto dos críticos e quitar dunha vez por todas a mala fama e etiqueta de xénero menor. Que a telerrealidade conquistou a audiencia en todo o mundo é un feito indiscutible. xa sexa na súa casa. a de Manquiña e Morris. e mesmo o estigma de telelixo. 4. cada semana ofrece reencontros familiares e achégase ata as comunidades galegas que hai no exterior. Zapping. ante a aparición de acontecementos puntuais. Ofrécense tamén reportaxes elaboradas polos propios reporteiros do programa. 4. nun formato que combina a revisitación de secuencias clásicas por actores profesionais e as probas do casting aos actores adoutrinados. dedicados 155 .2. os espazos divulgativos ou de lifestyle pretenden cumprir cunha das funcións da televisión: a de formar. etc. Son programas que se sitúan no límite entre a realidade.2. deste xeito. dedicada á revisión paródica dos mellores programas da casa e doutras cadeas de TV. Gran Casting é un casting–ficción onde os actores interpretan secuencias de series e películas universalmente coñecidas. Segundo o Anuario da Televisión 1999 de GECA.2.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA outra parte. a simulación e a ficción e participan das peculiaridades dunhas e doutras creando unha situación nova. persoas correntes facendo a súa vida normal. no seu posto de traballo. en moitas ocasións. A produción correu da man de Filmanova.5 Espazos divulgativos Pola súa banda. A Televisión de Galicia rexistra numerosos programas deste tipo. e o propio medio televisivo é obxecto de mofa nunha das seccións do programa. os formatos singulares cumpren.com.2. Hotel Glam (Tele 5) ou Supervivientes (Tele 5). desempeñando a súa actividade profesional diaria. a telerrealidade converteuse nunha peza absolutamente indispensable nas programacións de televisión estadounidenses.4 Reality shows Un reality show é un formato de entretemento baseado na retransmisión de imaxes máis ou menos reais —ou supostamente reais— de persoas actuando de forma cotiá: policías. Máxima audiencia. a educación de adultos e nenos ata as actividades do sector primario. supuxo o reencontro dunha parella artística que marcou unha época nos primeiros anos da canle autonómica. Algúns exemplos deste tipo de programas son Gran hermano (de Tele 5). dado que as cadeas recorren a eles para axustar a súa programación ou para cubrir imprevistos. Este tipo de produtos aínda non foi demasiado explotado polas produtoras galegas nin polas cadeas para a súa emisión. polo xeral de eventos deportivos ou políticos. Cooperar co sistema educativo e a cultura é un dos obxectivos básicos da televisión educativa. Os reality shows gañan prestixio en Estados Unidos e convértense en todo o mundo nun xénero cada vez máis respectado.

Etcétera. un achegamento da poetisa Yolanda Castaño ás pantallas de Televisión Española en Galicia. Os formatos habituais da canle autonómica caracterízanse. que tamén dan cobertura ao ocio e ao deporte (Luces da cidade. Temas como a saúde (A saúde. A divulgación sanitaria é a razón de ser de A saúde. Na actualidade. como Vivir Aquí (1988-91) ou Etcétera (1995-99). dende a educación primaria ata a universitaria. Pola súa banda. de ritmo áxil e de seccións abertas a todo tipo de públicos. pasando pola secundaria. O programa.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO maioritariamente á agricultura e á pesca. xogar e axudar os máis cativos da casa. Entre os programas de debate ou de distintos temas culturais. emitíronse 919 programas de 20 minutos cada un. adestradores. dende os inicios da programación. En total. dá cobertura a todo tipo de actos e eventos culturais que se desenvolven. producido pola compañía galega Breamo. Podería dicirse que estes micro-espazos de servizo público cumpren. Con C de cultura . nadadores. Labranza ou Galicia enteira) ou a cultura e a arte (Vivir aquí. presentado por María Pujalte e producido por Productora Faro. á natureza e á ecoloxía (Senda verde. Galegos de ouro foi un programa de Productora Faro de entrevistas a personalidades da cultura. Preescolar na casa vai maís aló de un espazo educativo dirixido aos pais de nenos en idade escolar. O Cartafol (1989-90) e Entre a terra e a lúa (1999-00). con apenas variacións. remeiros. o ámbito culinario cóbrese na canle autonómica con Bo proveito con Xacobe. que presenta cada semana as novidades e tendencias da literatura galega. e mesmo polas educacións especiais. que contaba con personalidades famosas como convidados. Mercuria. pintura ou teatro e que é producido polo propia canle. Educar hoxe é un programa da Televisión de Galicia. Tamén a educación ten o seu espazo nas programacións das distintas cadeas. Ó pe da letra é unha produción propia interna de TVE en Galicia. poesía. con máis de oito anos en antena. cumpriu a finais de febreiro do 2005 os 1. Mercuria preséntase coma unha revista televisiva de arte nova e de vangarda. A cociñar con Paco Feixoo. Arroz con chícharos…) son recorrentes neste tipo de programas. sectores económicos importantes no sistema produtivo galego. dende 1993 a 1998. actualmente en antena. DeZine ou Todomotor). xornalista que participou en tres olimpiadas. Ao pé da letra…). emitido pola televisión autonómica. pola súa estabilidade na programación e porque se emiten. e dirixido polo famoso restaurador galego. destacaron no seu momento A Trabe de Ouro (1987).500 programas. Saber vivir é o magazine matinal emitido por TVE. María Xosé Arrojo dirixe e presenta este informativo de corte cultural. presentado por Manuel Torresiglesias. recuperou imaxes do arquivo histórico e da memoria dos protagonistas. tanto dentro da comunidade coma fóra. deportistas en xeral que xa pasan do cento e que contaban en primeira persoa as súas experiencias nos Xogos Olímpicos. que cada semana ofrece aspectos descoñecidos da cultura do libro. así como aos educadores. Saber vivir…) ou a alimentación (A cociñar con Paco Feixoo. que se emite dentro do magazine A revista. onde se amosaban as suculentas receitas da cociña galega. un microespazo producido por Formato Producciones para a Televisión de Galicia. que pretende ser unha axuda para orientar estes pais a educar. en contra da definición ofrecida. unha función vertebradora da programación da canle. no que se ofrecen reportaxes sobre a actividade educativa en diversos aspectos. que pretende ser didáctico e ameno. baixo a dirección de Octavio Rodríguez. Galegos no Olimpo era unha serie que pretendía renderlles un merecido tributo aos atletas. que leva máis dunha década en antena achegando consellos para unha vida sa. emitido pola TVG. xunto cos informativos. Galegos de ouro. Arroz con chícharos foi un espazo de cociña emitido pola canle autonómica (1991-92). foi unha producción de Productora Faro e Galizazul para a canle autonómica. atópanse espazos que se ocupan dos acontecementos culturais do país. nos que pasaron máis de 750 profesionais sanitarios. Con C de cultura. No eido da cultura. no que se visitan os mellores fogóns dos restaurantes . O Centro Territorial de TVE en Galicia. Trátase dun programa dedicado á cociña galega. emitido diariamente pola TVG.

o Nadal de Begonte. un programa semanal producido por TVE e que se emitiu por La 2 en desconexión para Galicia.. Con periodicidade semanal. cunha duración de media hora semanal. condución. e da man do director da serie. Ao longo das 120 entregas emitidas nos anos 1996-97. consellos e novas de interese para os condutores. os Milagres de Caión ou os Reis de Pedrafita. dedicado á agricultura. a través do programa Arte nas mans. xunto con reportaxes de seguridade. artesáns e músicos. dan a coñecer oficios que seguen tan vixentes e valorados como o forxado. Super Sport Motor é un espazo emitido pola canle autonómica e presentada por Xoán Torrón. Paideia. Miguel Anxo Fernández presentou e dirixiu na TVG o programa Galicia no cine e Versión original. Tamén a sétima arte tivo sempre o seu oco na programación televisiva en Galicia. colaboran na alfabetización dixital a través da TV A produción propia do Centro Territorial de TVE en Galicia tratou nos últimos anos de poñer en valor audiovisual os excelentes traballos arquitectónicos que existen na comunidade galega. ligadas moitas ás festas e outras á mesma dinámica dos pobos: os fachos de Castelo. de producción propia e presentado por Uxía Blanco. Cun formato similar. etc. xunto con entrevistas aos directores e actores galegos. así como reportaxes sobre o mundo cinematográfico. que permiten manter fresca a imaxe deses acontecementos sociais: o Entroido de Verín e Xinzo. Carlos Fernández. as mans especialistas do mago Luis Boyano amosaron. Pola súa parte. baixo a dirección de Enrique Banet. Con guión do arquitecto e profesor Soraluce. Constitúe un exemplo do aproveitamento de sinerxías: dende TVE envióuselles aos diferentes centros territoriais unha serie de tráileres de películas para facer un programa sobre as estreas cinematográficas e en TVE-G decidiron aproveitar ese material e. que intenta fomentar as relacións do home coa natureza. Senda Verde foi un programa de produción propia interna emitido pola TVG entre 1995 e o 2000.. o Corpus en Ponteareas e Bueu. Finalmente. Algo semellante sucede coa tradicións. a matanza do porco. moitos trucos de maxia que os nenos podían despois practicar nas súas casas. os boteiros. dirixido por Suso Iglesias e producido pola Televisión de Galicia. á ecoloxía ou ao deporte e á vida ou aire libre. Non 2002 naceu Kinoki. o barro. A Televisión de Galicia incorporou á súa grella no verán de 1985 o espazo A terra. cambia de estrutura e pasa a denominarse O agro. Magic é un programa producido pola Escuela de 157 . entrevistas. Viveiro e Cangas. a Coca de Redondela. gandeira e alimentaria e un dos máis veteranos da cadea autonómica. en lugar de perderse. tres anos máis tarde aparece un programa denominado O noso agro. que é producido pola propia canle e subvencionado pola Consellería de Política Agroalimentaria. que se manterá en antena unha tempada. que se ocupa da actualidade audiovisual e que pon en antena as producións dos novos autores galegos neste eido. da man de Xacobe Pérez. completándoo con curtametraxes feitas no país e con noticias sobre o sector. Existen numerosas festas de gran resonancia en Galicia que. O centro territorial elabora periodicamente documentais baixo o título de Festas e tradicións. co programa Cascos históricos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de máis sona de Galicia. achega o espectador a estas vilas para coñecer a súa formación no pasado. Na mesma liña. onda ás promocións de producións foráneas e as novas deste sector. dedicado á natureza. Xa nos anos 1986 e 1987. como se fosen sinxelas receitas de cociña. O equipo de profesionais galegos de TVE permítelles aos espectadores unha visita aos obradoiros dalgúns dos artesáns de máis sona en Galicia. facer algo así coma un informativo do mundo da imaxe. a Festa da Istoria en Ribadavia. O programa Manda truco. pero o espazo actual da cadea dedicado ao cinema é DeZine. que adianta as novidades no mercado do motor. A Consellería de Innovación e a Fundac. tentaba introducir os máis novos nos segredos da maxia. unha emisión diaria sobre información agraria. a Semana Santa en Ferrol. que analiza a actualidade cinematográfica con especial atención ao sector audiovisual galego. tomaron máis pulo e reforzan a identidade da comunidade.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imagen y Sonido de Vigo para Tele Vigo no que se executan diversos trucos de maxia e ilusionismo. A súa axilidade mental e a súa habilidade formando palabras son os eixes sobre os que xiran a maioría das probas. co que pretenden incentivar o uso das novas tecnoloxías entre os galegos de modo que as empreguen como ferramentas de aprendizaxe. Clipmanía (1992-94) ou Chambo (1999-00) e outros nos que a música tradicional e clásica eran as protagonistas. Moderato Cantábile (1993-94) ou Con música propia (1995). españois e portugueses. denominado Terceira Rede. Tras un periplo de moitas probas realizadas por distintas localidades de Galicia. Tamén se pode incluir no apartado musical o veterano. traballo e comunicación. Unha cadea alemá mostrou no seu momento interese en lle comprar os dereitos do formato do programa á produtora. son os científicos máis importantes da historia. que son os encargados de dar a coñecer os seus inventos e descubrimentos dun xeito ameno e divertido. que se enmarca dentro da Estratexia Galega da Sociedade da Información. era un programa musical producido por Productora Faro. 4. No caso Chambo. Televisión de Galicia estreou en xullo do 2004 na franxa de mañá o Arrampla con todo. co que se familiarizará aos cidadáns. un concurso internacional que porá a proba a destreza de dous participantes para superar unhas cuestións básicas do fogar. Eureka foi un programa de divulgación científica destinado ao público infantil e xuvenil. que se presentou baixo a forma de parodia dos espazos de televenda. Clan Clip (1989-90). como Atlántico (1986). baixo a dirección de Xaime Fandiño e emitido pola Televisión de Galicia. .8% de share e era emitido en prime time. a TVG estreou en xullo do 2002 o que supón o seu primeiro programa de telerrealidade da man de CTV. no que sete concursantes previamente seleccionados intentan gañar a simpatía do público. Os protagonistas deste espazo. producido por CTV para a Televisión de Galicia. a Consellería de Innovación e a Fundación Paideia colaborarán no desenvolvemento dun proxecto piloto de alfabetización dixital a través de televisión.6 Musical A Televisión de Galicia contou habitualmente na súa programación con ocos nos que a música para os máis novos era o motivo fundamental.2. Radio onte (1990).2. Revolución MP3 foi un espazo producido por TVE Galicia. que trataba a actualidade musical galega e amosaba os novos grupos que traballan no país. de modo que se motiven e adquiran os coñecementos necesarios. como Cancioneiro (1986). no manexo de Internet. que contaba con actuacións en directo de grupos galegos. nas mañás da canle galega.2. que é o encargado de elixir o gañador. ao tempo que recuperaba a memoria de clásicos da música galega cunha imaxe con constantes referencias a internet.2. O proxecto piloto articularase a través dun concurso de televisión. Grandes musicais da Televisión de Galicia alcanzou na tempada 2000/01 un 20.7 Concursos Todos a bordo é un concurso de televisión de carácter cultural de emisión diaria. producido por CTV para a Televisión de Galicia. O rei da comedia. sobre todo aos colectivos cun maior risco de exclusión. 4. a razón de dous por programa. Tendo como fío condutor unha casa e os temas prácticos do día a día. Pola súa banda. Luar. no que dous participantes compiten poñendo a proba tanto os seus coñecementos de cultura xeral como de actualidade. de Xosé Ramón Ganoso e Manuel Abad. Pola súa parte. Clásicos Sony. mostrábase como o segundo formato autonómico máis eficaz.

As barreiras de entrada que fixaron a decena de empresas que producen as series de ficción son considerables. Francia (665) e Italia (504). á progresiva conexión dos telespectadores a estas a medida que pasan os minutos. os contratos estipulan a realización de trece capítulos e renóvanse pola mesma cantidade ou polo dobre se a serie está ben asentada. Os provedores quedan así inmersos nunha relación de dependencia. Estas barreiras levántanse inexorablemente polas seguintes razóns: importantes economías de escala que obrigan a un novo competidor a incrementar os custos de producción.324). normalmente para as canles autonómicas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. A súa duración (media hora) é o máis inédito nun prime time que adoita ser solucionado dunha vez con programas máis longos. segue vixente. o axuste entre oferta e demanda. Isto débese a que as cadeas financian na súa totalidade as series ou seriais. esta poderá tomar a decisión de rescindir o contrato e só pagará ata o rodado. Pola contra. En termos xerais. 145 Cunha media anual de 1. controlan os seus custos e quedan co Copyright. Segundo os datos do Informe anual da comunicación 2000-2001. No que respecta á produción externa. A produción propia en España creceu máis dun 40% dende 1998 (851 horas) e supera a de países comunitarios cunha longa tradición. unha xestión e unha mercadotecnia axeitados. malia certos signos de esgotamento. e ao desexo de superar en tempo á serie rival e provocar un transvasamento de espectadores aos que se intentará fidelizar para futuros episodios. que só poden romper cando teñen un grande éxito de audiencia. data a partir da que se produce unha tendencia alcista en termos de audiencia que aínda.2. 148 159 . o saber facer dalgúns empresarios.3. tanto para as cadeas coma para as produtoras asociadas. con claves dramáticas e a súa audiencia é fundamentalmente feminina. Estrutúranse cunha planificación anual e teñen unha maior calidade que as telenovelas latinoamericanas. as necesidades de capitais e de estrelas para convencer os clientes. cunha media de 1. pódese dicir que as produtoras están supeditadas ás decisións que tomen as cadeas. Normalmente. uns custos moderados. de luns a xoves. sen ningunha indemnización adicional. cunha duración media dunha hora.3 4. e só entón. unha forte competencia que obriga a non baixar a garda e a saída aos mercados internacionais (tanto coa exportación directa do produto como coa venda do seu formato) son algúns dos factores sobre os que asentan os bos resultados da ficción española en televisión 145 . como o Reino Unido (1. O marco de relacións entre as empresas produtoras e as emisoras de televisión está constrinxido por unha alta desigualdade entre as partes. a forza dunha imaxe marca que fai que as canles de televisión sigan traballando coas mesma produtoras. Cando teñen un éxito. 147 Os custos de entrada para novas produtoras no mercado da produción son bastante elevados.2. a maioría das series prográmanse ás dez da noite. o custo de transferencia de pasar a novas produtoras coas que o cliente está afeito a traballar e o efecto de experiencia que fai que o éxito reforce o éxito.828 horas. aínda que loxicamente os competidores potenciais teñen algunhas oportunidades 147 . parece máis propicia a albergar un humor máis fresco e unha maior reflexividade sobre o xénero e o medio. e non producen ficción en termos xerais. Segundo o profesor Álvarez Monzoncillo. O descubrimento recente da comedia de situación representou un desafío que os produtores se senten orgullosos de superar con éxito. segundo apunta Álvarez Monzoncillo. Entón. España converteuse no segundo país da Unión Europea na produción de series de ficción. a chegada de novos formatos televisivos. teñen forza suficiente para renegociar favorablemente os termos contractuais. xa que as canles de televisión tenden a traballar con aquelas que demostraron a súa capacidade de éxito. Unha progresiva profesionalización dos equipos artístico e técnico. Os seriais adoitan ser produtos corais sen actores de sona. De forma esquemática. as televisións optaron por recorrer á chamada produción delegada ou financiada. o negocio da produción de series é rendible polo momento. No caso de que tras catro ou cinco capítulos a serie non alcance a media da cadea. Alemaña está á cabeza. entre outros factores. A venda das series é unha forma de recuperar o investido Unha importante porcentaxe das produtoras que traballan neste eido produce soamente un programa. 146 Esta longa duración das series responde.1 A produción de stock Series de ficción para televisión O punto de partida do éxito masivo das series de ficción en España pódese situar en 1991. Como alternativa á comedia doméstica. onde a cadea sufraga a totalidade do presuposto da serie ou serial e lle entrega á produtora arredor dun 15% sobre esa cantidade en concepto de beneficio industrial 148 . as empresas normalmente poden negociar unha maior participación na futura explotación do Copyright. pero compensan esta dependencia mediante unha estrutura moi áxil e de baixo risco económico. o que xera unha curva ascendente de audiencia que hai que rendibilizar en termos publicitarios.465 horas semanais. á que hai que lle sumar preto de trinta minutos de publicidade 146 . un bo resultado de audiencia non lle supón á produtora maiores ingresos a curto prazo.

todas elas nos primeiros postos dos programas con máis audiencia (Pratos Combinados. Segundo un estudo realizado pola EAVF. A consolidación do xénero policial constitúe tan só unha expresión particular da tendencia a substituír a trama familiar dos dramas españois por unha complexa rede de relacións persoais e laborais na que o individuo. desprendido dunha vez por todas da cuncha familiar. e sobre todo. se confronta. dos formatos. se ben cómpre precisar que esta exportación require ocasionalmente dun gasto adicional. e acaba de estrear Cuarto sen ascensor. México. é outra forma de recuperar o investimento. Televisión de Galicia emitiu en 2004 catro series de ficción. iso si. En todas elas. en 1989. a experiencia sáldase xeralmente cun rotundo fracaso de audiencia na comunidade receptora. Producida por Editorial Compostela para Televisión de Galicia. A venda das series. a primeira comedia de situación producida e interpretada integramente por persoal galego. a primeira sitcom realizada en Galicia gravada con público en plató. Pero xa antes. O tratamento das tradicións. a Televisión de Galicia asinou a finais de 2004 un acordo internacional para a produción en toda América. como sucedeu con Compañeros. os índices de audiencia consolídana como unha das de maior aceptación en Galicia. Nos últimos anos apréciase un incremento dos escenarios rurais nas producións de maior audiencia de todas as televisións autonómicas 149 . cada vez que un programa de ficción producido por unha televisión autonómica traspasa o seu propio territorio. foi a primeira serie producida e interpretada integramente por persoal galego 149 Apréciase ademais no ámbito estatal o ascenso meteórico da acción nas series españolas. que recollía historias ambientadas na Galicia de posguerra que supoñían unha antoloxía da Pratos combinados. que rexentan un típico bar galego por onde pasan personaxes cómicos como o curmán Antón (Antonio Durán Morris) ou o repartidor Paspallás (Sergio Pazos). conta a historia de Miro Pereira (Ernesto Chao). aínda que. as cadeas autonómicas acreditaron nos últimos anos o éxito que a ficción próxima ten entre os espectadores. e novas tempadas de As leis de Celavella). os irmáns ou os fillos xa non constitúen máis que meros referentes anagráficos. Pratos combinados. . a súa dona Balbina (Mabel Ribera) e demais familia ⎯retornados da emigración⎯. unha serie baseada na obra de Álvaro Cunqueiro do mesmo título. Rías Baixas e As leis de Celavella). que necesitou ser dobrada a un español menos ibérico. que gozou dun grande éxito en Televisión de Galicia e que Telemadrid se viu forzada a eliminar da súa grella ao cabo dunhas poucas emisións. leva en antena dende 1995.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A explotación das series nunha primeira ventá de pagamento comezou a paliar hai un ano as limitacións da súa amortización nun mercado pequeno e no que nin sequera circulan ben as producións das cadeas autonómicas. conscientes de que a primeira obriga da televisión é entreter o seu público. Libro de familia. Á espera de que o Goberno autorice a libre difusión por todo o Estado español das canles que integran a FORTA. Televisión de Galicia. as súas tipoloxías de personaxes e escenarios locais son un importante achegamento da televisión á complexa e variada rede de culturas. coa única excepción do realizador. cun mundo violento e hostil. Colombia e Estados Unidos. Ademais. rodeado de amigos e de inimigos. con fortuna desigual. para a súa emisión diaria en prime time a cargo dunha das canles comerciais máis potentes de Venezuela. De feito. o programa máis visto das dúas últimas tempadas foi a ficción seriada de produción propia. Terra de Miranda. que se emitirá en castelán en Venezuela. Na tempada 2004-05 emítense catro series propias (Rías Baixas. Pratos Combinados. os índices de audiencia obtidos polas catro televisións autonómicas que están a producir series de ficción (TV 3. O mercado de Latinoamérica suple ás veces a inexistencia do nacional. CTV producira Os outros feirantes. xornalistas. ata converterse no eixe estrutural da maior parte dos nosos relatos. a lingua propia. alumnos ou profesores da ficción doméstica sitúanse agora nun marco profesional e urbano no que os pais. Os policías. Pero na maioría dos casos logrouse unha simbiose entre fórmulas de éxito da televisión internacional e as novas xeracións de guionistas e produtores. Así aconteceu coa serie galega Mareas vivas. Na súa décima tempada en antena. Canal Sur e ETB) deixan constancia dos magníficos resultados que lles reporta.

que foi dirixida por Boris Querzia e rodada al Alta Definición.000 60. 150 A primeira tempada de Mareas vivas. A serie.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA forma de sentir e de ser da xente de Galicia e que contou con actores como Alfredo Landa. Así Multimedia Teleficción coproduciu con TVE Géminis. Luís Tosar ou Victor Mosquera. e os problemas que lle ocasionan o grupo de empregados co que conta e os diversos hóspedes que nel se van aloxar. e a súa trama xira en torno á propietaria dun establecemento. Carlos Blanco.000 50. logrou picos de audiencia de 40 puntos. desenvólvense en torno a unha cantina mariñeira rexentada por Petróleo (Luís Castro). dende xullo de 1999 ata decembro de 2000. unha serie producida por CTV para TVG. que proxecta publicar un atlas da xeografía humana. segundo orixe. lugar ficticio na Costa da Morte. Manuel Manquiña. Ademais. ambientada na vila mariñeira de Portozás. o xulgado atendido por Pitusa. Monti Castiñeiras. Nada es para siempre é unha telenovela xuvenil producida por Voz Audiovisual que retrata a vida dun grupo de estudantes de secundaria de entre quince e dezasete anos en canto aos seus estudos.000 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Resto de Europa Outros Estados Unidos España A familia Pita foi producida por Continental Producciones e emitida pola Televisión de Galicia nas tempadas 1996-97.000 40. cuxa acción transcorre nun hotel situado ao lado da muralla de Lugo. amores e problemas familiares. conta a peripecia vital dalgúns dos seus personaxes a partir da chegada ao lugar dun xuíz novato. emitida na televisión daquel país. Ernesto Chao ou Andrés Pajares. que permaneceu en antena dende 1998 a 2003 con grande éxito de audiencia 150 . Mareas vivas foi unha teleserie producida por Voz Audiovisual a partir dunha idea orixinal de Antón Reixa. a emisora de radio local e outros ámbitos do pobo. As tramas da serie. nun ambiente moderno e urbano.000 30.000 20. Venganza de amor. e foi a primeira serie producida en Galicia para unha cadea nacional. María Bouzas ou Santi Prego. Aldea Films produciu Geografía del deseo. e trata sobre catro profesionais dunha empresa editorial. 70. Trátase dunha coproducción hispano chilena. que foi dirixida por Mateo Meléndez e interpretada por Monti Castiñeiras. Historias actuais e universais. interpretada por Miguel de Lira. Víctor Mosquera. a 1998/99. 1998-2003. son o especial ingrediente desta produción. Minutos de emisión de series e ficción na Televisión de Galicia. Rossy de Palma. emitida na tempada 2001-02. Emitiuse tamén con carácter diario en horario de sobremesa en Antena 3. entre outros moitos actores. Nesta mesma liña creouse anos despois Pequeno hotel. unha telenovela de emisión diaria en horario vespertino.000 10. 161 . unha serie de 8 capítulos basada na obra Atlas de geografía humana de Almudena Grandes. Pero non foi un caso illado.

Farruco. que se emitiu tamén en 2001 con carácter diario en horario de noite. con fillos pequenos e adolescentes. Ao xénero costumista pertence Terra de Miranda. As leis de Celavella ten unha trama detectivesca. a Televisión de Galicia estreou a principios de 2005 Libro de familia. Nunha vila de tres mil habitantes como Celavella todo o mundo se coñece e todo se sabe. Teté Delgado e Santi Romay. que por cousas da vida ten que refuxiarse no domicilio de Ana. un home executado anos atrás. A nova serie conta en primeira persoa a convivencia cotiá da familia de Óscar. Tacho González ou Maxo Barjas. que conta a historia de tres familias en Santalla. narra a historia dunha próspera empresa téxtil propiedade da familia Sueiro xurdida da modesta xastrería que no seu día fundara don Amador. labregos de toda a vida e propietarios dunha tenda de ultramarinos. é un estudante fracasado de Dereito. que son guapos. un inseguro estudante de medicina con con poucas ganas de estudar e un terceiro que pasa o día buscando un sistema para lograr diñeiro rápido. .LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. e finalmente. A produción. produtores vinícolas galegos. unha teleserie producida por Editorial Compostela e Xosé María Besteiro. unha serie que recrea a vida das xentes dunha típica vila da Galicia interior. Cuarto sen ascensor é un produto costumista protagonizada por tres amigos que comparten un piso de aluguer: unha metódica e avispada estudante de psicoloxía. unha vila galega. Eva Fernández ou Antonio Mourelos entre outros moitos. que decide poñer en marcha unha mensaxería. A serie. que conta os avatares da familia Lantaño. correspóndelle a Voz Audiovisual e Zopilote e emítese na Televisión de Galicia dende a tempada 2000-01. unha teleserie rodada nas instalacións de Productora Faro en Vigo e producida por La Región TV para TVG. dirixida por Jorge Coira e Chema Gagino e realizada en boa parte en Mondoñedo. que estivo en antena na tempada 2001-02. unha familia de indianos apelidados Freire que chegan á vila procedentes de Venezuela. Ademais. Galicia Express foi unha iniciativa de Filmanova para Televisión de Galicia. foi interpretada entre outros por Manuel Manquiña. Santi Prego. fan deporte. Zenit Televisión e Continental Televisión están na actualidade coproducindo unha nova serie de ficción para Televisión de Galicia. Fíos. Manuel. dirixida por Beatriz del Monte e Antón Reixa. encabezada por don Román. segue en antena e está protagonizada por algunhas das caras máis coñecidas do audiovisual galego. Xan Pérez. tras Cuéntame cómo pasó de TVE1 e Los 80 de Telecinco. Laura Ponte e Monti Castiñeiras. Atópase co espírito de Belisario. trátase da primeira serie de misterio creada para a Televisión de Galicia por Voz Audiovisual. despois de oito anos de estudos e de troula en Santiago. que consta de 26 capítulos de 60 minutos. Galicia Exprés. O seu protagonista. comeza cando Pablo Veiga volta á súa casa. entre outros. rivalidades e ambicións. nunha cidade indeterminada da xeografía galega. Trátase dunha produción de TVG realizada por La Región en colaboración con Filmanova . Dirixida por Beatriz del Monte. Os Ánxeles. cuxa trama se desenvolve na actualidade. A Televisión de Galicia ten pendente de estrea a comedia familiar para todos os públicos Miña sogra producida por Voz Audiovisual. a familia dos terratenentes. o protagonista da comedia. de clase media alta. Gerard Gormezano e Carlos Sedes e interpretada por Camila Bossa. acusado dun asasinato. Nela ofrécese a visión dunha urbanización de chalés nas aforas da cidade. baixo o título de O Club das ex. Está dirixida por Quico Cadaval e protagonizada por Ana Kiro. Evaristo Calvo.que foi estreada en maio do 2005. conflitos xeracionais. amores e desamores. onde viven familias formadas por matrimonios novos. é unha historia de paixóns. A serie. na década dos anos sesenta: os Cabanas. Dirixida por Jorge Coira. Rías Baixas. a súa sogra. emitida en prime time pola TVG dende o ano 2000. ambientada arredor de 1925 estreada na tempada 2003-2004. Marcos Orsi. Carolina Vázquez. a coprodución de Zenit Televisión e Continental TV. como Marcos Orsi. Manuel Cortés.

Por outro lado. inducido por un medio necesitado de innovacións. o exótico de natureza e aventuras. O taller de Pepe é máis ca un establecemento de reparacións: é tamén o centro vital do barrio. Pepe. O éxito internacional do estadounidense Michael Moore e a repercusión de documentais españois como Balseros. Pepe. El efecto Iguazú.692 72 1. 163 .045 30. só coñece as condicións necesarias para o seu afianzamento e recoñecemento nos anos trinta. ten un taller algo especial no centro dun barrio das aforas.668 42 1. Emisións de documentais na Televisión de Galicia segundo o formato. Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1. aínda que moitas veces queden relegados ás franxas horarias máis marxinais. Só os programan algunhas televisións autonómicas. a contribución dos pioneiros do cine foi mostrar que o material base de traballo para o documental son as imaxes recollidas nos lugares onde se producen os acontecementos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA preocúpanse pola ecoloxía e pola alimentación sa. finalmente. En construcción.764 2002 28.2 Os documentais. La espalda del mundo ou Invierno en Badag) alentaron a esperanza de que o cinema documental deixe de ser un subxénero para minorías. Non obstante. 2002-2003. a recente inclusión dunha categoría específica para documentais nos Goya e nos Premios José María Forqué deulle un importante pulo. un lugar con solera ameazado desde hai anos pola progresiva urbanización da zona.3.545 Fonte: Elaboración propia.096 28. debe tratar con creatividade o material recollido in loco. E é que o documental é xa un macroxénero en televisión que.449 1. chamado “O Inglés” en recordo dunha breve estancia no Reino Unido. Asesinato en febrero. Canto xénero cunha identidade propia autónomo e distinto dos restantes.538 2. a partir dos datos de EGEDA. o inglés vai ser un serial de ficción de 13 capítulos de 60 minutos que CTV está preparando para a TVG. co movemento documentalista británico 151 O documental é xa un macroxénero en televisión . evolucionou derivando en formatos diversos como o documental histórico de recuperación de arquivos e memoria. Panorama Audiovisual. Ou dito doutra forma. a reportaxe documental onde prima a investigación xornalística e a actualidade 151 Pódese dicir que o documentalismo ten tres principios: a obrigatoriedade de facer un rexistro in loco da vida das persoas e dos acontecementos do mundo. 4. As primeiras experiencias coas imaxes en movemento tiñan por obxecto tan só rexistrar acontecementos da vida cotiá das persoas e dos animais. La pelota vasca. Ao contrario do que xeralmente se afirma. Así. non nace ao mesmo tempo que o cinema. podendo combinalo con outro material. as televisións nacionais non acaban de apostar por estes produtos. é o rexistro in loco que se encontra no inicio do cinema e que constitúe a base na que asenta a produción documental. ao tempo que cada vez son máis as compañías de produción que compatibilizan a ficción cos documentais. os docusoaps e as longametraxes documentais O xénero documental ten unha historia recente.710 2003 27. debe presentar as temáticas a partir dun determinado punto de vista ou perspectiva e.2.583 2003 41 34 75 2003 1.

documental sobre a figura de José Enrique Diaz Noriega. o gran debate (2002). é o protagonista do proxecto do mesmo Xan Leira que se vén rodando en Galicia. como os produtos multimedia ou os coleccionables. É importante destacar que o documental pode conseguir un bo nivel de audiencia sempre que se emita un produto de calidade e nun bo horario e situación axeitada dentro da grella de programación. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar as Letras Galegas 2005. a súa explotación natural está na televisión de pagamento e a televisión en aberto e. A estes habería que engadir o IDFA. Xan Leira traballou algúns anos nunha triloxía documental sobre a historia da Guerra Civil en Galicia. acadando mais pulo e máis importancia na economía galega. UU sobre escritores galegos de gran sona: un sobre Camilo José Cela e outro sobre Álvaro Cunqueiro. Lorenzo Varela. Xocas (2004). 154 Alexandre Bóveda. Trátase dunha coprodución de Continental TV con Senderos Imagen (México) para a TVG. ocasionalmente. as editoriais poden ser fontes de financiamento interesantes. O golpe de estado contra a República trunca esta evolución e remata coa vida de Bóveda. Enerxías renovables. a constitución do PG. Montevideo e Bos Aires. Estes documentais combinan o arquivo sonoro e gráfico do personaxe e as entrevistas a persoas que mantiveron un estreito contacto con eles. está producindo Pensando en Soledad. Nese sentido. poderá unha vez máis preservar a riqueza cultural. que acadou un premio ao mellor documental no Puerto Rico Film and Video Festival 2000. El baile sigue é un proxecto de documental sobre o músico e pintor Carlos Berlanga. xunto coa repercusión que este autor e a súa grande obra tiveron na literatura galega. 152 En primavera teñen lugar tres mercados de documentais moi importantes: en marzo celébrase o MIPDOCc en Cannes. Mediante a voz de toda unha miríade de persoas que o coñeceron persoalmente móstrase como era o Castelao real e como a súa figura era percibida polos seus coetáneos. a creación do Estatuto de autonomía e o triunfo electoral da Fronte Popular nas eleccións de 1936. Multinacionais galegas (2002) baseada na investigación das empresas galegas que. Non obstante. narra a vida de Xaquín Lorenzo Fernández a quen no ano 2004 se lle dedicou o Día das Letras Galegas. amosa os distintos tipos de enerxía renovables. e o proxecto continúa coa presentación de . A primeira parte presentada foi Castelao e os irmáns da liberdade (2000) Alexandre Bóveda: unha crónica de Galicia Mártir (2004) 154 153 . un persoeiro clave nas primeiras etapas do noso audiovisual. de Saga TV para CT TVE Galicia. tamén admiten un amplo abano de posibilidades de explotación derivada. dende distintos sectores. En canto aos documentais. Os novos soportes (CD-rom) e o mercado do DVD tamén lle abren novas posibilidades ao produto documental 152 . IB Cinema. 1911-1981 (2001). para ser estreado no 2005. o realizador galego Carlos Velo. son varios os documentais producidos nos últimos anos. narra a vida do escritor de Mondoñedo no seu contexto. de Saga TV para TVE Galicia. mediante unha distribuidora allea. a consolidación dos partidos políticos de esquerda e a constitución do Partido Galeguista. que se celebra en novembro en Amsterdam. A CRTVG xa explorou estas posibilidade comercializando. en Marsella. Trátase dun ámbito moi rico en contidos culturais que. un galeguista que protagonizou a chegada da II República. en maio o Mercadoc en Málaga e en xuño o Sunny Side. Madrid. nas salas comerciais. consolídanse no mercado internacional. mecenas. Tamén co fío narrativo dun debate. Vieiros (2000) é un documental de Costa Oeste sobre a intensa vida e obra dun dos precursores do documentalismo cinematográfico. A figura do pensador galego máis destacado do século XX serve de fío condutor no documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) para irmos coñecendo Galicia dende comezos de século ata 1951. ano da morte do líder galeguista.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO e o docusoap de personaxes e situacións do presente. O mundo editorial e o mundo do documental están chamados a entenderse. crónica da Galicia Mártir (2004) é un documental biográfico sobre Alexandre Bóveda que mostra a Galicia dos anos trinta onde xorden o movemento obreiro organizado. En Galicia producíronse algúns documentais de corte histórico-biográfico nestes últimos anos. Memoria dunha terra. pola súa banda. a súa implantación na nosa terra e as diferentes posturas dos sectores implicados no seu uso. aliándose coas novas tecnoloxías. De mar a mar. Relacionados con temas económicos e sociais. animador e mestre de moitos dos actuais directores de cine galegos. dous documentais en EE. Álvaro Cunqueiro. no que conformará unha viaxe coral á chamada “movida madrileña” a través dun dos navegantes máis talentosos e carismáticos que deu España nas últimas décadas. Será dirixido por Emilio Mac Gregor. 153 .

Novas tecnoloxías. viven e morren no mar. achega o espectador á realidade dun colectivo de persoas con problemas de visión que loitan pola integración. 165 . interesase pola importancia que ten o cultivo das flores en Galicia dende dous puntos de vista. os familiares das vítimas e os profesionais do salvamento. como os do Urquiola. cando un mineral se fixo necesario para o Estado alemán: o volframio. Almacén (2005) é un documental producido por TV7 que propón unha reflexión sobre o sistema penal no mundo occidental e sobre a reinserción social dos reclusos. a Xana e tantos outros que conforman xa a mitoloxía do mar de Galicia. unha produción de Continental e Tornasol paralela á rodaxe da longametraxe Heroína. Adosados (2004). dirixido por Jorge Algora e producido por Adivina Producciones é unha homenaxe ás xentes que traballan. servicios de protección (2002) de SAGA TV mostra os sistemas de salvamento e os servizos cos que contan as praias galegas. que gañou ou Premio Galicia de Comunicación de Televisión 2004. SAPRAGA. e na que as protagonistas da historia orixinal relatan o que significaron aqueles anos de loita fóra e dentro das súas familias. Os túneles do tempo (2003). por unha parte. o Dauka. e a comezos do XXI son moitos os inmigrantes que viven con nós. rodadas nos seus escenarios naturais. Todos eles foron producidos por SAGA TV para TVE Galicia. dirixido por Xulio Nogueira. como o Santa Isabel. o Panchito. un tren de proximidades. Cercanías (2004). En Segadores (2002). A través das testemuñas dos superviventes. Nas últimas décadas formouse unha estructura empresarial en Galicia relacionada co sector automobilístico. A paisaxe. trata sobre aqueles para os que a rutina de viaxar a cotío ao traballo é. vanse inserindo cortes nos que se reconstrúen escenas típicas da sega. En paralelo ás entrevistas aos protagonistas daquela migración laboral. asistindo á poxa pública das mesmas. o La Isla. cada mañá. en terra de emigrantes (2001). Seis nais galegas reviven a vida deses fillos adolescentes que se perderon pola droga en Nin tolas nin terroristas (2005). moitos españois tiveron que emigrar. o Marbel. Este documental pechou a I Semana del Documental Español en Madrid. o aspecto social e emotivo arraigado na nosa terra. A acción do documental A memoria nos tempos do wolfram (2003) desenvólvese ao comezo da Segunda Guerra Mundial. Aillados (2001) é un traballo de investigación presentado cunha metodoloxía de historia oral sobre o penal da illa de San Simón durante os anos da Guerra Civil española (1936/39).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galicia en flor (2002). SERGAS (2002) afonda nos novos sistemas de aplicación de tratamentos que os enfermos reciben na rede publica de sanidade. Galicia converteuse en El Dorado para moitas persoas que procuraban diñeiro doado ou simplemente un traballo naqueles duros anos da posguerra española. Da mesma produtora é Emigrantes. e por outra. cóntanse naufraxios coñecidos por todos. Máis vinculados a temas sociais producíronse algúns documentais. A historia de Galicia está traxicamente marcada polos accidentes marítimos nas súas costas: o documental Terra de náufragos (2002). ciclismo ás cegas (2002). pero tamén outros non menos dramáticos. unha produción de Compostela Visión dirixida por Tonecho Antón. Recuperar a memoria esquecida das penurias dos traballadores é un dos labores do documental dirixido por Rafael Cid titulado Carrilanos. Tandem. o Baitín. Outros documentais dedícanse a temas históricos. investindo os seus aforros no ano 1999 e cinco anos máis tarde. contada polos seus protagonistas. Cinco emigrantes galegos e 15 inmigrantes de distinta procedencia narran as súas experiencias para reflexionar sobre esta cuestión social. dedicándose principalmente á fabricación de compoñentes e máquinas para a elaboración das distintas fases dos automóbiles este é o fío argumental do documental Automóbil feito en Galicia (2003). o Mar Exeo e o Casón. Durante a primeira metade do século XX. de SAGA TV para TVE Galicia. a imaxinación e a viaxe en si. baixo a dirección de Manuel Abad. Entre 1927 e 1957 milleiros de traballadores galegos construíron en pésimas condicións a liña do ferrocarril entre Puebla de Sanabria e Ourense que se mantén hoxe en día. utilizando neste caso a bicicleta como unha das súas armas. o aspecto económico-industrial cada vez máis punteiro e competitivo. as olladas. é unha denuncia social que aborda o tema da construción a partir da problemática vivida por 47 familias que compraron unha vivenda en Cecebre. cóntanse as vivencias dos galegos que ían segar a Castela e a La Rioja.

de SAGA TV en coproducción co IEO. Este documental foi seleccionado para participar na convocatoria dos Premios Renè Descartes da Comunidade Europea e obtivo xa en novembro do 2003 ou primeiro premio da Área Científico-Técnica da XI Bienal Internacional de Cine y Vídeo Científico de Zaragoza. unha das máis ricas en biodiversidade de todo o mundo. A produción foi exhibida na XIII Semana de Cine Submarino de Vigo. que fai un percorrido polas décadas que se leva investigando e traballando na acuicultura en Galicia. Cascallos (2002) xorde accidentalmente durante a estadía de Tomás Lijó e Carlos Meixide en Nova York con motivo da estrea de Ou meu nome. sobrevivir al Prestige (2003). a interrelación de ecosistemas e a loita pola supervivencia das especies que conviven na ría de Vigo. El emperador del Bronx. Muxía. Manuel Uhía e David Morales e proxectado no mesmo certame. céntrase nos distintos hábitats da zona de influencia das illas Cíes. unha produción internacional de Continental para o Discovery Channel que contaba con Iñaki Gabilondo na locución. Investigación mariña (2002). As mans dun pobo (2004) foi dirixido por Ovidio Fernández e aborda novamente o tema do Prestige. Os dous xornalistas estaban tomando diversos planos para unha montaxe narrativa cando imprevisiblemente aconteceron os atentados contra as Torres Xemelgas. desastre en la Costa de la Muerte (2003). amosando os seus protagonistas e poñendo en valor a investigación básica cara o futuro. O mar das Cíes (2004). nun reto tecnolóxico sen precedentes. Tucho Bouza. ou meu mundo no Festival Internacional de Cine e Vídeo Independente naquela cidade. senón dos propios veciños da vila. O documental foi seleccionado no Festival de Cine Español de Málaga e comprado pola televisión pública portuguesa RTP. Acuicultura en el tercer milenio (2003). . que amosa ao espectador como o descoñecido e laborioso traballo da investigación básica e a súa aplicación permitiron que na actualidade sexa posible a cría de peixes mariños en catividade.000 m de profundidade. La piscicultura marina (2003) é un documental de divulgación científica que integra imaxe submarina e microscópica nunha obra audiovisual. se analiza o dispositivo de extracción do fuel que permanecía no petroleiro a 4. política na Costa da Morte (2003) trata as repercusións da catástrofe do Prestige na vila mariñeira de Muxía dende o punto de vista electoral. na que. Nesta liña. O 15 de novembro de 2002 remataba a espera agónica: chegaban á Costa da Morte as primeiras manchas de cru procedentes do Prestige. constituído recentemente e bastante descoñecido para un amplo sector da poboación. No tocante ás imaxes submarinas e ás gravacións especiais. Dous anos despois. Mar de estrelas (2003) é un documental de Jorge Candan arredor dunha viaxe submarina na que o fondo das rías galegas e as especies que alí habitan se converten nunha galaxia cos seus planetas e estrelas. Pola súa banda. os logros que se acadaron e as grandes perspectivas que se teñen á vista. foi un dos primeiros programas con imaxe submarina en Galicia. a flora. dirixido por José Ángel González e producido por Filmanova en colaboración con Igeldo Komunikazioa. O fío condutor do documental dirixido por Ricardo Llovo e producido por Lugopress non é a ollada nin dos políticos nin dos voluntarios.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO De entre os documentais que xiran en torno ao desastre do Prestige. a fauna. Parque Atlántico é un proxecto de documental de natureza en gran formato BETACAM dixital de SAGA TV. En Aguiño. de SAGA TV. convén destacar Prestige. ademais de adquirido no ámbito internacional por The History Channel. tanto dos máis críticos coa xestión da crise como dos que a aproban. que pretende ser un dos mellores soportes para a divulgación da riqueza ambiental do parque nacional marítimo-terrestre das Illas Atlánticas. A costa ferida conta a loita da comunidade científica por analizar e mitigar os efectos da marea negra provocada pola marea negra nos ecosistemas mariños e por restaurar o equilibrio natural da costa galega. realizado por José Irisarri. unha produción de SAGA TV para TVE. no momento no que a marea negra castigou xa a Costa da Morte e ameaza con internarse na Ría de Arousa. introduce o espectador no mundo das investigacións mariñas en Galicia. o mesmo equipo de TVE que cubriu a catástrofe para os informativos volve entrevistar os bateeiros e percebeiros. o espectador é testemuña de como a catástrofe do Prestige converte un ecosistema único como o galego nunha lameira de area e fuel.

un neno do Seixo (Mugardos.C. Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1. sobre o traballo de rehabilitación e conservación do Casco Antiguo de Compostela. Participa tamén nel a Televisión de Cracovia TVP3. o director dunha película decide procurar entre os diversos credos un que o satisfaga.692 72 1. inglés e polaco. a serie ten previsto adicar episodios. Emisións de documentais na TVG según o formato. no emperador do Bronx. Andrés Dobarro foi un fenómeno musical galego dos anos setenta que compuxo cancións tan coñecidas como O tren. Sobre a súa vida e obra a produtora coruñesa Anxo Fernández P. participou o músico José El Francés que improvisou unha festa xitana no barrio coruñés de Labañou. El bosque de piedra (1997) é un documental de Ibisa TV con Costa Valente Produçoes e o Consorcio de Santiago. O documental protagonizado por Ferrán Adriá e dirixido polo director de fotografía Alfredo Mayo Au Gourmand (2005) é a primeira produción documental española que estrea en exclusiva como parte da súa programación a canle National Geographic. En Esta noite ceamos con Deus (2004).000 axentes. Joachim Koerper. Para tal fin convida a cear na súa casa a sete mozos e mozas. Recentemente producido. A versión orixinal é en lingua galega con versións en castelán. Producida tamén por Continental e Tornasol. ós restauradores españois Martín Berasategui. Na rodaxe de O que dis que din (2003).538 2. etc.583 2003 41 34 75 2003 1. A Coruña) que entra na policía de Nova York por casualidade e remata converténdose no xefe de 3.668 42 1. Hare Krishna.096 28. A Televisión de Galicia coproduce este documental e ten previsto emitir a versión orixinal da produción 156 . O documental foi financiado por MEDIA no desenvolvemento. Producida por Continental Producciones e Tornasol. A outra Galicia (2004). a partir dos datos de EGEDA. está a pór en marcha un documental e estao a rodar en Monforte.710 2003 27. Islám. Panorama Audiovisual. “Ta druga Galicia” . Manuel de la Osa. Xudaísmo e Sikh. un documental de creación producido por SAGA TV. en 23 idiomas e en 140 países. que emitirá unha versión en idioma 157 polaco. 2002-2003. narra en primeiro plano diferentes formas de transformar os alimentos e as recetas tradicionais da cocina mediterránea. Algúns documentais recentemente producidos en Galicia contaron coa participación de personaxes populares. dirixido por Manuel Rodríguez González. Cristianismo. producido por Voz Audiovisual. co fío narrativo da necesidade e urxencia de integrala educación e a cultura da paz no 155 O documental é o primeiro do que será no futuro unha serie adicada ós grandes cociñeiros dos últimos tempos. Corpiño xeitoso ou Teño saudade. centrado na beleza da cidade. 156 157 167 .045 30. Budismo. practicantes entusiastas de distintas relixións: Bahai. Au Gourmand chegará a través de National Geographic Channel a 134 millóns de subscriptores. Carlos Gamonal. desvela unha coincidencia lingüística e amosa unhas xentes e unhas terras moi pouco coñecidas que habitan a antiga rexión de Galicja (Polonia-Ucraína). participou na selección oficial do XVI Festival Internacional de Cine de Girona e na selección oficial do IX Festival Internacional de Cine Independente de Ourense. da man da esquecida xornalista e escritora galega Sofia Casanova. O documental. no primeiro semestre do 2005. nun proceso narrado polo popular cociñeiro 155 . entre outros.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA trata sobre Anthony Bouza.449 1. Daniel García.764 2002 28. que a través dunha viaxe a no tempo e na historia.545 Fonte: Elaboración propia.

a través dunha notable e activa participación no evento.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO proceso educativo dos nenos e nenas. explícase as orixes das medicinas máxicas. e achega a narración do inmediato a través da identificación do humano e o máis próximo. Para M. a realidade supera en interese á ficción se dispón das suficientes doses de emoción. I Festival Internacional de Documentais de Tui. A busca dun novo formato para cubrir unha franxa horaria dun gran potencial levou ao desenvolvemento dun produto de interese. Pola súa banda. a finais dos anos setenta. En Menciñeiros. Play-Doc. Logo veu Veterinarios (2000). un proxecto de Costa Oeste. Este produto non é outro que as docusoaps. na medida en que todo o que sucede non é froito da ficción. e este fenómeno da televisión realidade apréciase tanto na ficción televisiva coma na cinematográfica. dioses y billetes é un documental de Adivina Producciones en coprodución con Cabala Films. e de calidade. as razóns da súa pervivencia hoxe. ACNUR. En son de paz (2005) é un documental de SAGA TV para o Seminario Galego de Educación para a Paz. ou das concepcións esteticistas que se apoian na sedución de imaxes. García de Castro. que non son profesionais. O devandito premio consiste no compromiso de compra por parte da canle temática dos dereitos de emisión do documental gañador. Tele 5. que se concretou coa concesión do Premio Especial Documanía 158 . para posteriormente aplicarlles os instrumentos narrativos da ficción e alcanzar na súa edición a construción de tramas ou historias de personaxes reais que se cruzan. no seu XX aniversario. que é seleccionado por un membro da cadea. unha docuserie inédita arredor dos policías locais da cidade de Ourense. que relata a vida cotiá deste colectivo profesional na cidade e no rural. un proxecto do director Xavier Villaverde no que se achega a unha nova xeración de músicos. A estrutura deste formato inviste moitas horas nas gravacións. A reportaxe documental cambiou moito nos últimos tempos. de entrada. De notable peso nas grellas doutras televisións estranxeiras como a BBC. Fronte ao documental do exótico e do afastado. Así Chunda Chunda (2000) foi a aposta pioneira feita por Costa Oeste para a TVG sobre o tipo de formato docusoap. os picadiscos. os chamanes de Finisterrae. a fase de posprodución é máis complexa que a dunha serie dramática convencional. este tipo de programa é dun interese comprobado para as diferentes audiencias. Amnistía Internacional e a Fundación Cultura de Paz. a nova reportaxe testemuño apóiase no auxe televisivo que teñen actualmente os contidos realistas. de maneira que presenta feitos reais narrados con estrutura dramática. abriu unha sección especial chamada Doc'amater na que se mostran dous dos documentais premiados en anteriores edicións do Doc 'amater. Nel colaboraron TVG. I Festival Internacional de Documentais de Tui. proxecto creado en 1999 por Documanía co fin de apoiar e dar a coñecer novos realizadores. de TVE. así como o por que das similitudes entre elas por afastados que sexan os seus contextos culturais. A principal canle temática de documentais de España apostou por Play-Doc. En Tropezando se aprende. senón da máis pura realidade. Algunhas das primeiras series documentais producidas en Galicia estaban dedicadas a colectivos profesionais. xa que a presentación de personaxes e tramas a través dos seus variados traballos resulta suxestiva e rechamante. Malia o barato que. pode resulta a filmación en escenarios reais e con personaxes anónimos. A mesma productora embarcouse en 092 (2001). Cine. de Arxentina. ao seu estilo de vida e ás novas formas de creación que desenvolven. Nela mostrábanse as vivencias de dúas orquestras de verbena en Galicia durante o verán de 1999. que está previsto rematar en 2005 e que intenta salientar o xurdimento. abórdase a crecente preocupación sobre a educación e o comportamento dos nenos e a mesma produtora aborda Músicos sin solfeo. TVE Galicia. 158 . A docusoap ou serie documental é un formato que fusiona a ollada documental e a estrutura narrativa serial. de entre todos os traballos que se presentan a concurso na sección oficial do festival. experimentando innovacións de cara a conectar cos espectadores a través da proximidade. O precedente do docudrama en España foi Vivir cada día. apoxeo e posterior desaparición das salas de cine de barrio en Bos Aires.

e nela trátanse por primeira vez temas relacionados cun hospital: o proceso polo que pasa un enfermo dende que se detecta a enfermidade ata a terapia e resolución de cada caso. Man de nos (2000) consta de trece capítulos sobre oficios artesanais como a cantería. á vista de todo o mundo. Por amor á arte (1999) é unha produción propia da Televisión de Galicia dedicada á creación artística. trata de recuperala memoria histórica dos tráxicos enfrontamentos bélicos na Europa do século vinte a través dos ollos e a palabra da correspondente de guerra do ABC a galega Sofia Casanova. narra pequenas historias do pobo galego: ser mozo. os servizos sociais. e nos seis restantes faise unha prospectiva dos emigrantes que elixiron destino europeos. Formato Producciones fixo dúas incursións neste ámbito. de Cíes Comunicación e Televisión de Galicia. a carpintería ou a xoiería. repasa o último século de fútbol en Galicia: os clubs.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA facendo un seguimento do seu traballo diario paralelamente á súa vida persoal. de Nemedón para a TVG. En Régimen abierto (2002) móstrase como viven varios presos en terceiro grao penitenciario. o traballo no mar. María Bouzas ou Xosé Manuel Oliveira Pico. traballar no mar. O sal da terra (2000) foi producida por Ibisa Televisión e TVG e mostra a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos setenta. O Centro Territorial en Galicia de TVE produciu Galegos en América e Europa. Un mundo de historias (2000) é unha serie producida por Pórtico Comunicaciones e a Televisión de Galicia de sete capítulos baseados en contos de autores galegos cunha trama en común: un neno que vive fóra. Coa serie documental A palabra no tempo (2000). unha serie composta por un total de quince capítulos. A memoria cotiá (2000). falar galego. Laura Ponte. dirixida por Ignacio Vilar e producida por Vía Láctea Films e Productora Faro. Os galegos posuímos unha rica tradición oral a punto de desaparecer. Historia do fútbol galego (2000). Pezas mestras (1999) é un documental que pretende darlle continuidade ao traballo emprendido hai anos no Centro Territorial de TVE en Galicia. entre outros. a súa realidade presente e a súa proxección de futuro. e garantir así a supervivencia destes coñecementos. os xogadores e adestradores máis coñecidos. namorarse. pretende dar a coñecer os pintores galegos máis importantes do século XX. e. preténdese percorrer Galicia para recuperar estas narracións orais que aínda sobreviven na memoria dos maiores. 159 Discapacidades humanas (2004) documenta en doce capítulos sobre outras tantas discapacidades humanas. que quere amosar a 159 Premio Chano Piñeiro no 2001 ao Mellor Formato de TV 169 . de Formato Producciones. etc. relación cos amigos e familiares. ser muller. amosa a evolución da sociedade galega ao longo do século XX. na que Carlos Núñez. Adegas (2000). Os episodios abranguen temas tan dispares como a educación. traballar no campo. Nos nove primeiros dase unha visión das comunidades galegas no continente americano. Os contos e as historias populares tamén atoparon o seu espazo nas docuseries galegas. mostrando os tesouros que están no exterior. o actor Manuel Manquiña e o escultor Manolo Paz son os protagonistas. producido por SAGA TV para TVE. Unha historia en clave feminina. Pola súa banda. Foi realizada por Productora Faro xunto coa Fundación ONCE. a través de centos de entrevistas. A maleta de Sofia e un proxecto de SAGA TV que coproducido en Polonia. a situación da agricultura ou o coidado do medio. Ameneceres (2003) conta como comezan o día na comunidade galega distintos sectores sociais. Tardes de domingo (2002) céntrase nas vivencias de dous equipos de fútbol de terceira rexional. etc. fai un percorrido polas distintas zonas de produción vinícola de Galicia co fin de lle amosar ao espectador a calidade e variedade dos viños de Galicia. a industria. A vida aberta (Hospital/061) (2000) foi producida por Zenit Multimedia e emitida por TVG. Pintores na vangarda histórica galega (2000). Apaga a luz (1998) foi producida por La Región TV e consta con trece capítulos nos que se presentan e escenifican contos populares. que lle morre o pai e volve á aldea e contou coas interpretacións de Roberto Vidal Bodaño.

