LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA AGRADECEMENTOS ............................................................................................................................. 5 UNHA IMAXE PROPIA.........................................................

.................................................................. 7 I. I.I.I I.I.II 1. 1.1 INTRODUCCIÓN.......................................................................................................................... 11 PRINCIPAIS LIÑAS DE FUTURO....................................................................................................... 14 ESTRUTURA DO LIBRO BRANCO ................................................................................................... 14 O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS............................... 21 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO ........................................................................ 24 1.1.1 O cinema dixital................................................................................................................. 25 1.1.2 Difusión de contidos por Internet ...................................................................................... 27 1.1.3 A televisión dixital.............................................................................................................. 30 1.1.4 Os contidos multiplataforma.............................................................................................. 34 A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA............................. 38 VOLUME DE FACTURACIÓN .......................................................................................................... 45 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN ..................................................................................................... 48 EMPREGO ..................................................................................................................................... 51 A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN ................................................................................ 53 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ......................................................................................................... 55 A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN ...................................................................................................... 56 A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO ................................................................................................ 58 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 60 A EMISIÓN TELEVISIVA ................................................................................................................. 62 OS SERVIZOS AUXILIARES ............................................................................................................ 64 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN ................................................................................................... 66 O CINE EN GALICIA................................................................................................................... 70

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10 2.11 3. 3.1

A PRODUCIÓN DE CINE ................................................................................................................. 70 3.1.1 A produción de longametraxes galegas ............................................................................. 75 3.1.2 A produción de curtas en Galicia ...................................................................................... 85 3.1.3 A importancia económica da produción cinematográfica ................................................. 91 3.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE .............................................................................................................. 94 3.2.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia.............................................. 96 3.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA ............................................................................................... 98 3.3.1 As salas de exhibición en Galicia .................................................................................... 100 3.3.2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia............ 106 3.3.3 A exhibición non comercial.............................................................................................. 111 3.3.4 O cine dixital.................................................................................................................... 113 4. 4.1 A TELEVISIÓN EN GALICIA .................................................................................................. 116

A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA ..................................................................... 125 4.1.1 A Televisión de Galicia .................................................................................................... 126 4.1.2 A Televisión Española en Galicia .................................................................................... 134 4.1.3 As televisións estatais privadas........................................................................................ 136 4.1.4 As televisións locais en Galicia........................................................................................ 137 4.1.5 A televisión por cable en Galicia: R ................................................................................ 142 4.1.6 A televisión dixital terrestre ............................................................................................. 144 4.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA ......................................................................................................... 146 4.2.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro ......................................................... 148 4.2.2 A programación de fluxo.................................................................................................. 151 4.2.3 A produción de stock........................................................................................................ 159 4.2.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva ....................................................... 175 5. 5.1 OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN ................................................................................... 178 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA ....................................................................................................... 178 5.1.1 Principais producións galegas off line............................................................................. 181 5.1.2 Algunhas das producións galegas en liña........................................................................ 186 5.1.3 A banda ancha ................................................................................................................. 193

1

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA ......................................................................................................... 194 5.2.1 Principais producións galegas de animación .................................................................. 197 5.2.2 As empresas galegas de animación.................................................................................. 201 5.2.3 Principais proxectos da animación galega...................................................................... 204 5.2.4 Novos formatos para contidos 3D.................................................................................... 206 5.3 O VÍDEO EN GALICIA .................................................................................................................. 209 5.3.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia ........................................................... 212 5.4 A PUBLICIDADE.......................................................................................................................... 216 5.4.1 A produción publicitaria en Galicia ................................................................................ 219 5.4.2 Novos mercados para a publicidade................................................................................ 222 5.4.3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia........................ 224 5.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN ............................................................................................. 226 5.5.1 Estudios de gravación...................................................................................................... 227 5.5.2 Localización e casting...................................................................................................... 231 5.5.3 Posprodución ................................................................................................................... 232 5.5.4 Os servizos de produción na animación .......................................................................... 234 5.5.5 Distribución e alugamento de equipos............................................................................. 236 5.5.6 Sonorización e dobraxe.................................................................................................... 237 5.5.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión............................................................................................................................... 241 5.5.8 A comercializacion dos dereitos de explotación .............................................................. 243 6. 6.1 ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA.............................................. 247

INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES .................................................................................. 247 6.1.1 Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo................................................ 248 6.1.2 Centro Galego das Artes da Imaxe .................................................................................. 249 6.1.3 Consorcio Audiovisual de Galicia ................................................................................... 250 6.1.4 Centro Multimedia de Galicia ......................................................................................... 252 6.1.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) ............................................................... 252 6.1.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual .................................................... 253 6.1.7 Consellería de Economía e Facenda ............................................................................... 254 6.1.8 Consellería de Innovación, Industria e Comercio ........................................................... 254 6.1.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria ................................................... 255 6.1.10 Consellería de Asuntos Sociais, Emprego e Relacións Laborais..................................... 256 6.1.11 As Film Comission galegas.............................................................................................. 257 6.1.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual ............................................................. 258 6.2 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS ..................................................................................................... 261 6.2.1 Asociación Galega de Produtoras Independentes ........................................................... 261 6.2.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual ........................................................... 262 6.2.3 Clúster do Audiovisual de Galicia ................................................................................... 263 6.2.4 Academia Galega do Audiovisual.................................................................................... 265 6.2.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet .................................................................. 265 6.2.6 Asociación Galega de Guionistas .................................................................................... 266 6.2.7 Asociación Galega de Directores e Realizadores............................................................ 266 6.2.8 Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia ............................. 267 6.2.9 Federación de Cineclubes de Galicia .............................................................................. 267 6.2.10 Asociación Galega de Artistas Visuais ............................................................................ 268 6.2.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia............................................... 269 6.2.12 Sociedade Xeral de Autores ............................................................................................. 269 6.2.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales.................................. 270 6.3 OFERTA FORMATIVA .................................................................................................................. 271 6.4 MARCO NORMATIVO .................................................................................................................. 276 6.5 POLÍTICA DE AXUDAS ................................................................................................................. 282 6.6 PARTICIPACIÓN DAS ENTIDADES FINANCEIRASE GRANDES GRUPOS EMPRESARIAIS NO SECTOR AUDIOVISUAL ........................................................................................................................................... 290 6.6.1 Festivais e actividades de promoción .............................................................................. 292 6.6.2 Festivais de cinema.......................................................................................................... 292 6.6.3 PREMIOS E CONCURSOS PARA AFECCIONADOS E MOSTRAS DE CINEMA CELEBRADAS EN GALICIA293 6.6.4 Outros eventos relacionados co ámbito audiovisual...............................................296

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6.6.5 Actividades desenvolvidas en Galicia e no exterior para a promoción do sector audiovisual galego 298 6.6.6 Publicacións recentes ...................................................................................................... 301 7. 7.1 DIAGNÓSTICO DO SECTOR................................................................................................... 303

DIAGNÓSTICO EXTERNO: AMEAZAS E OPORTUNIDADES .............................................................. 303 7.1.1 Mercado ........................................................................................................................... 303 7.1.2 Ámbito político-normativo ............................................................................................... 307 7.1.3 Ámbito tecnolóxico........................................................................................................... 308 7.1.4 Ámbito socio-cultural....................................................................................................... 310 7.1.5 Capital humano................................................................................................................ 311 7.2 DIAGNÓSTICO INTERNO: FORTALEZAS E DEBILIDADES ............................................................... 312 7.2.1 Produción......................................................................................................................... 313 7.2.2 Televisión ......................................................................................................................... 313 7.2.3 Exhibición ........................................................................................................................ 315 7.2.4 Comercialización ............................................................................................................. 315 7.2.5 Novas tecnoloxias ............................................................................................................ 317 7.2.6 Capital humano................................................................................................................ 317 7.2.7 Ordenación do sector....................................................................................................... 318 7.2.8 Infraestruturas e servizos................................................................................................. 318 7.2.9 Investimento, financiamento e política de axudas............................................................ 319 7.3 SÍNTESE DO DIAGNÓSTICO: ANÁLISE DAFO............................................................................... 321 8. POLÍTICAS E LIÑAS DE ACTUACIÓN PARA O DESENVOLVEMENTO DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ............................................................................................................ 326 8.1 ORDENACIÓN NO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA ................................................................. 327 8.1.1 Ámbito normativo............................................................................................................. 327 8.1.2 Protección da propiedade intelectual .............................................................................. 328 8.1.3 O Observatorio do Sector Audiovisual ............................................................................ 328 8.1.4 O Rexistro de Empresas do Sector Audiovisual............................................................... 329 8.1.5 A regulación dos contidos: o Consello do Audiovisual en Galicia.................................. 329 8.2 COLABORACIÓN NO SECTOR ....................................................................................................... 329 8.3 PROMOCIÓN DO SECTOR ............................................................................................................. 330 8.3.1 Achegamento á sociedade ................................................................................................ 330 8.3.2 Achegamento ás empresas ............................................................................................... 330 8.3.3 Achegamento ás institucións ............................................................................................ 330 8.3.4 Galicia como estudo de gravación................................................................................... 330 8.3.5 Redución das barreiras.................................................................................................... 330 8.4 COMERCIALIZACIÓN E ACCESO A NOVOS MERCADOS ................................................................. 331 8.4.1 Ferramentas para a análise do mercado ......................................................................... 331 8.4.2 Potenciación da imaxe de marca ..................................................................................... 331 8.4.3 Accións para o acceso a novos mercados........................................................................ 331 8.5 FOMENTO DE CULTURA DE CONSUMO DO AUDIOVISUAL............................................................. 332 8.5.1 Educación sobre o audiovisual e fomento do consumo ................................................... 332 8.5.2 O audiovisual como canle para a educación e a cultura. Especial referencia á preservación da cultura e da lingua galega ............................................................................................ 333 8.6 INFRAESTRUTURAS, SERVIZOS E XERACIÓN DE COÑECEMENTO DE UTILIDADE COMÚN PARA O SECTOR AUDIOVISUAL GALEGO................................................................................................................. 333 8.6.1 A Cidade da Imaxe........................................................................................................... 333 8.6.2 Actividades de observación.............................................................................................. 333 8.6.3 Utilización das infraestruturas existentes ........................................................................ 334 8.6.4 Plan Director de Ordenación das Infraestruturas de Telecomunicación para o Sector Audiovisual 334 8.6.5 Apoio ás empresas ........................................................................................................... 334 8.7 I+D+I EN MATERIA AUDIOVISUAL E NOVAS TECNOLOXÍAS ........................................................ 335 8.7.1 Fomento da innovación.................................................................................................... 335 8.8 MERCADO LABORAL E POTENCIACIÓN DA CAPACITACIÓN NAS EMPRESAS ................................. 336 8.8.1 Mellora da oferta laboral ................................................................................................ 336 8.8.2 Medidas orientadas ao persoal que integra o sector ....................................................... 337 8.9 FINANCIAMENTO ........................................................................................................................ 337 8.9.1 Información e servizos de apoio ás empresas na área de financiamento ...............337

3

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 8.9.2 Instrumentos financeiros.................................................................................................. 337 8.9.3 Outras alternativas de financiamento .............................................................................. 338 8.9.4 Propostas con relación á política de axudas ao desenvolvemento e produción .............. 338 8.10 APOIO Á CREACIÓN E PRODUCIÓN DE OBRAS E CONTIDOS AUDIOVISUAIS ................................... 338 8.10.1 Fomento das coproducións .............................................................................................. 339 8.10.2 Fomento da creación audiovisual.................................................................................... 339 8.10.3 Creación de contidos multimedia e multiplataforma ....................................................... 340 8.10.4 Apoio decidido ás industrias auxiliares ........................................................................... 340 8.11 POTENCIACIÓN DO SECTOR DA ANIMACIÓN, MULTIMEDIA E VIDEOXOGOS ................................. 340 8.12 FOMENTO DA TELEVISIÓN AUTONÓMICA E LOCAL ...................................................................... 340 9. 9.1 9.2 BIBLIOGRAFÍA.......................................................................................................................... 342 LIBROS, REVISTAS E DOCUMENTOS............................................................................................. 342 PÁXINAS WEB ............................................................................................................................. 346

ANEXO................................................................................................................................................... 347 ANEXO 1: LISTADO DE PARTICIPANTES NAS MESAS DE TRABALLO ........................................ 347

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA

AGRADECEMENTOS
O Libro branco do audiovisual en Galicia supón un importante paso para o establecemento dun marco estratéxico para o desenvolvemento do sector, tal como se prevé na Lei 6/1999, do audiovisual galego. Ao longo de todo o proceso de elaboración do libro branco, contouse cunha participación moi activa dos distintos axentes socioeconómicos e sociais presentes no sector audiovisual, tanto na fase de análise e validación de contidos, coma no diagnóstico e deseño das liñas de futuro, mediante a participación nos procesos de enquisas e, sobre todo, nas mesas de traballo que se levaron a cabo. A implicación do sector queda patente nos altos índices de resposta que se obtiveron no proceso de consulta ás empresas e institucións e, sobre todo, no traballo conxunto levado a cabo na elaboración dos contidos que aquí se presentan. O libro branco ten unha importancia clave, tanto como ferramenta descritiva —profundando nos distintos campos de actividade do sector—, coma no ámbito estratéxico —establecendo un diagnóstico e orientando as principais liñas estratéxicas—. Seguindo as indicacións do propio sector, resulta clave contar cun sistema de actualización permanente destes contidos. Por iso, e de forma paralela á publicación deste libro branco, ponse en marcha o Observatorio do Audiovisual Galego (www.observatorioaudiovisual.org), dependente da Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual, da Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo. Neste observatorio manteranse actualizados os distintos contidos do libro branco, cunha énfase especial no cadro de mando de indicadores do sector e na ordenación sectorial, fundamentalmente nas empresas que configuran o tecido da industria

audiovisual, as institucións e a lexislación. Por todo iso, o noso máis sincero agradecemento a todas as persoas, empresas e institucións que fixeron posible a realización deste traballo, do que queremos facer partícipe a todo o sector.

5

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A

Unha imaxe propia

un fotógrafo franco-coruñés. preñado de romanticismo. q ue abrangue todas as clases sociais. no lecer e no traballo. sucedéronse as iniciativas individuais e colectivas. cando no mundo se estaba a producir unha auténtica revolución. é a máis nova das artes e tamén a única que xorde na época industrial. o DVD. viuse favorecida pola aparición. Da televisión chegouse a afirmar que é un electrodoméstico que xera ideoloxía. a diferenza doutras manifestacións artísticas e culturais. Así as cousas. Unha industria que produce para o gran público. Pero se o audiovisual chegou a ser o que hoxe é. mesmo comezasen a traspasar con éxito os límites do territorio galego. un ritmo esperanzador que era difícil manter e que xerou logo certa frustración naqueles cineastas que aspiraban a que as nosas películas. dos PC. en 1985. que tamén pode chegar a destruír. A súa contribución é decisiva na representación que temos do mundo que nos rodea e de nós mesmos en relación con ese contorno. por mor da extraordinaria forza da imaxe animada. das PDA. para xentes que nin sequera teñen que saber ler. aliado coa informática e as telecomunicacións. un dos sectores industriais máis desenvolvidos e con maior capacidade de crecemento. Non debemos perder de vista ese escenario se queremos entender a vertixinosa evolución dun invento revolucionario. no ocio e no negocio. Acompáñanos a onde vaiamos. como a televisión ou o vídeo doméstico e.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA UNHA IMAXE PROPIA O cine conta con pouco máis de cen anos de vida. Como produto cultural masivo. O audiovisual se concibiu dende o seu nacemento como unha industria máis 7 . acendeu a luz do sono. a demanda de produtos audiovisuais non deixa de medrar. de sistemas de difusión masivos. o audiovisual está presente en case todas as parcelas da nosa vida cotiá. algo impensable ata ese momento. dos teléfonos móbiles. ata converter as salas de estar en autén ticos minicines. O cinematógrafo acadou en moi pouco tempo un éxito tal que o levou a se converter axiña na manifestación artística máis popular con moita diferenza respecto das artes tradicionais. algo que levou a amplos sectores intelectuais a desprezar durante moito tempo o cine. das consolas de videoxogo e. negándolle o status de arte. Conforma identidades colectivas e individuais. aquilo que na xerga da época se chamou o “Telón de grelos”. dos DVD. da Televisión de Galicia (TVG). a partir de mediados do século XX. a transformación económica e social máis importante dende o descubrimento do lume e a invención da roda. Dende o anos sesenta do pasado século. que comezou a profesionalizarse e a artellar unha mínima estrutura empresarial. máis recentemente. coa realización de ata tres longametraxes nun ano. Un fito esencial nesta andaina foi a posta en marcha. unha canle pública autonómica que na súa dobre condición de gran xeradora e demandante de contidos audiovisuais transformou o sector. en 1989. case sempre voluntaristas. co que iso significa de capacidade de desenvolvemento dunha industria en constante transformación. Esa popularidade. Foi alá por 1896 cando José Sellier. feitas xa con mentalidade comercial. Hoxe en día. Nacido a finais do século XIX. ata converterse no que é hoxe o audiovisual. grazas á portabilidade dos minitelevisores. foi porque se concibiu case dende o seu nacemento como unha industria máis. que introduciron as producións audiovisuais nos fogares. Logo viría o despegue do cine. que serviron para irmos avanzado cara ao obxectivo de conseguir para a comunidade galega unha imaxe de seu. convertendo a nosa terra en pioneira do cine español. A historia do audiovisual galego é o relato do esforzo. especialmente. dun reducido grupo de entusiastas que desexaban para Galicia unha pantalla propia. o audiovisual cumpre unha función social relevante.

como deixou dito o malogrado Chano Piñeiro. que foi aprobada en 1999 con amplo apoio parlamentario. como unha industria de gran potencial. que demandaba de vello un instrumento coma este no que. Asemade. cuxas actividades van dende a produción de cine ou televisión. pioneira no A administración impulsou unha serie de iniciativas claves ámbito autonómico. En primeiro lugar. pode aparecer movida ou desenfocada. a animación e a multimedia. en 2002. En poucos anos. multimedia ou de animación. que “facer cine é voar”. Trátase. xa que logo. E oxalá que. Un país que non ten unha imaxe propia non despega. polo dinamismo do sector. pero máis ben escaso.300 profesionais en arredor de 350 empresas. Non esquezamos. Ofrece. por fin. Nas dúas últimas lexislaturas (1997-2001 e 2001-2005). xa se pode falar dun pequeno pero moi dinámico tecido empresarial. Contar esa perspectiva xeral é clave para acertar na toma de decisións por parte das instancias empresarial e institucional. a elaboración do Cadro de Cualificacións Profesionais. a Administración galega. polas súas implicacións económicas e culturais. a partir dela. se fixese unha análise rigorosa da situación actual e. promulgouse unha Lei do audiovisual galego. se propuxesen as liñas que ha seguir tanto o sector público como a iniciativa privada. unha actividade produtiva da que a principal materia prima é a creatividade. a partir de mediados da década dos 90. como o audiovisual galego. as xentes que se moven neste ámbito asuman o papel que lles corresponde para que a industria da imaxe e do son de Galicia siga medrando e tomando cada vez máis pulo. máis recentemente. e que a sociedade en xeral ignora en toda a súa amplitude e complexidade. quedaron sentadas as bases dun sector que contribúe de maneira notable no eido artístico e cultural. iso si. o Observatorio do Audiovisual. á distribución. na actividade ou actividades nas que operan. por mor do esforzo conxunto da Administración galega e da iniciativa privada. nun grande emporio. De feito. establecéronse liñas de axuda e subvencións para as distintas fases e produtos. O libro non contén receitas máxicas coas que transformar unha trama sectorial incipiente. ata levantar definitivamente o voo. A redacción deste libro branco constitúe tamén o cumprimento dun compromiso adquirido pola Administración autonómica fronte ao sector audiovisual. no mesmo ano e a Constitución do Clúster do Audiovisual Galego no 2003 e. dunha trama empresarial en proceso de maduración que concibe a actividade audiovisual con mentalidade industrial.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pero. a partir da contemplación da foto. a rica visión panorámica dun macrosector que as empresas adoitan coñecer só parcialmente. recurso limpo e renovable. que move xa preto de 200 millóns de euros ao ano e que lles dá emprego directo a máis de 2. por unha parte. como pouco. Logo veu a creación do Consorcio do Audiovisual. . nun marco de financiamento consensuado cos axentes implicados. a exhibición. o audiovisual deixou de ser a eterna materia pendente na normalización cultural de Galicia. norma marco que lle recoñece a esta actividade a condición de estratéxica. puxo en marcha e impulsou unha serie de iniciativas claves para a vertebración do noso audiovisual. ao tempo que xera cada vez máis riqueza. A creatividade é o que vai proporcionando valor engadido en cada paso dos precisos para que unha idea guionizada acabe convertida nunha produción audiovisual. Oxalá o audiovisual galego se vexa axeitadamente reflectido nesta foto fixa que. en sintonía coas demandas do sector.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Introducción 9 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO .

1 Por iso. que se encarna no que o Consello da Cultura Galega denominou en 1996 “as factorías do futuro”. o sector audiovisual percorreu en Galicia un longo camiño tanto no ámbito da ordenación como no do desenvolvemento industrial. tanto nos de impacto ou resultados (como o volume de facturación. Urxa e Continental Creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña Creación do Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) Celebración do I Congreso do Audiovisual Galego Constitución de AGAPI Inicio das emisións de Pratos combinados. na que o produto audiovisual ou multimedia cobra relevancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. Do mesmo xeito. Paralelamente o audiovisual experimentou un notable desenvolvemento en todos os seus indicadores. pero por outro lado constitúe unha industria que se rexe polas pautas empresariais1. a posta en marcha do Consorcio do Audiovisual ou a promulgación de unha Lei do audiovisual son algúns dos fitos que marcan o treito avanzado nas dúas últimas décadas. O nacemento da TVG. a serie da TVG que chegou a alcanzar audiencias do 40% Lei do audiovisual galego Estrea da longametraxe de animación O bosque animado Constitución de AEGA Creación do Consorcio Audiovisual de Galicia Elaboración das Cualificacións profesionais do sector audiovisual en Galicia Obtención por parte de O bosque animado de dous premios Goya: á Mellor longametraxe de animación e á Mellor canción Constitución do Clúster do Audiovisual Galego Obtención por parte de El Cid. a serie galega de televisión máis antiga Primeira edición dos Premios AGAPI do audiovisual galego Nacemento do Festival Internacional de Cine Independente de Ourense Inicio das emisións de Mareas vivas. ninguén discute que se trata de unha nova fonte de riqueza. no mercado audiovisual conviven productos de consumo con outros de contido artístico e cultural. a creación da primeira escola de imaxe e son. como nos de produción. beneficios. I.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA I. Principais feitos acontecidos no audiovisual galego nos últimos anos Feito Inicio das emisións de TVE dende Galicia Creación do Arquivo da Imaxe Inicio das Xornadas de Cine e Vídeo en Galicia (XOCIVIGA) do Carballiño Creación da Televisión de Galicia (TVG) Estrea das primeiras longametraxes galegas: Sempre Xonxa. Resulta incuestionable a súa implicación na evolución cultural dun país.I INTRODUCCIÓN O LIBRO BRANCO COMO FERRAMENTA PARA A PLANIFICACIÓN ESTRATÉXICA O audiovisual ten unha dobre natureza: por unha banda é un medio de expresión artística e cultural. a lenda do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Obtención por parte de P3K Pinocho 3000 do premio Goya á Mellor longametraxe de animación Fonte: Elaboración propia Data 1971 1984 1984 1985 1989 1991 1991 1992 1994 1995 1996 1996 1998 1999 2001 2001 2002 2002 2002 2003 2003 2004 Nos últimos anos. un feito estreitamente relacionado coa irrupción da chamada sociedade da imaxe. emprego). 11 .

cun beneficio agregado de máis de 12 millóns de euros. como no eido cultural e de proxección exterior. En paralelo. o Reforzar o compromiso da Administración para acadar a máxima eficiencia tanto dende o punto de vista económico e do emprego. O enfoque que se seguiu na elaboración deste Libro branco baséase fundamentalmente en catro premisas: o En primeiro lugar contouse coa participación directa das empresas e axentes que integran o sector.320 empregados. coma no aspecto social e cultural. que lles permita aos axentes que nel operan tomar as súas decisións estratéxicas en base a unha información obxectiva. casting e localización. permitan definir as liñas de futuro. o Definir as actuacións públicas e privadas que lle permitan a Galicia posicionarse como unha das comunidades autónomas de referencia en materia audiovisual no ámbito nacional e internacional. Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o sector. Os obxectivos que se perseguen coa realización do Libro branco son os seguintes: o Dotar ao sector audiovisual galego de un diagnóstico sobre a súa situación actual. e co seguimento do propio Consello Asesor. foron tamén diversos os estudos que se levaron a cabo de cara a unha diagnose actualizada e rigorosa sobre unha actividade que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista económico e do emprego. aqueles que permiten establecer as políticas e liñas de futuro para o desenvolvemento deste sector. senón tamén na dimensión sociocultural e na proxección exterior con que xa conta a nosa produción audiovisual. que deben aproveitarse nos próximos anos.7% con respecto ao ano anterior e do 145. vídeo.6% sobre a facturación de 1997. multimedia e animación). posprodución. perseguiuse que o Libro branco sexa doadamente actualizable no futuro. conxuntamente coa información propia de cada axente implicado. as operadoras de televisión (locais. que posibilita fundamentar as conclusións nos feitos e nas tendencias obxectivas nos distintos aspectos que se analizan. hai que indicar que a clave do deseño baséase na propia estrutura do documento e na sistematización dos seus contidos. tendo en conta o dinamismo deste sector que require información permanentemente actualizada para un axeitado funcionamento. o Detectar as principais tendencias xerais do sector que. Por outra parte. Os datos de facturación anteriores supoñen un crecemento de 13. estudos de dobraxe e sonorización. autonómica e nacionais con espazo de desconexión).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Actualmente. o A terceira premisa é a perspectiva histórica. a importancia do sector non se traduce unicamente na dimensión económica. sobre todo no que se refire aos contidos estratéxicos do Libro branco. actualizada e cunha perspectiva temporal ampla.5 m € Facturación 2. o sector audiovisual en Galicia está integrado por 352 empresas cunha facturación total de 161.5 millóns de euros e 2.). o A segunda das premisas deste Libro branco foi aproveitar ao máximo o nivel coñecemento xa existente sobre a realidade sectorial. o Finalmente e xa dende o seu deseño. etc. Para iso foi necesario realizar un importante esforzo de actualización da información. a dinámica de cambios constantes na que se desenvolve esta activiade formula novos retos para as empresas e institucións. é dicir. televisión. a través da Comisión Sectorial correspondente. as de servizos auxiliares á produción (provedoras de equipos. Isto inclúe as empresas de produción (de cinema.320 Empregados 12 m € Beneficio . exhibidoras e distribuidoras. Neste sentido. que consoliden e potencien o noso audiovisual. o que permitirá que. na que colaboraron abertamente as partes implicadas. Este nivel de participación foi un aspecto clave para lograr un axeitado consenso. Así mesmo. Galicia audiovisual: 352 Empresas 161. Este é un aspecto sobranceiro.

d.388 1. n. n.d.91% 29.27% CMI 1998-03 en Galicia 25.11% 14.135 4.d.24% 6.296.001 1.44 31.49 9.26 27. n. n.94% 18.94% -4.93 12.63 29.d.40 193.27 137.403.716 121. n. O dato de crecemento de Fogares con DVD é de 2004/2002.69 563. n.92% 144.61% n.37% 16.d.320.d.81% 1. n.62 6. que permita manter o diagnóstico permanentemente actualizado e sirva como base para reformular as actuacións e adaptándoas as necesidades de cada momento. n.09% 4.35 34. -0.63% 8.d.375.10 4. n.d.d.55% 8.184.996.83% 19.06 3. O dato de crecemento de Fogares con recepción da TV a través de cabo e de crecemento do acceso a Internet son de 2004/2003.d.d.10 8.d.20 22.473 145.938.07% 11.24% -0.49% 13. por ser o dato de butaca do 2004. n.431.19 352 819.42 189.35 4.527.827 57 202 32.73% 7.11% 17.40 3.95 2.d. n.623. n.33 36.903.25 2.00 10.55 853.188. A recadación por butaca é orientativa.54 752. Cadro de mando do sector audiovisual galego Variable Facturación Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Número de empresas Produción Servizos auxiliares Distribución e exhibición Televisión Data 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2003 2004 2004 2004 2003 2003 2004 2004 2003 2004 2003 2004 2003 2004 2004 2004 2004 2004 Galicia 64.d.64% 3. 639.468. Emprego 13 . n.27 5.86 1.49% 16.32 44. n.982.d.05% 6.20% 11.84 46. n.888.27% -2.14% 17.00 37.46% n. permanentemente actualizados.376.94% 3. na páxina web do Observatorio do Audiovisual.d. n.299. n. 5.18 431.d.126.18 5.00 12.576.669.03 20.97 14.207.92 270.618.00 41.04% 10.16% 7.05 69.33% -0.10 15.32 208.58% 26.89 435. Este observatorio ofrecerálles ós axentes do sector unha información completa sobre os principais indicadores numéricos e un cadro de mando.d.30 España n.00 3.d.d. estean dispoñibles na Internet.321.029. n.59 24.61% 3.57% 2.d.36 33.32% 141.72% 10.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA alén da súa edición en soporte papel.79% -4.07% 4. Nota: Para os datos disponibles no 2004 ou o 2005 o crecemento medio interanual (CMI) está calculado sobre 2004/1998 ou 2005/1998. n.932. según o caso.60 34.923.922.26% 45.472.722.24% 19.00 161.00 66.002.d.72 31.896. os datos sectoriais.63% Facturación total Resultado total Emprego total Número de empresas Facturación media Facturación por empregado Resultado medio Resultado por empregado Plantilla media por empresa Recadación nas salas de exhibición comercial Espectadores nas salas de exhibición comercia Número de cines Número de pantallas Butacas Recadación por pantalla Recadación por cine Habitantes por pantalla Pantallas por cine Recadación por buta Asistencia media Gasto medio per cápita en cine Frecuencia anual per capita Precio medio da entrada Consumo diario medio de TV Fogares con recepción da TV a través de cabo Fogares con DVD (%) Acceso a Internet por ADSL (%) Audiencia da TVG Acceso a Internet (usuarios do último mes) (%) may-05 Fonte: Elaboración propia.65 218.25% 6.925.795. n.d.

actividades de observación para a optimización dos medios xa existentes ou a ordenación das redes de telecomunicación. como a Cidade da Imaxe. o Capital humano. mantendo e potenciando o esforzo que a Administración xa ven realizando.I. información que foi recompilada de forma específica para este traballo e como base para as actualizacións que se pretenden realizar a partir de agora. ou as relacionadas coa televisión dixital. para apoiar as empresas na busca do financiamento máis axeitado a especificidade do produto audiovisual. o Fomentar o consumo do audiovisual utilizando este medio como canle para a educación e a cultura. mediante realización de .II Estrutura do Libro Branco O Libro branco está integrado por 10 capítulos. ademais da parte introdutoria e de presentación. con especial énfase nas novas tecnoloxías. I.I Principais liñas de futuro No Libro branco establécense as grandes liñas de actuación nos aspectos clave para a competitividade deste sector: o Ámbito normativo e ordenación do sector: regulación das novas canles televisivas. fomentando a innovación en procesos e produtos. con medidas para axeitar oferta e demanda neste mercado laboral ou plans de formación continua e reciclaxe profesional orientadas ao persoal que xa integra o sector.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO I. con especial énfase na preservación da nosa identidade cultural e lingüística. mediante actuacións. o Apoio á creación de obras e produtos audiovisuais. en especial das televisións autonómica e locais. potenciar a imaxe de marca do sector audiovisual galego ou accións para o acceso a novos mercados. Análise do sector audiovisual O capítulo 2 do Libro Branco aporta unha visión xeral de cáles son as principais tendencias do mesmo a nivel tecnolóxico. 6 e 7 dedícanse á análise de situación e os capítulos 8 e 9 ao diagnóstico e establecemento das principais liñas de actuación. completouse a información oficial. Así mesmo. obtendo resultados no ámbito nacional e internacional. o Dotación de infraestruturas. no que Galicia está a alcanzar significativas cotas de especialización. o Políticas para potenciar a animación e multimedia. como Internet. 4. incidindo en aspectos como as coproducións. a regulación dos contidos e a posible posta en marcha dun Consello do Audiovisual de Galicia. o fomento de contidos multimedia e multiplataforma. inclúense dous grandes bloques de apartados: os capítulos 2. No documento.I. a partir dos datos oficiais correspondentes aos últimos nove anos. o I+D+I e novas tecnoloxías. o o Medidas para a promoción do sector e o achegamento á sociedade. o Medidas para a potenciación da difusión das obras audiovisuais. medidas para fomentar a creación audiovisual en xeral e. de modo moi especial. 3. o rexistro de empresas. Comercialización e acceso a novos mercados: potenciar as ferramentas para contar cunha análise de mercado adaptada ás necesidades empresariais. 5. o Financiamento e política de axudas. medidas para a protección da propiedade intelectual. No capítulo 3 inclúese a análise económica. posta en marcha do Observatorio do Sector Audiovisual. servizos e coñecemento estratéxico para o sector.

de validación das conclusións do Libro branco. Dende un punto de vista global.II METODOLOXÍA: UN ESFORZO PARTICIPATIVO Detrás de cada un dos aspectos tratados ao longo do Libro branco existe un fundamento metodolóxico que se apoia na existencia dun enfoque ou modelo conceptual para a análise e un proceso de traballo fundamentalmente centrado na obtención e tratamento da información necesaria para o desenvolvemento dos distintos apartados. a distribución e a exhibición. No capítulo 9 resúmense as principais propostas formuladas polo sector de cara ó futuro. I. produción de vídeo. Nos capítulos 4 5 e 6 ofrécese a panorámica descriptiva dos diferentes subsectores: cine. Diagnóstico e liñas de futuro O capítulo 8 contén o diagnóstico do audiovisual galego. a xeito de síntese. Convocatoria de mesas de traballo abertas á totalidade do sector. coa participación dos principais axentes e empresas de todos os subsectores. unha recompilación dos principais feitos e tendencias analizados nos capítulos anteriores. o rasgo que caracteriza o Libro branco no seu conxunto é a participación de tódalas instancias relacionadas co audiovisual en Galicia e o manexo de moitas e variadas fontes de información. a diagnose estrutúrase arredor dos principais eixos temáticos de interese para o sector e preséntase unha síntese en forma de DAFO. para poder presentar información de carácter analítico en función do tipo de actividades que desenvolve cada unha delas ou dos subsectores que integran o audiovisual galego. sonorización e dobraxe ou subministración e aluguer de equipos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA enquisas ás empresas. a produción de animación. formativo e financeiro ou as actividades de promoción. Polo que antinxe á participación. Tamén dentro deste bloque descritivo se considerou necesario facer referencia ao nivel de ordenación existente no sector. A análise do cine en Galicia abórdase no capítulo 4. o Celebración dunha derradeira mesa de traballo. Presentación da metodoloxía ante o Pleno do Consello Asesor. televisión e outros ámbitos da produción entre os que destaca. o o o o o Validación da metodoloxía por parte da Comisión Especializada. incluíndo a produción de longas e curtametraxes. tal como se recolle na bibliografía. Presentación das conclusións parciais do Libro branco no Congreso do Audiovisual. analizando a oferta de canles televisivas tanto no eido autonómico como local e a actividade de produción orientada ó medio televisivo. O capítulo 6 abrangue o resto dos ámbitos da produción audiovisual: multimedia. posprodución. O capítulo 5 dedícase ó ámbito da televisión. o ámbito normativo. incluíndo no capítulo 7 unha descrición das institucións e asociacións que o artellan. publicidade e servizos de apoio á produción. Realización de enquisas para recoller aspectos relativos ao diagnóstico e ás liñas de actuación. As fases seguidas no desenvolvemento do traballo móstranse no seguinte cronograma: 15 . tales como localización e casting. os feitos máis significativos son os seguintes: o Seguimento do traballo pola Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. pola súa importancia actual. Con base na devandita información e nas contribucións ao longo do traballo dos axentes implicados. incluíndo a referencia ás tendencias que marcarán o futuro. Nel recóllese. animación. coa perspectiva da cadea de valor.