foi gravada integramente entre Aguiño (Ribeira) e alto mar. un percorrido polas distintas vías férreas da comunidade galega. na que se conta. ao longo de cinco capítulos. mitoloxía. os cultivos mariños. Durante doce capítulos esta serie divulgativa de natureza amosa os principais entornos de Galicia. . que se compón de 13 capítulos e nos que cinco mulleres viaxan a cabalo. a historia dunha estudante de periodismo que decide presentar o seu traballo fin de carreira sobre a ruta xacobea percorréndoa de forma inusitada: dende a cesta dun globo. Camiños de ferro (1999) é unha produción de IJV Comunicación e a TVG que recrea. Camiño do vento (1998) é unha produción de Proa e da TVG. As nosas rías (1999) está composta por catorce episodios e producida por Productora Faro e a Televisión de Galicia. con trece capítulos de espectaculares imaxes de deportes de risco e aventura polos lugares máis agrestes da natureza galega. accidentes xeográficos. a través dunha viaxe realizada entre agosto e outubro entre Ponferrada e Ribadeo. Terras de Merlín (2003) é unha docuserie de Productora Faro sobre os chamados países celtas. a segunda docusoap levada a cabo por Costa Oeste. Ámbitos (2002).O itinerario. a radiografía dunha terra que non esgota a súa capacidade de sorpresa. surf. Ibisa TV produciu en 1990 Os viaxeiros da luz. como se extrae a pizarra. Ibisa embárcase noutro proxecto similar: As viaxeiras da Lúa (2003). trata sobre os Parques Nacionais. o significado dos petroglifos ou a forma de traballar nunha conserveira. consta de cento vinte programas de información turística galega 160 . foi producido por SAGA TV para TVE Galicia. Galicia Visual (2000). Nela cada ría conta a súa vida e a súa historia: mitos. Finisterrae (1999). a riqueza medioambiental o alto valor patrimonial dos mesmos e a necesidade da súa protección son eixo narrativo da serie. Vida nas mareas (2000) é documental de seis capítulos producida por Voz Audiovisual e a TVG que fala sobre a relación entre a realidade da rexión da Costa da Morte e a serie de ficción Mareas Vivas. é un percorrido por Galicia a través das súas terras. foi elexido coa base de antigos percorridos de peregrinos históricos e co obxectivo de fuxir das grandes cidades. De trece capítulos. descenso de canóns.. de SAGA TV para o TVE Galicia. en barco. un recorrido por Galicia que mostra. de SAGA TV. os sistemas de salvamento. parapente e ala delta. de SAGA TV para o TVE Galicia. guiándonos por seis parques naturais e seis espazos naturais de protección xeral. canoa. desenvolvida por Productora Faro. os Parques Naturais e os Espacios de Protección Especial. folclores ou o turismo. Non tocante ás viaxes pola xeografía galega. Crónicas do mar (2000) é o relato da estreita relación das nosas xentes co mar: historia. lendas.. que consta de trece capítulos dedicados a Cornualles. Terra de vento (2002) é un percorrido polas bisbarras galegas vistas a través das personaxes dunha avoa e do seu neto. submarinismo deportivo. unha produción de Adivina Producciones dirixida por Jorge Álgora. etc. traxedia. o que lle valeu á produtora o Premio Galicia de Comunicación 1991. en globo ou incluso en autostop polas catro povincias galegas. E a vida do mar e as súas xentes tamén espertou o interese dos realizadores de documentales seriados.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO fortaleza o sufrimento e o amor dunha muller politicamente polémica que lle touco vivir no lugar mais arriscado no e momento mais comprometido. Enerxías renovables (2000) foi unha serie divulgativa sobre as chamadas enerxías alternativas. no que as protagonistas coñecerán e mostrarán ós espectadores curiosidades como o proceso de elaboración do viño. o lecer e a aventura. Entornos (2002). fauna e flora divulgando os seus valores e a mellora para a súa conservación.. 2001). entre outras. ao longo de trece capítulos. Illa 160 A serie foi quen de lograr o Premio Mestre Mateo 2004 ao mellor programa de televisión e mereceu un accésit ao mellor programa de televisión de contido turístico en Ferpalia (Pontevedra. as industria vinculadas o mar. o traballo diario. Moito mar (2000). rodada alí. Doce anos despois. varias foron as propostas das produtoras de series documentais da comunidade.

unha serie de televisión de carácter documental pensada para as televisións de Galicia e Marrocos. O proxecto Compostela Media pretende divulgar e dar a coñecer. mediante a produción de series temáticas para televisión. como vínculo para mostrar as similitudes entre os dous países. rigor construtivo. o que fai que sexa moi difícil recuperar case exclusivamente vía publicidade un custo de investimento tan elevado. afonda no patrimonio arquitectónico máis recente creado en Galicia por profesionais galegos. a razón pola que non hai unha produción continuada de telefilmes débese á ausencia de mercados para a súa exportación. formulacións artísticas e técnicas construtivas relevantes. Eixo Atlántico e a Fundación Caixanova desenvolven conxuntamente o proxecto Euroregiâo. identificando os puntos fortes e o papel que xogan na sociedade. Ibisa TV produciu Hanan: de Marrocos a Galicia (2004). podería ser a realización de TV movie con tecnoloxía televisiva. co que o custo dunha produción deste 171 . Rodada en soporte dixital. A serie ten como fío conductor o diálogo entre culturas a través do mar dunha sola orilla: o Mediterráneo. proporcionando unha visión ampla e complexa da nosa arquitectura. que emitirá TVG. Bretaña. con guión de Carlos Vázquez e Xes Chapela. utiliza como fío conductor unha nena casi recén nacida. 4. En gran parte.2. Gales. Irlanda.3 As TV movies Malia que as series nacionais de ficción se configuraron como elementos clave na programación e a imaxe de marca das televisións xeneralistas. A Universidade de Santiago de Compostela divulgará a súa actividade investigadora cunha serie temática para televisión baixo o título Europa investiga. Realizados por Eloy Lozano. segundo algúns produtores. Se ben este produtos admiten mellor os segundos pases. Unha posible solución. Asturias e Galicia. Túnez. formada por dezanove capítulos dedicados ao Eixo Atlántico do Noroeste Peninsular e ás dezaoito cidades que o compoñen. en España aínda non se deu unha produción continuada de telefilmes ou TV movies. galega de nacemento pero de ascendencia bereber.3. e máis se se ten en conta que a transposición da Directiva europea de televisión sen fronteiras equipara os telefilmes coas longametraxes cinematográficas e só permite facer dous ou tres cortes publicitarios na súa emisión. que permite abaratar os custos dos estándares cinematográficos. A serie documental A idea construída (2004) achega o espectador ao traballo e á figura de trece arquitectos galegos que nos últimos cincuenta anos abriron novos camiños pola súa creatividade. Chipre e Grecia. e dirixida por Valentín Carrera. a serie. as principais liñas de traballo e investigación das 75 universidades de distintos países que pertencen ao Grupo Compostela. Escocia. Hanan. ata agora só Televisión Española se achega asiduamente a este xénero. Ibisa TV pon en marcha na primavera do 2005 un proxecto dunha serie documental dirixida ás televisións do Mediterráneo. composta por seis capítulos de media hora. No marco desa iniciativa convocaron un concurso público para a realización dunha serie de televisión de carácter informativodidáctico. rodada en soporte dixital en localizacións de España.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de Man. Exipto. aínda que todas as cadeas de televisión están a realizar ao longo de 2004 e 2005 un grande esforzo no que a gravación de producións neste formato se refire. Marruecos. axudan a encher ocos de programación e adoitan contar cunha audiencia fiel. pero tamén polo seu discurso e pensamento persoal e pola obra construída e representativa. En Terras do Leste (2003) Productora Faro amosa en 12 capítulos os países que se incorporaron á Unión Europea o ano 2004. Coa experiencia desta coproducción.

mentres que o filme de cinema é un produto menos caduco e con maior prezo no mercado das televisións. e audiovisual. En Entre bateas (2001). Hai pouco apareceu o instant movie. unha produción de Costa Oeste dirixida por Jorge Coira. o seu amigo da infancia. Zeppelin. un debuxante de 25 anos que se traslada a unha pequena vila por motivos de traballo. que pretende mostrar a proximidade á que se ven sometidas certas mulleres por acosos sexuais. cóntase a historia de Mario. O protagonista de Fragments (2002) é Toni. Se a isto se lle une un modelo de telefilme que aposta por sistemas narrativos máis televisivos ca fílmicos. Pena. J. baseada na vida do tetrapléxico galego Ramón Sampedro. Dos mesmos produtores é Pasión adolescente (2000). Trátase dunha produción de Ovideo en colaboración con Televisió de Catalunya. fillo dunha humilde familia. vexacións ou outro tipo de maltratos físicos ou psíquicos. de novos realizadores galegos foi mínimo. príncipe herdeiro dun país europeo. moitos dos vicios da produción cinematográfica. unha produción de Continental Producciones. Al alcance de su mano (2000) é unha película para televisión dirixida por Antonio Hernández e coproducida entre Costa Oeste. os telefilmes viñeron reproducir. sempre da forma máis inmediata posible no tempo. unha muller casada de 45 anos por quen se sente fascinado inmediatamente. que coñece durante unhas vacacións a María. unha adolescente que se sente fortemente atraída polo seu profesor de filosofía. foi rodada integramente en Galicia. que recolle feitos recentes. dentro do marco de acordos subscritos entre a FAPAE e a FORTA. co que el se verá obrigado a elixir entre o amor e as súas obrigas coa coroa. Canal + e TVG e dirixida por Manuel Palacios. Malia os devanditos condicionantes. coa diferenza de que a explotación do TV movie remata xeralmente na propia cadea que a financiou. en especial o da coprodución minoritaria por parte galega. unha estudante de veterinaria e nai solteira. Consello da Cultura Galega. recrea a historia de tres mulleres que viaxan a Santiago de Compostela para realizar unha reportaxe de moda. un telefilme que nun tempo mínimo retrata un suceso real de grande impacto social. Impulsados dende tempos moi recentes pola Televisión de Galicia. pódese entender o servizo que cumpriron como vehículos para a incorporación ao mercado cinematográfico. o que se traduce nunha presenza moi escasa de técnicos e actores galegos que ao máximo serven como coartada xustificativa da adquisición de dereitos por parte da televisión autonómica. en xeral. Pero este formato aínda non tivo demasiada transcendencia no mercado galego. da que se namora. en opinión de Xaime Pena 162 . que narra a historia de Mónica. De momento. Condenado a vivir (2001). céntrase tamén na historia de amor que mantiña. A rosa de pedra (1999). O príncipe namorado (2002) é unha produción de Zenit Televisión e Castelo para a FORTA que contou co financiamento do Programa MEDIA e presenta a historia de Charles. 161 Hai que ter en conta que o presuposto dun telefilme en España non está tan lonxe do dunha película para a pantalla grande de presuposto medio. Linze Televisión e 3 Koma 93 para FORTA. unicamente a cadea autonómica catalá proxectou unha produción regular como apoio á súa industria cinematográfica. Producida por Costa Oeste e Euroficción para a FORTA. co apoio na fotografía de José Luis Martínez. onde coñece a Laura. que entra no mundo do contrabando de tabaco con apenas 15 anos xunto a Sego. (2005): “A producción”. 162 . A súa rodaxe foi dirixida por Joaquín Llamas. son varias xa as longametraxes para televisión levadas a cabo en Galicia nos últimos anos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tipo se achegaría ao dun capítulo de serie de 60 minutos161. Pero o factor de proximidade sempre foi moi destacado neste tipo de ficcións. nos que a temática de índole social ou de actualidade acapara todo o protagonismo. máis se a temática corresponde a temas inspirados en feitos reais. Televisión de Galicia e Filmanova. Libro Branco da cinematografía e das artes visuais en Galicia. en particular.

en Mar rojo (2005) producida por Continental TV. Ecos. Producida por Institut del Cinema Cátalá e Voz Audiovisual foi interpretada por Juanjo Puigcorbé. primeira película do realizador Ramón Costafreda con guión de Rosa Castro. Inspirada en feitos reais. por crer que é o formato que máis éxito pode ter no plano internacional. Así. Zenit Televisión e Filmax TV. Tristán Ulloa dá vida ao protagonista. La rosa de Alejandría (2003) é continuación dunha triloxía baseada na figura do investigador privado Pepe Carvalho. película que supón unha nova mirada cinematográfica sobre unha realidade. Alex. e interpretada por Maribel Verdú. Cota Roja (2004) é unha película para televisión dirixida por Jordi Frades e producida por Televisión de Galicia. está baseada na dramática historia dunha muller que perde a súa única filla e queda xorda nun accidente. Fernando Cayo. 173 . producida con Oberón Cinematográfica. películas de cine español e miniseries europeas. atópase co botín duns atracadores. producido por Filmanova e Telecinco co apoio do Programa Media +. foi producida por Postozás Vision e narra o secuestro en Xeorxia de dous empresarios españois cando se atopaban alí por negocios A trama principal de Sara (2002). TV3. que decidiu colocar en segundo lugar a súa actividade profesional para ocuparse dos seus dous fillos pequenos. TV3 e TVG. e a partir de entón verase inmersa nunha trama de violencia. xornalista especializado en investigacións con cámara oculta. Esta TV movie foi a segunda dun paquete de tres producións promovidas polas mesmas empresas e que xa dera como resultado a película Sincopado (2002). xa que está inspirada na vida dos chamados irmáns de Cambre. O telefilme Diario de un skin (2004). Costa Oeste móstrase disposta a apostar polas TV movies. a cidade de Santiago esperta conmocionada: roubaron as reliquias do Apóstolo. e Delta (2002) de Oriol Ferrer. decidiu ampliar as súas actividades empresariais coa produción de películas destinadas á súa emisión en televisión.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Estudios Picasso. transcorre entre unha parella de alto nivel social e económico na que a muller sofre malos tratos psíquicos e físicos. encontros e desencontros. fuxidas. Secuestrados en Georgia (2002) foi unha das TV movies rodadas en Galicia. que narra a historia dunha ludópata que se ve inmersa nunha trama de mentiras para ocultar a súa afección polo xogo. e acompáñano Ginés García Millán. o primeiro telefilme rodado en galego da man de Alea TV. IB Cinema. producido por CTV e Lugopress. É unha historia de raíces galegas que no seu momento tivo un grande impacto social e mediático. Doutro lado. En El ladrón de reliquias (2004). na que o suspense e a acción se mesturan coas rivalidades entre os personaxes. A Igrexa decide investigalo en segredo para o cal contrata os servizos dun catedrático. dirixida por Miguel Milena. persecucións. Bausan Films. Telemadrid. comeza cando Antonio Salas. Ademais. Diagonal TV. unha nova stripper chamada Xulia. Nela un comando terrorista secuestra un cargueiro cheo de produtos químicos e ameaza con facelo estalar se non liberan o seu comandante. Multipark para Tele5. Televisió de Catalunya e a TVG. a mans dun grupo de cabezas rapadas. dous mozos que se namoraron e chegaron a formar unha familia sen saber que en realidade eran irmáns. Alfonso Agra. o seu compañeiro de traballo de orixe sudamericana e irmán da súa noiva. Juego de mentiras (2003) é unha longametraxe para televisión producida por Costa Oeste para a televisión autonómica catalá dirixida por Lluís Zayas e protagonizada por Rosa Renom e Pep Tosar. coproducida con Diagonal TV. a filial de Telecinco creadora de series de ficción. Esta última presenta a historia dun pai xoven. Cosme Durán. Outros proxectos en proceso de produción son: Más que hermanos. Antonio Mourelos ou Gonzalo Uriarte. e que foi o primeiro antecedente cara ao recoñecemento legal das unións de feito. para que sexan emitidas polas televisións en horario de prime time vaise optar por directores e actores coñecidos. baixo a dirección de Gustavo Balza. entre outros. acusado de crimes de guerra. pero ninguén reivindica o roubo. É entón cando decide infiltrarse nos grupos neonazis de Madrid para descubrir os asasinos. Macarena Gómez e Pedro Casablanc. Televisio de Catalunya. perde a Víctor.

TVG. achega o espectador ao mundo das festas rave e das drogas de deseño. sobre a versión en galego. unha coprodución europea que se rodará en outubro de 2005 e na que participan. catorce pesetas. Canal 9 e TVG. Baseada na obra do escritor barcelonés Jordi Sierra. Victoria. Antena 3 participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero. unha coprodución entre España. A TV movie Campos de fresas concluíu a súa rodaxe a mediados de 2004. General Vídeo Productions e Just Films. O rodaxe desta última comenzou en maio do 2005 e a produción corre a cargo de Ficción Producciones. en exclusiva. A actriz arxentino-española Natalia Verbeke será a protagonista da biografía da famosa bailarina galega cuxa fama e atractivo alcanzaron os confíns do mundo a principios do século XX. Italia e Alemaña. época de despedimentos na Barreiros polo que os protagonistas se ven obrigados a emigrar a Suíza. que un día descobre unha grave anomalía na novela que adquiriu para entreterse nun longo voo. Santa Balbina 37. gas en cada piso e Timoteo incomprendido. Zenit TV proxecta tamén a produción de Contra viento y marea que narra a vida de dúas mulleres coruñesas que. romperon os esquemas da sociedade tradicional na que viviron. cando un asasino de nenos asola a cidade. As tres TV movies que conformarán esta serie serán producidas polas empresas galegas Zénit TV e Pórtico de Comunicaciones. a acción ten lugar nos anos sesenta en España. Gaia Audiovisuals e Formato Producciones para TV3. O telefilme. José María Pinillo e Joan Alvarez. e conta a historia dun home que mantén enganada a súa noiva durante moitos anos porque non chega nunca a admitir a diferenza entre as súas condicións sociais. e con guión escrito por Ana Klamburg. a TVG adquirirá tamén os dereitos de emisión. a finais do século XIX. La biblioteca de la iguana é un proxecto de longametraxe para televisión rodado en Alta Definición de Ficción Producciones e a catalana Urano Films para Televisión de Galicia e Televisió de Catalunya. dos respectivos proxectos de desenvolvemento e. Outro dos proxectos desta produtora é Pataghorobí. unha historia que xira en torno á protagonista. Historias de Don Camilo van ser tres películas para televisión que dirixirá Mario Camus e que se realizarán a partir doutros tantos relatos do escritor Camilo José Cela. ICC e Gestmusic Endemol. Tamen coproducida por Formato Producciones xunto con Prodigius Audiovisual. TVC e a empresa catalana Doble Banda Producciones. TVG e TV3.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Distintos barrios do centro de Valencia acolleron en outono de 2004 a rodaxe en alta definición da TV-movie Mintiendo a la vida. outra das TV movies pendentes de estrear de Adivina Producciones en coprodución con Cartel e Navarro Films. en primeiro lugar. un thriller en torno ás cartas en cadea para mellorar a sorte. A Televisión de Galicia elaborou un plan estratéxico para a produción de media ducia anual de telefilmes ou TV movies para televisión. De feito. A cinta. dirixiuno o realizador Jorge Algora. un profesor universitario especializado en literatura. cun importe superior aos dous millóns de euros presupostados. cuxa rodaxe comenzou a principios de xullo. O seu atrevemento e amor sen barreiras converteunas no primeiro matrimonio homosexual en España. Ámbalas dúas forman parte do proxecto Un mundo de historias. cuxos dereitos foron adquiridos xa por Canal 9. . Baseada nunha historia real. Zenit Televisión. unha produción de Adivina Producciones. xunto á canle privada. Trata da historia de Gabriel. que acaba de saber que lle queda pouco tempo de vida e a súa preocupación agora e arreglar o futuro do seu fillo adolescente. TVG. Francia. que el mesmo seleccionou en vida: El bonito crimen del carabinero. Barcelona e A Coruña está producida por Fausto Producciones. a Generalitat e Xunta de Galicia é a longametraxe de televisión A Atlántida. cuxa acción se desenvolve en Bos Aires no ano 1912. Televisión de Catalunya. da coprodución correspondente. Realizada en Valencia. por parte española. contará cunha repartición internacional que incluirá ao norteamericano John Malkovich e ao francés Vincent Pérez. a través da posta en marcha. que é autor tamén do guión. Tamén de Adivina Producciones é El niño de barro. En Un franco. despois. Nestes casos de coprodución. a coprodución de telefilmes absorberá unha gran parte dos investimentos da canle pública galega nos vindeiros anos.

en Xapón 2005.000 vatios de luz controlados dixitalmente. Dos estudios de gravación de Voz Audiovisual xurdiron series de ficción que estableceron fitos. Está especialmente centrada na produción de series e miniseries. outras son máis recentes. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. empresa de produción e servizos audiovisuais da Corporación Voz de Galicia. etc. concursos divulgativos. TV movies. formato este último que lle sirve para dar o salto á produción nacional na que actualmente tamén desenvolve grande parte da súa actividade a través de novos proxectos e da produción de series de ficción para outros territorios do estado. conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de España. Entre os proxectos desenvovidos na súa longa traxectoria. Dende a realización das súas primeiras series de ficción como A Familia Pita. 400 e 200 2 m . 600. programas e unha decidida aposta polas películas para televisión. pasa a manter un continuado fluxo de produción en Galicia a través de documentais. O Plató 1000 de CTV. sala de grafismo. Pórtico de Comunicaciones persegue dende os seus comenzos a produción e realización de proxectos para a televisión. e dende setembro de 2004. Constituída en 1991. de Santiago de Compostela. alcanzando elevadas cotas de share en prime time. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. cunha superficie de 1. máis de 370 episodios.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva As primeiras produtoras galegas para televisión naceron cando a propia Televisión de Galicia. ubicado en Motouto-Teo. que nace en 1985. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos. A produtora coruñesa apostou tamén por outros xéneros e outros mercados. e conta no seu haber con varios documentais destinados ás canles de televisión de pagamento de toda Hispanoamérica. infantís. como é o caso do Supermartes. foi inaugurado en decembro de 1986. destacan o programa Desde Galicia para el Mundo realizado para TVE Canle Internacional e para TVE-Galicia dende 1993 inenterrunpidamente e o audiovisual de presentación de Galicia no pabellón de España na Exposición Mundial de Aichi. unha joint venture creada en 1998 por Gestmusic Endemol e Zaza Ceballos. controis técnicos. como Mareas vivas. Conta cunha longa experiencia no sector. nunha cadea nacional. consolidándose en poucos anos como unha das firmas máis activas na creación de series de ficción. longametraxes para televisión en coprodución con empresas catalás e a canle temática Arte. equipos de gravación en formato dixital DVCAM e Betacam SP. así como as novas actividades desenvolvidas pola propia Continental TV na actualidade.. A través de Zenit Televisión. ou capaces de manterse en antena.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. e dende entón foi utilizado en todo tipo de programas de televisión: musicais. series. locutorios. docuseries. foron producidos e realizados nos estudios da empresa. Paulatinamente. está especializada na produción e gravación de programas de televisión e series. Continental TV é a área de negocio da compañía Continental adicada á produción televisiva. Aos primeiros traballos para televisión de Continental suma toda a produción de Costa Oeste. e programas de entretemento e humor de carácter marcadamente innovador.100 m 2 Outra das primeiras en emerxer foi Voz Audiovisual. tanto dende o punto de vista da produción como da comercialización e distribución. pero todas elas foron acadando o seu oco no panorama audiovisual da nosa comunidade. Gestmusic Endemol desenvolve a súa actividade na produción de ficción 175 . debates. como Nada es para siempre. Terra de Miranda ou As leis de Celavella. programas de entretemento. películas e documentais. A empresa dispón de 4 estudios de gravación independentes de 800. Algúns dos musicais e magazines que permaneceron durante máis tempo na grella da canle autonómica. publicidade e cinema. fundamentalmente para a Televisión de Galicia. provistos de 350. camerinos. CTV pertence ao Grupo Araguaney. e que acumula unha ampla experiencia sobre o sector televisivo. a mediados dos anos 80.2. Diferente configuración ten Zenit Televisión. a empresa foi ampliando as súas instalacións. Creada en 1985.

Actualmente. Entón a empresa decidiu apostar pola produción independente. así como anuncios publicitarios. e axiña se especializa na creación de produtos para televisión. La Región TV presta para os informativos da TVG servizos de produción.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de televisión tanto para o mercado español e de fala hispana coma para o mercado internacional. Pola súa banda. La Región TV. que se iniciou como ENG ao servizo de TVE e nunha segunda etapa como responsable da correspondencia que Tele 5 montou en Galicia. veu desenvolvendo labores para os servizos informativos da Televisión de Galicia na provincia de Pontevedra e zona norte de Portugal. Productora Faro é unha empresa fundada en Vigo en 1985 e dedicada á produción audiovisual en todas as súas facetas. produción para axencias de publicidade e realización de videoclips musicais. vídeos. Dirixida por Antonio Segade e Enrique Portilla. Actualmente son pioneiros na produción documental en alta 163 Dende Canal+ catalogouse esta obra como o formato óptimo de documental independente para programar nesta cadea. de Ourense. Dende a súa creación. xa que o seu documental Percebeiros emitiuse na TVG cunha audiencia do 33% e posteriormente programouno Canal+ en horario de prime time definición. La Región TV está equipada con máis de 10 equipos ENG e varias salas de edición. etc. posprodución e ENG na Comunidade Autónoma de Madrid e na provincia de Ourense. Con sedes en Ourense e Madrid. ten as súas orixes en 1980. IJV é unha compañía que naceu da man de Javier Valiño. división audiovisual da corporación multimedia La Región. En 1998 prodúcese unha circunstancia que suporá un punto de inflexión na produtora coruñesa. onde se producen e realizan programas para a súa emisión en televisión. e dende o ano 1985. que dan resposta eficaz ás demandas dous seus clientes. . Antena 3. Tele 5 e cadeas internacionais. a súa actividade está centrada na creación de formatos para televisión. documentais e series de ficción e animación. concursos. traballan con fórmulas que lles permiten adaptar axilmente as ideas dos seus creativos. cos que realizan espazos informativos. e as súas zonas limítrofes. para o que adquiriu unha cámara Betacam Digital co seu correspondente VTR e un Avid Xpress. produción e posprodución. para o cal conta cos seus propios recursos técnicos e persoal especializado. cun departamento de guionistas e outro de deseño de produción propios. Na carteira de proxectos contan con formatos para programas infantís. pezas de videocreación e contidos específicos para canles temáticas. 163 . Filmanova Show é unha sociedade creada en 2003 dentro do grupo Filmanova. No ámbito da TV. así como dando cobertura de eventos informativos e deportivos para Canal +. Conta cun estudio de gravación de 600 m 2 en Santo André de Comesaña (Vigo).

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Outros ámbitos de Producción CAPITULO 5 177 .

inherente ao anterior. longametraxes. teleeducación. porque a presentación debe ser tan interesante que atrape ao usuario para que estea interesado en ver a presentación.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5. OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN 5. etc. é dicir. A multimedia estará presente en aplicacións destinadas ao fogar para televisión interactiva. no ámbito da imaxe e o son todo será multimedia e en formato dixital. actualmente intégranse con toda naturalidade nos novos medios. os textos e as imaxes que se activan mediante enlaces establecidos. A infografía. Así é como se utiliza neste Libro. segundo algúns expertos. actualmente este termo xeneralizouse para desinar a conxunción animacións e vídeos en formato dixital. No que se coñece como realidade virtual. telecompras e en aplicacións destinadas aos negocios. a interactividade e a intercreatividade son sinónimo. a telefonía e a informática. o usuario é sumerxido nun mundo infográfico. co que se poden realizar series de televisión. imaxe (estática ou en movemento) e son. dá lugar a unha nova forma de producir con alta calidade. un negocio con sinais de identidade propios. que posibilitou o uso conxunto e simultáneo de diversos medios na transmisión dunha información. A comunicación multimedia é información. A comunicación multimedia é información. diversión e coñecemento a ritmo do usuario A hipermedia supón a converxencia entre as palabras. Os multimedia empregan tamén escenarios sintéticos tridimensionais. porque o percorrido non debe ser lineal. como os . o usuario pode elixir se desexa ir ao final. A interacción implica tres conceptos básicos: inmersión. máis competitiva e ao alcance de pequenas e medianas produtoras. telemedicina. estase a revelar como un mercado de futuro na área da información e a documentación. área de formación. polo que o sistema debe dar facilidades para que o usuario poida interactuar coas opcións que se lle presenten da forma máis doada e intuitiva posible. tres das seguintes formas: texto. especialmente no campo da animación. xogos. vídeo en redes. diversión e coñecemento a ritmo do usuario. e pode ir viaxando de acordo co interese que lle susciten as diferentes opcións. Nos produtos multimedia. os sons. decidir a onde ir ou que é o primeiro que se quere ver entre unha serie de opcións que se ofrecen na pantalla. O mercado multimedia caracterizouse a principios dos anos noventa pola produción dixital off line. sons. á que lle aportará claridade ao facer máis comprensibles os gráficos. que proxectan as imaxes directamente sobre cada ollo. vídeo baixo demanda. imaxes. utilizando cascos con dúas pantallas de cristal líquido miniaturizadas. asistencia á venda. e manipulación. Co tempo. alomenos. Áreas tan diferentes ata hai pouco tempo como o audiovisual. etc. A produción multimedia emprega as tecnoloxías baseadas na utilización do ordenador que lle dá ao usuario a capacidade de acceder e procesar información en. de mercadotecnia comercial. teleformación. Fálase de multimedia interactiva cando é posible controlar certos elementos e interactuar coa información. hoxe por hoxe e dentro da industria audiovisual. ir ao principio. cunha mobilidade e expresividade ata agora insospeitada. Os multimedia constitúen. A creación de mundos e actores virtuais. entendida como a fusión de imaxes e textos.1 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA Aínda que a expresión multimedia se refire estritamente ao resultado da converxencia do audiovisual coa informática. programas de divulgación e entretemento con protagonistas infográficos. voltar. entre outras cousas. interactiva de palabras. navegación. como comunicación corporativa ou mesmo interna.

Por outra parte. sitúase un 16. O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías. Internet e televisión de pago. xa que teñen 3. Estes fogares. co que non se identifica en absoluto porque tende a destacar os problemas e dificultades do uso das tecnoloxías por encima das súas vantaxes. e na presenza doutros dispositivos. os estándares das consolas e o CD Rom conseguiron manterse e consolidarse ata o momento actual. 165 O estudo de Red.4% de familias que se identifica de forma positiva coas tecnoloxías.8% do total⎯ son os máis favorables á implantación das tecnoloxías. pero que aínda mostra reticencias á contratación de Internet e. Os especialistas ven nesta tecnoloxía posibilidades creativas e falan dunha nova xeración de xogos. xa que contratan máis de dous servizos de comunicación. Neste apartado. que se caracterizan polo seu alto nivel de equipamento. móbil.1% dos fogares. o que permite aproveitar as capacidades de almacenamento do CD e actualizar os contidos a través da rede. Posteriormente. CD Photo e CD Rom. e máis da metade ten acceso ao cable. O estudo titulado Introducción de las TIC en los Hogares fai unha segmentación de acordo co equipamento tecnolóxico en telefonía fixa. a conexión adoita ser básica e non de banda ancha. ten dous servizos contratados e. representativo dun terzo das familias. Non obstante. no caso de dispoñer de Internet. Os grupos familiares con esta barreira emocional ante as novas tecnoloxías teñen unha media de 1. O informe revela que aínda existe un 23% de fogares que se sente á marxe do mundo dixital. urbanos. un novo elemento vén revolucionar todo o panorama das aplicacións multimedia: a posibilidade de dispoñer dun sistema de información baseado na interactividade total e permanentemente actualizable. O sector da multimedia é particularmente novo en Galicia e carece aínda da bagaxe e rodaxe necesarias para o seu desenvolvemento. que apenas destaca da media pola súa situación socioeconómica ou polo seu lugar de residencia. A maioría das empresas dedicadas á xeración de contidos deste tipo na Comunidade galega son tan recentes que apenas puideron dar fe da súa presenza. Este tipo de familias adoita vivir en poboacións pequenas. e apenas dispoñen de Internet e de televisión de pago 164 O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías . sobre todo. sen fillos e cun nivel socioeconómico medio-baixo. A presenza de ordenador neste grupo é case universal (98%). CD i. en detrimento doutras opcións como o CDi.9 servizos contratados.3 servizos de pago contratados. a produción de aplicacións interactivas (off line) adoita ser compartida con outro tipo de actividades informáticas. pero que entende que as súas vantaxes están máis relacionadas co contorno laboral que coa súa vida privada.es. O núcleo máis entusiasta das novas tecnoloxías está formado polo 5. o que lles fai pensar aos autores do informe na existencia de limitacións económicas. e tamén se ten en conta a velocidade coa que adoptan os novos servizos. de nivel socioeconómico medio-alto e con nenos. a fotografía dixital (26%). que tamén mostran unha actitude favorable cara á tecnoloxía. Os de clase media con nenos e situados en núcleos urbanos ⎯o 54. Esta sinerxía é aproveitada polos creadores de CD Rom que van traballar con discos híbridos con conexión en liña. Non obstante. que resolve os problemas de espazo dos CD Rom e permite conter imaxes en movemento de boa calidade. a videoconsola (40%). da televisión de pago. o DVD. cando practicamente todos os ordenadores persoais saen xa de fábrica cun lector CD Rom instalado e este formato está perfectamente consolidado no mercado. os seus ingresos totais tiveron aumentos moi importantes.es tamén identifica outro grupo de fogares. dispoñen de ordenador persoal no 70% dos casos e a súa conexión a Internet adoita ser ADSL. de 164 A este tipo de fogares súmaselle outro 22% de familias que ten asumidos os servizos de telefonía. Esta tipoloxía. O equipamento tecnolóxico destas familias multimedia tamén queda patente na taxa de penetración do DVD (75%). como o escáner (55%). contan cunha media de 2.7 servizos contratados de media sobre os catro posibles. 179 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA vídeoxogos de 16 e 32 bits. a produción en liña. segundo un estudo elaborado pola entidade pública empresarial Red. fai a súa aparición outro periférico. Nun nivel intermedio. e a cámara web (20%) 165 . e malia a súa atomización. como é a Internet. pero que non as adopta aínda coa velocidade que cabería esperar. que é o que esixen boa parte das aplicacións multimedia dedicadas ao entretemento ou á educación. Paralelamente ao proceso evolutivo dos soportes.

televisión interactiva e web. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. A publicación no ano 2001 de O laberinto dos soños marcou o inicio das súas actividades nese campo e abriu o camiño para o inicio da produción no eido audiovisual. O estudio adícase principalmente ó desenvolvemento de aplicacións multiplataforma para móbiles e Pocket PC con XHTML mp. 1997 e 2003. así coma proveedores de contidos flash para esta operadora en España. A empresa foi quen de obter en mais dunha edición o Premio AGAPI na súa categoría. Pocket PC.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realización e deseño de contidos interactivos para empresas e institucións. Unha das principais contribucións neste senso foi a das canles temáticas como modelo básico e fiable de transmitir a información da rede. O ano da carracha.35% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. Loroestudio é un estudio de deseño e comunicación multiplataforma situado en Ferrol. Os traballos de Acordar oriéntanse á comunicación en Internet en todos os seus aspectos. A empresa é a responsable de Vieiros. a web promocional das distintas coleccións de Caramelo ou a do MARCO de Vigo. Algunhas das súas producións son o xogo multimedia O templo. o portal pioneiro de Galicia en Internet. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194. por seren membros oficiais do grupo Beta Testers de Macromedia 166 .9 millóns de € e empregan a 102 persoas contidos exclusivos para a rede. . facturan 5. A empresa ten desenvolvido unha serie de xogos en Flash para Fresh-it.9 millóns de Euros no 2003 e contaban con 102 empregados. tanto empresariais coma de lecer ou de mensaxería multimedia con fins publicitarios. Trátase da primeira empresa galega especializada no xornalismo electrónico. pero está especialmente interesada na edición de obras de ficción en soporte multimedia. a maior productora nacional de televisión interactiva.00 305. Acordar Comunicación en Internet leva realizando o seu labor cun equipo estable e unha constante e definida liña de traballo dende finais de 1995. Grandola Nova dedícase á produción editorial e audiovisual. facturaron 5. i-mode.698. e a súa actividade vai enfocada cara os canais temáticos.88% Resultado -4. Interacción é unha compañía cuxa actividade se centra na creación e desenvolvemento de proxectos multimedia baseados nas novas tecnoloxías. 3G. xogos e publicidade interactiva.12% Facturación 1. un dos seus traballos foi seleccionado para estar no Museo Reina Sofía nunha exposición temporal que se denominou Cen anos de deseño gráfico español. páxinas web como as das longametraxes Heroína. en 2001 foilles concedido un Premio ASIMELEC. Asi mesmo. que crea e desenvolve contidos e aplicacións para dispositivos dixitais tales como a nova telefonóa móbil 2. Visual e sobre todo Flash Lite.24 5.158. A vida que che espera ou Para que non que esquezas.923. que é o reproductor Flash para móbiles con sistems operativos Symbian e Windows Mobile. J2ME. Pola súa banda.741. As empresas dedicadas á produción multimedia e con domicilio social en Galicia son 50 en 2005.55 Nº de Empregados 43 102 136. rexistra un máis ca notable crecemento. Ademais.02 206.325. 166 Son proveedores oficiais de i-mode para Movistar.901. Creada en 1997. forman parte do grupo de desenvolvemento de Moviforum de Movistar (en cuxo catálogo aparecen aplicacións desenvolvidas por esta empresa) co que se garantiza o apoio técnico e a calidade das súas aplicacións. Trátase do primeiro equipo galego que desenvolveu contidos para a televisión interactiva. Así mesmo.5G. para o que estableceron relacions tanto con operadoras de cable e satélite coma con outros proveedores de contidos para a TVi. Vínculo Media nace en 1998 cunha idea innovadora da produción de 50 empresas de producción multimedia.

Pero mentres que o CD foi deseñado para a música soamente e adaptado máis adiante para o uso con software e vídeo primitivo. etc. ten como obxectivo avalar producións audiovisuais e publicitarias no formato micromovie tanto para televisión como para tecnoloxía móbil ou Internet. vídeos. aproximadamente 500. O CD Rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información. Pero. non só se fala de tecnoloxía. Alia 3D consolídase como estudio e produtora de animación e compañía desenvolvedora de videoxogos 3D. contornos de realidade virtual. Fronte a outros suportes o DVD ofrece claras vantaxes. videoxogos en 3D e 2D. na capacidade multimedia e no baixo custo da duplicación para distribución. cunha boa definición de imaxes. animación 3 D e locución. suficiente para salvar dúas horas e trece minutos de audio e de vídeo de altísima calidade. música. potenciando así a súa imaxe e as súas posibilidades comerciais.1 Principais producións galegas off line O potencial técnico do soporte CD Rom é grande. con necesidades de ocio evolucionadas. por outro lado.). pois esta fusión busca a comuñón técnica e de deseño entre cine e videoxogos. baixo a razón social New Gravity Laws167 A fusión de tecnoloxías permite fórmulas de vangarda para alcanzar cotas superiores de modelado e animación con Render en tempo real. 5. ningún outro medio audiovisual ofreceu ata o momento a versatilidade e o poder do DVD: en memoria. A empresa está a traballar nun proxecto de desenvolvemento de xogos para móbiles (tecnoloxías GPRS e UMTS) e investiga arredor de sistemas de Render combinados en tempo real. xa que un CD Rom pode ser protexido contra lectura non autorizada ou copiado. ademais da versión nuns oito idiomas. texto e menús. algo non visto e que responde á necesaria adaptación a un esixente mercado internacional.000 páxinas A4. en calidade de vídeo e audio. tanto en calidade coma en custos. xa que de feito poden elixir formato de pantalla de 4:3 estándar TV. ou subtítulos falados en ata trinta e dous. o formato de DVD xurde para resolver as necesidades da industria da comunicación e do entretemento. documentais interactivos. produtos ou servizos. catro linguas en subtítulos. unha información multimedia coa inclusión de vídeo. Non obstante. ou o formato do letterbox de 20:9. Nezcom. etc. coa incorporación de secuencias de vídeo e unha capacidade informática sen precedentes que permite asegurar que calquera idea é susceptible de converterse nun sistema interactivo. xerando unha linguaxe e un contido novos e deseñados para un target específico.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Desde 2001. xa que é lexible en calquera ordenador. unha información actualizable no momento que se desexe. o que non só se traduce na capacidade tecnolóxica da compañía.1. educación interactiva e moitas aplicacións máis. Un DVD é un disco óptico. o formato de 16:9 HDTV. Entre os servizos que ofrece encóntranse os contidos para telefonía móbil (xogos. Ten unha gran capacidade para almacenar información. motiva e facilítalles aos seus usuarios a busca de información sobre a empresa. e. 167 181 . finalmente a confidencialidade dos datos. ideal para comunicación corporativa. aplicacións. catálogos de venda. quioscos multimedia. creada en 2004. que pode conter moito máis que unha película e dálles aos espectadores unha ampla gama de opcións. que establece unha comunicación en forma O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información de diálogo co usuario. O A empresa mereceu a cualificación concedida pola Xunta de Galicia de Proxecto Innovador de Base Tecnolóxica. O proxecto de empresa foi aprobado polo Consorcio de Zona Franca de Vigo para integralo no edificio CIE. Algunhas das vantaxes deste soporte son: a información interactiva. unha alta capacidade de almacenamento. Trátase de un sistema altamente interactivo. xunto coas pistas audio alternas para diversas linguaxes. idéntico en tamaño a un disco compacto. senón tamén en que ata a data ningunha outra firma faga o mesmo en toda a comunidade autónoma galega. O DVD é capaz de reproducir vídeo de alta definición e audio Dolby dixital. un audio da máis alta calidade.

esta actividade multimedia facturou 790 millóns de euros. Non obstante. locutores. educativo ou divulgativo. en 1997. produtores. en 2001. Segundo o Yearbook 2004 do Observatorio Europeo do Audiovisual. aínda que baixou a facturación de consolas. así como pola propia evolución tecnolóxica. polas dificultades que teñen os creadores para recibir as compensacións derivadas dos dereitos de autor. e as perdas netas conxuntas ascenderon a 405 millóns de euros en 2001. o home video ou a música gravada. e xa dominan o mercado dos videoxogos: por cada xogo de PC véndense 3 para consolas. España sitúase en cuarto lugar no que se refire a consumo de software 168 interactivo e venda de consolas. as vendas en unidades incrementáronse un 4%. e os de contido cultural. inicialmente. Os produtores off line non tiveron un camiño fácil e o sector sufriu un claro estancamento a causa de problemas de financiamento. malia a súa marxe de beneficios só ser positivo en 1999 (o 5. que frearon o investimento das empresas españolas en novos talentos nacionais desviándoo cara a estratexias de distribución de produtos masivos xa consolidados. os activos totais case se cuadriplicaron nese período.2%. ao pasar dos 724 millóns aos 2. en 2001. Os seus ingresos operativos pasaron dos 548 millóns de euros. como son. Alemaña ou Francia 168 . o mercado de xogos para PC e consolas ingresou 515 millóns. por detrás de países como Reino Unido. segundo sexan de empresas ou da Administración e afíns. finalmente.000 millóns de euros en 1997). Dentro das producións off line do sector multimedia. Un caso similar sucede coas compañías que desenvolven eses videoxogos. No 2004. pasando por informáticos.300 millóns euros en 2001 (fronte aos 1. pola facilidade de copia e. sitúanse á cabeza os específicos para consolas. Os videoxogos máis vendidos para consolas son os de . é posible distinguir varias tipoloxías. Neste ano.7% máis que en 2002. produción ou distribución. un 12. Non ocorre o Con respecto aos videoxogos. os CD Rom e as presentacións ou exposicións baseadas na tecnoloxía multimedia.) complica o proceso de produción Galicia está por debaixo da media nacional en equipamento informático que se ve aínda máis entorpecido polo investimento necesario. a marxe de beneficios para estas compañías caeu do 16. ademais. A complexidade creativa dunha obra multimedia na que interveñen diferentes especialistas (dende guionistas a deseñadores. co que supera xa a outros tipos de entretemento que ata agora lideraban tradicionalmente o mercado do ocio. sobre todo nenos e adolescentes. un 1.8% máis que en 2003. Varias empresas do sector quebraron durante o período considerado.9%. empaquetar e distribuír. Dentro dos primeiros. que representan o 73% do total dos consumidos en España durante o 2004. de 1998. construción e materiais simples e a súa semellanza ao CD Rom fano económico para imprimir. aos 736 millóns. No contexto europeo. un 10. os ingresos operativos das empresas europeas editoras de videoxogos foron de 2.8%. incluíndo os de entretemento.7%) e caeu no último ano considerado ao ⎯26. fronte ao 27% representado polos videoxogos específicos para PC. Non obstante. Do mesmo modo. como o cine. O seu pequeno tamaño. faise distinción segundo o destino da produción. ao -11.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO DVD é tamén moi barato de producir e distribuír. etc. As perdas netas para o sector en 2001 roldaron os 180 millóns de euros.700 millóns. a industria española de videoxogos pechou o exercicio 2003 cunha facturación global que ascendeu a 800 millóns de euros. os corporativos ou institucionais. A industria do videoxogo en España tampouco tivo unha traxectoria especialmente brillante por dúas razóns: a absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses de videoxogos (tanto para PC como para consolas) e a falta de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios. É patente a forte presenza de contidos estranxeiros –moitos dos cales se traducen e ata se adaptan ao contexto cultural español–.3% menos que o ano anterior debido ao descenso do prezo das consolas. peso lixeiro. Segundo datos da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de Entretenimiento (ADESE).

que pretende dar a coñecer o perfil do consumidor destes produtos. aventuras.9% no caso das consolas. os catro xéneros máis xogados foron. cheas de animacións. A simplicidade destes xogos e as emocións que espertan son as claves destas videocreacións. soamente dous de cada dez xogadores aseguran que reduciron outras actividades (cine. Así mesmo. acción. teatro. etc. seguidos dos de acción (15. etc.2%). Ademais. Por outro lado. Esta conclusión abre a porta a unha clara segmentación do mundo dos videoxogos. revela que dous terzos dos xogadores son homes e que o 38% son menores de idade. á creatividade e á imaxe de marca. que se poden gardar. o fabricante do xogo e a publicidade. No mercado de videoxogos para PC. 183 . os antecedentes no ámbito galego habería que buscalos en producións como El artista virtual (1995). deportes). coches/carreiras e deportes. xa que un de cada tres usuarios é muller. cifra que se reduce ao 2. imprimir.7%) e deportes (15%).1%. etc. O estudo destaca que máis da metade dos mozos/adultos non gasta máis de 100 euros ao ano en videoxogos. estudos. un terzo son copiados ou descargados. No último ano. fronte ao 42%de usuarios que ten entre 18 e 34 anos. Os videoxogos convertéronse nun instrumento esencial na educación de nenos e mozos e constitúen un soporte privilexiado para a divulgación e o asentamento de valores de comportamento positivos en diferentes ámbitos. un mercado xerador de emprego e con gran capacidade de crecemento no que o Estado español se encontra á cola. modificar. Así mesmo. Cun conxunto de ferramentas de composición para que o xogador se divirta realizando carteis. mentres que as mulleres optan por xogos máis variados (cartas. loita. quebracabezas. carreiras (16. por orde. cun 36. A razón do éxito atribúese á evolución tecnolóxica. as súas interfaces son como acuarelas que se poden visitar. A práctica totalidade deles faino desde as súas casas. aproxímase o xogador ao hábitat dunha casa a través dun pequeno escaravello.8%) e deportes (8.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mesmo co número de estudos de desenvolvemento de videoxogos por países en Europa. con ofertas específicas para nenos e xogos pensados para adultos. o 11% é pirata e o 6% descargouse de Internet.) como consecuencia da súa afección aos videoxogos. o 20% dos españois é consumidor de videoxogos. aventura (14. deportes. Non obstante. cun 31.. existe en España un 1. en cambio. descartan a hipótese de que sexan un pasatempo exclusivamente masculino. O estudo. aproxima o xogador ao mundo do deseño e á comunicación visual. a súa rapidez e o prezo. seguidos polos de aventura (19. Pola contra.6%.). e os menos importante. O estudo tamén apunta que unha cuarta parte dos xogadores de PC consome videoxogos en liña . Os homes prefiren os xogos con adrenalina (disparos.5 millóns. unha cuarta parte xoga practicamente a diario. Bélxica ou Italia.6%). Por medio de un CD creativo. Bicho (1997) foi unha das primeiras experiencias galegas neste campo. por detrás de países como Holanda. etc. mentres que a maioría o fai entre unha e catro horas á semana. O xogo consiste en chegar á cova do pequeno escaravello protagonista. dominan os xogos de estratexia. unha aplicación da mesma compañía. os de acción. o 16% dos videoxogos está copiado. sinala un estudo realizado por GfK Emer por encargo da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de O 20% dos españois é consumidor de videoxogos Entretenimiento. No que se refire a CD Rom de entretemento. logrou o Premio LAUS á mellor produción multimedia en 1998. portadas de libros. concretamente en décimo lugar. os principais son o número de pantallas. No caso dos videoxogos de PC. tarxetas postais. Realizado por Dygra. En canto aos criterios para seleccionar un videoxogo. tres de cada catro xogadores de PC e algo máis da metade dos de consolas aseguran que xogan sós.8%). que se atopa agochado nalgún lugar do cuarto. xa sexa a través do ordenador ou da consola. o que supón unha cifra de xogadores próxima aos 8.6 millóns de 169 xogadores a través de teléfonos móbiles . 169 En canto á frecuencia de uso. Os autores do estudo apuntan que estes datos se enmarcan nunha expansión xeral do ocio dixital en España.

para que os posibles patrocinadores financien o investimento. un CD multimedia para nenos. Pentagox (2002) é unha maqueta dixital do xogo divulgativo de preguntas e respostas de cultura xeral que.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Quick Magic (1998) ven sendo un editor de efectos máxicos desenvolvido por Dygra. Aínda que dende a administración asumiuse o custo do proxecto. en especial. menciñeiros e outra fauna na obra de Cunqueiro (2000). o terceiro para residuos orgánicos e o último para os vidros. tamén conta co patrocinio das empresas Tecmed e Ecoembes. Trátase dun CD que contén un filme musical de animación interactivo. textual e musical para unha relectura do universo cunqueiriano máis cómico. como se xogaría a Pentagox de forma dixital. O interactivo Ultreia (1999) é un xogo de taboleiro con preguntas sobre o medievo e. titulada Aprende con Raspi. un neno que non quería durmir porque aínda non sabía soñar. pretende mostrar. Trátase dunha produción desenvolvida por Dygra para a Xunta de Galicia con motivo da exposición Camiño de Santiago Virtual. Linguaxe visual. . levado a cabo por Ibisa TV. coa colaboración do Mago Antón. seres fantásticos e obxectos recollidos en Escola de Menciñeiros. a través da demo desenvolvida pola empresa viguesa Interacción. que fan que a cidade perda peso e se eleve do chan. Trátase dun sistema informático para aprender a facer efectos de ilusionismo propios do mellor dos magos. a empresa de enxeñería informática Imaxin Software decide que o mellor proceso normalizador é o que se fai alí onde os nenos se sinten máis gratificados: nos xogos. xógase coa desaparición de sete dos obxectos máis representativos da capital galega. pretenden impulsar a recollida selectiva entre os máis pequenos 170 . e dedicada a diferentes ámbitos nos que poden aprender os animais e os obxectos que o integran. animais. está baseada en lendas e contos populares do país e pretende dar a coñecer diferentes aspectos da nosa tradición. o que permite que cada usuario vexa o filme á súa maneira. a empresa Ozono Multimedia e o Concello. sobre a época que xira en torno ao descubrimento da tumba do Apóstolo. ven ser un contacontos dixital sobre personaxes. que ten o libro como eixe argumental. para a realización de trucos de maxia por ordenador. Novaimaxe Multimedia puxo no mercado Raspi en la granja (2001). que fai unha viaxe pola Galicia máxica e un completo editor para crear historias interactivas a través de 7 posibles localizacións e máis de 20 escenarios con outros tantos personaxes e obxectos cos que interactuar. o segundo para papel e cartón. así como de Sogama e da Consellería de Medio Ambiente. A ambientación do xogo. A estirpe de Gatipedro. a través dunha versión interactiva. En O misterio das sete pezas (2001). Tamén foi pioneiro Lixeiriño (2003). Xente de aquí e dacolá e Os outros feirantes. que é onde os seus creadores. para o que fixeron catro niveis. Ensinar a separar os desperdicios en Narón é a súa primeira misión. cuxo protagonista se fai chamar Ventura Tres Pelos. un CD Rom que pertence a unha colección destinada aos nenos. que é un superheroe e como tal vai limpando o lixo das rúas. co que completa a finalidade pedagóxica do xogo. un por cada residuo: o primeiro nivel ensina o procedemento da reciclaxe para plásticos e latas. foi producido por Ozono Multimedia e desenvolto por Grándola Nova. 170 Lixeiriño foi pensado para que os cativos tivesen unha idea do que é a reciclaxe. A aventura máxica de Merliño (2001) é un xogo en CD-Rom que lles permite aos usuarios coñecer diferentes lugares de Galicia e resolver un misterio coa axuda dun trasno. Inventario de aluados. O labirinto dos soños (2002). Cando o Concello de Santiago convoca un concurso para promover a normalidade da lingua galega.

de xeito que. que naceu da imaxinación do grupo Aviador Dro. Interacción)) é un CD Rom informativo encargado pola Universidade de Santiago de Compostela que recolle unha base de datos dos escultores galegos máis destacados do século XX. 171 Según os seus autores. meténdose na pel dun aprendiz de druída.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Templo (2004). etc. que oferta a opción de xogar en galego e que se pode descargar de balde a través da rede. Nela fixéronse realidade as predicións e os soños dos escritores de ciencia ficción do século XIX e XX. Novaimaxe Multimedia) é un CD Rom con toda a información da cidade. espiritual e de negocios da Europa alternativa do século XXI. Escarnio (1998. A Coruña en CD Rom (2001. o primeiro deste tipo en 3D feito en Galicia. permítelle ao usuario ingresar como cidadán desta cidade virtual. ademais de mapas interactivos. unha aventura gráfica interactiva en 3D. unha viaxe virtual polo Camiño de Santiago seguindo o fío condutor do Pórtico da Gloria. Un viaje de color (2001. Os seus desenvolvedores comezaron con isto coma unha afección e agora teñen entre mans un sistema completo de xogo. A Coruña. como son ¿Qué es la multimedia? (1997. Escultura galega do século XX (2002. desenvolta por Interacción e ambientada no mítico mundo da cultura celta. Ibisa TV). Esta mesma empresa produciu Santiago de Compostela. o recoñecemento chegoulles este mesmo ano ao recibiren Premio de Creación de Videojuegos PlayStation ArtFutura. estes programas son auténticas superproducións. sobre todo en Alemaña. Polo xeral. Ibisa TV) supón un percorrido polas paisaxes. deberá explorar as estancias dun vello e misterioso templo para salvar o seu clan e cultura. É o caso do xogo Glest. A cidade. tamén cómpre referirse a algúns casos de interese. Utilizando unha perspectiva de primeira persoa. distribuíuse con varias revistas europeas. pero que puido ser. un proxecto desenvolvido por encarga de Antón Reixa que consta de once temas musicais trasladados á interacción a través de diversas aproximacións artísticas. Iris Produccións) é un CD Rom de carácter educativo e cultural. Arquitecturas del siglo XX (2001. Por se non tivese mérito abondo o desenvolvemento dun xogo deste tipo nestas condicións. Inclúe vídeo dixital de 38 minutos. Filloa Records). o xogador convértese no protagonista da aventura. Tamén da man de Ibisa figura Liébana 2000 (2000. unha proposta de viaxe pola provincia da Coruña. Ibisa TV). Alén de visitas e descargas. Ruta del Duero. Los secretos del camino. Interacción). En Mecanisburgo (2001. Ibisa TV). un mundo en una sola provincia (1999. Polo que se refire aos CD Rom de tipo divulgativo. a vida. 185 . que presenta didacticamente as vantaxes dos soportes dixitais. Arte barroca (1998. No entanto. converterse en fiel da Igrexa dos Santos Beneficios ou visitar a gran praza de Asimov. visitas virtuais. e a maioría dos visitantes da páxina web do xogo son alemáns ou norteamericanos. un exhaustivo inventario de obras relevantes construídas en Santiago no século XX que presenta tamén diferentes proxectos en vías de execución. o xogo é mais coñecido fóra de Galicia que aquí. a xente e a historia do río Douro que salta por enriba das limitacións do tempo e do espazo. Triade Comunicación de Empresas) faise unha viaxe a unha cidade que non existe. galardoado co premio ao mellor CD Rom no Certamen del Cabildo Insular de Gran Canaria na súa edición 1998. creadas e publicitadas polas multinacionais da industria con grandes investimentos e amplos equipos detrás. Glest achega alén diso unha novidade no campo e é que permite que o propio xogador personalice toda unha serie de factores do xogo 171 . Compostela como lugar de traballo dos autores máis prestixiosos da arquitectura contemporánea. nova iluminación e lectura dos beatos. nos que o usuario se converte nun xeneral que domina e organiza as súas tropas e recursos para vencer o adversario. existen propostas alternativas e moi dignas. Nos últimos anos. os ordenadores de medio mundo están a se inzar de xogos de estratexia de espectaculares gráficos. Recorrido virtual por el Camino (1999. centro cultural. Interacción).

3 1. un medio de masas que aglutina os antigos mass media creando un totalmente novo con características e linguaxe propias. aboamentos ou desprazamentos.8 8. Á súa vez. revela que o 25. pois fixo moito máis amigable o seu ámbito e día a día saen programas e ferramentas novas para implantalas no ámbito web e así.5% deles. e é o de sobremesa (PC) o que está presente no 41. un 43. o CIT Compostela decidiu encargarlle a Ibisa TV un CD Rom divulgativo no que se narra a historia dun castelo que viu transcorrer entre os seus muros algúns dos episodios máis importantes da historia compostelá.9 33. mentres que os portátiles se encontran no 6. dese xeito. Este servizo baséase nunha tecnoloxía coñecida como hipertexto ou. dito doutro xeito. permite.2 Algunhas das producións galegas en liña Internet.2 32.6 1997 4 2.6 Galicia . dinamizar aínda máis o seu uso. O world wide web (www) é un servizo desenvolvido para o ámbito militar e de investigación co obxectivo de proporcionar un acceso sinxelo dende diferentes lugares a toda a información compartida existente en calquera parte. no que verdadeiramente se pode escoller e interpretar a información.5 27.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Con motivo do inicio dos traballos arqueolóxicos de restauración da fortaleza da Rocha Forte no santiagués barrio de Conxo. 40 35 30 25 20 15 10 5 0 2. A Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. 5.6 25. 1997-2004. elaborada polo INE.8 18.1% do ano 2002.4% dos fogares.3% das vivendas españolas dispón dalgún tipo de ordenador fronte ao 36. Por primeira vez formúlase un sistema de comunicación directo. Así mesmo.8 22.4 1999 2000 2001 España 2002 2003 2004 2005 10. esa persoa pode acceder a unha cantidade de información ata agora inimaxinable.2% do total de fogares españois dispoñía en 2003 de acceso a Internet na vivenda.8 23. Tamén Iniciación audiovisual (2005) é un CD didáctico elaborado por Mr Misto Films para o Consorcio Audiovisual de Galicia.9%.2 4. os documentos aos que se accede utilizando este método son textos que conteñen enlaces a outros cos que están relacionados e que se poden atopar dentro do mesmo documento ou en calquera lugar de Internet.5 14.1.2 19. aínda que no caso galego esta porcentaxe redúcese ata o 16. Porcentaxe de penetración de Internet en Galicia.5 1998 5. sen depender de horarios. sendo o usuario o único filtro. cun pequeno investimento. A www revolucionou o concepto de Internet. publicar unha información de maneira que calquera persoa de calquera parte do planeta e a calquera hora do día poida consultala.2 27. mediante sistemas e redes de telecomunicación.

fundamentalmente cunha liña ADSL 172 . En cambio. ademais do décimo aniversario do portal de Internet. Pero Internet cambiou a vida dos españois.es. Entre os de trece anos. Turismo e Comercio. 172 Ademais.2%) e ordenadores (22. 187 . Son os resultados dunha enquisa realizada en Yahoo.4%). un 80% dos españois cre que aguantaría sen problemas toda una semana sen ver programación televisiva. e que un terzo deles posúe teléfono móbil para o seu uso persoal. un estudo da entidade pública empresarial Red. a percepción do que se considera esencial na vida cambiou drasticamente. a posesión alcanza o 70.7% dos nenos posúe unha videoconsola e dedícanlle unha media de 172 minutos á semana a xogar con ela. O estudo tamén revela que o descoñecemento do valor das tecnoloxías da Información e das comunicacións (TIC). En canto ao uso das ferramentas de Internet. Finalmente. un terzo dos autónomos e empresas de menos de dez empregados seguen conectándose á rede a través da liña telefónica básica. Ademais. Se lles dan a elixir. a dar información propia. sendo os seus usos básicos aqueles asociados a procesos internos. e o seu uso más estendido é o envío de mensaxes tipo SMS. televisores (36. Pero un 68% non podería afastarse do ordenador durante sete días seguidos. mellorar o acceso á información e adaptarse aos novos tempos. Os resultados amosan que durante os últimos dez anos. Existe unha brecha de nove puntos entre as empresas que dispoñen de ordenador nos ámbitos urbano e rural. Os avances en comunicación supuxeron un cambio nas necesidades básicas. a complexidade de uso e a falta de adaptación ás súas necesidades son as principais barreiras coas que tropeza a introducción das novas tecnoloxías. aproveitando que se cumpriu unha década do desenvolvemento tecnolóxico. 2004.1%).95%) navega por Internet. de maneira que hoxendía unha das prioridades vitais do cidadán medio é a saber conectarse en tempo real con amigos. menos dunha quinta parte das microempresas dispoñen de sitio web.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Por outra parte. Liña telefónica convencional Liña ADSL Outras formas de conexión Liña RDSI Rede de cabo Un estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil de medios en España 2004 destaca que case a metade dos nenos españois de 8 a 13 años (en concreto. o 73. as principais razóns das microempresas para incorporalas son levar a cabo de xeito máis eficiente as súas actividades. e aquelas que si dispoñen de presenza en Internet limítanse. o 48. máis da metade conéctanse á rede a través de banda ancha. os nenos de hoxe en día parecen estar cambiando os tradicionais peluches dos seus cuartos por equipos de música (46. sobre todo. servizos de atención ao cliente e posvenda. cifra que aumenta ata o 50% no caso daquelas que operan no ámbito rural. familiares e compañeiros. así como recollida de solicitudes. de maneira que esta ferramenta é xa imprescindible nas súas vidas e estarían dispostos a prescindir da televisión antes que do ordenador. revela que o 61% das microempresas dispoñen de acceso a Internet. e delas.4%. dependente do Ministerio de Industria. Acceso a Internet das vivendas galegas.

tenda de produtos. A páxina web corporativa de Caramelo (www. Cativadas é un xogo para nenos de ata 3 anos desenvolvido pola Aula de Produtos Lácteos da Universidade de Santiago de Compostela. con imaxes. A finalidade deste software é a de abrir un camiño para a aprendizaxe virtual de valores positivos. Un plantexamento similar ten o sitio web da campaña Ruta del Duero.46%. obra tamén da viguesa Aaccentia. A Xunta conta cunha páxina web en galego coa que. un organismo independente norteamericano. que reproduce o esquema do CD Rom do mesmo título. un viaje de color. Cativadas presenta 12 actividades motivadoras para os nenos. aínda que adaptándose á linguaxe propia de Internet. foi recoñecida como a mellor acción publicitaria en Internet nos XI Premios de Publicidade en Galego organizados polo Consello Asesor de RTVE en Galicia. empresarial. Ziudades. ao tempo que poden adquirir distintos coñecementos.44%. se estimule o alumnado. Na web. ademais. e segundo a Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. se pretende familiarizar os nenos de entre 0 e 3 anos coas novas tecnoloxías. Este estudo amosa que aínda queda un esforzo importante por desenvolver para incrementar o uso de Internet nas comunidades autónomas con baixo nivel de penetración de tecnoloxías da información nas empresas.com). A páxina web do Mago Antón.com é unha produción de Zozo que recolle información dalgunhas urbes tanto turística coma comercial. A posta en marcha do primeiro Museo Virtual de Castelao servirá para que os cidadáns poidan ter acceso e profundar na ampla e diversa obra de un dos máis ilustres persoeiros da historia de Galicia. creadas por Interacción e onde é posible atopar polo miúdo como é o proceso de elaboración dunha película. épocas e tendencias constantemente actualizadas. polo portal de usuarios Flash Flash-es. desenvolvida por Interacción. permitindo coñecer os segredos do Douro a través da atractiva metáfora duns cadernos de campo organizados por temas e cores. actividades…). vagabundos. O proceso de elaboración do programa tivo en conta criterios pedagóxicos adaptados ao desenvolvemento cognitivo e motriz dos nenos para facilitar a súa familiarización coas novas tecnoloxías e co coñecemento do seu contorno. desenvolvida pola compañía Xolda. trucos. etc. A Colección Caixanova é unha das mellores e máis amplas coleccións de arte de Galicia. a través das indicacións dun personaxe.000 páxinas conteñen a máxima representación por autores. a liña ADSL nun 16.1%. Ciudades de la Ilustración é unha encarga da Fundación Ferrol Metrópoli con información sobre cidades europeas do XVIII e que adapta a estética ilustrada á web. e que. son e outros recursos multimedia. A web de Factorías Vulcano (www. de Ibisa TV. Algunhas das páxinas web de contido máis creativo ou vinculado co sector audiovisual xeradas no último bienio en Galicia son as webs promocionais das películas Trece badaladas ou O ano da carracha. imaxes das xiras. de gran prestixio no ámbito internacional. desenvolvida por Aaccentia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En Galicia. A forma de conexión dos fogares que teñen acceso a Internet en Galicia é principalmente a liña telefónica convencional nun 84. senón que existe un CD executable no que se recolle o produto multimedia 173 . A páxina do Banco Galego foi o primeiro portal dunha entidade bancaria realizado integramente con tecnoloxía Macromedia Flash por Triade Comunicación de Empresas e resultou seleccionada dentro do Top Ten Agosto 2001 de mellores web. contribuirá a fomentar as liñas marcadas no Plan de Normalización Lingüística. a rede de cable nun 17. A solución desenvolvida por Interacción na web de turismo de Vigo destaca por utilizar recursos gráficos de alto impacto para presentar unha gran cantidade de información turística da cidade. e está dispoñible non só en Internet. deseñada e realizada por Interacción. cultural.factoriasvulcano.76% e a liña RDSI nun 3.com).caramelo. do Porriño. etc. máis de 20. técnicas. a porcentaxe de vivendas con ordenador é do 35. 173 . contén información sobre as habilidades do mago. A web do Museo de Arte Contemporánea de Vigo. elaborada polo INE.net. ten como obxectivos principais facilitar información sobre o museo e reflectir en Internet a súa actividade cotiá. en todas as súas facetas (exposicións. de forma que.44%. foi premiada cunha medalla de oro pola American Design Awards.

foros. cando a Internet galega se reducía aos primeiros experimentos da Universidade de Santiago e a media ducia de webs persoais. puramente xornalística (reportaxes. Actualmente. entrevistas ou noticias de actualidade). e actividades de ocio en xeral. o que dá unha imaxe de desleixo e abandono por parte dos seus responsables. dunha forma organizada e que resulte doado de localizar por parte do usuario. Outra vantaxe deste sistema de presentación da información é que abrangue estruturas moi amplas. Interacción e Nais Producciones preparan Chatting. a web Culturagalega. estes fóronse especializando e crearon os seus propios portais. principalmente.. á vez que foi estreando novas canles. deportes. webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións. Nacía así o primeiro directorio da rede galega. Calquera empresa pode proporcionar nas súas páxinas información acerca do seu sector profesional. unha canle temática ofrece información de calidade.). A credibilidade. Hoxe estas canles xeneralizáronse como medio de presentación de contidos.org. Non é necesario ser un portal para dispoñer de canles temáticas. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. Así pois. etc. Case todos os medios de comunicación teñen portais propios. 189 . iniciou a súa andaina en febreiro de 1996. cines. a divulgación da lingua e cultura galegas. aínda que o traballo de deseño e elaboración xa comezara na primavera de 1995. a porta de entrada dos usuarios de Internet 174 .. Dentro dunha canle temática pódese incluír todo tipo de información: servizos (directorios. imaxes. nunha gran parte dos casos. Un equipo de xornalistas integrado no Consello da Cultura Galega elabora dende outubro de 2000 o sitio de referencia da cultura galega en Internet. ademais de prediccións meteorolóxicas ou horóscopos. O concepto de canle temática xira arredor da oferta dunha información completa. a combinación de información e entretemento. e algúns deles mesmo permiten escoitar a radio a través de Internet. relanzados como parte integradora e vertebradora dos contidos da maior parte dos principais portais. Vieiros foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico e iniciou as súas chamadas edicións locais. inspirándose nos proxectos que se estaban a desenvolver nos Estados Unidos. O espazo Vieiros. nacionais e internacionais. rigorosa e. Tamén as empresas de telecomunicacións se sumaron a esta guerra de crear o portal máis completo e atractivo. un proxecto multimedia que se atopa en fase de desenvolvemento. xa que un dos principais problemas de moitas páxinas en Internet é a súa falta de actualización.org. que tomou o nome da desaparecida revista do Padroado da Cultura Galega en México. Son lugares da rede moi coñecidos e frecontados e que significan. Os portais son sitios concibidos para ofrecer unha gran cantidade de información variada. axendas. Está previsto que sexa unha serie onde primarán os sentimentos máis humanos con que han identificar os espectadores e onde os personaxes estarán ligados polo chat e as súas vivencias resolveranse en cada episodio. O novo espazo. teatros. así como información local sobre restaurantes. os portais conteñen noticias de todo O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información tipo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O Raio Verde. . creado pola empresa ferrolá Item.. que enseguida ampliaría os seus horizontes coa elaboración de contidos propios. especializada e útil. economía. permanentemente posta ao día.. o que sen dúbida dota de maior credibilidade e prestixio a propia entidade. o apoio á industria cultural e a aposta por novas fórmulas de comunicación en Internet son algunhas claves de Culturagalega. concibiuse inicialmente como un índice de recursos de interese para Galicia. enquisas. que conta con 174 Por mor da gran cantidade de datos que manexan os buscadores.) Aga.

patrimonio cultural. 175 Culturagalega. catalán. que se define como un lugar de encontro para todos os galegos e que ofrece información sobre espazos naturais. aloxamentos. e conta con diferentes apartados de información. Pero o padroado. festas e datos socieconómicos. Ofrece os seus servizos dende 1995 e foi desenvolvido pola empresa coruñesa Abrente. ademais dos enlaces coas reportaxes emitidas polo programa homónimo. entre outros. o premio á mellor iniciativa en favor da banda deseñada da Casa da Xuventude de Ourense (2001) e mellor produción multimedia nos Premios Mestre Mateo 2003. perseguen como obxectivo rendibilizar sitios web con anuncios de publicidade. tamén fai referencia a praias e festas e describe detalladamente monumentos repartidos por toda a provincia. Cun labor parecido en canto á difusión do patrimonio artístico e natural de Galicia. é un producto multimedia galego. buscador. éuscaro. que abrangue toda a actualidade do país e que é moi visitado por todo tipo de usarios da rede. na maior parte dos casos. unha empresa de Carballo (A Coruña) no ámbito multimedia e do comercio electrónico. Vigonet. etc. Lugonet.. A Coruña Virtual é un portal creado por I Latina Software con diversos contidos sobre a provincia coruñesa. a finais de 1996. Galicia City é un servidor de información en Internet que xurdiu en Vigo como unha iniciativa familiar no ámbito da educación. opcións de ocio. O Padroado de Turismo Rías Baixas converteu a súa páxina web (riasbaixas. etc.com.org) nun verdadeiro tesouro para os máis esixentes gastrónomos. En xullo de 1997 inaugurouse oficialmente o buscador no enderezo actual e conta cos servizos de: índice. Arredor dese servizo inicial de busca de páxinas web fóronse creando buscadores doutro tipo de contidos. 175 Outra páxina web veterana e varias veces premiada ao máximo nivel é a da Compañía de Radio Televisión de Galicia (CRTVG). organismo dependente da Deputación Provincial de Pontevedra. subministrado pola axencia Europa Press.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO seccións dedicadas á literatura. dende a propia comunidade e fóra dela. exposicións e certames. portugués e francés).org recibiu diferentes galardóns polo seu traballo: o Premio Novas Linguaxes. Biwe. restauración.). sección Internet. etc. noticias. A estes portais súmanse outras propostas de guías locais que ofrecen información sobre as distintas cidades e bisbarras galegas que. imaxes. é a web do programa Desde Galicia para el mundo. ademais de información sobre eventos. castelán. calquera que sexa o seu formato (produtos. é unha creación de Desarrollos Lugonet. Ademais. Trátase dunha web que ten páxinas en nove idiomas (galego. unha empresa dedicada enteiramente á edición electrónica que realizou ademais numerosas webs comerciais. gastronomía. un dos buscadores en Internet máis importantes e veteranos no ámbito español. poxas. portal xeneralista creado pola mesma empresa. así como establecementos hoteleiros de diversas categorías. italiano. da Fundación Coca-Cola España (2001). noticias. servizo de intercambio de banners. o portal de Lugo. inglés. Pangalaica é froito do esforzo de Abertal Comunicacións. e durante este período evolucionou ata converterse nun centro de información e servizos orientado aos usuarios. En cada concello afóndase en categorías como monumentos. información de interese para a comunidade galega no exterior. audio. ofrece un servizo de noticias. . O seu novo deseño inclúe un bo número de restaurantes de toda a provincia. axenda. como valor engadido. e que foi desenvolvido por Publinet e ofrece un formato bastante similar a Galicianet. agora denominada Denodo Technologies. espazos naturais. cinema e cómic. Ourensenet ten como propósito o de difundir completa información sobre calquera tema relacionado coa provincia de Ourense. praias.com é un portal que recolle información da área de Vigo.

191 . De modo que as empresas editoras. Os responsables das edicións dixitais da prensa local non teñen ningunha dúbida acerca de que unha das súas fortalezas reside no bo coñecemento que teñen do escenario de proximidade. onde dispoñen dun amplo e variado abano de fontes. E Internet é un medio para facelo. Diario de Pontevedra. sexa tradicional ou novo.63% das persoas que acceden a Internet en Galicia utilízana. a empresa galega Vínculo Media. TV…).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Ademais. vocación informativa e vocación de institución local. é que unha gran parte do futuro destes medios reside non só na calidade dos seus contidos senón tamén na capacidade do propio medio de comunicación para difundilos de forma pertinente e eficaz. Abril-xuño 2004. La prensa local en Internet”. La Coruña Digital ou mesmo o semanario A Nosa Terra 177 . El Correo Gallego foi o primeiro diario de Galicia que contou con versión dixital e renovou deseño e contidos en 2000 para reforzar a súa aposta por Internet. na sociedade da información e do coñecemento. Revista Telos. Coa aparición de Terra. Hoxe xa están na rede practicamente tódolos demais xornais que se editan na Comunidade Galega. La Opinión. Mozo. El Progreso. N. a sección de contidos do buscador Olé. nese ano o 52. Isto permítelles distribuír a información directamente aos lectores. (2004): “Una necesaria revisión de estrategias. A maior parte destes ofrecen a posibilidade de recibir os titulares no correo electrónico e reproducen en Internet a estrutura da publicación en papel. á marxe do soporte. se atopan en condicións de transmitir a información contida nos seus sistemas informáticos a través de calquera medio electrónico. durante moito tempo. Muller e Turismo. case sen decatárense. A proximidade sempre condicionou a orientación da política informativa duns diarios maioritarios no panorama informativo do sistema de medios impresos e que historicamente tiveron vocación de servizo. acometeu diferentes proxectos para Terra. Diario de Ferrol. Pero é a elaboración de contidos o que segue identificando e diferenciando os medios locais. Onde existe una grande coincidencia entre todas as cabeceiras con presenza en Internet é na especialización en contidos locais. situada no Parque Tecnolóxico de Galicia e especializada en canles temáticas. Unha realidade asumida no contexto do periodismo electrónico. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. Educación. La Región Digital. Segundo a enquisa de tecnoloxías da información nos fogares 2004 do INE.º 59 Segunda Época. que se caracteriza pola produción de contidos locais nun ámbito global. radio. O escenario tecnolóxico da era dixital definiu un novo marco de actuación para a prensa local que. a colaboración non se pechou. As actuais tecnoloxías favorecen a descentralización da información e permiten a entrada nunha nova fase. para consultar medios de comunicación (prensa. a saber: La Voz de Galicia. Case todos os medios de comunicación galegos teñen portais propios. Na actualidade. Dende o xornalista que recolle e escribe as informacións en ordenadores con tratamento de texto. El Ideal Gallego. de proxectos compartidos e de actores que confían na eficacia comunicativa dos produtos que promoven. viviu relativamente afastada das estratexias informativas deseñadas para os espazos de comunicación nacionais ou transnacionais 176 Case todos os medios de comunicación teñen portais propios . entre outros usos. na etapa de Mundo Olé. X. A colaboración con Terra iníciase antes da propia existencia de Terra. 176 177 López. As empresas editoras non deixan de investir en tecnoloxía. senón que se viu incrementada coa participación en distintas seccións de contidos en canles temáticas como Actualidade. que se converteu nun dos seus principais clientes. ata os maquetadores que compoñen as páxinas utilizando tecnoloxías dixitais. Faro de Vigo. cada vez máis converxente cara á integración de novos medios e contidos sobre a plataforma web. Diario de Arousa. practicamente todo o contido da maioría dos periódicos se produce en formato dixital.

58 52.55 22. As seccións das que consta non difiren demasiado dun xornal en papel: portada.77 17.62 18. economía.17 72. Uruguai. Vieiros foi estreando novas canles.82 17. Á par que as edicións locais.15 15.6 22.65 7.9 11. As Portelas (Zamora). música) Servizos de saude: Realizar trámites ou buscar información sobre saude Relación con Organismos da Administración: Obter información de páxinas web da Administración Relación con Organismos da Administración: Descargar formularios oficiais Relación con Organismos da Administración: Enviar formularios cumprimentados Educación e Formación: Cursos de educación regrada Educación e Formación: Cursos dirixidos á busca de oportunidades de emprego Educación e Formación: Outro tipo de cursos Outros servizos: Outros servizos ou consultas NS / NR Fonte: Encuesta de Tecnologías de la información en los hogares 2003 e 2004 do INE.62 53.99 3.95 20.24 73.28 17.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estatísticas de personas que utilizaron Internet segun o uso que lle deron (% sobre o total de persoas que usaron Internet).87 5.94 17.21 23. conversacións ou foros Comunicacións: Teléfono a través de Internet Comunicacións: Mensaxes a móbiles (SMS) Ventas e Inversións: Banca electrónica e actividades financieras Ventas e Inversións: Vendas de produtos e servizos Ventas e Inversións: Compras de produtos e servizos Busca de información e servizos na rede: Busca de información sobre bens e servizos Busca de información e servizos na rede: Servizos de turismo Busca de información e servizos na rede: Medios de comunicación (TV. aínda que inicialmente se concibiu como un directorio de páxinas galegas ou relacionadas con Galicia. . lectura de libros.28 27.54 17. ademais de ofrecer información sobre indicadores socioeconómicos. Ourense. é un diario dixital en soporte electrónico. Os datos din que o país galego aparece situado nos lugares máis baixos de acceso e uso de novas tecnoloxías. Galicia está por debaixo das medias nacionais en equipamento informático e ordenadores (tamén en consumo de prensa.63 49.18 15.93 52.77 6.95 13.13 24.59 49.51 15.42 13.89 18..91 48.63 19.73 52.76 34. foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico.45 12.16 100 76.36 5. Vall do Ellas (Extremadura).00 E-Galicia.89 0. un dos feitos máis importantes que tiveron lugar foi a posta en marcha de edicións locais 178 . de Celtanet. Vigo.2 7.67 26.67 18.07 29.2 20. Pontevedra.02 18. comunicación.09 48. webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións. Alemaña.34 24.. Bierzo. opinión. política. A Coruña.54 25. xornais e revistas) Busca de información e servizos na rede: Servizos de lecer (xogos. Dende a súa creación. Ferrol.96 57.63 18. Terra Eo-Navia (Asturias).7 0.29 17. emprego ou marítima.2 5. O espazo Vieiros.64 16. A pesar destas iniciativas innovadoras.32 10.6 5. Lugo.06 28.48 30.16 81.64 33.87 51. Madrid.51 27. radio.71 52.12 12.47 18.4 9.00 100 70.01 27.73 8. Barcelona. entre outras.46 81. que foi deseñado por Impact.99 16. 2003 2004 España Galicia España Galicia Total de persoas que usaron Internet Comunicacións: Correo electrónico Comunicacións: Chats.95 29.22 12.49 0. polo que 178 Santiago de Compostela.). bibliotecas públicas.57 52.51 13.04 0 0.27 100 75.31 9. 100 78. cultura ou axenda. A Mariña ou Londres. exterior. Bos Aires. Porto.

Abril 2005 193 .000 1. O estudo tamén apunta que. O contido e as aplicacións que xerarán uns ingresos da rede interactiva de banda ancha aínda se están desenvolvendo. Networked. Así mesmo recoméndase que os provedores se preparen durante os próximos tres anos para a eventual migración de contido das redes de emisión dunha dirección ata a interactividade de Internet.000 1.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA existe o convencemento de que é necesario un esforzo xeral e planificado cara ao desenvolvemento das nosas posibilidades na nova realidade que se anuncia.000 Febreiro 2005 Outubro 2000 Outubro 2001 Outubro 2002 Outubro 2003 Outubro 2004 Marzo 2005 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2001 Maio 2004 Maio 2000 El Correo Gallego Faro de Vigo La Voz de Galicia Maio 2005 Total 5.200. pero os provedores deberían realizar investimentos neste momento para facer probas destes novos conceptos grazas aos seus espectadores e beneficiarse no futuro desta mellora da interactividade.000 2.000 0 0 500.000 200. ademais do desenvolvemento de aplicacións que dependen do usuario e do contido de vídeo que el mesmo proporciona.1.000. Evolución da audiencia dalgúns casos de prensa electrónica en Galicia. polo menos ata finais desta década. O principal obxectivo desta acción é lograr que en 2007 todos os galegos dispoñan de acceso efectivo e rápido ás novas tecnoloxías.3 A banda ancha Segundo o estudo The Broadband Future: Interactive.000 1. mensaxería e xogos.000 400. como a televisión ou os cines. a través da Consellería de Innovación. Non obstante. entre as que se inclúe Internet.500. á vez que se mellorará a lealdade dos espectadores.500. and Personalised179.000 600.800.400. como emisións de televisión ou películas. Innovación deseñou a estratexia de banda ancha para solucionar os problemas daquelas zonas onde os operadores non efectuaron ⎯nin teñen previsto facelo a curto prazo⎯ o desenvolvemento da rede debido á falta dunha demanda suficiente que garanta a rendibilidade económica do investimento.600. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos audiovisuais de longa duración profesionais.000. de forma que se conseguirá un incremento dos ingresos para os provedores.000 800. O contido supletorio ofrecerase mediante pago.000 1. o documento sinala que a banda ancha en Internet. A Xunta de Galicia. Industria e Comercio.000.000 1. entre cara ao ano 2006. o principal impacto da banda ancha durante os próximos tres anos será a adición do vídeo nas aplicacións existentes.000 1. 179 Un novo documento realizado por PricewaterhouseCoopers xunto ao Centro Tecnolóxico Global do Entretemento e dos Medios PwC. destinará nove millóns de euros a iniciar o desenvolvemento dunha rede troncal que permitirá levar a banda ancha a toda Galicia. como son as conferencias. a banda ancha se utilizará para mellorar o valor do contido dos servizos de distribución primaria que se levan a cabo a través das canles tradicionais. 1.000 2.

000 os cidadáns galegos potencialmente beneficiados por esta iniciativa. Con esta iniciativa. á marxe do predominio estadounidense.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA A animación é algo tan antigo coma o cinema mesmo. Dende entón e debido ao éxito obtido. á vez que lle xurdían competidores como Dreamworks.00% 8. como Ames.00% 2. xa que as infraestruturas chegarán a 32 concellos que ata agora carecían de conexión.99% 4. cubriuse un longo treito.00% 3.84% 2. as industrias francesa e xaponesa tamén contribuíron en boa medida ao auxe da animación. o mesmo ocurrerá noutros 20 municipios da provincia de Lugo. En total serán algo máis de 660. Filmax ou Pixar.00% 4. Dende as primeiras películas de Walt Disney ata as máis modernas. 5. pero nas últimas décadas experimentou un grande auxe e apareceron novas técnicas.86% 3. os habitantes dos municipios rurais poderán dispoñer dun acceso a Internet de banda ancha por un prezo máximo de 39 euros en 2008. data da estrea de La Sirenita. beneficiaranse deste programa un total de 286 municipios. que se verá completada ata alcanzar o 100% da súa extensión.00% 10.49% RDSI Líña telefónica convencional ADSL Cable Outras formas conexión Total de vivendas dispoñen acceso 11. un 93% do total dos existentes na comunidade. Nesta situación están municipios próximos a algunhas das grandes cidades.30% 6. 12. e mesmo parroquias rurais adscritas ao termo municipal de capitais de provincia.00% 8. A historia deste tipo de cinema é longa e chea de altos e baixos. Narón ou Culleredo. Así se recolle no Programa Nacional de Acceso á Banda Ancha en Zonas Rurais e Illadas posto en marcha polo Ministerio de Industria.64% No caso de Galicia. Para isto. Na maioría dos casos trátase de concellos nos que xa hai cobertura parcial de Internet de alta velocidade. Ourense será a provincia máis beneficiada. non era posible acceder a elas. 2004. é dicir. como o emprego de bonecos de plastilina e o ordenador. preténdese fomentar o uso das novas tecnoloxías da información naqueles lugares nos que. aínda que está por ver cal será a demanda real deste servizo. a factoría Disney non parou de lanzar películas. Comparación entre Galicia e España nas formas de acceso a Internet nos fogares (% con respecto ao total español). como Lugo. Pero.00% 0. 180 Neste sentido. a maior novidade do plan é a posibilidade de que o acceso á banda ancha chegue a 63 municipios nos que ata agora non estaba dispoñible 180 . ata agora. destinaranse 25 millóns de euros a axudas aos operadores para que estendan os seus servizos aos núcleos rurais antes de 2008. como El Espantatiburones ou Shrek. sempre seguindo o mesmo esquema ata caer na repetición.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Se os plans do Goberno galego se cumpren. aínda que para entender o actual boom hai que remontarse a 1989. 7 na da Coruña e 4 máis na de Pontevedra . Non obstante.

E. e. que colocan nas emisoras españolas. e iso foi. nun ano prolífico para a animación computerizada. superouna en recadación de venda directa. recibiu un Óscar honorífico. recentemente asociados con Disney cando. á que se lle contestaría dende Pixar-Disney con Bichos. Megasónicos). por iso. marabillar e divertir o público infantil. o máis importante. Dreamworks. cada vez máis produtoras e compañías lánzanse á aventura de realizar unha fita enteiramente por ordenador. por ser un contido destinado a nenos e ser un produto característico da cultura e da idiosincrasia do país. a existencia de paquetes. pero para todos os públicos. hai outras compañías produtoras que tamén traballan para sorprender. por parte das majors. recentemente. tendo limitacións polos elevados custos. chegando aos niveis de calquera superprodución de Hollywood. Cada un destes filmes representou unha pequena conquista nun mercado que sempre pediu melloras e máis realismo nas imaxes e a técnica tivo a obriga de ser cada vez máis punteira. en aclamación do público e dalgúns sectores da crítica menos reaccionaria. ou con plastilina. Na LXXIV Edición dos Óscar. S. Seguiría Antz (a primeira de Dreamworks). así como por certa rixidez creativa debida a unha tecnoloxía cara e en constante evolución. que superou a tradicional en técnica e desenvolvemento. existe a segunda faceta da animación dixital: os deseños imaxinarios.A. O descenso no prezo do equipamento informático e a crecente facilidade do software dan lugar a unha maior creatividade. Crear un mundo caricaturizado. Despois chegarían Toy Story 2 e as antes citadas Shrek e Monstruos. pechando así ocos á produción nacional.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O cinema de animación é un valor en alza e se antes se relacionaba exclusivamente coas películas para nenos. Ata hai poucos anos. os elevados riscos dos grandes investimentos a realizar. aqueles que reinventan a realidade e que lles proporcionan aos expertos moitas máis opcións. como unha auténtica industria que gañou terreo a pasos axigantados. A clásica animación por ordenador Nesta segunda vertente enmárcanse as mellores producións dixitais dos últimos seis anos. en películas como Gladiator ou El Señor de los Anillos víronse planos completamente dixitais. a produción de animación e a utilización do tratamento dixital da imaxe en España estivo restrinxida a un grupo reducido de empresas e supeditada sobre todo a encargos procedentes do estranxeiro. non obstante. Os animadores por computadora lograron idear bechos. os altos gastos de produción e comercialización. Pero os novos recursos veñen facilitar as tarefas productivas. Esta foi a primeira película de animación feita integramente por ordenador e. se ben o seu uso require un equipo de persoal cualificado que coñeza as posibilidades e limitacións das devanditas ferramentas. Por outro lado. coas cales pode lograrse maior impacto no público. en boa medida. Coa informática e as novas tecnoloxías. O bosque animado. tal como o confirman as películas destes últimos anos.A. Así. Porque en divertirse e divertir debían estar pensando os creativos de Pixar. durante os últimos anos. como apunta Claudio Biern: un longo período de produción. curtas e longametraxes. o carácter estratéxico. intercalados con imaxes auténticas. S. en 1995. 181 195 . é máis entretido e ofrécelles moita máis liberdade nos seus deseños 181 . as series de debuxos animados gozan de características que lles confiren un carácter singular e que as fan diferentes das outras producións televisivas. Shrek e Monstruos. abríuselle un novo camiño ao cinema de animación. A batalla tecnolóxica polo liderado da animación por computadora centrouse nos esforzos de. animais e monstros de todas clases. a segunda longametraxe completamente dixital que se fixo en España (a primeira foi en 1996-1997. porque lles permiten aos novos profesionais acceder ao medio. a gran competencia dos mercados internacionais. A síntese de imaxes está en pleno desenvolvemento en todos os ámbitos: publicidade. idearon Toy Story. con frecuencia. por un lado Pixar e Disney e. grazas á animación dixital. Dentro do mundo da televisión. na que partían como favoritas. ter que dispoñer de equipos cualificados de carácter fixo. concedéuselle o Goya 2001 á Mellor película de Animación á produción galega de Dygra Films e Megatrix. Onde máis funcionou a animación dixital é no campo dos efectos especiais para longametraxes. como os dinosauros de aspecto completamente real de Jurassic Park e integráronos na imaxe real. e cunha férrea competencia entre elas. en 2001 premiouse a mellor película de animación. Tamén ese ano. polo outro. o sector das chamadas películas de debuxos animados revelouse.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
está a perder terreo ante as innovacións tecnolóxicas. Non se trata de substituír os debuxos a man pola informática, senón de descubrir un novo mundo no que se mesturan a plastilina, o ordenador e as aventuras multimedia. Con todo as produtoras autóctonas non sempre estiveron interesadas en investir en animación e moito menos no desenvolvemento de técnicas dixitais. Durante anos, en España formáronse xenios desta especialidade que, ante a ausencia de traballo, non tiveron máis remedio que emigrar a Estados Unidos ou a Xapón, e a maioría deles acabaron traballando para os estudios máis importantes de efectos especiais. Na actualidade, os excelentes resultados en cinema, vídeo e televisión, o incremento da demanda familiar deste tipo de películas, as oportunidades que ofrece a nova tecnoloxía en 3D e a excelente reputación dos profesionais europeos son factores que están a contribuír ao incremento significativo do sector. En televisión nos últimos anos tamén se asistiu ao desenvolvemento tanto de contidos coma de estilos gráficos moito máis innovadores, grazas a unha maior demanda de producións por parte das novas canles, así como a un notorio dinamismo no sector imbuído polo crecente desexo dos realizadores de crear produtos propios utilizando as novas tecnoloxías, cada vez máis eficientes e máis alcanzables e a aposta no seu momento das norteamericanas Cartoon Network e Nickelodeon. O sector español da animación considera necesaria a implicación e axuda económica das cadeas de televisión, tanto públicas coma privadas, para poder asumir con garantías a produción de series e competir coas industrias xaponesas e norteamericanas. A Xunta directiva da Federación de Asociacións de Produtoras Audiovisuais reclamoulles en abril do 2005 ás canles de televisión un incremento do 2% dos ingresos, que se destinaría a series de animación e documentais, adicional á cota do 5% de ingresos que deben invertir por lei na producción de cine europeo. De cara ó próximo proxecto de lei estatal do audiovisual, as produtoras piden ademáis que se reflexe o deber das operadoras televisivas de invertir na adquisición de dereitos de antena de obras de produtoras españolas europeas independentes, asi como respeta-la súa independencia nos acordos de inversión conxunta. Por outro lado, a programación infantil foi a menos nos últimos anos nas canles xeneralistas e, dentro do xénero, as producións de animación tamén perderon protagonismo. Por iso, os produtores de series de animación expoñen que sería necesario que se lles ofrecesen as mesmas axudas e facilidades que teñen as longametraxes. Entre elas, que no 5% de producións europeas que deben emitir as televisións se inclúa un 1% de producións de animación. Segundo información achegada polo responsable de TVE para animación no Cartoon Forum, celebrado en Santiago de Compostela no 2004, o 8,7% da programación infantil cóbrese con produtos de animación, aínda que a maior parte desta produción é foránea e ten máis de dez anos. Tamén parece revelador o dato de que o 31% dos minutos de animación que emiten as televisións estean cubertos por producións xaponesas. Outro 28% cóbrese con series norteamericanas, un 13% procede de Francia e só un 8,9% do tempo está ocupado por producións españolas. En sentido positivo, sinalan que a suma das producións europeas supón un 34% de ocupación de pantalla nese tipo de espazos. A produción de películas e series animadas enfróntase en Galicia a un mercado cunha competencia moi dura e grandes problemas de financiamento. Dende o sector asegúrase que hai talento, hai bos proxectos, hai vontade de sacalos adiante, pero falla o apoio económico, un soporte financeiro capaz de neutralizar o problema dos grandes prazos de produción do cinema de animación
182 .

. Con todo, as produtoras e os animadores consideran

que a Comunidade galega está a abrirse un oco, algo impensable hai uns anos que, cando menos, favorece unha disposición do mercado cara ás producións galegas.

182

Camilo Franco (2004): “Galicia está animada”, La Voz de Galicia, 8 de novembro de 2004.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
A pesar das diferenzas de tamaño, hai coincidencias en como se mira o mercado: no talento e na capacidade para contar historias, materia prima fundamental para a animación; nos grandes problemas financeiros que a produción de animación ten, por ter un período de maduración moi longo, e na inexistencia dun mercado local, polo que os proxectos han de ter un carácter universal ou, pola contra, non haberá demasiadas posibilidades de sacalos adiante. As dificultades de financiamento son consecuencia das particularidades dos proxectos de animación: a cantidade de man de obra que se necesita e o seu alto nivel de cualificación e a duración e desenvolvemento, xa que para sacar adiante unha longametraxe de animación unha produtora necesita arredor de tres ou catro anos dende que se pon en marcha, en función do seu tamaño e das súas capacidades. Isto supón que dende que comeza o investimento ata que chegan os ingresos pola venda de dereitos ás distribuidoras pasa moito tempo, e as cargas financeiras encarecen moito os custos. Por outro lado, o mercado da animación está condicionado pola factoría Disney e a súa forma de producir, de maneira que cando se fala de sacar adiante producións de animación dende un mercado como o galego ha de terse claro que se vai competir con películas de Disney, de Spielberg ou de Lucas e que os espectadores van facer as súas comparacións en termos de resultados e non de investimentos. É necesario fortalecer a animación europea para atopar unha alternativa á invasión de produtos norteamericanos, porque empresas como Disney teñen no mundo unha imaxe de marca da que carecen as produtoras europeas. Para competir en relativa igualdade, contar cun mercado europeo da distribución é imprescindible. O Grupo Filmax anunciou a súa intención de concentrar en Galicia a súa división de animación e de entrar dende a súa filial, Bren Entertainment, no mercado dos videoxogos. Filmax Animation ten a súa sede definitiva en Santiago e asumirá nun futuro unha parte do labor que viña desenvolvendo no sector Bren Entertainment. O mencionado Cartoon Forum, que se celebra con carácter anual en distintas cidades europeas e que serve de punto de encontro entre profesionais da animación, cadeas de televisión, produtores, institucións e entidades financeiras, celebrou a súa XV edición en setembro de 2004 en Santiago de Compostela. O certame ten por obxectivo fomentar as coproducións europeas neste campo. Para esta edición, contouse coa asistencia de máis de 800 profesionais da animación e da televisión de, polo menos, 20 países. Seleccionáronse once proxectos españois dos 76 que foron presentados e deles,dous eran galegos: Maze of Dreams: Ventura in Hypnos Island, de Grándola Nova; P3K Pinocchio 3000, de Filmax Animation. Un ano despois, dez proxectos españois participarían en Cartoon Movie 2005, que se celebrou, en Potsdam, Alemaña. En fase de posprodución, presentouse O soño dunha noite de San Xoan, de Dygra Films, que xa acudira a edicións anteriores en etapas previas da produción. En canto a proxectos actualmente en produción, acudiron Gisaku, de Filmax Animation, e Spirit of the forest, tamén de Dygra. Ademais, concorreron catro proxectos españois que se atopan en fase de desenvolvemento, dos cales dous son galegos: Linko Killer Machine, de Ignacio Benedetti Cinema e Turionitas (Lost on the Earth), de K-Media.

5.2.1

Principais producións galegas de animación

Xa en 1992, Televisión Española emitiu por primeira vez unha serie de animación producida por Continental Producións, Las señales, tus amigas. Era unha serie didáctica de animación que relataba as aventuras de tres rapaces nun ámbito cotián fantástico, no que aprenden as utilidades do código viario. Camaleo, outra das series de Continental Producciones, narraba a historia dun camaleón exótico ao que apresaban na selva amazónica e que era transportado nun buque que chegaba ás costas galegas, do que conseguía escapar da súa gaiola e presentábase en forma de concurso. A tarde do 18 de abril de 1994, os televisores galegos lanzaban ao aire por primeira vez as notas

197

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
dunha curiosa canción Somos do clube da galega, por fociños, por cacheiras... Nela, a animación dun grupo de animais nun autobús, encabezados por un xabaril e deseñados por Miguel Anxo Prado, daban a entrada á programación infantil da Televisión de Galicia. Era o comezo do Xabarín Club, un contedor que lles ofrece diariamente aos máis pequenos diversión todas as mañás e todas as tardes na canle autonómica. Ademais, a serie Vixiantes do Camiño (1999), producida pola Televisión de Galicia e Milímetros Dibujos Animados, e tamén deseñada por Miguel Anxo Prado, foi emitida dentro do espazo do Xabarín Club na canle autonómica. Protagonizada pola mascota do programa e inspirada no Camiño de Santiago, presenta en clave de humor unha crítica ás corporacións multinacionais e unha promoción da conservación do patrimonio. Representa unha das poucas producións galegas de animación convencional 2D. O videoclip de animación en plastilina Alegrías de Puerta Tierra (1994) foi realizado por Virginia Curiá con Tomás Conde como productor en formato cinema de 35 mm e é unha produción independente, como traballo de fin de estudos realizado dentro da EIS da Coruña. A raiz de este éxito fundan a productora Algarabía Animación, que inicia o seu camiño coas cortinillas do X Aniversario de TVG (1995) e a serie de cortinillas Os milollos (1996) tamén para o canal autonómico. Entre 1996 e 1998 realizan as campañas publicitarias de Gadis e os consellos televisivos Sanote. A modo de experimentación fixeron a curtametraxe de animación Cuaderno de bitácora (1998), en formato cinema de 16 mm. Neste mesmo ano produciron tamén Noite meiga, outra curtametraxe de animación de formato cinema, emitido pola Televisión de Galicia. Carrabouxo é un popular personaxe gráfico creado polo debuxante Xosé Lois en 1984. Esta obra audiovisual, producida por Lhosca Arias en 1999 é unha adaptación para televisión dos guións gráficos realizados polo debuxante, de vinte e seis capítulos. Outras produción do mesmo autor son O visgo máxico (2000) e The layer's show (2001). Pola súa banda, Nut (1997) é unha curta producida por Miguel Asensio P. C. e Mateo Meléndrez coa técnica de bonecos animados, que conta a historia dunha nena testana que vive no bosque coa única compañía da súa mascota. Cantomila (1998) é outra curta en 2D realizado por Triade, Comunicación de Empresas, feita con fins educativos e destinada ao público infantil, que conta a historia dunha papeleira que ninguén usa e os seus esforzos por manter limpo o parque no que vive. A produtora Lúa Films coproduciu con Algarabía Animación e a TVG unha serie de curtametraxes de animación en plastilina realizados por Tomás Conde e Virginia Curiá, dedicadas aos distintos personaxes homenaxeados estes últimos anos no Día das Letras Galegas. O proxecto inclúe, ata o momento, Ignotus (2000), sobre un relato de Manuel Murguía; Os defuntos falaban Castelao (2001), seguindo unha obra de Ánxel Fole e Meigallos, sombras e sopas de arroz (2002), centrado na obra poética de Eladio Rodríguez. A escola das areas (2002), que utiliza os métodos de ensino do ilustrado Padre Sarmiento e Good night mon ami (2002) está inspirado nun breve texto publicado por Alfonso Daniel R. Castelao no seu libro Cousas, no que varios mariñeiros galegos se atopan no estranxeiro sen recoñecerse como compatriotas. A Xaguarana (2003) é unha curtametraxe baseada en dous relatos publicados por Antón Avilés de Taramancos no seu libro Nova crónica das indias. Esta peza audiovisual conta a historia dun poboado do Amazonas axexado por unha fera salvaxe. Os nativos buscan unha solución nas falsas promesas dun interesado misioneiro. Recentemente, rematou Alistán, o demo oveiro (2003), inspirado nos personaxes máxicos de Álvaro Cunqueiro. Unha vez rematada esta curtametraxe, A lingua animada forma un conxunto de máis de oitenta minutos de animación baseada na literatura galega. Estas producións foron emitidas pola Televisión de Galicia e algunha delas tamén pola canle de animación Cartoon Network. Mención especial merece O bosque animado (2001) de Dygra Films. Coproducida por Megatrix e distribuída por

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Buenavista Internacional Spain, foi a primeira película europea en 3D. O filme, que está baseado na obra de Wenceslao Fernández Flórez, estreouse en toda España en agosto do 2001 e gozou de boa acollida por parte do público. O bosque animado, con guión de Ángel de la Cruz e dirixida por este e por Manolo Gómez, está dirixida fundamentalmente ao público infantil e narra as aventuras dos animais dun bosque galego, que tratan de salvarse da destrutiva man do home. A produtora coruñesa realizou tamén Taxia (2001), unha curtametraxe cun deseño aparentemente sinxelo e moi próximo á animación tradicional e totalmente realizada por ordenador, que foi escrito e dirixido por David Robles. Nel nárrase a historia dunha anciá que sofre, a consecuencia da súa idade, alteracións na súa percepción da realidade, e acaba converténdose nunha psicópata caníbal. Posteriormente, as moscas de O bosque animado regresan á acción na triloxía de curtametraxes El señor de las mosquis. Hu-hu e Ho-ho son as dúas protagonistas do vídeo La comunidad de las moscas, a primeira entrega. Na película, Hu-hu, unha mosca, crea a empresa Mosquis, S.A. para comercializar un novo alimento baixo un réxime de monopolio. Coa aparición da tecnoloxía, decenas de moscas perden o seu traballo e comezan a empobrecerse. Posteriormente, presentou a segunda entrega, titulada Los dos tarros. Nesta ocasión, Hu-Hu, que se fixo millonario coa venda de mosquis, pretende apoderarse da auga da cidade das moscas. Así que Ho-Ho e outras moscas menos favorecidas deciden unirse para tomar medidas e baixarlle os fumes a un Hu-Hu cegado polo seu afán de conquista. Os títulos destas producións realizadas pola organización non gobernamental Manos Unidas son unha clara alusión ao ciclo de El señor de los anillos. A longametraxe O soño dunha noite de San Xoan, estreado en xuño de 2005, reecrea libremente o clásico de William Shakespeare Midsummer's Night Dream, transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica, co que comparte numerosos puntos en común. A película narra a historia de Elena, resolta e intelixente filla de Teseo, un gobernante idealista e soñador en exceso, obsesionado coa construción de estraños edificios. Tras caer a última obra, Elena obriga o seu pai a deixar os seus proxectos quen, finalmente, lle fai caso á súa filla, pero cae enfermo. A curtametraxe de Carro, Gallarda e Marelo (2002) de Limaia Producións, escrita e dirixida por Xosé Luís Martínez Carneiro, narra a historia de Carro (vehículo primitivo empeñado nunha revolución que acabe coa propaganda virtual), Gallarda (anarquista dos sentidos) e Marelo (boi errante), tres razas en vías de extinción no país de Alalá, un lugar occidental dos nosos días que vive exclusivamente de realizar propaganda virtual para Internet. Ventura ten tres cabelos, unha camiseta a raias e uns brazos e pernas que parecen de arame. O protagonista de O labirinto dos soños é un neno que non sabe soñar e comeza a súa aventura cando queda durmido lendo un libro de contos e queda atrapado no labirinto dos soños, do que a súa escasa práctica onírica lle impide saír. A peculiaridade desta historia é que Martiño só pode saír do labirinto se conta cunha colaboración externa: a do espectador da súa historia. Aínda que o labirinto podería ser un videoxogo, neste CD-rom, producido por Grándola Nova e editado por Galaxia atópanse 28 minutos de animación en 3D nos que a música xoga un papel fundamental e que poderían chegar a definirse como videoclips. Como secuela deste CD, xorde a serie para televisión Ventura na Illa de Hypnos, dirixida por Pepe Sendón e cunha extensión prevista de 26 capítulos de 7 minutos. Dirixida a unha audiencia infantil, combina animación 3D e cancións orixinais, a cada capítulo corresponde a unha canción, de xeito que vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos, o deus dos soños.

199

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Partindo da tradición iniciada no grupo Filmax en 1999 coa produción de Goomer, unha longametraxe de animación tradicional baseada na personaxe de Ricardo e Nacho e que conseguiu o premio Goya á Mellor longametraxe de animación, Bren Entertinment levou a cabo a realización íntegra dunha serie de televisión de 26 capítulos
183

.

Xa como Filmax Animation, o primeiro paso foi a produción de El Cid, a lenda (2003), escrita e dirixida por José Pozo e na que tamén participou Bren. Esta longametraxe de animación, unha película 2D pero que a inclue unha parte da mesma realizada con técnicas de animación 3D (estudos de animación de masas e vexetación, captura de movemento, etc.) é a mais ambiciosa que hasta aquel momento se producira en España. Narra a vida do nobre Rodrigo quen, desterrado de Castela e despoxado do seu grande amor, Gimena, batallará contra todos os atrancos, ata converterse nun verdadeiro heroe e onde a loita pola honra e a amizade chegará ata as últimas consecuencias. El Cid, a lenda resultou o maior éxito de recadación do cine de animación galego e español no mercado nacional, e conseguiu o segundo premio Goya á Mellor longametraxe de animación, e ten previsto a súa estrea en máis de 600 salas de exhibición en Estados Unidos. A continuación viría o primeiro proxecto íntegramente 3D da compañía: P3K: Pinocchio 3000 (2004), unha revisión do famoso conto de Collodi ambientada nun escenario futurista no que Pinocho é un robot creado polo inventor Gepetto
184

. Para levar a cabo esta longametraxe, Filmax

Animation aliouse con duas grandes compañías estranxeiras: a francesa Animakids e a canadiense Cinegroupe, levándose Filmax no reparto de traballo a realización de toda a escenografía virtual e unha parte da animación -levada a cabo por Bren Entertainment- e toda a postprodución. A película recibiu o Goya 2005 á Mellor longametraxe de animación. Tras a convocatoria, en xuño de 2003, dun concurso público para a realización dunha produción de animación coa intención de promocionar a imaxe de España na Exposición Internacional de Aichi (Xapón), foi seleccionado o proxecto Gisaku, presentado por Filmax. Esta longametraxe, coproducida coa Sociedad Estatal para Exposiciones Internacionales (SEEI), narra a historia dun samurai que formaba parte da expedición xaponesa enviada polo señor de Sendai-han ao reino de España no século XVII. A causa dun feitizo, queda durmido e esperta do seu máxico letargo confundido nunha España moderna e totalmente cambiada. A película, o primeiro manga europeo, utiliza as mesmas técnicas empregadas en El Cid, a lenda, é dicir, animación tradicional mesturada con imaxe creada por ordenador. A produtora ten previsto rematar o filme en setembro de 2005 e a estrea será no Nadal deste ano. A mestura de xéneros e técnicas faise moi visible na categoría documental/ficción do Certame de Vídeo e Arte Dixital InJuve 2000, onde o primeiro premio foi para Linko Killer Machine (1999), unha animación de plastilina en branco e negro realizada en ordenador por Etcheverry, con referencias á historia do cinema, que van dende o cinema expresionista e o cinema negro ata as películas de acción actuais e onde un coello descobre que as industrias Linko son en realidade un matadoiro industrial automatizado e robotizado. Juan Pablo Etcheverry xa dirixira Paranomasia (1998), sobre dúas palabras iguais onde só cambia o acento e teñen un significado totalmente distinto
186 185

e Egon Scheielle (1998),

de 4 minutos de duración, no que Egon Schielle, pintor e debuxante austríaco, morre poucos días despois da morte da súa muller , ambos os dous de animación en plastilina e Danza sobre papel (1998) en 2D. Outra

183

A produtora xa traballara para o parque temático nas animacións para a atracción El Minotauro (2000).
184 185 186

A pesar dos evidentes cambios de ambientación, a película conserva os mesmos ideais e principios a obra original. E que foi premiada como mellor videocreación no XIII Festival de Vídeo de Vitoria-Gasteiz.

E que obtivo o premio á mellor videocreación no Certame de Vídeo Injuve (Madrid 1998) e mención especial no Art Film Festival de Eslovaquia 2000.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
opción tamén dende a plastilina é De tripas y corazón (2002), no que se reflicte o particular universo do director. Trata dunha historia de desexo e vontade: un personaxe partido pola metade, un coello que vive no peito e unha serpe na cadeira
187

. A partir da obra pictórica de Pablo Picasso, e do mito do labirinto do minotauro, no curto
188

Minotauromaquia, Pablo no labirinto (2004) desenvólvese unha narración chea de metáforas e imaxes oníricas, na que o pintor é perseguido por personaxes do pasado .

Rande 1702, arde o mar é a recreación visual da batalla de Rande en 3D, desenvolvida pola produtora Tres Deseos CG, cun guión que sintetiza a interpretación histórica do evento. Dentro do Máster en Comunicación e Creación Dixital, da Universidade da Coruña, créanse ano a ano numerosas producións multimedia e de animación, baixo a forma de proxectos de fin de curso.