A maiores. . As limitacións. que obriga en ocasións a deterse en 2003 ou mesmo en 2002. Actividades Revisión bibliográfica e análise dos traballos previos Deseño e avaliación da metodoloxía Actualización da base de datos Elaboración e avaliación do prediagnóstico Recompilación dos datos económico-financeiros Definición dos indicadores Actualización dos indicadores Enquisas e entrevistas aos axentes do sector Mesas de traballo para o deseño das liñas de actuación Redacción de contidos do Libro Branco Revisión do borrador do Libro Branco Maquetación Edición de contidos na web do Observatorio do Audiovisual Ago Set Out Nov Dec Xan Feb Mar Ab Mai Xuñ Xul Velaiquí os aspectos máis destacables da metodoloxía que se empregou en cada área das que integran o Libro branco: Estudo económico O presente estudo pretende obter unha encadre xeral do audiovisual galego dende o punto de vista económico e unha visión de detalle das distintas actividades empresariais que o integran. e ademais dalgúns datos que non aparecen reflectidos na información contable das 2 mesmas (destino xeográfico das vendas ou grao de temporalidade do emprego) . incidindo nos factores determinantes da súa competitividade. fondos propios e activo total. así como as diferenzas existentes na elaboración dos presupostos das canles de televisión. ou os confusos e interesados datos das empresas de produción e servizos. as que se refiren ao detalle da desagregación sectorial e espacial e os escasos datos dispoñibles no ámbito da empresa. na súa última actualización dispoñible na Rede. xa que logo. condicionado pola dispoñibilidade de datos estatísticos. O estudo está. esixiron un gran esforzo na labor de busca e contraste desa información. emprego. resultado. Os datos desta 2 Este cuestionario foi validado polos membros da Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual. aínda que só foi posible nos casos en que revisten a forma de sociedades mercantís e cumpren ademais coa obriga de depositar as contas. sobre todo cando revisten a forma de empresario individual. Para tentar paliar alomenos en parte estas deficiencias. co obxecto de recompilar. Ao peche do prazo marcado para a recepción de cuestionarios recibíronse 98 doutras tantas empresas e entidades do sector. indicadores tan complexos como a facturación por venda e aluguer de películas de vídeo. Delas extraéronse datos de facturación. Cómpre advertir sobre a falla de estatísticas fiables: sectores tan atípicos como a televisión local.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Cronograma de actividades do Libro Branco do Audiovisual en Galicia (2004/2005). os datos económico-produtivos de cada unha destas compañías proceden das contas que anualmente remiten ao Rexistro Mercantil correspondente e recabáronse a través de Informa. confeccionouse un cuestionario para as empresas. por unha parte. a información das que non teñen obriga de depositar contas no Rexistro Mercantil (empresarios individuais e outras formas de sociedade). capital social. Para a confección da listaxe de axentes que conforman a poboación obxecto do estudo partiuse da Guía de recursos do audiovisual confeccionada polo CGAI. neste caso. son fundamentalmente de dous tipos: as derivadas do atraso na dispoñibilidade das informacións. Por esta vía obteríanse os datos económico-empresariais entre 1996 e 2003.

entenderase por subsector de televisión o integrado por empresas que producen e/ou emiten sinais de televisión ata o usuario final. distribución e exhibición cinematográfica. que se utilizou para a estimación das taxas de crecemento global do sector. elaborouse unha completa base de datos de empresas. a través de fax. Ademais. algúnhas magnitudes. Polo tanto. distribuidoras e exhibidoras de cinema. como as listaxes de membros das asociacións AGAPI. xa sexan nacionais con espazo de desconexión. o da televisión e vídeo e o da multimedia e a animación. na industria audiovisual existen. televisión e auxiliar. Comunicación Social e Turismo. Finalmente procedeuse polo equipo redactor á explotación estatística dos datos. A partir de toda esa información. Os datos solicitados eran dos dous últimos exercicios dispoñibles naquel momento (2002 e 2003). exhibidora e distribuidora. Polo tanto. polo que se di que conforman o que inicialmente se definiu como o sector audiovisual. Ademais. o Boletín informativo do ICAA. Ademais. tres subsectores nitidamente diferenciados: o cinematográfico. palmarés de premios en festivais. este grupo estará conformado por empresas produtoras. malia que as carencias nalgúns casos obrigaron a desbotar os dous primeiros anos. quedou establecida outra clasificación posterior distinguindo tres categorías na produción (produtoras de cine. entidades formativas. Hai. AEGA ou o Cluster. dentro da industria auxiliar do cine -entendendo como tal aquela infraestrutura empresarial especializada en ofrecer servizos ligados á produción cinematográfica. As fontes manexadas na recompilación de datos para estes capítulos foron. procedeuse á catalogación das 352 empresas detectadas segundo a actividade desenvolvida. Estes grupos de actividade manteñen entre eles relacións de interdependencia. dúas de servizos auxiliares (dobraxe e sonorización e outros servizos). Estudo do cine. das que só se obtivo información a partires do ano 2000. a grandes trazos. distribúen e exhiben longametraxes e curtametraxes de ficción. salas de exhibición ou cineclubes. vídeo e televisión. xa sexa en aberto ou codificadas e de pagamento. están incluídas nese apartado as produtoras de programas e as cadeas ou redes de televisión que emiten en aberto. de maneira que de entrada se elaboraron series temporais dende 1994 a 2003. Por outro lado. que ofrece abundante información tanto de espectadores e recadación como de pantallas e cines e. así como de institucións. de animación e de multimedia). asociacións. correo electrónico ou mesmo por vía telefónica⎯. dúas de televisión (locais e autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión). procedeuse á elección dunha mostra de empresas baixo o único criterio de selección da capacidade para completar a serie dos seus datos económicos dende 1996. do Ministerio de Cultura. sen embargo. etc. Para o posterior tratamento dos datos. tamén se rastrexaron outros ámbitos. así mesmo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA guía contrastáronse coa información achegada pola Consellería de Cultura. autonómicas ou locais. Co mesmo propósito puxéronse á disposición das empresas distintos medios para cubrir os datos ⎯por vía postal. Entenderase por subsector cinematográfico o conxunto de empresas que producen. a Base de datos de películas confeccionada polo mesmo departamento ministerial.consideraranse incluídas tanto a sonorización e a dobraxe como o aluguer de equipos e outros servizos á produción e posprodución. de xeito que se confeccionou unha primeira clasificación como produtora. Ademais. como os fondos propios ou o activo total. A cada unha destas empresas fíxoselle chegar a mediados de decembro de 2004 e por correo postal un sinxelo cuestionario co obxectivo de lograr a maior cantidade de información co menor custo en tempo e esforzo para a empresa enquisada. os directorios de empresas Ardán ou Informa. televisión e outros ámbitos de produción Dende o punto de vista dos produtos finais. pola parte do cine. noticias en prensa. os Informes de comunicación ou o Libro branco da cinematografía e 17 . a Film Comission de Galicia. De outra banda.

traballos realizados dende as asociacións do sector e de modo especial a memoria e guía de recursos que periodicamente publica o CGAI. á política de axudas ou ás actividades de promoción. a principal fonte de información foi Infoadex. dispúxose dun primeiro documento de prediagnóstico. por unha parte. aos principais proxectos das empresas. Diagnóstico e liñas de actuación Son moitas as actuacións que se foron desenvolvendo nos últimos tempos tanto dende a iniciativa pública como dende a privada para potenciar o audiovisual galego. incorporando os feitos e tendencias de cada un dos principais subsectores e. etc. que sería validado coa Comisión Sectorial do Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual. destácanse os informes publicados sobre o audiovisual durante os últimos anos. estudos de necesidades formativas. musicais e audiovisuais da SGAE como das distintas edicións do Anuario audiovisual de EGEDA ou do Anuario de Televisión de GECA.) co fin de establecer unha dinámica de funcionamento na que se puidesen perfilar as principais liñas que definirán a estratexia de futuro. establecéronse 4 grupos nos que se integraron os principais axentes sectoriais (empresas. das principais produtoras e dalgunhas de recente creación. das entidades formativas con maior peso. Para a parte da televisión. aparecerá a Internet como medio acaído para acceder ás novidades na produción. a través de buscas en Internet ou en distintos boletíns oficiais confeccionáronse as epígrafes dedicadas ao marco normativo. Ademais.es sobre o emprego das novas ferramentas tecnolóxicas por parte dos españois. Posteriormente. En paralelo. A iniciativa pública e privada potenciaron o audiovisual galego A partir da revisión das análises de situación levados a cabo na Comunidade Galega e en España. entidades de formación. este documento foi avanzando no seu alcance e contidos..LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO artes audiovisuais en Galicia do Consello da Cultura Galega ofrecen unha información moi útil nos aspectos de distribución e exhibición en Galicia. tomáronse datos tanto dos Anuarios das artes escénicas. asociacións. os estudos de Rede. confeccionáronse diversos estudos para acadar un coñecemento actualizado e rigoroso sobre un sector que cada vez ten unha maior importancia tanto dende o punto de vista socioeconómico como no eido cultural e de proxección exterior de Galicia 3. Ordenación sectorial Para a recollida de información sobre as asociacións e institucións do sector audiovisual galego e co obxecto de que esta fose o máis homoxénea posible. que tiveron lugar no hotel Porta do Camiño. en toda a parte descritiva do documento. Para a publicidade. E ademais. A ese fin confeccionouse unha lista inicial de asistentes. as enquisas de uso das tecnoloxías da información e a comunicación (TIC) nos fogares do INE. sobre esas bases elaborouse un documento de análise máis profunda e detallada. Progresivamente. e os resultados do Estudio General de Medio. Interesaba reunir un número suficiente de integrantes e cubrir as distintas actividades nas que se tiña interese. os días 21 e 22 de febreiro de 2005. . Na epígrafe de multimedia utilizáronse.. ademais dos achegados pola medidora de audiencias Sofres. para a celebración das mesas de traballo. ás aperturas de novos centros de exhibición. en Santiago de Compostela. Tamén se tivo moi en conta a Memoria do audiovisual galego 2003 da Consellería de Cultura. 3 Entre estes traballos. elaboráronse uns formularios que se lles fixeron chegar aos interesados a través de correo electrónico. incluíndo representantes das principais asociacións e institucións. institucións.

Con posterioridade. procedeuse á incorporación das observacións e suxestións dos asistentes e á confección de novas versións dos documentos de diagnóstico e propostas de fututo. tivo lugar unha derradeira mesa de traballo de validación e conclusión. e en total contouse coa participación de 38 persoas. unha convocatoria aberta a todas as empresas que figuraban na base de datos invitándoas á asistiren ás mesas de traballo. etc. Comunicación Social e Turismo. Durante a celebración das mesas. para o cal previamente fíxoselle chegar a cada integrante dos grupos un resumo do diagnóstico sectorial e unha proposta de liñas de actuación. Cultura. a partir da consideración do binomio mercado/tecnoloxía (cine e vídeo. para incorporar en cada unha destas temáticas unha visión completa). incidindo con maior profundidade naqueles que máis importancia tiñan para cada unha das actividades estudadas. Innovación. Industria e Comercio. por suposto.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA expertos na a materia. Ao tempo cursábase. así como a posible achega dalgunha idea adicional que se poidera considerar relevante. En torno a esas datas. O obxecto da convocatoria era contrastar con eles o alcance do Libro branco e especialmente as propostas de actuación. Nela se buscaba recoller a opinión do sector en torno ás conclusións xerais que sairan das mesas de traballo. televisión e multimedia. Educación e Ordenación Universitaria. por correo electrónico. 19 . pedíuselle ós ponentes que se posicionasen sobre a documentación que previamente se lle fixera chegar de maneira que se constatase o seu grao de acordo co diagnóstico presentado e a súa opinión sobre a proposta de liñas de actuación que cumpriría desenvolver. Emprego e Relacións Laborais e. Por fin. en representación de 36 entidades ou empresas diferentes. Ademais. que se celebrou o día 13 de maio de 2004 na Sa de Xuntas da Consellería de Cultura. o 18 de maio celebrouse unha mesa institucional cos representantes das Consellerías con competencias no eido audiovisual. que novamente se distribuíron entre os asistentes para unha segunda rolda de validación. En cada un dos grupos abordáronse os aspectos apuntados no diagnóstico. estes paneis tiñan o carácter de validación de conclusións. en Santiago de Compostela. A configuración dos grupos de traballo de cada unha das 4 mesas axustouse á cadea de valor sectorial. Comunicación Social e Turismo. a saber: Economía e Facenda. As mesas tiveron unha duración aproximada de 3 horas cada unha delas. Asuntos Sociais.

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L D E G A L I C I A O sector audiovisual Situación actual e tendencias CAPITULO 1 .

Por iso. con independencia do soporte tecnolóxico utilizado. As actividades audiovisuais entrañan un elevado risco empresarial. tanto materiais como inmateriais. mesmo académicos. transmite valores. que se mostraron como de éxito no pasado. consumido. actitudes ou sentimentos. por exemplo. O consumo audiovisual forma parte do gasto doméstico destinado ao lecer. Isto fai que o empresario non teña ningunha seguridade de éxito. tanto incorporado nun soporte físico como dunha forma intanxible. emprego. coñecementos. que a súa vez é unha unidade física independiente na que se transporta a información visual e sonora. Doutra parte. transmisión.. en moitos países o audiovisual adoita recibir apoio público 4. Así. xa que pode ser transmitido e. o feito de que os factores produtivos se combinen de forma diferente en cada produto audiovisual dificulta a determinación das regras que definen a súa nacionalidade. en xeral. informacións. emprega como canle medios auditivos e visuais aínda non está suficientemente asumido. enténdese por sector audiovisual ó conxunto de actividades no eido da comunicación humana que empregan como canle para a transmisión da mensaxe os medios auditivos e visuais. especialmente cando a prestación do servizo non está ligada a unha localización xeográfica concreta. o audiovisual xera riqueza e crea emprego. Como actividade industrial.. que nalgúns ámbitos. O SECTOR AUDIOVISUAL: SITUACIÓN ACTUAL E TENDENCIAS Convencionalmente. coñecementos. 21 . o contido visual ou sonoro ten unha duración lineal e o obxectivo do proceso é comunicar o contido a un público. aínda que repita exactamente a combinación de elementos. o despregamento das modernas redes de fibra óptica pasa pola rendibilidade dos servizos e o atractivo do produto audiovisual ligado ao entretemento. dende o punto de vista cultural. ideas. polo tanto. Por iso. especialmente no caso das iniciativas máis innovadoras e arriscadas dende o punto de vista cultural. por separado. Algúns expertos coinciden en denominar obras audiovisuais a aquelas que comprenden imaxe e son nun soporte. dentro do mercado audiovisual conviven meros produtos de consumo masivo con outros considerados obras de arte. 4 Así mesmo. en competencia con outros ítems como a hostalería. como a electrónica ou as telecomunicacións.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. O elevado risco deste tipo de actividades afecta negativamente as súas posibilidades de acceso ao financiamento tradicional. ao tempo que. percepción e comprensión deste tipo de obras requírse un dispositivo tecnolóxico. Para a gravación. ideas. que está aumentando exponencialmente nas sociedades desenvolvidas. as viaxes ou a lectura. debido a que participa das características dos dous. debido a que cada produto é único e irrepetible ao realizarse a partir dunha combinación irrepetible de factores produtivos. coa salvedade de que esa unidade pode contar máis de unha obra e unha mesma obra pode incorporarse en varios soportes. transmite valores estéticos. Trátase de un concepto moderno. As características do produto audiovisual difiren en boa medida das do resto de bens e servizos. incremente notablemente a súa importancia estratéxica ao actuar como unha locomotora que turra doutros sectores que ata o de agora camiñaban O audiovisual crea riqueza. O sector audiovisual. o proceso de converxencia na multimedia do audiovisual coa neotecnoloxías da información e a comunicación fai que a tamén denominada industria dos contidos.

consolas de audio parabólicas. para proxectar no exterior o potencial económico. cable. satélite CD/Vídeo/DVD Discográficas. recentemente. DVD descodificadores Sistemas de transmisión. equipos de contidos contidos óptica e audio. La televisión. Editores. outros Fonte: Pablo Martí e Muñoz Yebra O audiovisual pode considerarse como un macrosector altamente complexo que engloba aspectos e peculiaridades de actividades tan dispares como a da produción de contidos (cunha clara orientación cultural. Televisores. . social e tecnolóxico de Galicia como país moderno e de primeiro rango internacional. integradores de contidos. Equipos para a Equipos para a infraestrutura de duplicación de duplicación de redes. sistemas de persoais. sistemas de audio. Nela o produto audiovisual ou multimedia cobra unha importancia de primeira orde na transmisión de coñecementos. a das telecomunicacións (coas súas facetas de cambio tecnolóxico. laboratorios fotográficos. integradores de contidos Operadoras de telecomunicacións: terrestre. é evidente a capacidade das cinematografías e o conxunto da produción audiovisual para “vender” outros sectores como o turismo. outros Televisores. videoxogos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O conxunto da industria cultural require de seu unha grande implementación da mercadotecnia.. con independencia do medio de transmisión utilizado e de se vai dirixido a un só individuo ou a un conxunto deles. COIT. captando e fidelizando consumidores a escala internacional. como o DVD ou os sistemas en liña6. artística e formativa). etc. forte competencia e obrigas de servizo público). Televisores. Os países desenvolvidos atópanse inmersos nunha sociedade de consumo marcada pola era da imaxe. cultural. o que provoca un incremento dos custos de produción. Madrid. a moda. directa ou indirectamente. DVD) Provisión de servizos Salas de exhibición Transmisión/Distribución Distribuidoras cinematográficas Equipamento para o consumidor (fabricantes) Equipamento para produtores e distribuidores (fabricantes) Equipamento de salas. produtoras de cinema e televisión Distribuidoras cinematográficas e discográficas Tendas e videoclubs Multimedia Empresas de software e vídeoxogos. o de Internet e os servizos avanzados da Sociedade da Información (coa súa vocación de universalidade) 5. a televisión en todas as súas alternativas. A industria audiovisual comprende negocios que teñen como ventá ao público o cinema. a dos medios de comunicación social (coa súa incidencia na protección dos dereitos cívicos e as liberdades públicas) e. Na sociedade posindustrial os contidos audiovisuais son unha ferramenta básica na creación da imaxe pública dunha sociedade cunha/s cultura/as determinada/s. equipos de óptica e audio. Tamén engloba outro tipo de contidos que paulatinamente se 5 6 Colexio Oficial de Enxeñeiros de Telecomunicación (2005): El sector audiovisual y su evolución. operadoras de telecomunicacións En liña (Internet. Así mesmo. a gastronomía. vídeos. vídeos. é dicir. a verdadeira importancia da creación audiovisual é a súa implicación cada vez maior no mantemento e evolución da cultura de unha comunidade. o que engade un maior risco para o investidor. o vídeo ou outros soportes de reprodución baseados na combicación de son e imaxe. televisión interactiva) Off line (CD-rom. Retos y oportunidades. na provisión e recepción simultánea de son e imaxes en movemento. Outro aspecto que hai que ter en conta é a súa capacidade para xerar imaxe de país. os videoxogos. Tamén é unha actividade empresarial cuxos custos artísticos tenden a incrementarse á marxe da produtividade. Pero máis aló dos feitos económicos. Clasificación do sector audiovisual Cinematografía Creación de contidos Produtoras de cinema Televisión Produtoras de cinema e televisión Televisións. ordenadores antenas DVD. Por sector audiovisual enténdese o conxunto heteroxéneo de mercados caracterizado por participar.

basados en redes de telecomunicación dedicadas: · radiodifusión sonora · TV (terrestre/cable/ Satélite) Sites. o cine recibiu unha grande atención por parte das administracións públicas. O sector da televisión está a experimentar profundos cambios que. transmisión ou distribución. As dúas primeiras constitúen os servizos audiovisuais. a súa participación na cadea de valor e. o macrosector audiovisual en sentido amplo estaría formado por actividades económicas que se inscriben tanto no eido industrial como no de servizos. mediante videoconferencia. a conexión do televisor ás redes de 23 . aínda que crecentemente interrelacionados: o cinematográfico. Dende o punto de vista do produto.) Radiodifusores Distribución de contidos Operadores de telecomunicación Internet Sites. con familiares no estranxeiro. provisión de servizos. en moitas ocasións. Debido á súa posición preponderante.. a antiga caixa tola. pero non por iso deixaron de ser demandados polas empresas. Os resultados destas medidas foron. mentres que os dous últimos teñen carácter industrial. A globalización reforzou aínda máis os argumentos daqueles que defenden a necesidade de contar con políticas públicas que garantan a diversidade cultural. MACROSECTOR AUDIOVISUAL Empresas comercializadoras de dereitos SW profesional e entretenemento Empresas produtoras Contidos cinematográficos Producións deportivas e espectáculos Produción y posprodución de contidos AUDIOVISUAL CLÁSICO Empaquetamento e edición de contidos Sistemas basados en soportes físicos (CD.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA consumirán noutros terminais. que se traduciu habitualmente en medidas de apoio e protección á produción nacional. como se desprende dos máis recentes cumios da Organización Mundial do Comercio (OMC). en boa medida. as características do produto final que se pon a disposición do consumidor final... como os teléfonos portátiles ou móbiles de terceira xeración. O sector cinematográfico non é soamente o máis antigo. Fonte: GRETEL 2005 En resumidas contas. senón que é tamén. pódese clasificar o sector audiovisual en cinco subsectores. No eido puramente económico. transforman o televisor. móviles · . o seu principal input. os comedidos esforzos que para a súa eliminación se realizaron por parte dos Gobernos recibiron sempre unha forte contestación. nun auténtico centro de ocio e telecomunicacións que lle permite ao usuario dende o visionado da última estrea cinematográfica á adquisición dunha nova vivenda ou a posibilidade de se comunicar. as novas consolas de videoxogos ou as axendas electrónicas. Esas actividades poden clasificarse atendendo a dous criterios fundamentais. en xeral. a radio e o multimedia. por unha parte. por mor da interactividade. o discovideográfico. pois marca as tendencias do resto das actividades e é. pouco satisfactorios. basados en redes de comunicación: · xDSL · cable · com. é máis. o sector audiovisual divídese en cinco tipos de actividades: produción de contidos. Por outra parte. especialmente dende a perspectiva do fomento da cultura. equipamento para o consumidor e equipamento para produtores e consumidores. a televisión.. por outra. o seu máximo expoñente.

pon o servizo á disposición do consumidor fóra das súas propias fronteiras. o que limita. comezando por modificar o marco regulatorio. senón que tamén require fondos cambios na estrutura do sector. atopámonos agora no limiar dunha nova era cuxo motor é a tecnoloxía dixital. As novas tecnoloxias van implicar un cambio no audiovisual 7 Este comportamento do sector videográfico é similar ao que se pode observar noutros países europeos. Do mesmo modo que a banda de son e a película en cor mudaron a industria cinematográfica e a cor cambiou o medio televisivo. As novas tecnoloxías van implicar un cambio no modo no que se traballaba ata agora no sector audiovisual. grazas ao desenvolvemento das telecomunicacións. ademais doutros cambios na forma de financiar as producións. Os negocios de intermediación entre produtores e radiodifusores encóntranse en pleno proceso de transformación. de maneira que se converte. especialmente no publicitario. a ampliación da oferta televisiva supuxo unha considerable redución do mercado de aluguer de videocasetes. polo forte impacto social do cine e da televisión. a capacidade das autoridades para controlar ese tráfico. nos albores do século XXI. Nos anos oitenta e noventa do pasado século. no caso da televisión. no sistema de amortización de custos 7 máis importante para as obras cinematográfoicas ou videográficas . . produciranse modificacións importantes na forma de producir.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO telecomunicacións de banda ancha posibilítalle ao espectador elixir máis libremente os contidos a consumir e ás operadoras. e poñen en evidencia a escasa incidencia dos sistemas de protección edificados nun contorno dixital. Estes cambios están a supoñer unha verdadeira revolución nos mercados adxacentes. o paso do entorno analóxico ao dixital vai máis lento do que pode parecer. aínda hoxe baseado na concesión administrativa ou a licencia. en boa medida. Este formato dixital. logo das privadas e máis recentemente a irrupción da televisión de pagamento. marcou o século XX. que virán determinada por innovadoras formas de distribución comercial dos produtos de ocio e a renovación dos sistemas de comunicación. Cada vez é máis doado establecer intercambios directamente. que suporán un reparto dos custos de produción con empresas coas que ata agora non se contaba. xa que non soamente necesita substituición das redes e os terminais. sobre todo debido á entrada de novos axentes aos que os "actores actuais" deberán ter en conta (fundamentalmente. Pero a progresiva redución dos prezos dos reprodutores de DVD e das películas nese soporte provocou. Sen embargo. xunto coa venda. Os límites en ciberespacio cada vez máis difíciles de determinar aceleran notablemente o proceso de globalización. con efectos aínda non suficientemente estudados. estamos no medio dun proceso de transformación. nos últimos anos. Agora. por cabo ou vía satélite. senón que provocará dous efectos que están chamados a cambiar a estrutura industrial do audiovisual: o aumento de operadores que ven dado polo incremento da capacidade das redes e unhas novas pautas de consumo. O cambio tecnolóxico está a provocar a converxencia do sector audiovisual e do editorial nun novo sector multimedia cuxos produtos integran o texto. Dentro de poucos anos. aínda que coa notable diferenza de que neles se produciu un aumento significativo da venda de vídeos.1 AS TENDENCIAS NO EIDO TECNOLÓXICO A evolución do sector audiovisual. a imaxe e o son nun soporte dixital que permite a súa distribución no ámbito internacional mediante canles de difícil control. Tecnoloxía que non só incrementará a calidade da imaxe e do son. obter os seus ingresos directamente do consumidor e non a través da publicidade. a piques de experimentar unha auténtica revolución. empresas que traballan con interactividade ou intermediarios como os integradores de contidos). que tivo o seu momento álxido en España durante os últimos anos do monopolio da televisión pública coa aparición primeiros das canles autonómicas. unha importante recuperación do aluguer. 1.

Non obstante. a dispoñibilidade de producións gravadas orixinalmente en alta definición está a medrar. Con este novo sistema. mentras que coa distribución dixital. isto é. córrese o risco de que sexa pirateada inmediatamente con calidade dixital. Pero nos últimos tempos algunhas cousas están a cambiar: a calidade da proxección mellorou. Un fotogrma de 35 ten unha resolución de 25 millóns de píxeles en película de boa calidade. o risco ante a piratería do sinal . empresas de servizos e. ao combinárense e sumárense. Co cinema dixital. as novas salas de cine están dotadas dun proxector dixital automático. ademais conteñen a información de sincronismos. ao traer aparellados maiores índices de produtividade para competir nas mellores condicións na totalidade dos mercados e. o tradicional celuloide. senón tamén o resto de axentes. a crominancia (que puntos de cor deben iluminarse) e a luminancia (con que intensidade deben iluminarse cada un deses puntos). As principais razóns que se esgrimen en contra son: a falta de calidade da 9 10 imaxe. 8 Os sinais dixitais recibidos conteñen toda a información necesaria. aos sinais dixitais que condicionan a proxección e que chegan ao cine a través de cable. a seguridade pode garantirse mediante sistemas de encriptación e. ao soporte dixital pode constituír unha oportunidade única para transformar o subsector cinematográfico galego. incluídos produción. distribución. cuxa tecnoloxía está dispoñible a uns prezos cada vez máis reducidos. sobre todo. está baixando o custo dos equipamentos.1. tanto verticais como horizontais. por outra. especialmente. que conforma as imaxes na pantalla a través por medio de tres cores básicas que.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 1. distribuidores e exhibidores. a centenaria industria cinematográfica mundial enfróntare á transición tecnolóxica máis importante de toda a súa historia. 9 A calidade da videoproxección dixital é inferior. Estas A dixitalización supón a desaparición da película en celuloide tres fontes luminosas que están dentro do proxector responden. fibra óptica. o alto custo dos equipos e a conseguinte dificultade financeira para abordar a reconfiguración técnica das salas. O chamado e-cinema substitúe os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade equiparable ao celuloide. ondas hertzianas ou 8 satélite . cunha calidade ainda maior. a dixitalización non só supón a desaparición da película. senón que modifica as formas de consumo e abre posibilidades de novos modelos de negocio para produtores. finalmente. por unha parte. a produción dixital. o soporte electrónico en calidade similar ao 35 mm. Hai incluso países onde as estreas fanse a 70 mm. A evolución cara da película en 35 mm. A dixitalización do cinema abrangue. que fan posible a formación da imaxe na pantalla. para alterar as actuais relacións asimétricas entre a cinematografía estadounidense e o resto. 25 . por outro lado. forman toda a gama de posibles cores. a descarga de videograma por Internet con estándares de compresión MPEG-4. en milésimas de segundo. e que permite a distribución global (ecinema) e. Varios son os argumentos que frearon ata agora a implantación deste sistema. o cinema dixital non só afecta os exhibidores. a pesar do ancriptado. en comparación co cinema de 35 mm . e pasan 24 cada segundo. que abarata as fases de rodaxe e posprodución.1 O cinema dixital Na actualidade o estándar internacional en cine é o soporte fotoquímico de 35 mm. Non obstante. 10 A película de cine de 35mm ou de 70 mm garantiza que non haberá copias piratas de calidade hasta a aparición do DVD.

Vantaxes do distribuidor o o o o o Desvantaxes do distribuidor A distribución dixital pode converterse. estas novas tecnoloxías de produción e distribución poden acabar sendo o mercanismo que permita unha consolidación industrial do cine español. Vantaxes do exhibidor o Calidade de programación. Control instantáneo do número de espectadores e da calidade da proxección en cada sala. pois considérase que o colo de botella existente na distribución-exhibición para as películas españolas se agrandará. Ademais. As escasas e ailladas iniciativas levadas neste eido a cabo ata o momento xeraron desconfianza sobre o potencial desenvolvemento no cinema español. aínda máis se cabe. co conseguinte empobrecemento da oferta cinematográfica. o o Calidade de son o Calidade de imaxe (a resolución. dos eventos e dos cines. o brillo. Desvantaxes do exhibidor o o o O novo e-proxector resulta bastante máis caro que un proxector óptico dos ata agora utilizados Requírese unha completa remodelación das salas de exhibición actuais. O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. o que desexe e escoitalo por cascos. co que o espectador poderá seleccionar. favorecerá unha democratización da oferta polo aforro de custos. O que aínda non se pode dilucidar é se o e-cinema reforzará o poder das grandes distribuidoras multinacionais. A distribución dixital acaba cos distirbuidores rexionais. Aforro dos custos de distribución. etc. o o o o o o Vantaxes do espectador o o Desvantaxes do espectador O espectador non aprecia a diferenza e a suposta maior calidade da imaxe e o son do cinema dixital con respecto ao soporte fotoquímico. en mans das grandes multinacionais. como as o temidas raias que se producen nas copias plásticas co uso) en todas e cada unha das proxeccións. A proxección da película en distintos idiomas simultaneamente. Aforro do custo das copias. A posibilidade de proxectar a mesma película en diferentes salas á vez. o mercado mundial. Estrea masiva coordinada. Non obstante. As estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. dende a súa butaca. Estabilidade da imaxe proxectada. ou. nunha valiosa ferramenta para monopolizar. almacéns.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Vantaxes e desvantaxes do cinema dixital para os diferentes axentes implicados Vantaxes do produtor o o o o o o Desvantaxes do produtor A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. Falta de interese nas retransmisións de espectáculos en directo a través deste sistema. de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos piratas informáticos. o que vén reforzado polas incertezas que conleva o aspecto tecnolóxico. segundo algúns autores. a fidelidade da cor. de maneira que se evite a copia indiscriminada por parte dos “piratas” informáticos. dende un único disco duro preparado para enviar o sinal a distintos puntos. das o estreas. Ampla durabilidade do negativo que asegura a súa o calidade en todas as proxeccións. A protección da obra cinematográfica ha de estar garantida polos sistemas de codificación e de envío. Necesidade de menos persoal implicado na proxección. Os distribuidores poderán servir as súas películas sen ter que cargar con grandes rolos de celuloide. Ademais. Sácaselle máis partido ao formato orixinal en canto á resolución. Grandes campañas de publicidade da marca. pola contra. as estreas poderán ser simultáneas en todo o mundo. por canto as mellores películas e os eventos que máis lle interesan ao público estarán no seu cinema. Ata o momento non existe entre os exhibidores un estándar común e alcanzable para a compresión da imaxe e para a súa descodificación. Fonte: Elaboración propia. Redución dos custos operativos. que xa non son o necesarias. con publicidade máis directa e efectiva. Facilidade de xestión. o Redución dos custos operativos. a mellor programación vénlle dada por satélite e a proxección funciona en automático. reprodución tonal exacta e a ausencia de ruídos e distorsións temporais. .

pero non permanece. o DivX. É dicir. ata alcanzar os cinco millóns de ficheiros baixados ao día en todo o mundo. utilizando Internet como soporte. e co fin de evitar a piratería e a copia de películas por Internet. E é que as descargas de películas a través da rede. cunha calidade superior ao VHS 12. o ano pasado a industria do cine perdeu uns 100 millóns de dólares a causa da piratería. a partir do ano 2006. 1. DVD e televisión en aberto. multiplicáronse por oito en pouco máis de dous anos. Segundo a BBC. A última estratexia podería permitirlle a un estudio vender simplemente a un cliente o dereito de ver unha película no formato da súa elección ⎯na casa. pero o rápido aumento de conexións de banda ancha e a lentitude na evolución dos sistemas de distribución en liña parecen inclinar a balanza cara ao lado dos “piratas”. senón a decena de redes P2P que inundan Internet. este tipo de programas. no que o consumidor pode baixar temporalmente unha película a un disco duro para poder ser vista nun monitor de televisión ou do PC. Outra opción é o servizo vídeo baixo demanda. os principais rivais de Napster non serán. iTunes. debido ao enorme tamaño dos arquivos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Segundo as previsións feitas por investigadores de IBM. tanto legais como ilegais. e están a negociar coa industria para levar cine aos fogares a través de Internet. pero os seus creadores cren que chegou a hora de que se dedique a algo máis proveitoso e menos problemático. loitar contra a piratería e aproveitarse das vantaxes das novas tecnoloxías dixitais. Estima a canle inglesa que no ano 2010 as perdas se achegarían aos 500 millóns de dólares. cando un espectador saia de ver unha película no cinema. poderá comprar o DVD nese momento e nese lugar. capaz de saltar os códigos de protección dos DVD e gravar o seu contido nun CD. Ata agora. é capaz de converter as catro gigas que pode ocupar unha película de hora e media nun DVD en tan só 400 megas reproducibles por calquera reprodutor de DVD. O que estes xigantes queren evitar é que 14 reproduza no audiovisual a tendencia sempre crecente que se desenvolve no mercado discográfico . polo menos nos Estados Unidos.1. chegoulle a quenda ao cine cun novo sistema. Non obstante. senón que se almacena no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. que só vende música 13. 13 14 Ao éxito da súa nova canle de películas podería contribuír o aumento de usuarios de banda ancha en todo o mundo. se contamos as perdas de vendas de produtos como o DVD.2 Difusión de contidos por Internet Ata agora estas tecnoloxías utilizáronse para piratear películas. nin moito menos. O que non ofrece dúbida é que o desenvolvemento das telecomunicacións xunto cos avances na dixitalización e na compresión dos datos está a abrir novas vías para a difusión sen restricións dos produtos audiovisuais. un filme dunha hora e media de duración podería ser descargado en pouco máis de 30 minutos. nun cinema ou nun portátil⎯ en lugar de vender unha simple entrada para un espectáculo 11. a idea de transmitir cine pola Rede era considerada un absurdo. Pero logo dos logros de Napster e MP3 coa industria da música. O novo servizo melloraría de forma notable a plataforma e diferenciaríaa significativamente do seu principal rival. como eMule BitTorrent. Trátase dun modelo de negocio B2C. É por iso que Naspter pretende meter un pé nun sector que. dentro de poucos anos. 12 Co novo formato. O servizo consiste na difusión de fluxo continuo e instantáneo de audio e vídeo a través de Internet: a información pasa polo disco duro. 27 . A compañía nipona ten previsto dixitalizar as súas 500 películas máis vistas para que. a industria do entretemento reuniu ducias de aliados para convencer o Tribunal Supremo de Estados Unidos de que responsabilice os servizos de intercambio de arquivos cando os usuarios copien cancións e películas sen autorización. Mentres. o que permitirá recortar custos de publicidade. Conscientes 11 Os estudios estiveron a reducir recentemente o lapso de tempo que transcorre entre a estrea dunha película nos cines e o seu posterior paso á televisión de pagamento.000 millóns de dólares no ano 2005. A distribución de copias de películas a través de Internet levou aos grandes grupos empresariais a tomar certas iniciativas legais. está dominado por MovieLink e CinemaNow. Sony tamén tomou nota do éxito obtido pola tenda de A distribución de peliculas por Internet levou aos grandes grupos a tomar iniciativas legais música en Internet de iTunes para imitalo e saír pouco a pouco da crise que atravesa o sector cinematográfico logo da irrupción das redes P2P que permiten a descarga gratuíta de películas na Rede. os internautas poidan descargalas a través dunha tenda en liña. segundo datos da consultora IDC. as perdas xa estarían arredor de 4. Aínda que estas cifras se refiren á repercusión en salas.

o clima para o desenvolvemento dixital no noso cine é pouco propicio. O incremento no número de xogadores a través de Internet reflíctese no volume de negocio movido. que está a ser a grande aposta dos desenvolvedores de software e un potente motor de desenvolvemento de portais web. da falla de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios. A partir de entón. O proceso de converxencia entre a televisión e Internet continúa avanzando lentamente nos dous sentidos: televisión en Internet e Internet na televisión. Así pois. o usuario accede. e que reformula o concepto de 17 distribución propio das industrias culturais tradicionais . as redes e a saturación da oferta dificultan estreitamente as posibilidades de desenvolvemento. cunha liña de grande ancho de banda. co nome comercial de Imagenio. pode facer realidade o soño da interactividade e a autoprogramación. destinados a poñer en contacto xogadores de todo o mundo 16 que buscan unha nova forma de xogar en tempo real e con contrincantes tamén reais de calquera país . a recepción pasiva e os custos poñen en dúbida a verdadeira televisión interactiva. Pero o sector audiovisual español ten unhas características específicas que van condicionar o desenvolvemento desas innovacións. Pero un dos novos usos dos xogos refírese ao videoxogo en liña. por medio dun servidor propio do xogo. que xa buscan obter subscricións custe o que custe.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de que a piratería pode ser a verdadeira “aplicación asasina” do mercado multimedia. a curto e medio prazo. e. sobre todo nenos e adolescentes. Estes xogos triunfan non só en Internet senón tamén en intranets de salas locais e de pequenos grupos de usuarios. con un entramado sectorial desestruturado. cun nivel baixo de exportacións. doutra. o tamaño e a definición das pantallas. Soamente. esta será presumiblemente a forma preferida polo público xuvenil. Os problemas a que se enfronta a industria do videoxogo en España Os videoxogos en liña son un importante mercado emerxente derivan. Con uns hábitos de consumo fortemente arraigados e un escaso entusiasmo polos cambios tecnolóxicos. apóianse na tecnoloxía que avanza cada día na creación de sistemas de encriptación aleatoria para impedir a copia e o intercambio ilimitado. . a tendencia que está a adoptar a maioría de distribuidores é a de ofrecer a compra dese software en liña a través da mesma páxina intermediaria que conecta os xogadores. 17 Pois aínda que a maioría de xogos de certo nivel gráfico e técnico se atopan editados e comercializados en formato CD. aos miles de xogadores que participan dende calquera parte do mundo. da absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses e. a televisión asociada ao PVR. Por Avanza a converxencia entre a televisión e Internet outra parte. cunha mercadotecnia mellorable ou con nulas economías de escala. á vez que aumenta a oferta de programas dispoñibles nas páxinas das cadeas. pois o espectador necesita encontrar unha adecuación entre o investimento e o atractivo dos contidos. os ámbitos de ocio e traballo. Non obstante. os videoxogos en liña vense como un importante mercado emerxente para os desenvolvedores e os fabricantes de consolas. cuxa instalación e número de serie permiten logo conectarse vía Internet con outros xogadores. aumentan as posibilidades de acceso a Internet a través do televisor. a canle de retorno. instalalo no ordenador persoal e despois aboarse en liña na páxina web do videoxogo. Pero os operadores existentes. 16 Xogar esixe a compra do software do videoxogo (en formato CD). as estratexias de desenvolvemento do cine español cara aos mercados dixitais son practicamente inexistentes: apenas existen servizos dispoñibles polo escaso desenvolvemento das infraestruturas de telecomunicacións. sometido coercitivamente polas distribuidoras. Recentemente estreáronse as primeiras series de ficción realizadas especialmente para seren distribuídas por Internet. 15 En España. dunha parte. e soamente probaron o mercado empresas 15 multinacionais . Ademais. Telefónica vén desenvolvendo un sistema de visión de contidos audiovisuais en streaming para usuarios con liñas ADSL. atomizado.

Outra virtude é que non necesita ter moito espazo no disco duro do ordenador. a pequena pantalla farase máis grande do que nunca chegou a imaxinar: como lle sucedeu ao cine coa chegada do DVD. 29 . Ata agora. non confirmaron o que veñen sostendo moitos analistas estadounidenses do medio televisivo. que parecen obviar as desvantaxes técnicas do medio polo escaso ancho de banda dispoñible. no sentido de que as operadoras de televisión son de entrada o principal e mellor posicionado dos provedores de contidos para a Internet. pero cun escaso investimento e con pouca explotación da descentralización informativa. E é que. Do mesmo modo que se prevé o pirateo. como a prensa ou a radio. e os esforzos orientáronse máis ben cara á información complementaria á programación (enhanced TV) e a explotar o éxito de certos programas. os espectaculares anuncios de series ou debuxos animados non pasaron de ser conatos illados. Pero o certo é que entregar vía web capítulos de programas de televisión se está a converter nunha maneira innovadora de promover produtos 18 audiovisuais . as televisións españolas. Todas as cadeas españolas de televisión instaláronse nos últimos anos en sitios web. Calquera persoa cun ordenador conectado a Internet poderá presenciar en directo ou en diferido a retransmisión. xa que as condicións de seguridade son moito máis elevadas que noutras opcións para compartir contidos. Certamente. pasando polo móbil de terceira xeneración). de balde. empezará a producir contidos complementarios ás súas emisións 18 O web streaming significa poder ver un programa nun ordenador sen facer unha baixada definitiva e tampouco ten as interrupcións que ocorren durante a reprodución directa dos programas. a estratexia xeral non pasou das fases iniciais de reforzo da promoción e da imaxe corporativa. Non en van as conexións de banda ancha a Internet estanse a converter nunha nova vía de entrada para os contidos televisivos. presentar e animar os produtos doutra forma ou inserir o vídeo promocional dunha empresa na web. Inconvintes o O temor á piratería e a falta de seguridade nos contidos audiovisuais convertéronse nun dos principais problemas para autores. aptos para seren difundidos en todo soporte que teña posibilidades de público (dende a televisión temática a Internet. sen modelo de negocio claro e sen rendibilidade. aproveitando a dixitalización das redaccións (e as potencialidades do newsroom). Máis alá das potencialidades da Rede. comeza a constituír as cadeas en fábricas de contidos multiplataforma. pero cun notable atraso con respecto a outros medios. A pesar da exigua cantidade de imaxes que chegan hoxe aos ordenadores vía streaming. etc. Quizais a consecuencia máis transcendental polo momento estriba no cambio dos sistemas de produción que. houbo algunha iniciativa orientada a unha información permanente e actualizable a través da Rede. Esta práctica utilízase para promocionar programas de TV: o público pode ver.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vantaxes e inconvenientes da difusión de contidos audiovisuais por Internet Vantaxes o o o o o o o A información pasa polo disco duro e almacénase no buffer o tempo necesario para ser reproducido con seguridade sen descargalo. E as canles televisivas virtuais de novo cuño tiveron ata agora unha moi escasa repercusión. Pode ser moi elevado o número de usuarios que poden ver simultaneamente a retransmisión. que pode ser tanto só de audio como de audio e vídeo. a medida que aumente. a banda ancha será un dos piares tecnolóxicos da televisión do futuro. do seu reducido tamaño e da súa escasa calidade. motor demostrado da televisión en Internet. tanto as públicas como as privadas. evítase a posible descarga de virus ou accións de boicot. Fonte: Elaboración propia. En canto á produción propia e adaptada a Internet. Outra das posibilidades da banda ancha é a de acceder a catálogos de vídeos históricos. ás veces en alianza con outros grupos. gran parte dos profesionais da comunicación están de acordo en que. a través do vídeo streaming. produtores e distribuidores. Este sistema non permite as reproducións ou copias por parte dos usuarios conectados. E a interactividade e personalización non pasaron de ser elementos de mercadotecnia para atraer ao público. algún capítulo novo dun programa que logo mercará para poder continuar a historia. Coa tecnoloxía Streaming pódense difundir eventos públicos e celebracións.