5.2.2

As empresas galegas de animación

O Observatorio Europeo do Audiovisual fixo unha análise do sector da animación en Europa, que cobre tanto a situación das compañías implicadas na produción de longametraxes e series de animación, como a programación de producións deste xénero nas televisións. Docordo cos seus datos, ss empresas europeas de animación facturaron 1.141 millóns de euros en 2001 e a principal compañía continental neste eido é a británica HIT Entertainment PLC que, en 2002, obtivo uns ingresos por operacións de 193,59 millóns de euros. Séguenlle no ranking, a moita distancia, as compañías alemás TV Loonland (con 51 millóns de euros nese exercicio) e RTV Family Entertainment AG (con 48,96 millóns de euros)
189

. A única compañía española que figura na lista é

Cromosoma, no posto 15, cuns ingresos operativos de 12,88 millóns de euros en 2002 (un 38,2% máis que no 2001). Utilizando a base de datos Amadeus, o observatorio identificou ao redor de 270 compañías diferentes que operan nos países da Unión Europea. Entre 1998 a 2001, os seus activos totais cuadriplicáronse sobradamente, ao pasar dos 418 aos 1.870 millóns de euros. Nese mesmo período, os ingresos operativos case se triplicaron, ao pasar dos 429 aos 1.141 millóns de euros. O informe pon de manifesto que as marxes de beneficios das produtoras de animación, malia algúns altibaixos, foi nos últimos anos máis alto que o das compañías que se dedican á produción de ficción para televisión. En 2004, o sector da animación española contaba con máis de 95 empresas que facturaron uns 100 millóns de euros, deron traballo a máis de 3.000 persoas e supuxeron unha exportación anual duns 30 millóns de euros. Nos últimos oito anos, producíronse en España máis de 125 series, máis de 15 longametraxes e preto de 50 curtas de animación. Á alta especialización das empresas galegas de animación únese o feito da enorme ambición dos seus produtos máis representativos, dirixidos a un mercado internacional. As producións cinematográficas de Dygra Films ou de Filmax Animation, xogan cuns orzamentos superiores aos 6 millóns de euros e cuns longos procesos de produción. Este modelo, segundo apunta Jaime Pena
190

, provoca que a facturación desas empresas experimente

altas e baixas, en función da fase de produción na que se atopen os seus produtos e que os seus resultados de explotación poidan ser mesmo negativos, sen que isto sexa síntoma dunha crise. Os éxitos de películas como O
187

Esta produción foi galardoada con premios como Bronce Award do XXV Festival de Vídeo de Toquio (Xapón 2003) ou Premio Especial do Xurado en Krok (Ucraína 2002).

188

A obra, producida por Ignacio Benedetti Cinema, foi obxecto de numerosos premios e recoñecementos, como o premio á mellor curtametraxe no Festival de Cádiz (2004), gran premio no Festival de Cinema de Animación de Matita (Chieti, Italia 2004). Foi, ademais, a única película española de animación seleccionada nos festivais de Hiroshima (Xapón), Palm Springs (Estados Unidos), Matita Film Festival (Italia) e Golden Horse de Taipei (Taiwan). Ademais, optou aos premios Goya 2005, na categoría de mellor curta de animación. No ránking das 15 empresas de animación europeas máis poderosas tamén figuran as británicas Entertainment Rights PLC e Aardman Holdings, a alemá Hahn Film AG, a italiana Mondo TV e, nada menos, que sete francesas: Carrere Group, Xilam Animation, Millimages, Dargaud Marina, Marathon Animation, Ellipse Animation e Alphanim. Pena, J. (2005): A produción. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia. Consello ds Cultura Galega.

189

190

201

1997 e 2003. a lenda.d. de Dygra. A produtora coruñesa está a iniciar a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3D. A seguinte produción é Gisaku. Este filme fíxose realidade tras máis de tres anos e medio de dedicación e cun orzamento de case 10 millóns de euros.000 espectadores e recibiu un premio Goya.2 millóns de Euros e contaban con 105 empregados.94 5. en que participa Bren/Filmax. O plan contempla a produción de cinco películas e unha serie. destinado á creación dun estudio de animación 3D en Galicia. o primeiro manga europeo e producida par promocionar a imaxe de España na Exposición Universal de Aichi. ata o 2007. a empresa pretende entrar a partir de 2005 no terreo da produción de imaxe real. No ámbito da produción propia. as curtametraxes televisivas) para producir ambiciosas longametraxes. O primeiro produto da factoría Filmax Animation foi El Cid.33% Facturación 101.545 Nº de Empregados 5 105 2000. a lenda. a construción dun novo estudio. innovación e formación. cuns elevados parámetros de calidade. Creada en 1987. o reforzamento da súa estrutura e a posta en marcha dunha escola de formación de animadores. Bren Enterteiment/Filmax e Dygra Films.00% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. coa construción .41% Resultado n. estreada en xullo do 2004. escrita e dirixida por José Pozo. mais a participación como coprodutora noutros proxectos de interese para a compañía. A película obtivo na edición do 2005 o Goya á Mellor película de animación. que foi vista en España por máis de 500. Todo este proceso viuse reforzado por un importante investimento por parte de Dygra. Tamén verá a luz a serie O bosque animado. ao tempo que algunhas das máis veteranas do sector abandonan o seu modesto nicho de mercado (a publicidade. Filmax Animation naceu en Santiago de Compostela no ano 2003 coa intención de convertir a Filmax nunha das principais empresas de produción de longametraxes de animación do mundo. Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia. catro longametraxes de animación. Despois de estrear O soño dunha noite de San Xoan. Así mesmo.321 4990. de 26 capítulos de media hora. e unha serie de pequenas produtoras intentando entrar nun mesmo mercado por camiños diferentes.167. e a confluencia de distintas e xenerosas axudas públicas están a estimular a outras empresas a meterse no terreo da animación. o plan de Dygra Films contempla poñer en marcha un novo estudio de animación. Esta compañía foi a responsable da longametraxe O bosque animado e doutras producións como Taxia ou a triloxía El mundo de los mosqui. Dygra Films pretende estrear. A compañía prevé investir 30 millóns de euros nos próximos cinco anos para fortalecer os seus tres piares básicos da compañía: produción propia. a multimedia e a produción audiovisual. cunha longametraxe que se rodará en cinema dixital. o sector da animación en Galicia está articulado arredor de dúas grandes empresas. A seguinte longametraxe animada da empresa foi P3K Pinocho 3000. A estratexia a seguir para acadar este obxectivo pasa pola estrea a nivel internacional dunha longametraxe de animación cada ano coa produción maioritaria de Filmax. ou El Cid. e Nocturna no 2007. 1. que se atopa actualmente en produción. facturaron no 2003 5.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO bosque animado.510. Este plantexamento e a forma de levalo a cabo valeulle a Filmax Animation o premio Cartoon Movie 2003 á Mellor estratexia de produción e distribución. Ámbalas dúas longametraxes supoñen o necesario salto de calidade para seguir competindo con éxito nos difíciles mercados globáis. Filmax Animation está a traballar nas producións que estreará nos vindeiros anos: ten previsto estrear no 2006 Donkey Xote. Dende o punto de vista industrial. En 2005 son 13 as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á produción de animación. Dygra Films conta con ampla experiencia no mundo da imaxe animada.424. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333.

produción e distribución de contidos audiovisuais e que está participada por Dygra Films. Por outra parte. Miguelanxo Prado e Emilio Aragón. Alegrías de Puerta Tierra e dende entón todos os traballos foron codirixidos por ambos os dous. e foi coproducida por Lúa Films. Con estas novas instalacións. por outra. televisión e multimedia). unha serie composta por sete curtametraxes: Ignotus. e Os Milollos. que realizou Virginia Curiá e que produciu Tomás Conde. E por que?. no que os integrantes de Algarabía Animación asumen a dirección. En 1998 foi requirido pola factoría 191 Appia Filmes é unha empresa situada en Porto e recentemente constituída. Actualmente Virginia Curiá e Tomás Conde están a producir xunto con Continental Animación unha serie para televisión titulada E por que?. en coprodución con Algarabía Animación. inspirada na obra de autores galegos homenaxeados no Día das Letras Galegas. Oniria Publishing (editora de publicacións) e Filloa Records (editora musical). É o creador do líder infantil Xabarín. Despois deste primeira curta. realidade virtual e outras tecnoloxías punteiras no eido do 3D. o grupo Dygra Films reforzou a súa estrutura coa constitución de Producciones Dygra Films (produtora e comercializadora). con perspectiva comercial e un punto de mira posto nun mercado internacional cada vez máis aberto ás producións que nacen nesta beira do Atlántico. e coa vocación de participar en proxectos inspirados no entretemento e respecto ao público infantil. o demo oveiro. dirixen dúas máis a modo de estudos de experimentación: Cuaderno de Bitácora e Noite Meiga.500 m2. cuxo obxecto social é a formación. Desembarco Producións foi creada en 2001 polo artista Miguelanxo Prado e o músico Nani García. Algarabía Animación e a TVG. en coprodución con Desembarco Producións. A eles sumouse un novo proxecto de longametraxe: De Profundis. Estudio Dygra (estudio de animación dixital). Meigallos. a compañía ten previsto crear un Centro de Estudios de Animación. Nestes momentos atópase na procura de financiación. ademais de realizar paralelamente traballos como empresa de servizos para grandes produtoras europeas e americanas. No equipo de traballo participan autores como Anxela Loureiro. O grupo Continental inaugurou unha nova liña de negocio centrada no terreo da animación. (compañía coruñesa) e outra serie para TV. Aproveitando o know-how dos seus socios galegos (detentores do 50% do capital). a longametraxe As Aventuras de Xoán sen Medo e a serie de televisión Saltiños. ademáis de traballar en publicidade e no desenvolvemento de varios proxectos. Tamén participa no 50% do capital de Appia Films. contando ademáis coa axuda da Consellería de Cultura da Xunta de Galicia. O primeiro iniciouse no mundo da animación como debuxante e creador de fancíns como Xofre. é o título do proxecto de longametraxe que Lúa Films está a desenvolver. as coproduccións con Zeppelín Filmes (compañía portuguesa gañadora do Cartoon DÓr 2000). Máis tarde Algarabía Animación ideou a serie A lingua animada. Os defuntos falaban Castelao. A escola das areas. O obxectivo final da participación de Dygra nesta empresa é que o eixe A Coruña–Porto pase a ser unha zona recoñecida mundialmente na produción audiovisual de animación. sombras e sopas de arroz. Tamén neses inicios fanse cargo das cortinillas animadas para a TVG: X Aniversario de TVG. artísticas e de investigación dos diversos socios de Appia Filmes. unha produtora de animación portuguesa coa que coproduciu O soño dunha noite de San Xoan 191 . Algarabía Animación é unha produtora que se forma en 1995 por mor do proxecto de fin de estudos da EIS de Coruña. as tecnoloxías empregadas céntranse na animación dixital. cuxa situación definitiva están a valorar os directivos da compañía. algunha serie para a revista El Jueves e álbums como Stratos ou Tanxencias. a través das sinerxías culturais. co fin de formar profesionais cunha preparación específica neste campo dos que poder nutrirse. e de todos os personaxes da serie Os vixiantes do Camiño. En paralelo comenzan a traballar en publicidade colaborando con Lúa Films para a axencia BAP&Conde e como cliente Gadisa.e Alistán. o porco que anima as tardes da TVG.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dun edificio de 2. A Xaguarana. dedicada ao desenvolvemento e financiación de produtos de animación. Esta iniciativa nace cunha carteira inicial de tres proxectos: por unha parte a serie para TV en coproducción con New Gravity Laws (empresa viguesa con experiencia nos videoxogos) As Aventuras de Boomerang e. unha idea orixinal de Algarabía Animación. Sueños de Papel (desenvolvementos para cinema. Finalmente. Good Night Mon Ami. tanto para cinema coma para televisión. Pica Pica Circus. 203 . Dygra dispón da infraestrutura necesaria para poder estrear unha película de animación propia por ano.

etc. incluídas grandes produtoras. A súa primeira produción foi o vídeo O tempo das chuvias (2000). as moscas Ho-Ho e Hu-Hu ou a señora D 'Abondo. Colaborou coa empresa de animación Algarabía e con Lúa Films no deseño visual da película e dos personaxes de Pica Pica Circus. así como 2D integrado con imaxe real e. longametraxe que contou co asesoramento do autor de The Art of 3D Computer Animation and Effects. Como horizonte final está facer unha produción máis ambiciosa sobre as obras de Castelao. O seu principal valor. Limaia é unha produtora audiovisual situada en Sandiás (Ourense). É de destacar o seu labor nos últimos anos para Recreativos Presas. . os que compartirán protagonismo con novos amigos. ademais doutros de repercusión internacional. A produtora compostelá K-Media. De xeito máis inmediato a produtora ten previsto acometer despois de setembro a animación das Memorias dun ollo de vidro. 5. Ventura é un neno que se perdeu nun labirinto de soños e que un día remata na fantástica illa de Hypnos. que leva o mesmo título. A actividade principal do estudio foi sempre o deseño gráfico e fixo nestes anos multitude de folletos. escrita por Beatriz Iso Soto e Amaia Ruiz sobre o Nadal que se atopa en fase de desenvolvemento e cuxa estrea está prevista para o ano 2007. pasando pola animación e o deseño web. é un estudo de produción audiovisual que naceu no ano 2000 baixo a responsabilidade de Fran Lorenzo. contan con varios proxectos. os creadores ficharon como director a Isaac Kerlow. ata grandes pinturas en edificios. para as principais axencias de publicidade e moitos clientes directos. e que está a desenvolver a longametraxe en 3D Turionitas e unha serie para televisión. un dos pioneiros da animación por ordenador e ex director de produción dixital de The Walt Disney Company 192 . Converter os contos de Castelao en historias animadas é outro dos proxectos que o estudio galego ten para o futuro.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO americana Dreamworks para deseñar os personaxes da serie de animación Men in Black. 2D para Internet e. Tangaraño nace no ano 2000. ao deseño gráfico e a publicidade. Noite de Paz. ilustracións para revistas. televisións e axencias de publicidade. Pero a animación é a súa grande ambición. Ademais. e está producida por Grándola Nova e dirixida a unha 192 A relación entre Kerlow e Dygra comezou con O soño dunha noite de San Xoan. dirixida por David Rubín e Juan Carlos Pena e con guión de Beatriz Iso. Traballan en animación 2D tradicional. Producciones Khartum nace en 1996 como herdeiro do Estudio Cartón. Con este paso estratéxico. da man de Francisco Bueno Capeáns e Gema Rey Fuciños e funciona como provedora de servizos e materiais gráficos de animación para diferentes empresas. A intención do estudio é que este non sexa máis que un primeiro paso para ir levando á animación distintas obras do escritor e humorista de Rianxo. para levar á gran pantalla. Na actualidade está inmerso na produción da longametraxe De Profundis. portadas. etc. dende a creación de mascotas de grande éxito en campañas. Coñecemiento e Multimedia. storie boards.2. sobre todo. onde levou a dirección creativa. crearon animacións e deseño de personaxes para proxectos de comunicación interna de grandes empresas. Secuela do CD-rom interactivo O labirinto dos soños. como a toupa Furi. reside no campo da ilustración. é unha comedia familiar para todos os públicos.3 Principais proxectos da animación galega El Espíritu del Bosque é a proposta de Dygra Films para o ano 2006. Se ben as súas producións son a pequena escala. presentada no Cartoon Forum 2005. a produtora galega intenta entrar pola porta grande no mercado estadounidense. no seu papel de provedores de creación de contidos. esta teleserie de 26 capítulos de 7 minutos. que abrangue proxectos que van dende o cinema e a televisión. na actualidade. Nesta ocasión. carteis. Miramax Films tenlle adquiridos os dereitos do seu álbum Trazo de Tiza. fundado por Joaquín Peral en 1992. Trátase da continuación da primeira longametraxe da produtora. recreará novas aventuras dos principais personaxes da anterior produción de Dygra. tralo acordo acadado coa Editorial Galaxia. en coprodución con Continental. O Bosque Animado que. o desenvolvemento de contidos e a realización gráfica do proxecto Playcenter.

Para facer este proxecto. a través destas inocentes historias infantís. que non resulten completamente indiferentes para os adultos. sobre 39 cidades-capitais e outras de maior importancia en todo o mundo que son visitadas e mostradas por unha nena. Tras a súa estrea na pantalla grande. o deus dos soños. unha serie de televisión de 52 capítulos de 12 minutos cada un sobre un neno moi imaxinativo. é unha cómica e un tanto irreverente revisión do clásico de Cervantes. narran as aventuras dun pequeno robot que soña con converterse nun neno de carne e óso. Saltinhos é unha serie de animación de deseño para un público infantil. máis a narrativa visual dálle continuidade á historia. Donkey Xote. As aventuras de Xoán sen medo foron escritas en 1932 por un famoso poeta portugués que. nunha romántica casa situada no medio do océano. como acontece coas últimas producións animadas en todo o mundo. as coproducións con Zeppelín Filmes da longametraxe As aventuras de Xoan sen medo e a serie de televisión Saltinhos. Picasso Pictures e Animakids Productions. que coproducirá xunto á empresa New Gravity Laws e. unha violonchelista. Pinocho 3000. inspirada no clásico de literatura infantil de Carlo Collodi. 205 . onde cada frame é un 193 Coa que xa traballara en P3K. Filmax Animation está a traballar na serie P3K Pinocchio 3000. Con Nocturna Filmax Animation volve a apostar por un produto da mais alta calidade feito de xeito tradicional. a meirande parte deste proxecto farase de xeito artesanal. hai unha carteleira inicial de tres proxectos: por unha banda As aventuras de Boomerang. cun orzamento de 5 millóns de euros. combina animación 3D e cancións orixinais de diversos estilos. é a mais ambiciosa produción neste eido levada a cabo en España. A serie está dirixida por Maximino Díaz Gervano e mantén as innovadoras liñas estéticas presentadas na longametraxe. as monturas de Sancho e Don Quijote. En cada un deles atoparase con diferentes compañeiros de viaxe que lle axudarán a avanzar na súa misión. de intervención social e política e de insubordinación e contestación contra a ditadura. Dentro da nova división de animación de Continental. Trátase dun poema visual sen diálogos. Ainda que de novo haberá unha porcentaxe de técnicas de ordenador. Cada un dos capítulos da serie correspóndese cunha peripecia de Ventura dentro da illa.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA audiencia infantil. Para este proxecto. por outra. para un público máis adulto. os directores queren conseguir unha película dirixida fundamentalmente a nenos entre seis e oito anos pero. longametraxe que narra a historia dun pintor namorado do mar que vive xunto á súa amada. coidando ó máximo o mais mínimo detalle dos deseños e a animación. apoiados pola produtora Lúa Films. A estes proxectos iniciais se uniron dous novos: De Profundis. cun dos presupostos mais elevados do cine español (tanto de animación coma de imaxe real) que chega aos doce millóns de euros. Vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos. Neste sentido. que conta coas aportacións que fan á historia Rucio e Rocinante. intentou pasar mensaxes subliminares. preparan Pica Pica Circus. a produtora española conta co apoio dos estudios Bren Entertainment. Feita íntegramente en 3D nos estudos de Bren coas máis modernas fórmulas de animación e cun equipo técnico e artístico do mais alto nivel. a primeira longametraxe de animación con plastilina que se producirá en Galicia. Virginia Curiá e Tomás Conde. os 26 capítulos desta serie. Ao igual que na longametraxe. A cada capítulo correspóndelle unha canción que podería pasar por un vídeo musical. Filmax Animation aliouse de novo coa francesa Animakids 193 . buscando que se note este deseño porque achegará un estilo que será novo para a animación en plastilina. estruturada en 39 episodios de 7 minutos cada un. o filme que dirixirá José Pozo e que Filmax coproduce de xeito maioritario coa italiana Lumiq. O debuxante galego Miguelanxo Prado está a colaborar no proxecto visual.

Turionitas (perdidos na terra) é un proxecto de longametraxe da productora compostelana K-Media. Ignacio Benedetti Cinema financiará o próximo ano a película Linko killer machine. A realidade virtual refírese ao uso de tecnoloxía informática para crear a sensación dun mundo tridimensional interactivo. onde os protagonistas. Coñecemento e Multimedia en coprodución coa española Black Maria Studios e a portuguesa Lampadacesa Cinea de Animaçao. escribirá e realizará para Filmanova Dick Sand: un capitán de quince años. acompañado dunha orixinal música sinfónica composta por Nani García194. . está a traballar no proxecto Temple de curtametraxe de animación en 3D con animación 2D combinada. amosa unha deliciosa homaxe ao mar. que controla as sensacións do usuario a través de imaxes tridimensionais ou son. pero con estética retro e dirixida a un target de adolescentes e adultos. que vive xunto ao misterioso bosque de Azemeis coa súa nai. maquetas e decorados fabricaranse nos talleres que IB Cinema construíu. usando maquetas e bonecos construídos nunha mestura de látex e será o primeiro filme de cinema que se ilumine cun sistema dixital. Virginia Curiá e Tomás Conde son autores da idea e directores. New Gravity Laws. onde os obxectos posúen a sensación de presenza espacial. etc A simulación é un proceso que nos permite estudar un sistema físico substituíndoo por outro máis doadamente observable ou medible. A longametraxe de animación 3D. unha longametraxe de animación 3D por ordenador que aborda unha trepidante historia de aventuras no espazo. Xosé Morais. O proxecto despertou o interés de coprodutores e distribuidores no Cartoon Movie 2005 196 . na que se combinan humor e acción. os seus produtores aseguráronse a colaboración no proxecto dun dos referentes actuais da animación stop motion. encóntrase nun estado avanzado de preprodución no que xa se completaron as fases de deseño e desenvolvemento visual de personaxes. recrea a historia de Joâou. tanto a nivel narrativo coma visual. Todos os bonecos. visualización científica de grandes volumes de datos. de amor e fascinación. Será rodada en cinematografía intervalométrica (stop motion). ambos os dous desenvolvementos propios da empresa e protexidos por patentes. Trátase dunha peza de ciencia ficción. con moito humor.2. como é Barry JC Purves. razón social da marca Alia 3D. pola súa vez. Trátase de un proxecto cun marcado carácter internacional. 5. interacciona co mundo virtual con dispositivos que van dende ratos 3D a cascos ou dispositivos hápticos. Aínda que se traballará en cinema.4 Novos formatos para contidos 3D A realidade virtual é unha das tecnoloxías con maior potencial en case calquera área de aplicación que un poida imaxinar: medicina. un neno. de produción maioritariamente portuguesa. Pola súa parte. e que levarán o nome de Harryhausen Workshop 195 . a posprodución será dixital. arquitectura. unha nena e o seu gato. dirixida a nenos entre 4 e 8 anos. ambientada no futuro. pero que conta coa participación de Ibisa TV e Televisión de Galicia. É a relación entre o usuario e os obxectos virtuais o que consegue este efecto de existencia concreta. Joâo sete sete é unha longametraxe de animación. O espectador. o inicia nos segredos da natureza. 194 Aproveitando as tecnoloxías de tratamento dixital das imaxes. guionista de O lapis do carpintero. Estas técnicas crean ámbitos (inmersivos ou non) que fan a interacción entre o home e a simulación o máis natural posible. tratarán de ensinar. Algunhas simulacións funcionan mellor usando técnicas de realidade virtual onde os mundos creados só existen na memoria dun computador. Partindo dunha estructura de conto tradicional. de Juan Pablo Etcheverry. Ademais. a previr os accidentes domésticos. Dirixida a un público infantil e desenvolvida en 2D e 3D. 195 196 Kmedia ten previsto empezar coa producción ao longo de 2006.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cadro ao óleo de Miguelanxo Prado. que bordando paxaros encantados. props e escenarios así coma parte do modelado 3D e do storyboard. E por que? é unha serie de animación en plastilina composta por 52 episodios de 30 segundos cada un. desenvolve unha historia máxica.

non sempre cun contido que reflicta a auténtica potencialidade desta técnica. Son varias as aplicacións da estereoscopía: publicidade interactiva. LCS. utilízanse dous canóns de proxección independentes. 197 Algunhas fontes. o que lle proporciona ao espectador unha sensación de realidade que non alcanzan sistemas comúns. nos cales o equipo técnico era o medio para xerar unha imaxe. de forma que cada ollo do espectador unicamente ve unha das vistas (un canón para cada ollo). non obstante. os medios de comunicación audiovisuais (vídeo. Así. evolucionaron ata alcanzar unha calidade visual similar ao ollo humano. esta carece desa característica e. o termo realidade virtual é usado en moitos sentidos. TV. A característica principal da visión binocular é a facultade para percibir a priori distancias e volume de obxectos. que lle permite ollar a realidade tal como é. En publicidade interactiva. a proxección de imaxes. un ámbito inmersivo de realidade virtual é un sistema composto de hardware específico que consegue a estimulación dos sentidos. por excelente que sexa a súa calidade. videoxogos. para facer que o usuario sente dentro dun modelo dixital. como sucede nun videoxogo ou nun catálogo dos usados en Internet que permiten mover ou rotar un obxecto na pantalla. Se se quere falar con propiedade. Xa só falta un terceiro grao para lograr a perfección. ancho e profundo.) o usuario pode internarse e interactuar con mundos que combinan realidade e/ou animación dixital. co que non hai interacción. Hoxe en día. de maneira que aquilo que o usuario ve se corresponde en todo momento coa dirección na que mira. Cando se ve unha TV ou a pantalla dunha película. Técnicamente. arquitectura. é a capacidade que ten o home de poder ver obxectos sólidos ou tridimensionais. como faría nunha situación real. O obxectivo deste tipo de tecnoloxía é intentar que a persoa teña a impresión de estar no interior do modelo. etc. sendo un mero espectador. creando o que deu en chamarse sensación de presenza real. O sistema monitoriza ademais a posición e orientación de partes do seu corpo do espectador. etc. A palabra estereoscopía provén do grego stereos ‘sólido’ e skopia ‘ visión’. con tres dimensións: alto. progresando a sistemas en cor e posteriormente a formatos panorámicos e de alta definición. é habitual ver definidas con ese cualificativo certas aplicacións que non pasan da simple visualización en tempo real dun escenario tridimensional na pantalla do ordenador. captando dúas vistas lixeiramente separadas no espazo. 198 207 . Conceptualmente. isto leva consigo un cambio radical respecto dos anteriores sistemas de representación. É posible hoxe en día desenvolver xogos en estereoscopia que permitan chegar a un seguinte nivel no que o usuario se implique e se introduza no escenario onde se desenvolve a acción. vermello e azul. a sensación do usuario de estar dentro do mundo artificial xerado pola computadora. definen o termo realidade virtual pasiva como aquela na que o usuario pode sentir o ámbito virtual ao seu redor pero non o controla. Internet) son a base da comunicación humana. cinema. destinada a ser vista a través da pantalla ou do papel. cunha visión plana dos obxectos. estereoscópica ou visión en 3D. a visión binocular. Grazas a distintos dispositivos (lentes polarizadas. A estereoscopia é a visualización de contidos en 3 dimensións 198 . Os sistemas 3D reais utilizan na súa filmación cámaras especiais que simulan a visión humana. en especial a orientación da cabeza. como consecuencia. dende os seus comezos en branco e negro. Agora ben. principalmente da vista mediante. cinema. grazas á realidade virtual é posible visualizar produtos de forma impresionante. pero engadindo tanto efectos dixitais como reais. unha das características que non poden faltar en toda aplicación seria de realidade virtual é a inmersividade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA co que se pode concluír que polo menos debe existir capacidade de interacción para que un sistema poida ser considerado de realidade virtual 197 . de tal maneira que o cerebro. Na proxección. interpreta as dúas vistas lixeiramente diferentes e fúndeas. xunto a un software de simulación en tempo real que xere as imaxes que verá. evidencia unha falta de realidade. como se estivesen presentes.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A estereoscopía é pois unha visión en estéreo. xunto co Grupo de Sistemas Autónomos da Universidade da Coruña.. etc. ladrón de mascotas. 200 . como no Reality Center de Toquio. ata a visión global do territorio.unha aventura espacial na que un patrulleiro tenta revelar o misterio que ten aterrorizada a toda a galaxia: a desaparición das mascotas. serve non só de guía para o estudo do estado actual. como nun monitor estéreo. a produtora galega convírtese na primeira factoría española que consigue tal feito. foi o marco elixido pola empresa galega Enxebre Entertainment para a exhibición das súas últimas producións audiovisuais en 3D estereoscópico. Canles e Portos. tempo real e alta resolución 199 . Sony. Neste momento. o Grupo de Visualización en Enxeñería e Urbanismo da Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Camiños. Pode formar parte dun sistema de realidade virtual. O Siggraph 2004. tal como o mostra o feito de que estea presente en exposicións. pasando pola ponte. Dende 1993. eses avances xa se están a aplicar á realización da obra de animación Jako. posto que a montaxe e edición da imaxe 3D é tamén diferente dos sistemas convencionais. vai ser proxectada no parque temático da Warner Bros en Madrid. pero non é imprescindible. Trátase dunha maquinaria que non está comercializada no ámbito mundial e que lles permitiría tanto mellorar os procesos produtivos como introducir novos servizos. O uso de imaxes panorámicas esféricas mostrouse como unha ferramenta idónea para a descrición técnica dun espazo arquitectónico. baséase na captura dos movementos que o usuario realiza coa pantalla. permitindo cubrir por completo os 360º do ámbito que rodea o usuario . Dende o detalle construtivo. consistente na reconstrución virtual dos ámbitos urbanos máis significativos de cada unha das nove capitais europeas da cultura 2000. a feira mundial máis importante das dedicadas ao mundo dos gráficos por ordenador. que combina imaxe real e imaxe sintética e que está destinada ao sector do entretemento. da Universidade da Coruña. VideaLAB desenvolveu o modelado 199 Aínda hoxe. Ademáis. Ascension Tech. desenvolvida por VideaLAB. A través dun convenio coa produtora Dygra Films. o funcionamento de Capitais Virtuais 2000. O Sistema Avanzado de Navegación sobre Terreos Interactivo (SANTI) é un proxecto de simulación do terreo en 3D en tempo real que mostra Galicia dende o aire a partir de tres requisitos básicos: interactividade. 200 A imaxe que se presenta é xerada en tempo real para mostrar a vista correspondente á dirección na que se orienta a devandita pantalla. a través do Grupo de Investigación de Visualización Avanzada (VideaLAB). Outra das liñas de investigación nas que traballa a compañía. A produtora está a desenvolver o equipamento necesario para rodar producións audiovisuais en tres dimensións. un capítulo dunha serie piloto en formato de alta definición. así como tamén é posible unha aplicación estereoscópica sen que se fale de realidade virtual. O VideaLAB traballou con varios sistemas de representación gráfica e con algúns trackers para captura de movemento. o edificio e a cidade. Na comunidade galega téñense creado algunhas das produción nestes novos formatos de xeración de contidos en 3D. Con iso. A aplicación Catedral Virtual de Tui. leva a cabo traballos de I+D nas técnicas de visualización por computador aplicadas a todos os campos da construción. que varía segundo se xira a pantalla en calquera dirección. Elumens. Do mesmo xeito. Os proxectos foron adaptados para traballar con hardware de casas tan coñecidas como InterSense. senón tamén para a recreación do espazo en épocas pasadas. Jako. o simulador de terreo civil que abrangue maior extensión resulta de grande importancia e goza de recoñecemento científico. é o desenvolvemento dun sistema de edición non lineal. de forma permanente. Virtual Research. o Reality Center de Suíza ou o Reality Center de Reading (UK).

como en Mujer atrapada. con intención de relato e moi influídos pola vangarda do cinema e eran fitas do mesmo corte das que se estaban a producir no resto do Estado. xa que daquela ninguén vivía en Galicia da produción de imaxes. que consiste nun espazo real que está baleiro.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA tridimensional do Pazo dos señores D'Abondo. que se está a construír en Santiago de Compostela. tales como Espello Vídeo Cine (1982) ou Vídeo Trama (1983). alternábase a produción industrial con pequenos experimentos persoais. Algúns autores como Antonio Simón utilizan o soporte videográfico como unha posta en escena claramente cinematográfica. O El pez que habla (2004) combina imaxe real submarina en 3D e imaxe sintética e foi rodada no Aquarium Finisterrae da Coruña 202 . Tamén é posible atopar influencias cinematográficas en Carlos Amil. un sistema de realidade virtual inmersivo. o vídeo. a súa única posibilidade de profesionalización. sons. inicia a saga de Jako. Enxebre Entertanment produce vídeo estereoscópico e conta con varias realizacións de animación. VideaLAB creou tamén o Museo Baleiro201. segundo Manuel González Álvarez. Un filme que foi proxectado no posto de Turgalicia na feira FITUR 2005. Xavier Iglesias. Eloy Lozano. a ovella negra da formación. Arximiro García. é un descoñecido malia a súa experiencia cinematográfica. interactivo e multiusuario. senón por cineastas autodidactas que dispoñían de tecnoloxía profesional nas 201 A orixe do proxecto de Museo Vacío atópase na busca de creación de contidos para a futura Cidade da Cultura. cunha posprodución elaborada e rigorosa. integrou na produción Cuatro escultores materiais e técnicas de diferentes soportes (cinema. Manuel G. conseguiu resultados creativos. vendo unha serie de contidos multimedia deseñados especificamente para este proxecto (espazos virtuais. fume e aroma de incenso. ambas as dúas da Coruña e xurdidas da iniciativa de antigos membros do grupo cinematográfico Imaxe. Grazas a un convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e a Universidade da Coruña. O novo soporte. Todos eles contribuíron á configuración dunha das características diferenciadoras do vídeo galego e é que as súas primeiras fitas non estaban producidas por artistas. pioneiro dende 1974 na realización de curtametraxes cinematográficas en 35 mm..) onde. 5. nos que se explotan as posibilidades técnicas e visuais dos novos equipos.. Na curta Cuento de Navidad (2001). sen códigos preconcibidos. transitable. Tratábase de pequenas cooperativas de creadores e afeccionados ao cinema e algúns deles levaban xa preto de dez anos filmando en súper 8. Antón Caeiro e outros. arte. moi próximos ao discurso da publicidade.3 O VÍDEO EN GALICIA Os inicios da vídeocreación en Galicia organizáronse arredor de produtoras industriais. mediante unha mochila cun PC portátil e lentes de realidade virtual. esta última realizada con motivo do Ano Santo 2004 e que combina imaxe real en 3D e imaxe sintética e que conta con efectos como vento. diapositivas. obxectos. Outras producións son Amor amores (2004) ou Ritos e lendas da catedral (2004). 202 203 209 . sen fíos. un oficial da patrulla espacial intergaláctica encargada de velar pola seguridade do cosmos e é. mediante a aplicación de técnicas de iluminación por radiancia para a creación audiovisual en animación 3D.) e mesmo poder ver a outros usuarios que se moven e gozan do mesmo espazo de forma independente.. 16 e 35 mm. da película O bosque animado. Por outro lado. fotografía. investigando nos seus límites expresivos. que terá continuidade en Noticiero espacial e en Jako y el ladrón de mascotas (2004).. o usuario percórreo fisicamente e percíbeo como unha realidade circundante en tres dimensións. Naqueles anos. de Manolo Abad (Espello Vídeo Cine). Ambos os dous traballos foron realizados partindo duns recursos cinematográficos. de Xavier Villaverde (Vídeo Trama) e Denantes (1984). Madarnás. ademais. Consecuencia destas investigacións foi a produción de dúas fitas tituladas Veneno puro (1984). se ben. 203 O soporte electromagnético sería.

Xavier Villaverde homenaxeou dunha forma peculiar o thriller policial en Viuda de Gómez e hijos (1984). Sexo Macumba (1985). Antón Segade. O segundo grupo de autores. Xosé Abad móstrase fascinado pola fotografía en Gris Púrpura (1991). especialmente. A través de fontes documentais de variadas procedencias. Nos seus traballos parece haber unha menor preocupación pola historia e unha maior énfase na envoltura formal. mentres que noutras. Pedro Losada ou Xose Abad. celebrada en Madrid en 1983. sen referentes culturais nacionalistas. Queda patente a influencia do cine na formación dos autores de vídeos galegos. noutros casos. é posible observar como nalgúns deles se dá un compromiso evidente coa realidade galega. Alicia en Galicia caníbal (1984) e Galicia sitio distinto (1988). con formato de videoclip. posuídos da verdade cara ao espectador. máis preocupados por certo tipo de comunicación directa. as artes plásticas ou o ensino. Unha das constantes no conxunto das primeiras videocreaciones galegas é a importancia do espazo sonoro e. a xulgar pola cantidade de videoclips realizados: Siniestro Total (1983). realizado entre 1973 e 1975 en formato cinematográfico e que Velo inseriu neste conxunto para enriquecer o resultado global. procede de ámbitos tan heteroxéneos como o deseño. o carácter didáctico ten prioridade nestas producións. A liña formal do conxunto rompe en Homenaje a León Felipe. o terror e King Kong en Veneno Puro (1984). o que se buscaba era a adecuación do ritmo visual de imaxes e sons sen referentes concretos e. están. ou na videoinstalación LA (1987) de Pgbellas. en 1982 o Ministerio de Cultura encargoulle ao cineasta galego Carlos Velo unha serie de dezaséis vídeos para a exposición Os españois republicanos no exilio. Manuel Abad. publicidade e televisión). Son Ignacio Pardo. pola contra. Nela propón un percorrido irónico e divertido por algunhas das constantes esquizofrénicas do país galego e conta coa música dos Resentidos e a especial capacidade de comunicación persoal de Reixa. Durme Rainer estás morto (1986) de Antón Segade é unha particular homenaxe a Fasbinder. dá información e invita á reflexión sen dependencia dos restantes. Salvamento e socorrismo (1984). Mateo Meléndrez. Cunha duración total de hora e media en diferentes minutados e ideada como apoio audiovisual da exposición. No resto das obras é posible atopar outros temas como a relación da música coa experimentación formal e a presenza dos propios medios de comunicación (cinema. Ai amante (1988). . mentres que outros autores se interesan máis pola investigación sobre estruturas formais. son dúas viaxes pola Galicia actual. universal. O discurso hiperfragmentado da televisión aparecía en 365 (1992). Xesús Vecino. Xosé Búa. Os guións. Soneira/Briset. tras a que funda a súa produtora Vídeo Esquimal. estaban ao servizo dunha sutil narración asociativa. no que a través dun ritmo endemoñado e unha eficaz utilización dos efectos se lles pasa revista aos procesos de transformación e cambio que se produciron no país naquela década. concisos na narrativa e ricos na linguaxe.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO súas propias empresas e para os que o vídeo non era soamente un novo oficio. Antón Reixa. elabora un ensaio sobre o suicidio na sociedade galega. Tamén en canto aos contidos e ás formas narrativas utilizadas se evidencia esta pegada. Cada un dos seus vídeos ten autonomía propia. xerados nas orixes da produción videográfica en Galicia. de Antón Reixa. entre outros. aínda que admitindo un 204 Denantes (1984) é un dos primeiros vídeos que toma Galicia como marco referencial para abordar un tema universal: Galicia era a comunidade que rexistra un maior número de suicidios da península. Pgbellas. En canto ao contido e á temática destes vídeos. é a primeira videocreación deste autor. que prescinde de particulares localismos 204 . de Manuel Abad. de Xavier Villaverde e Antón Reixa. senón tamén un territorio de exploración e investigación persoal. El final del romance (1991) e os vídeos de Antón Reixa. algo máis tardío. En Bremen Onde (1986) de Briset/Soneira e 24x25 (1984) de Antón Caeiro os fragmentos de cinema afeccionado relaciónanse directamente co obxecto central da obra. o autor. Alberto Expósito. Por outro lado. sobre todo. que atrapa comodamente o dramatismo daquel tempo. da música. Nalgunhas fitas utilizouse unha canción/texto como referente claro que lle proporcionaba unidade narrativa ao producto.

211 . El latido de la braña (1996). administracións públicas. empregando imaxes 3 D para ilustrar as xentes e os lugares de Mecanisburgo. Producciones Federico de la Peña está especializada na produción de documentais de natureza. Trátase dunha intervención videográfica e musical sobre o Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela. ademais de dispoñer dun completo arquivo de imaxes en sistema Betacam SP sobre fauna e flora de Galicia. cidade virtual na que se atopa a Gran Plaza Asimov. entre os que destacan os realizados para Joaquín Sabina. Siniestro Total. Algunhas das súas principais producións son: Gonipterus. Hombres G. Entre algunhas das producións audiovisuais que se realizaron ese con motivo están seis traballos de videocreación impulsados por Canal +. producida por Portozás Visión (actualmente Filmanova) para Canal + España. como a cidade construída. Vida política. Duncan Dhu. as películas serie B norteamericanas dos cincuenta e os filmes xaponeses de mostros. Mikel Erentxun. documental no 205 206 Outros realizadores como Isabel Coixet. en xaneiro de 2002. Tres pintores. Homenaje a Luís Buñuel. En nombre de la infanta Carlota (2002) vén ser unha realiación audiovisual do musical do mesmo título. Homenaje a León Felipe. Durante o ano 2000 a cidade de Santiago de Compostela ostentou a condición de Capital Cultural de Europa. recrea o mundo do grupo tecno Aviador DRO. La Guardia. Danza Invisible. Varias son as empresas dedicadas á produción videográfica en Galicia. Para a escenografía de Genoma Tour '99 (1999-2000) Triade Comunicación de Empresas crea un conxunto de doce pezas que supoñen máis de 75 minutos de imaxes inspiradas na estética do cartelismo soviético de principios do século XX. Antón Reixa produciu xa en tempos máis recentes numerosos videoclips. a meta final. Nación Reixa. E que recibiu o Pemio Divulgación da Casa das Ciencias da Coruña. Un arquitecto). Baixo o título xeral de Seis olladas de Compostela outros tantos realizadores tentaron recrear a esencia da capital compostelá. Rosendo. Luz e Esclarecidos. malia que a maior parte delas combinan este tipo de produtos coa produción televisiva. levada a cabo por Formato Producciones e estreadea no Teatro Madrid. un vídeo musical realizado por Triade. Dos músicos) e os personaxes (Lázaro Cárdenas. máis dunha hora e media de imaxes que. Na videocreación para a escenografía Mecanisburgo (2000). Os Resentidos. integrados nun bloque sobre a vida do exilio arredor de 3 criterios temáticos vinculados entre si: a historia e a política (El éxodo y el llanto. documental que mostra por vez primeira a praga do gurgullo do eucalipto.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA visionado cronolóxico. O realizador ourensán Xavier Bermúdez tenta axudar a descubrir Compostela. Antón Reixa. na que se mostra a vida oculta nas brañas galegas 206 . Gran Plaza Asimov (2001). Divinas palabras. enemigo del eucalipto (1996). como un faro ou final dos camiños da historia. buscan a expresión dun mundo compacto e coherente co discurso anarco-científico do grupo. a cultura (Poetas sin retorno. Los Enemigos. En total. O peregrino. Manuel Iglesias. coa mestura de técnicas e recursos visuais. Triade crea unha praza para cada unha das cancións que interpreta o grupo Aviador DRO na súa xira 2001. Los niños de Morelia. Vida cultural. publicitaria ou mesmo cinematográfica. Ricardo Boo e Manuel Palacios asinan os demais traballos. destinados ás televisións locais e autonómicas. Plan de recuperación de ríos de Galicia (1997). encarnado polo actor Francis Lorenzo. Adios a la república). México 1939. Vida cotidiana. Cabaret Pop. ¿Estarán vivos? ¿Serán de pedra? (2000) é unha vídeo creación. Pintura y poesía. presentando un índice de especialización medio ou baixo. escrita e dirixida por Reixa. Os peregrinos é unha destas creacións 205 . asociacións municipais. centros científicos de investigación e centros de ensino. chega ao cumio do Monte do Gozo e divisa Santiago.

ciudad bimilenaria. videoclips. que continúa coa produción de clips de artistas españois. Iris Produccións está especializada na realización de diferentes producións en soporte videográfico. Compostela. con A vida nas augas doces a través do microscopio. o vencedor foi JVC e. Ophiusa tamén conta cunha ampla experiencia na produción videográfica. eventos. Sony aceptou a derrota e comezou a desenvolver as súas propias videocaseteiras baseadas en VHS. como Duncan Dhu. ademais de Cambalache. A produtora proxecta en actuacións con música vídeos propios baseados en loops de imaxes postproducidas. fundamentalmente de carácter educativo ou corporativo. Ourense. un proxecto consistente en cápsulas de docuficción sobre a historia do século XX. Despois de varios anos de loita.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia As videocaseteiras fixeron a súa aparición a mediados dos setenta. Cantos. Noutras ocasións. para 1985. capital de Occidente. combina diferentes disciplinas para intervir en espazos. Juan Lesta e Belén Montero actúaan como realizadores-directores de proxectos audiovisuais relacionados coa música ou a arte: vídeo en tempo real para concertos en directo. El relevo histórico (1998). o VHS (Vídeo Home System). para cuxa produción e desenvolvemento aplicou tecnoloxía da televisión dixital e multimedia. ou El derecho a la formación permanente (1996). piedra. La herencia de Germinal (1998). Jean François Millet. Bailando (1999) é unha encarga da empresa discográfica Chewaca e o seu grupo Astrud. boa vila.3. como A cultura dos castros (1994). Saúde laboral no sector da pizarra ou Saúde laboral no sector do metal en Galicia para a formación en prevención de riscos. coplas e romances de cego. mar y crista. moitas veces esquecido. que xoga a clase obreira na conformación e desenvolvemento da sociedade europea nos séculos XIX e XX. la ciudad del oro. Manuel María da Terra Chá. talk show e televisión interactiva. Golosinas (2000). Durante a década dos oitenta houbo unha feroz batalla entre ambas as dúas compañías para impoñer a súa norma. sobre Compostela-Porto-Salamanca. Ibisa TV produciu A sal da terra (1998). Igualmente. Ringo Rango é unha produtora de Antón Reixa. A mensaxe das estrelas (1995) ou Expresionismo (1998). . María Pita: 1589. o VHS xa se impuxera como estándar. Los Secretos ou Rosendo. 24 h na canteira. Sony creara o sistema Betamax e JVC. ¿Volverás? (2002) é un videoclip de animación realizado para Elefant Récords. A videocreación 1848-2002 (2003) foi realizada por encarga do Museo do Mar de Galicia para a exposición Olladas oceánicas 2003/4 e consta dunha peza que describe a transformación do cadro do artista francés. exposicións ou mostras de arte. videocreación. Siniestro Total. e composto de cinco cápsulas dun minuto. 1989 e un longo etcétera de vídeos de tipo cultural e biográfico. La Coruña: luz. Luz Casal. sobre a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos 70. as capitais europeas da Cultura (do 2000 ao 2002). etc. Memoria de rosas: A ruta de Rosalía de Castro. que se detén tanto nos que aínda están en uso coma nos que pasaron a unha situación de abandono ou de ruína. celebrado o mes de xuño en Barcelona pola revista SCOPE. Lugo. creado para a televisión do metro de Barcelona. sobre o movemento sindical o papel. videoinstalacións.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que se recolle un estudo sobre o acondicionamento dos ríos de Galicia. cando dúas compañías empezaron a perfeccionar os seus propios formatos. O seu videoclip Twin Power obtivo o Premio do Público no Festival de Videoclips Nacionais. Sabina. Pontevedra. non compatibles entre eles. Baixo o nome de DSK. premio AGAPI 1999 ao mellor vídeo industrial ou corporativo. 5. ou Los molinos tradicionales de Pontevedra. Las Espigadoras nun retrato de mariscadoras nunha ría contaminada polas empresas do petróleo.

o gasto en alugar DVD pasou de 927 millóns de euros en 2002 a 1. O formato VHS segue contando cunha presenza maioritaria. o que supón 53. o sector de vídeo. ao pasar dos 11. da SGAE 2004.015 millóns de euros en gasto de fitas magnéticas. Musicales y Audiovisuais.6%. que está impulsando aos consumidores europeos ao gasto neste novo soporte.9 millóns de unidades no 2002 aos 22. Dende que comezou a desenvolverse a tecnoloxía do vídeo. O número final de DVD vendidos aos consumidores case se duplicou. ata situarse nos 1. a industria videográfica está a sufrir un proceso de renovación da tecnoloxía da imaxe.8 millóns. A historia repítese e.6 de 2002) e se realizaron 41 millóns de transaccións.7 millóns do ano 2002 aos 281 millóns de euros no 2003.2 millóns de euros (por debaixo dos 74. O sistema de vídeo dixital posúe a súa propia loita para definir quen quedará co estándar do DVD de alta definición. a evolución tamén foi positiva e. tratando de ocupar o espazo industrial e económico que conseguiu a industria videográfica nestes anos: unhas quedaron no camiño e non lograron os seus obxectivos e outras aliáronse con ela para saír mutuamente favorecidas. Sumando estes datos. un 65. A evolución desta cifra é paralela á do número de fitas vendidas aos consumidores.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O panorama actual deste mercado ofrece unha contenda similar. mentres que as de DVD se cifraron en 8. cuxo gasto chega a cuadriplicar o do VHS 207 . no que se refire ao alugamento de DVD estas cifras foron maiores: obtívose unha facturación de 99. baseado en láser azul. novas tecnoloxías viñeron empurrando con forza. As cifras indican tamén o forte poder adquisitivo daqueles que xa teñen reprodutor de DVD e que están a acumular películas nestes anos iniciais. En alugamentos tamén se percibe a substitución progresiva do formato VHS polo DVD. vinculada á introdución do DVD. O gasto en vídeo dos consumidores europeos ascendeu a 12.5 millóns de euros. Tamén en España. experimentou unha evolución favorable: creceu un 19. Estes datos indican que cada vez son máis as casa nas que cohabitan o reprodutor de VHS e o do DVD. nesta ocasión.5 en 2003. se en alugamento de VHS se obtivo unha facturación de 52. JVC e Philips e o formato HD-DVD. Este proceso fixo que a industria videográfica se revitalice e se incremente o gasto en audiovisual dos fogares europeos. aínda que en regresión a favor do DVD.665 millóns de euros en 2003. ata os 383. En 2003. No que se refire ao mercado de compra de VHS. as cifras mostran unha evolución claramente positiva: o valor das vendas aumentou de 160. O reprodutor de DVD vaise impoñendo: o 34% contaba cun no ano 2003. Pero con Internet e outras posibles iniciativas empresariais. descenden os principais indicadores. pola substitución do formato VHS no soporte dixital DVD. 213 . En cambio. o número de títulos editados para a venda directa diminuíu e os ingresos pasaron dos 160 millóns de euros en 2002 aos 102. no que a compras se refire.5 millóns de 2002) e 207 2. apoiado por NEC e Toshi. apoiado por Sony.1% máis que en 2002.026 millóns de euros. que caeu dos 13. Como aconteceu coa música. os que se enfrontan son o estándar Blu-Ray. segundo se reflicte no Anuario de las Artes Escénicas. Non obstante. aínda que este incremento é menor ao que se produciu en 2002 con respecto ao ano anterior.537 millóns en 2003. Así.8% máis. O actual mercado videográfico está en plena reconversión. O principal protagonista é o DVD. as cifras do novo formato foron superiores aos de VHS. un 13. no referido ás compras de DVD. Respecto do alugamento. por primeira vez. o sector videográfico mostra sinais dun cambio estrutural.0 en 2003.4%. o que supón practicamente triplicar as cifras de VHS.087 millóns.2 millóns en 2002 aos 10. o futuro preséntase ameazante e os retos aumentan para poñer a proba os profesionais.6 millóns de euros (fronte aos 43. porcentaxe que case duplicaba o do ano 2002.6 millóns de unidades en 2003. debido a esa evolución positiva do DVD como novo soporte. Así. o gasto en alugamentos de VHS descendeu un 39.

o ciclo rebaixarase igualmente para a súa explotación en salas cinematográficas. polo que esta última comercializará en España e Andorra. que afirma que xa aluga o 80% das súas películas en DVD. as biografías dos seus protagonistas. 208 209 Os tres filmes foron escritos e dirixidos por Juan Pinzás e producidos por Pilar Sueiro.1. tempo máis que suficiente para explotar con habilidade a película no mercado de alugamento e mesmo no de venda directa. destacan o making of (como se fixo). un filme rodado en outono do 2004 e que pecha a triloxía oficial Dogma'95 do cinema español 208 . fotos da rodaxe e 5 cancións de Hai Un Paraíso. favorecendo así ao vídeo. o DVD de Un bosque de música inclúe contidos inéditos. alemán e italiano) e os seus creadores puxeron especial interese na calidade do son. serviu para revitalizar o mercado. lonxe de prexudicar a industria cinematográfica. Entre os extras do DVD aos que se poden acceder dende o seu completo menú. De feito. case tanto como a venda de entradas en salas. é dicir. un 28. no que a mensaxe que se lle transmite ao espectador é que os éxitos cinematográficos que nestes momentos están nos cines. a televisión e. está o videoclub onde pode alugar as novidades en cuestión de cinco ou seis meses. outro tanto antes de que pasen polas canles dixitais de pago.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realizáronse un total de 48. que poderá beneficiarse do apoio publicitario que recibiu o cinema pouco antes. portugués.8 millóns de euros no 2003. A estes dous títulos uniráselles El desenlace. edítase en versión orixinal con subtítulos en 6 idiomas (castelán. as distribuidoras respectan as ventás e ata que as películas de estrea cheguen ás canles dixitais deberá pasar un ano. inglés.6 millóns de alugamentos (moi por enriba dos 23. A longametraxe musical-documental de Vía Láctea sobre o grupo folk Luar na lubre. A produtora Atlántico Films asinou un acordo coa distribuidora e produtora de vídeo e cinema Manga Films. o mercado do alugamento ascendeu a 151. como é probable. Así pois. sobre todo. A maioría das compañías videográficas. Agás casos puntuais. Segundo os analistas. nas canles de pago. ambas as dúas de Juan Pinzás. poderán velos en cuestión de semanas pola pequena pantalla. As dúas fitas permanecían inéditas en vídeo e DVD ata tal data en España. Vía Láctea Filmes. entre medias. o que supón a asimilación definitiva desta nova tecnoloxía por parte dos españois. francés. titulado Un bosque de música. como se formaron. información sobre o grupo e sobre a produtora de Un bosque de música. Se. o formato de DVD tamén superou ao VHS no ámbito de alugamento.5% máis que no 2002. Outro dato relevante é a da empresa Blockbuster. as dúas películas producidas por Pilar Sueiro dentro da vangarda cinematográfica Dogma 95: Érase otra vez e Días de voda. A confusión que se trata de crear no espectador-consumidor pasa por facerlle esquecer que. a primeira de carácter monográfico sobre un grupo español que se filma en Galicia. . En total. as asociacións de videoclubs e a agrupación de almacenistas (Anemsevi) puxéronse de acordo para promover unha campaña publicitaria do vídeo e do DVD de alugamento que lle transmita ao consumidor final a existencia dunha alternativa para o fogar que reúne unha serie de vantaxes claras respecto da oferta que fan as demais alternativas (o cinema. editouse en xuño do 2004 en DVD. o tráiler promocional. a aparición do DVD. Respecto da película que se estreou nos cines o 19 de maio do 2004. polo que inclúe as opcións Dolby Dixital SR 5.4 millóns de 2002). as letras das cancións. o que lle axuda ao espectador a coñecer cada membro da formación galega. as canles dixitais). gravadas durante a filmación da fita. esencial para gozar ao máximo da música que preside a longametraxe. Dolby Analóxico e Estéreo. como traballan. Warner Music foi a responsable da distribución do DVD desta obra dirixida por Ignacio Vilar. aínda que foron estreadas puntualmente nas pantallas de cinema e viñeron obtendo repercusión en distintos festivais internacionais. estas ventás tenden a acurtarse. tras impoñerse na venda. Así. as vendas en DVD poden marcar o éxito ou o fracaso comercial dunha produción. Ao longo dos seus 80 minutos. en que se inspiran para a composición dos seus temas e o porqué do éxito que os levou a converterse en referencia do movemento folk máis alá das nosas fronteiras 209 . en vídeo e DVD. Estase a asistir ultimamente a un bombardeo publicitario por parte destas últimas. a película combina a música de Luar na Lubre con impactantes imaxes de Galicia.