Por iso. A TDT perfílase como algo máis que un sistema mellorado de emisión-recepción de sinais de TV (como foi o paso da televisión en branco e negro á televisión en cor). o espectro radioeléctrico no medio de difusión canle aire sobre a superficie terrestre. Isto supón. as emisoras de TV e de cable. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos de vídeo de longa duración profesionais.3 millóns de fogares. todos eles cun 7%. a Rede lles ofrecía gratis. Holanda. É necesario un período de transición durante o cal as transmisións analóxicas estarán presentes e. Portugal e Grecia. Cunha proporción practicamente idéntica á española están Alemaña e Dinamarca. Son datos recollidos nun estudo realizado por Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (Gaptel). case 2. que ten un 31% de fogares con TV dixital. A chamada “napsterización” de todo tipo de contidos require unha resposta contundente para garantir que o vídeo streaming sexa un medio de emisión seguro. tanto para os telespectadores coma para as propias emisoras.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía. tamén a TDT representa un novo modelo de comunicación con todas as implicacións sociais. No polo oposto sitúanse Italia (12%). Bélxica. en España esta porcentaxe limítase a un 14%. A introdución das novas canles dixitais non vai supoñer a desaparición inmediata das transmisións analóxicas.3 A televisión dixital A televisión dixital terrestre (TDT) é unha nova técnica de difusión dos sinais televisivos. en calquera caso. e Suíza que. é dicir. Agora ben. Luxemburgo. a banda ancha en Internet. Segundo a consultora PricewaterhouseCoopers. Os dous principais escollos que ten que enfrontar a consolidación do streaming son a urxente necesidade de protexer a propiedade intelectual en Internet e a reticencia dos internautas a pagar por servizos novos. A TDT representa un novo modelo de comunicación analóxico e dixital. actualmente hai na UE uns 34. multiplicar por dez a actual oferta de televisión. ata agora. técnicas e legais que iso leva consigo. logo veñen Suecia. Á cabeza aparece Irlanda. que presenta unha taxa do 22%. como emisións de televisión ou películas. . Segundo este informe. polo menos ata finais desta década.1. xunto cos estudios de Hollywood. pecha esta clasificación. cun exiguo 4%. cun 27%. pero. Pero as exclusivas de programas. o que cuestiona a regulación do sector na era dixital e permite a entrada de novos competidores con ofertas máis especializadas que buscan satisfacer nichos de mercados emerxentes. polo tanto. farán que a experiencia televisiva se enriqueza enormemente. 1. permite unha optimización do uso dun ben escaso.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tradicionais. Estes novos contidos poderán ser interactivos ou non. o mesmo programa vai ser emitido/recibido de xeito Existe un feito que fai que a confianza no pleno desenvolvemento da TV dixital terrestre sexa plena. A súa principal característica é que. aínda que a súa introdución sexa posterior á das súas homónimas por cable e satélite: é a única que pode asegurar a completa cobertura dos territorios sen custo para o usuario. Austria. as ataduras dun sistema regulatorio ríxido e as incertezas da demanda están freando o desenvolvemento dunha nova forma de ver e pagar a televisión que racha coa concepción da vella televisión. cun 10%. de entrada. Noruega (23%). Mentres a media de fogares con televisión dixital na Unión Europea ascendía a finais de 2004 a un 21% ⎯57% no caso de Reino Unido⎯. grazas ás tecnoloxías dixitais que transforman a imaxe. e Francia (21%). o audio e os datos en bits (0 e 1). Finlandia. necesitarán ofrecer unha alternativa que frustre as expectativas dos distribuidores ilegais. económicas. Isto leva a outro problema: moitos usuarios de streaming non están dispostos a pagar por algo que.

Non obstante. polo que non existe un modelo único. Non obstante. Por un lado. aprobado en febreiro de 2002. A súa implantación pode e debe atender simultaneamente a diferentes criterios: económicos. posibilidade de navegar por Internet. as autoridades comunitarias non regularon ese proceso de migración do analóxico ao dixital. así como posibilidades de almacenamento e intercambio de programas que traen consigo os sistemas de TVI. T-comerce (comercio electrónico pola televisión). debe xogar un papel importante na implantación da sociedade da información e axudar a superar a tradicional barreira de penetración de PC nos fogares españois. os principais cambios serán a entrada na cadea de valor dos fabricantes de produtos electrónicos de consumo. 31 . o cal deberá rexerse pola normativa de telecomunicacións e de regulación de contidos 19. 20 Algúns dos servizos da televisión interactiva son: EPG ou guías de programación. emisión de información a través de servizos vía satélite ou dixital terrestre. En esencia. banca electrónica. polo que seguirán vixentes as disposicións da Directiva “Televisión sen Fronteiras” (Directiva 89/552/CEE. a Televisión Dixital Interactiva (TVI) supón o desenvolvemento da televisión con tecnoloxías que inclúen unha canle de retorno e posibilitan que os espectadores usen o medio de novas formas: acceso a Internet a través do televisor. a pesar do impulso das televisións locais e das plataformas dixitais. descarga de audio e vídeo. tanto nas infraestructuras de difusión como dos dispositivos de recepción dos usuarios. o desenvolvemento da TDT pasa por facer fortes investimentos en produción para realizar unha oferta que incentive a migración dos telespectadores. distribución de contidos por redes de banda ancha. apuntan que. Os expertos convocados pola Administración que integran Gaptel aseguran que o proceso de dixitalización é. xeográficos. e non inclúe unha directiva específica para o sector audiovisual. tecnolóxicos ou de novos servizos e de compromisos adquiridos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Á vista das vantaxes técnicas que achega a TDT. O modelo de comunicación da TVI é bidireccional e personalizado e permite satisfacer novas necesidades de entretemento. Doutra parte. a evolución a tecnoloxías de aplicacións abertas e os avances tecnolóxicos nos descodificadores. sen dúbida. modificada pola Directiva 97/36/CE). aínda teñen máis do 90% da audiencia e que actuarán de verdadeiros dinamizadores dos contidos interactivos. un gran desafío para todos os axentes do sector audiovisual. Pero a saturación do mercado pola vía da futura oferta e a elasticidade do investimento publicitario está freando ese necesario investimento en programas diferentes que sexan o motor da demanda. como equipamento presente en todos os fogares. en toda Europa entendeuse o convencemento de que este ha ser o sistema de difusión que substitúa en breve a actual televisión analóxica por ondas terrestres. entran en escea as canles de televisión xeneralistas que. céntrase nas infraestruturas de telecomunicacións e no acceso aos servizos. o televisor. Así. Nos vindeiros anos produciranse algúns cambios no panorama da televisión dixital interactiva que relanzará as oportunidades de negocio. transacción e 20 información . participar en programas de televisión e Persoal Vídeo Recorders. na nova etapa da televisión dixital. sociais e políticos. Os países da Unión Europea abordaron de distinta forma a TDT. que modifican substancialmente o esquema da televisión como medio de comunicación unidireccional. O novo marco xurídico aplicable ás comunicacións electrónicas. comunicación. na pantalla combínase a emisión tradicional coa posibilidade de poder interactuar co contido. cómpre definir tamén os axentes impulsores do novo sistema e elaborar uns plans de migración. En todo caso. 19 Esta última non se ve afectada pola devandita reforma. Ademais.

. nin dobre imaxe. tanto os clásicos da TV analóxica (películas. Existen tres maneiras de ofrecer contidos en pagamento por visión (PPV): VOD (Vídeo On Demand). que lle permite ao usuario da plataforma pedir (comprar) un contido de televisión que. xa que coas actuais técnicas de compresión dixital se poden difundir varios programas de TV (agora en España. deportes. pagamento por visión. O pagamento por visión ou a compra de produtos audiovisuais a través das plataformas de televisión dixital é un dos servizos máis populares entre os subscritores. • Facilidade de recepción e maior portabilidade (permite a recepción en vehículos en movemento).). nVOD (near Video On Demand). • Coa TDT. e teñen ademais que permitir a recepción dos programas de televisión dixital que se emitan en aberto. etc. • Permite realizar desconexións locais (programación local). • Ademais. podemos imaxinar tamén sistemas mixtos. redes de telefonía móbil. en todas aquelas que non dispoñan dun proxecto de infraestrutura comunitaria de telecomunicacións. etc. de maneira que a información non se descarga. etc. e que lle permite ao cliente contratar películas e escoller cándo velas.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ventaxes e inconvinetes da TDT Vantaxes • Maior número de canles de televisión: o incremento na oferta permite unha mestura entre canles abertas e canles de pagamento. a TDT permite ademais a interactividade plena do usuario ou televidente. de forma que non queda almacenado en ningún dos equipos do usuario final. • Redución da potencia transmitida necesaria para manter a mesma cobertura dos servizos analóxicos actuais. no que se repetirá o modelo da televisión por cable ou televisión por satélite. que se acostumaron rapidamente a comprar a retransmisión de determinados partidos de fútbol. • Os concesionarios de TV non só deberán afrontar os custos ligados á compra de contidos. interferencias. como as chamadas canles de retorno (cable. • Unha das grandes contribucións da TV dixital terrestre vai ser a posibilidade de establecer redes de frecuencia única (SFN). senón que se envía pouco a pouco ao televidente a medida que se visualiza. unha solución intermedia ata que os problemas de implementación do VOD se solucionen. con equipos receptores-descodificadores externos ao televisor (set-top boxes) que. Inconvintes da televisión dixital terrestre • Co aumento da oferta de programación que procura a TDT vaise fragmentar máis o público televidente. datos. algo que se esixe só dende 1998). • Diminución dos custos de distribución. e descarga de películas nun . • A ampliación do número de programas (canles en TV analóxica) fai prever a necesidade de aumentar a produción de contidos. • A interactividade da TDT por si mesma irá cambiando a forma de medir a audiencia. o que significa a posibilidade de transmitir un gran número de programas no futuro. de corridas de touros ou dunha estrea cinematográfica. o que podería producir unha diminución dos ingresos das cadeas. • Considerable aforro espectral. transporte dos sinais e taxas por ocupación do espectro radioeléctrico. ou fórmulas nas que se precise manter a canle aberta durante a publicidade para poder ver os contidos que sucedan a continuación. con formatos panorámico (16/9) e convencional (4/3) e múltiples subtítulos. redes xDSL. rede telefónica básica. xa sexa polas súas características técnicas ou por acordo entre operadores. á parte de manter estas dúas categorías. no caso de ser provistos por operadores de televisión de pagamento. • Mellor calidade de son: será dixital e de calidade similar a un CD. webcasting. con efectos surround e multilingüe. de modo que todos os transmisores situados ao longo dun territorio para transmitir un programa determinado o fagan utilizando a mesma frecuencia. a non ser que se consiga aumentar a “torta” publicitaria. ao teren que repartir entre máis a aportación da publicidade.). haberá que adecuar a instalación de antena e os cables de distribución do sinal na maioría de residencias dos usuarios (en especial.. • Hai que contemplar un plan de migración cun período transitorio. e pode que a xestión da interactividade. xogos. web TV.) como os novos contidos interactivos (contidos e publicidade interactivos. unha vez adquirido. a difusión dixital elimina as canles de garda imprescindibles para evitar interferencias entre canles adxacentes de difusión analóxica. • Coa axuda doutras infraestruturas de telecomunicación. confección das programacións. • Mellor calidade de imaxe: é unha televisión sen ruídos. noticias. • Á parte da necesidade xa mencionada de cambiar ou complementar o aparato receptor (televisor). o que afectará tamén aos ingresos por publicidade. publicidade interactiva. uns catro ou cinco) sobre a mesma canle de 8 MHz. lle é transmitido no momento no que el decida. como canles en aberto nas que determinados programas recorran ao pagamento por visión. Fonte: Elaboración propia. teñen que ser abertos e compatibles. senón que haberá que engadir ademais os gastos de configuración e xestión da canle múltiplex. servizos de datos. abrindo así unha ampla gama de novas posibilidades que se van traducir en novos servizos e aplicacións: servizos de TV interactiva.

pero. Por todo iso. Todos os anunciantes recoñecen as vantaxes de segmentación de audiencia que proporcionan as televisións dixitais. por motivos culturais e de 21 Existen distintos formatos publicitarios. o que a fai máis eficaz. En calquera caso. Segundo un estudo realizado en Estados Unidos por ABI Research. a audiencia recibe unha publicidade personalizada. Tcommerce ou o comercio electrónico a través do televisor. os bos resultados logrados ata o momento permiten augurar un notable desenvolvemento de novas formas de publicidade interactiva. as dúas formas non lineais de ver televisión. aceptar ordes de navegación do subscritor e controlar a sesión de vídeo baixo demanda. con estas novas ferramentas. co que poder interactuar mediante un teclado ou mando por infravermellos. as mensaxes a través da televisión interactiva prestaranse máis a estratexias de fidelización que na televisión convencional. presentar a guía de programación electrónica.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA disco duro. tamén se baralla a posibilidade de descargar películas nel e. aínda que se cre que a súa implantación non terá lugar a grande escala. no que o público está formado por usuarios identificados. tanto os operadores como os anunciantes e axencias de publicidade albiscan as enormes posibilidades de negocio que lles abren as novas tecnoloxías asociadas ao vídeo baixo demanda. a televisión interactiva é un instrumento idóneo para a mercadotecnia one-to-one e para a comunicación personalizada. a comunicación publicitaria evolucionará dunha orientación masiva a unha máis segmentada. Quizz (unha aplicación interactiva que lle permite ao usuario participar en determinados concursos). o que dará lugar a unha nova actitude deste fronte á comunicación comercial. As operadoras son conscientes das vantaxes que están asociadas á distribución de contidos de vídeo. Encargarase. á medida dos seus gustos. por un lado. deste xeito. que se moverán nas seguintes coordenadas: a publicidade e o comercio electrónico serán as principais fontes de ingresos da televisión interactiva. as barreiras entre publicidade e información serán cada vez menos nidias. as marcas coñecerán mellor os gustos e hábitos de consumo dos seus clientes como resultado do diálogo con eles. de dialogar cos sistemas de información. de clase media e media-alta. Ao ser un medio de subscrición. ademais. residente en núcleos urbanos e con nivel cultural medio e medio-alto. Os novos dispositivos de visión e acceso aos contidos en modalidade de timeshifting aparecidos recentemente no mercado —como é o caso dos vídeos dixitais persoais ou PVR—. estes están interesados en coñecer as posibilidades que a televisión dixital lles ofrece. permitirán a personalización da grella de programación. 33 . o vídeo baixo demanda (VOD) e o Personal Vídeo Recorder (PVR). entre os que cómpre destacar os anuncios interactivos (que consisten en engadir unha aplicación interactiva a un anuncio convencional de televisión). xa que. e afirma que nun futuro próximo todas as plataformas de pagamento se reconverterán cara ás vantaxes de emisión non lineal e de personalización que permiten na actualidade as dúas tecnoloxías antes mencionadas. a comunicación bidireccional fará máis fluído o diálogo entre a marca e o consumidor. aínda non se realizaron demasiados anuncios interactivos como para cuantificar ese interese. están a redefinir o significado e a forma de utilizar a televisión. o perfil tipo deste medio é unha persoa de entre 25 e 40 anos de idade. Como o material audiovisual que entregan os proveedores dos servizos de vídeo baixo demanda está en formato dixital e cifrado. 22 O conxunto de targets abrangue dende a ama de casa ata o mozo que utiliza a televisión para conectarse a chats ou para xogar por Internet. en especial do vídeo baixo demanda en tempo real e con todas as garantías de seguridade para previr posibles utilizacións ilegais dos contidos. polo outro. coa aparición de set-top boxes con disco duro. De feito. A publicidade interactiva é un novo formato publicitario no que se busca a interacción do público co produto 21 intentando superar o concepto de mero receptor ao que se ve resignado na televisión analóxica . Actualmente. Banners (formato publicitario que se utiliza con grande asiduidade en Internet) e TV site (aplicación interactiva multipantalla accesible 24 horas ao día na que se comunican as excelencias do produto). ofrecerlle ao usuario a posibilidade de compralas e velas cando queira. é necesario que os subscritores deste servizo dispoñan dun terminal descodificador. Non obstante. de maneira que unha parte importante das mensaxes se dirixirá de forma personalizada e segmentada a públicos que soliciten unha información concreta e o abano de 22 públicos da televisión interactiva é moi amplo .

realizado por PriceWaterhouseCoopers. clips de vídeo de contido diverso. desenvolveríase de xeito exponencial o mercado dos servizos interactivos. como deportes e películas. co que aumenta a rendibilidade e se obteñen ingresos por dúas vías: pagamento do propio consumidor e publicidade. o que é posible coa tecnoloxía dixital (televisión 23 convencional. a mellora da oferta de produtos e servizos e a flexibilidade dos sistemas de pagamento. Unha particularidade moi interesante desta clase de dispositivos para os usuarios é a de poder prescindir da publicidade nos programas. Segundo o estudo Análisis de la opinión de las empresas españolas sobre la industria de los contenidos digitales en España. que fosen aceptadas polos usuarios. a escasa formación do usuario final e os prezos dos servizos/produtos. onde ese o público vese limitado pola baixa penetración do ordenador no noso país. é moi arriscado. en primeiro lugar. As principais barreiras son a falta de confianza nos sistemas de pagamento. Os xéneros de contidos que máis se prestan para a súa distribución O desafío dos contidos cobra relevancia para a súa distribución multiplataforma son. do cal se poden recibir os titulares a través do móbil ou da axenda electrónica. por exemplo. Nestes casos. Polo devandito motivo. 1. Fronte á baixa penetración de ordenadores persoais nos fogares españois. por ámbitos temáticos e por produtos. a case totalidade deses fogares contan con un ou varios televisores. Pola súa banda. pero segmentado e adaptado á linguaxe de cada medio. Internet e PDA) . E 23 Trataríase. dixital. en contraposición coa situación actual. que naceu para falar a distancia e sen estar atado a un sitio fixo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO costumes sociais. os principais impulsores da industria son o incremento do uso da banda ancha. Neste momento. natureza. teléfono móbil. . O contido é o mesmo. o futuro da industria dos contidos dependerá da eliminación das barreiras que actúan como freo e do desenvolvemento dos impulsores identificados para a sociedade da información. a través de tecnoloxía sen fíos. Parece ademais que hai certa predisposición ao pagamento por contidos que agora son gratuítos e que as modalidades que se implantarán serán o pago por visión e a subscrición fixa mensual con consumo ilimitado. seguida dos deportes e dos produtos temáticos. na medida do posible. o cal pode representar certa ameaza para os modelos de negocio actuais baseados maioritariamente nos ingresos publicitarios. a información. polo que hai que abrir a maior cantidade de saídas para un mesmo contido. A TDT podería supoñer para moitos fogares un medio alternativo para o acceso aos servizos da sociedade da información. As previsións da consultora Strategy Analitics indican que en 2008 ao redor de 150 millóns de persoas recibirán. Se se cumprise esa expectativa.4 Os contidos multiplataforma No contexto actual cobra especial relevancia o desafío dos contidos para a súa distribución multiplataforma. E é que o teléfono móbil. algúns dos principais operadores de telefonía móbil de todo o mundo ofrecen xa mensaxes con vídeo e descarga de clips. etc. viaxes. A base do éxito son bos contidos canalizados por distintas plataformas: se só se fai un produto para unha ventá.1. tal como destacou a Comisión Europea no seu Plan e-Europe. co fin de facela moito máis efectiva que a convencional. xa que se incrementaría moi sensiblemente o seu público obxectivo. a publicidade destacará pola súa creatividade artística e intentará buscar a complicidade dos usuarios. poderían aparecer canles de publicidade especializadas. tendencia que marca o desenvolvemento da industria das comunicacións. dun programa de televisión que ten a súa páxina Internet. como os documentais de cine. sempre que os seus contidos estivesen adaptados ás súas necesidades e contasen co seu permiso para seren difundidos no seu televisor. se foi enganchado nos últimos tempos a outros servizos con gran futuro como a música dixital e os xogos en liña.

se hai negocio. Windows Media ou Real Vídeo. polo que se hai moitas persoas nunha determinada zona querendo acceder aos programas podería sobrecargarse a rede. O desenvolvemento dos servizos de vídeo streaming para teléfonos móbiles foi posible despois de varias xeracións de tecnoloxía. Malia iso.540 millóns de euros. Este acordo supón un dos maiores saltos da industria móbil xa que é a primeira aplicación Wireless-to-Web (W 2 W) desta clase que lles ofrece aos xogadores acceso pleno e 24 Coas tecnoloxías actuais prodúcese unha conexión punto a punto entre o servidor de contidos de televisión e o usuario. a conexión será puntomultipunto igual que as redes de difusión actuais. asinou un acordo para ampliar os personaxes. ou se os usuarios estarán dispostos a pagar por ver no móbil o mesmo que ven na televisión en aberto. Algo que os levou a perfeccionar a forma de presentar as súas producións. o editor internacional de xogos móbiles e provedor de xestión de comunidades de videoxogos. Pero esta oferta afronta problemas de capacidade que serán resoltas mediante a introdución da funcionalidade MBMS (Multimedia 24 Broadcast Multicast Service) . que é moi resistente á clase de interferencias que afectou as televisións de peto analóxicas ata agora. co estándar DVB-H 26 (Dixital Vídeo Bradcast Handheld) . ou preferirán unha televisión máis á carta ou interactiva. incrementando o número de primeiros planos. probablemente en formatos máis curtos. Todos os servizos de televisión no móbil en fase comercial están a utilizar as actuais redes de segunda e terceira xeración a través de solucións de streaming e de Unicast. xa que o software do receptor dixital recoñece os paquetes reflectidos e descártaos. co que será o grupo mediático e non o operador o que lance o sinal. 26 O Dixital Vídeo Broadcast-Handheld(DVB-H) foi escollido polo Instituto de Estándares de Telecomunicacións Europeo como o estándar para Europa e está baseado no eficaz sistema de televisión dixital terrestre. máis apropiados para un espazo tan reducido como a pantalla do terminal telefónico. nos Estados Unidos MobiTV di contar xa con 100. Os estudos de mercado máis recentes conclúen que existe unha demanda de contidos audiovisuais no móbil e que son as noticias locais e xerais as aplicacións máis cobizadas.000 clientes dispostos a pagar 10 dólares ao mes para recibir nos seus teléfonos móbiles de nova xeración o que xa se coñece como mobisodes: episodios televisivos especialmente adaptados para as pequenas pantallas dos móbiles. A súa forza reside no seu método de transmisión. por exemplo) ou a alguén. Cando chegan ao receptor. e do estándar tecnolóxico HSDPA (High Speed Downlink Packet Access)25. empeza a ter máis que un simple enredo: de feito. O mercado de xogos multimedia para teléfonos móbiles alcanzará nun prazo de tres anos un volume de negocio en todo o mundo duns 1. os paquetes únense para reconstruír o vídeo. Co ancho de banda da telefonía móbil tan caro.com ⎯a comunidade en liña para mozos⎯ para teléfonos móbiles de todo o mundo. Os datos divídense en paquetes que son transmitidos en miles de correntes dixitais paralelas difundidas a través dun rango de frecuencias. preséntase unha nova forma de concibir o cinema e a televisión. Por esta razón a industria telefónica estivo a traballar en varias posibilidades de despregar televisión en directo a través dos sinais dixitais de banda ancha das existentes emisoras de televisión. IN-FUSIO. coa televisión. seguidas dos programas de televisión e os pequenos extractos de películas ou tráileres. Co MBMS. onde os clientes se subscriban a canles de contidos concretos. 25 Pola súa banda. E prevese que as usaremos mentres viaxamos ou para entreternos cando estamos a esperar algo (o autobús. Non obstante. a televisión en directo pódese enviar a 240 Kbps. DVB-H evita o problema da dobre imaxe causada polos sinais reflectidos dende edificios ou montañas. Para iso. en cambio. por outro. utilizaranse as redes de difusión de televisión e non as do operador do móbil.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA agora. 35 . os operadores necesitan outro xeito de transmitir as súas imaxes. Ademais. historias e actividades do mundo de Neopets. segundo previsións da consultora In Stat/MDR. Utilizando MPEG-4. aínda planean algunhas dúbidas sobre cal será o custo que terán estes novos servizos. Ninguén aposta pola visualización de longametraxes en pantallas tan cativas pero. por un lado. con abondancia de planos curtos e moita acción. A produtora Fox é a máis adiantada na conversión dos seus programas ao formato móbil. fronte aos 2 Mb/segundo aos que está limitado o actual estándar 3 G. En pantallas tan reducidas como as que dispoñen os móbiles parece imposible vender televisión á carta. que mellorará significativamente a capacidade máxima de transferencia de información. o sistema HSDPA supón o primeiro paso cara á evolución da telefonía de terceira xeración (WCDMA). os tres operadores móbiles en España ofrecen xa algún que outro contido televisivo. ata alcanzar taxas de 14 Megabits por segundo.

Como fixo NTT en Xapón con i-Mode ou como tamén fixo no seu día France Telecom cos servizos Minitel 28 . retén unicamente o 9% dos ingresos. como o británico Vodafone. como Disney. Ata agora. apostan por lles cobrar directamente aos clientes. unha das cuestións aínda por resolver é o do modelo de negocio. Como en toda tecnoloxía incipiente. o diñeiro virá das propias cadeas de TV e das produtoras de cine que anunciarán as súas estreas enviando vídeos promocionais a través de móbiles. lanzaranse servizos por subscrición. A solución non é sinxela e os cantos de serea de ingresos cobizados tentan os operadores a converterse en provedores de servizos converxentes que descoñecen. en países como Arxentina. Outras empresas. Nalgúns casos. o servizo de Internet móbil de Telefónica Móviles. como o operador xaponés NTT DoCoMo. O problema que se presenta é a estratexia que deben adoptar as operadoras: a alternativa é integrar produtos converxentes e converterse en provedores de contidos propios ou. 27 Algúns. MoviStar Emoción. en forma de servizo premium. Se os operadores son capaces de crear o ámbito idóneo de rede para que miles de pemes e individuos poidan medrar sobre ela. 27 os provedores de contidos compartiron os ingresos cos operadores de telefonía . Outros. FanTESStic. incorporou á súa oferta de contidos. pola contra. converterse en socio dos 28 provedores de contido . Finalmente. grazas a un acordo con Endemol. a primeira serie interactiva con actores reais creada exclusivamente para o ámbito móbil de mensaxería multimedia. Pola súa banda. deixando o resto para o provedor.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO interactividade dende o seu terminal telefónico ao mundo en liña de Neopets. será entón cando se dispare o uso dos servizos de valor engadido. gardan para si ata un 60%.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A industria audiovisual Galega Situación económica CAPITULO 2 37 .

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

2. A INDUSTRIA AUDIOVISUAL GALEGA: SITUACIÓN ECONÓMICA
No ano 2003, o sector audiovisual galego estaba integrado por un total de 352 empresas cunha facturación conxunta de 161,5 millóns de euros e un resultado agregado de máis de 12 millóns de euros. Nese mesmo exercicio o volume de emprego xerado acadaba os 2.320 postos de traballo. A táboa da páxina seguinte pon de manifesto a importancia en termos relativos das actividades de produción cinematográfica e televisiva e, en menor medida, das empresas auxiliares e das televisións autonómicas en calquera das catro variables consideradas. Como se aprecia no gráfico adxunto, as produtoras (que inclúen as actividades de cine, vídeo, televisión, multimedia e animación) mostran un elevado crecemento interanual no período 1998-2003, tanto en facturación coma en emprego, e contan cun importante número de empresas no 2003 (último ano dispoñible). Pola contra, a emisión de televisión presenta un reducido crecemento no volume de emprego, se ben adquire certa importancia en canto á facturación acadada por un reducido número de empresas. No medio figuran as actividades de distribución e exhibición e auxiliares de produción, con importantes crecementos en cifra de negocios e cadro de persoal, pero cun discreto número de empresas.
Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e número de empresas no 2003 segundo a activiade desenvolvida
35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 1 5,00% 1 0,00% 5,00% 0,00% 0,00% -5,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Por outro lado, comparando estes valores cos de 1997, obtéñense taxas de crecemento importantes: 137,4% na facturación, 240,1% no beneficio, 37,5% no emprego e 95,56% no número de empresas. Ademais, aprécianse a simple vista diferenzas significativas nas taxas de crecemento dos diversos subsectores de actividade para as distintas variables consideradas. En canto á cifra de negocio, os que máis aumentan no período 1997-2003 son animación (4.990,4%), distribución (608,2%) e produción de cine, vídeo e televisión (215,6%). Referido ao resultado contable, os maiores crecementos danse en dobraxe e sonorización (4.526,6%) e produción (422,4%). En relación ao volume de emprego, crecen de maneira importante animación (2.000%) e distribución (542,9%). Finalmente, no tocante ao número de empresas, é en animación (333,33%) e en multimedia (194,12%) onde a taxa de creación é superior.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

39

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Destas empresas, o grupo máis numeroso dedícase á produción de cine, vídeo e televisión, cun peso do 41,19% do total (145 empresas), seguido das empresas de servizos auxiliares co 15,9% (56), as de multimedia co 14,2% (50), televisións locais co 10,23% (36) e as de exhibición cinematográfica cun 8,81% (31). Con pesos menores figuran grupos como os de animación (3,69%), dobraxe e sonorización (2,84%), distribución videográfica e cinematográfica (1,70%) ou televisións autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión (1,42%).
Clasificación das empresas segundo a actividade. 2003.
Dobraxe e sonorización 2,84%

Exhibición 8,81 %

Distribución 1 ,70% Auxiliares 1 % 5,91

Produtoras 41 9% ,1

Televisións (excepto locais) 1 ,42% Animación 3,69% Multimedia 1 4,20% Televisión locais 1 0,23%

Do antedito desprénde un dato moi significativo: o 59% das compañías que operan na industria audiovisual galega desenvolven tarefas de produción, xa sexa de cine, vídeo, televisión, multimedia ou animación. A iso han de engadirse as de servizos de apoio a estas actividades, que representan o 19%. A emisión adquire un peso menor, co 11% e, finalmente, a distribución e a exhibición co 11% das empresas.

O 59% das compañías desenvolven tarefas de produción

Ademais, do total das 352 empresas galegas vinculadas dalgún xeito ó audiovisual, 185 desenvolven a súa actividade dentro do subsector de produción cinematográfica, 116 na produción televisiva, 100 en vídeo, 83 multimedia e 23 en animación. Estas categorías non son excluíntes, xa

que unha empresa pode ofertar servizos en máis dun subsector e, de feito, así acontece de moitas delas. De feito, Televisión de Galicia emite televisión, produce programas e coproduce longametraxes, da mesma maneira que algunhas produtoras de televisión xeran tamén produtos en vídeo. De feito, son poucas as empresas dedicadas exclusivamente a un dos subsectores. Profundando nos aspectos que fan referencia á especialización das empresas do audiovisual galego, as dedicadas a dobraxe e sonorización son as máis especializadas, co 59,46% da súa facturación do último ano dispoñible xerado por ese tipo de actividades. Ademais, a práctica totalidade dos estudios de dobraxe contan no seu portfolio con outros servizos de produción -como pode ser a sonorización- con porcentaxes que oscilan entre o 6 e o 65%. A seguinte especialización máis elevada corresponde á produción de longametraxes, cun 52,93%, con elevadas porcentaxes nalgunhas das empresas que manifestan desenvolver actividade nesta área e que son superiores ao 70% en sete delas. Por outro lado, son 17 as compañías que operan nesta actividade, e só a metade producen tamén curtametraxes, o que parece indicar que se trata de produtoras cinematográficas xa asentadas e moi consolidadas no mercado. Dentro das actividades de multimedia, o deseño de páxinas web supón o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividade neste ámbito, cun 66% destas que ademais producen cd-rom. A continuación, estaría a

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
produción de series de ficción, cunha especialización no 2003 dun 42,9% e con 10 empresas operando neste ámbito. Ademais, os pesos destas actividades na facturación das empresas que desenvolven actividade neste subsector son superiores ao 75% en catro dos casos.

Empresas que desenvolven actividade en cada unha das categorías da produción. 2003.

200 1 80 1 60 1 40 1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 85 1 00 16 1 23

83

Cine

Vídeo

Televisión

Animación

Multimedia

Os menores índices de especialización localízanse nas actividades de servizos de posprodución (9,69% da facturación destas empresas) e CD-rom (16,38% do volume de negocio xerado). Por último, as actividades nas que operan máis empresas das que achegaron o cuestionario do estudo son vídeo (51 empresas), documental (44) e publicidade (39) que son, ademais, as que mostran menores pesos relativos nas súa facturación e ofrecen pois un menor índice de especialización.

Peso medio das distintas actividades na facturación. 2003.
60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 52,93 59,46

38,00

42,90

34,27

27,35

16,38

21,61

24,00

26,59

26,85

CD Rom

Entretenemento

Curtametraxe

Documentais

Outros servizos de produción

Longametraxe

Dobraxe

9,69 Servizos postprodución Series de ficción Publicidade Animación

En canto á distribución provincial das empresas do audiovisual galego detectadas no estudo, A Coruña é a que aglutina a maior parte, con 202 (o 57,39% do total), seguida a distancia de Pontevedra, con 103 (29,26%) e, por último, e cun peso moito menor Ourense con 32 (9,09%) e Lugo con 15 (4,26%).

Deseño de páxinas web

Vídeo

30,04

41

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Distribución provincial das empresas. 2003.

Pontevedra; 29,26%

Ourense; 9,09% Lugo; 4,26%

A Coruña; 57,39%

A Coruña

Lugo

Ourense

Pontevedra

Da observación do repartimento dos pesos relativos das distintas actividades en cada unha das provincias pódese extraer como conclusión o peso que no eido galego teñen as actividades de produción, que supoñen un 59,09% das empresas. Porén en Pontevedra e, sobre todo, en Lugo, o peso deste grupo é inferior ao galego. Por outro lado, resulta relevante a escasa importancia que as empresas auxiliares teñen nas provincias de Ourense e Lugo, con pesos case un terzo inferiores á media da comunidade. Iso é debido á pouca relevancia que a produción ten nestas provincias, de maneira que non supón unha demanda suficiente para estes servizos, polo que non incentiva a situación destas empresas. En canto ás actividades de exhibición, estas adquiren especial importancia relativa en Pontevedra e en Lugo.
Distribución das empresas segundo a provincia e actividade desenvolvida. 2003.

1 00% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 1 0% 0% A Coruña Auxiliares Lugo Ourense Pontevedra Produción Total Televisión

Exhibición e distribución

A partir dunha análise inicial da data de creación das empresas conclúese que se trata dun sector novo e pouco maduro, por situarse a idade media das compañías que actualmente están en funcionamento en Galicia no contorno dos 10 anos. De feito, con anterioridade ao ano 1985 só existían 28, aínda que en moitos casos esas empresas cambiaron a denominación coa que operaban en Galicia na

A idade media das compañías que operan en Galicia é de 10 anos

década dos anos oitenta. Pero é na década dos anos noventa cando este ritmo se dispara, pasando a ser o aumento do 15 por ano no primeiro quinquenio e de case o 25% no segundo. Coa entrada do novo milenio, o ritmo de creación de empresas da década anterior mantense, de maneira

que o 27,04% das que integran actualmente o sector foron creadas despois do ano 2000. De feito, é precisamente este ano o que reflicte unha maior frecuencia relativa, co 7,79% das constitucións. Percíbese, ademais, un claro incremento na taxa de creación de empresas a partir de 1995, que aínda non cesou.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Ademais, a antigüidade media das empresas varía tamén segundo a actividade que desenvolven. Polo que respecta ás dedicadas á animación, as máis antigas datan de 1995, pero é nestes últimos anos cando a taxa de constitución alcanza máis pendente e é a que presenta unha media de antigüidade máis reducida. Pola contra, é no grupo de empresas que ofrecen servizos de apoio á produción e distribución de equipos onde se localizan as empresas máis antigas. Outras actividades con antigüidades superiores á media son as de exhibición e as de emisión no eido autonómico ou nacional con espazo de desconexión, mentres que a multimedia amosa comportamentos máis próximos ao sector de animación.

Taxa de constitución de empresas no sector audiovisual galego

Entre 2001y la actualidad Entre 1 y 2000 996 Entre 1 y 1 991 995 Entre 1 y 1 986 990 Anteriores a 1 985 0,00% 9,01 % 8,1 7% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 21 3% ,1

27,04% 34,65%

20,00%

25,00%

30,00%

35,00%

Con respecto á forma xurídica, predomina claramente a sociedade limitada, que foi adoptada por 8 de cada 10 das empresas que integran o sector na actualidade. O 20% restante optaron na súa maioría pola sociedade anónima e, a continuación, situaríanse os empresarios individuais, as sociedades cooperativas e as comunidades de bens. Aínda que no 2001 só 20 das 242 compañías do sector estaban relacionadas con algún grupo empresarial, na actualidade apréciase unha maior vinculación, se ben segue sendo a independencia das súas empresas unha das características esenciais do audiovisual galego. Algúns dos conglomerados dos que dependen as empresas audiovisuais son do ámbito da comunicación, como é o caso dos grupos editoriais de “El Correo Gallego”, de Santiago de Compostela; “El Progreso”, de Lugo, “La Región”, de Ourense, “La Voz de Galicia”, da Coruña ou das televisións locais dependentes de Localia-Grupo Prisa ou de Vocento. Outro fenómeno que se aprecia no sector, que resulta común ao resto do audiovisual español, é a entrada dos grandes grupos de exhibición, tales como Yelmo, Cinesa, Box ou, máis

Creáronse conglomerados empresariais autónomos 100% galegos

recentemente, Filmax Entertainmet. Xunto a eles existen grupos autóctonos de menor dimensión que controlan varias das salas comerciais, fundamentalmente fóra das grandes cidades. É o caso de Coruña Films ou Gaper Cines ou o doutros empresarios que aínda que crean distintas razóns sociais para a xestión de cada unha das salas, teñen accionistas comúns, como ocorre co grupo Cines Galicia ou con Novogil e Ciproga. Pero, ademais, fóronse creando conglomerados empresariais autóctonos, netamente galegos, como é o caso de Dygra Films, Continental Producciones, Filmanova ou o Grupo Araguaney. Non por elo deixa de haber en Galicia empresas pertencentes a importantes grupos nacionais, como é o caso de Filmax ou Gesmusic. Xunto a eles constituíronse pequenos grupos que teñen en común o accionista principal de empresas que o integran e que, nalgúns casos, chegan a tres.