O secreto semella estar en identificar primeiro aqueles programas cunha base de seguidores incorporada. As viaxeiras da lúa. Con respecto á distribución de vídeo e DVD. outra das películas saídas da factoría de Filmax Animation. A isto habería que engadir a proverbial calidade de fidelizar que teñen as series. o público respondeu bastante ben a esta ambiciosa proposta destinada a compracer a toda a familia. Miss Marple e Poirot. unha serie de docuficción. non só para lle dar saída ao seu catálogo de ficción. foi a primeira do seu xénero que se comercializou en DVD bilingüe en videoclubs e grandes superficies de Galicia211. 210 Outra opción é a de Arts and Entertainment Television Networks. como as obras británicas Monty Python. contratando distribuidores independentes en todo o mundo para vender os seus documentais ou mesmo recorrendo a tendas propias. para despois ir convertendo os principais consumidores en coleccionistas de espazos de TV. que creou a súa propia marca dentro de EE. Os estudios de Hollywood foron os principais beneficiarios do boom da TV en DVD. en vez dun estante cheo de vídeos. o recente interese polos DVD sobre TV débese principalmente á comodidade de ter unha tempada completa en catro ou seis discos. o Nadal de 2003. non é de estrañar que exista unha oferta duns 900 títulos. e facturaron no 2003 11. e un nicho para cada tipo de programa de TV. coa consecuente necesidade de ver os episodios perdidos e de "engancharse" á trama tempada tras tempada. tanto físicas como por correo ou en Internet 210 . a primeira grande obra de Filmax Animation que obtivo o Goya á Mellor Película de Animación no ano 2003.. a lenda. UU. ata hai pouco territorio exclusivo do cine. comercializouse en DVD destinado exclusivamente ao público infantil. e foi distribuída nos centros galegos de todo o mundo. que foi galardoada co Goya á Mellor Película de Animación en 2004. senón tamén a series alleas. pero aínda así os distribuidores afirman que os ingresos poden ser significativos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Cid. un montante que ten moito que ver co feito de que a nosa Comunidade conte tamén cunha das grandes videodistribuidoras do ámbito estatal. onde os produtores e distribuidores de contidos están a lanzar non só as series máis recentes das networks e as canles de cable. incluíndo clásicos estranxeiros. Los vengadores. 211 215 . UU. Nun mercado onde os reprodutores de DVD se aproximan ao 50% de penetración. de Ibisa TV.8 millóns de Euros con 39 empregados. Este fenómeno é especialmente masivo en EE. A pesar do escaso apoio que a fita obtivo nalgúns medios de comunicación especializados no mundo do cinema. a El señor de los anillos: El retorno del rey. as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á distribución videográfica son 3.000 euros para a súa produción. algunhas optan por implementar outras estratexias de distribución. P3K: Pinocho 3000. xa que producen e controlan a maior parte da programación televisiva e teñen as súas propias distribuidoras. A demanda de documentais e de series clásicas en DVD segue sendo minoritaria. e proba diso é que conseguira recadar ao redor de tres millóns de euros unicamente en España e nunhas datas. foi emitida pola TVG e a súa canle internacional. entre outras. distribúese en DVD a través dunha coidada edición. Aínda que moitas televisións estadounidenses aproveitan as sinerxías dos grandes estudios aos que están afiliadas. As viaxeiras da lúa. senón tamén os seus éxitos de todos os tempos. De acordo cos fabricantes deste formato. Guardianes del espacio. (A&E Home Video). nas que se enfrontou. que contou cun orzamento duns 300. grazas a un convenio subscrito coa Consellería de Emigración. A televisión desembarca cada vez con máis intensidade no mercado do DVD.

xunto a Juan Carlos Tous. unha compañía situada en Cambre (A Coruña) e dedicada exclusivamente á distribución de títulos de cine pornográfico en formato VHS e DVD. 5. o 0. En efecto. que fora director da división de vídeo e DVD de Manga Films. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004—. mediante a adquisición de licenzas. 12 10 8 6 4 2 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Títulos comercializados Puesto en el ranking español de títulos comercializados Trátase de Papillón Films. o soporte publicitario cine é o segundo medio que máis crece —un 5% sobre as cifras do 2002. aínda que ocupa o oitavo e o último lugar no ranking publicitario por volume de negocio. Pola súa banda Estévez Seven e Estevez Entertainment son o resulutado da iniciativa dun antigo profesional do mercado videográfico que foi consolidando senllas empresas con sede en Vilagarcía de Arousa. documentais. con 47. constituíron Cameo Media.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Títulos comercializados por Papillón Films nos últimos anos e posto no ranking de distribudioras de vídeo según o número de títulos comercializados. Segundo os últimos estudos. obras de teatro e musicais nas canles videográficas tradicionais e mediante novos medios de difusión. o terceiro en 1999 ou o sexto no 2001. O seu catálogo actual é incomparable a escala mundial pola extraordinaria variedade dous seus títulos.9% dos medios convencionais. Wanda Visión.6 millóns de euros.4 A PUBLICIDADE O cinema é un produto cultural no que a publicidade tamén está presente cumprindo un papel fundamentalmente de apoio. Tamén abordará a difusión de contidos a través das novas tecnoloxías. na actualidade o grupo Continental abriu novas liñas de negocio que lle permitirán participar activamente nas distintas ventás de explotación de obras audiovisuais. as empresas Tornasol Films. Continental Producciones e Alta Films. que abranguen a totalidade dos xéneros. centrándose nas comunidades de Galicia e Asturias. no que se refire ao número total de títulos comercializados no mercado español. . Ademais. unha nova compañía independente que xestiona contidos videográficos e ten como misión liderar a comercialización e difusión de obras cinematográficas independentes de autores españois. que distribúen o produto da maioría das compañías que operan en España. Papillón é o indiscutible líder deste sector no segmento de calidade en lingua española. A fortaleza da empresa e o éxito da súa política de comercialización queda patente no cuarto posto que ocupou no ámbito español en 1997. como son a distribuidora de vídeo e DVD Cameo e o consorcio de exportación de cinema español e latinoamericano Latido.

aínda que a súa duración en emisión é moito menor. finalmente. o medio máis estimulante debido á súa evolución. Ao longo da historia. converten a este medio nun obxecto de estudo interesante.o . a partires de 1983. Pontevedra: Diputación de Pontevedra. poden adoptar algunha forma de concurso e incluír a participación da audiencia. Posteriormente entraron en escea as televisións autonómicas. product as telepromocións placement . merchandising225. que irrompían abrindo novos espacios para a comunicación audiovisual 214 . 123-133. Aproximación histórica al fenómeno desde Galicia”. conscientes diso. Para os investigadores de audiencias é. o medio rei.AA. etc. A súa utilización sirve indirectamente para promocionar á empresa fabricante do producto. Ambos os dous medios comparten a aspiración do anunciante de poder colocar a súa mensaxe dentro da propia programación. institucional. publicidade comercial. televisión privada comeza a operar en 1990 e. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. 221 217 . sobre todo. o medio cinematográfico serviu para promover. patrocinios encuberto (bartering223. ficción publicitaria226) e os printers227. A. sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais. 212 A. A súa duración oscila entre 20"e 30". 213 214 A televisión de Cardedeu (Barcelona) foi a primeira en emitir baixo o amparo administrativo que outorgaba naquel momento a Generalitat de Catalunya e o Tribunal Constitucional. de 27 de decembro de 1995) existían máis de trinta televisións na comunidade galega. En canto ás formas publicitarias dispoñibles para o anunciante. Amorós (1999) “La imagen cinematográfica como soporte publicitario. Cando é o propio medio o que anuncia os seus propios produtos ou programas na grella da súa programación. en 1980. En España o monopolio televisivo ráchase coa chegada das televisións locais.6% do investimento en medios convencionais do 2003. Forman parte dun bloque publicitario que interrumpen a programación. político. A transformación dunha televisión en réximen de monopolio público a una televisión de oligopolio públicoprivado 215 . xa que é o propio presentador ou unha terceira persoa quen o di. como escaparate para publicitar determinadas marcas e. ao tempo que nun campo de máxima complexidade á hora de aconsellar unha compra eficiente. En: A Trabe de Ouro. do medio onde máis se inviste en publicidade. explicita ou implícitamente. Santiago de Compostela: Fundación Sotelo Blanco.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Dende os comenzos do cine son moitos os directores que fixeron uso do soporte da Sétima Arte cunha finalidade exclusivamente publicitaria en tódalas súas modalidades 212 : ben sexa como promoción turístico-publicitaria. prodúcese a multiplicación da oferta por satélite e cable. En Galicia estas experiencias de mesocomunicación datan de principios dos noventa. As cadeas de televisión. ou ben se insiren entre os diferentes espacios televisivos Neste caso a marca e o producto aparecen identificados. Tempo de emisión na grella no que se amosan as avantaxes dun produto a través de mensaxes publicitarias. Trátase. sons. É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión comecen por afirmar que é o grande medio de comunicación actual. En: VV. pódese falar tamén dunha evolución motivada pola prioridade de responder ás necesidades de rendibilizar a súa presenza no medio. O principal obxectivo que perseguen os anunciantes é que os seus produtos cheguen ao maior número de espectadores posible. xa que representou o 41. o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. para ofertar a película como forma publicitaria. autopromocións221. avantaxas. servizo ou causa tamén durante o desenvolvemento do programa. productos publicitarios. a pouco utilizada publirreportaxe218 e os patrocinios televisivos219 xurden novos formatos como . promoción folclórica. cunha mensaxe ao inicio e/ou ao final dun programa ou unha información na que se cita expresamente a marca patrocinadora. composición dun producto de xeito moi específica. de Televisión Local por ondas terrestres (BOE nº 309. Amorós (2000) “O sistema televisivo no Estado Español: visións políticas das Leis”. Esta mesma función cúmplea no medio televisivo o anuncio. páx. quizais. A colocación do produto ou product placement é unha práctica frecuente en cinema. 220 Espazos dedicados á promoción dun produto. de 22 de diciembre. na outra mensaxe incorpórase ao contido do programa. imaxes. en lugar de nos espazos reservados á publicidade 213 . A súa transmisión conxunta de palabras. un semellante ao de radio. 219 De dous tipos. Ten as mesmas características que o spot pero a súa duración é menor (entre 10” e 20”) 215 216 217 218 Trátase dun spot de longa duración (entre 1´30" e 3’) emitido no bloque publicitario no que se amosan os procesos técnicos. Publicación Galega de Pensamento Crítico. ademais. Fronte ao tradicional spot flash publicitario 224 217 220 216 . establecen as súas tarifas publicitarias máis caras nos programas de maior audiencia. La publicidad en televisión. sobreimpresións222. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004. soporte publicitario-propagandístico. No momento de aprobarse a Ley 41/1995. Nº 44: 33-51.

se ben estes incrementos presentan variacións segundo as distintas televisións 228 .500. Todas as cadeas.2 millóns de euros.500. As canles que emiten en aberto obtiveron uns ingresos por publicidade que. onde a marca anunciada ocupa o espacio visionado.071 (un 16.000 3. cor.152. O nome da marca aparece nos títulos de crédito finais ou ben utilizando un printer ó rematar o programa.9%.000 500. en todos os casos.5% máis ao investir 2. os medios convencionais.22% máis que no ano anterior. un 6. pero que non gardan relación directa co produto anunciado orixinalmente. melloraron os en 2002. etc. de modo que o telespectador o ve. Na repartición por medios. aumentaron o tempo dedicado á publicidade.4%. 3.677. Canal+ e o conxunto das canles autonómicas tamén viron como se incrementaba de forma importante o investimento publicitario.7 millóns de euros. un 6. publicidade e entretemento. Só un dos medios convencionais decrece. Non obstante. En cambio.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 TVG Total TVG/Total 16.00% O número de anuncios emitidos nas cadeas españolas durante 2003 foi de 2. pois moitas das veces o produto se fai recoñecible ao espectador a través do envase (forma. Tele 5 volve situarse á cabeza da cadea que máis anuncios emitiu. 228 229 A esta cifra de ingresos publicitarios das cadeas hai que sumar os procedentes doutros eventos publicitarios que aparecen en pantalla.) Trátase de crear produtos promocionais dunha marca. o slogan ou calquera elemento publicitario. a pesar do incremento en insercións publicitarias en televisión. A partir de datos ofrecidos por Infoadex.00% 6. cun 15.436 minutos.8% máis que en 2002. ata situarse en 12. obtiveron un volume de negocio que ascende a 6.000.3 millóns de euros.693.00% 8.556. con incrementos superiores ao 10% respecto do obtido no ano 2002.00% 10.00% 4. Esta modalidade destaca porque inserta no mesmo relato a mensase publicitaria.315. tanto nacionais como autonómicas.500. Tamén aumenta de forma 222 Inserción en pantalla da marca. cun total de 277. 229 . un 18.6% máis que en 2002. Pola súa banda. superando o estancamento do período anterior. é notable o incremento experimentado por outros medios. como os SMS ou os 906.00% 0. segundo o informe anual de televisión da axencia de medios Media Plánning. e é precisamente o cinema.2 millóns moi significativa o soporte Internet.85% máis que en 2002) e ocuparon 741. porque a ficción publicitaria busca a mistura de xéneros rompendo as barreiras entre información. 223 Corresponde a unha modalidade de patrocinio encuberto onde o anunciante merca un espacio televisivo que logo venderá a unha canle de televisión ou productora co fin de inserir nel os seus espacios publicitarios ou productos.000. un 1.000. Preténdese con esta modalidade de patrocinio encuberto e indirecto chegar a un público consumidor mais xeralista. como é o caso de televisión.000 1.000 2. A marca pode ser ou non claramente identificable. que pode ser ou non consumidor tamén do poduto anunciado. ao tempo que mira o seu programa. . 227 Cando determinadas marcas comerciais aparecen nos títulos de crédito dunha producción xa que son colaboradoras prestando o seus productos. a audiencia mantívose.111. subindo o 10.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución de GRP`s da TVG. cun incremento do 3. Confírmase a tendencia á alza que vén experimentando dende 2003. 224 Consiste na compra de espazos publicitarios inseridos na imaxe dun soporte audiovisual.6 millóns de euros. 225 226 Probablemente sexa esta a forma de patrocinio encuberto máis achegada á ficcionalidade televisiva.000 2.7% do PIB.9%.000 1.846. o mercado publicitario en 2004 ascendeu o 6. Os ingresos obtidos por publicidade das televisións en España foron de 2. Estes datos seguen demostrando que as cadeas de televisión teñen que incrementar o seu oco publicitario para mellorar ás súas contas de resultados.00% 2.00% 14.00% 12. os medios non convencionais. alcanzaron os 6.

do 11 de xullo.62% 7. comeza as emisións a TVG nos estudios de San Marcos. A partir dese fito abríase a posibilidade.378 1.628 7.3% cambia de canle.200.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución do número de spots publicitarios na Televisión de Galicia. un 21. Dende hai tempo. Un estudio de Carat sinala que a media de emisión publicitaria televisiva en 2004 foi de 32 horas ao día. Un estudo de AEDEMO. 231 219 .588. Cerveza San Miguel. de promover unha publicidade rexional televisiva que comezará a aparecer timidamente.43% 6. 1996-2003. e os seguintes comerciais a marcas de implantación estatal.58% 7. os spots das marcas galegas adoitan ser emitidos na nosa lingua e obsérvase unha tendencia crecente das empresas de fóra de Galicia e das multinacionais a galeguizar a súa publicidade na TVG. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia (BOE nº 139.1 A produción publicitaria en Galicia O Centro Territorial de Televisión Española en Galicia inaugurábase o 25 de xullo de 1971. Os anuncios deste inicial bloque publicitario foron difundidos na orde que a continuación se indica: Coca-Cola. pero non será ata 1974 cando adquiere funcións plenas como Centro Rexional e comeza a emitir desconexións nas que se poderá incluír publicidade. 5. deste grupo. Cola Cao.434. a). cando a media de emisión de tempo de publicidade era a metade da actual.470. ata ese momento impensable. un 37.230 2000 88. Na actualidade. segundo datos de Media Plánning.959 1998 91. con datos extraidos de SOFRES. é dicir. O primeiro anuncio corresponde á multinacional Coca-Cola. Se se ten en conta o criterio de estacionalidade.3% da audiencia total) ve a publicidade indirectamente.87% 1.313.071 5. A cadea gozaba. así como a defensa da identidade da nacionalidade galega 230 .111. Artigo 16. Nocilla e Donuts. senón que se introduciron de xeito gradual. o 56.5% exponse á publicidade e. que fai outras cousas durante a emisión do bloque. Entre os principios que marcan a programación desta emisora autonómica están a promoción e difusión da cultura e a lingua galegas.180 1.737 2002 111. unha hora máis que en 2003.405 1.008. os meses de maio e xuño son a época preferida polos anunciantes para ocupar espazo en televisión. de 11 de xuño de 1985) . Principios de programación. mentres que o mes que rexistra menos publicidade na pequena pantalla é agosto.023 1.19% Fuente: Anuario 2003 da SGAE. unha das marcas máis coñecidas e máis publicitadas do mundo. 1996 TVG España TVG/España 76. Este aumento supón un 10% máis de investimento publicitario que o ano anterior e continúa así a tendencia iniciada en 1995.00% 6. No ano 1985. aínda que o custo de produción e emisión dos anuncios limite en boa medida os posibles clientes publicitarios rexionais de TVE-G.01% 5.2% sae da habitación onde está o televisor. amparada na Ley del Tercer Canal.Capítulo IV (Programación e control). e non existía ningunha motivación que a levase a comercializar paquetes publicitarios destinados a empresas galegas que estiveran interesadas nun público obxectivo rexional. do monopolio nacional.211 1. en Santiago de Compostela. Pero a Televisión Española non foi de entrada un activo promotor de publicidade televisiva autóctona. Sección 1ª.999 2.964 1999 92. O primeiro bloque de anuncios publicitarios producidos e realizados en galego foi emitido durante a xornada de lanzamento da Televisión de Galicia. os anuncios en idioma galego non foron producidos inmediatamente. analiza o comportamento da audiencia ante un bloque publicitario: un 41. aínda que é digno de mencionar 230 Lei do Parlamento de Galicia 9/1984.838 1997 90. ata a irrupción no contexto galego da televisión autonómica.84% 6.8% (un 21.4. xusto ao final do acto de inauguración 231 .411 2001 92.255 1. as investigacións cualitativas de audiencias mostran a inestabilidade do consumidor televisivo en España. Pero a pesar desta explícita regulación.778 2003 123.805.

o número de anuncios emitidos dende San Marcos tamén creceu de xeito importante no período 19962003. e ofrécelle á cadea autonómica un importe económico total de carácter anual coa garantía dun mínimo. Os minutos dedicados pola TVG á publicidade tiveron un crecemento no período 1996-2004 do 85. Como consecuencia diso. distribuída a través de Digital+ e operadores de cable. Novomedia. e Telemadrid SAT. que foron variando ao longo do tempo e mantiveron distintos modelos de exclusividade para a contratación e programación dos paquetes publicitarios. a exclusiva da publicidade da cadea autonómica de Galicia pasa a ser xestionada por Publicitas (empresa establecida en Barcelona e Madrid). supuxeron un ingreso no primeiro semestre de 2004. No ano do inicio das emisións. 232 . Sen embargo estes crecementos son manifestamente inferiores á media española. Posteriormente. a emisión vía satélite de Telemadrid. A pesar desta exclusividade. En: Nous Horitzons.04% no mesmo período. a televisión autonómica contou. Amorós (1992) “El control de grans grups multimedia a l’Estat español”. Publiespaña S. entre os anos 1989 e 1992. que estivo sempre relacionado de xeito contractual con diversas axencias.7%). a TVG tivo un contrato de comisión en exclusiva coa axencia Lalinde Irabas e Asociados. as emisións da autonómica galega perderon peso no total español e pasaron de supoñer o 7. 233 A televisión e radio da Comunidade Autónoma de Galicia súmanse así á oferta comercial de Novomedia Audiovisual. polo que o número de anuncios emitidos pola TVG tamén foi perdendo importancia relativa no total estatal. tras gañar o concurso público convocado para o efecto pola Compañía de Radio-Televisión de Galicia 233 . A. ata 1987. Novomedia tamén xestiona a publicidade de Expansión TV. A primeira fase de penetración do grupo multimedia de Berlusconi no espazo audiovisual español data de 1988. Ademais. moi por debaixo da media española. Debido ao modelo mixto de financiamento. Dende o ano 1993 ata o 2004.4% en 1996 a só o 6. a axencia (Acción) IP é a nova exclusivista da TVG e continúa no mesmo sistema de garantirlle á cadea uns ingresos mínimos pola explotación publicitaria. da distribución (Redespaña) e da producción (Videotime). Barcelona. A segunda fase corresponde á adquisición dun 25% das accións da canle privada Tele 5 (Gestevision T5) no ano 1990. aparece dentro da primeira entrega publicitaria da TVG.5 millóns (+10.823 a 123. nº 126: 24.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que ningún anunciante galego. que dende 1997 xestiona a actividade publicitaria de Telemadrid. canle de información económica de Recoletos. 13. a canle autonómica da Comunidade de Madrid. De este xeito. e dun 9. Ademais. pasa a ser a exclusivista total da comisión da conta publicitaria de Televisión de Galicia. Novomedia abriu unha nova sede en Santiago de Compostela e formou novos equipos na comunidade autónoma. Berlusconi obtén a exclusividade da publicidade da cadea (a través de Publiespaña). Na actualidade. Dende o ano 1987 ata 1989.999. en 1985. 232 Esta empresa é unha filial de Publitalia SpA que pertence a Silvio Berlusconi a través de Fininvest. cando as canles autonómicas TVG e TV-3 asinan un acordo publicitario e de subministro de programas co grupo Fininvest. . dende o seu nacemento.38% en todo o intervalo. control e programación da publicidade.9% no último ano. está a comercializar dende o 1 de xaneiro de 2004 a publicidade de Televisión de Galicia e Radio Galega.22% no 2004. con sede en Madrid. nin de carácter comercial nin institucional. empresa de exclusivas de publicidade de Recoletos Grupo de Comunicación. a axencia exerce o control total da programación publicitaria da TVG. pasando de 76. a TVG podía contratar publicidade de xeito unilateral. o que supón un incremento do 61.A. Cfr.74%. Neste novo contrato. que ascende a 123. Telemadrid Radio. cun departamento comercial encargado da xestión.

000 500. pero a cadea non aproveitaba as desconexións para emitir publicidade de carácter rexional. obsérvanse defetos na banda sonora e voz en off.000 100. En Galicia.000 20. por un plan de creación de delegacións informativas territoriais. dado que os orzamentos son moi limitados.000 300.000 40. Antena 3 aposta.000 30.000 200.000 700. unha especie de axencia de noticias con delegacións en varias rexións.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 TVG España 900. como mala fotografía ou procesos moi primarios na utilización dos códigos visuais. o enderezo e algún tipo de slogan ou reclamo. Atlas Galicia producía diariamente. no mes de outubro do ano 1995.000 0 Tras a aparición das cadeas privada de televisión en España. decididamente. así como unha utilización indiscriminada dos recursos dixitais na narración. esta canle inaugura.000 400. Para a xestión desta actividade publicitaria.000 50. Unha tipoloxía habitual de produción de publicidade local de baixo custo é a que se realiza mediante a utilización de presentacións gráficas estáticas na pantalla. Nese mesmo momento. servíase da produtora Atlas. 60.000 10. Na fase de posprodución e composición. Tele 5. As producións contan cunha presentación anómala en moitos aspectos. inicia unha política comercial Novomedia comercializa dende o 2004. para realizar a cobertura informativa no territorio galego.000 800. pola súa banda. Ademais de cubrir os eventos informativos da comunidade galega para a emisión nacional de Tele 5. Estas composicións adoitan incluír a marca ou empresa comercial. en xeral. as televisións locais absorben unha parte importante da torta publicitaria galega.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución dos minutos de publicidade da TVG. a calidade creativa das producións é. Por outro lado.000 600. concretamente en Santiago de Compostela. crea unha oficina comercial na Coruña que se encarga de planificar o mercado publicitario na comunidade galega. en desconexión. informativos rexionais. As televisións locais absorben unha importante % da publicidade galega 221 . un centro territorial dotado con equipamento técnico de produción. a publicidade da TVG estratéxica baseada nas desconexións e inserindo anuncios en exclusiva para o territorio galego durante os bloques publicitarios dos programas emitidos no ámbito estatal. polo que a estratexia comunicativa das súas campañas presenta certas deficiencias. pero. a nivel artístico e técnico. moi baixa.

está en función do orzamento de execución. Coa irrupción das tecnoloxías dixitais moita producción publicitaria filmábase en 35mm e despois facíase a posproducción en dixital. déronse casos en que se fai que os actores falen dos produtos como parte do guión.e máis tarde Betacam SP). tanto no eido da produción coma da creatividade. inserción de imaxes do cine na publucidade. como viña sendo tradicional (product placement). actuando como fonte de información e vía de entretemento. a producción publicitaria en Galicia realizábase en formato cinematográfico (de 16mm ou 35mm) que compaxinábase cos formatos vídeo (U-Matic. mediante a dobraxe a este idioma da banda sonora.5 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 A calidade técnica234 e artística235 dos anuncios publicitarios emitidos na TVG mantense cos estándares impostos polos parámetros da publicidade internacional. polo tanto. compra. A asociación sinala que non se limitan xa a incluír envases e logotipos como parte do decorado e a enfocalos de forma relevante e reiterada.1 7. Un avance significativo é a introdución consciente da lingua galega nestas producións.4 8.4. xa que se lles fai aos actores representar anuncios xa emitidos. incluíndoas en escenas achegadas ao inicio ou ao final do episodio coa advertencia de publicidade ou telepromoción. Martínez (2000) O cine na publicidade. Modalidades e técnicas na creación publicitaria.4 4 2 0 1996 7. o arquetipo do star system cinematográfico na publicidade e a utilización de estrelas na publicidade.2 Novos mercados para a publicidade A Asociación de Usuarios da Comunicación (AUC) detectou unha nova forma de localización de produto: a reprodución de anuncios publicitarios como parte da trama das series televisivas. O habitual era Unha nova ventá publicitaria gaña posicións nos últimos anos: Internet mensaxe comercial. deuse unha volta de torca máis. Por exemplo. fronte á televisión ou á radio. As entidades cunha estrutura empresarial estable e que posúen un plan de comunicación adoitan contar cunha axencia que lles xestiona a conta publicitaria e que se encarga de elaborar as estratexias de mercadotecnia. así como da propia cultura corporativa e de comunicación da empresa anunciadora. Agora.7 10. formación. En calquera caso. buscando potenciar o recordo do espectador e. mobilización social. escenificación cinematográfica. Amorós e S.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da saturación publicitaria na Televisión de Galicia 12 10 8 7. a notoriedade e eficacia da Ademais. Hoxe dase a tendencia a traballar co video dixital (DVC. Santiago de Compostela: Tórculo Edicións. 234 A finais dos anos 60. A chamada rede de redes é o último medio de comunicación que se suma á cultura de masas. 5. 235 . a Internet.7 7.7 6 6. que esas mencións publicitarias quedasen fóra da serie en si.8 9. a calidade dos anuncios publicitarios de orixe galega.8 11. creación de negocios. Dende o punto de vista estético as tendencias mais usuais no deseño publicitario baseanse no cinema e pódense catalogar nas seguintes modalidades: imitación do cine na publicidade. senon que dende hai pouco os argumentos publicitarios contaminan cada vez máis as tramas dos programas (ficción publicitaria). unha nova ventá publicitaria está a gañar posicións nos últimos anos. DVCPro ou DVCAM). A.

a diferenza doutras formas.2% do mercado. onde o movemento publicitario na web alcanza xa os dous díxitos. Así aconteceu tamén en 2004. Os layers permiten superpoñer animacións á web. Se continúan as tendencias de fondo ao ritmo debido (banda ancha. cuxo obxectivo é chegar eficazmente aos seus públicos. Internet ocupaba o sétimo lugar do ranking publicitario por volume de negocio.4% o pasado ano e destaca que é un medio xa maduro. que non progresa con crecementos puntuais. que non puideron participar directamente no estudo. tales como a televisión. ofrecéndolles aos anunciantes novas posibilidades en liña para chegar aos seus públicos. o 1. Esta tendencia seguirá os pasos do que se observa en Estados Unidos. non é intrusista. Son varias as formas que adopta a publicidade en Internet. A publicidade en Internet presenta varias vantaxes: o baixo custo. Esta cifra calculouse a partir dos ingresos publicitarios facturados polas propias empresas do sector (81.3% en 2004. facendo clic sobre el. asociación que aglutina máis do 90% do sector publicitario interactivo español237. As pop ups son ventás emerxentes que flotan na web e que tamén nelas se pode facer clic. con 74. Algunhas son interactivas e o espectador ten a posibilidade de xogar con elas. con un crecemento do 30. aumentarán o seu investimento na Rede rapidamente.3% dos medios convencionais. E tamén este medio buscou apoio financeiro na publicidade. consumo de medios e penetración de Internet). xa que só van á páxina aqueles que realmente desexen facelo.1 millóns. independentemente do país onde se atope. Cada día son máis numerosos os anuncios televisivos acompañados dun enderezo web.5 millóns de euros. en detrimento doutros medios tradicionais. Segundo cálculos da consultora Forrester Research recopilados nun informe da Fundación Auna. Internet pode combinarse perfectamente con outros soportes para reforzar o impacto publicitario 236 e a publicidade na web. a radio ou os xornais. segundo un informe de PricewaterhouseCoopers e Interactiva Advertising Bureau Spain (IAB Spain). cifra que como en anos anteriores rexistra un novo crecemento. A principal novidade deste medio é a interactividade. que potencia no usuario a sensación de intervir no proceso de comunicación. O banner é o formato publicitario máis coñecido e ofrece a posibilidade de demandar a información inmediatamente. xa que en calquera país do mundo se utilizan os mesmos buscadores aínda que sexa coa súa versión local. Un dos grandes atractivos deste medio é que non ten fronteiras. Está claro que os anunciantes. televisión. calquera pode publicitarse na rede. De cada cinco horas de consumo de medios de comunicación.Ademais. A chamada revolución de Internet é unha achega histórica dos noventa baseada nas novas tecnoloxías e chamada a quedar para sempre. prevese que entre o 15% e o 20% do torta publicitario europea corresponda á rede nos próximos anos. como antes o fixeron cada un dos outros medios masivos. que medraron arredor dun 10. No 2003.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA etc. xa que é el quen selecciona entre todas as fontes de información e decide por onde vai navegar. 236 237 Anuncios en prensa. quen se anuncia en Internet transmite unha imaxe de modernidade que reforza a confianza dos seus clientes. O forte crecemento das conexións de banda ancha e do comercio electrónico en toda Europa significa que os consumidores están a dedicar cada vez máis tempo a Internet. correspondentes ao mercado de enlaces patrocinados e buscadores.4 millóns) e da estimación da IAB Spain de 13.6 millóns de euros. unha é para Internet. o que suporía un incremento do 78% respecto ó 2003. 223 .53% da facturación publicitaria nacional. O estudo que hai signos inequívocos de que a Rede se comporta moito mellor que os soportes tradicionais. ata alcanzar 94. sen que iso lles supoña ningunha interrupción. o que supón o 1. O resto de pequenos buscadores que non chegan a acaparar máis do 5% de todo o tráfico debido a consultas realizadas en Internet están igual de accesibles para calquera persoa. xa que mentres que outros medios están fóra do alcance da pequena empresa. etc. a inversión publicitaria na Internet en España alcanzará no ano 2008 os 48 millóns de euros. as dez principais empresas do sector acaparan o 79. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004.

Outras axencias que operan no ámbito audiovisual para distintos clientes galegos son Idea e Canal Uno. Gadisa. filmes como O ano da carracha ou o programa concurso Noite Brava. tomando como factor esencial de valoración o recoñecemento profesional no propio sector.1% do total.3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia Coas debidas reservas coas que hai que interpretar sempre calquera tipo de clasificación. tendencia compartida con outros mercados como o estadounidense e o británico. Entre as dez primeiras. e non tomou en conta o nivel de facturación nin a antigüidade. coma Pratos Combinados. Luis Carballo e Idea.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O IAB aclara que este forte incremento débese fundamentalmente unha aposta dos considerados anunciantes tradicionais —en 2004 alcanzaron o 54. sen pasar por unha axencia. cos produtos pesqueiros (Pescanova. botóns.4%). Feiraco. 5. seguido de ocio-entretemento (13). e o correo electrónico mercadotecnia duplícase. en función da calidade dos seus produtos publicitarios. Las Candelas. Terra de Miranda ou As Leis de Celavella. na comunidade un importante volume publicitario de campañas institucionais para televisión do Goberno galego (Galicia Calidade.6%. seguido por finanzas (15. As empresas autóctonas máis publicitadas en Galicia están relacionadas coa alimentación (Froiz.. Neo.). a empresa fai ás veces product placement en diferentes series. que supoñen o 38. Un sector que posúe unha presenza publicitaria importante é a da automoción. Practicamente a totalidade destes duplicaron a súa presenza en Internet durante o último ano. Os formatos que recibiron maior investimento en 2004 foron os integrados na páxina web (banners. como prensa. os maiores investimentos déronse na páxina de inicio (24%). aparecen na comunidade autónoma varios tipos de características definidas. No que se refire ás compañías audiovisuais dedicadas á produción publicitaria. a revista Imaxe & Comunicación. rañaceos e roubapáxinas).. Caixanova. Ademais. Hai. a Galicia Comunicación. correo electrónico (9) e chat-mensaxería instantánea (4). Caixa Galicia.. E Bap-Conde confecciona traballos audiovisuais para os anunciantes galegos Gadis ou San Luis. rotacións xerais (12). Non todas producen de forma habitual anuncios audiovisuais. Estrella de Galicia é unha marca galega cunha presenza importante dentro do audiovisual galego. xunto a promocións sectoriais de interese que están apoiadas dende a Administración: o téxtil.... en quinto lugar. que se está a consolidar nos últimos anos como unha referencia para o hipersector da comunicación no Noroeste peninsular. Imaxe é a axencia responsable dos anuncios de Estrella de Galicia. A axencia Jj del Río elaborou spots para firmas como Escurís e traballos de carácter institucional para a Xunta. ou coa banca (Banco Pastor. Cabreiroá ou Suzuki.1%). A primeiro posto foi BAP & Conde. dez puntos máis que en 2003— e do auxe do investimento en publicidade baseada en buscadores. sen embargo. destacan o das telecomunicacións. cun 19.. ás televisións locais que xeran elas mesmas os anuncios que emiten. medios de comunicación-ensino-cultura (11.1%..2%). A Coruña e Santiago de Compostela. decreceron os formatos máis intrusivos nun 15%. aínda que representan o 10%.). Caixa Galicia. Por canles temáticas. Claudio. Por sectores. Maxán. un reducido número de compañías cunha actividade normalizada de produción publicitaria. dende as pequenas produtoras que fan directamente vídeos industriais. ademais. publicou en marzo do 2003 unha clasificación das axencias de publicidade galegas. aínda que combinada con outras actividades afíns. automoción (9. a maioría dedícanse á publicidade en soportes e medios máis tradicionais.4. a moda. sucesivamente.. a enquisa situou tamén. Compostela 2000. De feito. Alcántara. Canal Uno e. . EcoVigo. seguida de Imaxe.). o granito. e alcanzou xa o 20. O crecemento dos buscadores e enlaces patrocinados foi espectacular (768%). A maior parte das nosas axencias publicitarias están localizadas en Vigo. Xacobeo. Existe. Estrella Galicia.. radio ou valos.).8%) e viaxes-turismo (7.1% de cota.

da provincia de Ourense ou do concello de Sanxenxo. Pizzanova ou Malos tratos. concellos. a Copa Davis ou Autismo en Galicia. pop-ups. Estrella Damm. Pantis Dorian Grey. Algúns dos traballos promocionais realizados por esta empresa son o da provincia de Pontevedra. vídeos divulgativos e promocionais para a Sociedade para o Desenvolvemento Comarcal de Galicia. Estrella Galicia. O primeiro anuncio publicitario deste equipo data do ano 1984. Pesca de baixura. Rodman Polyships. algunhas das empresas que confiaron en Faro foron Coren. Citröen. Cunha carteira de más de 600 traballos coas principais axencias e para marcas nacionais e internacionais así coma para diferentes institucións -realizou anuncios para as campañas de Ford. Héctor Gómez e Miquel Alcarria en Madrid e Galicia238. dende a súa posta en marcha. Fontecelta. Manuel Gómez Pereira e Gracia Querejeta. asesoría e consultoría e deseño de formatos publicitarios. Callaghan. Os servizos que ofrecen son. Algúns dos seus anuncios e vídeos corporativos son os de Cabreiroá Única. La Voz de Galicia. R. dedica unha boa parte do seu traballo á realización de spots publicitarios para a súa posterior emisión nas distintas cadeas do Estado español e Portugal. Makeri ou Mobles Juviol. Santo Lus ou Xente Xove. para o que conta cun equipo completo de rodaxe e posprodución en alta definición. situada en Vigo. Telepizza. Gadis. 225 . Tal é o caso das campañas de La Gafa de Oro. Son os partners para Galicia das empresas especializadas en mercadotecnia en Internet líderes en Europa. presta servizos publicitarios para axencias galegas de publicidade e para institucións. 238 Con quen veñen de ser premiados cun Sol de ouro e un Sol de prata no Festival de Publicidad Iberoamericano El Sol. Algúns dos seus spots son os de Mutua MMT Seguros. L.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A máis antiga é Continental. DYR Producciones Audiovisuales. como AdLink. Para esta produtora traballan realizadores como Jorge Algora e Gustavo Balza. Xacobeo 2004. para o Real Padroado de Turismo das Rías Baixas. Na actualidade entre os seus realizadores en exclusiva están Ramón Costafreda. Ternera Gallega. Outra das facetas da empresa refírese aos vídeos institucionais. Aposta pola produción publicitaria. Adivina Producciones está especializada en produción publicitaria e promocional. Café Candelas. etc-. Pesca industrial. comunicados de prensa aos portais membros da rede GaliciaBanner. que abriu as súas portas na Coruña en 1996 e que.. Cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes Pórtico de Comunicaciones é unha productora constituida no 1991 adicada á producción televisiva e publicitaria. alta en buscadores. Productora Faro. Lúa Films é a denominación da produtora IACE.). é unha das principais productoras de publicidade do país. Lacón Galego. enlaces de texto. fundamentalmente de vídeos institucionais. unha empresa ourensana de recente creación. Radio Galega ou a propia TVG. Baixo Miño. Aldea Films leva a publicidade de grandes empresas galegas e os seus vídeos corporativos. Indugasa. Central Lechera Asturiana. etc. Paradanta e Caldas. en canto aos vídeos industriais e corporativos. Carballiño. Por último. entre outros. Galicia Hoxe. O Ribeiro. Algunhas das campañas das que foi responsable son Diario 16. Mercadotecnia-mail. corporativa e documental de alta gama. Terra de Trives ou vídeos para o Xacobeo 2004. onde realizaron traballos para a Xunta. das comarcas de Tabeirós-Terra de Montes. Todas as súas actividades vencelladas á publicidade están aglutinadas na area denominada Continental Spot e entre os directores cos que ten colaborado figuran Roberto García.. Galicia Banner xestiona a publicidade dos 30 portais galegos máis visitados. Ollo coas tallas. Ence. dedícase a produción de spots con tecnoloxía de Alta Definición. Estrella Galicia. publicidade mediante elementos gráficos (banners. Jaume de la Iguana. Radical Fruit. S. Pepsi.. Pola súa banda. Adegas Conde de Albarei. TradeDoubler ou Zanox.

representantes de actores e salas de casting. están construíndo un futuro cada día máis optimista para os axentes que interveñen neste proceso de comunicación. soportes e anunciantes”. estudios de gravación musical. transporte de rodaxe e videowall e pantallas. atrezzos. e o propio ritmo do mercado. servizos de copias. música de librería. bailaríns e compañías de baile. non obstante. actualmente tan importante para a estimulación do negocio e a economía dun país. o Hai tamén un apartado de localizacións. animais e adestradores. catering. alugamento de coches. para a realización de películas publicitarias de alto orzamento. o Entran no ámbito do Casting actores e actrices. provedores de salóns de peiteado e maquillaxe. cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes. axencias de figuración. platós e decorados. e as propias estruturas corporativas das empresas publicitarias. Así mesmo. materiais para vestiario. liñas aéreas/aeroportos. os equipos de produción e realización seguen contratando empresas de Madrid para realizar a posprodución e composición porque dispoñen de equipamento de última xeración e técnicos moi especializados en produción (iluminación) e posprodución publicitaria (telecinado. servizos de transfer e truka/títulos de crédito. deseño 3D. tinturerías e vestiario de época e accesorios. é posible apreciar como o mercado publicitario audiovisual na comunidade galega aínda ten moitas carencias e son poucas as empresas preparadas para asumir o reto do novo milenio. localizadores. no que entran os construtores de decorado. 239 X. dereitos musicais. conscientes da súa enorme capacidade persuasiva. en gran medida. mensaxerías. axencias de azafatas. o Servizos de produción en xeral son tamén axencias de viaxes. equipos posprodución (venda). Fandiño e A. plató e estudios de gravación e seguridade e sinalizacións.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Coa chegada e implantación da tecnoloxía dixital en Galicia. De todos os xeitos. existe neste momento un importante parque de equipamento de produción e posprodución de gama media-alta. salas de montaxe. se é posible un mellor son nas salas é grazas ós equipamentos cos que contan. distribuidores e exhibidores dependen do seu traballo. directores de casting. 5. dobraxe e mesturas. . o A Posprodución e laboratorios engloba animación 2D. seguros de rodaxe. dobres e especialistas. Como apuntan Xaime Fandiño e Alberto Pena 239 . materiais para eventos.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN As industrias de apoio técnico audiovisual son básicas para o desenvolvemento do propio sector. Consello da Cultura Galega. composición ou sonorización). axencias de actores e modelos. xunto coa consolidación da Licenciatura en Publicidade e Relacións Públicas da Universidade de Vigo (como responsable na formación de especialistas preparados que están a contribuír ao desenvolvemento desta industria). maquetas. ficticios produto. a información meteorolóxica. inmerso xa na era audiovisual. o Goberno galego. xa que produtores. meramente auxiliares. coches antigos. plantas. Estudos de comunicación. edición de son. Se hai unha maior afluencia de espectadores ás salas é. servizos de CD-rom e DVD. laboratorios cine. ¿De que serve que os exhibidores melloren as súas salas se non hai posibilidade técnica de percibilo? Son varios os servizos de produción e posprodución que se adoitan englobar baixo a epígrafe xenérica de servizos auxiliares. librerías de localizacións. coreógrafos. permisos de rodaxe. material de hostalería. cisternas. Non deben considerarse como ata agora. o O Atrezzo e vestiario inclúe armerías. casting especial. Pena (2002): “As orixes da publicidade audiovisual en Galicia: medios. a través de varios programas de axudas ás produtoras. porque as películas están máis coidadas. salas de posprodución. barcos e atrezzo náutico. salas de proxección cine.

con 2. para unha producción de variedades. pero tamén recorren a empresas privadas. ata os 506 millóns de 2001. facturaban 28. mentres un informativo ou un programa de entrevistas pode non necesitar máis que uns cantos metros cadrados. cunhas perdas netas de 68 millóns de euros.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Moitos destes traballos fanos as mesmas produtoras audiovisuais e moitos servizos de produción. artistas ou invitados para seren gravados. aínda se está a falar da atomización de empresas e da escasa continuidade de produción (sobre todo. non acode demasiado ás empresas de estudios de gravación e a publicidade continúa requirindo espazos de rodaxe.6% en 1999. unha en Vigo e unha na Coruña. están sendo realizados por empresas que tamén son produtoras. Unha das actividades que se analiza é a dos laboratorios cinematográficos. vestiario e peiteado. Os seus ingresos operativos incrementáronse desde os 445 millóns de euros do 97. O Observatorio Europeo do Audiovisual analizou na seu Yearbook 2003 as novas tecnoloxías. De feito. polo tanto.1 Estudios de gravación As televisións marcan son as que marcan hoxendía o ritmo dos estudios de gravación. onde destacan principalmente os profesionais da Coruña e Santiago. As empresas galegas de servicios auxiliares do sector audiovisual ascendían no 2003 a 56. unha grella de iluminación elevada.8%. pero tras anos boiantes. etc. presentadores.5. 5. un revestimento illante da acústica. a pesar do crecemento da industria.2 de resultado antes de impostos e 202 empregados 240 Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades de Galicia na dotación de estudios . o que provoca unha demanda notable de instalacións capaces de albergar este tipo de traballos. O estudio de gravación sería o espazo no que se sitúan os decorados e as personaxes. parece decrecer. disfraces. con actuacións musicais e público pode requirir dunha gran nave. O mesmo ocorre coa maquillaxe e co peiteado. A área de gravación consta basicamente dunha serie de panos ou de cortinas. sobre todo. dúas en Ourense. A evolución das empresas de servizos de produción vai en sintonía co desenvolvemento das produtoras audiovisuais e.2% en 2001. Hai catro empresas dedicadas ao vestiario de época. A non coincidencia da súa distribución con respecto á das empresas de produción e servizos leva á conclusión de que non son empresas dedicadas expresamente ao mundo audiovisual e que. como o alugamento de equipos de gravación. unha porta de acceso coroada por un luminoso indicador de se se está a 240 Nestas cifras non e incluen as empresas de dobraxe e sonorización. que fan que en moitos casos estas empresas traballen habitualmente para outro tipo de clientes. A situación foi particularmente mala no ano 2001. non obstante. no caso das longametraxes). ao 4. se ben a rendibilidade está caendo claramente: a marxe de beneficios pasou do 9. cos seus ingresos operativos crecendo desde os 304 millóns de euros de 1997 aos 675 millóns de 2001.3 millóns de Euros. as compañías especializadas en infografía e efectos especiais tamén experimentaron un rápido impulso. co grao de madurez do sector. 227 . A producción de series de ficción continúa medrando. dos aspectos de atrezzo. depende en boa medida do crecemento do mercado publicitario e rexistrou marxes de beneficio baixos desde 1997. posto que. traxes rexionais. pola súa banda. ás que lles alugan estudios de gravación. que serían o 80% do total. É o caso das distribuidoras de equipos e. actores. en xeral. O cine. Por outro lado. que si son máis solicitados polas producións de longametraxe. Este sector segue sendo rendible (os beneficios netos foron de 12 millóns de euros no último exercicio considerado). non existe unha especialización nesta profesión. As series de televisión e a publicidade non esixen na súa maior parte traxes de época. O seu tamaño variará segundo o tipo de programas. As canles adoitan ter as súas propias instalacións. Este grupo sectorial. onde a marxe de beneficios foi de -8.

e máis económico. concursos divulgativos. cunha superficie de 1. e o segundo. o que permite levar a cabo todo tipo de produccións con multicámara. convén coñecer as necesidades dos posibles clientes. programas de televisión de pequeno formato. taller de carpintería para construción de 2 2 decorados (700 m ). tanto en directo como gravadas. en termos de custo. Según datos aportados por AEGA. sala de peiteado. En todo caso. despachos e oficinas para os clientes. tanto para ás empresas propietarias de estudios de gravación como para as usuarias resulta notable. Son dous os camiños habituais á hora de montar un estudio de gravación: o primeiro. micrófonos e numerosos sistemas de conexións. se ben se considera que o ideal sería que existisen firmas de servizos á produción que ofertasen este tipo de espazos. comedias de situación. A oferta destas instalacións na comunidade galega é ampla. salas de espera para o público. E dende setembro de 2004. dous almacéns de atrezzo e gardarroupa. cámaras ⎯en número mínimo de tres⎯. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos. . foi inaugurado en decembro de 1986. xa que as primeiras arriscan un considerable investimento que pode permanecer ocioso boa parte do ano. realización de casting. En febreiro de 1991 CTV ampliou as súas instalacións poñendo en marcha o Plató Mónica 200.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO gravar ou non. actores e VIP's. e na meirande parte dos casos constitúe una solución provisional. CTV oferta ademais todos os servizos auxiliares necesarios para levar a bo fin calquera produción de televisión. Para algunhas empresas o problema radica na escasa optimización que se está a realizar das instalacións que hoxe en día se encontran xa no mercado e admiten a conveniencia de incrementar a dimensión e o equipamento dos actuais. en Motouto-Teo. Segundo se afirma na Síntese para o Comité Asesor do Clúster do Audiovisual Galego. A primeira das alternativas non contribue á estabilidade do sector. Antes de lanzarse a un negocio tan arriscado. a produtora conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de 2 España. o impacto. O Plató Mónica 200. tanto para os materiais técnicos como eléctricos. etc. infantís. e é conveniente coñecer o uso ao que pretende dirixirse para adecuar custos: insonorizar as instalacións. basicamente pola dotación da compañía compostelá CTV. e dende entón foi utilizado en todo tipo de produtos televisivos: musicais. obter permisos. 1. o de construír un estudio de gravación partindo de cero. mentres que as segundas deben soportar o custo adicional de estaren continuamente montando e desmontando decorados nos espazos utilizados para rodaxe. ao igual que o Plató 1000 e o Plató 800 están conectados co control central de realización. Outro grupo destaca a imperiosa necesidade de ampliar a oferta. cafetería. illalo de luces exteriores ou facelo opaco. resulta un feito contrastado que a gran maioría das empresas autóctonas non contan coa fortaleza económica suficiente para dispoñeren dous seus propios estudios de gravación. publicidade e cinema: seis camerinos e dous vestiarios (con servizos e duchas). Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades que se presentan en Galicia con respecto á dotación de estudios. ofrecer camerinos ou despachos de produción. Con el cubrían as necesidades de gravación para espazos publicitarios. xa que a existentes non resulta suficientes ou non se considera factible utilizar os estudios dispoñibles en condicións competitivas de eficiencia económica e produtiva.500 m de almacén para decorados e taller de servizos técnicos e mantemento. debates. O Plató 1000 de CTV. Sexa polo motivo que sexa.100 m . Nos distintos estudios de produción de CTV teñen lugar as rodaxes de series como Pratos Combinados. os estudos de gravación dispoñibles para ás productoras en Galicia na actualidade (11) alcanzaron un nivel de ocupación os últimos dous anos en torno ao 40%. sala de maquillaxe. etc.. Cuarto sen ascensor ou Libro de familia ou concursos como Supermartes. anuncios. consiste na compra dunha nave industrial e sometela ao proceso de adecuación. arquivo de documentación audiovisual. o A evolución das empresas auxiliares do audiovisual vai en sintonía co grado de madurez do sector investimento requirido é alto.

Os estudios Stalag 1. provistos de 350. camerinos.100 1. trípodes. 2 e 3 2 teñen. Este dispón dun set de dirección formado por tres monitores de cámara e un monitor de programación.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Niveis de ocupación dos estudos de gravación existentes en Galicia Empresas Superficie (m ) 1. 600. así como anuncios publicitarios. no que producen e realizan programas para a Televisión de Galicia. no Polígomo de Sabón. equipos para formato dixital DVCAM e Betacam SP. 400 e 106 m2. en conxunto. 2 Adivina Producciones tamén dispón dun estudio de gravación dunha superficie de 400 m nas súas instalacións de Bergondo. 241 Formato Producciones conta cun set-estudio de 50 m2 con grella de focos Fresnel e pano para croma. ademais doutro de 100 m2. Durante algún tempo estas instalacións prestaron servizo para a rodaxe da serie Rías Baixas.000 vatios de luz controlados dixitalmente. que usa de xeito esporádico e para producións propias. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. ademais doutros programas realizados por Faro. están dotadas de equipamento e tecnoloxía de última xeración. de Zenit Televisión e Costa Oeste. A empresa dispón de catro estudios de gravación independentes de 800. etc. tres cámaras dixitais por TRIAX. Nestas instalacións graváronse series como Mareas vivas ou Ás leis de Celavella ou programas como Con perdón. 2 Productora Faro conta cun estudio de gravación de 600 m en Santo André de Comesaña (Vigo). con ciclorama en continuo e grella de iluminación241. con iluminación dixital e un robot motion control. entre outros. guindastres e conexións de vídeo e audio (tanto envíos como retornos). que ten algo máis de 200 m . IB Cinema inaugurou recentemente uns estudios de gravación nas súas instalacións. 229 .000 800 CTV 600 200 Total 800 600 Voz Audiovisual 400 200 Total 600 Productora Faro Total 400 Adivina Producciones 1 1 50 40 1 1 5 1 1 1 1 4 1 30 20 36 40 40 30 20 33 50 2 Número 1 1 1 % Ocupación 40 20 70 100 Total 1 2 30 35 Fonte: AEGA As instalacións de Voz Audiovisual. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. ainda que sin aislamento. sala de grafismo. Ademais. conservan para imaxe real o estudio Silvia and 2 Gerry Anderson. vídeoclips musicais. locutorios. controis técnicos. 130 m e actualmente estanos preparando para rodaxes en cine intervalométrico (stop motion).

Televinte Chantada ten un estudio de televisión dunha superficie aproximada de 80 m² 2 con dúas cámaras. equipo de iluminación e son. así como da iluminación correspondente. con 2 sets para entrevistas e 1 set para espectáculos musicais o primeiro e 2 sets desmontables polivalentes o segundo. Pola súa banda. en retransmisións deportivas de TVE. Nos dous casos dispoñen de iluminación con luz fría e focos fresnel. pedestal. Pola súa parte. sistema de Intercom. 300 m2 (Estudio 2) e 460 m2 (Estudio 5) e un estudio de continuidade (Estudio 3). con 4 sets transformables e outro de 300 m2 con 3 set máis un transformable. Nelas dispón de senllos estudios de gravación de 270 e 2 250 m . de 9 m. as cámaras multipropósito representaron unha verdadeira revolución no ámbito da produción. A Facultade de Ciencias 2 Sociais da Universidade de Vigo. Ademáis algúns centros docentes dispoñen de espazos de gravación de diferentes dotacións e tamaños. estas instalacións poden ser alugadas por produtoras. avalada pola súa aplicación en programas como Gran Hermano. ubicada en Pontevedra. Co fin de incentivar a conexión entre o mundo académico e o empresarial. con servizos auxiliares. que se atopa na actualidade en preparación. Ethernet ou fibra óptica. iluminación e decorados. con total acceso aos parámetros tanto da lente (iris. conta cun estudio de gravación de 75 m 2 coa dotación básica de micrófonos. O proyecto. das seguintes dimensións: 70m (Estudio 4).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Continental Producciones anunciou recentemente a posta en marcha do primeiro estudio cinematográfico galego. zoom e foco) coma da cámara (ganancia. o Centro de Produción de Programas de San Marcos da 2 Televisión de Galicia está dotado con 4 estudios de produción. as televisións locais empregan tamén este tipo de infraestruturas para o desenvolvemento das súas actividades. insonorizado. e os dous con 4 cámaras con opción a 7. con ciclorama. mesa de iluminación DMX. de Lalín. 100 Kw de luz. Os estudios de 70 e 150 m2 utilízanse maioritariamente para os servizos informativos. Dez TV . ademais de mesa de mesturas de audio de 32 canles. a primeira instálase nun ordenador estándar baixo Windows. de xeito que as produtoras podan realizar aquí a meirande parte das súas rodaxes. Con respecto á oferta pública destas instalacións. mentres que os dous restantes estudios son usados para todo tipo de producións da cadea. camerinos. 2 cámaras Betacam e 6 cámaras DV. cadeas de televisión e empresas de cine para a realización de series de televisión ou outro tipo de formatos. Tamén a escola privada de Santiago de Compostela O raio verde dispón para as súas actividades docentes dunha aula de producións de audiovisuais (estudio de gravación) de 200 m 2. de altura. 150 m2 (Estudio 1). ten intención de reunir a infraestructura e o persoal necesarios para ofrecer servizos de plató cinematográfico en Galicia ao largo de todo o ano. dispón dun estudio de 70 m . O sistema consta dunha parte software e unha parte hardware. salas de control de realización e iluminación e son. balance de . a Escola de Imaxe e Son da Fundación TIC de Lugo utiliza as instalacións do Centro de Produción de Programas que a fundación ten dedicadas á televisión e nas que se realizan diariamente producións propias e en convenio coas televisións locais. 6 saidas de audio para micros. mentres que a segunda está formada por módulos de adaptación aos diferentes medios de transmisión posibles: rede telefónica convencional. cámaras. No que se refire ás infraestruturas dos novos estudios de gravación de televisión. A Escola de Imaxe e Son de Coruña conta cun estudio completo de 190 m2. 2 A Escola de Imaxe e Son de Vigo emprega un estudio de 200 m para o desenvolvemento das prácticas dos seus alumnos. rede telefónica dixital RDSI. Na Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela contan con senllos estudios de gravación de 120 m2 cada un deles. O software permite controlar un gran número de cámaras (ata sesenta e catro inicialmente). Onda Coruña ten un estudio de gravación de 30 m dotado dun equipo conectado ó control de realización que conta con 3 cámaras. ou como cámaras de estudio que empregan Localia TV e Antena 3 Televisión. Telelugo El Progreso ten dous estudios de gravación en formato Betacam SP: un de 120 m2.

dende as oito realizadas no 2001-2002 ata as vinte e unha do 2003-2004. Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico que produce empregos directos. francesa. a robotización de cámaras e outros avances tecnolóxicos fan pensar nunha redución do persoal de operacións. así como o alugamento de equipos e espazos. Salamanca e San Sebastián. o certo é que Galicia se está a converter nun estudio de gravación de cinema. Todos os axustes se realizan de forma moi intuitiva mediante rato.2 Localización e casting A localización dunha rodaxe cinematográfica ou dunha serie de televisión significa moito máis ca darlle traballo ao propio sector (actores.). e promoven así mesmo a imaxe de Galicia como potencial estudio de gravación para rodaxes en todo o mundo 242 Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico . a Santiago de Compostela Film Comission ou a Lugo Film Comission constituíronse para atraer rodaxes e producións ao territorio galego e ao compostelán. Isto implica que a film commission prestará ás oficinas provinciais asesoramento para desenvolver o traballo de facilitar as filmacións nos seus territorios. son só algúns dos nomes que se desprazaron ata Galicia para rodar as súas últimas producións. respectivamente. inglesa e italiana. inclinación. xa que supón ademais unha incidencia económica indirecta en hostalería e restauración. Venecia. no seu último boletín Compostela turístico. atendeuse o traballo de 45 producións. máis da metade corresponde á contratación de persoal técnico e artístico local. Tesalónica. amparado por un contorno privilexiado e moi variado. 5. maquilladores. Dende que se puxo en marcha a oficina de Film Comission en Santiago. Dende o ano 2001. calefactor…). denominacións de orixe. Á marxe das axudas da Consellería para facilitar as rodaxes no noso país e así como o nacemento e popularización das Film Comission (oficinas de rodaxe). dos que case a metade corresponderon ao último ano. en que se puxo en marcha a oficina da Film Comission en Santiago. a través de diferentes ventás de diálogo. velocidade. como son as de Porto.000 euros. figuración e transporte.5 millóns de euros. maquilladores. do posicionador (panorámico.) e da cabina de exteriores (limpaparabrisas. turismo rural.. 35 delas españolas e o resto coproducións de orixe alemá. A Galicia Film Comission. Por outra banda. Pero tamén a automatización de estudios de gravación. iluminadores. Seguen en importancia as cantidades destinadas a aloxamentos e restauración. As deputacións de Lugo e de Ourense asinaron un convenio coa Galicia Film Commission para ofrecer servizos ás rodaxes 243 . Así pois. respectivamente. guionistas. a empresa municipal xestora do turismo en Santiago. que integran tamén outras. e as empresas locais fornecedoras de servizos. técnicos de son. o estudio de gravación totalmente automatizado simplifica os labores de produción de programas e informativos. co obxectivo de axilizar as xestións necesarias para a gravación de películas na comunidade As series de TV e os grupos de teatro fixeron de lanzadeira dunha escola de teatro 242 Santiago de Compostela Film Comission forma parte da Rede de Cidades de Cine..LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA brancos. por outra. obturador electrónico…). Os oscarizados Alejandro Amenábar e Pedro Almodóvar. etc. o Consorcio Audiovisual de Galicia ten previsto poñer en marcha oficinas provinciais de promoción de rodaxes cinematográficas. que suman 423. Do impacto económico rexistrado. o número de rodaxes foi aumentando paulatinamente cada tempada. relanzando as empresas e produtoras do propio sector audiovisual da rexión. directores de fotografía. xaponesa. por unha parte. así como realizadores do talle de Fernando León ou Manuel Gutiérrez Aragón.5. catering e hostalería en xeral. realizadores. exercendo de ponte entre as institucións. que acaparan o 34% e o 21% do gasto. e crea un bo número de postos de traballo indirectos dos sectores auxiliares implicados: carpinteiros. E é que as producións audiovisuais que estiveron asesoradas pola SCFC entre 2002 e 2004 xeraron un impacto económico na cidade que supera os 3. Todas elas teñen como obxectivo facilitar o traballo das produtoras que escollen a comunidade autónoma como escenario do seu traballo audiovisual. actores. etc. alimentación e produtos rexionais. Así o asegura Incolsa. 243 231 . decoradores.

De menor a maior complexidade. A empresa cumple coa Ley Orgánica de Protección de Datos e están acollidos á Ley 31/1995. Pola súa banda. encargarase de subministrar os soportes técnicos e de formación necesarios para a posta en marcha desta iniciativa e incluirá na súa páxina web un acceso directo aos sitios web das catro oficinas provinciais. En canto ao cinema. Frog Eventos e unha empresa dedicada a proporcionar servizos audiovisuais para cine. ademais duns cartos máis ou menos fixos. e que ultimamente mostra un significativo crecemento. a súa decidida aposta por unha producción propia. Pola súa banda. en segundo lugar está a produción de baixo custo con destino ás canles temáticas ou canles xeneralistas.5. presentacións públicas e calquera outro tipo de evento. figuración ou salón de peiteado e acaba de abrir unha oficina en Madrid para a promoción de actores galegos. senón que xa se está a utilizar o vídeo para rodar películas. un cuarto segmento é a publicidade. O imparable fenómeno non só lles afecta a técnicos 244 A cinematografía dixital é un interesante mercado para a posprodución Esta iniciativa está prevista que se materialice a través da sinatura de convenios de colaboración coas catro deputacións provinciais galegas. Un mercado moi interesante para a posprodución. Para iso dispoñen de equipos de última xeración en sonorización. facilitándolles aos responsables destes servizos toda a información sobre rodaxes que poidan ser do seu interese. iluminación e sistemas de proxección de vídeo (pantallas. o que redunda nos soldos dos actores. pero os orzamentos das series galegas e das series estatais non son comparables. Non só se utiliza a tecnoloxía videográfica para realizar efectos visuais. ou Alta Definición. concertos. primeiro en Betacam dixital e xa en HD. televisión. mesmo de secuencias completas.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO autónoma244. etc. e por último. e o sector do cinema dixital. .) 5. o Consorcio Audiovisual porá en contacto todas as produtoras interesadas en realizar unha filmación en Galicia coa oficina implicada. a posprodución cinematográfica variou por completo. en virtude dos cales as deputacións habilitarán unha sede para as súas futuras oficinas de promoción e nomearán os responsables destas e encargaranse de informar o Consorcio de todas aquelas iniciativas e propostas de rodaxe no seu ámbito provincial. para facilitarlle a calquera produción toda clase de necesidades.3 Posprodución A posprodución debe dar unha resposta particular a cada segmento do mercado audiovisual. un mercado que agora se cingue á presentación de vídeos nas páxinas web mediante tecnoloxía de fluxo de sinal progresivo (streming). Naceu no seu día dos propios produtores do mundo audiovisual. pero en producións de segundo nivel. é o da cinematografía dixital. deu lugar á creación dunha canteira profesional sen espremer. de Vigo. pódese distinguir primeiro a área de Internet. coa cada vez maior participación da tecnoloxía do vídeo dixital de vídeo para a creación de efectos de cinema. noutro ámbito reside a produción propia dos radiodifusores e das compañías que lles subministran ás canles de televisión estes programascun formato de calidade de tipo medio. son xa moitos os actores galegos que aparecen nas pantallas españolas e increméntase o número dos que participan como protagonistas nas producións e coproducións galegas. o incipiente mercado da televisión de alta definición. que segue mantendo a súa tradicional elaboración sofisticada. en non demasiados anos. grazas ao emprego de sistemas informáticos cada vez máis sofisticados. As series de televisión e os grupos de teatro fixeron de verdadeiras lanzadeiras ante a inexistencia dunha escola de teatro profesional. videoproxectores. As series de televisión achéganlles aos actores un traballo de certa estabilidade e popularidade. A aparición de Televisión de Galicia e. de Prevención de Riscos Laborais. Axencia e Casting de Galicia-ACGAL está en marcha dende 2003 e proporciónalles ás produtoras servizos como actores. onde a posprodución ten unha presenza interesante. posteriormente. Outra compañía galega que presta servizo de casting de actores é Clarisa Asesoría Creativa. e as series poden acabar por encadrar os actores nun papel determinado.

Desde INH Producciones. A parte negativa é a tendencia. unha vez baleirados ao sistema. etc.. a un prezo accesible e en tempo real. o que non é óbice para que. A etapa actual. xerar multicapas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de montaxe. De feito. aplicar texturas. son susceptibles de seren manipulados e editados na orde e forma que se desexe. Barcelona ou Londres. Dispón dunha sala de 245 A posprodución dixital ten varias vantaxes: poden incluírse efectos especiais de todo tipo a un custo máis accesible. integrar animacións tridimensionais con acción viva e realizar blue screen. conseguiu que os materiais audiovisuais se poidan tratar e procesar informaticamente. Unha delas é Pórtico de Comunicaciones. Finalmente a película aínda se transfire aos tradicionais 35 mm para a súa exhibición en salas comerciais das que ata agora se coñecen.) a aquelas productoras que realizan traballos en cine e vídeo. unha produtora audiovisual creada en 1994 e que foi pioneira no ámbito europeo na incorporación da alta definición. O problema. Xuntar imaxe real e virtual de forma coherente pode dar interesantes resultados. empresa coruñesa creada en marzo do 2005 por Israel Nava. efectos. supervisión de calidade.. Así e todo hai varias empresas galegas que traballan na posprodución. as imaxes e sons. empregadas mesmo en encadramentos ou movementos de cámara. dunha forma ou outra. senón que obrigou aos realizadores. a posición periférica da Comunidade Autónoma de Galicia explica en certa forma a pobre dotación que se pon de manifesto en certas áreas como a posprodución dixital. poden ser manexados por persoas que non precisan dunha especial formación tecnolóxica 245 . películas independientes. Aldea Fims (antes IJV). facer disolvencias. permitindo a formulación de novedosas ideas que permitirán a creación de novos métodos de traballo durante as propias rodaxes. primeiras curtas. minimiza os custos e axiliza todo o proceso. unha compañía madrileña que conta cun servicio de kinescopado propio. especialmente concebido para dar solucións de calidade ó sector de profesionais que teñen unha produción de presuposto limitado para acceder a un kinescopado laser. unha vez máis. como é o caso de determinadas campañas publicitarias en cines. gran parte das películas estreadas nos últimos anos incorporen novas formas narrativas. onde se mesturarán soportes de gravación e formatos. debido á menor aparatosidade desta tecnoloxía. máis libres e creativos. desenvolvida a través da computación e da man dos sistemas operativos. a converterse en datos que dende interfaces cada vez máis amables. non se dispón aquí dos equipos necesarios para realizar o paso entre dixital e 35 mm.. abusiva. son. No referente a Rexistro de Imaxen conta con cinco equipos en sistema Dixital. Nava ofrecerá así mesmo un servizo de coordinación de todo o proceso de postproducción cinematográfica (confección e cumplimento de plans de traballo. A maior parte das empresas máis prestixiosas de posprodución internáronse no mundo da manipulación virtual do negativo e proporcionaron un pulo esencial cara ao uso dos novos instrumentos. seguimento de laboratorios.. é posible retocar imaxes. baseados en ámbitos de ordenador persoal. a reformularse novos mecanismos de traballo. é o abuso destas prácticas. Dálle todo un mundo de posibilidades ao cinema. cada un enfocado cara ao resultado que o realizador pretende obter en cada situación. INH Producciones. se ben é certo que este tipo de procesos só poden ser levados a cabo en cidades como Madrid. 233 . estación gráfica e de composicón. Naceu a non linealidade e con iso. prácticas de escolas. e actualmente roda e posproduce con esta tecnoloxía. baseadas máis en efectos visuais que nos clásicos diálogos. Os materiais audiovisuais pasan. de produtores e realizadores a menosprezar a historia e o xeito de narrala. Así o fixo a maioría: case todas as longametraxes españolas recentes incorporan tratamento dixital. A rodaxe en formato dixital favorece pois a posproducción da película. Non é o cinema español moi propicio a enormes despregamentos de efectos especiais. sala AVID MediaComposer e sala AVID Symphony System. unha vez introducidos no ordenador. levará en Galicia a representación de Iskra. máximos responsables do proceso de creación. Segundo se di no diagnóstico do sector levado a cabo na constitución do Clúster Audiovisual Galego. A sua dotación de infraestructuras de edición inclue salas de A/B roll. sala de visionado e repicados. quedándose só coa innovación técnica. ergonómicas e sinxelas.

situada en Ames (A Coruña). laboratorios cinematográficos. compañía fundada en 1995 e pioneira en Galicia na divulgación das novas tecnoloxías dentro do campo da estereoscópica. efectos visuais. Ilusión Media. Coa tecnoloxía dixital. DV Cam. sen esquecer que actualmente todo o proceso de animación ou de Coa tecnoloxía dixital novas técnicas chegaron ao mundo do audivisual coloreado se realiza sobre plataformas PC. Así mesmo. entrelazado. reportaxes. unha nova estética e un novo xeito de producir chegaron ao mundo da animación. masterización en CD e DVD. DV. animación e modelado en 3 D. que preside no país americano un grupo de empresas de produción audiovisual. baixo Machintosh Power PC e software Adobe Premiere. efectos especiais. por suposto. e dúas salas AVID de posprodución off line VTR Betacam Dixital DVW 500 P e VTR Betacam SP PVW 2800 P. conversión de formatos e titulación. As novas posibilidades deixan á marxe os vellos lapis e os ordenadores ocupan o seu lugar. orienta a súa actividade ó desenvolvemento de tecnoloxía de alta Definición para a creación de imáxes e o software dixital e a postprodución multicapa. A empresa conta con equipo propio de posprodución dixital multicapa composto por tarxeta de vídeo 100 QX. side by side e mesmo over-under a calquera outro.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO posprodución en alta definición AVID I DS HD (Monitor HD 24 polgadas BVM D24E1WE e VTR HDW F500. posprodución. calidade e realismo propio dos sistemas tridimensionais. etc. 5. Oferta tamén sistemas profesionais de edición e posprodución.5. realiza tarefas de recompilación. A Fraga Maldita é unha produtora cinematográfica que ofrece servizos de posprodución. Media 100. anuncios publicitarios e películas. montaxe. DYR Producciones Audiovisuales. O software existente actualmente no mercado permite realizar integramente todos os procesos necesarios para a realización dunha longametraxe en animación. conversión a formato electrónico de fontes de vídeo en formato analóxico e dixital (Betacam. rotoscopia. montaxe de audio e vídeo. en Ourense. converten calquera formato de vídeo. Cada vez é máis difícil atopar unha produción que non inclúa imaxes realizadas por ordenador. etc.4 Os servizos de produción na animación Cos adiantos técnicos e a irrupción nos sistemas de produción de tecnoloxía dixital. aluguer de salas de montaxe e posprodución con operador. dentro dos seus servizos de edición de vídeo. Esferobite ten experiencia en montaxes on line e off line de curtametraxes. así como diversas solucións de proxección e visualización en 3 D coa máxima garantía. e en calquera sistema (NTSC-PAL). etc. Foi tal o cambio experimentado nos últimos anos que se pode falar dunha auténtica revolución. O empresario mexicano do audiovisual Demetrio Bilbatúa. e operadores expertos nestas e outras aplicacións de edición de vídeo (After Effects. empresa de nova creación ubicada no Parque Tecnolóxico de Galicia. xa sexa secuencial ou mediante pares estereoscópicos. baleirado de gráficos e animacións a vídeo. trouxo unha nova forma de entender a animación. texturizaciones. son e dobraxes. Traballan en dixital cos paquetes softwares máis avanzados e en estacións gráficas de alta capacidade inserindo nas montaxes animacións 3 D con modelados. ten previsto crear en breve prazo unha delegación en Galicia que se dedicará a produción e posprodución. para adaptar calquera tipo de imaxe ou vídeo 3 D. Á xa tradicional producida en 2 D é habitual incorporarlle decorados en 3 D. Ademais. aluguer de cámaras de vídeo con operador. poden facer conversión de formatos 3 D. SVHS… a AVI e QuickTime). Enxebre Sistemas. a animación viu abertas as súas portas a novos modos e soportes no campo da produción. de maneira que realizan procesos de conversión e creación de anáglifos (vermello-azul) dende calquera outro formato. unha nova técnica. Iso. ofrece servizos de produción audiovisual en tres dimensións. ata o punto de que hai quen cuestionou se a iso se lle . etc). edición e posprodución de vídeo orientado a fins promocionais e/ou publicitarios. vídeos musicais.

setup. Ratoncito Pérez. Ademais fíxose unha parte da animación da película. publicidade. No caso das produtoras de animación. Cunha inversión inicial de máis de 7 millóns de euros. implicouse a case tódolos departamentos da empresa: modelado de fondos e personaxes. sendo ademais unha ferramenta de comunicación entre a empresa e o seu cliente. no mundo dos videoxogos. desenvolvendo plugins de animación de masas. etc. triplicando o rendemento das estacións de traballo con procesadores de última xeración e a capacidade de render. e validar. coa súa arquitectura de rede e servidores de almacenamento para dar servicio ós diferentes proxectos . A producción prolongouse por un período de case dous anos (2000-2002). Este software permite un completo control da evolución de producción. de xeito que proporciona apoio a calquera produtora que requira de imaxe sintética. a lenda. iluminación e animación. vía Internet. como empresa de servicios de produción CGI (imaxe xerada por ordenador). Mentras. 235 . En Gisaku. 248 Este software. nas súas dúas primeiras longametraxe de cine: El Cid. etc. Paralelamente tamén participa na producción El Ratoncito Pérez coproducida por Patagonik (Arxentina) Filmax Animation e Castelao Productions. vexetación. a película de Filmax Animation. Así. Bren Enterteinment inicia a súa andaina en Santiago de Compostela no ano 2000. composición e animación (con e sen captura de movemento). grafismo. os clientes poden comprobar os tempos de producción. pero tamén de aforrar costes en planos complicados de facer en 2D. shading e texturas. Pinocho 3000. O seu principal cliente é Filmax Animation. desenvolvido integramente no departamento de I+D+i da compañía. procederon a actualizar os equipamentos. ben sexa para longametraxes de animación. setup. animacións secundarias. todo iso en tempo real. efectos para cine. Anna y sus hermanas. e nos que Bren encargouse de diferentes procesos 249 . comentar ou pedir modificacións en calquera das tarefas de producción que se están a realizar.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA debe chamar cine. de preto de 247 800 m . a lenda e P3K. No plan tecnolóxico da compañía do ano 2005. A granxa de render ofrece unha potencia de cálculo superior a 110 megaflops procedente de 120 procesadores. Nace no seno da compañía Filmax Entertainment. Bren comezou a súa participación case en paralelo. compre salientar o seu sistema de xestión da producción: SoftBren . cabe destacar as cortinillas feitas para Disney Channel ou a Televisión de Galicia. ainda que ten xa unha ampla carteira de clientes en varios países cos que ten realizado proxectos do máis variado. Tamén levou a cabo unha importante labor o departamento de programación (I+D). se contratou a Bren para facer unha serie de planos determinados. Pinocho3000 nos departamentos de modelado e shading e texturas fixéronse tódolos decorados. as súas instalacións. etc. Tratábase de buscar a espectacularidade que aporta o 3D a unha producción de animación tradicional. poden albergar hasta 100 postos de traballo. Connie the cow. sistemas de render máis veloces ou procesadores máis áxiles. iluminación. 249 Para El Cid. co que se facilita a comunicación entre a oferta dos seus servicios cara o cliente que pode estar en calquera parte do mundo. realizados para a empresa de postproducción Filmtel. e en paralelo. cunha filosofía moi similar a El Cid. 240. Unha vez rematado Goomer. Na longametraxe P3K. Nocturna. Foron dous proxectos ben distintos. producíronse diversos teasers e pilotos doutras series de TV: Manolito Gafotas. etc. renovando totalmente os sistemas de back up. a lenda. SoftBren estase a empregar dentro dos servicios que ofrece ó mercado esta compañía en proxectos coma Donkey Xote. Dygra Films ofrécelles aos seus clientes o sistema de render que xerou as imaxes da longametraxe de animación O Bosque Animado. dun xeito ou de outro. duplicando a memoria de traballo e a capacidade de almacenamento. Como elemento diferenciador e de valor engadido de 248 Bren no negocio. como exemplo de traballos de grafismo e continuidade para TV. aínda por explorar. así como o desenvolvemento de ferramentas propias. Deste xeito. etc. O primeiro proxecto da factoría Bren foi a serie de TV Goomer. Unha ferramenta de traballo a destacar é o sistema de videoconferencia. fixéronse diferentes planos con elementos 3D integrados sobre fondos 2D que tamén precisaron da aportacións dos departamentos de modelado. En canto a outro tipo de produccións. contou coa axuda da Dirección Xeral de I+D da Xunta de Galicia e do CDTI do Ministerio de Industria. Convén resaltar tamén o traballo feito na película Eathquake. series de TV. por encargo de Castelao Productions (Filmax). multimedia. obxectos (props) e vehículos. etc. participando de forma maioritaria en tódolos procesos da producción. situados en estacións individuais cunha configuración típica dun procesador Dual Intel Pentium III a 866 Mhz e 1 GB de RAM. integración de imaxe virtual sobre imaxe real. seguindo as liñas de negocio que detecta no mercado 2 246 . shading. Actualmente Bren está inmerso na producción de Donkey Xote. as súas necesidades tecnolóxicas céntranse en aspectos como a xeración de sistemas de captura de movementos. Acéptanse arquivos de calquera software 3 D existente no mercado en calquera 246 247 Pendentes destas novas liñas de negocio aparecen vías. do seu mesmo grupo. integrando efectos e fondos CGI nunha película de imaxe real. aportando a integración de imaxe 3D coa imaxe real.

mundos virtuais.). Spica. Isto afecta de xeito especial ao proceso de render. aínda que na gran maioría dos casos. radicada en Vigo. TGA. utilizando para iso os principais programas de 3 D: modelados. que mudaron a series de TV. estereoscopia. JVC ou Amx e aluga equipos de edición non lineal de vídeo. dende a idea inicial ata a montaxe. personaxes animados. Finalmente. As pequenas productoras galegas do audiovisual beneficiáronse dos seguintes factores no eido tecnolóxico: as subvencións da Consellería de Innovación. ao non estar levando a cabo investimentos en medios avanzados. Avid. Unicamente as compañías vinculadas coa cobertura de noticias para os espazos informativos desenvolven un rápido proceso de dixitalización. que incorpora iluminación e texturas á animación. en salas audiovisuais en empresas e institucións e sistemas de videoconferencia. ponse de manifesto un relativo solapamento entre as diferentes empresas. SGI.5. improdutivos e financeiramente ineficientes. As solucións e desenvolvementos son froito dun importante labor de investigación que garanten a mellor calidade de imaxe posible. simulación de impactos. ademais de modelización e simulación de eventos. Por outra banda. Industria e Comercio. mentres que no resto ten lugar dun xeito bastante lento e sempre ligado ás esixencias das cadeas de televisión. KPG. etc. É distribuidora oficial de marcas como Sony. en lugar de incorporalos puntualmente cando se precisasen. videoconferencia. editores de vídeo etc. fluídos e tecidos. as producións de Dygra Films están realizadas integramente nos seus estudios. percorridos virtuais en 3 D. Esta capacidade permítelles ofrecer aos seus clientes servizos relacionados con calquera das fases de produción dunha película. xa que nesa fase se manexa moita información á resolución máis alta. Bosch. ao desenvolvemento de software de xestión dixital do son para aplicacións en debates e ao alugamento de equipos audiovisuais (videoproxección. os equipamentos traballaron nunha porcentaxe de ocupación moi alta. a imparable baixada dos precios destes equipos e. IFF. Recentemente a produtora galega firmou un convenio de colaboración con Sun Microsystems que lle permite optimiza-las capacidades de animación por ordenador e reducir hasta nun 50% os seus tempos de produción. Ilusión Media desenvolve todo tipo de animacións 3 D.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO dos seguintes soportes: CD. polo que ata o momento tecnoloxía non resulta crítica para as empresas do subsector e as produtoras de contidos para televisión.5 Distribución e alugamento de equipos No diagnóstico sectorial previo á constitución do Cluster do Audiovisual Galego. e cobren partículas. 5. finalmente. etc Ademais. propiciado en boa medida polos problemas derivados da política seguida por moitas delas de tentar dispoñer de todos os medios necesarios para o desenvolvemento do seu proxecto. DLT ou discos SCSI. texturizacións. a audiencia dos contidos de televisión non é capaz de percibir o soporte tecnolóxico que hai detrás de cada programa. xenerando os fotogramas finais da película. é de sinalar a A importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual inadecuación do sistema de amortización contable coa vida real dos típicos equipos empregados no sector. Pero a importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual. Por unha parte. Dygra Films desenvolve solucións específicas para a creación de efectos especiais aplicados á animación 3 D. con respecto ao tema dos equipos. o abandono dos mercados tradicionais das productoras. Isto acaba xerando situacións nas que certas produtoras poden estar dispoñendo de equipos tecnoloxicamente obsoletos. O cliente pode elixir o formato dos ficheiros de saída: TIFF. Panasonic. que presenta uns ciclos de vida considerablemente curtos. publicidade de alto nivel e cine. etc. dedícase á integración e ao mantemento de sistemas audiovisuais en televisións locais e produtoras de vídeo. .

posprodución e efectos. con equipamentos para cine profesional e televisión. etc. EPC dedícase a lle subministrar ao sector audiovisual español todo tipo de equipos de rodaxe (35 mm. Outras empresas dedicadas á distribución e ao alugamento de equipos audiovisuais son Audiolab Acústica. A empresa de alugamento de equipos de rodaxe EPC abriu unha nova delegación en Galicia. 5. ten mesas dixitais de reducido tamaño e con altas prestacións e unidades de rack segundo necesidade. microfonía. Co transcurso do tempo e ao alcanzar un un certo nivel.5.). así como todo tipo de dollies. Son e Luz. mesas de mesturas. configurados previamente para cada caso específico. para aplicacións de captación. para gravacións nocturnas de cine e televisión. sobre todo. para o 237 .) e os seus clientes son boa parte das produtoras nacionais e internacional. a iluminación profesional. A nova delegación ten previsto desenvolver cursos técnicos para os alumnos de facultades ou escolas do sector e realizar ofertas especiais de equipos para eles. segundo necesidade. tanto en cámaras de 35 e 16 mm coma en alta definición ou vídeo dixital. HD alta definición. Arteficción distribúe equipos de iluminación para espectáculos e de son. En canto ao son. manipulación. a proxección de vídeo. vídeo dixital. ademais de globos de iluminación e sistemas de luz especial para gravacións. o son profesional. produción e posprodución. guindastres e cabezas quentes. guindastres. grazas a un acordo coa empresa Ficción Producciones. así como todo tipo de lámpadas para venda por xunto. dollies. En EPC Galicia os produtores galegos poden encontrar as últimas novidades. Isto suporá un substancial aforro para os produtores en transportes e tempo. Moitos destes equipos non podían encontrarse ata agora na nosa comunidade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Con máis de dez anos de presenza nos mercados da informática e do vídeo profesional. profesional que aparece en Barcelona en torno a 1900 e cuxo traballo consistía en narrar o que sucedía na pantalla. Cetronic.6 Sonorización e dobraxe Durante a primeira década do século XX podíase atopar nos cines a figura do explicador de películas. Comercial Eléctrica Coruñesa. Twips&Handle ou Xoglar. Trison Acústica. servizos de enxeñería para os novos proxectos de platós de televisión que se realizan. Kachet Loxística Espectacular. Polo que respecta á iluminación. procesado de sinal. equipados con lámpada HMI ou halóxena. serie de focos con todos os accesorios necesarios para lles dar servizo aos equipos de gravación de exteriores dispoñibles en varias potencias. Son almacenistas e dispoñen por iso do maior stock de aparatos de iluminación en xeral. vídeo baixo demanda. gravadores e monitoraxe. IB Cinema. solucións de audio. GM Provídeo. cabezas quentes. tales como auriculares. para televisión. Peymar Electrónica ofrece un servizo completo das series que abarcan a luz espectacular. serie ARRI con varias potencias. edición non lineal. Sadil fundouse hai máis de trinta anos e o seu obxectivo inicial foi cubrir a demanda de alugamento de material de iluminación que existía no mercado cinematográfico español. etc. Espectáculos Lito. 16 mm. Luz Puntual. almacenamento e distribución dixital de audio e vídeo (gravación. Sonorizaciones Collazo. empeza a distribución no ámbito nacional da marca Quartz Color (Strand Lighting Company). streaming. Inova Iluminación é unha empresa con ampla experiencia no campo da iluminación espectacular e está avalada por centos de instalacións realizadas nos últimos anos. É aquí cando Sadilsa comeza a subministrar (venda) material de iluminación e.. Dispón de proxectores para gravacións exteriores e guindastre para soporte de cámara para gravacións de cine e televisión. Producciones Emsac. Peymar Electrónica oferta equipos que permiten aplicar técnicas totalmente novas para iluminar grandes áreas. Guindastres do cinema. GaliFrame é unha empresa galega de servizos tamén situada en Vigo e especializada na instalación e no desenvolvemento de solucións integrais chave en man. grafismo..

En 1929. as voces que se encargan da dobraxe proceden da radio e do teatro. é considerada a gran dobraxe española de historia: Lo que el viento se llevó (1939). O resultado tivo tanto éxito que a experiencia se repetiu por todo o país 250 . e a mestura de variacións lingüísticas resultaba cando non ridícula. salvo autorización do Sindicato Nacional do Espectáculo. Ao público español. En tal caso. A dobraxe debía realizarse en estudios españois que estivesen localizados en territorio nacional e por persoal español. Coa técnica actoral utilizada. para levar a cabo este sistema. e en 1947 realizouse o que. pola que a mesma película se rodaba en diferentes idiomas. Emerxe a barreira das linguas. Trilla-La Riba. ano no que uns cantos explicadores e algúns actores. en concreto. non o remataron de convencer as dobres versións porque moitas veces escollíanse para estas actores sudamericanos de diferentes países. este último en Madrid. como foi o caso de Fernando Rey ou Fernando Fernán Gómez. si incomprensible. O estudio de dobraxe pioneiro en España. Na actualidade. TVE levaba a dobrar as películas a Sudamérica. e convértese a partir de entón nun instrumento de manipulación e de control ideolóxico durante décadas. a censura non se conformaba con aniquilar metros e metros de certas longametraxes. aínda hoxe. elocuencia. inventiva. marcou unha liña para seguir polo resto dos estudios. nos estudios da Metro Goldwyn Mayer. As frases en español poden quedar máis curtas ou máis largas comparadas co orixinal. Cara a metade dos corenta a profesión de dobrador consolídase en calidade.A. aínda que en 1946 cesa a súa obrigatoriedade 254 253 . o que prexudicou en boa medida o cine español 251 . a xeito de broma. É a partir desta profesión cando grandes actores do cine contemporáneo saltan á gran pantalla. aínda que non todos os actores de dobraxe eran españois252. A dobre versión produciu un éxodo masivo de talentos españois a Hollywood. creouse en Barcelona en 1933. pero xa a mediados desa década as casas de dobraxe comezaron a exercer presión sobre o canal para que as 250 251 O acontecemento produciuse en Barcelona. As películas faladas comezan a producirse a finais dos anos vinte e xorde o problema de que a maioría dos países rexeitan estas películas por ser incomprensibles para os espectadores. ata os mesmos actores.A.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que debía posuír certos dons de improvisación. Despois da Guerra Civil promúlgase a Orde do 23 de abril de 1941 na que quedaba prohibida a proxección cinematográfica noutro idioma que non fose o español. aproveitábanse os mesmos decorados e. cando chega a televisión a España. S. Unha solución para este problema foi a dobre versión. A primeira dobraxe en directo nun cinema que se fixo en España podería situarse en 1908. pero nunca se cambiará o sentido e o significado da versión orixinal. .. Nos anos corenta. Tres anos despois xa existían catro estudios máis: os da Metro Goldwyn Mayer. ás veces. senón que ademais modificaba os diálogos segundo lle interesaba. O cine mudo era universal. a Paramount adquire os estudios Reservoirs en Joinville-le-Pont. S.. se situaron detrás da pantalla e comezaron a lles prestar as súas voces aos personaxes da película da forma máis sincronizada que puideron. facilidade de palabra e poder de convicción. Xa nos anos sesenta. Acustic. Nestes anos. A dobraxe un pouco máis tarde e o alto custo que supoñía rodar as mesmas películas en diferentes idiomas puxeron o punto final á dobre versión. tratábase dunha película cómica chamada Os competidores. moitas veces a tradución ao español non resulta sincronizable. A película chamábase Río Rita. En 1929 dóbrase o primeiro filme en castelán nos estudios parisienses de Joinville. de acordo co Ministerio de Industria. pero coa chegada do son as cousas cambiaron. estas frases deben ser ampliadas ou diminuídas segundo conveña. A invención da dobraxe atribúese a Edwin Hopkins e a Jacob Karol no ano 1928 coa película The Flyer. aos arredores de París. Voz de España e Fono España. a única censura que practica a dobraxe consiste na adaptación do idioma para que poida axustarse debidamente aos labios dos personaxes sen perder o sentido do texto orixinal . 252 253 254 Se os personaxes dunha película falan en inglés no orixinal.

Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización. A dobraxe industrialízase definitivamente 257 . 178 68 -61. e polo tanto previamente dobradas e as televisións privadas van producir as súas propias series.000 millóns (24 millóns de euros). porque os prezos de dobraxe subiron bastante en España entre 1988 e 1991259.045. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 Facturación 2. sobre todo en Madrid e Barcelona. A partir de 1989 aparecen convenios de dobraxe para a maioría da comunidades autónomas. e Italia no que menos. para reducir os custos de dobraxe ou programar as famosas telenovelas sudamericanas que lles aforran o gasto de dobrar. Este é un dos motivos polos que. dende mediados da década dos oitenta. A situación agrávase aínda máis se cabe.64% Nº de traball. en xeral. Os dobradores de Madrid invocan a maior calidade da súa dobraxe e plantexan unha folga a principios dos anos 90. As distribuidoras de vídeo deciden traballar tan só con aquelas películas que xa fosen exhibidas en salas de cine. en 1987 chegaba aos 4. situación que as televisións privadas resolven con encargos ás outras comunidades. Aquí créase a dobraxe por ritmo. 255 256 257 Neste tempo.73% Resultado 3. Barcelona consolídase nesa época como a capital española da dobraxe.000 millóns en 1994 (12 millóns de euros).613 167.184 4526. A calidade de produción resíntese en boa medida e os conflitos laborais fanse presentes. cando ata ese momento España era un dos países onde esta actividade acadara un dos máis altos niveis. Se en 1982 a facturación dos estudios de Barcelona era duns 400 millóns de pesetas (2. Valencia e Andalucía.573. Alemaña é o país no que máis diñeiro custa dobrar. o País Vasco.034 3. Esta situación foi aproveitada polas canles televisivas.000 millóns de pesetas (24 millóns de euros) que se facturaban en 1987 en Barcelona. a dobraxe en España sofre un grave descenso na súa calidade. A industria do vídeo faise forte en España e aparecen as canles de televisión autonómicas e privadas. España é o segundo país máis caro da Unión Europea no que a prezos de dobraxe se refire. co cal tamén se aforraban horas de dobraxe 258 . en lingua española. a cantidade descendeu a 2. que consiste en que os actores deben sincronizar o texto co movemento dos labios do personaxe sen memorizalo previamente. tal e como se facía ata entón. dando como resultado a desaparición desa ventaxa e dos encargos de dobraxe.11% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.4 millóns de euros). Esto supuxo unha certa ventaxa competitiva. dos 4. provocando unha certa rivalidade entre esas grandes cidades e outras zonas. xeralistas e autonómicas. Outro dato importante na década dos setenta é que en 1978 se aboliu a censura na dobraxe. tanto públicas como privadas. Non o conseguiron ata principios dos anos setenta 255 . págalles menos convocatorias aos actores e ao persoal técnico 256 . como Galicia. A política restrictiva da dobraxe levada a cabo nestes anos polos operadores de televisións explica a folga dos cen días que en 1993 levaron a cabo dobradores e empresarios. Estes eran diferentes e de menores importes dos que existían en Madrid e en Barcelona. 258 259 239 .248 74. aínda que só transitoria xa que os nosos actores plantexaron moi pronto unha igualación dos convenios. e a dobraxe dunha película de animación de calidade pode superar os doce millóns de pesetas.80% 10 11. sobre todo a Galicia. En calquera caso. xa que ao necesitar menos tempo para dobrar a película. Isto dá lugar a unha redución de custos a beneficio da empresa. Nos oitenta chega o que se coñece polo boom da dobraxe. 1997 e 2003. o público español rexeitaba aquelas dobraxes nas que se utilizase unha variación lingüística que non fose a castelá.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA películas e series que fose emitir se dobrasen en España e non en Latinoamerica.

e o televidente pode escoller o idioma que queira a través do mando a distancia. posúe dez salas de dobraxe con capacidade para producir máis de mil horas ó ano. as compañías de dobraxe. Italia ou Alemaña. As empresas do Grupo Araguaney dobran para tódalas televisións. O Libro Verde do Audiovisual da Unión Europea recomenda que se posibiliten as accións necesarias para favorecer unha dobraxe e un subtitulado de calidade que estimulen os intercambios culturais de obras audiovisuais dentro do contexto europeo e mundial. Neste campo resulta significativa a inexistencia aínda hoxe en Galicia dunha sala homologada por Dolby para a sonorización en calidade dixital. A pesar de todo. Dende a fundación da primeira das empresas. un avance das preferencias polas versións orixinais. A dobraxe chegaría a ser. Video Galicia. O compostelán Grupo Araguaney. co cal. o que no futuro constituirá un grande avance para a difusión dunha cultura políglota a través das novas ofertas de televisión. moitas empresas do sector tiveron que pechar ou ben transgredir pactos e convenios. lingüistas e guionistas. en 1983. o marco laboral ou a diferenciación de produtos⎯ aos de países como Francia. o grupo foi crecendo constantemente e actualmente conta con instalacións en Galicia e Sevilla. están diversificando a súa carteira de servicios. Tele 5 ou TVE. que deixaron de ser esixentes coa calidade que ata entón requerían da industria da dobraxe. Aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da súa carteira de traballo. Pódese sinalar. unha parte indispensable para o coñecemento. os estudos galegos de dobraxe tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV. que non por forza. actores-dobradores. o ensino e o perfeccionamento de calquera idioma. é dun certo estancamento. en todo caso. o que fai imposible levar a cabo na Comunidade Autónoma galega mesturas en formato cine. o que lles abre o mercado das series de produción propia. aínda que constitúen un número moi reducido en relación cos que prefiren as versións dobradas Ademáis. Espérase que a creación de novas estacións televisivas. Partindo deste dato e vendo a grella de TVG temos que a maior parte do que se emite. En conxunto. que tampouco soubo axeitarse ás circunstancias dun sector audiovisual cunhas características moi diferentes ás que se daban hai máis de trinta anos. cando existía tan só unha televisión e moi poucos actores. son series de produción propia que xa se rodan en galego. a través do sistema de cable ou por ondas. Pero en España necesítase deseñar unha política que achegue certos criterios ⎯como o dereito da propiedade intelectual. para facer frente á caida de pedidos por parte das cadeas de televisión. estatais e autonómicas. agás no caso dos informativos. deste xeito. ofreza unha oferta cinematográfica e de programación nas diferentes linguas de España. na actualidade. 260 Intereuropa adquire os dereitos de producións en Latinoamerica para posteriormente doblalas e comercializalas á Televisión de Galicia. tanto públicas como privadas. . as horas de produción allea dobrada terán que aumentar en teoría. incluindo na súa oferta a posprodución (fundamentalmente sonorización). nestes momentos. as novas infraestruturas tecnolóxicas que se están a As compañías de dobraxe están diversificando a súa carteira de servicios desenvolver en España permiten ver a profesión dende un punto de vista máis optimista. co que cada vez hai menos oco para produtos dobrados ó noso idioma. e Intereuropa TV 260 ) posúe unha longa experiencia no campo da sonorización e da dobraxe. integrado por catro empresas de dobraxe (tres delas en Galicia: CTV. A falta de unión provocou unha guerra de prezos á baixa e disto aproveitáronse distribuidoras e televisións. A situación actual.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A partir de 1993. Contan cun amplo equipo de directores de dobraxe. tradutores. A tecnoloxía dixital fai posible recibir a información de distintas formas.

confección de bandas sonoras. dende o desenvolvemento de aspectos morfolóxicos cribles. 261 O segundo traballo que acometeron os novos estudios será a gravación da música da segunda parte de As leis de Celavella. producida por Voz Audiovisual. a respiración. Ademais do cine.) sumouse a BBC Worldwide. as novas instalacións ofrecen os servizos necesarios para calquera proxecto sonoro de gran formato. Sonyarte. agrupacións corais ou orquestras sinfónicas. mezclas e masterización de bandas sonoras. en canto ao seu aspecto. De Profundis de Desembarco Produccions e Continental Animación con música de Nani García. Á lista dos seus clientes habituais (TVG. permite crear personaxes cribles visualmente. que podería chegar a comercializarse nun futuro próximo. radio e televisión. utilizouse na produción da longametraxe O soño dunha noite de San Xoan. etc. tanto en formato sorround coma en estéreo convencional. quixo caracterizarse pola calidade en tódolos procesos de tratamento sonoro. acaban de inaugurar unha iniciativa sen precedentes en Galicia: a sala Mans Scoring Stage. como a musculatura. os movementos. emprazadas no centro de iniciativas empresariais Mans no coruñés polígono de Pocomaco.. desde o momento da súa creación en 1991. O sistema incorpora elementos que aproximan o modelo a unha personaxe humana. TVE. Sons Galicia Comunicación. Antena 3. veu realizando todo tipo de traballos de sonorización e son (longametraxes. xa rexistrado. Outra das compañías de sonorización e dobraxe que operan en Galicia é Area 5. Galicia acolle tamén un dos estudios de gravación máis modernos. música e efectos e grabación de efectos de sala. o pelo. As instalacións. etc. Creado integramente polo equipo de desenvolvemento de Dygra. no ano 1998. Outras empresas galegas que fan a sonorización. con instalacions adicadas preferentemente á música para cine e audiovisual con mezcla en “surround” e servicios de produccións e xestión de dereitos musicais. 5. son Son do Tagalem. soundtracks. Os estudios Bruar. Factoría Audiovisual. montaxe. foron probadas por primeira vez coa gravación da banda sonora da película Heroína 261 . o sistema. multimedia.5. Dende a súa fundación. documentais. etc.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión A produtora coruñesa de animación Dygra Films iniciou a mediados de 2004 a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación. que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3 D cuns elevados parámetros de calidade. As novas instalacións pretenden tamén ser competitivas no puxante mercado das bandas sonoras. presidida por Rosalía Mera. aplicada ao proceso de Character Set Up. As novas instalacións están preparadas para editar discos con orquestras sinfónicas. que. Sodinor é un estudio de posproducción de audio. Estudios Bonham. Casa de Tolos ou Area Master. entre as que destaca un sistema propio de creación de personaxes humanos en 3 D.1. composta polo propio Nani García para esta serie.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Studio XXI naceu en 1988 como froito da unión dalgúns dos máis importantes profesionais da dobraxe. dominado polas empresas dos países do leste de Europa. as proporcións. incorporando ás súas instalacións a tecnoloxía máis punteira en sonorización. Esta técnica. Ao longo destes anos Studio XXI foise renovando constantemente. e a Fundación Paideia. entre elas Cargo de Vaca films. DISIPA. 241 ..) para todas as televisións que operan en España. DDA-Dub Digital Audio. series. pero non a dobraxe. Editorial PLANETA. con capacidade para albergar formacións de ata 90 músicos. que fai postprodución de audio para cine. movementos. Está integrado por unha serie de ferramentas de produción. xa sexa programas musicais de televisión en directo. música composta por Stephen Warbeck e Sergio Moure. que constituíron unha empresa de economía social. Estan en fase de preproducción varias bandas sonoras. así como para as principais produtoras e distribuidoras. da locución e da sonorización. en permanente actualización. DISIPA foi concibido como un sistema vivo.

reducir custos e tempo de traballo. É entón cando se grava o son de referencia.). Finalmente. contou cunha axuda do Plan Galego de I+D. Por outra banda. os responsables de Bren Entertainment asumiron que tiñan que desenvolver ferramentas personalizadas que os diferenciasen da competencia e lles permitisen optimizar os recursos e lograr a máxima axilidade nos procesos de produción. integración de datos e distribución eficiente dos recursos. etc. audio. O primeiro paso é dixitalizar o story-board. o que serve de orientación para repartilos entre os animadores. Un dos seus desenvolvementos é SOFTBREN. para dirixirse rapidamente ao animador correspondente no caso de que se produza algún erro. que non haxa atoamentos nin tempos de espera. para consolidar a empresa de xeito competitivo no mercado. O que se busca é utilizar o 100% dos recursos humanos e materiais. que foi executado polo propio departamento de I+D da empresa. ofrece unha canle de comunicación directa. A idea é que as diferentes etapas do proceso estean ocupadas en todo momento. O SOFTBREN está pensado para coordinar. que serve para todo tipo de proxectos audiovisuais (curtametraxes. A aplicación consta de diversos módulos relacionados entre si . Desta forma. os resultados que espera obter tradúcense en termos de maior control e automatización máxima na realización das tarefas. Deste xeito. distribuír e enlazar todas estas tarefas. á vez. e por outra.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A creación deste software enmárcase no traballo realizado polo equipo de desenvolvemento de Dygra Films.. un sistema de xestión e tratamento da información orientado á coordinación de todos os procesos existentes nunha empresa dedicada á produción de debuxos animados en 3 D. AVLINK. de modo que existe en cada momento información en tempo real do estado do proceso de produción. e permiten obter resultados que antes resultaban imposibles de alcanzar. ademais de perfeccionar o seu acabado visual. fervenzas. introducindo a información dos diálogos e de todos os elementos que aparecen en cada plano. Este equipo logrou desenvolver. Interacción desenvolveu no ano 2004 AVLINK.).. series de televisión. A información vai sendo almacenada nunha base de datos relacional na que se rexistran todos os pasos e os requisitos do proceso de produción dunha serie ou dunha longametraxe de debuxos animados. inmediata e doada de utilizar. evitando os problemas e custos que poden producirse se se utilizan os medios convencionais. de maneira que os tempos mortos se reduzan ao mínimo. a partir da recepción do guión e do story-board. tendo en todo momento información sobre a orixe de cada un. En definitiva. entre as que cómpre mencionar os sistemas de dinámicas que permiten simular cun gran realismo todo tipo de efectos atmosféricos (vento. creáronse para DISIPA distintas ferramentas. A todo iso hai que lle engadir un sistema de xestión da información que facilita a organización do traballo do gran número de persoas implicadas na produción das películas de animación. O proxecto. o sistema serve. por unha parte. documentais. plugins que achegan unha gran funcionalidade e axilidade. Isto permite establecer a duración dos planos no tempo. asociando a cada secuencia a información que lles fai falta para creala (personaxes. desenvolveuse unha interface de animación propia que axiliza o traballo dos animadores. unha solución avanzada para mellorar a xestión de proxectos audiovisuais. Así mesmo. que converte os datos informáticos xerados nas imaxes que van ser vistas no cine ou na televisión. O software permite que todos os membros do equipo que interveñen no proxecto poidan ter aceso á mesma información. todo o proceso se continúa de xeito automático. do Grupo Filmax desenvolveu unha ferramenta de xestión integral do proceso de produción de debuxos animados en 3 D que lle permite optimizar os seus recursos e. localización. para facer uso desta información en termos de organización das tarefas. para alimentar a base de datos. O seguinte paso é o de renderización. Dende a súa creación no ano 2000. que lles permite ás empresas centralizar nun único punto toda a información relacionada cun proxecto audiovisual dende que xorde a súa idea ata que chega á pantalla. a través de avanzadas técnicas de programación. O estudio de animación Bren Entertainment. etc. creado especificamente para solucionar os problemas técnicos que poida presentar a produción dunha película de animación dixital.) ou outras técnicas coas que se poden obter texturas cribles na pel. os supervisores revisan cada plano para comprobar que todo está correcto. auga.

ten unha área de negocio de enxeñería de sistemas multimedia e audiovisual que desenvolve proxectos innovadores de integración de sistemas multimedia e audiovisuais chave en man e presta servizos de asesoramento. Os cidadáns de todo o mundo comezaron a recoñecer os seus ídolos e a reclamar información puntual de todo o que os rodeaba. deseño. integración e mantemento de solucións multimedia e audiovisuais para diversos espazos 263. etc. un espazo que. senón que tamén demandarom lembranzas que os achegasen un pouco a 262 263 Via2 inclue tres plataformas para aborda-la presentación de vídeo: VisualPublisher. 265 264 243 . audio e imaxes262. no que se busca implantar unha comunidade virtual que aglutine ao sector audiovisual de Galicia 265 264 . unha base de datos nativa XML pensada para almacenar datos non estruturados. os seus asociados e Galicia para o desenvolvemento de actividades audiovisuais. centros culturais. Trátase dun sistema web. centros de interpretación. como o directorio de empresas e profesionais e a presentación institucional da asociación e as actividades que realiza. catalogación e explotación de vídeo. pola súa capacidade de almacenamento dos documentos en formato nativo. Mabel Normand. tamén se mostra información e servizos. os do elenco máis popular que deu o mundo do espectáculo ao longo do século XX. instalación e soporte para os sectores institucional e corporativo. cunha superficie de pantalla de 75m2.000 lumens. O grupo tecnolóxico Softgal. salas de consello e plenos. Cara ao exterior móstranse os diferentes recursos cos que conta o clúster. xestión e distribución de contidos audiovisuais e produción e integración de contidos audiovisuais e interactivos. foi necesario investir máis de dous anos de traballo por parte do Departamento de Enxeñería de Sistemas Audiovisuais de SOFTGAL para que o proxecto fose viable. Son varios os produtos avanzados para o sector audiovisual que distribúe esta firma. recintos feriais e Palacios de Congresos. aplicacións e procesos. a compañía contou co apoio da Consellería de Innovación.). implantación e modernización de sistemas transaccionais de alto rendemento e en integración XML de datos. orientado a lles prestar servizo tanto aos propios asociados como aos usuarios externos (profesionais do audiovisual. o seu deseño modular permite a súa ampliación no futuro. DOGMA está deseñada para o almacenamento e tratamento de contidos audiovisuais e conta con todas as características do Tamino mais a capa para xestionar e documentar os contidos. e que ten en Galicia unha delegación a través de Activo Comunicaciones.5.8 A comercializacion dos dereitos de explotación Cando se fala dunha película.000 lumens que. será un lugar emblemático dentro da cidade . Caixa Galicia porá en breve en funcionamento a súa sede da Fundación na cidade herculina. VIA2 é unha solución deseñada para xestionar o contido multimedia cubrindo o proceso de dixitalización. auditorios. Por iso. cunha retroproxección de 250. salas de prensa. guións. empresas. 5. polo seu contorno e características. alta capacidade de recuperación. é a primeira no ámbito mundial. É o caso de TAMINO. Museos. Softgal desenvolve o proxecto de comunidade virtual para o Clúster do Audiovisual Galego. Industria e Comercio da Xunta. ao igual que se coida o lanzamento e promoción de calquera ben de consumo. salas de exposicións. pertencente á corporación Caixa Galicia. salas de traballo e dirección. salas de proxección de cine dixital. Finalmente. captura. Foi en 1910 cando xurdiron no firmamento de Hollywood os nomes de Mary Pickford. Ademais. inmediatamente se está pensar na sala de proxección como lugar de explotación deste produto e nos espectadores como clientes e consumidores.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que permiten controlar toda a información xerada por un proxecto audiovisual: documentación. especialmente vídeo e audio. Aos membros do clúster ofréceselles un espazo virtual para compartir ideas e experiencias dentro do marco do Centro de Desenvolvemento de Ideas e un contorno de colaboración dentro do ámbito do Club de Producciones. Para levar a cabo este proxecto. Por outro lado. xestión. Software AG é unha multinacional especializada en desenvolvemento. e non só iso. público en xeral. etc. polo seu compoñente arquitectónico. recursos que cómpre utilizar. e tras eles. Na fachada do edificio integrarase unha pantalla de tecnoloxía HOLOPRO. Achegan solucións de deseño. composta por 25 proxectores de 10. Douglas Fairbanks e outros moitos. altas presecións na indexación e avanzadas funcionalidades para a xestión e procesamento deste tipo de contidos. a ferramenta STELLEN ten todas as funcionalidades dun xestor de contidos e mais a potencia dunha ferramenta de xestión de vídeo e audio. o cine debe deseñar un plan de mercadotecnia que cubra todos os ámbitos publicitarios que permitan arroupar a saída ao mercado da película que se desexa estrear. Ademais. centros de formación e centro de atención ao cidadán. Para desenvolver esta aplicación. Via2 platform e Via2 VoD (video on demand). salas de control.

O xiareiro cinematográfico obrigou ás produtoras e os axentes artísticos a dispoñeren de departamentos dedicados en exclusiva á comunicación. a televisión non só permitirá a existencia de series que establecerán unha retroacción co cinema. de toda a súa correspondencia e presenza en actos sociais. consistente na venda de produtos asociados a unha película ⎯revistas. os soportes informáticos foron receptores de todos eles xerando un novo mercado. os programas de man que levarán no reverso os datos básicos da estrea. Parque Jurásico. xogos de cartas. La guerra de las galaxias. etc. senón que abrirá ao mesmo tempo a posibilidade de xerar produtos exclusivos para emitir no devandito medio (os chamados making-off. Pero moito máis alá de todos estes materiais. Cos anos. e realizáronse películas que parecen unicamente concibidas para vender produtos asociados a elas: dende as últimas producións da Disney ata filmes como Pokémon. libros. Actualmente en España xa existen unhas trinta axencias de licensing. bonecos articulados. por si mesmo. que desatou unha auténtica “simiomanía” que se traduciu nun importante aumento de ingresos indirectos para a Fox. O licensing español é un sector que se atopa en plena fase de crecemento. o merchandishing. etc. converteuse nunha suculenta forma de ingresos para as produtoras cinematográficas. xerando uns ingresos complementarios que co tempo superan moitas veces aos da propia producción. bolsos. Batman. compañís que son contratadas polos propietarios das licenzas para negociar os dereitos dos seus personaxes ou marcas nun determinado territorio. onde hai anos que xa se está a utilizar como variable da mercadotecnia. O licensing ou a comercialización dos dereitos de explotación dunha marca xera un negocio multimillonario no ámbito mundial. Por exemplo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ese universo que transcendía das revistas especializadas e que alimentaban sempre con festas populares e obras de caridade. pouco a pouco irán definindo o seu concepto para atrapar rapidamente a atención do espectador. xa definitivamente consolidado. o éxito cinematográfico serve de complemento para vender todo tipo de produto e xera. os videoxogos. A partir de aí realizaranse os fotocromos para expoñer nas carteleiras dos cines. disfraces. as figuras protagonistas incorporáronse en exclusiva á oferta de espectáculos e animación de rúa do parque temático. un fenómeno denominado merchandishing. Pero tamén xurdirán os catálogos de distribución e igualmente elaboraranse os press-book. que os mesmos distribuidores utilizarán para alimentar de información os xornalistas e exhibidores. O merchandishing ou licensing no cinema iniciouse co filme El planeta de los simios (1968). os personaxes da .⎯ que son compradas masivamente por coleccionistas e consumidores en xeral. a imaxe e os personaxes da longametraxe e incluílos nas súas campañas de promoción e publicitarias. En virtude do acordo. Dise que o licensing é a ferramenta de mercadotecnia máis poderosa coa que contan os fabricantes e retallistas de produtos de consumo. Estes produtos adaptánse aos novos medios: a televisión. xurden novos soportes de acordo cos novos medios que se van implantando na sociedade. pode utilizar o título. Nos anos 80 e 90. é dicir. camisetas. a lenda. dende as primeiras décadas do século XX. a súa produtora. Así mesmo. sala e horarios e que os nenos repartirán polas rúas. o vídeo. ou reportaxes sobre como se fixo un filme). O parque temático Terra Mítica de Benidorm (Alacant) chegou a un acordo coa produtora e distribuidora española Filmax Entertainment para adquirir os dereitos dos personaxes da longametraxe de debuxos animados El Cid. pósteres. caretas. Se dende os primeiros anos do cine xa se ten en conta a función do cartel como imaxe que sintetiza os trazos xerais da película. ao coidado da imaxe das estrelas. Desta forma. En Galicia son as produtoras de animación as que deron os primeiros Nos últimos anos o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas pasos neste campo. xa que foi adoptado do mundo anglosaxón.

e coincidindo co lanzamento da longametraxe. gorras. Nos últimos tempos. Blade Trinity ou Elektra son as últimos iconas dos cómics que se reflicten na actualidade nos cines e. Os productos feitos para cine non se pensan só en térmos de exhibición nas salas de cine. Ademais. Catwoman xa ten o seu videoxogo e o xogo de Matrix vendeu un millón de copias en dezaoito días. os personaxes máis famosos do cine inspiran videoxogos e xogos para os teléfonos móbiles 267 . Barcelona. contou coa presenza das moscas Hu-Hu e Ho-Ho (personaxes da película) como copresentadores do programa de Antena 3 durante todo o verán do lanzamento da película. EMI lanzou ao mercado a banda sonora orixinal da longametraxe. camisetas. CD. un tema do grupo galego DOA e a música orixinal composta por Arturo Kress e interpretada pola Orquestra Sinfónica de Galicia. Mortal Kombat ou Street Fighter. os grandes estudios adaptaron algúns videoxogos á gran pantalla. Dygra Films chegou a un acordo de licenzas coa empresa Dorsal 9 para 140 produtos que se empezaron a comercializar despois da estrea. composta por dúas cancións de Luz Casal. 266 A exposición circulou por España e Portugal. Dygra Films presentou unha exposición itinerante titulada “Oniria: atrévete a soñar”. camisetas. Inicialmente lanzouse o material escolar e posteriormente o téxtil. e posteriormente papelería. A cadea Bocatta regalou tamén bonecos da película cos seus menús e decorou os seus locais con imaxes da longametraxe. onde se lle mostraban ao público asistente os segredos do mundo da animación e a fantasía da segunda película de animación 3 D da factoría galega. a editorial Everest puxo no mercado dous libros da película. Salamanca. por exemplo Mario Bros. un de peto e outro de tapa dura. Lisboa. M Forma chegou a un acordo coa Marvel para que os personaxes cinematográficos dos antigos cómics teñan a súa representación nos móbiles. Un ano antes da súa estrea. Pero hai experiencia no camiño contrario: do viseoxogo ao cine. en breve. e realizou regalos de merchandishing desta (cuncas. en cidades coma Porto. xogos. Tamén. cerámica. Ourense.) en diversas preestreas e coa revista Megatrix. Dygra decidiu crear unha empresa propia dedicada á comercialización de produtos derivados das súas producións cinematográficas. figuras de PVC. bonecos. Cada filme de éxito ten a súa líña de produtos para a venda: DVD. Vigo. Málaga.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA película están en Terra Mítica e o parque ofrece a todos os seus visitantes a posibilidade de adquirir nas súas tendas produtos exclusivos da película. o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas. 267 245 . e Megatrix. como coprodutor. Valencia. Logo da produción de O bosque animado. A finais de 2004. etc. A Coruña e Madrid entre outras. roupa de cama. Nos anos 90. Por outro lado. gorras. etc. A empresa asinou ademais un contrato de licenza con GDM que comercializou previamente á estrea peluches. O soño dunha noite de San Xoan 266 . roupa de chuvia e publicacións. nos xogos para móbiles. etc.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Ordenación do sector audiovisual en Galicia CAPITULO 6 .

preservando e valorizando a diversidade cultural nos distintos ámbitos nos que se expresa. a Dirección Xeral de Educación e Cultura aplica unha grande variedade de programas que afectan anualmente. de Presupuestos Generales del Estado. a proxección exterior da cinematografía e das artes audiovisuais españolas. e potenciar os resultados comerciais do sector audiovisual europeo nun contexto de mercado aberto e competitivo. Por outra parte. a promoción e a conservación. desenvolver o espazo cultural europeo.1 INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de Educación e Cultura da Comisión Europea e céntranse arredor de tres puntos principais. a miles de beneficiarios. construír a Europa do coñecemento: trátase de desenvolver un espazo europeo da educación e da formación permanente que constitúa unha referencia mundial de aquí a 2010 e que converta a Unión Europea na economía do coñecemento máis competitiva e dinámica do mundo. así como. mediante a concesión de axudas aos distintos sectores da produción e da distribución. aumentar a circulación de películas europeas e outras producións audiovisuais. en particular a través de medidas que poidan soster a competitividade da industria europea no sector audiovisual e fomentar a diversidade lingüística. fomentar a comunicación cultural entre as comunidades autónomas en materia cinematográfica e de artes audiovisuais. a través de As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de educación e cultura da Comisión europea accións de mobilidade e de proxectos de cooperación transnacional. o ICAA está integrado no Ministerio de Educación e Cultura. Dese xeito contribúe de modo decisivo a garantir a salvagarda da prosperidade e dos valores de Europa. a través da Secretaría do Estado de Cultura. Para acadar estes oxectivos as funcións encomendadas ao ICAA abranguen os eidos do fomento. a salvagarda e difusión do patrimonio cinematográfico español. á creación e modernización de salas de exhibición. tanto dentro coma fóra da UE. Tamén contribúe á difusión nacional e internacional do cine español. ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. que vai contar cun orzamento previsto de 1. A partir do Real decreto 7/1997. alcanzar unha proporción aceptable do mercado interior que permita o mantemento de todo o conxunto industrial do cine español. a participación concreta dos cidadáns na construción europea e o reforzamento do seu sentimento de pertenza a ese conxunto en fase de ampliación. O Instituto de Cinematografía e das Artes audiovisuais (ICAA). Finalmente ten que coadxuvar ao propósito de asociar os cidadáns á construción europea. Ademais das intervencións de carácter político ou regulamentario. Así realiza un labor de apoio á industria cinematográfica e audiovisual.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6.055 millóns de euros e ten como principais obxectivos: preservar e promover a diversidade cultural e o patrimonio cinematográfico e audiovisual europeos. é un organismo autónomo da Administración central española que se ocupa especificamente do cinema e do audiovisual en todas as súas facetas. do 10 de xaneiro. incrementar a produción e favorecer a distribución de producións españolas. dependente do Ministerio e Cultura e creado polo artigo 90 da Ley 50/1984. garantindo o acceso do público ao dito patrimonio e fomentando o diálogo intercultural. do 30 de decembro. mellorar o grao de competencia das empresas e incentivar a aplicación das novas tecnoloxías. Correspóndelle ao ICAA desenvolver a creación. Por unha banda. favorecendo a súa participación en festivais e demais manifestacións cinematográficas e representando a España nos principais organismos e 247 . MEDIA 2007 é continuación dos programas en curso MEDIA Plus e MEDIA Formación.