43

000. cuns fondos propios que duplican a media do sector e un activo total case 1.000. a maior eiva do sector empresarial audiovisual é a súa atomización (un número de empresas moi elevado) e a escasa dimensión das compañías (demasiado pequenas.600.000.00 0.5 veces superior. algunhas non pasan dun único proxecto audiovisual.512. etc. Os volumes de capital social medio máis elevados danse no subsector de televisión (onde se inclúen empresas de gran dimensión.000.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais do crecemento no número de empresas.21 a 1.00 200.00 400.000. o activo total e os fondos propios medios por empresa son substancialmente máis elevados nas canles de televisión autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión que no resto das tipoloxías. esa dimensión a partir da cal unha empresa obtén beneficios no mercado grazas a que ten unha axeitada estrutura de custos de produción.000.00 2000 2001 2002 2003 500.00 1 50.00 1 .00 1 .00 350.00 400. Elevada atomización e escasa dimensión das compañías Isto significa que a maior parte das produtoras galegas están mal capitalizadas e non dispoñen de autofinanciamento.00 1 00. Fondos propios e Activo total medios das empresas do sector audiovisual galego 2. no momento da constitución.000.000.00 1 .00 300.).441.000.00 250. a 269. aplicacións informáticas.00 1 .00 800. como Televisión de Galicia ou R). A conxunción destes dous factores impide que actúen as economías de escala (coas que tanto se abaratan os custos de producción) e que se acade un tamaño mínimo de viabilidade. a Televisión de Galicia) e as elevadas necesidades de investimento en capital destas empresas.800.000.000.008. o volume medio do activo total destas empresas pasou no mesmo período de 1.000.878. apréciase unha clara aposta pola capitalización.000.04.861.830.000.00 600.113.000. .87.000. Afondando nestes aspectos. tanto material (infraestruturas. Iso débese fundamentalmente á dimensión das empresas que operan neste subsector (sobre todo. formatos. do volume de facturación e de emprego.200.00 450. dereitos sobre contidos.41 en 2000 a 447. Isto indica unha progresiva tendencia cara a unha capitalización amplia que é requisito imprescindible para lle poder facer fronte ao longo período de maduración deste tipo de produtos.00 1 . moitas nin sequera pasan de dous socios e practicamente non teñen traballadores por conta allea).93 no 2003. Se diferenciamos segundo a actividade desenvolvida. Da mesma maneira.000.00 50.00 0.000. instalacións. na actualidade. os fondos propios ascenderon de 68.000. equipos.000.000. O seguinte grupo sería o de empresas de distribución de cine e vídeo. A consecuencia de todo isto é que a maioría das empresas ten unha vida moi breve.306. de maneira que se pasou dun capital social medio de 87.35.400.000.00 200.…) como inmaterial (marcas comerciais.00 Activo Total Fondos Propios Con todo.

polo que se refire aos fondos propios das produtoras de animación.00% 5.27% da facturación tiña a súa orixe no estranxeiro e. foron constituídas nos últimos dez anos. mostran un escaso activo total medio. as vendas en España oscilaron de forma importante no período 1994-2003. o 84. 30. quizais como consecuencia de que.48% do volume de negocio das empresas do noso audiovisual é xerado na propia Galicia. pero o crecemento no emprego é reducido.5% de 1999 e o 3.11%. e dun 13.00% -5. ademais de ser intensivas en man de obra (teñen un elevado compoñente de creatividade) e basearse en elementos intanxibles.00% 1 5.93%. Pola contra.77%. con elevados niveis de crecemento do emprego e da facturación (consecuencia. o 1. De feito.00% 25.00% 25.00% 20.1 VOLUME DE FACTURACIÓN A industria audiovisual galega facturou no 2003 —último ano dispoñible nas fontes de información oficiais— un total de 161.00% 0. Agora ben. 2.00% 5. que esixe unha disposición de fondos para lles facer fronte aos gastos xerados ao longo da produción.63%. fundamentalmente. en 1997.5 millóns de euros.85 provén de España e tan só o 3.5%. xa que en 1994 só o 0. 45 . o crecemento interanual no intervalo 1998-2003 oscila entre o 33. considerando unha mostra de empresas nas que se conta cunha serie temporal completa de datos de facturación. o que supón fronte aos 68 millóns do ano 1997 unha taxa de crecemento do 137% en sete anos. das altas taxas das actividades de animación). no que alcanza o 12.00% 20. ademais dunha porcentaxe de crecemento da facturación intermedio. as produtoras.00% 1 0. de maneira que ao principio do período supoñían o 12.75% e volver caer no 2001 ata tan só o 3. posiblemente polo longo período medio de maduración destes proxectos. 35. teñen un importante volume de activo total medio en 2003. as empresas con menor activo total medio son as de animación e multimedia.00% Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Como mostra o gráfico adxunto. Atendendo ao destino das vendas. para logo ir recuperándose paulatinamente ata o 2000. En cambio.00% 1 5.00% 0. as televisións. Ademais. Pola contra. Isto supón un incipiente avance na saída ao exterior das empresas galegas.66% do estranxeiro. descendendo logo ao ano seguinte ata o 6. tanto as locais como as autonómicas e nacionais con espazo de desconexión. sendo a media do 17.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Crecemento interanual da facturación e do emprego no período 1998-2003 e Activo Total medio no 2003 segundo a activiade desenvolvida. a cifra do ano 2003 é superior á media.00% 30.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003.66% entre o 2002 e 2003. mentres que o 11.00% 1 0. na súa maior parte. resulta que o crecemento no período 1997-2003 foi do 145.14% de 2001.72%.

1 .144. as produtoras (en calquera dos subsectores) ou a exhibición sitúanse por debaixo da media.1 no 2003. Estranxeiro.830.76% das exhibidoras e distribuidoras (20. mentres as emisoras (fundamentalmente.35). que facturan como media 550.05 euros). . que pasa de 633.987.63 euros e as de servizos auxiliares (490.61 % Crecemento da facturación dun 137% en sete anos Distribución 8. 2003.6 millóns). 84.938. pero os servizos auxiliares pasan a ocupar un destacado segundo lugar (139.618.54% Animación 3.5 millóns de euros (o 39.48% restante repártese entre o 12. sitúanse as exhibidoras e distribuidoras. crece en canto ao número de axentes no medio (da man da creación de novas televisións locais).727. as de carácter local). seguido das empresas emisoras que representan o 27. A porcentaxe Galicia.8 euros e moi por encima da media galega da industria audiovisual (445. a continuación. as empresas produtoras presentarían novamente a cifra máis alta. da análise da facturación media por empresa resulta que o ranking das distintas fases da cadea de valor cambia substancialmente e son as empresas dedicadas á emisión as que ocupan o primeiro posto.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Peso dos distintos mercados xeográficos na facturación total do sector.57% das industrias auxiliares (31. con 1.095.311 euros fronte a 69.4 millóns de euros) e o 19. Distribución da facturación do sector no 2003 segundo a actividade desenvolvida Dobraxe e sonorización 2.65% En canto á facturación por empregado das empresas do sector.96 euros.2 millóns).76%).85% 1 De acordo coa clasificación empresarial segundo a fase da cadea de valor.736.97% Auxiliares 1 7. Pola contra. o crecemento do volume de facturación alcanza taxas máis elevadas. as produtoras obteñen unha facturación por empresa inferior á media.20% Televisións (excepto locales) 24. as diferenzas tamén resultan notorias: así.65% Televisións locais 3. 3.974.7 euros). Ademais.1 6% Multimedia 3.064. as distribuidoras seguen estando por encima da media galega (287. a evolución da facturación por empresa nos últimos anos.66% España. En cambio.00% Produtoras 32.4 euros en 1995 a 819. con 63. de só 283.21 % Exhibición 4.5 euros). se ben o número de empresas vén aumentando de forma importante no período estudado. pon de manifesto que.91% do total (44. pero non así no emprego.

034 3.874.287.252.028.68% e Lugo (1.896.766 68.570 1.909 1.036 126.371.772 7.668.698.972.434. televisión e animación.120.936.449 39.873 46.488.858 15.980.171 34.929.915. locales) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras Dobraxe e sonorización Facturación total 4. 1995-2003.825.610.067 55.197.972.045.909.658 1.698 5.611.820 2.969 1996 5.269 4.522.158 101.276 17.398.954.980 36.488 244.633 34.879.665 1998 7.901.65% crecemento interanual do emprego reducido e un incremento que calificaremos de medio no número de empresas que operan no mercado.697.890.737 4.970. son o grupo cunha maior facturación no 2003.547.169 22.501 161. Pola contra.977 116.250.599 21.156 13.966.83% Lugo.527.002 28.176 2002 7.827 11.85 ao 20%. vídeo. mostra un Pontevedra.550 16.304 1. que veñen Distribución provincial da facturación do audiovisual galego.179 3.9%) Ourense.796 2000 8.042.233 40.146.511 2.072 26.848 1997 6.776. a partir dos datos do Rexistro Mercantil As produtoras de cine. a emisión televisiva.434.29 ao .330. 1995 Exhibición Distribución Auxiliares Televisións (exc.492.75% do volume de negocio da industria audiovisual galega no 2003.379 5.236 21. multimedia. Ourense e Pontevedra gañan peso na facturación total da industria audiovisual galega.976.780 3.755.368 2.915 12.177 2.298 5.079 14.713. A Coruña xera o 74.028 1.878.960 2003 7.321 53. se ben logrou importantes cifras de negocio.327.041.748 39.711 4. 19.7%).167.042.651 3.036.527.85% A Coruña.960 5.300 1. ao igual Lugo. Referente á distribución provincial da facturación.903.534 3.731.910 5.798.817.820 2.698.096.611.834.102 1.958 2.880 32.545. respectivamente.970 1.159. 1. mostrando importantes taxas de crecemento interanual no intervalo 19982003. tanto no que se refire ao número de empresas como ao volume de emprego.881. Pero no intervalo 1995-2003. Pola contra.248 10.673 5.796 Fonte: Elaboración propia.908 5.636 12.897. 75.572.137.446.845 43.463.323. A Coruña perdeu un certo peso relativo no total da cifra de negocio do sector.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Facturación das empresas segundo actividade desenvolvida.055.705.122 4.228.913 1.573. 2003. 2.749 5. seguida a moita distancia por Pontevedra (20%) e con pesos menores Ourense (2.898 1999 8.024 9.320.83% e do 17.261 12.874.544 139.923. e pasan do 1.812.447.042 469.344.977.007 28.416 22.512 87.031 3. 47 .181.226 20.239 4.520 2.074 2001 8.182 11.136.742 1.039 24.276.089 123.893.469.617.

00% 25.00% 20. De feito.47% do volumen total de negocio (67. Pero esta importancia das empresas mais grandes segue unha tendencia decrecente nestes últimos anos.00% 20. Continental. Iste feito é debido á dimensión económica que están a lograr algunhas das produtoras galegas. e en 2003 esta porcentaxe é só do 16. Por outro lado. e as 20 primeiras o 64.00% 1 0. na área de Santiago.3% do total do volume de negocio. seguida en importancia polas televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión e os servizos auxiliares de apoio á produción. con 4. Outro feito a considerar e a perda de importancia relativa da Televisión de Galicia no total de negocio xenerado polo audiovisual galego: en 1998 o canal autonómico facturaba o 23.9 millóns de euros (39. o volumen de negocio do sector aparece concentrado nunhas poucas empresas.3 millóns de euros.00% Crecemento medio interanual do emprego no período 1998-2003. na de A Coruña.00% 5. Pero ademáis de xeográficamente. e Vilagarcía de Arousa. as empresas produtoras son as que xeran un maior volume de beneficios. maila o incremento da TVG neste período.12%. Santiago de Compostela e Vigo. no ano 2003 as dez empresas con maior volumen de negocio supuseron o 49. Dygra Films ou Bren Entertainment. Zenit Televisión.00% 1 5.2 RESULTADO DE EXPLOTACIÓN O resultado agregado das empresas que conforman o sector audiovisual e das que se dispón de datos ascendeu no ano 2003 a máis de 12.76%).00% -5. Cambre e Oleiros.00% 30.00% 80.15% da facturación do sector no 2003 2.22% do total. a facturación aparece concentrada xeograficamente arredor dos municipios da Coruña. Desta cifra agregada. CTV. extráense algunhas conclusións que confirman a crecente importancia en Galicia das actividades . como é o caso de Voz Audiovisual. que supoñen eles os tres o 71.00% 40.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Crecemento interanual do número de empresas e do emprego no período 1998-2003 e facturación no 2003 segundo a actividade desenvolvida 35.53% se se consideran ás vinte mais grandes). da comparación do repartimento do resultado contable entre as distintas actividades en 1997 e no 2003. Outros concellos con importantes cifras de facturación son os de Ames e Teo.00% 1 20.61%.00% 1 00.00% 0. Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003 Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras Ademais.00% 60. 10 empresas concentraron o 49. de feito que en 1998 as dez empresas con maior facturación representaban o 54.00% 0. o que supón multiplicar case por catro as cifras obtidas en 1997.15% do total da facturación do sector.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
relacionadas coa animación, a perda de capacidade da exhibición para xerar beneficios na mesma contía que o viña facendo ata agora, a consolidación da produción e o importante papel das diversas actividades auxiliares.
Evolución do resultado total do sector audiovisual galego
8.807.269 12.296.126 7.040.898 2002 2003
28,87% 14,42% 16,93% 2,21% 8,65%

14.000.000 12.000.000 3.614.994 10.000.000 8.000.000 -1.937.826 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 -2.000.000 1995 1996 1997 -334.297

3.503.826

1998

1999

2000

2.439.448

2001

Novamente, se se analizan as cifras medias por empresa, as televisións29 sitúanse moi por encima da media galega (con 534.921,45 euros, feito provocado pola gran dimensión das empresas que operan nestas actividades), xunto coa distribución (154.692,19) e a animación (109.580,36). As ratios máis reducidas danse para as empresas de multimedia (6.114,83) e as de dobraxe e sonorización (16.718,36), ademais das televisións locais, que obteñen un resultado global negativo (-24.583,45). Rendibilidade económica do audiovisual galego no 2003 segundo a actividade desenvolvida
Activo total medio Servizos auxiliares Exhibidoras e distribuidoras Produtoras Televisión Total xeral 127.927,89 278.783,15 170.568,72 1.972.382,93 385.159,18 Resultado medio 36.937,40 40.187,79 28.885,54 43.648,86 33.305,11 Rendibilidade económica

Fonte: Elaboración propia, a partir dos datos do Rexistro Mercantil

De forma análoga, o resultado por empregado das empresas distribuidoras está moi por encima da media galega do sector (20.625,63 euros fronte a 5.299,62 do sector), o mesmo que acontece coas empresas de animación (13.567,09 euro s), mentres que as produtoras de multimedia, as de dobraxe e sonorización, as de exhibición e as de emisión están por debaixo. Novamente, no caso das locais galegas obtense un resultado por traballador negativo. É importante salientar que esta cifra global de beneficio se logra aínda que o 25% das empresas analizadas e das que se conta con datos cerraron con perdas o exercicio económico do 2003 (último ano dispoñible).

29 As autonómicas e as nacionais con desconexións.

3.408.717

49

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO

Crecemento medio interanual da facturación e do resultado no período 19982003 e rendibilidade no 2003 segundo a actividade desenvolvida
300,00% 250,00% 200,00% 1 50,00% 1 00,00% 50,00% 0,00% 0,00% -50,00% -1 00,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual do resultado no período 1998-2003.

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

Do cálculo da rendibilidade económica das distintas actividades, obtida como o produto da marxe pola rotación , resulta que a rendibilidade media do audiovisual galego no 2003 é do 8,65%. Por encima deste valor estarían as produtoras de animación (cun 367,5%), as empresas de servizos auxiliares (31,57%), distribución (28,51%) e as empresas de dobraxe e sonorización, multimedia e produción de cine, vídeo e televisión, todas elas arredor do 13%. Pola contra, as cadeas de televisión local obteñen unha rendibilidade económica negativa (-14,21%, debido á marxe comercial negativa que logra no desenvolvemento das súas actividades).
Rendabilidade económica das distintas actividades do audiovisual en Galicia con respecto á media sectorial. 2003.
200,00% Distribución 160,00%

30

120,00% Exhibición Marxe -60,00% -40,00% 80,00% Total sector audiovisual -20,00% 0,00% TV autonómica e nacional 40,00% con espacio de desconex. Produción de cine, vídeo e televisión Dobraxe e sonorización 20,00% Multimedia Rotación 40,00% 60,00% Servizos Auxiliares

TV Local 0,00%

En calquera caso, a emisión televisiva (incluíndo xa as cadeas autonómicas e as nacionais con espazo de desconexión) só logra un 2,21% de rendibilidade. Da mesma maneira, a rendibilidade dos fondos propios máis elevada alcánzase nas actividades de animación e

30 Rendibilidade económica=Marxe*Rotación=(Beneficio/Facturación)/(Facturación/Activo total).

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
de distribución, sendo as máis reducidas as da exhibición cinematográfica e a da televisión local, que obtén un valor negativo.

2.3

EMPREGO

As actividades relacionadas co sector audiovisual, en sentido amplo, mantiveron no exercicio de 2003 unha media de 2.320 empregados, que suporían arredor do 0,209% do total de poboación ocupada en Galicia.

Distribución do emprego por actividade. 2003.

Dobraxe e sonorización 2,93% Exhibición 6,40% Produtoras 34,32%

Distribución 1,94% Empresas auxiliares 8,72%

Animación 4,53%

Multimedia 4,38%

Televisións (excepto locais) 25,73% Televisións locais 11,05%

De novo, o maior volume de emprego concéntrase nas empresas dedicadas á produción, que ocupan 1.002 empregados, que veñen representar o 43% dos traballadores do sector. A continuación, sitúanse as compañías de emisión, con 853,32 empregados e, seguidamente, as exhibidoras, con 148,6 empregados, que supoñen o 6,4% do total, e as distribuidoras, con 45 empregados, que supoñen só o 1,94%.

Crecemento medio interanual da facturación e do número de empresas no período 1998-2003 e emprego no 2003 segun a actividade desenvolvida
1 20,00%

Crecemento medio interanual do número de empresas no período 1998-2003.

1 00,00%

80,00%

60,00%

40,00%

20,00%

0,00% 0,00% 5,00% 1 0,00% 1 5,00% 20,00% 25,00% 30,00%

Crecemento medio interanual da facturación no período 1998-2003
Exhibición e distribución Televisións Auxiliar Produtoras

51

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución do emprego do sector audiovisual segundo a actividade desenvolvida pola empresa.
1995 Emprego total do sector Exhibición Distribución Empresas auxiliares Televisións (excepto locais) Televisións locais Multimedia Animación Produtoras de cine e TV Dobraxe e sonorización 16 5 14 546 47 15 0 265,75 213,8 1996 39 5 101 564 79 21 0 315,5 167 1997 72 7 149 568 132 43 5 484,9 178 1998 52 13 141,51 580 190 73 6 488,54 265 1999 101 22 153,51 604 216 54 7 704 85 2000 142,11 28 145 599 164 59,13 50,5 757,68 31,5 2001 122,67 35 151 588 154,67 87,29 91 655,25 37 2002 135,12 38 145,24 594 254,42 92,49 106 607,74 53 2003 148,55 45 202,4 597 256,32 101,63 105 796,29 68

1.150,55 1.320,50 1.687,90 1.858,05 1.995,51 1.976,92 1.928,88 2.026,01 2.320,19

Fonte: Elaboración propia, a partir dos cuestionarios e da información do Rexistro Mercantil

O cadro medio do sector é no 2003 de 6,6 empregados, pero empresas como as de multimedia (2,03), servizos auxiliares (3,61) e exhibición (4,79) están por debaixo desta cantidade. Iso pode deberse a que son empresas máis intensivas no capital que demandan cadros máis reducidos. Pola contra, as produtoras de animación presentan unha dimensión media en canto ao cadro superior á media, consecuencia das elevadas necesidades de persoal destas actividades, onde a creatvidade é o principal valor. As dez empresas cun maior número de traballadores concentraron no 2003 o 47,68% do total de emprego do sector, porcentaxe inferior que o do ano 1998, que ascendía ao 56,62%. Ademáis deste cambio no índice de concentración, advírtese como mudaron o tipo de empresas con maiores cadros de empregados: en 1998, entre as dez empresas con mais traballadores estaban duas televisións e tres empresas de dobraxe, mentras que no 2003, as emisoras seguen ocupar os mesmos postos, pero son as produtoras de televisión e as de animación as que ocupan eses postos. Por último, comentar que a media do sector en canto ao grao de temporalidade na contratación sitúase arredor do 50% do total de persoal empregado. Dáse, pois, unha alta precariedade laboral no sector (os traballadores do audiovisual traballan de media moi poucas semanas ao ano e sempre con contratos eventuais) e unhas remuneracións inferiores ás medias do Estado (as empresas, para manterse no mercado, tratan de reducir gastos, poñendo un maior acento nos custos laborais, xa que se enfrontan a unha man de obra escasamente organizada, non sindicada e pouco especializada). A crecente concentración de empresas podería conducir nun futuro a que o sector audiovisual acadase un nivel de produción máis amplo e estable. Isto, en principio, significaría que a man de obra se puidese especializar, accedese a mellores condicións laborais e vise aumentados os seus salarios.

52

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Por último, como queira que o audiovisual depende en gran medida dunha forte división do traballo, dunha alta especialización da súa man de obra, combinada cunha flexibilidade absoluta, esta industria precisa dun tipo de traballadores moi especial (e tamén moi vocacional). A precariedade laboral e os baixos salarios tende a desmotivar ós profesionais, a minguar a súa produtividade e, a longo prazo, mínase a competitividade do sector.

2.4

A PRODUCIÓN DE CINE, VÍDEO E TELEVISIÓN

As produtoras galegas de cine, vídeo e televisión eran 145 no ano 2003 e facturaron 53,3 millóns de euros cun resultado económico de 4,9 millóns. Entre todas sumaban 796 empregados. Principais magnitudes das produtoras de cine, vídeo e televisión en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 69 145 110,14% Facturación 16.874.169 53.252.651 215,59% Resultado 935.836 4.888.358 422,35% Nº de traball. 485 796 64,22%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas produtoras elixiron de maneira maioritaria A Coruña como domicilio social, de xeito que nesta provincia está situado o 64,8% das empresas. Con importancias xa menores figuran Pontevedra (26,06%), Ourense (6,34%) e Lugo (2,82%). Pero son varias as empresas doutros
Distribución provincial das produtoras de cine, vídeo e televisión. 2003.
Lugo 2,82% A Coruña 64,79%

catalogadas

como

subsectores (multimedia, animación, auxiliar…) e que, non obstante, din desenvolver actividades de produción de cine, televisión ou vídeo. En concreto, 185 producen cine, 100 vídeo e 75 televisión, aínda que sexa de maneira esporádica. Malia que a produción videográfica ten por termo medio un peso pouco significativo na

Ourense 6,34%

Pontevedra 26,06%

facturación destas empresas (24%), no caso do cine e da televisión, a especialización está arredor do 50%. Dentro deste colectivo, hai compañías vinculadas a grupos de comunicación (“La Región”, “El Correo Gallego”, “La Voz de Galicia”, “El Progreso” ou Cíes Comunicación), grupos de produción (Faro, Continental, Dygra ou Filmanova) e outros conglomerados de menor tamaño, nos que a característica é a dun accionista maioritario común. Polo que respecta á antigüidade, o 56% das empresas foron constituídas desde 1995, e sómente o 5,8% é anterior a 1985. Aínda tratándose dun subsector cunha certa traxectoria, é salientable que entre 2001 e 2004 creáronse 26 novas sociedades neste ámbito. Ademais, son varias as produtoras que tiveron a súa orixe noutra empresa anterior, e que simplemente cambiaron a denominación social, polo que, aínda que teñan unha data de constitución recente, en realidade levan operando no mercado moitos anos. Os ingresos de explotación das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión medraron un 215,6%, pasaron de 11,7 millóns de euros en 1995 a 53,25 en 2003. Neste ano, a importancia relativa destas actividades no total da facturación do sector audiovisual galego foi do 33%.

53

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
60.000.000 50.000.000 40.972.958 40.000.000 30.000.000 20.000.000 1 0.000.000 0 1 995 1 3.550 2.71 1 .697.261 1 34.434.970 22.874.873 1 6.874.1 69 39.972.520 43.434.820 53.252.651

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais destas empresas é menor ao da industria galega audiovisual. Por outro lado, a marxe comercial das produtoras galegas de cine, televisión e vídeo é practicamente igual ao da media sectorial galega, aínda que a rotación é superior, polo que a rendibilidade destas actividades é cinco puntos superior á do total do sector (13,02% en relación con 8,65%). A facturación promedio por empresa das produtoras galegas de cine, vídeo e televisión foi en 2003 de 367.259,7 euros, inferior á media do sector. Tamén a facturación por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio destas produtoras é inferior á do total do sector, malia a diferenza relativa ser menor.

Evolución do emprego das empresas galegas de produción de cine, vídeo e televisión.
800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995
266 31 6 485 489 704 758 655 608 796

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O número medio anual de traballadores das compañías dedicadas á produción de cine, vídeo e televisión incrementouse de 266 en 1995 a 796 en 2003, o que representa un crecemento do 64,22%. Aínda que o volume de emprego segue unha tendencia crecente, é de subliñar a irregularidade deste, de xeito que hai incluso anos nos que o número de profesionais ocupados descende. Dada a temporalidade da contratación na produción cinematográfica pola propia estrutura desta actividade (móntase un amplo equipo de traballo formado polos actores, técnicos, persoal de dirección, etc. que é desmontado ao finalizar cada produción), o nivel de emprego está directamente relacionado coas rodaxes levadas a cabo en cada un deses exercicios. Pola contra, as relacións

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
laborais no ámbito da produción televisiva, aínda que de carácter maioritariamente temporal, son máis estables no tempo, por tratarse de proxectos cunha duración superior.

2.5

A PRODUCIÓN MULTIMEDIA

As empresas dedicadas á produción multimedia, con domicilio social en Galicia, eran 50 en 2003, facturaron 5,9 millóns de euros e contaban nese ano con 102 empregados. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194,12% Facturación 1.923.158,24 5.901.698,02 206,88% Resultado -4.325,00 305.741,55 Nº de Empregados 43 102 136,35%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Estas empresas distribúense no ámbito provincial entre A Coruña (48,9% do total) e Pontevedra (30,6%) fundamentalmente. Convén sinalar que son moitas as empresas que en Galicia operan neste sector, pero foron seleccionadas só aquelas cunha compoñente máis creativa e menos tecnolóxica. Pero 83 das empresas do censo declaran que prestan algún tipo de servizo de multimedia (desenvolvemento de páxinas web ou CD-rom, fundamentalmente, aínda que comezan a saír empresas que operan nos contidos multiplataforma). O índice de especialización destas produtoras non é moi elevado, supoñendo o 38% da facturación das empresas que desenvolven actividades de desenvolvemento de páxinas web e o 16,4% a creación de cd-rom. Estes datos evidencian que moitas das empresas do sector inclúen este tipo de actividades na súa carteira de produtos/servizos. Ademais, algunhas destas compañías pertencen a grupos empresariais, como é o caso das vinculadas ao grupo Auria, en Ourense. Por outro lado, as primeiras produtoras de multimedia foron constituídas na segunda metade da década dos oitenta, malia o 90% destas empresas nacer despois de 1995, o que pon en evidencia que se trata de un subsector moi recente.
Distribución provincial das empresas galegas de multimedia. 2003.

Polo demais, as vendas das produtoras de multimedia galegas pasaron de 1,9

Lugo 2,04%

Ourense 18,37%

millóns de euros en 1997 a 5,9 en 2003, o que supón un crecemento de case o 206,9%, por encima da media do sector audiovisual en Galicia. Por

A Coruña 48,98%

Pontevedra 30,61%

outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,65%. O resultado económico das produtoras galegas de multimedia representa só o

2% do total do balance contable da nosa industria audiovisual, e ascendeu a 305.741,6 euros en 2003. Ademais, o resultado foi de signo negativo ata 1998, primeiro ano no que estas empresas obteñen beneficios globalmente. A facturación por empresa das produtoras de multimedia galegas en 2003 foi de 118.034 euros, por debaixo da media do sector, malia que, tal e como ocorría coa produción multimedia, a recente creación dalgunhas destas empresas non permite xulgar aínda a súa capacidade de xeración de volume de negocio. Chama a atención o reducido cadro de persoal medio deste grupo empresarial, un terzo inferior á media do audiovisual galego, o que fala ben ás claras de empresas de reducida dimensión.

55

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Evolución da facturación das empresas galegas de multimedia
5.901 .698 6.000.000 4.61 7.042 5.572.908 4.000.000 3.81 02 7.1 3.000.000 2.000.000 1 .000.000 1 .055.534 0 1 995 1 .323.820 2.966.488 1 .923.1 58

5.000.000

5.1 46.379

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

O nivel medio dos activos totais das compañías operantes neste subsector é moi inferior ao da industria galega audiovisual en xeral, o que pode estar relacionado coa baixa intensidade en capital destas actividades, e, xa que logo, coa cativa capitalización das empresas. A marxe comercial das empresas multimedia é de case o dobre da media sectorial galega (24,13% fronte a 13%), o que xunto cunha rotación moi próxima á media do audiovisual galego (55,71% en relación con 66,54%) leva a unha rendibilidade cinco puntos superior (13,44% en comparación con 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de multimedia
1 20 1 00 1 02 80 60 40 20 1 5 0 1 995 1 996 1 997 1 998 21 73 54 43 59 87 92

1 999

2000

2001

2002

2003

Os postos de traballo medios anuais xerados por estas empresas de produción multimedia pasaron de 15 en 1995 a 102 en 2003. Isto supón un crecemento do 136%, o que debe interpretarse como a crecente importancia deste tipo de actividades, se ben o ritmo de crecemento do emprego parece desacelerado desde 2001.

2.6

A PRODUCIÓN DE ANIMACIÓN

No ano 2003, eran 13 as empresas situadas en Galicia e dedicadas á produción de animación; a súa facturación sumaba 5,2 millóns de euros e contaban entre todas con 105 empregados.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333,33% Facturación 101.510,94 5.167.320,58 4990,41% Resultado n.d. 1.424.544,72 Nº de Empregados 5 105 2000,00%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

A distribución provincial das produtoras galegas de animación mostra unha clara concentración na Coruña, de tal maneira que o 76,9% (10 empresas) teñen o seu domicilio social nesta provincia, o 15,38% en Pontevedra (2) e o 7,69% en Ourense (1). Ademais, 6 delas teñen o seu domicilio social na Coruña, e 3 operan desde Santiago de Compostela, e son estes, xa que logo, os núcleos de poboación que acollen a máis empresas desta actividade. Ademais, catro destas empresas pertencen a
Distribución provincial das empresas de animación. 2003.

grupos

empresariais:

dúas

delas

están

integradas no Grupo Dygra Films e outras
A Coruña 76,92% Ourense 7,69% Pontevedra 15,38%

dúas en Filmax. Por outro lado, as máis antigas das produtoras de animación foron constituídas no ano 1995, e a metade delas naceron no ano 2000 ou con posterioridade. Os seus ingresos de explotación pasaron de 101,5 miles de euros en 1997 a 5,2 millóns en 2003, o que supón un crecemento de case o 5.000%, moi superior ao de calquera das

actividades da industria audiovisual galega. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 3,2%. O resultado económico declarado polas produtoras de animación en Galicia foi de 1.424.544,72 euros en 2003, se ben é certo que, nestes últimos anos, as empresas dedicadas a estas actividades tiveron un balance global negativo ata 2002, primeiro exercicio no que este colectivo empresarial conseguiu beneficios totais.

Evolución da facturación das empresas galegas de animación
6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000
1 .51 01 1 244.780 469.633 1 .492.233 5.61 0.449 5.698.845

5.1 67.321

1 .000.000 0 1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A facturación por empresa das produtoras de animación galegas no ano 2003 é de 397.486,2 euros, por debaixo da media do sector, malia seren varias as empresas de recente creación que aínda non achegan volume de negocio. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de animación con respecto á media

57

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
do audiovisual galego son o resultado por empregado, o resultado por empresa ou o cadro de persoal medio. A marxe comercial era moi superior á media galega do sector (366,2% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (100,34% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta moi superior á do total da industria audiovisual galega (367,5% fronte a 8,65%).

Evolución do emprego das empresas galegas de animación
1 20 1 00 80 60 40 20 0 1 997 5 6 7 51 91

1 06

1 05

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de produción de animación, pasouse de tan só 5 traballadores en 1997 a 105 en 2003, o que representa un crecemento do 2.000% e demostra a enorme potencialidade deste apartado en canto á xeración de postos de traballo, por tratarse dunha actividade intensiva en man de obra e baseada na creatividade dos deseñadores e non tanto no capital nin nas infraestruturas.

2.7

A DISTRIBUCIÓN DE CINE E VÍDEO

As empresas situadas en Galicia e dedicadas á distribución cinematográfica e videográfica ascendían en 2003 a 6, fronte ás 4 de 1997. Principais magnitudes das empresas de distribución en Galicia. 1997 e 2003.
Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 4 6 50,00% Facturación 1.825.665,00 12.929.007,00 608,18% Resultado 197.236,00 928.153,00 370,58% Nº de Empregados 7 45 542,86%

Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.

Delas, tres dedícanse á distribución de cine e outras tres a distribución de vídeo. En total, facturan case 13 millóns de euros e contan con 45 empregados. O reparto por provincias das distribuidoras galegas mostra unha clara concentración en Pontevedra, de tal maneira que o 66,67% destas compañías está localizado nesta provincia, fronte ao 33,33% da Coruña. Ademais, dúas da s tres distribuidoras videográficas teñen o seu domicilio social en Vilagarcía

Distribución provincial das empresas distribuidoras. 2003.
P o ntevedra 66,67%

A Co ruña 33,33%

de Arousa (Pontevedra), e outras tantas operan desde Vigo. Hai que aclarar que Suso Zinea, situada en Vigo e

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
dedicada á distribución de cine, é simplemente unha delegación da empresa que ten o seu domicilio social no País Vasco. Os ingresos de explotación deste subsector pasaron de 1,3 millóns en 1995 a 13 en 2003, o que supón un crecemento do 608%, moi por encima da media do sector audiovisual galego. Ademais, o 92% deste volume de negocio foi xerado pola distribución de vídeo e DVD, e tan só o 8% pola distribución cinematográfica propiamente dita. Por outro lado, a súa importancia relativa no total das vendas foi en 2003 do 8%, porcentaxe moi superior á que lle corresponde por número de empresas (1,7%). O resultado económico das actividades de distribución audiovisual en Galicia foi de 928.153,00 euros, sempre no 2003. Isto supón un crecemento do 370,6% no resultado antes de impostos destas empresas para o período 1997-2003, o que supón un crecemento medio anual do 53%.

Evolución da facturación das empresas galegas de distribución. 1995-2003.
1 4.000.000 1 .698.039 1 1 2.000.000 1 0.000.000 8.000.000 6.000.000 4.000.000 2.000.000 0 1 995 1 .287.969 9.446.236 7.936.599 5.970.226 4.776.898 1 .825.665 1 1 .61 .848 1 2.929.007

1 996

1 997

1 998

1 999

2000

2001

2002

2003

A marxe comercial das distribuidoras galegas é superior á media galega do sector en 3 puntos (16,34% fronte a 13%), o mesmo que a rotación (174,52% fronte a 66,54%), polo que a rendibilidade destas actividades resulta superior á do total da industria audiovisual galega, que é de 8,65%. Ademais os fondos propios medios son case tres veces superiores á media sectorial, o que denota unha maior capitalización destas empresas.

Evolución do emprego das empresas galegas de distribución. 19952003.
45 40 35 30 25 20 1 5 1 0 5 5 5 1 996 7 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 1 3 22 28 35 38 45

0 1 995

A facturación por empresa das distribuidoras galegas é de 2.154.834,6 euros, moi por enriba do promedio do sector. Outras magnitudes que resultan superiores no caso das empresas de distribución con respecto á media do

59

na existencia de máis alternativas de ocio.7 millóns de euros Os ingresos de explotación destas empresas pasaron de 4. o que supón multiplicar por nove o número de traballadores neste período.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisual galego son a facturación por empregado. que explotan a meirande parte dos multiplex galegos. Con respecto á antigüidade . Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47.7% na segunda metade da década dos noventa. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia. consecuencia dun menor crecemento na facturación que o total do sector. e que ten algunhas das súas causas no cambio dos hábitos socioculturais da xente. facturaban case 7.593 2. Pontevedra 51.6% destas teñen o seu domicilio social nesta Distribución provincial das empresas galegas de exhibición.7 millóns de euros.028. . desde o ano 2000 naceron en Galicia 7 empresas dedicadas á exhibición cinematográfica de carácter comercial.8 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As empresas galegas dedicadas á exhibición cinematográfica en 2003 eran 31. 2.742 39. xa que no estudo Audiovisual Galego 2003 a porcentaxe desta provincia era só dun 35%.35% Ourense 16. en moitos casos.5 millóns de euros e daba emprego a máis de 140 persoas.90% Lugo (12.2 millóns de euros.61% provincia. e que facturaron no 2003 11. 2003.35%). o resultado por empregado ou o cadro de persoal medio. que se vén rexistrando nos últimos anos.62% Facturación 6.674.12% Nº de Empregados 72 597 729. á desaparición doutras empresas de carácter familiar propietarias dunha única sala. Con respecto ao volume de emprego xerado en Galicia por estas actividades de distribución audiovisual.17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. se ben o seu máximo neste período o acadou 1999 cun volume de negocio de 8. No 2003. o volumen de negocio da exhibición cinematográfica foi de 18. pódese concluir que o total do volumen de negocio xenerado pola exhibición cinematográfica en Galicia ascendeu no 2003 a 18. este pasou de 5 traballadores en 1997 a 45 en 2003. A distribución provincial destas empresas de exhibición de cine denota unha elevada concentración en Pontevedra.9%). Pero a evolución destas actividades supón unha perda de importancia relativa da fase de exhibición dentro da cadea de valor do cine.5 en 2003. a pesar da perda de espectadores de cine en sala. Isto supón un incremento da concentración nos últimos anos.13%) e A Coruña 19.39% Resultado 738.250.09 524. de maneira que o 51.910.9 millóns en 1995 a 7.7 millóns. Ourense (16. na meirande parte da man de novos complexos multisala que levaron. Pero.607. Polo tanto. como Cinesa.26 262. Isto é causa da entrada en Galicia dos grandes grupos de exhibición. 1997 e 2003.13% Lugo 12. o 33.3% das exhibidoras foi creado antes de 1990 e o 26. Box ou Yelmo. En orden de importancia seguirían A Coruña (19. o resultado por empresa.

000. 61 .799.000. etc.207.000 8. palomitas e golosiñas. Isto supón unha caída do resultado antes de impostos destas empresas no intervalo 1997-2003 do -24%.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA a difusión do cine na casa a través do DVD ou do vídeo ou a existencia dunha maior oferta de canles de televisión.279.655.000.000 1 8. aínda que a rotación é superior (88% fronte a 66.65%.31 9 1 8.61 1 0. este pasou de 72 traballadores en 1997 a 149 en 2003.1%).000. cuxas cifras ascenderon no 2003 a 147 traballadores.91 5 9. Un estudo da consultora DBK sobre as actividades de exhibición cinematográfica en España revela que a venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81. A marxe comercial das nosas compañías de exhibición cinematográfica é catro puntos inferior á media do total do sector na comunidade (9% fronte a 13%). co que situaría o total do emprego en Galicia nestas actividades en 296 31. polo que a rendibilidade deste subsector é de 7. Pero a estes empregados hai que engadir aos vinculados ás grandes cadeas de exhibición de titulardade non galega.547 1 8.827 1 7.000 8.947 0.000 6.042.891 . o resultado por empresa.838.000.204 1 . que veu descendendo nestes anos a unha media anual do 2.000 1 6.000. Ademáis.21 2 2002 2003 Exhibidoras galegas Exhibidoras non galegas Total da exhibición O resultado económico das actividades de exhibición cinematográfica comercial galegas foi de 558.9% da facturación restante.000.795.000 1 4. Outras magnitudes que resultan inferiores no caso das exhibidoras con respecto á media do sector son a facturación por empregado. o resultado por empregado ou incluso o cadro de persoal medio.).447. publicidade e outros supoñen o 18.000 0 2000 2001 8. cada vez teñen mais peso os ingresos atípicos (venda de bebidas. publicidade nas salas.772 4. Facturación das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia 20. 31 Se ben nos análisis incorporados no Libro non se consideran por non ser o dimicilio social destas empresas en Galicia.92% e a do total da industria audiovisual galega é de 8.000.000. o que supón o dobre dos postos de traballo ao final do intervalo. Con respecto ao emprego dedicado ás actividades galegas de exhibición comercial.9 euros en 2003.1 .000.000 2.971 1 7. moi por debaixo da media do sector (819.938 euros).031 1 8.000 1 0. mentras que os ingresos por servizos de bar. A facturación por empresa das exhibidoras galegas é de 240.54%).61 .024 81 7.255 euros.794.18%.297 1 1 7. dentro do volume de negocio destas empresas.000 1 2.

733 Resultado 2003 12.674.014 -23.607 -885. con desconexión Locais Total TV 68.028.072 2.282. 1997 e 2003.296.126 2.896.603 % crec 240% 109% -3901% 42% 1997 568 132 700 Empregados 2003 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1.304 24.994 1.688 2.512 22.974. e nac. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia.298 44.282 1.376 2003 161. Delas 36 son locais.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3. 296 300 250 200 1 50 1 42 1 00 50 59 0 2000 59 2001 59 2002 2003 Total da exhibición 1 23 1 35 1 47 1 94 1 82 1 49 201 Exhibidoras non galegas Exhibidoras galegas 1.796 39.1 A EMISIÓN TELEVISIVA Galicia súmaba no ano 2003 un total de 41 emisoras de televisión.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Emprego das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia.789. dúas autonómicas e tres nacionais con espacio ou tempo de desconexión rexional.614. No seu conxunto estas compañías obtiveron nese ano uns ingresos de explotación de 45 millóns de euros e xeraron un volume de emprego de 853 traballadores.096.910 5.527.036.004 1.320 180 3 24 27 Nº empresas 1997 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. (1) Facturación 1997 Total audiovisual TV Autonóm.258.878.925. Nota: Os datos do Centro Territorial de TVE en Galicia só incluen hasta 1999 62 .

como é o caso da de Quiroga.276 1 7.90% 44%).668.878.63% autonómicas Madrid 2.000. como é o caso da operadora de cable R.896.954. a de Cerceda. Pero os anos de maior intensidade no nacemento de televisións locais na Comunidade galega van de 1994 a Distribución provincial das televisións galegas. a de Arnoia.000 35. Telelugo ou Video Voz TV).042.000. ou a veterana de Ponteareas.000.028. Neste sector operan 6 empresas de titularidade pública (as cadeas estatal e autonómica.000 1 5.63% e 6 empresas) e Lugo (12. As seguintes provincias en orde de importancia serían Pontevedra (co 26.488.2% e 5 compañías). e as locais municipais).20% e as nacionais con espazo de desconexión rexional elixisen esta provincia como domicilio social (fundamentalmente Santiago de Compostela.000 25.469.91 0 4. están as grandes operadoras como a Televisión de Galicia (TVG). Vigo. respectivamente.547. ademais dalgunhas novas emisoras locais.1 77 20.000.228. Por outra banda. que teñen un activo total 63 .LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Son varias as cadeas galegas de televisións vinculadas a grupos empresariais: por un lado. neste sector conviven empresas creadas antes de 1990 (5).879.897. Ourense (14. existen outras integradas no grupo de empresas Localia (como son algunhas das emisoras locais de Pontevedra. constituídas desde o ano 2000 (9).83% A Coruña 43.909.1 3.749 2003 Facturación de televisións (exc.8% e 11 televisións locais). Pero este crecemento da facturación está moi determinado nos primeiros anos do intervalo pola incorporación de novas empresas. aínda que a esta importancia relativa contribúe de xeito significativo o feito de que todas as televisións Ourense 14. Case a metade das televisións galegas operan desde a provincia da Coruña (o Pontevedra 26.000 5.000.031 32. por ser a capital autonómica).028 .000.000.000 20. Non así as televisións locais. hai un grupo de televisións locais de carácter municipal.44% Lugo 12.269 39.000 40.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5. o que supón un crecemento do 80%. Evolución da facturación das televisións galegas.909 1 3. Finalmente. A Coruña ou Santiago de Compostela).000 1 0.298 3.960 4.000.71 1 28.096.41 6 22. pertencentes a CRTVG e CRTVE ou ao Grupo Atlas. 45.000.300 36. Tamén hai outras igualmente de ámbito local relacionadas con grupos de comunicación (como La Región TV. Os ingresos de explotación das televisións con domicilio social en Galicia pasaron de 25 millóns en 1997 a 45 en 2003.304 1 2.81 1 . 2003.1 2. Por outra banda.000 30.1 79 97.737 4. a productora de noticias Atlas Galicia ou Antena 3 TV Galicia.239 34. 1997.755.072 26. locais) Facturación das televisións locais O nivel medio dos activos totais das televisións autonómicas e nacionais con espazo de desconexión é substancialmente maior ao da industria audiovisual galega. con outras de recente creación. o Centro Territorial de TVE en Galicia ou Atlas Galicia.

06% fronte a 13%). é incluso negativo (-55%). por outra. e. montaxe. quince puntos por debaixo da media do audiovisual galego. aínda que os seus ingresos de explotación non veñen todos da man do sector audiovisual.32 Evolución do volumen de emprego na televisión en Galicia. Isto .42 256. dado que. e nacional con espacio de desc. posprodución.8 millóns no caso das autonómicas ou nacionais con espazo de desconexión e de 163. escenografía.6 traballadores. O volume de emprego medio anual das televisións que operan na nosa Comunidade pasou de 593 en 1995 a 853. mentres que no caso das locais é só de 6. como as locais.7 miles de euros nas emisoras locais galegas de televisión. como é o caso de Televisión de Galicia ou incluso o Centro Territorial de TVE. Por outra parte.3 millóns de euros en 2003. pero.32 546 564 568 580 604 599 588 594 597 TV autonóm. a marxe comercial das televisións de Galicia é inferior á media da industria audiovisual galega (7.6 mil euros para as televisións locais galegas. cunha dimensión moito menor e nas que se dá un alto índice de temporalidade. facturaron 28.9 miles de euros para as televisións autonómicas e nacionais. o que supón un crecemento do 22%.10 OS SERVIZOS AUXILIARES As empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. o cadro de persoal medio das primeiras é en 2003 de 119. Do mesmo xeito. e. no caso das locais. que engloban as dedicadas á iluminación. Por outro lado. O volume de emprego das televisións que operaban en Galicia en 1995 foi de 853. pero de -24. etc. con outras. cun resultado económico de 2.32. a consecuencia da limitada audiencia que acadan nos seus territorios. 900 800 700 600 500 400 300 200 1 00 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 47 79 1 32 1 90 21 6 1 64 1 54. TV local 2. sobre todo. por unha parte.4 empregados. A facturación media por empresa das televisións galegas en 2003 foi de 7. teñen unha escasa capacidade de captación de publicidade que permita financiar o desenvolvemento das súas actividades produtivas. Estas cifras están moi condicionadas.2 millóns e contaban con 202 empregados. malia ser maioritario no seu negocio.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO medio. polo que a rendibilidade tanto dunhas coma doutras non alcanza a media sectorial galega (as TV locais teñen uns niveis de rendibilidade económica de signo negativo). neste grupo de actividade conviven empresas cunha grande estabilidade no emprego. son 56. unha facturación media e un resultado medio inferior á media do sector. pola importancia de TVG en canto á dimensión do seu cadro de persoal. do mesmo xeito que a rotación. E é que estas empresas atravesan certas dificultades no momento actual. De feito..67 254. que é de 534. polas súas dificultades de financiamento. provisión e aluguer de equipos. pola ausencia de datos do Centro Territorial de TVE en Galicia dende o ano 1999. existen importantes diferenzas no resultado por empresa. froito da incerteza que provoca a dixitalización dos sinais.

1997 e 2003. froito do maior crecemento do total do sector audiovisual galego con respecto a estas actividades. seguido de Pontevedra (25.45%).84% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.76% Resultado 485. a facturación por empregado ou o resultado por traballador era arredor do dobre da media da industria audiovisual galega.6%).748 101. vinculado á crecente externalización dalgunhas das fases do proceso de produción e da creación de empresas destas ramas. Loxicamente esta Ourense 3. A facturación por empresa de servizos auxiliares foi. os seus principais clientes. pasando de 14 millóns de euros en 1995 a 28.308 2.3 en 2003. Distribución provincial das empresas auxiliares do audiovisual galego. Os ingresos de explotación deste conglomerado empresarial medraron un 101.76%. 14.27%. e de só o 9. o peso medio dos servizos de produción na facturación das empresas da industria galega da imaxe que din operar nestas actividades é do 34. o peso destas actividades no total da industria audiovisual galega pasa do 20.82% A Coruña 69.. a marxe comercial dos servizos auxiliares é moi superior á da media da industria audiovisual de Galicia.906 euros. Os activos totais medios das empresas auxiliares son inferiores aos da industria galega audiovisual (menos da metade). 65 .69% no caso dos servizos de posprodución.).64% ao 17.27% Nº de traball. produción de cine. Aínda que haxa compañías que só se dedican a estas actividades auxiliares dentro do audiovisual. animación. Desde o punto de vista contable.041.. son varias as que prestan apoio maioritariamente noutros subsectores (multimedia. superior á media sectorial. mentras que o cadro medio de persoal é inferior (4 traballadores fronte a 7). Principais magnitudes de dimensión das empresas auxiliares do audiovisual en Galicia. vídeo ou televisión…) e que. o que pode deberse á menor necesidade de infraestruturas (estudios de gravación.233.57% fronte ao 8.09% distribución está relacionada coa localización provincial das empresas produtoras e das televisións. De feito. de 505.64% Lugo 1.748 360. con importancias menores nas provincias de Lugo e Ourense. non obstante. Ademais. 149 202 35. mentres que a rotación é algo inferior. o que indica unha certa perda de peso relativo. salas de son ou de dobraxe. estacións de traballo ou equipos de renderización. a rendibilidade económica das empresas auxiliares do audiovisual galego está 23 puntos por iba (31.67% Facturac. 2003.858 28. din ofertar este tipo de servizos. Pontevedra 25. Por iso.330. fundamentalmente de montaxe ou posprodución.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón practicamente dobrar o volume de actividade ou o número de empresas no período 1997-2003.45% A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (69%). Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 30 56 86.54%. Ademais. en 2003.

000 24.881 56 . cun volumen de negocio de5. ainda que a crecente importancia de outras cadeas nacionais fai menos importante este factor.000.327.1 36.858 1 0.1 1 0.000 20.1 21 . 250 200 202 1 50 1 49 1 42 1 54 1 45 1 51 1 45 1 00 1 01 50 1 4 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 2.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. cun porcentaxe medio de case o 60% da facturación. o que representa un crecemento do 35. Evolución do emprego das empresas galegas de servizos auxiliares do audiovisual. Esta distribución ten que ver coa distribución xeográfica que presentan as empresas produtoras e das televisións.330.11 O DOBLAXE E A SONORIZACIÓN As empresas de sonorización e dobraxe existentes no 2003 en Galicia ascenden a 10.000 5.398. para facer frente á As empresas de doblaxe e sonorización son as máis especializadas do audiovisual galego .000. 30.636 1 5.079 2. non habendo ningunha empresa dedicada a este tipo de servizos en Ourense ou Lugo.1 71 20.8%.980 1 5.000 1 4.000.880 21 .000.000.9 millóns de euros. as empresas de dobraxe.000 25. Este tipo de empresas presentan o índice de especialización mais elevado do sector audiovisual galego. E que na actualidade. os seus principais clientes. e con 68 traballadores.000 0 1 995 1 59.748 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 O número medio anual de traballadores destas empresas auxiliares pasou de 149 empregados no ano 1997 a 2002 en 2003.522.041 . A maior parte das empresas auxiliares do audiovisual galego teñen o seu domicilio social na Coruña (70%) e o resto en Pontevedra (30%).002 28.890.000.

polo que a rendibilidade económica e cinco puntos superior ao promedio sectorial (13. Ademáis. dirección. pasando do 7.000 2.64% Nº de traball.000 2. 1997 e 2003.000 1 . dentro do intervalo houbo comportamentos desiguais. ainda que en ocasións a relación laboral non se prolonga demasiado no tempo como consecuencia das peculiaridades da actividade: o emprego fixo do sector limitase ao persoal de apoio (administrativos. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 10 11.500. Tele 5 ou TVE.98% para este período.893.000. aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da carteira de traballo dos estudos galegos de dobraxe. estes tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV. que ao ano seguinte se recupera cunha variación do 69.000 3.074 2. Os ingresos de explotación das empresas dobradoras e de sonorización galegas pasaron de supoñer 3. o que pode estar relacionado cunha menor necesidade de infraestruturas destas empresas. Desde o punto de vista contable. incluindo na súa oferta servizos de posprodución (fundamentalmente sonorización).000.48% frente a 8.34%.000 500. para volver a caer un -47%.57% en 1999. mentras que con dobradores mantense unha relación de tipo temporal.80% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.1 76 2.500.045.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA caida de pedidos por parte das cadeas de televisión consecuencia directa da crecente importancia das series nacionais nas súas grellas. pasando por un mínimo do 1.613 167.500.000. o mesmo que a rotación.573.045. técnicos).000 3. de xeito que hasta 1997 hai un decrecemento do -19% interanual.248 74.573. están diversificando a súa carteira de servicios.25%.184 4526.6 no 2003.1 82 3.65%) As empresas dobradoras e de sonorización moven un número importante de traballadores. Todo isto fai que o cadro medio de persoal destas empresas non sexa 67 .344. con taxas interanuais do 14.248 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 2003 Os activos totais medios das empresas galegas de dobraxe están por debaixo da media da industria galega audiovisual (un tercio).11% Facturación 2.034 1 . o que supón un crecemento en términos nominais do tan só 5.463.570 2.276. 178 68 -61. o que lles abre este mercado das series de produción propia. Evolución da facturación das empresas galegas de dobraxe e sonorización 4.000.000 0 1 995 3. iniciando novamente unha tendencia crecente. Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización.545. a marxe comercial é superior á media da industria audiovisual.19% en 1995 a tan só un 2. o peso relativo destas actividades no total da industria audiovisual galega desdendeu de xeito importante.21% no 2003.960 3.371 .73% Resultado 3. supeditada á carga de traballo e as necesidades da empresa dese determinado rexistro de voz.834. Por outra parte.796 2.4 millóns de euros en 1995 a 3.034 3.368 2.000 1 . Nembargantes.

LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO moi elevado. Maila todo. Evolución do emprego das empresas galegas de dobraxe e sonorización 300 250 265 200 21 4 1 50 1 67 1 78 1 00 85 50 32 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 37 2001 53 68 2002 2003 . o volumen de emprego das empresas galegas de sonorización e dobraxe pasaron de 214 en 1995 a tan só 68 en 2003.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A O Cine en Galicia CAPITULO 3 69 .

o exhibidor Eduardo Villardefrancos –propietario do Salón París. nace na Francia de finais do século XIX . o cine constituía aínda unha novidade tecnolóxica ligada á fotografía. Malia que xa fixera intentos en 1912. inserta un anuncio na prensa viguesa no que se As orixes do cinema español localízanse na Coruña. Nestes anos finais do século XIX. Vía Láctea Editorial. máis que un medio de expresión artística. dende Altamira ata algunhas das máis modernas formas de expresión. 32 As desenvolvidas por José Luis Castro de Paz e José Mª Folgar de la Calle. onde José Sellier Loup.000 metros de películas diarios. Trátase de “Miss Ledya”. a comezos de 1895. aínda que cómpre rexistrar nela a primeira aparición cinematográfica de Daniel R. pensábase que a primeira imaxe en movemento tomada por un español cunha cámara Lumiére era a coñecida Saída de misa de doce do Pilar de Zaragoza e que os operadores pioneiros da cinematografía española foran os Gimeno: Eduardo Gimeno Peromarta e o seu fillo Eduardo Gimeno Correas.que levaba anos facendo retratos na capital herculina. a golpe de manivela e. paralelamente á súa actividade principal filmaba cunha cámara Lumiére o paso pola rúa Real do enterro do Xeneral Sánchez Bregua. como Monumento a Curros Enríquez. Barcelona. amosa un esforzo permanente por transmitir idea da realidade en movemento. que arremedaba os argumentos folletinescos que facían furor na época. Na súa partida de nacemento: Joseph Sellier Loup (Givors. na Coruña. 3. Royal Books. un fotógrafo francés33 -aínda que nacionalizado español. primeiro para o exhibidor Isidro Pinacho. Gil contaba xa cun catálogo de máis de coarenta reportaxes. viñeron certos entrementos ópticos ata chegar á invención do kinestospocio. Gil é. de madeira. cunha cámara Gaumont de obxectivo fixo. 33 . o primeiro que pon a funcionar en Galicia unha positivadora de cinema máis ou menos industrial e en 1923 o seu taller contaba con capacidade para positivar 1. de Edison e o cinematógrafo que. a primeira sala estábel galega centrada primordialmente na exhibición cinematográfica. El Ferrocarril de Orense a Vigo. Pouco tempo despois chega a España. A Coruña. na súa meirande parte producidas e rodadas por el mesmo na Coruña (1911-1915). Tra-los seus primeiros tres anos de actividade. Anos despois. en 1916 filmou a primeira película de ficción rodada en Galicia e da que se ten noticia. presentan en Lyon os irmáns Lumiére. Xa en 1910. Os resultados non foron moi brillantes.presentaría na súa programación unha serie de cintas documentais. Pero novas investigacións 32 viñeron probar que as orixes do cinema español localízanse. unha cinta de 540 metros (20 minutos de duración). en 1913. un ano despois. xurdido como medio de entremento. Aportaciones a los orígenes del cine español. La Coruña y los orígenes del cine en España. Logo da invención da fotografía. José Sellier. en 1839. Castelao (no papel dun pastor protestante). Xa que logo. na mesma cidade. o tamén fotógrafo José Gil instálase en Vigo e comeza a facer películas como operador. 1850). O CINE EN GALICIA O afán do home por se expresar a traveso de imaxes é de reflectir nelas todo un abano de sentimentos e ideas é case tan antigo como a súa propia presenza sobre a Terra. ademais. chegando mesmo a organizar unha selección para un proxecto que se titularía La Virgen de la Roca. Aínda que ben podería ser que El entierro del general Sánchez Bregua non fose a primeira película que rodaba Sellier. o 20 de xuño de 1897. con guión e intertítulos do novelista Rafael López de Haro. posteriormente. 1996. sendo Galicia unha auténtica pioneira. como un espectáculo sen maiores pretensións culturais.1 A PRODUCIÓN DE CINE Ata mediados dos anos 90. o cine. cando menos. da man de José Sellier ofrecía a facer fitas cinematográficas en 24 horas. costumbres y bailes gallegos. 1996. en 1911.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. e mais Jon Letamendi. A pintura.

cuna de Colón. Os nomes dos pontevedreses Ramón e Enrique Barreiro e a casa Folk (a produtora que fundan en 1932) ocupan catro anos de intensa produción de documentais na cidade de Pontevedra. Manifestación anticlerical. e. A película comezaría a rodarse en Galicia no verán de 1924. La tragedia do Xirobio. Os operadores son dous dos mellores que traballaban por aquela época en España: Agustín Macasoli e José Gaspar. Chegados os anos da República Española (1931-36). abrirá mercados a Sudamérica. La casa de la Troya non pasa de ser unha comedia de enredo mesturada con imaxes de tarxeta postal. Vicus Films produce a rodaxe da primeira –e aínda. entre as que figuran dende Por unha Galicia nova. baixo o título de Galicia histórico-monumental. 1925) e Carmiña. con Galicia foron: Maruxa (Henry Vorins. Vicus ten un catálogo de máis dunha ducia de reportaxes e un fresco de cinco rolos dedicado a distintas cidades galegas. cando. ademais. A Coruña. Nos primeiros anos vinte José Gil crea Galicia Cinematoráfica A produtora Vicus Films xurde en Vigo en 1929 e comeza producindo documentais de curta duración que non achegan demasiadas novidades á filmografía creada durante as anteriores décadas por outras produtoras e operadoras galegas. É nos primeiros anos vinte cando José Gil crea Galicia Cinegráfica (logo dunha anterior tentativa con Fausto Otero. inspirados nunha das pezas do libro Cousas da vida. quen inician por aquela época as súas respectivas carreiras. Cesáreo González vai ser o máis sólido dos produtores españois que. La Virgen del Cristal (Saturno e Manuel Lois Piñeiro. facendo moitas coproducións e creando un imperio de 34 Outras longametraxes da época relacionadas. un documental de propaganda a prol do Estatuto de Autonomía de Galicia producido para o Partido Galeguista en 1933. Ao rematar a Guerra Civil. 1923). “La tragedia de Xirobio”. dende 1925. Xosé Signo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA La industria pesquera de Galicia. ata un Noticiario de Galicia que aparece cando o Noticiario de José Gil estrea a súa sétima entrega. CGAI-Xunta de Galicia. presentaran a súa primeira mediametraxe comercial.longametraxe de ficción galega. en moitos sentidos. dirixe coa axuda de Manuel Noriega a versión da súa popular novela La casa de la Troya. en Diccionario do cine en Galicia (1896-2000). e durante máis de vinte anos. Alejandro Pérez Lugín. pp. Antonio Román. 35 Vid. novelista e operador de cine. Gil intúe o potencial das imaxes animadas como correspondencia visual entre Galicia e a emigración e unha boa parte das súas filmacións viaxan ata Sudamérica. os tres ourensáns. en 1927. ademais. principalmente a Bos Aires e Montevideo. 1926). 36 Vén de recuperarse a primeira delas. 71 . enigmática. Xa neses anos dez. flor de Galicia (Rino Lupo. dun xeito ou doutro. A pesar de que Vigo coñeceu pronto o cinema sonoro e os máis importantes cines de Galicia están en proceso de reconversión. En 1930. o filme Pontevedra. Recibimiento de Vigo al Presidente de la República (1934). Carlos Velo e José Suárez. Os irmáns Barreiro xa deran que falar uns anos antes. algunhas delas sonoras . unha comedia dramatizada que mestura as historias dos seriais e o costumismo. empresa produtora coa que. probablemente inferior no seu conxunto á maioría das longametraxes desa índole producidas nesa época. La tragedia del Xirobio aínda é muda e con intertítulos escritos polo seu director. Mondariz ou Santiago: la Atenas de Occidente. terá lugar unha efervescencia do documental impulsada por tres destacados homes do noso cinema. contando as desventuras dun empregado de farmacia. 363367. Nos inicios da década dos 36 trinta. chamada Galicia Films). Tres anos despois da súa creación. quería retomar o campo da exhibición desenvolvendo un noticiario cinematográfico con miras a rendibilizar o seu importante arquivo visual. con produción madrileña e financiamento parcialmente galego. Xosé Nogueira. de 35 Castelao . pero contén algúns puntos de 34 interese para os galegos . personaxe excéntrico. Barreiro convértese en operador de trinta curtas. 2001. nado en Madrid e educado en Santiago de Compostela. fixeran as súas primeiras probaturas no estudio do coloreado de películas co Cinecromo (unha patente desenvolvida por Enrique).

tras a rodaxe de Serán. Institució ‘Alfons el Magnànim’. Cifesa. máis adiante. un estudante ourensán de Ciencias da Información. Cada un deles asumiu unha faceta técnica. con películas moi populares. É o momento no que Víctor Ruppén. ano no que realiza unha curtametraxe en súper 8 titulada Homúnculo. Galicia abriu con el os seus servizos de estudio de filmación barato para 38 o cinema español . Eloy Lozano Coello. A actividade de Enroba acaba coa rodaxe de A tola (1975). Pero o xerme do movemento que intentou articular un verdadeiro cine galego localízase no Club Amateur coruñés. de claro éxito comercial. que foi secuestrada por parte do Tribunal de Orden Público nas III Xornadas do Cine en Ourense. dirixida como as anteriores por López Piñeiro. Lola Flores. O cine en Galicia. Vid. Colocou ao seu arredor todo un clan de galegos. fixo máis de cen películas. Valencia. en 1968 Cesáreo desfíxose de Suevia. ademais. entra a apadriñar o grupo. Nos 70 tamén foi pioneiro o colectivo santiagués Lupa. Marisol ou Joselito. Méndez Ferrín. Xa en 1974. liderado por Carlos Aurelio López Piñeiro. Edicións A Nosa Terra. ao que se uniron inicialmente Miguel Gato e Xavier Iglesias e. o primeiro en aproveitar aquel tópico de Galicia como boa paisaxe para facer películas. La casa de la Troya. A rapa das bestas (1973). como foron Euloxio Ruibal. Reina santa. no cal Díaz Noriega e os novos cineastas que traballaban baixo a súa dirección deron os primeiros pasos a finais dos anos 60. pp. Algunhas das longametraxes. Vigo. Sara Montiel. Pero o grupo máis activo e o que mobilizou un maior número de xente foi o coruñés Imaxe (1973-80). Holocausto (1972). con xente e con tipos doados de caricaturizar. Despois de que o seu irmán Arturo se establecese pola súa conta. Sabela de Cambados. La señora de Fátima ou Campeones. baseándose nun discurso audiovisual propio. la antorcha de los éxitos. unha especie de mecenas e empresario de orixe catalana. encabezado dende a súa creación. 39 40 . Pero será en 1974 cando marque un fito na 37 38 Cfr. de tal xeito que o grupo Imaxe alcanzou unha estruturación completa. 131 e ss. Pouco despois de Lupa fórmase na Coruña o grupo Enroba. Descubriu e tivo baixo contrato moitas das estrelas do cinema español dos anos corenta. El Pórtico de la Gloria. Esa mujer. cos xogadores carismáticos de entón. en 1971. La pródiga. En la red de mi canción ou En un mundo nuevo. entre moitos outros. cunha media de catro ou cinco ao ano. Cesáreo González foi. Berros na cova (1973) e Peliqueiros (1974). entre outros. Inqueda volta (1973). Xosé Nogueira. Ao longo de catro anos. por unha serie de nomes vinculados dende tempo atrás ao teatro galego. cambiando o patriotismo doutras producións da competencia pola comedia doada. un relato de X. que afundía as súas raizames na plástica galega40. 1997. vanse incorporando ao grupo unha serie de mozos. 1982. Félix Casado ou Roberto Vidal Bodaño39.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO distribución de películas. Poucos meses despois. o cinema presentábase como un elemento para preservar e dar a coñecer o patrimonio cultural galego. unha adaptación libre de Retorno a Tagem Ata. o que supón o paso aos 16 mm con Illa (1975). L. cincuenta e sesenta: Amparo Rivelles. a milagrería e a España folcklórica. impulsado inicialmente por un home formado na canteira de Díaz Noriega. Botón de ancla. Ramón na dirección das películas e Adolfo como argumentista. autóctono. Cotolay. Dende 1940. rodadas en Galicia por Suevia foron: Mar abierto. Fanés. Naquela época. o produtor morre en Vigo. Utilizou tamén nas súas producións moitos actores do cinema español de orixe galega: Antonio Casal. Carmen Sevilla. p. Fernando Rey e Tomás Ares (Xan das Bolas). algúns deles apuntados por Félix Fanés : Cesáreo González soubo apostar no momento axeitado pola produción nacional. película de 16 mm. Mesturanzas (1972). Tamén fixo do seu irmán Arturo González a súa man dereita e xuntos crearon Suevia Films. 324-325. unha das primeiras películas sobre o fútbol que se fixo en España. unha produtora que había tres anos que arrastraba problemas económicos. Mentres tanto. Algúns dos seus títulos son Polizón a bordo. O Corpiño (1973). creando Regia Films. 37 O éxito de Suevia Films foi produto de moitos factores. Suevia produciu en Galicia máis dunha ducia de películas e moitos documentais. A procesión das mortallas (1973). os Lupa chegaron a realizar nove curtametraxes en 8 mm e súper 8: 4x4 (1971). Antonio Simón. comezando polos irmáns Torrado. comeza a traballar de xeito independente en 1973. Enrique González Baixeras.

pp. continúa destacando a actividade do grupo Imaxe. Xavier Villaverde). Trátase dunha produción na súa As produtoras que xorden nos anos 70 en Galicia son de tipo modesto e case familiar maior parte de curtametraxes e realizada en formatos non comerciais (súper 8 ou 16 mm). tales como créditos privados. filme dirixido e coescrito por Antonio Simón con Miguel Gato. Son momentos clave da década dos 70. Miguel Gato). cando non foi visionado por grupos de espectadores 41 moi concretos localizados en ámbitos universitarios. Xosé Manuel Villanueva Un intre na vida de Manuel (1978) e Juan Cuesta Duelo (1979). Ruppén dá o paso a 35 mm coa produción de Fendetestas. trátase de empresas de capital escaso. Carlos A. como Chano Piñeiro con Os paxaros morren no aire (1977). Un intre na vida de Manuel (1977). Ademais. 1997. Realízase a primeira longametraxe de produción galega. O movemento cinematográfico galego que se inicia nos anos setenta tivo un alcance limitado no que se refire á súa difusión e explotación que. con pouca ou nula capacidade para acceder aos mercados interiores e exteriores e. A partir de aí e ata 1977. circunstancias que 41 X. traballo sen retribuír ou modelos cooperativos con pequenos desembolsos. A rebelión das pulgas (1978) e Aos meus queridos pais que me están escoitando (1979). A consecuencia do seu escaso éxito foi a inmediata dispersión dos membros do grupo. cineclubistas ou culturais . en formato súper 8. Carlos A. encontros ou festivais especializados que se prodigaron naqueles anos. 73 . na súa maior parte. outravolta aproveitando o texto de Ferrín. Este fenómeno dá lugar a un tipo de produción que pode cualificarse de voluntarista e que repercute forzosamente na calidade final e na súa rendibilidade económica. Así se chega ata 1980. na que unha parte do cine de Galicia intentaba dar un xiro cara aos grandes formatos buscando unha maior profesionalidade. Galicia está por debaixo doutras comunidades históricas en canto ao número de películas realizadas na década dos oitenta e principios dos noventa e en canto a propostas concretas para dotar a súa cinematografía dunha infraestrutura mínima sobre a que poder asentarse a medio e longo prazo. López Piñeiro. Nogueira.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA cinematografía galega coa presentación. ano no que se conflúen unha serie de circunstancias que repercutirán posteriormente no futuro da nosa cinematografía. López Piñeiro). Miguel Castelo). A cidade que se nos vai (1979. de Retorno a Tagem Ata. López Piñeiro) e Era unha vez unha fábrica (1979. mentres xurdían proxectos e ideas e facían a súa aparición novos nomes. dirixida por Carlos A. en contadas ocasións. na que participaron os membros do equipo Imaxe e que supón a fusión de distintas contribucións empresariais. Op. a primeira película galega rodada en formato profesional de 35 mm. Xavier Villaverde con A semente (1977). xa fóra de Imaxe. con tres proxectos moi distintos entre si: Circos (1979. baseándose na novela O bosque animado. que se dedicaría en diante a campos distintos no mundo da imaxe e da cultura. forman parte do bloque máis coñecido do incipiente cine galego dos anos setenta: O herdeiro (1976. Malapata. no que Xavier Villaverde filmou A semente (1977). Ruppén producirá –xa sempre en 35 mm– tres títulos máis que. o problema agrávase coa falta de canles e circuítos axeitados para a súa distribución. coa súa produtora Praia Lenta Films. xunto o anterior. O equipo retoma os 16 mm en 1979. dependentes dos recursos alleos. As produtoras que xorden naquel momento en Galicia son de tipo modesto e mesmo familiar. 328-331.. foi máis alá do marco das xornadas. de Fernández Flórez. Cit. inicialmente en 16 mm) e O pai de Migueliño (1977. cubrindo o resto do investimento con contribucións privadas e con diferentes apaños dos equipos técnicos e artísticos. No terreo da ficción. Enrique Baixeras. A rebelión das pulgas (1978) ou produtores como Víctor Ruppén ou Ismael González. En 1975. O cadaleito (1976. semanas.

condenábana de antemán a unha existencia restrinxida a círculos minoritarios. . aos modelos tomados como referencia e ás súas connotacións políticas e ideolóxicas.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO unidas á precariedade dos recursos industriais.

Continental (Xavier Villaverde) e Urxa (Alfredo García Pinal/Carlos A. Os intereses estéticos que levaron a Xavier Villaverde a realizar Continental (1989) conectaban directamente co que ata entón viña desenvolvendo nos seus traballos de vídeo e publicidade. O ano seguinte a produtora Sun Lúa embárcase na preparación da rodaxe de Dáme lume (Héctor Carré. un amigo del e a compañeira deste último.. Os 3 filmes tiñan maioría de apoio económico da Consellería de Cultura e conseguirían derrubar outro dos grandes obstáculos históricos: o acceso aos circuítos comerciais estandarizados. que foron presentadas en novembro de 1989 en Vigo durante a celebración 43 da mostra chamada Cinegalicia . cos que se intercambian consellos e opinións. produción de nacionalidade hispano-cubana rodada na Habana e na que a produtora galega Luz Directa presenta unha pequena participación en réxime de coprodución. producida por Atlántico Films. 1991). A realización de Sempre Xonxa. Monica Garcia . 1993). No haber de 1991 hai que apuntar unha nova película con subvención da Consellería de Cultura: trátase de Martes de Carnaval (Fernando Balauz/Pedro Carvajal. As primeiras películas longas en 35 mm. de Atlántico Films na que se trata a vertente sobrenatural a través da convivencia dalgúns personaxes con fantasmas. estréase El juego de los mensajes invisibles (Juan Pinzás. 44 Entre eles estaban Marisa Paredes. Nesta película.. unha produción galego-arxentina na que participa Adai Films. Xavier Villaverde. En 1993 prodúcense Baile de las ánimas (Pedro Carvajal. Resulta innegable que se tratou no seu momento dun acontecemento histórico para a cinematografía galega. E na que o modisto galego Adolfo Domínguez foi produtor.1. que se formulou como un thriller. 1991). Manuel Areoso. o maior éxito de venda directa lógrase con Tirano Banderas (José Luís García Sánchez. Ademais.. Antonio Simón. Era xa moito o camiño andado e só faltaba dar o salto definitivo á 42 longametraxe . Pero. Cristina Marcos. 1994) é a historia dun triángulo amoroso entre un músico.. Coa introdución das axudas da administración autonómica á realización de filmes curtos. López Piñeiro. de Sancho Gracia P. secundados por un bo 44 número de actores e actrices galegos . respondendo á vontade do director Chano Piñeiro de corresponder as distintas etapas da vida dos personaxes co paso das distintas estacións do ano. 45 75 . como Chano Piñeiro. 1996) de Adai Films e Bailando con todos. sen apenas repercusión pública e na que participou en coprodución o coruñés Javier Ozores. 1993). o director apostou por un elenco de importantes intérpretes nos papeis principais. 1994). Un ano mais tarde fílmase La ley de la frontera (Adolfo Aristarain. Marisa Souto. Fedor Atkine. foi producida por Fenda Films. case 10 anos despois da produción de Malapata (1980). estréase La Moños (Mireia Ros. Sempre Xonxa (Chano Piñeiro). 45 rodada integramente e Barcelona .1 A produción de longametraxes galegas O verdadeiro despegue do cine galego prodúcese en 1984. sen dúbida. A metade da vida (Raul Veiga. para o que conta con Vici Produccións para poñer en pé unha historia escrita polo propio director. Urxa (1989) significou a reaparición como director de longametraxes de Carlos A. Jorge Sanz . Elina Luaces. en anos posteriores xurdirían unha serie de obras en 35 mm que servirían para dar a coñecer cineastas novos. que gozou dunha ampla cobertura publicitaria. Alfredo García Pinal ou Daniel Domínguez.C. Manquiña. dado que a rodaxe se distribuíu ao longo de ano e medio. entre outros. formulada como un triángulo amoroso nunha aldea e a súa evolución ao longo de corenta anos tamén foi atípico. 1993) e Huidos (Félix Sancho Gracia. López Piñeiro).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 3. En 1996. Sempre Xonxa e Urxa formación autodidacta. 1995). na súa maioría de En 1989 estréanse as primeiras longas galegas en 35mm: Continental. Morris. estreada en Galicia. Baseada nun conto de Xosé Luís Méndez Ferrín. 42 43 La gran comedia (1986) foi a primeira longametraxe comercial de Juan Pinzás con Pilar Sueiro.

producida por Continental Producciones e Tornasol e interpretada por Nancho Novo. A noiva da medianoite (Antonio Simón. te seguiré amando (Pilar Sueiro. Rosana Pastor. coproducida con Portugal. coproducida por Formato Producciones e pola Televisión de Galicia. se reúnen de novo arredor da nai que acaba de morrer. coproducida por Megatrix e distribuída por Buenavista Internacional Spain. foi rodada no Teatro Jove de Ferrol. Cuerda dirixiu este mesmo ano a película baseada nos relatos do escritor Manuel Rivas. Mediante a voz de toda unha miríada de persoas que o coñeceron persoalmente. Divertimento (José García Hernández. A película gañou na edición do 2001 o premio Goya á mellor música orixinal e foi a primeira produción galega que conseguiu concorrer aos premios en tres categorías: mellor dirección novel. o filme fíxose coa figura ao mellor guión adaptado. foi producida por Pilar Sueiro para Atlántico Films. serve de fío conductor para coñecer Galicia desde comezos de século ata 1951. Enrique Alcides ou Chete Lera. e que está ambientada na primavera de 1936 nunha vila galega49. 2000) . entre outras. que está inseguro do seu talento. Javier Albalá. 2001) de Dygra Films. A lingua das bolboretas (José Luís Cuerda. de Vici Producciones e Adai Films e protagonizada por Rosa María Sardà. Inés de Portugal (de Televisión de Galicia e Continental Producciones entre outras). coa participación de Televisión de Galicia. producidas por empresas galegas. 1998) é a segunda longametraxe deste director. encarnado por Federico Lupi. Elena Anaya. mellor actor protagonista e mellor banda sonora. que non se estreou ata 2001. O ano 1998 supón a plena consolidación do sector cinematográfico galego. Pilar Punzano e Mario Gas. na longametraxe documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) móstrase cómo era o Castelao real e como era percibida a súa figura polos seus coetáneos. 1997) de Xamalú Films e Televisión de Galicia. onde remata o mundo (Xavier Villaverde. primeira longametraxe cinematográfica de 46 Antonio Simón que desenvolve un guión escrito para Luis Buñuel . que o cineasta aragonés non chegou a dirixir e que non gozou de boa acollida polo público ou Un buen novio (Chus Delgado).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O 1997 foi un bo ano para o cinema galego en canto a número de producións: longametraxes como Dáme algo (Hector Carré. Ópera prima da directora. que recrea a figura de Lolita. atopa 51 un paciente moi especial . Frontera Sur (Gerardo Herrero. Fisterra. A figura de Castelao. rodada en Galicia. 2000). O filme participou na sección oficial de longametraxes do VI Festival Internacional de Cine Independente de Ourense. coproducida por Continental Producciones. A longametraxe Érase outra vez (Juan Pinzás. 50 Sei quen es (Patricia Ferreira. celebrado en Utah (Estados Unidos) e no Festival Internacional de Cine de Miami. 1998) de Fenda Filmes. non foi estreada ata 2003 nas 48 salas comerciais de exhibición por falta de distribuidora . recrea a historia dunha psiquiatra namorada do seu traballo que. o pensador galego máis destacado do século XX. 1998 ) é un drama romántico de Atlántico Films. foi a primeira película europea de animación en 3D e está baseada 46 47 48 49 Polo galego José Rubira Barcia. en senllas edicións do 2000. despois dalgún tempo sen verse. O filme participou no Festival de Sundance. e baseada nun relato do novelista ruso Ivan Turgueniev. e narra a historia dun popular actor de televisión. ano da morte do líder galeguista. Blanca Madison (Carlos Amil. 1997) de Sun Lúa e Benxamín P. Francisco Rabal. 1999) contou coa produción asociada de Continental Producciones e narra a historia de tres irmás que. 2000).C. 1998). contou coas interpretacións de Chete Lera. cando chega a ocupar a súa praza nun hospital remoto de Galicia. Cando el mundo acabe. proponlle un reto para probar a súa categoría. a xulgar polo número de longametraxes. un total de cinco. a primeira película Dogma do cinema español. 1998) de Continental Producciones é unha coprodución galego-arxentina que recrea o mundo da emigración galega a Bos 47 Aires. Sergi López e María Bouzas. 1999) e producida por Las Producciones del Escorpión. Nena (Xavier Bermúdez.. 50 51 . un lendario actor. Sogecine e o Grupo Voz. 1997) de Encuadre Producciones de Cine e Televisión de Galicia. Na convocatoria dos premios Goya do 2000. O bosque animado (Manolo Gómez e Ángel de la Cruz. de Adai Films con outras produtoras españolas. Ópera prima da primeira muller directora galega. Cando volvas ó meu lado (Gracia Querejeta. coa colaboración da Televisión de Galicia. entre outros. Arde amor (Raúl Veiga.