O Goberno galego aprobou. Por outra parte. as súas funcións parecen solaparse coas das asociacións profesionais (como AGAPI e AEGA). o audiovisual era competencia da Consellería de Cultura a traveso da Dirección Xeral de Cultura. Dende a administración autonómica se impulsou dende o 2002 a creación do Clúster do Audiovisual Galego. e turismo. da independencia. correspóndelle á Dirección Xeral de Comunicación e Audiovisual a . 6. Comunicación Social e Turismo é o órgano da Administración autonómica a quen lle corresponden as competencias en materia de promoción cultural. Ata o ano 1996. entre outros eidos. Nesa nova estrutura. Comunicación Social e Turismo A Consellería de Cultura. dáselle resposta á necesidade de establecer unha política coordinada e unitaria nestes temas. actores. coordinador. a Xunta de Galicia creou un organismo autónomo chamado Consorcio Audiovisual de Galicia.1 Consellería de Cultura. o Consorcio Audiovisual tamén exerce as funcións tradicionais das "film commissions". multimedia. Así mesmo. a Comisión Interdepartamental actuará como órgano de coordinación. xunto coas novas tecnoloxías. Esta comisión adscríbse á Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial. como órgano de participación de todos os departamentos da Xunta. como as plataformas dixitais e as telecomunicacións por cable. dunha Comisión Interdepartamental para a Sociedade da Información e do Coñecemento que actuara como órgano impulsor. polo tanto. así como os asuntos tratados no Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia e as actuacións do Observatorio Tecnolóxico de Galicia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO foros internacionais en materia cinematográfica e audiovisual. Deste xeito. Dende a consecución do autogoberno. propoñendo iniciativas ou medidas que considere oportunas para impulsar o desenvolvemento da sociedade da información e informando sobre as cuestións que lle demande o Executivo galego. cunhas funcións que aínda non está claras de todo e que parecen solaparse coas da Dirección Xeral de Comunicación Social. do 14 de xuño. nun prazo máximo de seis meses. favorece a recuperación e a restauración do patrimonio cinematográfico para a salvagarda da súa riqueza artística e documental. no que atinxe a actividades e proxectos que se vaian levar a cabo. Comunicación Social e Turismo e dentro dela incluiu un departamento específico para o audiovisual. Está por ver se non acaba tamén solapándose coas asociacións e institucións xa existentes. o decreto no que se determina o marco regulamentario no que deberán desenvolverse as actuacións de todos os departamentos e organismos da Xunta en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións. a comezos do 2004. Constitúesecomo unha especie de asociación pangremial do sector que agrupa por igual a produtores. a Xunta de Galicia veu desenvolvendo diversas accións co obxectivo de converter o audiovisual galego nun importante sector económico. telecomunicacións. deliberante e asesor respecto destes asuntos. da Consellería de Innovación. audiovisual. a través de Filmoteca Española. que pretende ser unha réplica a escala da Academia das Ciencias e das Artes Cinematográficas No 2001 a Xunta creou o Consorcio Audiovisual No 2002.1. patrimonio cultural. polo que deberá coñecer e avalar as iniciativas e programas de todos os departamentos. nacidas ao abeiro da iniciativa privada e. o que fixou a nova estrutura orgánica da agora denominada Consellería de Cultura. Foi o Decreto 237/1996. Finalmente. Tamén dende a Xunta se impulsou a creación da Academia Galega do Audiovisual. Non obstante. directores e técnicos. algo que non semellaba axeitado dado o desenvolvemento que estaba acadando este sector. No ano 2001. o Clúster do Audiovisual Galego de Hollywood e da Academia Española do Cine. O decreto establecía a creación. Trátase da unión de empresas dun sector para a administración dos seus intereses comúns.

o CGAI inaugurouse o 15 de marzo do ano 1991. pola súa banda.1. en actuacións en Galicia e no exterior e tamén a participación na promoción da produción audiovisual galega en mercados. Conta o CGAI na súa sede coruñesa con unha sala de proxeccións. A importancia das artes audiovisuais e da imaxe xustifica que a Xunta poña en marcha os instrumentos que permitan a súa íntegra elaboración e asunción por parte da comunidade autónoma. Tamén funciona un servizo de empréstito. 6. conferencias. etc. A Biblioteca está composta de 6. audiovisual e multimedia. confecciona a normativa referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. redacta e supervisa proxectos técnicos. contando ademais con un servizo de videoteca. a criterios como oferta alternativa. e promove a difusión do patrimonio audiovisual galego e das artes da imaxe en xeral. controla o uso que do espectro radioeléctrico fan as emisoras de radiodifusión e televisión. dende a súa inauguración. e todos os aspectos que se poidan derivar da aplicación das novas tecnoloxías da comunicación e a información e todas as facetas da cultura e do patrimonio galego.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dirección e coordinación das actuacións da Consellería de Cultura en materia de telecomunicacións. cos obxectivos anteriores.2 Centro Galego das Artes da Imaxe O Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI). por unha parte. que cede un espazo dentro da Casa de Cultura Salvador de Madariaga. publicacións. Deste xeito a nova Dirección Xeral asume as competencias da Xunta en materia de telecomunicacións e audiovisual. S. tamén se ocupa da xestión e coordinación do Consello Asesor de Telecomunicación e Audiovisual de Galicia e da planificación e coordinación das funcións atribuídas ás redes de telecomunicacións galegas (Retegal.). cuxa programación responde. ocúpase do estudo.. fomenta as edicións sonoras. dirección e control das instalacións. televisión e medios de comunicación social e da disposición transitoria sexta do Estatuto de Autonomía de Galicia. planifica. pluralidade de soportes e formatos ou apoio á creación audiovisual galega. así como a asistencia técnica necesaria en todo o referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. Creado polo Decreto 210/1989. Investigación e Información da Comunidade Autónoma e do CGAI. É o caso do Centro Galego das Artes da Imaxe. custodia e difusión das producións e obras do patrimonio audiovisual e fotográfico galego. do 5 de outubro. a colaboración. é unha entidade que. tramita as solicitudes de concesión de emisoras de radiodifusión sonora en ondas métricas con modulación de frecuencia e a prepara os proxectos de regulación das fases dos concursos públicos de adxudicación de novas emisoras de radio en ondas métricas con modulación de frecuencia que sexan competencia da comunidade autónoma. entre outros. preparación e tramitación de cantas actuacións lle correspondan ao Goberno galego para o desenvolvemento e efectividade. O servizo de difusión. por outro lado.A. edita un boletín mensual coa programación e un comentario dos ciclos. este centro está situado na Coruña. catalogación. grazas á sinatura dun convenio entre a Consellería de Cultura e o Concello coruñés. o Consorcio Audiovisual de Galicia ou o Consello Asesor das Telecomunicacións e Audiovisual. mostras e festivais. audiovisuais e de microfilmes nas materias propias da consellería. co fin de proporcionar un maior coñecemento das artes da imaxe. coordena e dirixe o desenvolvemento da cinematografía e demais artes da imaxe. Desde a súa creación. data desde a que vén desenvolvendo as súas actividades nos ámbitos do audiovisual e da fotografía de xeito regular. en relación coa radio. As funcións do CGAI no ámbito audiovisual contemplan a recuperación. á difusión do cinema e das artes da imaxe en xeral. destinado preferentemente ao sector educativo ou ás asociacións 249 . exposicións. recupera e custodia o patrimonio audiovisual galego ao tempo que sirve. a través do Centro Superior de Documentación. a programación de proxeccións. encárgase da dotación de infraestrutura á Compañía de Radiotelevisión de Galicia e ás súas sociedades.000 libros e 122 cabeceiras de revistas .

Comunicación Social e Turismo. a través do IGAPE. constituído en 2002. O seu Consello de Dirección está constituído por representantes da Consellería de Cultura. en Portugal. O de Publicacións ocúpase da edición dos catálogos das exposicións. A súa existencia vén dada pola Lei 6/1999. 6. seminarios e talleres de imaxe organizados polo propio CGAI. otorgou axudas de apoio a estreas cinematográficas fóra de Galicia (convocatorias 2003 e 2004). divulgar as obras audiovisuais galegas no propio territorio. en xeral. ademais da Guía audiovisual galega: empresas e recursos. así como a integración na coordinadora europea de iniciativas rexionais para o apoio á industria audiovisual: Cinema Rexio ou colaborador no programa de promoción do cinema europeo Cinedays. a produción multimedia e a fotografía. a atención ás persoas que solicitan consultas e o control dos empréstitos a outras institucións. da música e. e o de Formación xira basicamente arredor de Cero en conducta. con patrimonio e personalidade xurídica propia e co fin primordial de contribuír ao desenvolvemento e consolidación do sector da imaxe nesta comunidade. Así mesmo o servizo de recuperación traballa nos fondos que compoñen o patrimonio cinematográfico e fotográfico da Galicia. desenvolveu xornadas . Canto á promoción da actividade profesional e impulso da produción propia e a coprodución. á formación e ao desenvolvemento tecnolóxico. coa colaboración de distintas entidades. ainda que a participación da primeira é maioritaria. convocou axudas para a promoción de producións audiovisuais a través de internet (convocatoria 2004). o cinema. un programa de achegamento aos centros escolares do mundo cinematografico AU 2003 e AU 2004. a través das producións cinematográficas e audiovisuais. da realidade social e cultural galega. mediante a organización do Foro de Coprodución Galicia-Valencia e Xornadas de Cinema Valenciano en Galicia. no Estado español. da literatura. a Compañía de Radiotelevisión de Galicia e as catro deputacións provinciais. a Consellería de Economía e Facenda. que abordan diversos aspectos do mundo audiovisual. incentivar o emprego do idioma galego. complementarias do plan de internacionalización do sector que considera a asistencia a unha selección de mercados audiovisuais para lles dar cobertura aos produtos galegos. videográfico e fotográfico do CGAI desenvolve labores de control e xestión que inclúen a supervisión diaria dos fondos para asegurar unha boa conservación destes.1. o Consorcio Audiovisual presta servizos a empresas produtoras que veñen rodar a Galicia a través da Galicia Film Commission. é unha entidade de dereito público de carácter interadministrativo. Para o cumplimento deses fin o Consorcio elaborou un Plan de promoción de curtametraxes galegas Curtas 03 e Curtas 04. do audiovisual de Galicia. que prevé no seu artigo 9 que. darlle pulo á investigación. impulsar a produción propia e a coprodución. especialmente nas salas de exhibición.3 Consorcio Audiovisual de Galicia O Consorcio Audiovisual de Galicia. que ve incrementado paulatinamente o seu fondo en formato VHS coas últimas producións do audiovisual galego sobre as que a Xunta ten dereitos de difusión cultural. para a potenciación institucional das accións tendentes ao desenvolvemento do sector audiovisual. organizou a primeira Semana de Cinema Galego en Arxentina e a Semana de Cinema Arxentino en Galicia. como o achegamento do cinema ás prisións galegas co programa O cinema no eido social. da arte. O arquivo fílmico. así como a súa distribución por calquera dos sistemas e das canles de difusión audiovisual. na Unión Europea e na Galicia exterior. e tamén promover un mellor coñecemento da historia. puxo en marcha de accións de promoción do cinema galego no ámbito social. as administracións e entidades interesadas conveñen a constitución do Consorcio Audiovisual. promover e potenciar a actividade profesional e a creación de emprego neste ámbito.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO culturais. promocionou a coprodución entre produtoras galegas e valencianas. a televisión. do 1 de setembro. Entre as finalidades específicas deste organismo está desenvolver e fomentar a produción e a industria cinematográfica e audiovisual galega. o vídeo.

no Cartoon Master of New Technologies (2003. haberá continuidade nos proxectos xa iniciados e abordaranse outros como o desenvolvemento de programas de formación en colaboración coa ECAM e coa Fundación AISGE. seminarios e accións formativas. 2004 e 2005) e do Cartoon Forum 2004. e accións de promoción da segunda edición do Curtas 04.). e o establecemento de relacións permanentes con entidades nacionais e internacionais relacionadas co audiovisual (ICAA. como o primeiro taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia... como é o caso do estudo estratéxico e intervención na rede para a dinamización do sector da animación no norte de Portugal e Galicia. hai que mencionar a reunión ordinaria da CACI e a extraordinaria de IBERMEDIA en Santiago. convocou o primeiro encontro luso-galaico de animación e tomou parte no Programa Raíces. establécese unha liña de axudas a empresas para facilitar e fomentar a promoción e circulación de empresas e obras audiovisuais galegas en feiras. Programa Ibermedia. Dende a súa constitución. o Seminario mercado exterior do cinema español. intensificarase a política de comunicación. como será o caso da terceira convocatoria de axudas ao apoio de estreas de longametraxes cinematográficas fóra da comunidade autónoma. xornadas de promoción. Madrid Film Commission. Así mesmo O Consorcio Audiovisual ten previsto pór en marcha outras accións innovadoras. a segunda convocatoria do programa de apoio ás páxinas web de produtos audiovisuais con fins promocionais. o catálogo de festivais nacionais 2004 e a recente edición de Rodado en Galicia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA sobre as oficinas de promoción de rodaxes nas catro deputacións galegas. a colaboración na organización de Mundos Dixitais (2003 e 2004). FAPAE. ICIC. ademais de distintas sesións informativas sobre o Programa MEDIA.. ICEX. mercadotecnia e prensa de cinema. a través da Galicia Film Commission (unidade administrativa do consorcio). a sinatura de acordos de colaboración. En canto aos seus proxectos en curso ou futuros. programación de seminarios de carácter internacional e innovador ou a participación no Fondo Raíces. exhaustivo recompilatorio histórico de todas as rodaxes realizadas na comunidade autónoma. IVAC. información e asesoramento. festivais. Así mesmo é salientable o labor do Consorcio na organización de talleres. Academia Galega do Audiovisual. coa Au 2005 e coa organización dun encontro de carácter internacional.. co obxectivo de coñecer e debater sobre outras experiencias que neste eido se están a desenvolver. a II edición do Taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia ou a III convocatoria de axudas para bolsas formativas. coa creación dun fondo específico para a coprodución entre empresas arxentinas. Clúster do Audiovisual Galego). coa convocatoria do programa Curtas 05. EGEDA. coma a realización 251 . sen deixar de impulsar a formación de profesionais capacitados para operar en mercados internacionais. AGAPI. sen esquecer o apoio permanente ás accións emprendidas polos colectivos audiovisuais galegos (AEGA. festivais nacionais e internacionais. a continuidade do Programa Audiovisual nas Aulas. a convocatoria de bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual (convocatorias 2003 e 2004). con organismos e institucións para a organización de foros. Está deseñado un Plan de Internacionalización do Audiovisual Galego. a organización xunto co Master en Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña do curso de posgrao en comercialización internacional de contidos audiovisuais ou a preparación da misión comercial con Brasil (a semellanza das xa realizadas coas Semanas de Cinema Galego e Arxentino). Na organización de eventos. contémplanse misións comerciais directas e inversas con territorios de declarado interese estratéxico. Spain Film Commission. a creación de oficinas de promoción de rodaxes en cada unha das deputacións. Anima Transfront. xerou varias publicacións. foros comerciais e festivais de relevancia internacional. convenios. seminarios. galegas e catalás. coa campaña de presenza institucional nos principais mercados. Han ter continuidade accións xa desenvolvidas. unha nova edición do Plan de Promoción de Curtametraxes. etc..

Comunicación Social e Turismo.1. Doc´s Galicia 05. ao tempo que as altas prestacións e a dispoñibilidade do servizo requiren dun manexo global e dun profundo coñecemento . unha infraestructura sobre a que foi creando novas redes e servicios innovadores e pioneiros en Galicia. A Consellería de Cultura iniciou no ano 2000 o despregue da Rede de Aulas Multimedia conectadas á Autopista Galega da Información coma un dos proxectos fundamentais da Sociedade da Información. Dentro dos obxectivos do CMG está o de proporcionar contidos multimedia á Autopista Galega da Información. o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións. e dada a difícil orografía do terreo. que son cada día máis complexas e esenciais. Desde a Consellería de Cultura. O Centro Multimedia de Galicia actúa coma centro neurálxico da Rede de Aulas. cunha tecnoloxía da que non existían apenas referencias no mundo.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) O Goberno galego. co fin de mellorar a cantidade e calidade destes servizos. xunto coa distribución da publicación Rodado en Galicia. Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal S.) é a empresa pública encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación que son titularidade da Comunidade Autónoma. etc. videoconferencia. posibilitando así a súa adaptación ós novos modelos relacionales.1. acercar as novas tecnoloxías aos cidadáns galegos dotándoos de medios na área das telecomunicacións. Este Centro está igualmente ao servizo de calquera iniciativa viable que ofreza contidos adecuados á Autopista Galega da Información e actúa como punto neurálxico da Rede de Aulas.A. O seu obxectivo é a planificación e a xestión do crecemento das redes. No tocante á liña de publicacións. formación.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO do primeiro taller de guións de ficción. 6. o taller sobre actuación fronte a cámara ou a programación de cursos da ECAM na Comunidade Autónoma de Galicia ou a realización dun catálogo para a promoción dos documentais galegos.4 Centro Multimedia de Galicia A Xunta de Galicia. telemedicina. consciente da necesidade de darlle cobertura ós Servicios de Radiodifusión e Televisión da Comunidade Autónoma. coa Autopista Galega da Información asumiu un reto: apostar por un novo modelo de telecomunicacións. como a Rede Oficial de Comunicacións Móbiles e a Autopista Galega da Información. tanto os que viven nas cidades coma os que viven no medio rural. O obxectivo desta Rede é facilitar a tódolos cidadáns de Galicia. prestando soporte e mantemento. prestando soporte e mantemento. estimular o desenvolvemento e a formación no mundo do multimedia e o O CMG proporciona contidos multimedia á autopista galega da Información audiovisual. construíu a súa propia infraestructura de telecomunicacións. integrando todas as iniciativas e difundindo os seus contidos na nova sociedade da información. promover eventos culturais e dar solucións tecnolóxicas para organizar a información da que dispoñen os diferentes organismos dependentes da Consellería de Cultura. É por isto que a Consellería creou o Centro Multimedia de Galicia (CMG). así coma coordinación e reserva dos diferentes eventos que se realizan. contidos culturais. de información. financiado polo Plan de Desenvolvemento Rexional de Galicia 2000-2006. 6. así como a coordinación dos diferentes cursos e acontecementos que se realizan. teletraballo. Comunicación Social e Turismo trabállase cara á expansión da Autopista Galega da Información como vehículo de servizos e xeneralizando a súa utilización en teleensino. a actualización do libro Audiovisual galego 2003 e o Catálogo de festivais nacionais e internacionais 2005. formación cultural e profesional que emerxen da Sociedade da Información.

deliberación e propostas nesas materias. ao ordenar un marco normativo definidor das liñas fundamentais do sector da imaxe en Galicia. ademais da cabeceira de codificación e multiplexación para catro programas de vídeo. Tamén lle corresponde ao Consello Asesor coñecer. Unhas das atribucións do Consello Asesor é propoñerlle á Xunta. 6. para a que dispón da Rede de Transporte e Difusión da Televisión de Galicia constituída por 6 Centros Emisores e máis de 130 Retegal é a encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación de titularidade pública Centros Reemisores. cantas medidas considere oportunas no ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. supón un feito de singular importancia. a todas as empresas ou entidades que necesiten a creación de redes privadas. conta con 10 centros de emisión operativos que facilitan unha cobertura superior ao 60% da poboación. Comunicación Social e Turismo. e abranguen un amplo espectro capaz de cubrir todo o ciclo de vida dun proxecto: estratexia. administracións e usuarios. Esta Rede posibilita a cobertura e o servicio ó 99.8% da poboación galega. difusores de radio e televisión. Por outra banda. usuarios e empresas relacionadas coas distintas actividades e propiciando o autocontrol dos axentes do sector no respecto aos principios que rexen a súa actividade e os dereitos fundamentais e liberdades públicas. mediar e resolver. creado polo Decreto 307/1995. ao que lle corresponde o estudo. do 1 de setembro. así como emitir informe sobre os asuntos que o Consello da Xunta lle solicite ou os que se aborden por propia iniciativa da entidade. A lei dálle un pulo máis ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. Unha xestión global e un profundo coñecemento dos estándares en servizos de información e telecomunicación fan que Retegal continúe innovando e implantando novos proxectos e novas tecnoloxías. os conflitos que lle sometan os interesados. cunha cobertura reforzada por máis de 600 Microrremisores rurais. a través do procedemento de arbitraxe.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual O Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. así como neste Libro branco do audiovisual de Galicia. a través da Consellería de Cultura. outra é coñecer e emitir informe sobre as liñas estratéxicas de actuación recollidas no Libro branco das telecomunicacións. A entrada en vigor da Lei 6/1999. é o máximo órgano consultivo do Goberno galego en materia de telecomunicacións e audiovisual. entre os que destaca a televisión dixital terrestre (TDT). en xeral. Igualmente entra dentro seu ámbito a cualificación e o autocontrol en relación 253 . do audiovisual de Galicia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA das esixencias do mercado. Os seus servizos van dirixidos principalmente cara ás administracións públicas. do 13 de xullo. creando na súa estrutura comisións sectoriais de operadores. informar sobre os proxectos lexislativos e regulamentarios en materia de telecomunicacións e audiovisual que sexan competencia da comunidade autónoma e sobre os asuntos relacionados coas telecomunicacións e audiovisual que o presidente do consello someta á súa consulta.1. mediante a instalación e posta en servizo da Rede de TDT de Frecuencia Única na Comunidade Autónoma (Rede SFN-Ga) que. co fin de potenciar o seu crecemento e o seu desenvolvemento e permitirlles aos cidadáns e aos axentes profesionais e empresariais expresarse cos medios oportunos dentro do noso espazo cultural. co fin de lles garantir aos usuarios unha oferta de servizos competitivos. produtoras e. operadores. atribúenselle ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual funcións de arbitraxe na resolución dos conflitos que poidan xurdir entre operadores. táctica e operatividade. Un dos principais clientes de Retegal e a CRTVG. de conformidade co disposto no artigo 14 da Lei do audiovisual de Galicia.

potenciando os seus investimentos en innovación e tecnoloxía. 6. calidade . así como a planificación. enerxía. Na actualidade. sociedade da información e do coñecemento. e que se concreta nas dificultades para acceder ós recursos financeiros necesarios para o desenvolvemento das súas produccións. infraestructuras da calidade e tecnolóxicas. das infraestructuras dos servicios industriais do solo empresarial e residencial. artesanía. cuxo obxecto social principal é a administración e xestión dos fondos de capital risco Emprende e Adiante e dos activos de Sodiga. Trátase dun ente cunha ampla autonomía de xestión. telecomunicacións e sociedade da información e do coñecemento. consumo.1. As compañías do sector audiovisual.8 Consellería de Innovación. Como instrumento para a promoción e o fomento do investimento produtivo en Galicia. estimulando as exportacións dos seus produtos e achegando solucións a problemas específicos de tipo técnico. participada maiormente polo IGAPE e a Xunta. participando nun mínimo do 20%. concéntranse nun mesmo órgano todas as iniciativas e programas de promoción e fomento do desenvolvemento que emanan da administración galega. comercio interior e exterior. esta liña de préstamos ampliouse en 2003 mediante a implantación dun sistema de anticipos a curto prazo. Atendendo ás necesidades e características específicas de financiamento do sector. coordinación. Coa creación do IGAPE. desempeñen a producción executiva da mesma.7 Consellería de Economía e Facenda O Instituto Galego de Promoción Económica (IGAPE) é un organismo dependente da Consellería de Economía e Facenda da Xunta que se crea por Lei 5/1992. minería. propiedade industrial. Pola súa banda. XesGalicia é unha sociedade xestora de entidades de capital risco. como entidade de dereito público con personalidade xurídica e patrimonio propio e plena capacidade de obrar para o cumprimento dos seus fins. ademais. agravadas pola súa condición de sector en fase claramente expansiva e de recente creación. en colaboración coa consellería competente en materia de política territorial. ademais de poder acollerse ás axudas de carácter horizontal habilitadas polo IGAPE. sociedad autonómica de capital risco. Industria e Comercio é o órgano da Xunta ao que lle corresponde o exercicio das competencias e funcións nos ámbitos da investigación.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cos contidos dos medios de difusión audiovisuais específicos do ámbito da comunidade autónoma. industria. Industria e Comercio A Consellería de Innovación. Deste xeito. nunhas condicións específicas propias que se ven. dotado de estruturas organizativas flexibles e áxiles para a interpretación das necesidades empresariais e o apoio á iniciativa privada. ou que. innovación nos sectores industriais. execución e seguimento das competencias e funcións da Consellería en materia de tecnoloxía. formativo ou de infraestrutura das empresas galegas. contan cunha liña específica destinada a paliar unha das principais problemáticas ás que se enfrontan as empresas que desenvolven a súa actividade neste sector. A Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial encárgase da planificación. 6. programas e accións de estructuración sectorial.1. desenvolvemento e innovación. o IGAPE creou un programa de préstamos destinados ao financiamento de produccións audiovisuais para as compañías domiciliadas en Galicia que participen maioritariamente no proxecto. do 10 de xuño. en maio de 2002. telecomunicacións. a sociedade mantén participacións en varias empresas do sector audiovisual. constitúese como un órgano de acción pública directa no ámbito da oferta de servizos de alto nivel e como un mecanismo de integración dos sectores económicos e sociais.

a Dirección Xeral de Investigación e Desenvolvemento. de 14 de abril. o exercicio das competencias e funcións no ámbito das telecomunicacións entenderase sen prexuízo daquelas que lle corresponden á consellería competente en materia de comunicación social no referente ás infraestructuras propias de telecomunicación. En materia de Tecnoloxía as súas funcións refírense á proposta da normativa relativa ao desenvolvemento tecnolóxico dos sectores industriais. de calquera índole. que asumiu as competencias da antiga Secretaría Xeral de I+D: a ordenación. 270 Como órgano oficial de referencia dos diferentes sectores económicos para o seguimento da información e os indicadores das medidas das que ten atribuída a súa execución a dirección xeral.19º do Estatuto de Autonomía de Galicia. proposta. polo que se aproba o Estatuto de Galicia. a planificación e xestión das accións no ámbito da sociedade da información e do coñecemento e a súa promoción no conxunto da sociedade galega 269 . dependente desta Consellería. á creación e consolidación dunha eficiente infraestructura tecnolóxica ó servicio da mellora da competitividade industrial. modalidades e especialidades. planificación. A Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais. as súas funcións son a proposta da normativa e a planificación relativa ao exercicio das competencias da Xunta de Galicia nesta materia e nas telecomunicacións. deseño industrial e artesanía 268. centros. de conformidade co establecido na Lei orgánica 1/1981. tutela e rexistro das fundacións docentes de interese galego . entidades e institucións públicas e privadas. entidades e institucións públicas e privadas. a promoción e o ensino da lingua galega. a actuación como órgano de coordinación e participación dos organismos. ó fomento dos vínculos de relación entre as empresas e as entidades ofertantes de tecnoloxía. teña incidencia no ámbito do desenvolvemento das infraestructuras de telecomunicacións e da sociedade da información e do coñecemento. a xestión do Plan Galego de Investigación. a coordinación 272 do sistema universitario. execución e control de programas destinados a promover e fomenta-la incorporación das novas tecnoloxías da información e comunicación na sociedade galega en xeral. no exercicio das súas competencias específicas. execución e control de programas destinados a fomenta-lo desenvolvemento de tecnoloxías propias e a incorporación de tecnoloxías da información e das comunicacións ós sectores industriais. coordinación. de Fomento da investigación e do desenvolvemento tecnolóxico de Galicia. dentro desta Consellería. de calquera índole en materia de tecnoloxía e á elaboración. No 2003 creouse. do 22 de xuño. execución. de Fomento y coordinación general de la investigación científica y técnica e na Lei galega 12/1993. na Ley estatal 13/1986. con capacidade para deseñar modificacións e ampliacións dela. a elaboración. de normalización lingüística. programación. 255 . centros. seguimento e difusión de estudios e estatísticas en materia de desenvolvemento tecnolóxico. 272 Todo isto. do 20 de xullo) . 268 En todo caso. do 15 de xuño. do 6 de abril. 271 En virtude do establecido no artigo 27. de ordenación do sistema universitario de Galicia e nas leis orgánicas reguladoras do sistema educativo español. do 6 de agosto. conta con competencias na elaboración dos programas de FP e ensinanzas consideradas especiais.1. á elaboración. Desenvolvemento e Innovación Tecnolóxica. radiodifusión e televisión. En canto á Sociedade da Información e do Coñecemento. coordinación. na Lei 7/1983. o recoñecemento. na Lei 3/1983. Comunicación Social e Turismo. de réxime das fundacións de interese galego (modificada pola Lei 11/1989.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria é o departamento do Goberno galego que xestiona competencias e funcións en materia de planificación. á actuación como órgano de relación e participación con organismos. en colaboración coa Consellería de Cultura. regulación e administración do ensino regrado en toda a súa extensión. a presidencia do Consello de Administración da sociedade anónima Centro de Supercomputación de Galicia e a xestión e utilización da rede de ciencia e tecnoloxía de Galicia (RECETGA). proposta.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA e innovación na xestión. niveis e graos. 6. execución e seguimento das competencias en materia de fomento da investigación que ten atribuídas a Comunidade Autónoma de Galicia 271 . en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións no ámbito competencial da Xunta de Galicia e a planificación e desenvolvemento das actividades do Observatorio Tecnolóxico de Galicia 270 . 269 Así como a coordinación e seguimento das actuacións de calquera organismo da Xunta de Galicia que.

así como da estatística. no período 2002-2003.1. dependente tamén da Consellería de Educación e Ordenación Univeritaria. da planificación da formación continua. e en xeral. Identificar e definir con rigor a competencia profesional necesitou dunha profunda análise do sector e a aplicación dunha metodoloxía específica. esta Dirección Xeral. política laboral. Imaxe e Son. e en atención ás súas necesidades. ocupacional e continua). así como das organizacións e asociacións empresariais e sindicais máis representativas tanto a nivel estatal como autonómico. En apoio ao audiovisual coma unha das industrias estratéxicas para a economía galega. planificación e execución das competencias en materia de universidades e ensinanzas universitarias. asume a ordenación. A Dirección Xeral de Formación e Colocación. Así mesmo. políticas activas de emprego. con carácter experimental. ciclo superior de imaxe. sobre accións de apoio á formación e actualización do persoal docente das universidades galegas e sobre accións de apoio económico ós estudantes universitarios. existe a familia profesional de Comunicación. Actualmente. Tamén é competente na implantación efectiva do Sistema Nacional das Cualificacións Profesionais. dependente desta Consellería. 6. un total de 24. Comunicación social e Turismo. contando coa colaboración da Consellería de Cultura. relacións laborais. que conta con catro ciclos de grado superior (ciclo superior de realización de audiovisuais e espectáculos. na articulación e implementación dos programas. na emisión de informes sobre a autorización. tanto de traballadores como de empresarios. A Dirección Xeral de Universidades. ocúpase da formación profesional ocupacional e intermediación no mercado laboral. continua. plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional nos eidos da formación ocupacional. na orientación e no sistema nacional de cualificacións profesionais. aproveitando esta experiencia anterior. seguridade e saúde laboral e cooperativas. unha complexa tarefa de aproximación á realidade productiva deste sector para identificar aqueles perfís profesionais que se estaban a demandar e que constitúen así un referente común de competencias que se orienta a todas as accións de formación profesional (regrada . Emprego e Relacións Laborais A Consellería de Asuntos Sociais.10 Consellería de Asuntos Sociais. O Consello Galego de . plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional no eido da ensinaza regrada así como na atención ás necesidades formativas das persoas adultas. coordina o proceso de incorporación dos estudantes ao sistema universitario de Galicia. Dentro da oferta formativa desta Consellería. As cualificacións profesionais que se obtiveron. a través do Instituto Galego das Cualificacións abordou. tanto de carácter oficial e de validez en todo o territorio nacional coma os conducentes a títulos conforme ao sistema vixente nos países estranxeiros.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO na determinación das normas e das orientacións precisas para a súa efectividade. foron froito do esforzo conxunto dun grupo de profesionais do sector e a Administración. análise recollida no estudo Estudo de necesidades formativas no sector audiovisual en Galicia. na articulación e implementación dos programas. ciclo superior de produción de audiovisuais. radio e espectáculos e ciclo superior de son) e un de grado medio (laboratorio de imaxe). Desenvolven así mesmo competencias en materia de expedición de certificados de profesionalidade e no procedemento para a avaliación e acreditación da capacitación da poboación activa de Galicia. colocación e orientación laboral. a adecuación dos equipamentos e instalacións destinadas á docencia desta ensinanzas. a análise e a prospectiva do mercado de traballo. o Instituto Galego das Cualificacións está a participar na elaboración das cualificacións profesionais que formarán parte de un Catálogo Nacional. Emprego e Relacións Laborais é o organismo a traveso do cal a Xunta desenvolve as súas competencias en materia de servizos sociais de atención primaria. e é competente na implantación de estudios universitarios.

como por mar ou por aire. tanto por terra. máis de medio centenar de directores elixiron Compostela como escenario 274 . o Camiño de Santiago foi declarado a primeira ruta cultural europea e o casco histórico de Santiago de Compostela. A Promesa ou anuncios publicitarios como o da Liga de Fútbol Profesional que protagonizou. de propoñer a adecuación dos contidos formativos da oferta de FP ás necesidades do mercado laboral e informar sobre as necesidades de actualización das cualificacións profesionais. 6. paraxes costeiras e de interior. outra rodaxe famosa en Compostela desatou a paixón dos fans de Os Brincos. en 1981. Unha das superproducións máis soadas foi Orgullo y pasión. A fita. de Antón Reixa. a cidade como estudio de gravación de cinema. Xavier Villaverde elixía outra vez Santiago para Trece badaladas.11 As Film Comission galegas Hai máis de oitenta anos que Compostela se vestía por primeira vez con atrezzos de cinema para converterse no escenario de La Casa de la Troya. O lapis do carpinteiro. unha vez que nos atopamos dentro dela. Marta Etura. en 1985. de 1969. Entre as rodaxes da última tempada figuran películas Galatasaray-Depor. a cidade apenas se apreciaba nos momentos finais. provinciais e locais. Sofía Loren. Ata o 2001 non se volve oír o estrondo da claqueta dunha gran produción en Compostela. un filme estreado en 1957. unha sociedade na que conviven vellas tradicións coa constante evolución cultural. entre outras funcións. en función do proxecto audiovisual para realizar.1. servizos de hostalería. información sobre as infraestruturas de acceso aos lugares de rodaxe. mediación e axuda na tramitación nas solicitudes ás distintas administracións públicas estatais. directorio de empresas de servizos audiovisuais situadas en Galicia e datos sobre promocións en hospedaxes. A través de ambos os dous organismos preténdense atraer produtoras de todo o mundo para facer promoción da comunidade e. así como de hoteis. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos: a riqueza de matices que define o noso país móstrase na gran diversidade que posúe: diversidade climatolóxica. 257 . A praza do Obradoiro converteuse nun emblemático estudio figurando na película como un mercado en plena Guerra da Independencia. 273 274 A fita de 1924 foi restaurada polo Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) en 2003 e estreada con todas as honras en Cineuropa. con pequenos e grandes ríos. Ronaldinho. unha produción de Fernando Trueba. Esperando. xogador do Fútbol Club Barcelona.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Formación Profesional intervén na constitución da Comisión sectorial de Cualificación e Formación Profesional neste sector. Laura Mañá e Rosa Álvarez que relata a vida dun escultor que regresa a Compostela para descubrir o seu pasado. Aínda que toda a película se desenvolvía ao longo do Camiño. chegaría á cidade. Outra vía desenvolvida por esta Dirección Xeral para conseguir un incremento da competencia. estaba protagonizada por Cary Grant. A contratiempo inclúe unha escena no anfiteatro do cinema Yago. etc. fluvia. igual que o que inseriu Luis Buñuel en La Vía Láctea. rexionais. en concreto. protagonizada por Juan Diego Botto. Entre os servizos que presta figura a asesoramento na selección de localizacións. alugamento de coches. mineiros e costeiros. A película de Alejandro Pérez Lugín foi un dos maiores éxitos da incipiente industria cinematográfica dos anos 20. Na década dos setenta. e os españois José Nieto e Carlos Larrañaga. Por outra banda. As infraestruturas garanten. creada en outubro de 2001. A oficina de promoción de rodaxes Galicia Film Comisión é unha unidade administrativa do Consorcio Audiovisual de Galicia. trasladou a Praterías o ambiente de 1936 para recrear a historia de Manuel Rivas. de Stanley Kramer. Pouco despois. Luis Tosar. urbanas e rurais. Elvira Mínguez. Patrimonio da Humanidade pola Unesco. da empregabilidade e das posibilidades de inserción laboral dos traballadores desocupados é a oferta formativa de formación profesional ocupacional que anualmente se lanza tanto través dos seus centros propios como a través da rede de centros homologados dos que dispón. En 2003. converténdose nun auténtico percorrido turístico por Santiago e outras localidades galegas 273 . montañosas e planas. e tamén a mobilidade a través de toda a súa extensión. Juan e Júnior. Dende que o equipo La Casa de la Troya percorreu a capital galega a golpe de claqueta. que será a encargada. na praza do Obradoiro. o acceso dende calquera punto do mundo a Galicia. dirixida por Óscar Ladoire. Foi un plano fugaz. de vexetación espesa e de pastos. que coincidan coa data e lugar de rodaxe. Frank Sinatra. Con estes antecedentes nacían en 2001 a Galicia Film Comission e a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC). etc.

actores.org). Cada sección e arquivo ten programas de investigación específicos. O soportal AVG (www. e o Arquivo de Comunicación segue de preto a produción e creación de medios de comunicación locais. unha base de datos que facilita o acceso dos produtores audiovisuais á información necesaria para a toma de decisións relativas á realización dunha rodaxe nun determinado territorio. fundada no ano 2001 polo Concello do que depende. a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC) é unha oficina de promoción audiovisual sen ánimo de lucro e con vocación de servizo público. así como converter a web nun instrumento de traballo e de toma de decisións para os actores do mundo cultural. Pola súa banda. patrimonio histórico ou dereito. Tal e como contempla o Plan de Internacionalización do audiovisual galego. o portal de divulgación cultural. A Lugo Film Commission é unha oficina de promoción de rodaxes creada mediante convenio subscrito entre o Consorcio Audiovisual de Galicia e a Fundación TIC e promovida pola Excma. así como documentos de relevancia para a industria. como xeografía. patrimonio natural.filmcommissiondegalicia. empresas de produción e servizos de produción. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos Anteriormente á creación Consorcio Audiovisual. 6. etc. o Arquivo Sonoro de Galicia preserva o legado musical e sonoro do país. O Informe da comunicación. AVG conta con extensos arquivos de catálogo promocional de películas. figuran varias relacionadas co mundo audiovisual. o Consello crea culturagalega. Dentro das moitas actividades desenvolvidas polo Consello.org/avg/) é un espazo web destinado á promoción e difusión das producións e os profesionais do sector audiovisual para público xeral e especializado.org). No ano 2000. xa estaba en funcionamento a Film Commission Virtual de Galicia (www. Patrimonio de la humanidad. de carácter bianual. climatoloxía. a través de novas técnicas narrativas xornalísticas e un xeito innovador de presentación. que desenvolve o Consorcio Audiovisual de Galicia e que conta co apoio do sector. empresa municipal de Turismo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Algunhas das producións ás que prestaron os seus servizos son A vida que che espera. hospedaxe.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual O Consello da Cultura Galega é unha institución (estatutaria) nodal rexida por un Plenario e composta por seccións e arquivos. de titularidade pública e que é xestionado por INCOLSA. así como estimular e consolidar a industria cinematográfica e audiovisual e todos os servizos que dela se derivan. Así o Arquivo da Emigración Galega investiga sobre o fenómeno histórico das grandes migracións galegas. O seu principal obxecto é facer promoción da cidade a través do fomento da cultura da imaxe. Trátase dun portelo único para a produción audiovisual na cidade de Santiago de Compostela. técnica e sociedade.culturagalega. comunicación.org (www. directores. Os arquivos son programas específicos destinados á preservación e recuperación da memoria cultural. O Plenario intégrano representantes de diferentes institucións e persoeiros da cultura e as seccións están compostas por profesionais e investigadores nas materias respectivas. a marca que se usa cara ao exterior para a promoción da nosa Comunidade Autónoma. como lingua. O agasallo de Silvia. co obxectivo de multiplicar a presenza da cultura galega na rede e achegala a sectores de poboación onde a lingua está en retroceso.1.culturagalega. empresas de servizos relacionadas co audiovisual. da nosa industria e da nosa produción é Galicia Film Commission. Deputación Provincial de Lugo. ciencia. o Centro de Documentación Sociolingüística de Galicia almacena cuestións relacionadas coa lingua galega e a súa presenza na sociedade. editado pola Sección de Comunicación do Consello da Cultura .

Constituída no 2003. Dende a súa posta en marcha. Dentro dos proxectos do Consello no eido audiovisual. a súa creación foi promovida pola Deputación Provincial de Lugo e nela están representados membros dos grupos políticos con representación na institución provincial. O ODA é un dos resultados prácticos da liña de investigación sobre política audiovisual europea que. A fundación ten como obxectivo prioritario fomentar. O portal da AVG difunde e promociona as produccións e profesionais do sector Tamén o Libro branco da cinematografía e artes visuais achega reflexións e datos sobre a situación do ámbito da imaxe en Galicia dende diferentes puntos de vista: produción. mantivo como aliados a Compañía de Radiotelevisión de 259 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galega. recolle coa análise de especialistas o estado do hipersector no ámbito industrial e de produción. así como o impulso e consolidación da denominada sociedade do coñecemento ou sociedade da información. Cronoloxía e posicións perante o desafío dun novo modelo audiovisual en probas de imprenta. temáticas. elaborado pola Sección de Comunicación. se desenvolve no seo do Departamento de Ciencias da Comunicación da Facultade compostelá. a comunicación local e a produción propia. finalmente. O estudo da integración sectorial transrexional Galicia-Norte de Portugal e mais a elaboración e publicación de informes bianuais sobre o estado do audiovisual é outra das súas aplicacións. O Observatorio do Audiovisual (ODA) da Facultade de CC. proxectos en curso e servizos. o CCG continúa a catalogación dos fondos audiovisuais de Televisión Española en Galicia. manter vinculadas á escola actividades de produción profesional no sector da televisión local e desenvolver actividades de formación audiovisual en colectivos de mozos e minusválidos e desenvolvemento de materiais de formación para niveis educativos. modo de financiamento e circulación das obras cinematográficas e audiovisuais galegas. a súa catalogación e a actualización permanente dunha base de datos e dun documental arredor deste sector da industria da comunicación e da cultura. abríndose dende xa á consulta directa dos seus arquivos. promover e levar a cabo actividades dirixidas ao fomento da educación. do padroado como profesionais de recoñecido prestixio. o proxecto Tres décadas de televisión en Galicia. Para iso. de mercado e nacionais. Forman parte. dispón da Escola de Imaxe e Son de titularidade privada e do Centro de Produción de Programas para TV. A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e a Comunicación (TIC) é unha entidade. Desenvolve a súa actividade nunha dobre vertente dentro do sector audiovisual: educación e formación/produción e promoción. Ao mesmo tempo. ademais. que analizará a evolución do medio no país dende os primeiros receptores. Tamén funciona como centro de referencia para outros emprendementos parellos en universidades e institucións do Estado español e de Europa. a iniciativa de profundar na relación cos axentes do sector e na difusión co público a través da difusión web e noutros formatos e. etc. Esta Fundación quere consolidar a oferta formativa de formación profesional regulada e ocupacional na familia profesional de imaxe e son e iniciar actividades de formación continua. destacan a inminente aparación de un novo Informe da Comunicación bianual. tecnolóxicos. ambos os dous lucenses: Francisco Campos (director xeral da CRTVG) e Julio Fernández ( responsable do grupo Filmax). sen ánimo de lucro. xurdiu para facer o seguimento sistemático da produción. a partir de vectores lingüísticos. da Comuniación da Universidade de Santiago de Compostela. clasificada como benéfico-docente e sobre a que exerce o protectorado a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. de maneira que se contribúa a mellorar a formación relativa a estas tecnoloxías na provincia de Lugo. a creación das emisoras públicas. a investigación e o desenvolvemento das TIC. intervención da Administración. profesionais.

pretende construír unha serie de centros integrados e agrupados dedicados á conservación. seminarios. 276 275 A biblioteca e a hemeroteca virtuais permitiranlle ao visitante acceder mediante sistemas informáticos á consulta dos seus propios fondos documentais. un auditorio e seminarios para cumprir coa súa función formativa. pola súa singularidade conceptual e plástica e pola súa excepcional sintonía co lugar. Unha delas é a dedicada ao traballo. O plan xeral do edificio pretende achegar á sociedade o coñecemento e uso das posibilidades que ofrecen as novas tecnoloxías audiovisuais e da comunicación. así como das distintas bibliotecas galegas. contará con máis de 1. Concluída unha fase na que o ODA foi unha aplicación dos proxectos europeos TV e interculturalidade. A Biblioteca e a Hemeroteca son unha resposta de vangarda na súa 276 concepción. a través de cinco épocas distintas: os primeiros asentamentos e o mundo celta. en calquera soporte e dotándoo dos medios técnicos de documentación sonora. iniciada en setembro de 2002. busca e transmisión de datos .500 m2.400 m2 destinados a salas de lectura e 1. A proposta elixida foi a presentada polo arquitecto Peter Eisenman ao concurso internacional de arquitectura convocado pola Goberno galego no ano 1999. exhibición e consumo cultural. a imaxe e o son de Galicia ao longo da historia. Levantarase en seis plantas. a Galicia romana. ademais. Deste modo. con centros de pesquisa da Universidade de Gales (Bangor) e Irlanda (Galgway). Incorporará áreas expositivas de libros de interese. pola súa significación como centro cultural de transcendencia europea e universal. investigación e restauración. este centro pretende ser un complemento das extensas coleccións e museos que se atopan ben consolidados na comunidade autónoma. meta do vello continente. Os espazos para recepción e catalogación e para os equipamentos de microfilmación e dixitalización completarán o recinto. dun depósito central de libros con capacidade para máis dun millón de volumes. o Observatorio pasa a ser o sitio do grupo de investigación de Estudos Audiovisuais do Departamento de Ciencias da Comunicación. . 2 Cada un dos edificios do proxecto ocupará unha superficie próxima aos 14. A Hemeroteca. voz e música. empregando as técnicas e soportes máis modernos. así como mostrarlle a sociedade e cultura galegas dende un punto de vista innovador e de futuro. Deste modo. O edificio proxectado por Eisenman para a Biblioteca concilia o monumental da súa escala cun deseño humanizado á medida dos usuarios. dotados do máis avanzado nivel tecnolóxico para aproveitar as inmensas posibilidades da sociedade da información. e máis Towards a minority languages integrated TV system. disporá. o proxecto Galicia Imaxe permitirá preservar. Estes centros servirán como lugares de estudo e investigación. o proxecto da Cidade da Cultura. O proxecto museolóxico incorpora salas permanentes de carácter interactivo nas que se expoña a historia galega secuenciada. capital administrativa e política de Galicia e eixe neurálxico de comunicacións. O rico patrimonio audiovisual galego integrarase nun centro de arquivo e exposición fotográfica. visionado. Acollerán o patrimonio bibliográfico e hemerográfico de Galicia e prestaranlle especial atención á recuperación dos fondos dispersos en institucións culturais e entidades públicas e todas as doazóns e legados de arquivos e bibliotecas de personalidades da cultura galega 275 . Ademais. actualizar e difundir de forma innovadora.200 m2 de áreas de depósito. non só dende o deseño arquitectónico. co banco de fotos históricas e actuais de Galicia.000 m . en todo o mundo. Tamén se disporán salas de exposicións temporais e versátiles. Noutro eido. e contará con diferentes salas de lectura e de investigadores cunha superficie superior a 2. montaxe e distribución máis innovadores. iniciado en 1999 pola Xunta de Galicia. produción. creando un grande arquivo de imaxe. ao tempo que acollerán congresos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Galicia e o Consello da Cultura Galega. cidade universitaria. a Idade Moderna e a Idade Contemporánea. selección. Santiago de Compostela é a cidade elixida para acoller a Cidade da Cultura. foros de debate e exposición das mostras máis representativas do sector artístico. conferencias e proxeccións. nacionais ou estranxeiras. en parcería coas Universidades de Rennes e Aberystwyth. Este edificio estará integrado por tres áreas interrelacionadas. cunha altura total de 42 m. arquivo. a Idade Media. senón tamén na utilización dos máis modernos sistemas de almacenamento.

xestión de subvencións. etc. Contará cun cinema dinámico. así como por multinacionais tecnolóxicas. salas de experimentación en multimedia e videoxogos. Desde o principio. alcanzar unha difusión e promoción da cultura galega. técnicos de imaxe e son. Este teatro contará cunha superficie superior a 25.000 m2. Isto converteunos nuns interlocutores válidos e representativos e. etc. Con estas pautas de funcionamento. Esta ampla zona pretende ser un escaparate que proxecte o máis vangardista no campo do audiovisual e contidos multimedia realizados polas empresas galegas. A máis antiga das organizacións empresariais do sector é AGAPI Agapi é tamén membro da Federación de Asociaciones de Producción de España (FAPAE) e mantén un estreito contacto coa Entidad de Gestión de Derechos Audiovisuales dos produtores españois (EGEDA). contaba no momento da sinatura dos seus estatutos con 7 socios fundadores. etc. etc. O dinamismo da asociación e dos diferentes membros de AGAPI maniféstase así na súa apertura ao exterior. contribúese a promover a cultura e a lingua galega. a política da asociación foi encamiñada á utilización dos recursos locais. sociais e culturais. tanto humanos (actores. 6. simuladores de realidade virtual. Ademais das actividades internas da asociación.2. dobradores. tanto en España coma no mercado internacional. preténdese o aproveitamento máximo daqueles medios técnicos e humanos que posúe a Comunidade Autónoma galega. cunha altura total de 50 m.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA potenciarase a conservación do patrimonio audiovisual coa catalogación e estudo de obras. Finalmente. debido aos efectos de arrastre. infraestruturas básicas e funcionamento…). restauración de películas.2 6. como tal. existirá un auditorio secundario con auditorio para 450 espectadores. tales como asesoramento dos socios. na área expositiva terán cabida as exposicións sometidas a unha renovación permanente de contidos. en sete plantas. desempeñaron un papel fundamental fronte ás institucións e constituíronse nunha das pezas clave no despegue do audiovisual galego. ademais de facer posible a realización de producións propias.550 persoas e un foso de orquestra para 107 músicos.000 m2 e o resto de instalacións posibilitarán a presenza dos grandes espectáculos operísticos das compañías internacionais e permitirán albergar concertos sinfónicos. fotógrafos. ten 33 socios. O obxectivo principal de AGAPI é potenciar a industria da imaxe en Galicia e con iso. na actualidade. buscando e establecendo colaboracións con empresas e entidades. o traballo e a difusión e promoción da cultura galega. iniciativas comunitarias. etc. ademais de participar en diversos foros e mercados internacionais do sector.. Outra das área é a consagrada ás novas tecnoloxías vencelladas co ocio. o que deriva en beneficios económicos. musicais. para que a maior parte do valor engadido quede aquí 278 . A cidade complétase coa dotación dos equipamentos necesarios para conseguir un lugar propicio para o estudo. AGAPI acometeu outros labores no eido formativo. Constituída o 19 de decembro de 1994.) coma físicos (equipos técnicos. Entre as principais achegas da Cidade da Cultura está a construción dun teatro que acollerá as grandes representacións de ópera e grandes estreas cinematográficas 277 . xunto co auditorio principal con capacidade para 1. aínda que en pouco tempo foron uníndose algunhas das empresas máis relevantes de produción audiovisual e multimedia de Galicia e. ballet. adquisición de fondos. salas de proxección 2D en proxección plana e esférica e 3D. 278 Ao mesmo tempo.1 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS Asociación Galega de Produtoras Independentes A máis antiga das organizacións empresariais do audiovisual galego é a Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI). como Galicia dixital ou O camiño de Santiago virtual. 261 . a investigación. que se traducen en cursos 277 O escenario en cruz de case 2.