Castelao Productions e. foron o pano de fondo no que se moverán Ollos que non ven (Francisco Lombardi. Vladimiro Montesinos. conta coa participación de actores galegos como Santi Prego. TVG. 2002). 3 D Festival de Copenhague. Que supón a estrea de Lozano como director de longametraxes. 2002). Xunto ao xa veterano Xabier Villaverde con Trece badaladas. como Siggraph 2001 nos Ánxeles. El misterio Galíndez (Gerardo Herrero. Off Films produciu Belas dormentes (Eloy Lozano. Filmax. Os filmes de Reixa e Villaverde incorporaron ao audiovisual dous escritores representativos da literatura contemporánea galega: Manuel Rivas e Suso de Toro. gañou a Cuncha de Ouro á mellor película na L Edición do Festival Internacional de Cine de San Sebastián. Antón Reixa con O lapis do carpinteiro e Carlos Amil con Blanca Madison. É precisamente neste xénero que Filmax produciu Dagón. presidida polo galego afincado en Cataluña Julio Fernández. 2002) é unha película coproducida por Continental Producciones que combina feitos reais e ficción. coproducida por Filmanova narra a historia dunha adolescente envolta nunha rede criminal de Vigo por salvar o seu pai e está protagonizada por Marta Larralde e Manuel Manquiña. dous galardóns que converten este filme na segunda produción galega en conseguir un Goya e a primeira en conseguir 52 dúas figuras . aínda que con diferente resultado comercial.1 A produción cinematográfica nos últimos anos Catro directores galegos tiveron a oportunidade de se asomar á pantalla grande no 2003. Por outro lado. que contou coa participación da Televisión de Galicia. 2001). 2002). dentro desta. personaxes vivos e mortos. que se consolidou como unha das distribuidoras de cinema e vídeo independentes máis importantes do país. estrearon os debutantes Ignacio Vilar con Ilegal. producida por Elías Querejeta PC. A finais dos noventa creou unha filial específica para esta actividade. Festival de Animación de Bruxelas. Lena (Gonzalo Tapia. comezou a interesarse pola produción. 3. Hector 52 O filme estivo presente en numerosos festivais internacionais. Machín.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA na obra de Wenceslao Fernández Flórez. un filme producido por Pilar Sueiro para Atlántico Films e que foi estreado coa peculiaridade de que se ofreceu nos cines españois en versión en galega. para debuxar e denunciar a estratexia estadounidense de apoio ás ditaduras latinoamericanas e os seus crimes. 53 54 Este filme. entre outros. é un retrato colectivo dun grupo de amigos unidos por unha circunstancia común: o paro e a imposibilidade de atopar un 54 traballo digno . con Continental Producciones e MediaPro como produtoras asociadas. O cineasta Juan Pinzás obtivo de novo o certificado oficial Dogma 95 para a súa película Días de voda (Juan Pinzás. 2001). subornaba altos cargos do país. O xurado da Academia Española Cinematográfica decidiu outorgarlle un Goya na categoría de mellor longametraxe de animación e outro Goya na categoría de mellor canción. que provocaron un conflito político que acabou coa caída do réxime de Fujimori. 55 A película gravouse en formato de alta definición cunha cámara de cinema dixital da produtora galega. 2002). A multipremiada Os luns ó sol (Fernando León de Aranoa. pero subtitulado ao castelán. que achegou ademais dous actores galegos á produción e que se encargou do proceso de posprodución. rodado en Vigo e Pontevedra. la secta del mar (Stuart Gordon. O alquimista impaciente (Patricia Ferreira. Festival Internacional de Animación de Annecy (Francia).1. Xa no 2004 realizadores como Jorge Coira con O ano da carracha. unha película rodada en Combarro e que contou coa participación de Paco Rabal na repartición. a última película do realizador peruano Francisco 55 Lombardi e na que traballou a produtora coruñesa Aldea Films . toda unha vida (Nuria Villazán. Fantasporto (Portugal). Tornasol Films e Cartel. María Bouzas ou Carlos Blanco. Future Filme Festival de Bolonia ou Festival de Cinema i TV Celta de Quimper. unha misteriosa historia arredor do desexo. baseada na novela do premio Nobel xaponés Yasunari Kawataba53. primeiro con participacións minoritarias e máis tarde asumindo o papel de produtora. 2002). 2002) é unha visión actual da vida artística e persoal do cantante afrocubano Antonio Machín. Cartoon Movie de Berlín. A difusión das imaxes nas que o asesor presidencial peruano. A Mostra de Valencia. Antonio Mourelos.1. puxo en marcha o selo Fantastic Factory de cinema fantástico e de terror. en coprodución con Quo Vadis (Francia) e Eyescreen (Italia). 77 . baseado na novela homónima de Lorenzo Silva e producido por Continental Producciones. tras unha ampla traxectoria curtametraxista.

A casualidade. que recrea o mítico conto de Carlo Collodi arredor da historia dun pequeno robot creado por Gepetto. Nela. Santi Prego. unha comedia negra producida por el Deseo coa participación de Filmanova Invest e dirixida e escrita por Félix Sabroso e Dunia Ayaso. Castelao Produccións e Televisión de Galicia. os protagonistas viven o seu amor en tempos de loita: el sobrevive no cárcere grazas á forza da imaxinación e da palabra. O filme é interpretado por Juan Diego Botto. Víctor Clavijo e Adriana Domínguez. narra a historia dunha adolescente que tomou a decisión máis crucial da súa vida. onde a vida é sinxela e tranquila ata que a disputa entre os seus dous veciños por unha vaca remata en traxedia. Chete Lera e Camila Bossa. ela pelexa por devolverlle a liberdade. Tamén se teñen achegado directores e produtores galegos á longametraxe documental. a lenda (José Pozo. está en realidade enferma e internada nun psiquiátrico. pero antes de facelo deixa claro nun vídeo-diario o desexo de doar os seus órganos. Continental Producciones e Televisión de Galicia que trata un drama rural ambientado no Val do Pas. que contou co apoio loxístico da Consellería de Cultura a través da Film Commission de Galicia. á que cría morta. que presenta a historia dun documentalista que leva un tempo en Marrocos tratando de realizar un documental sobre o tráfico de inmigrantes ilegais cara a Europa e que contou coas interpretacións de Monti Castiñeiras. Outra das estreas do bienio corresponde a A vida que che espera (Manuel Gutiérrez Aragón. a primeira longametraxe do director producida por Vía Láctea Films. o lucense Luís Tosar. faise realidade El Cid. Neste mesmo ano. Carlos Blanco. 2003). 2003) unha película producida por Tornasol Films. un filme de animación producido por Filmax Animation que non chega aos 10 millóns de euros de orzamento e que foi froito da combinación das técnicas 2D e 3D. Tras máis de tres anos e medio de dedicación. a novela de suso de Toro e a longametraxe coproducida por Continental Producciones. A comezos do ano seguinte estreouse Ilegal (Ignacio Vilar. Marta Etura e Celso Bugallo. esta última desenvolvida polo estudio Bren Entertainment do Grupo Filmax. Xavier Bermúdez con León e Olvido. Despois do seu paso por Santiago de Compostela. e dende fóra. Cómpre mencionar a produción en Galicia de Hotel Danubio (A. Filmax Animation estreou tamén P3K: Pinocho 3000 (Daniel Robichaud. Marta Etura. 2003). Trátase da primeira película do director e rodada en alta definición. Margarita Ledo con Santa Liberdade. Partindo dunha idea que deu como resultado dous narracións diferentes. 2002). 2003). Luis Tosar. entre outros. as tres últimas en formato documental. Trece badaladas (Xavier Villaverde. Pepo Suevos. Trátase dunha produción de Morena Films.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Carré con A promesa. cun novo equipo de recoñecido talento. 2003). O agasallo de Silvia (Dionisio Pérez. 2002) presenta a historia dun novo escultor que volve a Santiago —a súa cidade natal— despois de quince anos de ausencia ao descubrir que a súa nai. Giménez Rico. o equipo técnico desprazouse ata Pontevedra e Tui. integrado por máis de 800 persoas. O lapis do carpinteiro (Antón Reixa. Filmanova e Sogecine. coa personalidade dun neno de carne e óso. suicidarse. aínda que non faltaron xentes de fóra que fan a súa aportación dende Galicia. entre outros. a ironía da vida e a ambición son o tema de fondo de Descongélate (Dunia Ayaso e Félix Sabroso. Tristán Ulloa e María Adánez participaron na versión cinematográfica da novela de Manuel Rivas. 2003) longametraxe producida por Lorelei Produccións. 2003). Tal é o caso de Laurence Boulting. Jorge Algora con Camino de Santiago: el origen o Ignacio Vilar con Un bosque de música estreron as suas longametraxes. No elenco de actores figuran Luis Tosar. Rosa Alvarez e Luís Tosar. no que se ambientaron diversas escenas desta película. director que colaborou . e estivo protagonizada por Bárbara Goenaga.

en asociación con UK Film Council. Boulting conta con tres peregrinos. que presentou en Santiago o seu documental Tres en el camino (2003). unha comedia sobre o mundo dos mozos que supón o debut como longametraxista do director. 2004) narra a historia de Ramón Sampedro. cantada por Luz Casal. cinema e rock.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA con Kubrick ou Loach. se converte en aprendiz dun “parasito” social que nunca traballou. entre outros. Coproducido por Sogecine. 79 . produciron O ano da carracha (Jorge Coira. Filmanova e Filmanova Invest. que pese a estar moi ben preparada profesionalmente. en clave de comedia. Televisión de Galicia. 56 57 Tataraneto dun forense que declarou no verdadeiro xuízo. 2004). no século XIII. no papel de cuñada de Ramón Sampedro. As produtoras galegas Filmanova e LugoPress (pertencente ao grupo editor do diario El Progreso). Greenpoint Productions (Reino Unido). tras rematar a carreira. o vendedor ambulante que confesou matar trece persoas e utilizar a súa graxa para facer xabón e que foi xulgado en Allariz en 1852 e evitou a condena a morte alegando que. Patagonik Film Group (Argentina) e Madragoa Produção de Filmes (Portugal). Evaristo Calvo. un home tetrapléxico que durante 25 anos loitou para conseguir unha morte digna e cuxo caso desencadeou un gran debate social. Julio Lago e Luísa Mérelas e foi producida por Tesela PC e Pórtico de Comunicación. que realizaron o camiño en tres estacións. 2004) é un filme de Tornasol. Nela. En xaneiro de 1961. un grupo de exiliados antifascistas españois e portugueses baixo as siglas DRIL secuestran o transatlántico de luxo Santa María nas Antillas Menores. 2004) producida pola Fantastic Factory do grupo Filmax baséase na historia real de Manuel Blanco Romasanta. Marta Larralde e o novo descubrimento Tamar Novas. entre os que cabe salientar as interpretacións de Mabel Rivera. A través dun acordo entre esta e os produtores do filme. a película Romasanta. 56 Inspirada nun argumento do escritor Alfredo Conde . Por outro lado. un mozo interesado polo coñecemento que oiu falar da existencia dun camiño que conduce a Compostela. Trátase dunha comedia xuvenil que se caracteriza polo sarcasmo e as referencias xeracionais á cultura de televisión. Baseada en feitos reais. dirixida por Margarida Ledo. o que lle achega un simbolismo patente á fita. o filme contou coa colaboración financeira de Filmanova Invest. Este é o punto de partida do documental Camino de Santiago: El origen (2004). era un lobishome. e seguindo co tema do Camiño de Santiago. en realidade. un camiño novo á esperanza. Celso Bugallo. A promesa (Héctor Carre. vive Mathieu. Televisión de Galicia 58 adquiriu os dereitos de emisión televisiva en lingua galega . dirigido por Jorge Álgora y producido por Adivina Producciones. non tivo sorte e sempre realizou traballos eventuais. As empresas galegas Nos Productora Cinematográfica Galega e Filmanova foron os produtores da longametraxe documental Santa Liberdade (2004). Ana Fernández. Por outra parte. El principio de Arquímedes (Gerardo Herrero. o gaiteiro Carlos Núñez participa noutros fragmentos da banda sonora. Mar adentro (Alejandro Amenábar. presenta o conflito árabe-israelí. parte do casting de Mar adentro está formado por varios actores galegos. no papel do sobriño de Sampedro. 2004) que. coproducido por Milou Films que conta a historia dunha alta executiva do mundo da moda que apenas ten tempo para dedicar ao seu fillo e ao seu marido e dunha veciña e amiga. xa que ademais da xa coñecida versión do tema Negra sombra. Una coproducción de Tornasol Films. Outra película na que participou a produtora coruñesa é Seres queridos 57 (Teresa de Pelegrí e Dominic Harari. a través dunha familia xudía madrileña cuxa filla maior bota un mozo palestino. nunha aldea de montaña situada nalgún lugar de Francia. moi distintos. composta polo director Amenábar. 2004) está protagonizada por Carmen Maura. Galicia tamén está presente na banda sonora de Mar adentro. Gregoria ten unha imaxinación sen límite que lle fai ter unha visión alterada de realidade que lle fai interpretar cada feito coma un sinal. a caza da besta (Paco Plaza. gran parte dos exteriores de Mar adentro foron rodados en Ribeira e na Coruña. ao que leva a cear. Himenóptero e Lucky Red (Italia). cuxo argumento xira arredor dun mozo que. A película foi producida por CTV. 58 Ademais. onde se di que descansa o Apóstolo Santiago.

co apoio da Consellería de Comunicación Social e Turismo. un mozo freak afeccionado aos cómics. en España estreada baixo o título de Señora Beba e premiada no Sundance Film Festival. Danlles vida aos protagonistas o veterano Fernando Fernán Gómez. e acompáñanos na repartición outros intérpretes. Filmanova Invest e Televisión de Galicia. o seu director. a unidade monetaria. tras estrearse en Chile. cuxas relacións sentimentais non van nada ben. O filme Para que non me esquezas (Patricia Ferreira. Marta Etura e Roger Coma. 59 Trátase dunha produción de Moneypenny Filmproduktion. en coprodución con Filmanova. na película faise un percorrido sobre a vida e a obra dos distintos membros do grupo. Gary Piquer e Laura Ponte. Filmstiftung NRW. lugar do que procede o seu director . German Federal Filmboard. O actor galego Miguel de Lira protagonizará o segmento da película que sucede en Santiago de Compostela e que 59 xa foi rodado no verán do 2004. cun guión elaborado por Virginia Yagüe e a propia directora. Filmanova Invest. a distribuidora Piffl Medien e o programa Eurimages. a través de Filmanova Invest coproduciu en Arxentina Beba y Dora: cama adentro (Jorge Gaggero. con mención especial do xurado e protagonizada por Norma Aleandro. O filme recrea a historia de dous irmáns xemelgos e orfos. senón a todos aqueles que quedaron tras a súa memoria. facendo o papel dun curioso policía municipal . A produtora galega Filmanova uniuse á alemá Moneypenny Films para producir a película Un día en Europa (Galatasaray-Depor) (Hannes Stöhr. 2005). 2004). Trátase dun drama que conta como a morte dun mozo nun accidente obriga os seus seres queridos a enfrontarse non ao seu doloroso recordo. 60 A cinta. soy yo (Juan Taratuto. unha película que conta en clave de comedia o que lle pasa a un adolescente tardío para converterse nun home.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Música e natureza fúndense na longametraxe documental sobre Luar na lubre —un dos grupos galegos con máis proxección internacional—. Nerea Barros. Marcos Mundstok e a debutante Norma Argentina. a interrelación cultural e os diferentes modos de vida europeos. O director de Nena presentou a súa nova película León e Olvido (Xavier Bermúdez. que conta coa participación de Aldea Films e Amiguetes Entertainment. coproduciu en Arxentina nos últimos meses No sos vos. Filmanova Invest. a través da sociedade do grupo destinada a investimento en cine. 2005). unha producción de Moneypenny Filmproduktion en coproducción con Filmanova. Marta Larralde. producida por Vía Láctea Films. protagonizada por Ariel Levy e a española XeniaTostado. a produtora galega. Para a filmación do documental. A película foi estreada o 24 de marzo no Linconl Center de Nova York. Filmanova. Por outro lado. asiste perplexo á volta que dá a súa vida cando Cristina chega ao seu colexio. Tomando como fío condutor os ensaios do grupo para o novo disco. que se encontra na actualidade buscando distribuidora en España. 2005) é unha coprodución chileno-española. 2005). Programa Media Plus. que constitue a terceira película da directora. Ignacio Vilar. é unha traxicomedia formada por catro episodios independentes que pretenden ofrecer unha visión xeral dunha Europa marcada pola pluralidade lingüística. na que o seu protagonista. está producido por Continental Producciones. como Víctor Mosquera ou Mónica García. . O filme. León pretende acaparar as atencións da súa irmá. Promedio rojo (Nicolás López. Un bosque de música (2004). traballou especialmente na elección de escenarios que puidesen transmitir en imaxes a espiritualidade que provoca a música de Luar na lubre. León ten síndrome de Down e Olvido. é unha comedia de instituto. 2004) protagonizada por Guillem Jiménez. ten que deixar os estudos e poñerse a traballar. Filmboard Berlin Branderberg. presentouse en decembro do 2004 no Festival Internacional de Cine Fantástico 60 de Sitges. Emma Vilarasau. ZDF Arte e Televisión de Galicia.

81 . transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica. É a fábula duns tramposos trampeados. En Alcalá de Henares rodouse Un rey en la Habana (Alexis Valdés. Carmen Machi e Manuel Manquiña. creando a asociación Érguete. non me chames estranxeiro (2005). resolta e intelixente filla de Teseo. recrea libremente o clásico de William Shakespeare El sueño de una noche de verano. Éste sae á luz despois de dous intensos anos de traballo seguindo o desenvolvemento migratorio entre dous países referenciais ao respecto: Arxentina e Galicia/España. 2005). xunto con Iroko Films e que se estreou a finais de maio. Xan Leira presentou no Museo de Arte Contemporáneo de Vigo a súa película documental sobre a emigración titulada Viceversa. un gobernante idealista e soñador en exceso. entre outros. que conta con guión de Ángeles González Sinde. A película narra a historia de Elena. A longametraxe de animación de Dygra Films O soño dunha noite de San Xoan (Ángel de la Cruz y Manuel Gómez. Javier Pereira. Trátase dunha comedia romántica de mentiras compulsivas con repartición integrada por Alexis Valdés. Produtora Televisión de Galicia Filmanova Continental Producciones Atlántico Films Adai Films Xamalú Films Milou Films Vía Lactea Films Filmax Animation Vici Produccións Fenda Films Sun Lua Lugopress CTV Nos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Longametraxes (co) producidas polas produtoras galegas (19862005). María Bouzas e Mercedes Castro. Carlos Blanco. Productora Cinematográfica Galega Adivina Producciones Telecable Aldea Films Lorelei Producciones Ignacio Benedeti Cinema Off Films Dygra Films Formato Producciones Voz Audiovisual Xavier Villaverde Outros Total Fonte: Elaboración propia Total 37 13 10 5 3 2 2 2 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 10 108 A película sobre a vida da presidenta da asociación antidroga Érguete titulada Heroína (Gerardo Herrero 2005) foi protagonizada por Adriana Ozores. preestreada o día de San Xoan do 2005. 2005). Esta produción de Continental Producciones e Tornasol Films. obsesionado coa construción de estraños edificios. a película en cuxa produción participou Continental Producciones. está inspirada na vida de Carmen Avendaño. que loitou contra a dependencia á droga do seu fillo e contra as bandas de narcotraficantes que dominaron as rías galegas na década dos oitenta. unha comedia de superviventes que se aferran á vida.

director de programación do CGAI. Ignacio Vilar. É destacable a ausencia entre os títulos estreados de directores menores de 30 anos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Lorenzo Varela. Antonio Simón. Manolo González. segundo salienta Jaime Pena. que a partir dun guión propio. chegando á cifra de 27 no ano 2004. Ademais. o que os sitúa por riba da media española. Paco Cuesta.) a cineastas de fóra de Galicia. etc. Madrid. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar a celebración das Letras Galegas 2005. que en abril de 2004 estreou no Festival de Málaga a súa ópera prima.. cabe subliñar que mentres moitas das empresas audiovisuais encárganlle a dirección ou realización de boa parte dos seus traballos (longametraxes. series. Carlos Amil. Jorge Coira. é o padriño dunha nova xeración de realizadores do cine galego. gravou en Galicia. é posible comprobar como o ritmo de participación destas empresas incrementouse a partir da segunda metade da década dos anos noventa. Montevideo e Bos Aires. O filme foi producido por Acuarela Comunicación. localidades vitais do escritor. Ademais. No informe Audiovisual Galego 2003 conclúese que a idade media dos directores galegos que estrearon no bienio 2001-2002 era enton de 42 anos. un bo número de novos creadores audiovisuais galegos triúnfan coas súas propostas polo mundo adiante. como é o caso da Televisión de Galicia. Xabier Villaverde. é o protagonista doutra longametraxe de Xan Leira. A idade media dos directores galegos de longametraxes (Antón Reixa. Beatriz del Monte. que foi director da Escola de Imaxe e Son de Coruña As participacións das empresas galegas en produción de cine ascenderon a 108 durante o período transcorrido entre 1990 e 1998. Eloy Lozano. 1994 . E é que houbo unha falta de confianza nos realizadores novos e por iso non se produciu a desexable renovación xeracional no cine galego. sin que iso implique a participación de equipos galegos nin persoal da empresa. liderada por Jorge Coira. (Co) produción de longametraxes en Galicia por produtora e ano (1986-2005) 30 27 25 20 13 1 5 12 9 10 8 1 0 5 5 6 2 0 0 3 2 1 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 4 4 1 1 0 1986 1988 1989 1990 1991 1992 1993 Como se aprecia no gráfico adxunto.. TV movies.) está arredor dos 50 anos. Chema Gagino ou Xosé Zapata forman o que deu en chamarse a Xeración Escola de Imaxe e Son da Coruña. Juan Pinzás. O ano da carracha. Sandra Sánchez. as participacións ata xullo de 2005 das empresas galegas en produción de longametraxes ascenderon a 108. se ben algunhas delas limítanse en moitos casos á compra de dereitos de emisión en galego. un dato peculiar se se ten en conta que seis das producións foron ópera prima. a do relevo que tardou en chegar. Tomás Conde. Virginia Curiá.

1. en 7 destes longametraxes dase a combinación guionista-director-produtor.585. Esta cifras están por debaixo dos 2.882.2 Proxectos de longametraxes en curso Destaca a ausencia de directores menores de 30 anos entre os títulos estreados Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar na actualidade e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006.585. Carlos Bardem e os 61 galegos Miguel Insua e Isabel de Toro . Por outro lado. e 2. un thriller psicolóxico con capital galego (Vaca Films). foi escrito por Paul Laverty —guionista habitual de Ken Loach— e dirixido por Clive Varias son as longametraxes nas que as empresas galegas están a traballar e que verán a luz a finais de 2005 ou a principios de 2006 Gordon. e o tempo transcurrido entre o final da rodaxe e o estreno da película ascendeu a 341 dias (49. español.173. do total de longametraxes producidos ou coproducidos por empresas galegas desde 1989. A última longametraxe que recibirá o certificado Dogma en España rodouse en Santiago de Compostela. británico e sueco.1. Ademais. A produtora Filmnova asinou un acordo coa danesa Zentropa. Javier Gurruchaga. que en algúns casos foi consecuencia da falta de distribuidora que comercializara a produción. dirixida por Juan Pinzás e producida por Atlántico Films. e en 32 o par é director-guionista. en 13 deles a figura do produtor e a do director coinciden.974 euros promedio dos presupostos das longametraxes españolas estreadas desde o 2000 (sen considerar as de custo por riba dos 10 millóns. Indo mais aló. producida por Filmanova Invest en coprodución 61 Trátase do terceiro filme Dogma do cinema español con diploma oficial outorgado polo fundador deste movemento de vangarda. e considerando tanto as producións como as coproducións).75 semanas). Indicador Duración da rodaxe (días) Tempo transcurrido desde a finalizacion da rodaxe hasta a estrea comercial Presuposto da película (euros) Copias distribuidas en castelán (Número) Copias distribuidas en galego (Número) Total de copias (Número) Participación galega na película (%) Fonte: Elaboración propia Promedio 94 341 2.524 81 3 77 48. que é algo mais frecuente en aquelas películas onde a participación galega é mayor.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datos promedio das películas con participación galega estredas a partir de octubro de 1998. Trátase de O desenlace.45 semanas. O filme rodouse no porto de Barcelona e nel participan Luís Tosar. 3. o cineasta danés Lars von Trier.609 eliminando aquelas películas de coste superior aos 10 millóns de euros. Carlos Blanco e Daniel Bruhl. e coa que se pecha a triloxía iniciada con Érase outra vez. a duración media en días das rodaxes destas producións foi de 13. Cargo. 83 . para coproducir dúas películas nos próximos anos. O filme está protagonizado por José Sancho.524 euros. O primeiro proxecto conxunto será Hotel Tívoli.51% O coste medio das películas producidas desde o ano 2000 (incluénse tres producións anteriores) e das que se conta con datos de presuposto foi de 2. fundada polo prestixioso cineasta Lars Von Trier.

A historia estase rodando en Madrid e Suiza e ten como tema principal a emigración. en Cádiz. dirixida por Gerardo Herrero e na que participan a produtora galega. Zentropa (Dinamarca). o goberno da provincia de San Luis (Argentina) e coa participación de Televisión de Galicia. O guión da película foi escrito por Ángeles González Sinde e Alberto Macías e no reparto participan Jose Luis García. e por suposto. a través dunha longametraxe que integra dixitalmente actores e escenarios reais con animación 3D. escrita por Gustavo Ron e Edmon Roch e dirixida polo primeiro. para o que confiou o proxecto ao propio guionista e protagonista. protagonizará no verán do 2005 a rodaxe de Conversas co vento. sobre un orixinal de Enrique Cortes. Cuca Escribano e Carmen Elías. chega El ratón Pérez. gañador de dous premios Goya. todas co denominador común das relacións de parella e a aparición de personaxes portadores de relatos insólitos. Outro proxecto no que están a traballar nesta compañía é outra longametraxe de Xavier Villaverde. xunto a Adivina. Esta comedia romántica conta a historia de Samuel. A película. O actor Luís Tosar. Por outro lado. primeira produción cinematográfica sobre a vida do cantador. A película. o seu eventual profesor particular . Filmanova exerceu funcións de coprodución executiva no proxecto. e que se atopa con Gabriel. baixo o título de O sexo dos anxos. O guión da película está baseado nunca historia real recollida polo director hai dous anos en Bos Aires e consiste nunha trama psicolóxica e policial sobre un asasino de nenos. baixo a dirección de Ramón Costafreda e no que participarán actores e técnicos galegos. El niño de barro comenzará a súa rodaxe en octubro do 2005 baixo a dirección de Jorge Algora. unha historia dun triángulo amoroso en torno ao tema da identidade sexual. O filme. dirixido por Juan Pablo Buscarini e producido por Pablo Bossi. conta coa participación de TVE e Telemadrid e será distribuída por Buenavista International. A produtora Continental Producciones estivo de rodaxe ata finais de xullo en localizacións de Madrid e Zahara de los Atunes. coa distribución a cargo deFilmax. entre outras e dirixida polo catalán Mariano Barroso. que se vai rodar nas rías de Arousa. xunto coa súa sobriña e o seu irmán deficiente. para participar na biopic Camarón. verá a luz da man de Formato Producciones e Filmax. o protagonista desta historia: o ratón Pérez. A longametraxe Mia Sarah. con guión de Fernando Castets (El hijo de la novia) e baixo a dirección de Ramón Costafreda. tras ser eles tres os únicos supervivientes dun naufraxio. catorce pesetas. ten data de estreno prevista en España para marzo de 2006. unha coprodución hispano-arxentina que se filmará en Betanzos e Bos Aires. A produtora galega avanza tamén no seu proxecto Abrígate. Da man de Patagonik Film Group de Arxentina e Filmax Animation. o mítico ratonciño dos dentes. que será xenerado enteiramente por animación 3D e integrado dixitalmente cos actores e escenarios reais. conta coa interpretación da actriz colombiana Ana María Orozco. Aquafilms (Argentina). Cádiz. París e Nova Iorque. Ademais do investimento financeiro. que tra-la súa rodaxe vai necesitar dun extenso proceso de posprodución. un adolescente que leva tres anos sen saír da súa casa por un trauma da infancia. a madrileña Tornasol Films e a sevillana Maestranza Films. a productora madrileña Drive Cine. É a segunda longametraxe como director de Antón Reixa con guión de Xosé Morais. e iniciou a súa rodaxe a finais de maio do 2005. e na súa produción participan. españois e arxentinos. Trátase da película Los aires difíciles. Na produción participan Just Films e General Video Productions. A produtora asinou tamén un acordo de coprodución con Monoria Films. Muros e Noia e na Costa da Morte. o actor Carlos Iglesias. con guión de Álvaro del Amo e Jaime Chávarri. coñecida pola súa intevención na telenovela Betty la fea. O filme narra a historia dunha familia española emigrada en Suiza entre 1960 e 1966.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO con Animatografo II (Portugal). un mito que comezou a rodarse en marzo de 2005 en localizacións de Madrid. A produtora Adivina Producciones deu o salto á produción de longametraxes con Un franco. A cinta ten como tema a vida dun home duns corenta anos que acaba de recomezar a súa vida. coproducida por Ficción Producciones e a TVG. Hotel Tívoli (Light me fire) recrea unha historia de historias seguindo o aleatorio itinerario dun chisqueiro que vai sendo extraviado polos seus ocasionais posuidores en diferentes lugares do mundo. Carlos Portela e o propio Reixa.

A Fraga Maldita e Libre Producións coproducen a longametraxe de ficción Tres cuartos de hora. rodou en decembro do 2004 unha longametraxe-documental. entre outros. Daniel Guzmán. a alacantina Videogenic e a catalá Salto de eje. e gañou en innumerables festivais internacionais. aínda pendente dunha semana de rodaxe en España. están actualmente traballando nunha comedia de aventuras baseada nos avatares da vida de Don Rodrigo. o que soña. xunto ás madrileñas Odessa Films e Euphoria producciones. un aventureiro galego no século IX. un relato coral sobre o azar e o tempo. está protagonizada por Irene Visedo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que lle vai axudar a saír desa situación. Manuel Lozano. Por outro lado. que conseguiu o premio á Mellor curtametraxe amateur do Festival de Cannes dese ano. na que interveñen os galegos Nancho Novo. Akki. é sen dúbida José Enrique Díaz Noriega é un dos pais da historia moderna do cine galego 62 63 Que. que retrata de forma poética a relación de amor-odio que se desenvolve entre unha señora e 63 a súa neta. xunto con Goya Toledo e Óscar Jaenada. trata a historia dunha bióloga e un adolescente case salvaxe que se enfrontan a unha empresa multinacional responsable da balsa de estériles mineiros que contamina o río. Chete Lera e Uxía Blanco. Artemática e Televisión de Galicia. o que veu da auga. Residencial Caribe. en Londres e continuará na Coruña. ao final da cinta. A súa curtametraxe Cine amateur (1965). a película Somne.935 euros. Miguel Ángel Solá ou Raul Alfonsín como entrevistados. xunto ao produtora galega Anxo Fernández Producciones. Chete Lera e Candela Pena. unha longametraxe no que pretende recrear unha comedia moi no estilo das irlandesas. é unha comedia coral de enredo que interpretan Pepe Sancho e Jordi Vilches e a cubana Broselinda Hernández. Nel intervirán Luis Tosar. Fernando Fernán Gómez e Sergio Pazos. O outro elemento fundamental da historia é un vello casarío onde se desenvolve a maior parte da acción e que. cuxo guión é obra do escritor cubano Héctor Quintero. e conta cun orzamento de 1. Madrid e A Fonsagrada son os escenarios nos que se rodará a película coa que a produtora galega se estrea na longametraxe. deste xeito. 3. Para este novo proxecto. Los muertos van de prisa é a primeira incursión no cinema de imaxe real da produtora Dygra Film. unha produción de Vía Láctea Filmes. O filme.1. pensada para a súa distribución en cines. Juan de Oliveira e Santiago Calderón. El país de nomeacuerdo. O director Isidro Ortiz estivo rodando en Galicia para a produtora Vaca Films. que pasa con ela boa parte do día nunha vella casa da poboación alacantina de San Vicente . é un documental basicamente onírico a cabalo entre o conto de fadas clásico e un espectáculo musical. Dygra conta co apoio das produtoras Buenavista. La casa de mi abuela é unha película da empresa galega IB Benedeti. conta ademais con Macelo Rodríguez no papel de monologuista e Héctor Alterio. debuta na longametraxe. 85 . en coprodución con Lotus Films e Televisión de Galicia.2 A produción de curtas en Galicia José Enrique Díaz Noriega é considerado por muitos o pai da historia moderna do cine galego. Esta produción. Uma Uma Producciones. auspiciada pola Secretaría de Cultura e polo Goberno da cidade de Bos Aires. Cáceres. Pero tamén son varios os proxectos en marcha de novas longametraxes documentais. Protagonizado por Arturo Bonín e con Juan Leyrado como narrador. Gravarase en alta definición é unha coprodución entre a empresa galega Directo de Información y Divulgación ICAIC cubano. acaba derruído. cuxa rodaxe comenzou o 25 de julio. A 62 e Casen Producciones. A película aséntase sobre un guión orixinal de Alex Valle.

e os traballos illados de Lorenzo Velayos no terreo experimental. debido a que o Ministerio de Información e Turismo convoca un concurso nacional de documentais sobre o Ano Santo Compostelán. Díaz Noriega foi ademais mestre da xove xeración de cineastas desde Miguel Castelo a Xavier Villaverde. As causas da desaparición deste grupo son múltiples. ás raíces. Coordinado por José Luís Castro. aparecido en 1961. Sumido nesta crise de identidade. as expectativas que puxeran na Televisión Española fracasan. que realizaran algunhas curtametraxes en 8 mm. o cine galego paraliza practicamente a súa produción. Jaime Cobreros. que aparece como tal nese ano. Hector Carré. O primeiro paso adoptado polos seus integrantes é a realización dun guión sobre o Mestre Mateo. aspiraban a que as súas películas tivesen certa difusión e se vinculasen ao que se podería chamar o cinema case-comercial. titulado El Camino de Santiago. A. 1980 foi o ano no que o fracaso de Malapata (última produción do equipo Imaxe) abriu un período de transición no ambiente cinematográfico que se prolongou ata a metade da década. o seu desexo de ter continuidade no seu traballo. 65 Estes colectivos de afeccionados. a súa principal singularidade deriva dunha serie de trazos que os define de xeito claro: estruturación en diferentes grupos con certa singularidade.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO un fito pioneiro do noso audiovisual. de comunicación coa poboación galega. o seguinte proxecto é traducir en imaxes o primeiro guión. Manuel Abad ou Alfredo García Pinal. 65 Hueso Montón. malia os enormes problemas infraestruturais existentes. para presentalo ao concurso. na década dos anos 70. que ata entón compraba material de produción allea e que lle ofrecera ao Equipo 64 mercarlle as súas películas. Malpica é o terceiro documental rodado por este equipo.). visión de películas. Miguel Castelo. como nexo de unión e ademais como vía de produción das primeiras curtas galegas. lecturas. xunto con Enrique Banet do GAC. L. etc. xorde o Equipo 64. Nelas. (1996) “Anos de efervescencia política”. e pertence a unha serie titulada Así é Galicia. López Piñeiro. . se ben a súa formulación é algo anterior. de Xavier Villaverde e Refrexos (1982). xa que a cadea. Outro dos antecedentes da produción cinematográfica e en vídeo en Galicia cabería situalo no chamado Equipo 64. das que a primordial foi o desenvolvemento de formas de expresión. titulado Pórtico de Compostela.. No seo destes grupos de afeccionados aparecen personaxes como Carlos A. 64 O primeiro destes aparece na Facultade de Farmacia de Santiago de Compostela nos primeiros anos da década dos sesenta e agrupa unha serie de mozos: Enrique Banet. os autores intentaron reflectir do xeito máis digno posible as principais preocupacións que os movían. Trátase de Pensión completa (1981). Carlos Amil. etc. o elemento aglutinante de inquietudes próximas no ámbito audiovisual. aproveitando nesta ocasión un concurso convocado por Televisión Española. pero a súa realización posponse. agás no caso dunhas curtametraxes rodadas en 16 mm. As persoas que forman este grupo teñen en común o interese que mostran polo cinema nun ámbito teórico (crítica. Miguel Gato ou Antonio Simón. Ademais. converteuse enseguida nun dos focos culturais máis importantes composteláns. Posteriormente. De 3 dos compoñentes do cineclub. partindo dunha atención preferente á cultura tradicional. Enroba ou Imaxe foron. segundo sinala o profesor Hueso Montón . grupos de cineastas afeccionados como Lupa. cambiou de idea e transformouse en produtora propia. dende problemas persoais a problemas de índole económica. de Juan Cuesta. da man de directivos como Ezequiel Méndez. Concluído este documental. a aspiración por vinculalo en maior ou menor grao ás formulacións ideolóxicas da época e a consideración deste labor como un camiño e unha afirmación progresiva dentro do mundo profesional da imaxe. pero todos eles pasan practicamente desapercibidos para o público. Nace da confluencia do Grupo 64 Amateur de Cine (GAC) e algúns directivos do cineclub do SEU da Universidade de Santiago de Compostela . Tacón (1982). cunha duración de 25 minutos. Xavier Villaverde. que rompen coa atonía xeral. polo que o Equipo 64 decide aproveitar esta conxuntura e escribir outro guión. Editorial Vía Láctea. de Carlos Amil. Non obstante. O cineclub do SEU. Pedro Bañuelos. Gonzalo Anaya ou Federico Pomar. os futuros directores do cine profesional en Galicia. que desenvolveu en 16 mm Jacobeo (1980) e Ulisses (1983). En Historia do cinema en Galicia.

Mariquita en el país de las maravillas electrónicas (1984). entre outras. O caso das galiñas aforcadas (1991). de Carlos A. López Piñeiro e Alfredo G. de Antonio Simón. en Vigo. volve convocar axudas á produción cinematográfica. nas que tamén se implicaría a Televisión de Galicia. como Insectos (1982). de Luisa Peláez. e que se estreou no auditorio do Monte do Gozo (Santiago de Compostela). Cómpre facer mención da última obra de Chano Piñeiro. de Alfredo García Pinal. El rito (1982). de Manuel Abad. Cien puntos para Julián Pintos (1981). de Chano Piñeiro. que puxo á disposición do cineasta uns medios 68 impresionantes . de Uxía Blanco e Daniel Rodríguez. Vila Verde e O tesouro de Pedro Xesto. a Consellería de Cultura da Xunta. 87 . López Piñeiro. José Luís Defez Schmidt. Pouco despois da estrea. Alvarez Pousa. tras unha paréntese de dous anos. Trátase de Esperanza (1987). o Concello de Vigo concédelle unha subvención a Chano Piñeiro para a produción dunha curtametraxe na que se enfocaban os problemas do alcoholismo a través da visión dun neno. che (1991). O dedo. Contar (1994). morre o realizador vigués. este último posteriormente incluído na longametraxe Urxa de Carlos A. En 1986.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Déronse nestes momentos dúas excepcións na asolada paisaxe da produción galega: por un lado. Añoranzas (1982). un encargo da Consellería de Presidencia da Xunta de Galicia producida por S. de Milagros Bará. Homo Hominis Opus I (1981). Sons e voces na noite (1984). sen dúbida un dos nomes senlleiros do audiovisual galego. de Miguel Gato. a mediometraxe Macana de dote. Corresponden á colleita de 1989 a mediometraxe Lembrando a Xelmírez . de Milagros Bará ou Hardo. estréanse unha serie de curtametraxes en 35 mm que foron vistas como unha continuación das películas que nos anos 70 permitiran comezar a falar dun cine esencialmente galego. de Manuel Yáñez. La danza de las alas (1984). do mesmo autor. madrileño afincado na cidade. Amar está máis lonxe. moito antes da súa etapa na política institucional. O obxectivo era realizar un filme promocional que lles ofrecese unha visión panorámica de Galicia aos peregrinos. de Miguel Castelo e a curta O desexo (1992). provocada pola marcha de Álvarez Pousa. Tamén nos primeiros anos noventa ten lugar a posta en marcha de varios proxectos que se revelarán esenciais para o devir do noso audiovisual: a creación da Escola de Imaxe e Son (EIS) e do Centro Galego de Artes da 66 67 68 Pinzás acreditaba unha longa traxectoria como curtametraxista que comezara nos anos 70 en formatos non profesionais. mentres. Carmín (1983). No terreo das curtametraxes producíronse Pórtico da Gloria. O segredo (1984). funda en 1980 a produtora Bowerlay. A. de Daniel Domínguez e Noa e Xoana (1986). froito das cales xorde. Hechizo (1982). A mediados de 1987. que obtivo varios premios nos festivais internacionais aos que concorreu e acompañouna o éxito nas súas proxeccións por Galicia. de Xestión do Plan Xacobeo 93. Juego decisivo (1982). Morrer no mar (1984). Atlántico Films aproveitando as favorecedoras normas ministeriais que por entón estaban vixentes. En decembro de 1984. Só para nenos (1985). de Manuel Abad ou Entrevista (1993). que realizou entre 1981 e 1984 numerosas curtametraxes de carácter científico en 35 mm. Pinal. logo de fundar a súa propia produtora. foi un dos grandes activistas do cinema galego. Río de sombras (1986). de Eloy Lozano. Ao ano seguinte. a mediometraxe O camiño das estrelas (1993). Foron Embarque (1984). Hormigas (1984) e Curiosidades de las arañas (1984). Juan Pinzás 66 e Pilar Sueiro sacaban adiante 20 curtametraxes de ficción. froito da nova política de subvencións da Administración autonómica coa chegada de Luís 67 Álvarez Pousa á Dirección Xeral de Cultura . 200 millóns de pesetas para un filme de 34 minutos. La tercera mujer (1983) ou Muñeca azul (1983). coa chegada de Manuel Moreira Matalobos. A principios dos 90 continúan as axudas da Xunta de Galicia á produción audiovisual. na Coruña. de Juan Cuesta e a moi recoñecida Mamasunción (1984). Un café de ollos verdes (1992). de Rafael de la Cueva e as curtas O resplandor da morte. o novo director xeral designado polo conselleiro Víctora Vázquez Portomeñe. con títulos como Augurio (1981). Cerca de los girasoles (1983). xornalista. foron catro as curtametraxes que gozaron de subvencións: E decímolo ou non decímolo (1985).

e entre as que figuran Cual dos extraños (1991). coa sinatura dun convenio co Concello da Coruña que posibilitou a realización dunha serie de curtametraxes entre 1994 e 1997 nas que a cidade tiña que ser protagonista. Vete. de Sandra Sánchez. de Paco Rañal. Mátame unos cuantos (1996). A primeira faino con ¡Aproba! (1995). que facilitou unha boa parte das infraestruturas e coordinou as producións. entre os que se atopan O párroco enganado (1993) e Tornabón (1994).. Outra excepción á regra das subvencións é José Carlos Soler. en 1994 a Escola de Imaxe e Son da Coruña lograba superar a súa principal limitación. Cuba libre (1996). Naquel momento. A conclusión máis importante desta iniciativa é que aparece unha nova xeración de creadores e de equipos cunha boa cualificación profesional. decide abordar a produción dunha serie de historias cinematográficas que debían ter a televisión ou o televisor como motivo da ficción. de Alber Ponte. As realizacións premiadas na primeira convocatoria foron A repesca (1995). chamada 25 en 24. de Ricardo Llovo e Francisco Carcallás. deu como resultado tres curtametraxes: Grande de Cuba (1996). de Luís Liste. creado en 1986 por varios estudantes da rama de imaxe da Facultade de Ciencias da Información de Madrid. A todo tren (1995) de Lidia Mosquera. unha comedia realizada con son directo. de cine . Estas iniciativas contaron coa estreita colaboración da Escola de Imaxe e Son da Coruña. ano no que a Televisión de Galicia celebraba o seu décimo aniversario.2.e mais a fundación da Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI) en 1994. de Beatriz del Monte. de Alfonso Arauza. un dos máis prolíficos curtametraxistas galegos quen. 3 para a gravación de son e 3 máis para a sonorización e o axuste. un realizador que iniciou a súa actividade cinematográfica no seo do grupo Tornabón. ¿De dónde llamas? (1996). unha duración de 10 minutos que debe ser plasmada nunha semana de rodaxe como máximo. que deu lugar a 4 ficcións centradas no mundo das comunicacións: Paranoia dixital (1996). O proxecto recibiu o nome 69 de A Coruña. . así mesmo. de Cheché Carmona. como sucede en La vida es un dolor (1996). que posteriormente se pasaría a 35 mm. tamén as universidades de Santiago de Compostela e da Coruña entraron a apoiar proxectos. Atlántico Express (1993). de José Luís Ducid. de Ángel de la Cruz. de Carlos Alberto Alonso. A gran liquidación (1995). Antares e a EISV. a Xunta de Galicia convoca o certame Tramas da rede multimedia. e por último. unha das máis interesantes foi O milagre da carne (1994) de Javier Codesal.1 A produción de curtas nos últimos anos Das producións de curtametraxes de finais dos anos 90 compre mencionar The last patrol (1999). de David Breijo.. fóra do seo da EIS. dirixida por Cora Peña e producida por Odi Media. Destaca.. aínda que neste caso os autores escollidos optasen por proxectos máis experimentais. Estas características perduran na seguinte convocatoria de 1996. destinada á adaptación de 13 contos baseados na literatura popular europea que conformarían a serie Contos de Alentraia. Sitcom Show (1996). de Miguel Calderón. Recuerdos de un amante neurótico (1996). Esta iniciativa. o que se deixa notar no alto nivel de realización dos seus filmes. de Ángel de la Cruz e Televapor (1996). o traballo exclusivo en vídeo. En canto ás producións subvencionadas pola Administración. A mediados da década dos 90 estaban a desenvolver unha obra moi persoal. A Coruña imposible (1995). Así mesmo. e La sangre del enemigo (1995).1. como é o caso de La fiesta y otras aventuras de Pío (1994) e Sin motivo aparente (1995). 3.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imaxe (CGAI) –ambos en 1991. mentres que a segunda impulsou a realización de curtas dende o seu Club de Cine e Vídeo Universitario. Global S. Polo demais. Fussion. as dúas de Eduardo Gabín. En 1996. Coop. Davis (1993) ou Qué le pasó a mi Johnny (1994). Afonía (1996). deu a luz a varias curtametraxes producidas pola súa empresa Sierra Madre Producciones. Galivisión. Cielito lindo (1992). As condicións para os premiados eran de 40 minutos de material virxe para a filmación en super 16 mm. un musical bélico 69 A selección –4 propostas por quenda⎯ efectúase mediante a convocatoria dun concurso de guións cinematográficos de curta duración dirixido a mozos de entre 18 e 35 anos. de Jorge Coira. con 5 días para a edición. de Chema Gagino e The end (1996).

Hipotálamo (2002) é a primeira curtametraxe de Fran Estévez. que adaptaron a obra homónima de Antón Chéjov a Galicia. de Denis Horro e José Antonio Moure. O derradeiro grolo e Minas . O proxecto Curtas nace co obxectivo de promover e difundir anualmente. que foi protgonizado por María Esteve e Miguel de Lira. Premio The Crypts á mellor curta fantástica e terror no XXVIII Festival Internacional Filmets de Barcelona 2002. de Alicia Conhas para a EISV. e da participación na Sección Oficial de Curtametraxes da XLVI Semana Internacional de Cine de Valladolid (Seminci 2001). dentro e fóra de Galicia. Ya. a Consellería de Cultura elixiu seis proxectos: En qué consiste la vida. Á colleita de curtas de 2004 corresponden Metamorfosis 76. Estes podían solicitar o uso de equipos de vídeo dixital para os seus proxectos. En xuño do 2003. dirixida por Fran Estévez e producida por Producciones Hipotálamo e Producciones Vigo. ademais do premio á mellor interpretación masculina no Festival de Cine de Alcalá de Henares (Alcine 31) para Santi Prego. de Jesús Pérez Vázquez e María Xosé Costa Valiño. Un berro no silencio. de Ánxel Nine. de Alex Sampayo. que foi a gran triunfadora dos premios Agapi 2000 70 No ano 2002. Todavía una canción de amor (una historia de rock and roll). Do mesmo ano son Ipso facto. e O partido. Ciclo (2002. A curta gañou o premio do público no IX Festival de Cine Independente de Ourense. Comunicación e Turismo da Xunta de Galicia para a promoción da actividade cinematográfica entre os novos produtores galegos de entre 18 e 35 anos. Entre todos eles. Fran Grela. Tartaruga. 71 Presentáronse un total de 25 solicitudes para optar ás axudas do exercicio 2002 do programa. La buena caligrafía 74. Mellor dirección de fotografía. O dedo. Tras triunfar no Festival de Noia.000 euros aproximadamente. premio exit del público no Curt Ficcions 2003 e segundo premio á mellor curta nos premios Siroco 2003. O doce. Esta curta logrou o premio ao mellor actor ex aequo e mención guión na VI Mostra de Curtmetratges Mataró 2002. das curtametraxes cinematográficas realizadas no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia. Mellor dirección artística e Mellor montaxe. de Beatriz del Monte. unha resposta escrito-audiovisual a dúas presentacións dos realizadores: a instrumentalización do retrato e a adaptación do ensaio homónimo do situacionista francés Guy Debord. de Os films da píntega. estreouse a curta de Arturo Calvo. Alberto Tomé e Mario Roldán. Despertar en París. de Alex Sampayo. Lobos. de Sergio Vázquez. baixo a produción de Vaca Films. El barbero ciego (2002). que puxo en marcha a Consellería de Cultura. 72 73 74 75 89 . a EISV e Area Master e dirixida por Xavier Jácome e Martín Fiallega. onde conseguiu os premios do público e á mellor actriz. O Consorcio Audiovisual de Galicia considera conveniente arbitrar unha vía que permita a promoción das curtametraxes cinematográficas de ficción e animación mediante a concesión de axudas á promoción e divulgación. Filmanova) foi rodada en alta definición e dirixida por David e Tristán Ulloa. Di algo foi dirixida por Luís Deltell e producida por Lorelei Produccións.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA en inglés subtitulado ao castelán e O río ten mans (2000). Esta curta. de María Isabel Bilbao e Diana Araújo. de Daniel de la Torre. Toxic percebe. Mellor guión. dirixida por Alber Ponte. que conta no seu cadro protagonista con Luis Tosar. protagonizárona Luís Tosar e Luís Zahera72. La sociedad del espectáculo (2004). La petición de mano. tanto no eido nacional coma internacional. a produción de curtametraxes galegas. logo do triunfo nas terras ourensás. o premio ao mellor actor (Luís Tosar) e premio especial ao director na IV Mostra Vila de Noia 2002. 75 73 . realizáronse un total de seis curtametraxes na comunidade galega dentro do Programa Facendo Cine en Galicia. Tiempos de espera . de Anxo Fernández. foi galardoada co premio á mellor curta polo xurado dos premios Mestre Mateo 2003. 70 Mellor curta. constitúe unha pequena homenaxe a Marilyn e ao cine clásico dos anos cincuenta en forma de drama romántico. As louras prefírenos cabaleiros (2003). unha comedia producida por Licor Kafé Films. que tiñan que ser realizados 71 integramente en Galicia . de Alex Sampayo. un filme que conta cun guión de Anxos Sumai e de Tonhito de Poi. que ascenden a 180.

un proxecto audiovisual que ofrece 25 curtametraxes que fai un percorrido moi crítico polo país de cara 78 ás eleccións autonómicas de 2005 e que está promovida por Burla Negra e A Fraga Maldita .de Mr Misto Films protagonizada por Isabel Blanco. 78 Escritores como Manolo Rivas. Rosa Aneiros. para o que terá que contar de novo coa produtora catalá Grup Cinema Art&CECC. unha ficción realizada polos alumnos da Escola de Imaxe e Son de Vigo. traballaron para ofrecer Hai que botalos. sombras e papas de arroz (T.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Xa en 2005 estreouse Como foi o conto. Sampayo e Pekas) O trasto (Rafael Calvo) As loiras os prefiren cabaleiros (A. Conde e V. Outro día máis. Belladona. Guionistas. de Pachi Baranda e Manuel Nanín. dirixido e producido por Alberte Pagán. Etcheverry) Minas (Dani de la Torre) La valiente (Isabel Ayguavives) A teoría do espello (Pedro Corredoira Alonso) Notamotof (Rubén Coca) 2003 Catálogo II A Subela (Luis Avilés) Meigallos. dirixida por Simón Casal de Miguel. Misto Films e Fundación AISGE. Conde e V. co que se rodaron determinadas secuencias de acción. Panta Rei (todo flue). hoxe por hoxe. e Galiza. Curiá) Taxia (David Robles) Ciclo (David e Tristán Ulloa) Catálogo I A escola das areas (T. Tras un longo camiño. Feli Manzano ou Pepo Suevos. proxecto conxunto entre Mr. Dúas iniciativas destacan na difusión das curtametraxes galegas: Cortosionismo: todo cabe nunha curta. que levou á Coruña a proxección dunha vintena de traballos e a primeira sesión de ON&OFF Rede de curtas. A canción de Femerlín. un traballo no que participarán Celso Bugallo. Mártires.P. Tamén son de 2005 Chicken Gun: con pollos y a lo loco. O mesmo ano viron a luz unha 76 curta de Lorelei Producciones La teoría del espejo (2004).Fuentes) 2004 Catálogo Minotaurimaquia (J. que leva por título Contosionismo: todo cabe nunha curta. de Luque Mathews. directores. é o único especialista en efectos especiais de Galicia. está preparando a súa próxima curta. actrices e realizadores. ademais de novos actores da escena galega. e Margarita Ledo. Márquez & M. Ricardo Llovo ou Xosé Zapata como realizadores forman parte deste proxecto. coa colaboración de Coren77. Séchu Sende. Curtametraxes seleccionadas no programa Curtas do Consorcio Audiovisual de Galicia 2005 Catálogo Redondeo (Alex Sampaio ) La buena caligrafía (A. Máxima pena é o proxecto de primeira curtametraxe en formato CinemaScope de IB Cinema. de Xosé Zapata para IB Cinema . que explota ó máximo as posibilidades do formato anamórfico. no 2005 Curt Ficcions levou a súa terceira edición a Madrid e 76 Para a rodaxe de Mártires contouse cun guindaste especialmente concebido para o seu uso audiovisual. de Producciones Hipotálamo. Fely Manzano e Matilde Blanco. dirixido polo experto realizador catalán Juanjo Gimenez. O fenés Carlos Alberto Alonso. Durante unha semana. actores. os cines Os Rosales da Coruña proxectaron unha vintena de curtametraxes na oitava edición de Curt Ficcions Helmo Cineplex. Curiá) Di algo (Luis Deltell) Bobo Furcia (A. Sampayo) Los Crebinsky (Enrique Otero) Trofeo (Emilio José Alvarez) Fonte: Elaboración propia. que estreou en 2002 As Muxicas. que por primeira vez chega a Galicia. . rodada no barrio de Caranza en Ferrol. que tivo o seu punto de partida en Barcelona hai oito anos. Suso de Toro. Luís Tosar ou Miguel de Lira. Sampaio) Lobos (Dani de la Torre) Máxima pena (Juanjo Gimenez ) Rosas (J L. entre outras profesións do sector. no que interviñeron varios vehículos nun despregue sen pecedentes no sector da curtametraxe nacional. os actores e actrices Mabel Rivera. e traballou en boa parte das producións galegas dos últimos anos. Rosas . 77 Os efectos especiais correrán a cargo do profesor Ricardo Spencer que.

desenvolve unha actividade cinematográfica ininterrumpida. algo só posible pola gran cantidade de poboación de India). baixo a marca Xavier Villaverde Asociados. a empresa 79 81 Na edición deste ano 2005. o cinema indio (para autoconsumo exclusivamente. Misto Films e a Fundación AISGE. Trece badaladas. Beatriz del Monte e Xosé Morais co nome de Filmanova. dirixida por Xavier Villaverde. 81 91 . o sector español mostrou un positivo dinamismo cun total de 92 filmes integramente nacionais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA aterrou en dúas novas cidades. En 2001. Para levalo adiante. como son a distribuidora de video e DVD Cameo. que foron xurdindo a partir dos anos 80 do pasado século. ten lugar a rodaxe da primeira longametraxe que lle dará nome á futura empresa. ata 80 consolidar un catálogo que a sitúa nunha posición de primeira orde no estado . xa en 1989. Sei quen es. Os Luns ao Sol. o Consorcio Audiovisual de Galicia asinaba a mediados do 2005 un convenio con Yelmo Cineplex para que se poidan ver na gran pantalla os traballos que forman parte do catálogo Curtas 04. un proxecto conxunto entre Mr.F. o cinema europeo (necesariamente transnacional) e o cinema latinoamericano (moi incipiente e que se trata de abrir camiño entre Europa e o mercado latino estadounidense). estructura e plantexamento empresarial.. producíronse nos 25 países da Unión Europea 752 longametraxes. Por outra parte. Dentro do plan de promoción da curtametraxe. situándose o 51 % restante en mans dos socios tradicionais. 24 mais que no 2003. Posteriormente. así como o Consorcio de Exportación de Cine Español e Iberoamericano Latido. A empresa foi fundada en novembro de 1999 por Antón Reixa. cun volume de produción que crece cos anos e potenciando os seus departamentos de desenvolvemento e marketing. Estes inversores contan co 49 % do capital social. Constituída formalmente en 1990. o ano 2002 Continental realiza unha ampliación de capital a partir da que conta no seu accionariado cos máis sólidos inversores financieros galegos: os grupos Rosp Corunna e R. A Vida que che espera. videoclips e publicidade. En particular. onde termina o mundo. respecto dos 727 que se produciron en 2002. cando aparecen as primeiras producións no audiovisual galego. a entidade financeira Caixanova súmase ao conxunto de accionistas da compañía cun 20% do capital social e. 80 Ademáis. Algunhas das súas principais producións de Continental son Fisterra. Durante aquela década sucédense fundamentalmente traballos de videocreación. Vitoria e A Coruña79. Durante o 2003. Continental abríu novas liñas de negocio que lle permiten participar activamente nas distintas ventanas de explotación. dende 2003. Neste período de tempo. non estritamente nacionais: o cinema americano (hexemónico e que admite marxinalmente no seu seo as propostas do cinema independente que só acadan recoñecemento en Europa).3 A importancia económica da produción cinematográfica Na actualidade pódense establecer catro grandes bloques de produción cinematrográfica no mundo. A historia de Continental Producciones remóntase a 1982. Filmanova é un grupo audiovisual centrado na creación. para dar a coñecer o mundo das curtametraxes a través de citas de carácter mensual.F. 3. Galicia fai a súa contribución á produción cinematográfica española a traveso de unha serie de compañías produtoras de distinto tamaño. segundo un informe do Observatorio Europeo do Audiovisual. Para que non me esquezas ou Heroína. pasa a denominarse Filmanova. así como as sociedades Gescaixa Galicia (a través do seu fondo Invercaixa Galicia FCR) e Xesgalicia (a través do seu fondoEmprende) . produción e realización de televisión e cinema.E. Galicia inscríbese de cheo no cinema europeo.1. Continental. unha cifra que supón un incremento de 25 filmes (+3%). Curt Ficcions Yelmo Cineplex quixo darlle un impulso definitivo á presenza da curta antes da proxección dunha película nas pantallas de cine. a sede da Sociedade de Xestión de Artistas e Intérpretes acolleu en Compostela a sesión inaugural de On&Off Rede de curtas. Esta misma fonte estima que en 2004 producíronse ó redor de 764 películas longas entre os 25 estados.

e No sos vos. creada para investir en proxectos cinematográficos nacionais ou internacionais. En preparación. a súa participación na longametraxe O agasallo de Silvia. Amaneceres ou Régimen abierto). xa que foi fundada en 1985 por Juan Pinzás e Pilar Sueiro. Tres no Camiño. Telespan 2000. te seguiré amando. a curtametraxe de animación Minotaurmaquia: Pablo en el laberinto. exhibición. baixo a dirección de Juan Pablo Etcheverry. El trasto. e as curtas Toda clase de pieles. El juego de los mensajes invisibles. de José García Hernández. La verdad sino miento. creada a comezos do ano 2001 e que conta co aval da experiencia de anos de traballo noutras compañías dos seus socios fundadores: Xosé Zapata. Formato constituíuse como produtora en marzo de 1989. incorporouse como accionista a Filmanova Invest na última ampliación de capital que levou a cabo na primeira metade de 2004 esta sociedade. A empresa coproduciu a longametraxe Divertimento (2000). como Sara. Lorelei Producciones é unha compañía centrada no mundo cinematográfico. que forma parte dunha triloxía pendente de remate e que inclúe Días de voda e a aínda non estreada O desenlace. Cinema (previamente Servicios Audiovisuales Ignacio Benedeti S. O lapis do carpinteiro e a curta Ciclo) e televisión (a serie de ficción Galicia Express.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO desenvolveu xa varias producións de cinema (as longametraxes Lena. O ano da carracha ou Mar adentro e realizou investimentos financeiros en proxectos a punto de estrear. soy yo. . que estuda o afundimento de submarinos alemáns nas costas galegas durante a II Guerra Mundial. de Jorge Gaggero. dirixida por Dionisio Pérez. Secuestrados en Xeorxia ou os documentais 4 puntos cardinais e Santa Liberdade). De momento. Descongélate. La leyenda de la doncella ou Cuando el mundo se acabe. que ocupar 700 m . Caixanova e Galeban 21 Comercial (Banco Gallego). Algunhas das longametraxes no seu haber son La gran comedia. participou en filmes xa en explotación como Lena. a impulsora de éxitos de cine español como Al otro lado de la cama. Filmanova Invest conta co asesoramento de analistas financeiros internacionáis para o desenvolvemento desta operación. Entre as súas principais producións figuran a longametraxe O agasallo de Silvia. Entre as súas fitas máis recentes figuran Érase outra vez. o proxecto estrela é. Atlántico Films é unha produtora de cine veteranas en Galicia. ademais dalgunhas producións para televisión (A memoria cotiá. ambos con ampla traxectoria na produción de curtametraxes. Borja Pena e Alex Castro. unha película de animación baseada nos personaxes creados polo debuxante Xaquín Marín.) é a única empresa galega dedicada ao cinema en todas as súas vertentes: produción. Descongélate. Alex y yo e Dous. cun alto valor engadido creativo e artístico. Igualmente. Tamén realizaron unha mediametraxe. A Saúde. 82 como as coproducións con Arxentina Cama adentro. dirixido por Xosé Zapata. Si lo sé no vengo. Lauburu e Malfeito. Dende os comezos apostouse por combinar a mellor calidade de imaxe. ou a coprodución con Alemaña Galatasaray-Depor. de Juan Taratuto . acomete en solitario a produción do documental Lobos Acosados. Di algo. non obstante. a longametraxe de animación Linko Killer Machine. 82 Ben situada no ranking de taquilla.B. acadou en dous semanas 100. sen dúbida. un filme rodado en sistema de alta definición. Delta e Sincopado. a tv movie. A operación mais recente de Filmanova Invest foi a coproducción da longametraxe Camarón. que foron os fundadores do proxecto.000 espectadores. a compañía produciu. I. Iníciase no mundo da produción cinematográfica como produtora das curtametraxes La calle del general Aleson e O Trasto. Para esta rodaxe efecturon unha 2 ampliación das súas instalacións. O lapis do carpinteiro. entre outros traballos. C. Días de fútbol ou Torremolinos 73. Godspeed (2003) e varias curtametraxes como Sabes que te quiero. a primeira película Dogma do cinema español. distribución e arquivo. de Hannes Stöhr. tanto dos seus socios coma alleos. O proxecto de produción máis importante é. Tras a rodaxe de varias TV movies. Estes once novos socios súmanse á produtora galega Filmanova.

traballa con xóvenes directores e guionistas galegos provintes das curtametraxes. a TVG coproduciu durante 2002. e outras compañías e televisións de Francia. implica ao Instituto Nacional de Cine e Artes Audiovisuais de Arxentina (INCAA). el origen. unha coproducción internacional de sete millóns de euros dirixida por Clive Gordon. Zenit Televisión. Camiño de Santiago. O misterio Galíndez. A iniciativa toma o seu nome do proxecto que hai dous anos puxo en marcha o INCAA. Antena 3 investiu 23 millóns de euros durante 2004 na coprodución e compra de dereitos de películas e TV-movies españolas e europeas. baixo a dirección de Manuel Castelao. A participación nestas novas producións enmárcase na política de apoio ao audiovisual galego desenvolvido pola canle pública ao longo dos últimos anos. No marco da Semana de Cine Arxentino en Galicia subscribiuse en Santiago de Compostela o Fondo Raíces. A recentemente desaparecida Fenda Films centraba a súa actividade na produción de longametraxes (35 mm) para a distribución cinematográfica e o mercado televisivo. en 12 fíxoo baixo a fórmula de adquisición de dereitos de emisión. e que centra o seu esforzo no desenvolvemento de cine enmarcado no xénero fantástico e de terror. Dende que comenzou a súa andaina. participando en proxectos propios ou en colaboración con outras produtoras españolas ou estranxeiras. xunto á canle privada. por parte española. unha especialización coa que aspira a competir no mercado internacional. ao que se pretende que se vaian incorporando outras comunidades autónomas españolas. Posteriormente. Italia e Alemaña.000 euros para o ano 2005. Días de voda e Os luns ó sol (todas de 2002). constituíronse Vici Produccións e Vimbio Filmes. Entre as súas producións cabe destacar a curtametraxe Las rubias los prefieren caballeros (2003). ICC e Gestmusic Endemol. en colaboración con produtoras galegas e televisións e empresas audiovisuais do resto de España. entre as que figuran as películas con participación galega Un rey en La Habana ou Seres queridos e o de animación P3K Pinocho 3000. que está dotado con 450. en cumprimento da denominada Lei do 5%. para chegar a acordos de coprodución cinematográfica. require que os proxectos conten con participación de empresas dos tres territorios que o asinaron: Cataluña. e vinculadas a ésta. Tres en el camino ou A promesa (todas eles do 2004). O lapis do carpinteiro. O ano da carracha. Galicia e Arxentina.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Vaca Filmes é unha produtora cinematogáfica recente. A TVG ven colaborando na produción de longametraxes galegas… 93 . Ilegal ou O agasallo de Silvia (ambos do 2003) ou Un bosque de música. Galicia e Arxentina. dirixida por Isidro Ortiz e Cargo. 2003 e 2004 algunhas películas do talle de Trece badaladas. Pola súa parte. creada no ano 2003. O dito fondo. Adai Films foi fundada en 1994 por Ricardo García Arroyo e Xosé Xoan Cabanas Cao. Polo que respecta a longametraxes. co propósito de lle dar continuidade á actividade cinematográfica en Galicia. A Televisión de Galicia ven colaborando na produción de novas longametraxes galegas e numerosas TV movies. En fase de postproducción encóntranse as longametraxes Somme. Dos 18 títulos nos que participou Antena 3 en 2004. e ten previsto destinar no 2005 uns 33 millóns de euros a este concepto. convocando representantes do Estado español e das comunidades autónomas historicamente ligadas a Arxentina. o Instituto Catalán das Industrias Culturais (ICIC) e o Consorcio Audiovisual de Galicia. ambas estrenaranse no outono do 2005. unha coprodución europea que se rodará en outubro próximo e na que participan. a cadea participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero. O Fondo Raíces. que nace co obxectivo de impulsar as coproducións cinematográficas nas que participen empresas de Cataluña.

no segundo. Hipano Fox. Misión Cleopatra. en 2002 conseguíronse porcentaxes de espectadores relativamente altas: 24. 21. Iberoamericana e C. Columbia. É interesante sinalar que nalgúns casos estas coproducións obtiveron máis da metade dos seus espectadores nos países socios. Tripictures. A actividade das multinacionais de distribución audiovisual no mercado español. Outros cinco venderon entre 5 e 10 millóns de entradas . Muere otro día e About a Boy Gosford Park. e no galego.P. cuxo obxectivo é realizar unha análise en profundidade das dificultades que sempre experimentaron as películas continentais para traspasar as fronteiras do seu país de orixe. No primeiro dos casos estarían Warner. grandes distribuidoras que traballan en todo o territorio español. tres obtiveron máis de 10 millóns de espectadores ao longo e 83 84 ancho de Europa . Hable con ella. por un lado. B. seguidos dos franceses e dos alemáns. entre os filmes europeos máis vistos en Europa en 2002. xeralmente.5% en Italia. a partida máis modesta é sempre a que se destina a plans de promoción. 10.I. 10. segue o mesmo modelo que aplican a calquera país europeo occidental: o seu control poden exercelo directamente. en particular. Éste adquírelles as películas ás grandes distribuidoras a cambio dunha porcentaxe sobre a súa posterior explotación.) e. polo que as producións que se proxectan nesas salas se limitan ao catálogo do estudio correspondente. A isto engádeselle o feito de que. entre outras.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 3. mentres as multinacionais poden manter sucursais dentro dun territorio. Alta Films. NewLine. Deles.2 A DISTRIBUCIÓN DE CINE Media Salles presentou un informe sobre a circulación dos filmes europeos no noso continente durante 2002. Este mecanismo é o que a fin de contas dificulta a chegada aos cines de películas que non sexan distribuídas masivamente por estas empresas. mantendo unha delegación propia con sucursais repartidas polo territorio. Os filmes europeos máis amplamente distribuídos en Europa son os británicos. Planeta. que traballa a través da empresa Tripictures. curtametraxes ou documentais. ademais de recoller en España as marcas locais Araba. No panorama distribuidor existen. (consorcio que comercializa os filmes de Universal. nos últimos tempos. Así. O informe tamén apunta que as coproducións xogan un papel esencial. Aurum e Lauren.0% no Reino Unido e Irlanda. negociando a representación dos seus produtos con algún distribuidor independente.2% en Francia. ou de acordo cunha repartición por rexións ou zonas. en xeral. os oito primeiros eran coproducións. son ⎯tamén⎯ os grandes estudios os propietarios de numerosos multicines abertos en centros comerciais. En canto á distribución de filmes españois. Por exemplo. Buenavista ou U. Vértigo.9% en Dinamarca. e 10. dentro das que se poden diferenciar as filiais de distribuidoras ou estudios norteamericanos e as distribuidoras de orixe nacional. o modelo máis implantado é o dos subdistribuidores. se produce en círculos periféricos. Para máis inri. Amelie e Resident Evil . dentro dos orzamentos nos que as produtoras se desenvolven para a realización de filmes. 8 Femmes. Un recente estudio realizado polo ICAA demostra que. oito filmes concitaron fundamentalmente a atención do público. Metro Goldwin Mayer e DreamWork. que. Por outra banda están as distribuidoras promovidas en cada país cun ámbito de acción restrinxido aos seus mercados: Filmax-Sogedasa. o informe resalta unha alta concentración de espectadores europeos en torno a un puñado de títulos. En 2002. As multinacionais de distribución audiovisual aplican o mesmo modelo en tódolos países europeos 83 84 Astérix y Obélix. Pero con estas empresas coexiste outro tipo de distribuidor que opera en ámbitos xeográficos máis restrinxidos.3% en Luxemburgo. ao problema da distribución súmaselle o da promoción. ou indirectamente. De feito. que se establecen como empresarios autónomos nas zonas periféricas.

investigador e divulgador cinematográfico Miguel Anxo Fernández. e a escasa vontade empresarial de constituír unha compañía distribuidora galega que. da campaña de comunicación. da presenza en festivais e mercados. Co paso dos anos confírmase a crecente centralización desta actividade maioritariamente desde Madrid. na medida do posible. que cada vez lle concede maior importancia á estratexia EE. e-card. en Vigo: Baño Films e Suso Zinea. no 2005 só sobreviven dúas desas operadoras.000 euros.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mercadotecnia e comunicación. polas 23 do ano anterior. Se en 1935 existían 14 empresas distribuidoras en Galicia. No ano 2003 estreáronse 106 películas españolas (un 13. subvencións para apoiar a comercialización de produtos audiovisuais e a presenza nos mercados de obras orixinalmente producidas en lingua galega. 95 .2% durante 2003.).882. O lanzamento dunha longametraxe cinematográfica e o seu funcionamento posterior no mercado vén determinado en gran medida polas actividades de mercadotecnia que se leven a cabo durante o ciclo de vida mesmo.UU. a distribución é se cadra o sector máis inmobilista e involutivo de cantos conforman o audiovisual galego desde unha perspectiva histórica. con unha dotación de 180. está o chamado drama das copias: as multinacionais da distribución que. adquirindo especial relevancia nos últimos tempos as novas tecnoloxías e os novos soportes (sitios web. segundo o Ministerio de Cultura. segundo recolle na súa comunicación no II 85 Congreso Galego Audiovisual Lorena Rodríguez . A Consellería de Cultura convocou subvencións para apoiar á comercialización das producións 85 Os resultados que se obterán dependerán da selección de historias. concede cada vez máis importancia a promoción das producións de promoción das producións. En marzo de 2004. Comunicación Social e Turismo convocou en 2003. 26 desas películas comercializáronse con máis de 300 copias (3 con máis de 500). De feito incrementouse nun 6. contraproducente para a conta de resultados das nosas produtoras cinematográficas. os poña en circulación no resto do territorio español e a nivel internacional. A ausencia dunha estratexia de venda e promoción na maior parte das producións é un mal que significa a inexistencia pública e mediática da produción audiovisual galega e o seu descoñecemento polo público en xeral. A tendencia en canto ao volume de copias para a súa explotación nas salas segue en aumento no Estado español. Por último. Segundo o Consorcio. do público obxectivo. coa distribución dun escaso número de copias nos cines. á parte de darlle saída aos filmes galegos no propio territorio. á inversa da práctica habitual de Hollywood.7% máis). o obxectivo das axudas é intentar equilibrar a presenza na rede das producións galegas. A tendencia a seguir márcaa novamente o mercado estadounidense. etc.ROM. equipararse ás promocións norteamericanas. do aproveitamento das axudas institucionais e da porcentaxe de presuposto destinado á promoción. A Consellería de Cultura. para que poidan.000 euros a potenciar a promoción audiovisual en Internet dentro do seu plan de actividades para 2005. da segmentación do mercado e do posicionamento do filme. elenco de actores e directores. por vez primeira.1% menos que o ano anterior) e importáronse 419 producións estranxeiras (un 1. ata acadar as 45. Esta ocultación leva a unha falta de interese entre os potenciais espectadores. deciden apostar por producións alleas ao mercado estadounidense castigan doutra forma os pequenos produtores. segundo os datos recollidos dun informe do ICAA. En palabras do crítico. o Consorcio Audiovisual de Galicia tamén considerou oportuno establecer accións de promoción exterior do produto audiovisual galego e ademais destinou 60. finalmente. CD.

Baños Films. Vértigo ou TriPictures e subdistribúe HispanoFox e Buenavista. Velaquí a relación das distribuidoras cinematográficas coas que teñen que negociar as produtoras galegas para que as súas películas cheguen ao público: 86 Dalgunhas destas películas conta coa posesión plena dos seus dereitos audiovisuais en formato de 16 mm para toda a Unión Europea. a empresa pechou os almacéns cos que contaba en Vigo. As empresas ubicadas en Galicia e dedicadas de forma maioritaria á distribución cinematográfia que figuran no Rexistro Mercantil son 3. Filmax. así como da distribución para todo o Estado doutras producións independentes. Malia as limitacións que lle veñen dadas pola súa condición de subdistribuidor e de carecer de calquera estímulo institucional. Ignacio Benedetti Cinema desenvolve o potencial de exportación do audiovisual galego mediante a súa distribuidora Gallaecia Cinema.L. Suso Zinea comezou a operar no ano 1995 coa distribución cinematográfica como actividade fundamental. S. Gómez Ontaño Rogelio Tourón M. considerado polas principais 86 filmotecas como o máis importante de Europa consagrado a cartoons . Mercado 1935 Atlantic Films Filmófono Román González Hispano Foxfilms A Coruña José Ledo MGM Ibérica José Miguel Montero Paramount Films G. á marxe das cidades. así como das rodadas en localizacións galegas. Monroy Arizamendi Fonte: Miguel Anxo Fernández 1979 G. Suso Zinea. 3 empresas en Galicia se dedican maioritariamente a distribución cinematográfica 3. S. con tan só 7 empregados.07 millóns de euros.L. conta cun arquivo cinematográfico composto por máis de tres mil títulos en pasos de 35 e 16 mm. .LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución histórica das distribuidoras de cine en Galicia.1 As distribuidoras dos títulos de cine producidos en Galicia Moitos dos problemas que sofren os produtores independentes ou os autores noveis en Galicia poden ter a súa raíz na falla dun distribuidor que posibilite o acceso da súa película ás pantallas tanto da nosa comunidade como de fóra dela. Ademais distribúe de forma exclusiva para o mercado europeo toda unha serie de títulos en formato cinematográfico.2. Recientemente. Cinema tramita os dereitos de exhibición pública non comercial cos propietarios do copyright. e facturaron no exercicio 2003 un montante de 1. Das outras.B. Pereira Nouche Ufilms (Ulargui Films) Salvador Avendaño Vigo Espectáculos Celta F. Emilio Baños conta nos seus catálogos cunha elevada porcentaxe das longametraxes feitas en Galicia. Na actualidade encárgase da subdistribución para o norte e noroeste do material de Warner Sogefilms en circuítos periféricos. distribuidor con sede en Vigo. I. distribúe materiais de Alta Films. Suárez Bolado José María Arévalo José Pazos García Luís Caramés López Campanioni Alberto Balgoma Romay 1989 2001 Rogelio Tourón Alberto Balgoma Emilio Baños Secundino Otero Baños Films. Por outro lado.