Para os vindeiros meses. Área 5. C.L.L. ten como principais obxectivos fomentar a relación entre os seus asociados. a convocatoria de xornadas informativas sobre financiamento e xustificación de subvencións. constituída en xullo de 2001. S. A. Off Filmes. edita un boletín informativo. Anxo Fernández P. S. convoca premios do audiovisual galego e potencia a asistencia a feiras. S. S. Socios de Agapi Acuarela Comunicación. para dar a coñecer as noticias que o sector audiovisual xera na propia comunidade autónoma. S.L. con grandes empresas pero tamén produtoras moi pequenas. Atlántico Films Bren Entertaiment. L. Zenit Televisión Fonte: Elaboración propia. que edita a asociación quincenalmente. coa asistencia a feiras e mercados internacionais de referencia e o estudo do impacto da vindeira revolución dixital no sector galego da imaxe. Anos 2002 e 2004. L. realización de foros informativos. S. Pórtico Comunicación Producciones Vigo. asistencia ao MIPCOM 04. Dygra Films EAF Producciones Estudio 99 Formato Producciones. Milou Films Lúa Films Mara Producciones Mediarte y Comunicación de Galicia. como é o audiovisual. No que se refire á promoción do audiovisual e da cultura galega. a partir dos datos da web da asociación. .M.L. Cies Comunicación Continental Producciones Deboura Cultural.L. seminarios sobre financiamento do audiovisual ou escritura de guións en equipo para televisión ou colaboración con Cero en Conduta.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisuais de formación continua. convoca encontros de profesionais e empresas produtoras.2. L. No ámbito multimedia. vinculadas a maioría aos grandes grupos de comunicación galegos e con intereses máis ou menos comúns.L. S.C. S. S. S. como unha escisión de AGAPI. As características das compañías que a integran explican a súa escisión de Agapi. S. por nove importantes empresas do sector audiovisual galego. Vaca Films Vía Láctea Filmes Video Zetra. confección de un catálogo promocional. S. a organización do ciclo de cine 10 anos de produción independente galega.I. Aldea Films.L. Ringo Rango Servicios Audiovisuais Galegos Saga TV Sodinor.L. A. participación na posta en marcha do Clúster do Audiovisual Galego e edición do informe Estudo para avaliar a viabilidade para producións audiovisuais e multimedia de títulos do fondo editorial galego.L. A heteroxeneidade de AGAPI. a organización de cursos de formación do programa de accións complementarias do Plan FIP/FSE. Son empresas fortes cun gran volume de produción. Studio XXI Triade Uno TV.L. AEGA xurdiu como consecuencia da extraordinaria evolución e crecemento da industria galega da imaxe. 6. Hai que mencionar así mesmo o desenvolvemento de contidos para os mercados internacionais: formatos e programas con guión. S. Grandola Nova. S. S. Ibisa TV.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual A Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual (AEGA). velar polos seus intereses nos pertinentes foros e promover e impulsar o desenvolvemento e internacionalización dun sector estratéxico. AGAPI conta con unha páxina web e a revista Digital.1 Factoría Audiovisual. Interacción. Entre as iniciativas acometidas por AGAPI nos últimos tres anos destaca o Plan Estratéxico do Sector Audiovisual Galego 2002-2005.. os principais proxectos están relacionados coa promoción e internacionalización do audiovisual.

pero faltaba un terceiro eixe. a organización de dous foros de coprodución audiovisual (mercados de proxectos) na Comunidade Autónoma de Galicia e as iniciativas para facilitar a entrada da súa produción televisiva nas principais cadeas xeneralistas e novos modelos de televisión (obxectivo primordial de AEGA para o 2005). S. feiras e mercados internacionais. a partir dos datos da web da asociación. Fonte: Elaboración propia. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia. S. U.A.A. S. L. 279 Sempere. S. 263 . por outra parte. que se vinculan cos sectores soporte e manteñen entre sí lazos de proveeduría e prestación de servizos. CTV. nos que se gravan programas para a televisión. É pois unha iniciativa de empresas decididas a aumentar o seu volumen de negocio a través de alianzas e sinerxias. películas para cine e televisión. I. a promoción internacional do noso audiovisual. Filmanova. L. AEGA conta con 11 compañías asociadas. e constitúen. e polo interese da comunidade de artistas que forman o sector reunidas na Academia Galega do Audiovisual. competitividade y rendabilidade.L. S. La Región TV. a aparición dunha entidade que prima os intereses dos grandes e as súas expectativas de expansión. dotados cos máis modernos equipos.2. L. S. S. S. Consello da Cultura Galega. L. 6. Entre os seus proxectos futuros cabe destacar a celebración dunha Xornada sobre a Producción Audiovisual en Galicia e as Televisións Xeneralistas. As actividades da asociación céntranse fundamentalmente na defensa dos intereses dos asociados. que era o que afectaba as empresas que canalizan e lles poñen cifras económicas aos filmes e formatos audiovisuais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA provocou quizais. que abarcan todos os ámbitos do audiovisual e que están presentes tanto en Galicia coma noutros mercados. documentais. Lugopress. Compostelavisión. na potenciación da colaboración entre empresas de produción audiovisual para a realización de coproducións e todo tipo de proxectos en común e na planificación de accións para a expansión da industria galega no exterior. en opinión de Isabel Sempere279. moi especialmente a través da fórmula da coprodución. a formación en materias de internacionalización e novos mercados para todo o sector. Socios de AEGA Adivina Producciones. As empresas de AEGA suman 12 platós de entre 100 e 2 1. Estas iniciativas constituíron. pola implicación da Administración a través de medidas que afectan a cinco consellerías e que desenvolveu un nivel normativo coa elaboración e publicación da lei que regula o sector e que recolle figuras como o consorcio ou o propio clúster.A. Productora Faro. A. S. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos tres anos figuran os Seminarios sobre marketing e promoción audiovisual (2002) e A propiedade intelectual no sector audiovisual (2002).100 m .3 Clúster do Audiovisual de Galicia Un cluster empresarial é un agrupamento de empresas da mesma actividade que teñen unha estratexia común. E aquí é onde entra o clúster. TV7. un gran paso para internacionalizar a producción audiovisual galega. (2005): Os profesionais. L. a asistencia a festivais. organizándose en redes verticais e horizontais co propósito de elevar os seus niveis de productividade. O Clúster do Audiovisual de Galicia xorde nun momento propicio para o desenvolvemento do sector: no eido administrativo. A. Na actualidade. Producciones A Modiño. publicidade e series de ficción. Telecable Compostela. S. que se fixo realidade en febreiro de 2003. Voz Audiovisual. S.

nun marchamo identificativo: a Marca Galicia do Audiovisual. figuran como eixes destacados a creación e desenvolvemento do Centro de Ideas (I+D) para alumar novas fórmulas de marketing e de aplicación das novas tecnoloxías na evolución dos contenidos e a investigación de novos formatos para televisión dixital. son e dobraxe. a partir dos datos da web da asociación. novos produtos para ADSL. instalacións e servizos. S. S. Celso Paz. etc. equipamento e material audiovisual e exhibición. contidos interactivos. Dentro do seu Plan Director 2004-2009. Representa á maioría das empresas importantes do sector audiovisual en toda a súa cadea de valor. favorecer o seu desenvolvemento tecnolóxico. formación. e a creación do Club de Producións desde onde se desenvolven producións de cine e televisión en réxime de alianzas entre as empresas asociadas ao Cluster. Entre os propósitos do cluster está potenciar a capacidade de producción e distribución das empresas asociadas. Socios do Cluster do Audiovisual de Galicia Filmax Entertainment Bren Entertainment DYR Producciones Audiovisuales Luz Puntual Producciones Vigo. Guindastres do Cinema Telecable Compostela Area 5. Ademais. de talento e de excelencia técnica que caracteriza ao sector deberá plasmarse nun concepto novo.L. O Club de Ideas está desenvolvendo actualmente un completo programa de actividades innovadoras co apoio e patrocinio de Caixanova. a xornada de exposición de proxectos (pitching). S. etc. Entre as actividades desenvolvidas desde a súa creación figuran diversas xornadas de traballo entre empresas asociadas. Esta xeración de ideas. . UMTS. mellorar o acceso ás fontes de financiación e representar axeitadamente os intereses dos asociados ante as Administracións Públicas e institucións privadas. servizos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O Clúster Audiovisual Galego consolidouse como unha organización independente que abarca os seguintes campos de actividade: produción de cine e televisión. un verdadeiro selo de calidade que permita abrir mercados para as producións galegas fóra das súas fronteiras.1. a elaboración do estudo de viabilidade da Cidade da Imaxe en Santiago de Compostela. que pretende converterse no referente divulgativo para o sector audiovisual galego e que conta co apoio do Igape.L. destinado a abrir vías de negocio no desenvolvemento de contidos para novas plataformas: videoxogos. a activa participación no laboratorio MHP de Televisión Interactiva de R e a súa participación no Convenio para a implantación desta nova tecnoloxía televisiva por cable. software e multimedia. unha mesa redonda sobre posprodución nesta cidade. Factoría Audiovisual TV 7 EGEDA Sodinor Ficcion Producciones Lugopress Centro de Estudios Marcote Galicia Media Interacción R Red Rocks Audio Spica Adivina Producciones Localia TV Santiago Nezcom Micromovies Fonte: Elaboración propia. asinaron un convenio con Caixa Galicia para a construción da comunidade virtual do clúster. optimizar a utilización de equipos. contidos para móbiles. Vídeo Zetra Servicios Audiovisuales DEboura Producciones Zenit TV Ibisa TV Studio XXI Voz Audiovisual EGACI Formato Producciones Aldea Films O Raio Verde Pórtico de Comunicaciones Softgal Filmanova Continental Producciones Dygra Films Filmax Animation Milou Films. celebrada na Coruña a finais do 2004.L.

equipos informáticos e de telecomunicacións. A moitos destes servizos accédese desde a súa páxina web. que tras varias reunións redactaron e aprobaron os Estatutos que hoxe regulan a actividade da Asociación. promover a asistencia e o intercambio de información científica. En xeral a misión da Academia Galega do Audiovisual é a de desenvolver. sobre concursos públicos de ámbito autonómico e nacional en materia de servicios informáticos. Colabora de forma continua con outras entidades de carácter similar. produtores. en maio de 2002. buscando a mellora constante da súa competitividade.2. así como. 6. artística e técnica entre todos os seus membros. avalar e promocionar ós seus asociados. etc. EGANET nace do interese mostrado polas propias empresas TIC´s de Galicia. cultural e mesmo científica. directores. potenciar ó colectivo empresarial galego Tic a nivel autonómico e nacional. Son diversos os servicios que ofrece EGANET. 265 . facilitarlle á Administración pública os informes que sobre materias relacionadas coa produción audiovisual lle sexan solicitadas. músicos. en xeral. realizar estudos e traballos sobre cuestións relacionadas coa industria audiovisual. Ademais. constituíndose oficialmente en maio do 2000 EGANET pretende representar aos especialistas galegos en novas tecnoloxías da información e as comunicacións. pasando pola asistencia e condicións preferenciais de participación en feiras e encontros do sector. a academia organiza os premios anuais cos que se distingue aos mellores traballos audiovisuais da Comunidade Autónoma galega. guionistas.4 Academia Galega do Audiovisual A Academia Galega do Audiovisual nace. directores de fotografía. decoradores. así como proporlle a esta as iniciativas que a academia estime oportunas. unha bolsa de emprego ou un servizo de gabinete de Prensa. ata formación. e produccións audiovisuais. co propósito de se transformar no espazo común para todos os profesionais deste amplo sector: actores. creativa. realizadores.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet A Asociación de Empresas Adicadas a Internet (EGANET) é unha entidade sen ánimo de lucro. formada por empresas e profesionais galegos do sector de Internet e as novas tecnoloxías. promovendo o recoñecemento social e profesional de todos os membros e auspiciando a normal participación de todos no seu seo. No acto de fundación participaron 110 socios. montadores. promover e realizar tódalas actividades que se estimen necesarias para unha mellora formación en información para os seus asociados. EGANET conta có apoio dos seus asociados e das distintas Administracións Públicas para o desenvolvemento das súas actividades a nivel autonómico.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. técnicos de son. maquilladores. Foron dezanove os socios fundadores.2. e editar e difundir estudos científicos. colaborar e desenvolver proxectos e actividades con outras asociacións de idéntico o parecido carácter. servicios de publicidade. identificar e promover as necesidades de todos os profesionais que converxen no panorama audiovisual galego en todas as súas vertentes: académica. Tamén se pretende establecer intercambios científicos. así como en xeral dinamizar a investigación científica neste eido. artística. coordinar os diferentes aspectos da súa actuación e analizar e resolver os problemas comúns. fomentar o intercambio de experiencias entre os seus membros. Como obxectivos xerais a medio e longo prazo. desde información sobre lexislación. dar a coñecer ós poderes públicos as iniciativas. reclamacións e inquietudes dos asociados. técnica. artísticos e técnicos que a Xunta Directiva estime oportunos. a Academia propúxose fomentar o progreso das artes e das ciencias relacionadas directa ou indirectamente coa produción audiovisual. industrial. axudas e subvencións. artísticos e culturais con entidades similares nacionais ou estranxeiras e promover o perfeccionamento das distintas especialidades relacionadas co sector audiovisual.

son admitidos directores cinematográficos. Carlos A. 2003-2004 e 2004-2005. na Coruña ou Seminario “Os diálogos no guión”. Valencia. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos anos. No apartado formativo é onde desenvolve a actividade máis intensa.2. ou con entidades portuguesas como MinhoDigital.com e BicMinho. o Seminario da montaxe: proxecto e desenvolvemento. co obxectivo de reivindicar o status profesional e creativo do realizador e achegarse a outras asociacións e colectivos do audiovisual galego. no Centro Galego de Artes da Imaxe. documentais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO como a Asociación Nacional de Empresas de Internet (ANEI). un Obradoiro de Documental. impartido en xullo do 2000 por Miguel Ángel Santamaría dentro dos seminarios e talleres de Imaxe Cero en Conduta. Na asociación. 2002). 2003) e Técnicas de Escrita de Guións Audiovisuais. aínda que estes últimos. de animación. impartido por Valentín Fernández-Tubau. Beatriz Legerén e Javier Villaverde. celebrado no ano 2001 no Consello da Cultura Galega e impartido por Valentín Fernández-Tubau. non teñen aínda moi 280 EGANET está adherida á Confederación de Empresarios de Pontevedra. como vimos que ocorría no caso dos guionistas. no mesmo marco que tamén acolleu o Curso de técnicas de escritura de guións audiovisuais. Madrid. impartido por Llorenç Soler.6 Asociación Galega de Guionistas A Asociación Galega de Guionistas (AGAC) constituíuse en 1997. un Taller de guión de ficción para televisión. hai que reseñar a súa participación nas comisións avaliadoras de axudas á produción e guión ou a elaboración de tarifas de remuneración e modelo de contrato marco recomendados aos profesionais. Ángel de la Cruz. na Facultade de Xeografía e Historia. celebrados no Pazo da Cultura de Pontevedra e impartidos por 32 especialistas nos anos académicos 2002-2003. Convocou tres edicións dos Obradoiros de Cine Xoves. A asociación participou na creación da Federación de Asociacións de Guionistas do Audiovisual (FAGA).7 Asociación Galega de Directores e Realizadores A Asociación Galega de Directores e Realizadores (CREA) foi constituída o 22 de decembro de 2001. multimedia. sesión continua. durante a Asemblea Xeral celebrada en Bruxelas o 18 e 19 de outubro de 2002. da Universidade de Santiago. Hoxe en día. publicidade e realizadores televisivos.2. 6. en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. Ademais. dentro do Festival de Cine Independente de Ourense. formando parte do seu Comité Directivo. en outubro de 2002. en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. mantidas con representantes das asociacións de Cataluña. coas que ten firmados convenios de colaboración 280 . Xosé Cermeño. Bilbao e Barcelona. . logo dun proceso de xuntanzas celebradas en Valencia. López Piñeiro. ostentando a súa representación en Galicia. constituída o 20 de xullo de 2002 no Pazo de Mugártegui de Pontevedra. Ignasi Rubio e Xosé Cermeño. Jorge Algora. Poden pertencer á asociación todos aqueles que dirixisen alomenos unha obra audiovisual que fose emitida na televisión ou proxectada nos cines. impartido por Jean-Claude Carrière en outubro do 2000. está integrada pola meirande parte dos profesionais que escriben obras para televisión e cinema realizadas por empresas produtoras da nosa comunidade e conta con vinte e seis membros. 6. en novembro de 1999. celebrado durante o curso académico 2000-01 impartido por Miguel Castelo. País Vasco e Madrid. o Seminario da dramaturxia cinematográfica. e impulsando as actividades do Comité de Novas Tecnoloxías nesta entidade. Integráronse tamén na Federation of Scriptwriters in Europe (FSE). participou na edición dos libros Obradoiros de Cine Clásico. na que figuran actualmente case corenta asociados.

ou aqueles/as actores/actrices. Dacordo cos seus estatutos pretende o enriquecemento cultural. Ramón Costrafreda. Antonio Simón e Manu Mayo. coidando sempre os intereses dos cineclubs e o fortalecemento dos lazos de unión e de cooperación entre todos os cineclubs. Presta servizos á xuventude no eido audiovisual. así como o asesoramento e xestión aos seus asociados. Directores e Técnicos de Escena de Galicia (AADTEG) é unha entidade sen ánimo de lucro con personalidade xurídica propia que actúa como organismo autoxestor e autónomo. na que se ofrecen fotografías e currículos abreviados dos asociados. a AADTEG poderá actuar coordinadamente coas centrais sindicais de clase. 6. directores e directoras e técnicos e técnicas de escena para a defensa dos seus intereses profesionais.aadteg.2. cinematográfico e audiovisual de Galicia coa participación no funcionamento e a xestión cultural da cinematografía galega. 6. así como cinefórums infantís e xuvenís. A súa primeira directiva estaba formada por Carlos Amil. sobre a propia imaxe ou calquera outra cuestión relacionada coa profesión do asociado ou asociada. organiza os Premios de Teatro María Casares. A asociación facílitalle puntualmente información aos seus asociados acerca da convocatoria de cursos. Directores e Técnicos de Escena de Galicia A Asociación de Actores. Así mesmo conta con un fondo bibliográfico ao dispor dos dos seus membros ao igoal que un local de ensaio. Tamén se ocupa de captar traballo para os profesionais que a integran. relacionados co sector. Esta entidade proporciona tamén asesoría laboral e xurídica de acordo coa asistencia prestada polos sindicatos maioritarios e organiza cursos. ben individuais ou colectivas. Sandra Sánchez. organizando actividades con ese fin. quizais pola súa consideración máis preto do técnico que do director cinematográfico. e hai poucos realizadores televisivos nela. ofrece información global sobre o mundo das artes escénicas. con carácter federativo. Nestes momentos. subvencións. Algunhas das funcións que desenvolve a Federación de Cineclubs son: a subministración de películas 267 . especialmente para os sectores máis desfavorecidos. etc. edita un catálogo fotográfico en soporte papel. de distribución na maioría de produtoras audiovisuais galegas e nacionais. Sempre que aparezan cuestións de orde laboral.9 Federación de Cineclubes de Galicia A Federación de Cineclubes de Galicia é unha asociación sociocultural independente e sen ánimo de lucro que. nas súas diferentes seccións.2.8 Asociación de Actores. a técnicos de escena e directores e directoras de Galicia. etc. fiscal. directores/as e técnicos de escena que poidan demostrar mediante currículo a súa experiencia profesional no oficio. A AADTEG. organizando actividades con este fin. a asociación conta cun total de 235 socios e socias.org). que tentan servir de estímulo e recoñecemento ao labor desenvolvido pola profesión teatral galega. que foi constituída en 1985. Héctor Carré. castings. agrupa os cineclubs do territorio galego que voluntariamente se adhiran. mantén e actualiza a páxina web da AADTEG (www. Chema Gagino. bolsas. ten a súa sede en Santiago de Compostela e desenvolve as súas actividades principalmente no ámbito galego. Poden formar parte da asociación os actores/actrices. social. mediante as accións xurídicas necesarias de todas aquelas cuestións de traballo cooperativo. seminarios e xornadas a prezo reducido para os asociados. Persegue tamén o achegamento da cultura audiovisual á sociedade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA asimilada a súa posible pertenza á asociación. directores/as ou técnicos de escena titulados en calquera escola de arte dramática oficial ou centro recoñecido coa súa especialidade. con docentes de recoñecido prestixio nos diferentes ámbitos da profesión. noticias de última hora ou enlaces de interese. Cuatrimestralmente edita a revista Escaramuza que. axudas. agrupando aos actores e actrices. As súas principal finalidade é agrupar os actores e actrices.

relacionados coa cinematografía e convocatoria de premios para a promoción do cinema galego. estatais ou estranxeiras.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO procedentes de intercambios. entidade ou persoa. nos últimos anos organizou a convocatoria do II Premio de Guións Galicia-Portugal. por modestos que sexan os seus ingresos. etc. alugamentos a entidades galegas ou de fóra de Galicia. cesións ou doazóns. Vigo e Santiago.2. sociais. sen a posibilidade de facer a súa correspondente achega. Con todo. ten previsto o reforzamento da rede galega de cineclubs. a interlocución do colectivo de artistas visuais coas institucións públicas ou privadas. Co fin de que non quede ningún artista. orientación e axuda aos cineclubs no seu labor docente cinematográfico. defensa e promoción dos intereses económicos. cinematográficas e audiovisuais do Estado español. Con base nisto. Entre os fins desta asociación está a representación. para todos os efectos que procedan. europeas ou do resto do mundo. as ditas cotas teñen un importe moi baixo. aínda que xorden cando é preciso. Para o futuro. importacións. asumir a representación a instancias dos cineclubs ante calquera organismo. divulgar todas e cada unha das actividades . Esta fundación ten establecido entre os seus fins fundacionais o de promover a creación e o fortalecemento do movemento asociativo dos creadores visuais de España e a creación de servizos destinados a mellorar a súa protección xurídica. o II Premio de Curtametraxes Galicia-Portugal. A día de hoxe non hai vogalías en activo. o V Premio Chano Piñeiro para traballos escritos de historia da Galicia cinematográfica ou os encontros luso-galaicos de cineclubs.10 Asociación Galega de Artistas Visuais A Asociación Galega de Artistas Visuais constituíuse como tal o día 5 de xullo de 1997. congresos. Por outra banda. na que tamén se aprobou a incorporación á Unión de Asociaciones de Artistas Visuales. As cidades que tiveron as vogalías mais activas son A Coruña. habitualmente nos núcleos máis poboados. en Santiago de Compostela. a oferta de actividades inclúe ciclos cinematográficos conxuntos dos cineclubs galegos. única canle existente na maior parte do territorio galego para a exhibición de filmes do circuíto cultural e cine galego. Entre os convenios subscritos máis salientables está o que se asinou coa Fundación Arte y Derecho. contémplase a posibilidade de nomear un cargo na executiva que se ocupe especificamente da coordinación do labor deste vogais. A promoción e dinamización dunha vogalía será responsabilidade dos socios que consideren a súa necesidade. 6. a continuidade na organización das convocatorias de premios e o reforzamento dos lazos e as colaboracións cos cineclubs portugueses. na asemblea que tivo lugar na sede da Fundación Granell. trátanse de captar todas as axudas e subvencións que teñan algunha relación coas actividades da asociación. De feito. proporcionar os medios materiais dos que dispoña a federación para axudar aos cineclubs no desenvolvemento do seu traballo e a organización de premios ou concursos que teñan que ver co cine. de ámbito estatal. e situar o cineclubismo galego no papel que lle corresponde na normalización cultural de Galicia. charlas. profesionais e culturais dos artistas visuais. O único recurso económico fixo con que conta a asociación son as cotas que pagan os socios. a información. e produción de contidos relacionados coa cinematografía. o establecemento de relación con entidades culturais. presentacións. sobre todo os da rexión norte. ou outros colectivos relacionados coas artes visuais. a creación dun sitio web que aglutine e informe puntualmente das actividades de cada un dos cineclubs federados. programar as accións necesarias para conseguir melloras de calquera tipo en beneficio dos artistas visuais e relacionadas coa asociación. mediante a prestación dos oportunos servizos.

as proxeccións cinematográficas. pop. casetes virxes e de aparatos reprodutores (audio/vídeo) para compensar a gravación doméstica que fai o público de películas. despois do verán de 2006. cuxas interpretacións fosen fixadas en calquera soporte audiovisual ou sonoro e o posterior repartimento destes mediante un sistema equitativo e proporcional ás utilizacións. concertos.2. a difusión das obras en Internet. O repertorio protexido e xestionado pola SGAE abarca máis de tres millóns de obras dramáticas e coreográficas. Os dereitos por comunicación pública das obras xéranse cando se difunde publicamente unha obra.12 Sociedade Xeral de Autores A Sociedade Xeral de Autores e Editores (SGAE) espera poder ter en funcionamento. Os autores declaran as súas creacións na sociedade e estas pasan a formar parte do repertorio protexido e xestionado pola SGAE. sobre todo. É o caso das representacións teatrais. documentais. bailaríns e directores de escena. mestura de arquitectura tradicional e contemporánea. grava. Cada vez que unha destas obras se interpreta. etc.2. construído no barrio de Vista Alegre.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia En maio do 2004. 269 . Asturias e Cantabria. jazz. co fin de detectar aqueles empresarios que. sen ánimo de lucro. de operacións de alugamento e/ou préstamo de gravacións audiovisuais ou da fabricación ou importación e posterior distribución en territorio nacional de aparatos e soportes virxes susceptibles de gravar ou ser gravados con contidos protexidos por AISGE. O edificio está previsto que albergue as instalacións administrativas da sociedade e que sexa. que recada estes dereitos mediante a subscrición de contratos de autorización con cada usuario ou. 6. Os dereitos de remuneración por copia privada é o dereito que lles pagan aos autores os fabricantes de CD. AISGE protexe e defende os dereitos morais dos titulares que representa. estudaranse as relacións culturais con América Latina e acercaranse as novas tecnoloxías aos creadores de Galicia. curtas. Así mesmo. cuxas actuacións ou interpretacións fosen fixadas nun soporte audiovisual. en Santiago de Compostela. que estará situada nun edificio singular. o autor percibe os dereitos que lle corresponden. coas asociacións máis representativas de cada sector. alugamento ou préstamo ao público dos soportes nos que se reproducen as obras. dobradores (actores de voz). vídeos. incumpren as súas obrigas legais en materia de dereitos de propiedade intelectual. composicións musicais de todo xénero (sinfónicas. a súa nova sede integral para o noroeste peninsular. autorizada para actuar como unha entidade de xestión colectiva dos dereitos de propiedade intelectual dos artistas do sector audiovisual: actores. bailaríns (intérpretes de obras coreográficas) e directores de escena. se é o caso. Así mesmo. AISGE está legalmente autorizada para recadar os dereitos de explotación que corresponden aos artistas intérpretes das seguintes categorías: actores (de voz e imaxe ou só de imaxe). representa. xa sexa por falta de información ou de maneira intencionada. unha asociación. inaugurouse en Santiago de Compostela a nova sede autonómica da Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes (AISGE). etc. no que se traballará no ámbito académico en colaboración coa universidade. un espazo para dinamizar a vida cultural da capital galega. Os dereitos por reprodución mecánica son xerados pola venda. A Ley de Propiedade Intelectual (LPI) obriga os usuarios destas gravacións audiovisuais ao pagamento de certas cantidades como consecuencia de comunicación pública. flamenco. rock. de Galicia e do noroeste peninsular. emite ou proxecta. as emisións das obras por radio ou televisión. A SGAE aspira a construír en Santiago de Compostela un centro de alto rendemento cultural.) e audiovisuais coma longametraxes. realiza un seguimento e control permanente do mercado. programas de TV.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. os concertos. dobradores. series de televisión.

cable. A devandita remuneración. País Vasco. que establece que estas deberán obter a oportuna autorización do Ministerio de Cultura. Tamén xestiona o dereito de remuneración compensatoria por copia privada e a autorización da reproduccion e comunicación pública de secuencias ou fragmentos de obras e grabacións audiovisuais de aqueles produtores que mandataron a EGEDA para elo. Ademais. o texto refundido da Ley de Propiedad Intelectual. As entidades que realizan as actividades de retransmisión de obras e gravacións audiovisuais deben obter a autorización contractual de EGEDA.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. pretende posibilitar a percepción. O obxecto principal da entidade é a xestión. existe unha delegación en Santiago de Compostela que comparte a súa sede con AGAPI para levar a cabo as súas funcións a fin de facer mais cómodo e áxil calquera tipo de axuda requerida polos produtores galegos. nacionais e estranxeiros. como consecuencia da realización sen autorización de calquera dos actos de explotación e. En España. a dita remuneración recae tanto sobre o soporte como sobre o aparato gravador-reprodutor. O domicilio social da entidade queda fixado en Madrid. sociedades e organizacións públicas e privadas. Entre os proxectos de EGEDA actualmente en curso encontráse a creación dunha sociedade de garantía reciproca específica para o sector audiovisual español. inalterada e simultánea de obras e gravacións audiovisuais emitidas e transmitidas por terceiros emisores ou transmisores. utiliza cando a obra orixinal é exhibida nunha cadea de televisión ou editada en videograma. Andalucía. Valencia e Galicia. dunha compensación pola cesión dos dereitos que o usuario privado. Paralelamente ás xestións desenvolvidas por EGEDA con respecto ao dereito de comunicación pública. actuando xunto coa Federación para a Protección da Obra Audiovisual. a xestión da entidade poderá estenderse á correspondente a calquera dereito de explotación dos produtores de obras e gravacións audiovisuais que lle fosen cedidas 282 . constitúe o obxecto da entidade a xestión e protección dos dereitos de propiedade intelectual que lles corresponden aos produtores de obras e gravacións audiovisuais a consecuencia da autorización e remuneración da comunicación pública de obras e gravacións audiovisuais. defensa e protección dos dereitos tanto dos produtores de obras e gravacións audiovisuais coma dos seus depositarios de dereitos.2. e disposicions que lle sexan aplicables. en consecuencia.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales (EGEDA) constitúese o 18 de setembro de 1990. protección e defensa dos intereses e dereitos dos produtores de obras e gravacións audiovisuais. Dende maio de 1996. Este dereito só pode facerse efectivo a través das correspondentes entidades de xestión. Agora mesmo. a percepción no seu nome e representación das indemnizacións que puidesen corresponderlles. En especial. como consecuencia da retransmisión íntegra. a constitución deunha axencia para o rexistro das obras e grabacións audiovisuais mediante un código internacional único de identificación (ISAN). sitas nas sedes respectivas dos produtores destas comunidades. así como dos seus EGEDA representa ao total dos produtores audiovisuais nacionais e extranseiros depositarios de dereitos. de dereito privado. por parte do produtor. e réxese na actualidade polos seus Estatutos. Canarias. e a xestión da 281 A Ley de Propiedad Intelectual introduciu en España a figura da remuneración compensatoria por copia privada. con posterior distribución a receptores individuais ou colectivos. mediante o seguimento das empresas debedoras. e conta ademais con delegacións en Cataluña. a entidade acomete labores de persecución da fraude. que se atopan reguladas pola Ley de Propiedad Intelectual. investigación das distintas vías de fraude. tanto españolas como da Unión Europea ou de terceiros países 281 . os de reprodución e/ou distribución e/ou comunicación pública e. con respecto aos dereitos que xestiona. . autorizada polo Ministerio de Cultura. EGEDA representa. Así mesmo esta entidade ocúpase da representación. ante persoas. fibra óptica ou outro procedemento análogo. reunións periódicas co resto das entidades para unha maior colaboración neste ámbito e continuo fluxo de información entre a oficina central de Madrid e as distintas delegacións para ter sempre unha información puntual e exacta sobre os diversos temas que se levan a cabo. mediante o establecemento dunha cantidade fixa por cada hora de gravación e por cada aparato. 282 O departamento de recadación da entidade centra os seus esforzos en conseguir un maior ingreso polas distintas fontes que a lei establece. de forma incontrolada e incontrolable. ben mediante sinal difundido sen fíos ou ben cando o devandito sinal é transmitido por fío. entre outros. representación. a totalidade dos produtores audiovisuais. en especial.

EGEDA mantén importantes relacións con asociacións de produtores de diferentes paises da comunidade latinoamericana. a sinatura de convenios ou acordos con empresas públicas ou privadas para a utilización de infraestrutura técnica e humana da escola (tales como estudios de gravación. concretamente EGEDA Ecuador. coa constitución dun seminario permanente presidido por Xosé Luís Mira Lema. inserida no Instituto de Formación Profesional de Someso (A Coruña). Próximamente constituiranse as entidades de Chile. son. a EIS convértese nun centro de formación profesional particularmente activo e na canteira dunha nova xeración de creadores (tanto en vídeo coma en cinema) e de técnicos (nos campos de son. radio. cinema e televisión. etc. En xaneiro de 1990 publicouse no DOG o decreto de creación da escola. A escola ofrece 4 ciclos formativos de nivel superior. En 1998 comezou a súa andaina a Escuela de Imagen y Sonido de Vigo. A oferta formativa da Escola de Imaxe e Son da Coruña céntrase exclusivamente en procesos de traballo no ámbito audiovisual e pretende fomentar o espírito crítico entre os seus alumnos. integrada no Centro de Estudios Marcote. Para o cumprimento dos seus fins. fotografía e posprodución). coordinador de formación profesional na provincia da Coruña. para a administración colectiva dos dereitos dos productores nestes paises.) e. a creación dunha infraestrutura de soporte para a creación de programas experimentais e novas propostas de investigación en novas imaxes. unha das máis importantes aspiracións dos colectivos que foron o xerme do cinema galego. A escola ofrece catro ciclos formativos superiores (realización de audiovisuais e espectáculos. as subvencións recibidas e os descontos de recadación e xestión estatutariamente previstos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA autorización da reproducción e posterior posta a disposición de obras audiovisuais en redes de transmisión dixital. 6. Digital Studio e Smoke. radio e espectáculos e. e EGEDA Uruguay. a reciclaxe de profesionais mediante cursos monográficos.3 OFERTA FORMATIVA A creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña constituíu. produción de audiovisuais e espectáculos e son) e dous medios (laboratorio de imaxe e caracterización) e ten convenios asinados con mais de 150 empresas para prácticas dos alumnos. constituindo entidades de xestión. México e outras A actividade da entidade non ten carácter lucrativo. O grupo alí formado elaborara un proxecto partindo da análise de diferentes modelos formativos existentes na UE e das necesidades do emerxente sector audiovisual galego. co obxecto de cubrir unha ampla demanda laboral e de crear novos profesionais capaces de integrarse nos distintos eidos do mundo do audiovisual. imaxe. O centro conta para o desenvolvemento das súas actividades con equipos Avid Media Composer 1000. producción de audiovisuais. A presentación do proxecto data de 1988. no seu momento. a creación dun centro de documentación en pedagoxía da imaxe. equipos de gravación e posprodución. e a súa actuación é de ámbito nacional e internacional mediante convenios e acordos internacionais. imaxe. que son: realización de audiovisuais e espectáculos. por último. Dende este momento. se ben ata decembro de 1990 non tivo lugar a súa presentación pública como Escola de Imaxe e Son (EIS). EGEDA Perú. EGEDA finánciase cos rendementos financeiros da recadación. con oferta 271 . a iniciación á imaxe como material docente e educativo. Neste grupo acórdase que os obxectivos da escola serán: a formación de novos profesionais de imaxe e son que demanden as empresas públicas e privadas de vídeo. A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC) de Lugo puxo en marcha no curso 2003/2004 unha Escola de Imaxe e Son en Lugo. material auxiliar. por último. ademais de realizar consultas con expertos e profesionais do sector.

promovida e organizada pola Universidade da Coruña. quen proporcionou asesoría. Campus Norte da Universidade de Santiago de Compostela. dentro do proxecto de realización nesas instalación da Escola Superior de Arte Dramática da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. e oferta o ciclo superior en produción de audiovisuais e espectáculos. inicialmente xurdiu como parte dun convenio coa Escola Internacional de Cinema de San Antonio de los Baños. deseñar e facer posible. xestionar. programa do Igape destinado a formar profesionais especializados en produción executiva e a facilitar a súa incorporación ao mercado laboral. Un ano despois de creadas estas titulacións. e dirixidos mesmo por eles. en Vigo. A titulación en Comunicación Audiovisual foi creada. Facultade de Ciencias Sociais e da Comunicación. ofertando a primeira no seu cuarto curso a especialización en dirección e guión cinematográfico e audiovisual mentras que na segunda a especialización é en producción e realización audiovisual. imaxe e son. tanto nos ámbitos tradicionais (prensa. seguen figurando entre as máis demandadas polos alumnos e. profesores. Pola súa banda. Nese sentido. comezou tamén na Universidade da Coruña o Curso de Posgrao en Comercialización Internacional de Contidos Audiovisuais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de formación profesional específica de ciclos superiores: de realización de audiovisuais e espectáculos e de produción de audiovisuais e espectáculos. en 2003 e comezou a impartirse nas tres universidades galegas. A creación duns estudos deste tipo vén motivada polo espectacular desenvolvemento das técnicas de creación dixital nos últimos anos e o alto nivel de implantación que están a alcanzar no campo da comunicación audiovisual. O máster en Creación e Comunicación Dixital da Universidade da Coruña formúlase segundo un programa de aprendizaxe destinado a estudantes graduados con dedicación a tempo completo. capaces de planificar. Este máster complementa a súa parte teórica con prácticas en empresas e co desenvolvemento dun proxecto orixinal que os alumnos desenvolven individualmente en todas as súas fases. Vinculados ós profesores integrados neste departamento. Outros centros da Consellería. Inaugurada en 2001. xa sexa vídeo ou cinema. No primeiro trimestre do 2005. Internet. IES Virxe do Mar de Noia ou IES Arcebispo Xelmirez de Santiago de Compostela ofrecen a posibilidade de cursar o ciclo de grado medio de laboratorio de imaxe. realizáronse un bo número de teses e traballos de investigación sobre o cine e o audiovisua galego. A Escola Galega de Cinema (EGACI) é unha institución dedicada á formación de artistas para a creación audiovisual. a execución de proxectos de comunicación dun alto nivel tecnolóxico. Ademáis dentro dos estudos da Licenciatura de Historia da Arte. de tres anos de duración. a Universidade da Coruña puxo en marcha un segundo ciclo de comunicación audiovisual. no caso das licenciaturas en comunicación audiovisual de Santiago e Pontevedra. . Pola súa banda. o programa do máster de Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña está orientado exclusivamente ao exercicio profesional. en suma. TV) coma nos de máis recente aparición (divulgación multimedia. polo que o enfoque das clases é eminentemente práctico. Para o curso 2005/2006 o EIS de Bouzas. encóntranse incluidos os de Historia do cinema 285 . organizado polo Máster en Producción e Xestión 283 284 285 Facultade de Ciencias da Comunicación. Gran parte dos alumnos participaron no Programa Intensivo en Produción Executiva. de Cuba. especialistas e homologou tamén os estudos dos primeiros graduados. como o IES Saturnino Montojo de Ferrol. encabezan a clasificación das carreiras máis esixentes en canto a nota de acceso. como tal. formulados dende un principio segundo as novas regras da creación dixital. TV dixital). radio. faise notar a demanda de profesionais cun alto nivel de capacitación no uso dos novos medios. O Raio Verde é o único centro de Santiago de Compostela autorizado para impartir ensinanzas da familia profesional de comunicación. A titulación na Universidade de Santiago de Compostela 283 e na Universidade de Vigo284 é compartida. vai comezar a impartir o ciclo superior de son. cunha especialización en animación 3 D e multimedia. Campus A Xunqueira da Universidade de Vigo. conta cun plan de estudos propio. Actualmente.

No exercicio 2005. permite unha aproximación rigorosa. A creación desta institución educativa ten como finalidade potenciar o desenvolvemento que as artes escénicas e a produción audiovisual teñen na comunidade autónoma galega. Estes estudos. co obxectivo de lles facilitar a todos os cidadáns de Galicia o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións. á de licenciado universitário. por terceiro ano consecutivo. conectadas á Autoestrada Galega da Información. a finais do 2004. e dentro do Plan de Formación do Consorcio Audiovisual de Galicia. diplomaturas ou doutorados– e. 273 . cousa que en principio non semella doada. que fose Vigo a sede da Escola Superior de Arte Dramática (ESAD). O programa de posgrao de Estudos Teatrais e Audiovisuais. con un teatro e con talleres dedicados á escenografía e vestiarios. contribuír á capacitación dos futuros profesionais da industria audiovisual galega. que son a Escenografía. como profesores asociados. que consta de máster e curso de especialización. Murcia e Madrid. que só se imparten en Andalucía. deste xeito. O principal obxectivo é brindarlle apoio aos interesados en ampliar a súa formación neste eido en centros de estudo de recoñecido prestixio tanto nacionais coma internacionais –excluíndo os estudos universitarios destinados á obtención de licenciaturas. O Consello da Xunta decidiu. fundamentalmente). pretende dar a coñecer as novidades que están a transformar o mundo da comunicación audiovisual. O contacto directo da universidade co sector ten que pasar pola contratación. O curso aborda o estudo dos cambios producidos polas técnicas dixitais e a informatización redaccional nos medios de información audiovisuais. analizando especialmente como lle afectan o tratamento dos contidos e as innovacións tecnolóxicas que están a incorporar ás redaccións. Ademais. Por outra banda. tanto dende a perspectiva universitaria coma dende a profesional. Comunidade Valenciana. estructúranse nun único ciclo de catro cursos académicos divididos en tres especialidades.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Audiovisual e o Consorcio Audiovisual de Galicia e destinado a profesionais que desexen especializarse. a consecución desta experiencia por parte dos alumnos. Estas actividades están ubicadas no antiguo IES de Bouzas (Vigo). Interpretación e Dirección de Escena e Dramaturxia e conducen a unha titulación equivalente. a Consellería de Cultura. Cataluña. de profesionais para impartir os cursos con base na súa experiencia. entre outras instalacións. da Universidade de Santiago de Compostela. para o que foi reacondicionado co obxecto de adaptarse ás novas necesidades e conta agora. convócaronse bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual. a súa participación en producións galegas e mesmo a reciclaxe dos medios e das infraestruturas da escola xerados pola innovación continua do sector serían outros problemas que cumpriría resolver para conseguir unha boa formación encamiñada a traballar neste. Comunicación Social e Turismo iniciou no ano 2000 o despegue da Rede de Aulas Multimedia. a todos os efectos. O curso de especialización de Comunicación Audiovisual na Era Dixital. As prácticas do posgrao consistirán na asistencia a mercados e festivais de carácter internacional. ao fenómeno teatral e audiovisual (cinema e televisión.

de Laboratorio de Imaxe C.S.S.M. de Imaxe C. Internacional de Contidos Audiovisuais Estudos teatrales e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Estudos teatrais e audiovisuais Estudos teatrais e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Creación e Comunicación Dixital Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña 274 .S. Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Deputación de Lugo Deputación de Lugo X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Curso de especialización Curso de especialización Master Curso de especialización Master Curso de especialización C. de Laboratorio de Imaxe C.M. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. de Son C.M.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Público/ privado Pública Pública Pública Pública Privada Privada Privada Privada Privada Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Dependencia Lugo Nivel de ensino C.M.S. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos Escola de Imaxe e Son C.S. de Caracterización C. de Laboratorio de Imaxe C.M. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos C. de Laboratorio de Imaxe Escuela de Imagen y Sonido de Vigo C.S. de Son C. de Imaxe IES Bouzas IES Arcebispo Xelmirez I IES Saturnino Montojo IES Virse do Mar Centro de Estudos Audiovisuais de Lugo O Raio Verde C. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos. en Produción de Audiovisuais e Espectáculos Comunicación Audiovisual na Era Dixital Comercializ.S. de Son C. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C.S.S.S.M.S.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Púb/priv Dependencia Lugo Nivel de ensino Produción e xestión audiovisual Produción e Xestión Audiov Produción cinematográfica Produción de televisión Escola Superior de Arte Dramático de Galicia Escola Galega de Cine Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Fonte: Elaboración propia. Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Vigo Universidade de Vigo Universidade da Coruña X X X X X X X X X X X X Master Curso de especialización Curso de especialización Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Non reglada Primeiro e segundo ciclo Primeir oe segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Escenografía Interpretación Dirección de escena e dramaturxia Dirección e guión cinematográfico e audiovisual Xornalismo Produción e realización audiovisual Publicidade e Relacións Públicas Animación 3D e Multimedia 275 .

En 1978. e onde. entre outros aspectos. ampárase o dereito de réplica da partes inxustamente criticadas nun programa de televisión de réplica e queda establecido o volume máximo de publicidade que as canles poden emitir durante un período de tempo dado (medido en minutos por hora ou por día). como é a diversidade cultural. 288 287 Ley 4/1980. o impacto da radiodifusión dixital e a maior gama de cadeas que ofrece.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. O ámbito de aplicación das posibles modificacións propostas darase a coñecer en 2005. o Parlamento volveu á carga afirmando nunha resolución que o intercambio de informacións e de programas transfronteirizos favorecía a integración europea. e en 1982. coñecido como o novo marco regulamentario (NMR). de 10 de eneio. É importante observar que o cambio afecta os servizos de radiodifusión e de transmisión. Tamén se lle encarga ás administracións estatais que adopten medidas para protexer aos menores fronte a programas violentos ou pornográficos programándoos pola noite a horas tardías ou limitando o seu acceso grazas a un dispositivo incorporado no mando a distancia. así un elemento clave da súa identidade. O NMR concibiuse para crear condicións de igualdade de todos os axentes no ámbito de converxencia no que os operadores de televisión por cable lles ofrecen aos seus clientes acceso a Internet e mesmo servizos telefónicos. e por iso veñen adoptando a nivel estatal e comunitario medidas proteccionistas fronte a masiva invasión de productos procedentes de fóra de Europa. pero tamén tratar que funcione o réxime de competencia e. A directiva esixe que os estados membros coordenen a súa A Directiva Televisión sen Fronteiras é un fito da lexislación audiovisual lexislación nacional para garantir que non existan obstáculos ao libre movemento de programas de televisión dentro do mercado único.4 MARCO NORMATIVO Os estados que integran a Unión Europea entenden a industria cultural como unha das súas maiores riquezas. demasiados ecos na práctica. estamos a falar de eventos deportivos como os Xogos Olímpicos ou o Mundial de fútbol. En 2003. . En España. principalmente dos Estados Unidos de América. non obstante. A innovación. a Unión situou os servizos de radiodifusión e telecomunicacións baixo un réxime regulamentario único. Este primeiro intento non atopou. A Directiva televisión sin fronteras é un fito da lexislación audiovisual. Este continúa regulamentado como antes. xa conduciu a un cambio importante na forma en que se regulamenta a radiodifusión televisiva. de Estatuto de la radio y de la televisión. xa que logo. Por mandato desta directiva. o réxime xurídico da televisión como medio de comunicación social arranca do Estatuto de la radio y de la televisión288. condicionar a invasión de produtos audiovisuais norteamericanos no mercado propio. evitar que se creen monopolios 286 . que cando sexa factible. O avance da tecnoloxía é unha das razóns polas que a Directiva sobre televisión sen fronteiras se está a revisar. o Parlamento Europeo xa expresara a necesidade de definir unha política europea en materia de comunicación. polo menos. as cadeas de televisión reserven polo menos a metade do seu tempo de emisión a películas e programas realizados en Europa e que se dean as garantías para protexer determinados obxectivos de interese público importantes. A directiva foi adoptada en 1989 e actualizada en 1997. ao tempo. e que configura a televisión como un servizo público esencial de titularidade 286 Logo do eufemismo terceiros países recollido nas normativas. Na actualidade está sendo revisada e podería ser obxecto de ulteriores modificacións para ter en conta. os gobernos emprenden accións para conseguir que o público en xeral teña acceso a grandes acontecementos. pola súa banda. pero non o contido dos programas que vehiculan os devanditos servizos. aínda vixente. que. O obxectivo das normas de protección é defender o mercado interior audiovisual. estas intentan limitar ou. xa que establece as condicións para a transmisión de programas no mercado único europeo. os operadores de telecomunicacións poden ofrecer vídeo e radiodifusión en liña 287 . non poden restrinxirse tan só a cadeas de televisión de pagamento. como converxencia de diversos sistemas de radiodifusión e de telecomunicacións e como revolución dixital.

supoñía un freo para o seu desenvolvemento económico. Aínda que o nacemento deste tipo de televisión se deu a raíz da actividade dos vídeos comunitarios e do tendido de cable en varias cidades españolas (como Elche. etc. de televisión privada. reguladora del tercer canal. Málaga. posto que a súa actividade non era contemplada por ningunha lei. como son aqueles que se prestan a través das redes de cable. de 26 de diciembre.). unida á falta de ingresos publicitarios e as trabas administrativas. Mediante a Ley reguladora del tercer canal289. Ley 42/1995. mediante a instalación doutras estacións transmisoras que cubran estritamente estes núcleos e sempre que existe dispoñibilidade de espectro radioeléctrico para iso. que regula o funcionamento da televisión e da radio autonómicas. Non obstante.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA estatal que se presta en réxime de xestión directa polo ente público RTVE a través dunha sociedade estatal chamada Televisión Española. A lei tiña sinalaba que a xestión do servizo de televisión local podía darse de forma pública ou privada. Ley 10/1988. Lei 9/1984. 289 290 291 292 293 294 Ley 46/1983. sendo estes últimos aqueles que se consideran de maior crecemento e os que. polo tanto. Antes da aparición da Ley de televisión local por ondas terrestres 293 en 1995 existían no Estado español case 400 emisoras locais. co conseguinte impacto positivo tanto no desenvolvemento tecnolóxico industrial como na prestación de servizos aos cidadáns e ás empresas e na evolución dos mercados audiovisuais. a Ley de televisión privada 291 regula a xestión indirecta do servizo público esencial da televisión. Pola súa banda. e para a creación dun ente de dereito público ao que lle corresponde a regulación da xestión dos servizos de radiodifusión e televisión. e para outorgalo. tamén de titularidade estatal. de las Telecomunicacións por cable. De acordo con isto. Esta situación. Zarauz. que se realiza por sociedades anónimas en réxime de concesión administrativa. posteriormente. unha sentenza do Tribunal Constitucional declaraba que a operatividade dunha cadea de televisión comunitaria estaba protexida pola Constitución. de Televisión local por ondas terrestres. O obxecto da Ley de las telecomunicaciones por cable 292 é a configuración máis detallada do marco legal aplicable a un sector determinado dos servizos de telecomunicacións. os servizos de difusión sonora e os servizos de transmisión de imaxe de carácter interactivo. Ley 41/1995. A aprobación desta Ley. conforman o núcleo principal do servizo. de 22 de diciembre. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia. apróbase en 1984 a Lei de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia290. a industria desenvolverase realmente logo da regulación legal de 1995. que traballaban na alegalidade. A pesar diso. o ámbito de cobertura podía estenderse a outros núcleos de poboación do mesmo municipio cando así o aconselle o número de habitantes da súa poboación. a partir desta data. o número de concesións para a prestación do servizo de televisión local por ondas terrestres fixábase nun por cada ámbito territorial de cobertura do servizo. autorizábase ao Goberno para que adoptase as medidas necesarias cara á posta en funcionamento dunha terceira canle de televisión. Ata o 31 de xaneiro de 1994 non existía ningún marco normativo para a televisión por cable en España. de 3 de mayo. as emisións das tres televisións privadas concedidas comezaron simultaneamente en Madrid e Barcelona. para ir estendéndose por todo o país. modificada polo Real Decreto Ley de Liberalización de las telecomunicaciones permitía o ordenado despregue no futuro das redes dixitais para servizos integrados de banda ancha. A creación das primeiras canles públicas autonómicas en España tivo lugar a comezos da década dos oitenta. Mahón. segundo se encargase dela o propio municipio ou particulares mediante concesión administrativa. Unha vez aprobada esta norma. León. 277 . A partir desta Ley del Tercer canal. en réxime de concesión no ámbito territorial de cada comunidade autónoma. O ámbito territorial cuberto por cada unha das operadoras viña delimitado polo núcleo urbano principal de poboación do municipio correspondente 294 . competencia da Comunidade Autónoma de Galicia. do 11 de xullo.

de 14 de junio. en particular. A introdución da televisión dixital terrestre supón a multiplicación da oferta televisiva actual e unha mellora da calidade das imaxes. A Ley General de Telecomunicaciones300 de 1998 xa instaurara un réxime plenamente liberalizado na prestación de servizos e o establecemento e explotación de redes de telecomunicacións. de Liberalización de la Televisión por Cable y de Fomento del Pluralismo. 299 300 301 . o Congreso aprobou a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). numerosos grupos mostráronse interesados en conseguir unha licenza para emitir en dixital . O marco normativo establecido por esa norma permitiu que en España xurdira unha multiplicidade de operadores para os distintos servizos. A transformación dos sistemas analóxicos en dixitais foi a característica predominante da evolución que rexistrou o sector audiovisual durante a última década do século XX. polo menos 4 programas susceptibles de seren explotados as 24 horas do día. establece o réxime específico da prestación deste servizo público cando se utilicen satélites de comunicacións aos que se accede mediante un enlace ascendente con orixe no territorio español. Para entón. Real Decreto 2169/1998. inicialmente. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo 297 . proporcionou as infraestruturas e condicións idóneas para fomentar o desenvolvemento da sociedade da información.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Posteriormente. Na actualidade xa hai dúas televisións dixitais: trátase de Veo TV -participada por El Mundo e Recoletos. abrindo o sector á libre competencia entre operadores. exclúe expresamente os contidos difundidos a través de sistemas audiovisuais. O Consello da Xunta de Galicia aprobou en abril de 2005 o Decreto que regula o réxime xurídico da xestión do servizo público de televisión dixital en Galicia. A supresión do límite de canles analóxicas foi o aspecto máis polémico. pola súa vez. A supresión do límite de canles analógicas foi o aspecto máis polémico da Lei da TDT 299 autonómicas e locais. a nova Ley General de Telecomunicaciones 301 . en torno á implantación de Internet.e Net TV -propiedade do grupo Vocento-. permitindo non só unha mellora na calidade dos servizos. a Ley de la televisión por satélite295. ésta promulgada en 2003. Este cambio ha de chegar aos sistemas de difusión e. General de Telecomunicaciones. 298 Ademáis. de 22 de diciembre. de la televisión por satélite. Á dixitalización da televisión por satélite e por cable engadíase entón a da televisión terrestre. Este norma recolle os principios xerais aos que debe 295 296 297 Ley 35/1992. Ley 32/2003. Ademais das televisións públicas -nacionais. de Medidas Urgentes para el Impulso de la Televisión Digital Terrestre. senón ademais un aumento espectacular na súa diversidade. e a aparición dun importante sector das telecomunicacións. Aos efectos do Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre 296 . redundando nunha maior capacidade de elección polos usuarios. un mellor aproveitamento do espectro radioeléctrico dispoñible. e que se caracterizan por seren transmitidos nun só sentido de forma simultánea a unha multiplicidade de usuarios. ao mesmo tempo. o Goberno incluíu un artigo para modificar a lei de televisión privada do ano 1988 que estableceu un máximo de tres concesións ás cadeas convencionais 298 . de 3 de novembro.e das privadas que agora emiten en tecnoloxía analóxica. por el que se aprueba el Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre. que constitúen parte do réxime dos medios de comunicación social. reasignarase a frecuencia da extinta Quiero TV e permitirase que as empresas audiovisuais manteñan presenza simultánea en grupos que utilicen distintas tecnoloxías para a súa transmisión ata que se produza o apagón. de 24 de abril. pero a súa programación apenas chega ao 3% da poboación. Coa lei recentemente aprobada. e facilita. de 9 de octubre. Ley 11/1998. mediante a súa converxencia co sector audiovisual e o dos servizos telemáticos. iníciase un proceso que terminará no ano 2010. todas as cadeas de televisión terán que emitir en tecnoloxía dixital. General de Telecomunicaciones. aos de televisión. Ambas obtiveron licenza para emitir a finais de 2000 e comenzaron a súa andaina en xuño de 2002. Da súa regulación. As experiencias que tiveron lugar nos últimos anos permiten concluír que a tecnoloxía dixital se atopa o suficientemente desenvolvida para a súa implantación a grande escala. Ley 10/2005. Despois de catro meses de tramitación. cada canle múltiple de cobertura nacional ou autonómica ha de integrar. o que. xa que no texto.

En concreto. de Fomento y promoción de la cinematografía y el sector audiovisual. quíxose conxugar un triplo interese: asumir polo ordenamento xurídico español a nova directiva comunitaria. Na súa virtude. do audiovisual de Galicia. a Ley de fomento y promoción de la cinematografía y el sector audiovisual 305 de 2001 achega unha normativa integral ao sector audiovisual. que debe tender principalmente á promoción da identidade e valores culturais de Galicia e ao fomento da produción audiovisual galega. Tendo en conta a crecente importancia cultural e económica do audiovisual galego. e faltaba unha regulación sobre axudas. con maior claridade. mental e moral. establecendo tanto as medidas administrativas como as obrigas dos suxeitos que operan no