Marrocos. Sei quen es (1999). distribuíu tamén algunha das producións galegas con maior recoñecemento de crítica e público. foi lanzada ao mercado con 250 copias. Blanca Madison de Vici Producciones ou Un bosque de música. en gran parte. de Off Films. existen algúns casos no panorama cinematográfico galego nos que a propia produtora se tivo que encargar da distribución do filme. Se buscan fullmontis (1999) ou Un rey en La Habana (2005). Miramax e Disney. Tirano banderas (1993). E. que foi dirixida por Daniel Robichaud e coproducida pola compañía española Filmax Animation. Ilegal. Francia. Pola súa parte. Lena (2001). O lapis do carpinteiro. Ademais. Ademais destes anteriores. Desde a súa estrea en España en 2001. La leyenda de la doncella (1994). O alquimista impaciente (2002). Pero o acordo con Icon Films inclúe tamén os dereitos mundiais de TV. Buenavista International Spain. xunto a empresas de Francia e Canadá. Iugoslavia. co que os seus traballos son moito menos comerciais e alcanzan menor Foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fora do mercado español divulgación. a cinta foi vendida xa para cine en Benelux. o que garantiu 97 . A multinacional Warner Sogefilms A. Dáme lume. é a máis poderosa das distribuidoras e contaba. pola súa banda. En case todos estes países xa foi estreada con bos resultados de público. foi a encargada da distribución de O bosque animado (2002) ou O soño dunha noite de San Xoan (2005). A vida que che espera (2004) ou Heroína (2005). Super RTL adquiriu os dereitos de TV en aberto. a distribuidora dos estudios TouchStone. Frontera sur (1998). como é o caso de Fisterra. unha versión futurista do conto de Pinocho. Dygra Films e a produtora e distribuidora Icon Productions chegaron a un acordo no que esta comercializa todos os dereitos de distribución da película de animación O Bosque Animado. os de televisión de pago. ata hai poucos anos. Ademais. Machín. onde termina o mundo (1999). encargouse de distribuír no mercado español longametraxes como El juego de los mensajes invisibles (1991). La Moños (1996). O problema na comercialización do cinema galego é que se apoia. de Sun Lúa. Isto non fai máis que poñer de manifesto. Hollywood. como Cuando vuelvas a mi lado ou A lengua das bolboretas (as dúas de 1999). A noiva da medianoite (1997) e Canícula (2002). cunha delegación na Coruña. licensing e publishing. así como para Eslovaquia. o acordo inclúe os dereitos de distribución da nova serie que Dygra Films está realizando actualmente. I. Rusia. Os luns ó sol (2002). en pequenas produtoras que moitas veces non chegan aos grandes circuítos de exhibición e quedan fóra das posibilidades de distribución. de Vía Láctea Films. Alta Films tamén se encargou dalgunhas creacións de produtoras galegas. Foi a que puxo en circulación películas como Continental (1989). baseada na película orixinal de O Bosque Animado. Divertimento (2000). e a pesar da competencia doutras producións de animación de factura norteamericana. toda unha vida (2002). e xa se comercializaron os dereitos televisivos para os territorios anteriores. unha crecente incapacidade para estrear con autonomía e non en función dos ocos deixados polas producións norteamericanas. La ley de la frontera (1995). Dáme algo (1997). P3K Pinocho 3000. e Disney Channel Alemaña. Grupo Pi distribúe a longametraxe de Vía Láctea Films. DreamWorks e Paramount. Columbia Tri-Star Films de España. no ámbito internacional. El misterio Galíndez (2002). Escandinavia e Chile. excepto en España. Portugal. A promesa (2004). Latinoamérica e Alemaña. Pero foron varias as producións galegas que emprenderon a distribución fóra do mercado español. os filmes de animación creados por Dygra Films.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA United International Pictures (UIP). o consorcio que comercializa as películas de Universal. segundo di Miguel Anxo Fernández. Italia. Descongélate (2003) ou Mar adentro (2004). como é o caso de Belas dormentes.

onde o filme tamén será distribuido en salas de cine. mentres se negocian acordos con outras empresas para a súa venda noutros territorios. a repercusión do filme de animación en 3D O soño dunha noite de San Xoan. Brasil ou Arxentina. A presentación desta película no Cartoon Movie de Potsdam.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO a presenza da película nos principais festivais. Nunha situación parecida atópase Gisaku. que organizaron sesións de kinetógrafo –un . agás México e Brasil. Tamén se verá en Rusia. Holanda.3 A EXHIBICIÓN CINEMATOGRÁFICA As primeiras proxeccións de imaxes animadas das que temos noticia en Galicia tiveron lugar na Coruña o 2 de setembro de 1896 por iniciativa dos empresarios Pedregal e Ramos. C. aínda que tardou en alcanzar un acordo para a distribución en España. México. que xa foi vendido en toda Latinoamérica.A. de Venezuela. en poucos días. onde tamén tivo unha excelente eco. que produciron a empresa galega Dygra Films e a portuguesa Appia Filmes. espertaron unha grande expectación os novos proxectos de Dygra Films presentados no Cartoon. Rusia. Arxentina. Israel. a exhibición nos cines do seu país. Logo da súa exhibición en Cannes. o equipo de vendas internacionais de Lumina Films pechase numerosos contratos ata alcanzar os 40 territorios que xa están comprometidos. Uruguai e Chile. Neste sentido. grazas ás distribuidoras Mima Fleurent (Francia) e Xenix Films (Suíza). Pablo en el laberinto de Juan Pablo Etcheverry durante os anos 2005 e 2006 en Francia e Alemaña. Bélxica e Holanda amosaron xa o seu interese por este filme e estanse estudando os termos dos respectivos acordos. e está ultimando esta en Italia e Alemaña. A película de Xavier Bermúdez León e Olvido estreouse en Francia e Suíza a mediados de marzo de 2005.. Exipto. onde continúan as negociacións. entre os que se inclúen (á parte de España e Portugal) algúns tan importantes como Italia. o que permitiu a súa estrea en febreiro de 2005. Gran Bretaña e Suecia. o que eleva a 61 o número de territorios nos que se distribuirá. a produtora galega cerrou xa un acordo para a distribución de El espíritu del bosque en Rusia. Bélxica e Países Baixos. Cando aínda non fora estreado. Uruguai e Paraguai. Islandia e Dinamarca. 3. e a distribuidora Movie Movie. A estes países europeos hai que sumar os territorios de España. onde o filme será estreado nas salas comerciais. permitiu a venda da película a cinco novos países: Suecia. non poido ser mellor. Italia. Bélxica. A excelente acollida por parte dos asistentes ó Festival de Cannes na edición do 2004 provocou que. O lapis do carpintero foi vendida a distintas distribuidoras que se encargarán da súa explotación tanto en salas como en vídeo e canles de televisión de México. A presenza de Ilegal dentro deste acordo implicou o seu desembarco no Mercado Internacional de Cine. A distribuidora arxentina Artkino Pictures estreou no inverno de 2004 o filme Días de voda nas salas cinematográficas de Arxentina. e a canle de TV de pago Pan Latinoamericana adquiriu os dereitos para a súa emisión en Latinoamérica. que finalmente se pechou con Sólida. pecháronse acordos de venta nos territorios de Portugal. Canal Arte adquiriu os dereitos de emisión de Minotauromaquia. Mondo TV adquiriu os dereitos de explotación para Italia e foi vendida tamén en Turquía e Ucraína. Chile. e avanzáronse notablemente as negociacións co Reino Unido e Alemaña. Finlandia. Ademais. o MOMA de Nova York manifestou interese por estrear a curta neste importante museo neoiorquino en xuño de 2005. Tra-la presentación das primeiras imaxes de Cargo no Marché Du Film de Cannes 2005. mentres que Francia. En Europa. China. a través dun acordo coa distribuidora Scanbox Entertainment. Ademais. Noruega.

o New England. Manuel Ureba. 4. o pioneiro José Sellier solicitoulle á corporación coruñesa o permiso para instalar. Trabajos de campo. como o Jofre en Ferrol ou o Principal en Santiago de Compostela. inaugurando. operador. prefabricados e instalados durante meses. Especúlase mesmo sobre a posibilidade de que Lino Pérez subministrase estas películas a outros exhibidores. algúns teatros. Historia do Cine en Galicia. probablemente. Bomberos en Londres. 5. Teodora Sáenz. Una escena en Argel. “A chegada do cine a Galicia e as primitivas fórmulas de exhibición (1896-1908)”. 3. Ferrol e Lugo. os dous levantados no ano 1899. as barracas das feiras serán punto de exhibición de películas. Vía Láctea Editorial. Programou sesións de seis a dez e tamén se valía dunha cámara Lumiére. Deste modo. e correu a cargo dos delegados portugueses da empresa As primeiras imaxes animadas foron iniciativa de Pedregal e Ramos no 1896 César Marques e Alexandre de Azevedo. Antonio Sanchís ou Luis de la Puente. ademais de dous nomes míticos na exhibición e na produción dos primeiros anos do cinema en Galicia: a saga dos Barbajelata e Lino Pérez. un pavillón no paseo de Méndez Núñez no que poder proxectar as súas filmacións. J. Paul 87 Canto á primeira sesión do cinematógrafo Lumiére. sábese que tivo lugar no Teatro Liceo de Pontevedra o 17 de abril de 1897. que proxectaba filmes do catálogo do pioneiro británico R. cortes de tsares ou vistas de Niza. En 1911 o salón París coruñés comezou a promover. mentres o 88 encargado da proxección facía o cambio de cinta no aparato . Lino Pérez xa organizara exposicións en 1898 no Circo coruñés. Co paso dos anos. L. Daniel Barreiro. 2. Posibelmente se tratase do kinetógrafo de Prado (procedente de Asturias). 6. [El Diario de Pontevedra. a historia permitiulles ter nomes propios: Matías Sánchez. A Coruña. Logo proxectarían en Tui. o primeiro gag da historia do cinema. Este foi o caso do teatro Circo en Lugo. os pavillóns foron alcanzando. Segunda parte: 1. que ardería un ano despois. en menos de tres anos. p. Os exhibidores ambulantes e os que pretendían estabilizarse encheron de cine toda Galicia na primeira década do século. o Apolo. películas de 50 segundos de duración. W. as primeiras cintas para autoconsumo. A Coruña. xunto cos cafés e teatros. O cinematógrafo comezou a estabilizarse parcialmente en Galicia nalgunhas salas e pavillóns ambulantes. cabinas de ladrillo e outras medidas de seguridade. Unha das películas que se exhibiron foi a célebre Regador regado. En 1905 abriu as portas do cinematógrafo Lino e. igual que o cinematógrafo Pinacho en Vigo. Batalla de nieve. concretamente durante o verán de 1897. 87 Vid. Próximos xa os anos dez. 88 O programa da primeira sesión pontevedresa foi o seguinte: Primera parte:1. en Galicia a nova modalidade do aluguer para exhibición. ata ben entrado o século XX. 3. había un descanso obrigado na escuridade. e mesmo anos. Castro de Paz. Llegada de un tren. xa na primeira década do século XX. con mangueiras de rega.). que servía indistintamente para rexistrar imaxes e para proxectalas. Embajadores en Budapesth [sic]. 2. 6. 99 . Banquete curioso. 37. Xosé Rodríguez Seoane. A algúns. malia algúns limitárense ás festas e á tempada estival. 19 de abril de 1897]. dende 1902. a normativa sobre instalación deste tipo de locais endurécese. pavillón estable que estivo aberto nos Cantóns preto de oito anos. que por eses anos podía considerarse máis ou menos estable. agrupadas en sesións de dez. Caballería española. vendedor de entradas e ata o charlatán-explicador das películas. tiña xa a exclusiva na provincia da casa francesa Pathé. 4. As sesións incluían todo tipo de materiais: chegadas de trens. o cinematógrafo da Porta do Sol. Carreras en saco. Por outra banda. Duelo a muerte. Coraceros franceses. e en Ferrol. en alamedas e prazas. 5. ou do pavillón Guignol en Vigo. en Castro de Paz (coord. procedentes de Lisboa e Porto.no Teatro-Circo coruñés. o que favorece a construción de locais estables. 1996. En 1906 inaugurouse o Victorious Graph en Vigo. aos que habería que lles engadir un número indeterminado de barracóns.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dos sistemas derivados do de Edison. En 1905 había trinta pavillóns en Galicia. pasan a facer proxeccións de películas en lugares estables. Un jardinero sorprendido. Entre película e película. En Vigo funcionaría tamén. en Santiago de Compostela. certa sofisticación: levan organista ou pianista. Tamén nestes anos.

os Royalty e Gran Cinema de Sada. En 1909. a empresa Fraga declaraba cinco millóns de pesetas de capital social e vendía proxectores alemáns da marca Ertel-Werke. de obvia filiación ideolóxica (a cal lle deixou moi ben situado co triunfo da sublevación franquista). neses dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas. aínda que de forma desigual en cada unha das provincias. En efecto. Nesa época. a evolución da media de pantallas por cine non fai máis que confirmar a tendencia a desaparecer das antigas monosalas que son substituídas por modernos complexos multisala. 3.3. dato lixeiramente inferior á media española. que confirma que os multiplexes e os cines dixitais se estenden por todos os países do vello continente. Tres anos antes comprara xa o Teatro Jofre en Ferrol. con películas como Quo Vadis o Cabiria e seriais de moitos episodios como La llave maestra. Galicia contaba con cincuenta salas estables das cales aproximadamente a metade estaba baixo o control ou a influencia de Isaac Fraga. a media de pantallas por cinema pasa neste período de 1. en marzo de 1929 e. o que 89 Ben que realizou puntuais incursións no eido da produción: primeiro nos anos 20 coa serie España en África (composta de documentais de guerra a prol da causa africanista do exército español). España dispoñía de máis de 2. xa foran levantados algúns dos grandes cines-teatros de Galicia. En 1910 alugou o modernista pavillón Artístico.30 en 1993. Dende 1950 foi conseguindo a maioría do mercado En dez anos abríronse no mercado galego 88 novas pantallas galego. en 1888 nacera no Carballiño o que pode considerarse un dos galegos máis importantes da industria cinematográfica española: Isaac Fraga Penedo. Fraga alugou tamén outras dúas salas na rúa Nova. con cines na Coruña. descubriu o cinematógrafo e. na súa maioría multisalas nos centros comerciais das principais cidades. que funcionará ata 1914. Fraga instalou en Compostela un gran cinema ambulante no que simultaneaba a exhibición de películas con variedades. empresario. Lugo. e foi tamén pioneiro do cinema sonoro. produtor. Fraga é xa un empresario cinematográfico de gran relevancia que aposta pola exhibición das grandes superproducións italianas que tamén chega a distribuír. a 3. Monforte. segundo o anuario European Cinema Yearbook -2004 de Media Salles. Fraga dedicouse o resto da súa vida á exhibición . En 1927.45 en 2003. proxeccionista ambulante. xunto con algúns colaboradores. país a onde emigrara con 18 anos. o número de salas de exhibición cinematográfica experimentou un importante crecemento en Galicia. comprou un proxector co cal. percorreu a provincia de Ourense durante meses.000 salas cinematográficas. como os García Barbón e o Tamberlick de Vigo. o Doré e o Quiosco Alfonso da Coruña ou o Renacemento de Ferrol. e a lombos dun cabalo. Ourense e Vigo. concretamente durante o período 1993-2003. das que 89 140 estaban en Galicia. . Pontevedra. construído por Antonio Palacios no paseo da Ferradura compostelán. Como consecuencia diso. como Ricardo Púente. En 1929. A mediados dos anos dez. dende a que impulsou a serie ¡Arriba España! La Reconquista de la Patria. fronte aos 885 do ano anterior. o 31 de outubro de 2004 había 944 complexos con 8 ou máis pantallas. logo do seu regreso a Galicia en 1908. se ben a diferenza se acurta notablemente. exhibidor e distribuidor ao longo de máis de setenta anos. que foi explicador. mantivo vivo o imperio ata a súa morte en 1982. o salón Apolo e o Teatro Principal. En Arxentina. e proxectou en todas elas películas Pathé.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. logo na Guerra Civil a través da súa produtora Films Patria. coa estrea de El cantor de jazz no Tamberlick de Vigo. De feito. Esta tendencia é común a toda Europa.1 As salas de exhibición en Galicia Xa na actualidade. Nos anos setenta controlaba cincuenta locais dos 300 que funcionaban en Galicia e tiña un posto importante no sector español. e o apoio de distribuidores como Emilio Baños. Malia o número total de cines ir descendendo. En 1922. Santiago de Compostela. Ferrol.

160 no mesmo período.7% e en 2003 é do 10. Box Narón.22% das pantallas estaba en cines de máis de 8 pantallas.7%. mentres que no extremo oposto se sitúa A Coruña. Polo tanto. con 13 pantallas.36% do total. que supoñen un 55. Pola súa banda.93%. Pontevedra e Lugo supoñen.88% 2 pantalla 9. e Los Rosales.13% complexos de máis de 5 1 pantalla 10.3% dos cines). Afondando neste tema.519 a 10. respectivamente.33% pantallas (o 55.4%). e o 40% entre 6 e 8.27% e o 12. con 12.31% 3 a 5 pantallas 24. estas porcentaxes son xa de 18. 2003. En termos de participación no total de pantallas en España. con 13. no ano 2001 o 7. o número de pantallas en Galicia traxectoria seguiu unha crecente durante os últimos anos. En calquera caso. co 40. Yelmo Cineplex Vigo e Multicines Galicia en Ferrol.22% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia. A teor da información achegada polo ICAA. a situación cambiou enormemente.9%. En 1994. aínda que ao longo dos últimos anos se fai menor con respecto ao resto das provincias. obsérvase unha lixeira perda de importancia debido ao maior crecemento rexistrado en España.71% respectivamente. con 8 salas cada unha delas. a distribución provincial das salas de exhibición en Galicia pon de manifesto a importancia da Coruña neste como noutros aspectos da industria audiovisual. Box Pontevedra. En 1994. Na actualidade.44% do total de pantallas de exhibición cinematográfica existentes na actualidade en Galicia. só A Coruña contaba no ano 2000 con un complexo cinematográfico con máis de 8 salas de exhibició: Los Rosales.44%.13 e 37.3% dos cines). o 36. Ourense aglutina a menor porcentaxe de salas de cine en Galicia. comercial Galicia operativas están en en Máis de 8 pantallas 18. co 10. 6 a 8 pantallas 37. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17. Box Ourense. a provincia de Pontevedra mostra un maior peso non tocante ao número de cines. máis da metade das salas de exhibición Distribución das pantallas de cine existentes en Galicia. que supoñen un 47. Nos trinta países europeos nos que existen este tipo de centros. case a metade das pantallas atopábanse en establecementos con una soa sala de proxección (o que significa o 80. Yelmo Cineplex Lugo. No ano 2003. Ademais. Este descenso produciuse a custa da creación de cines con seis ou máis pantallas. e incrementouse a 8 a oferta de multicines con máis de 8 pantallas: é o caso de cine Box Plaza E en Vigo.35% agás no ano 1999 no que se produce un retroceso que non se recupera ata o ano 2001.7%. case a metade das pantallas atopábanse en cines unipantalla (o que significa o 80.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA supón un crecemento do 6. Así o número de pantallas en España creceu sempre a taxas superiores ás 101 . O descenso produciuse a custa da creación de cines con máis de seis pantallas. Así en 2003. mentres que no ano 2001 esta porcentaxe se reduce ao 17. o número de pantallas en multiplexes pasou de 9.

É o caso do Cine Vigo na cidade olívica. vese paliado coa progresiva 91 apertura de complexos cinematográficos en centros comerciais . agás nos anos 1996 e 2001 nos que a os incrementos en Galicia superan amplamente aos españoles90. Con eles non só foron desaparecendo as vellas salas con grandes patios de butacas e unha única pantalla. o número de cines en Galicia descendeu de forma continuada durante os últimos anos. En poucos anos os cines históricos galegos. do cine Capitol. Ese retroceso. cine Victoria e teatro Malvar en Pontevedra. seguindo a tendencia xeral iniciada no resto do Estado. foron pechando as súas portas ao público. do cine Gónviz. apréciase claramente en todos eles unha tendencia lixeiramente decrecente. sen embargo. Isto ten un claro reflexo na evolución do número de pantallas no mundo. do Cine Riazor na Coruña ou dos multicines V e cine Fantasio en Vilagarcía. 90 Á hora de facer esta comparación é importante considerar que as taxas de crecemento españolas son superiores ás da Unión Europea e mesmo ás dos Estados Unidos. Cine Avenida e Cine Yago en Santiago de Compostela. . de modo que do ano 1995 ata o ano 2003 desapareceron o 44% dos cines galegos. De feito. con crecementos moi reducidos ⎯mesmo negativos en 1997– que tenden a achegarse ao crecemento cero. senón que se produce unha diminución cuantitativa temporal da oferta de salas de exhibición.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO galegas. máis acentuada en España e Galicia que no total da Unión Europea e Estados Unidos. Se se observa a evolución destes crecementos.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En España a tendencia é dende 1999 claramente descendente. 1993-2004. mentres na Unión Europea é a manterse en torno a un crecemento nulo. compran billete para outra sala. rendibles e interesantes que outros locais con varias salas/pantallas.38% Fonte: Elaboración propia.38% 173. en caso de abrir un pequeno cine. se non quedan entradas para a película que pretendía ver. tan só son accesibles as películas de distribuidoras como Columbia e Tristar antes de catro meses dende a súa estrea noutros cines comerciais. que se atopa en mans das multinacionais que negocian con grandes grupos de exhibición.84 1997 80 161 2. co que o espazo no que se crea un cine é cada vez máis caro e resulta complicado encher un escenario de trescentas butacas para sacar rendemento.63% 92.30 1994 87 121 1.10 1999 68 155 2.44 1996 82 151 1.77 2002 64 193 3. Pero ter unha monosala supón tamén ter outros inconvenientes que as fan menos atractivas. Por ese mesmo motivo. Cines e pantallas. con moitas menos oscilacións que no caso de España ou de Galicia Salas de exhibición cinematográfica en Galicia.45 2004 57 202 3. 1993 Cines Pantallas Pantallas/cine 81 105 1.28 2000 66 161 2.01 1998 79 166 2. como o chamado hábito sociolóxico de ir ao cine en vez de ir ver unha película en concreto: a audiencia diríxese aos multicines e. É o encarecemento do chan a través dos impostos urbanos. A principal causa de desaparición das salas de cine está moi relacionada cos problemas da distribución. a partir dos datos do Boletín Informativo do ICAA e Anuario 2005 de SGAE.54 2004/1993 -29. Ademais.44 2001 65 180 2.39 1995 86 124 1. 103 .02 2003 56 193 3. dáse tamén un terceiro factor que ten moito que ver co peche de grandes salas. Os cines históricos foron pechando as súas portas ao público.

Fronte a esta tendencia xeneralizada de peche das vellas salas. É o caso de Lauren Films que contaba ata finais do 2004 con complexos de cine en Narón (12 salas). nas localidades galegas de Narón. Pontevedra e Ourense).440 butacas. con 1. hoxe sala de monicreques. En novembro de 2004 o grupo de exhibición cinematográfica Cinebox asinou un acordo con Lauren Exhibició. en réxime de aluguer. con 28 pantallas de exhibición e 5. cambiando de oficio.658 butacas. filial do Grupo Lauren. o que supón dispoñer a día de hoxe de 4 centros.218 butacas. Pola súa banda. para a adquisición dos tres complexos cinematográficos que esta última compañía explotaba. Ourense e Pontevedra. pero continuando no mundo da cultura. con 36 salas e 6. os grandes grupos de exhibición de ámbito estatal fixeron a súa entrada no panorama cinematográfico galego.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ao lado de todos estes casos de cines que desapareceron hai tamén unha serie de salas que souberon adaptarse á vida cultural. que foi inaugurado no ano 2000 e está dotado con 8 salas. . Recentemente adquiriulle a Lauren os tres centros galegos (Narón. É o caso do cine Yago en Santiago. centro dinamizador da vida cultural da cidade herculina ou do antigo cine Rosalía de Vigo. Cinebox conta co complexo de cines da praza Elíptica (Vigo). Pontevedra (8) e Ourense (8) e agora a súa oferta en Galicia tradúcese en 3 cines. hoxe centro cultural Caixanova. do Rosalía na Coruña.

Xunto a eles.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A presenza de Cinesa en Galicia limítase ao complexo de Área Central. con 3 salas e 454 butacas. con 5 pantallas e 860 butacas.12% Nº de Empregados 72 597 729. e mantén contratos de programación con algunhas outras salas.742 39. o que supón unha oferta de 7 salas con 1. as empresas non galegas con salas de exhibición comercial ubicadas en Galicia facturaron nese ano 11. Yelmo Cineplex é o propietario do complexo Los Rosales na Coruña (13 salas).232 butacas. Así acontece con Coruña Films. isto supón 5 cines. Gaper Cines é propietaria de 3 cines. En total. con 5 pantallas e 860 butacas. As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003. según un informe elaborado pola consultora DBK. un situado en Cangas do Morrazo. 105 . No ejercicio 2003 había en Galicia 31 empresa dedicadas á exhibición cinematográfica.250. con 31 pantallas e 5. de 3 salas e 444 butacas.070 butacas. un 2. de 6 pantallas e 730 butacas. con 5 salas e 1. e multicines Chaplin.5 millóns de euros e empregaban a máis de 140 personas. con 3 salas e 478 butacas. multicines do Deza.7 millóns de euros de facturación e un volumen de emprego de 296 traballadores.3% mais que no 2002.732 butacas. de 3 pantallas e 635 butacas.9% da facturación restante. mentras que os ingresos por servicios de bar.910 524.028. 2003. con 2 pantallas e 269 butacas e os multicines Gran Arousa (Vilagarcía de Arousa).39% Resultado 738. Principais magnitudes das empresas de exhibición cinematográfica en Galicia. e multicines ABC. Filmax Entertainment conta xa co complexo Pontiñas en Lalín de 5 salas e inaugurou en xullo do 2005 outro de 11 salas no Porto Centro de Ocio na Coruña. que facturan entre todas case 7. en Santiago de Compostela.62% Facturación 6. e o terceiro en Viveiro. cines Lugo (8) e Yelmo Cineplex Vigo (10).095 butacas. de 4 pantallas e 510 butacas.2 millóns de euros e deron emprego a 147 personas. con 7 salas e 1. dotados de 21 pantallas e 3. Pero ademáis. os dous na Coruña. polo que en total estas actividades supuseron na comunidade galega 18. todos eles multisala: multicines Equitativa.1%). os dous multisala. En conxunto.892 butacas. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 21 31 47. dispón de 1. conta con sete salas e 1. multicines Bergantiños (Carballo). con 2 pantallas e 315 butacas. os multicines Duplex (Ferrol). Cines Galicia conta con 4 cines en Galicia. de 2 salas con 490 butacas.674. A venda de entradas segue a ser a maior fonte de ingresos das empresas exhibidoras (representa en torno ao 81. outro en Ribadeo.268 butacas repartidas en 11 salas. algúns empresarios locais alcanzan certa relevancia en canto a cines. Finalmente Novogil xestiona os multicines do Deza en Lalín.440 butacas.593 2. pantallas e butacas no panorama da exhibición cinematográfica galega. multicines Barbanza (Santa Uxía de Ribeira). e os multicines Xunqueira en Cee. que é propietaria de complexos como os multicines Hollywood (Monforte de Lemos) con 3 salas e 639 butacas.607 262. en Pontevedra.17% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. Na actualidade a súa oferta en réxime de propiedade elévase a 3 cines. publicidade e outros (ingresos atípicos) supoñen o 18.

2 Recadación e espectadores das salas de exhibición cinematográfica de Galicia As salas de cinema españolas rexistraron unha facturación de 788 millóns de euros no 2003. As Pontes.8% aínda que. Segundo un estudo realizado pola axencia Carat. que as xentes que viven lonxe das grandes cidades poidan gozar case da mesma oferta de exhibición cinematográfica de que dispón o público urbano. contaba cun complexo de cinco salas no marco dun centro comercial liderado por Eroski e. A audiencia dos cines no ano 2004 aumentou nun 1.43% da poboación galega carece de cine no seu municipio Tui. un 2.5 millóns. snacks e outros produtos). Ponteareas. Ribadeo e.9% da poboación. O informe sinala que nese exercicio. O Grove.7%. A Rúa de Valdeorras.3%. o 4. Deste modo. mesmo A Ramallosa tórnase espectacular ao posuír tres ou máis pantallas.).43% da poboación galega carece de cine na súa localidade.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Un total de dezaoito salas cinematográficas situadas en vilas e pequenas localidades galegas (seis máis que o pasado ano) acolléronse ás axudas á exhibición que convoca a Consellería de Cultura. o que supón o 89. seguidos dos ingresos por publicidade (3..1% proveu da venda de entradas.4% de toda a audiencia. Boiro. Durante ese ano o número de cines tamén diminuíu nun 7. o que supuxo un 2. en 2004 o 48. Xinzo de Limia. o número de espectadores que acudiu ás salas de exhibición cinematográfica en España reduciuse. Boiro. os ingresos distintos á venda de entradas supuxeron en 2003 o 18. Para Miguel Anxo Fernández. resulta paradoxal a convivencia de vilas que contan con dúas pantallas de exhibición (Caldas de Reis. as películas españolas situáronse en segundo lugar co 13. A finalidade desta iniciativa da Administración galega é por un lado. A segunda fonte de ingresos para as salas de cine foi a prestación dos servizos de bar (venda de bebidas. Verín. xunto a outras con poboacións entre 10.070. a penetración do medio cine entre os españois descendeu por terceiro ano consecutivo no 2004 ata situarse nun 8. rompendo coa tendencia decrecente dos dous últimos anos. De novo. paliar a baixa rendibilidade destas empresas que se sitúan no ámbito rural e evitar a súa desaparición. contribuíron a soster o crecemento da facturación agregada das empresas do sector. Entre as salas subvencionadas pola da Xunta de Galicia están as situadas en Betanzos.. e o aumento dos ingresos obtidos por outros conceptos. O caso de Viveiro.UU seguiu sendo o país que máis películas estreou e o que obtivo a cifra máis elevada de audiencia cun 69. Cecáis o máis salientable sexa o caso de Lalín que. Cangas.3. 3. O Porriño e Marín.81% dos municipios.. este retroceso foi do 2.). en pouco tempo. Nigrán. Caldas de Reis. os cales representaron o 13% do total.3% máis que en 2002. que se situou en 4. ata os 137.5% o que asenta o protagonismo dos multicines en España. Desa cantidade.000/15. O Barco de Valdeorras. que as sitúan moi por baixo da súa rendibilidade. os hábitos de asistencia a sala son baixos.. De feito. pola contra. a tendencia de crecemento que vén rexistrando a recadación media por espectador. O perfil dos espectadores que acoden aos cines está composto por homes de clase alta ou media comprendidos entre os 25 e os 34 anos e que posúen estudos superiores. o que baixou a ratio de habitante por pantalla a só 2.65 euros en 2003. Foz.3% máis que no 2002. foi testemuña do desembarco doutro complexo de cinco salas noutra grande superficie de comercio e ocio que se levantou non centro da vila.. o 81. Sada. e por outro. por segundo ano consecutivo. dende finais de 2003. Non obstante.9% da facturación das salas de cine. En concreto. segundo un informe elaborado pola consultora DBK. o número de pantallas aumentou nun 1.3%). Comunicación Social e Turismo da Xunta de Galicia. EE.8% de espectadores. Aínda así. A recadación mantívose estable a pesar do descenso no número de películas estreadas. Redondela. Cariño. Desta forma. a cifra de negocio total acadou os 788 millóns de euros en 2003.6%) e os ingresos por outros conceptos (2. flocos de millo. A Cañiza.000 habitantes que aínda carecen de cine comercial (Ordes. No 2004. .

Por provincias.000. Ademais. cun 208.000 300. Galicia supón o 3. O informe de Media Salles rexistra no ano 2003 un retroceso do número de espectadores do 4.000. respectivamente. O ano 2003 non foi demasiado bo para as salas de cine europeas.000 1 00. Segundo se recolle nun estudo publicado no European Cinema Journal.000.029 unha década despois. ata os 920. o que supón máis que cuadriplicar a recadación en termos correntes. que absorbe o 46.000.000 1 2. pola súa banda.8%.19%. moi inferior á media galega do mesmo período (181. o boletín trimestral que edita Media Salles.6% durante o ano 2003.000.000 1 0. cuxa recadación ascendeu no 2003 (último ano dispoñible) a 639.3 millóns. Pola súa banda. o número de salas mantívose estable.200.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A recadación nas salas de exhibición cinematográficas de Galicia segue unha tendencia ascendente nos últimos anos.53 euros en 1993 a 24.000 0 700. fundamentalmente Pontevedra. e o crecemento do peso das outras tres.4% e o 166.756.000 6.431.000.000.016.72%.85% do recadado en España en salas de exhibición comerciais. De feito.000 2.13%.000. como se comprobou anteriormente.184 euros. Recadación nas salas de exhibición galegas por provincias.000 8. 107 . o crecemento operado no territorio español entre 1993 e 2003 é do 149. a tendencia que se observa apunta cara a unha progresiva perda da importancia relativa da provincia da Coruña. o número de entradas vendidas en Europa decreceu nun 4. co 34.000 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 A Coruña Lugo Ourense Pontevedra 2003 España En relación co total do mercado español. Pontevedra obtén os maiores incrementos no período sinalado. Pontevedra séguea en importancia. Comparación con España.48%.000. cun crecemento no período 1993-2003 dun 181.000 500. Atendendo á evolución temporal desta distribución. malia concluír que a caída non é alarmante. os crecementos neste período ascenderon ao 193.2%) e ás porcentaxes de cada unha das provincias . Este cambio na repartición da recadación está moi relacionado coa distribución das salas de exhibición. 92 92 Nestas afirmacións non debe de esquecerse que a magnitude do incremento da recadación se explica polos fortes aumentos que se produciron no número de espectadores e no prezo das entradas.623. ata os 1.63% do total.000.000.2%.285.000 400. A distribución provincial da recadación tamén amosa unha forte concentración na Coruña. mentres que Ourense mostra tan só un 155.000.000. En Lugo e A Coruña. (1993-2003) 1 4.26 millóns. tendo en conta que dez anos antes ese número era de 690 millóns de espectadores.000 4.000 200.000 600.000. en torno ás 31. a recadación das salas comerciais de exhibición galegas pasou de 8.9%.

foi do 19.5 millóns de espectadores en 2003. sobre todo.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En 2003. que se caracteriza por ser de signo negativo (-2. ata os 149 millóns de entradas vendidas).000 1 . Ourense experimentou un modesto crecemento de tan só o 56. isto implica un incremento que aínda que escaso.6%.000.39%. que. cun 84. foi en Pontevedra onde máis se incrementou. ata os 167.514 espectadores en doce meses. tamén rexistraron unha perda conxunta de máis de 2.000.96% neste mesmo período. as variacións por países son moito máis acentuadas que en Europa Occidental. Noruega e Holanda. en calquera caso. Pero se o cálculo do incremento da asistencia se circunscribe só aos últimos tres anos. como xa de indicou. ata os 96 millóns.1 millóns) e o Reino Unido (un 4.98%. (1993-2003) 6.000 0 Ourense Lugo P o ntevedra A Co ruña Galicia Os únicos mercados de Europa Occidental nos que aumentou o número de entradas de cine vendidas en 2003 foron Finlandia. Ademais. ata os 137. Do ano 2002 ao ano 2003 o número de espectadores en Galicia aumentou tan só un 0. Galicia creceu nun 5. Neste caso.000.000 2. respectivamente. o número de asistentes ás salas de exhibición de O problema da piratería preocupa seriamente aos exhibidores Galicia medra un 70.25%.6%. con senllos 65. A Coruña e Lugo.61%). Evolución dos espectadores de cine en Galicia. Irlanda. pola súa banda.000 3.000 4. porcentaxe superior á do total autonómico.000 5.19%.5% español. fronte ao 1. o que supón 7. En España e Italia houbo perdas de espectadores máis contidas: do 2. á súa mellor . seguido por Francia (un 5.9%.000.3 millóns). o que se traduce en 2. houbo resultados negativos nos cinco grandes mercados de Europa. En canto aos trece países do centro e do leste de Europa dos que se ofrecen datos. en certa medida. as provincias con maiores incrementos son as de Ourense e Pontevedra.5 millóns. Este crecemento obedece. e do 2.8% nos tres últimos anos e.8% no segundo. as catro provincias galegas obteñen taxas de crecemento para o intervalo superiores á media española (48. Ademais. Entre os anos 1993 e 2003. Pola contra.3% no primeiro caso.000. Por provincias.03% e 30. pero. Alemaña foi o que sufriu unha maior caída (un 9.94%.000.3 millóns de novos espectadores. ata os 174.65 e -14.1%.3%) o que indica unha tendencia regresiva na presenza de espectadores nas salas cinematográficas. ao incremento experimentado no número de salas de exhibición cinematográfica en Galicia. é superior ao español. ata os 109 millóns. reduciron as súas recadacións nun 8.

833 espectadores/sala).000.000. Ourense.000 34. que no ano 2003 foi de 32. se ben seguiu unha tendencia un tanto errática por mostrar importantes variacións interanuais nos dous sentidos.574. que está comezando a preocupar seriamente os exhibidores. fronte aos 48. mentres que Pontevedra mantivo certa estabilidade ao longo de todo o período (con 27. incrementou as súas cifras de forma paulatina Os datos evidencian o dominio do cine norteamericano durante todo o período ata 1997.786 7.10 4. senón.030 2.99 3.472. aparcadoiro. 2003. o número de espectadores por película ou a asistencia media evidencian tamén no caso galego un claro dominio do cine norteamericano. unha campaña de ámbito europeo para que o público (e especialmente os máis novos) tomen conciencia de que a compra de produtos piratas ou a descarga de películas a través de Internet é un delito. a maior implantación do DVD e do home cinema nos fogares.95 2. En España a asistencia media alcanza no ano 2003 a cifra de 32. Pola súa banda. Lugo viu descender tamén a asistencia media ás salas de exhibición da súa provincia nos últimos anos.). polo que resultan máis atractivas para os potenciais demandantes destes servizos.018 espectadores.253 1. como as cifras de recadación. España e UE. ano no que se produciu unha ruptura da tendencia ascendente que se recuperou no ano 2003.000 13.194 3.029 5. en xeral.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA calidade de imaxe e son. que presentan unha oferta de títulos e servizos anexos á exhibición (restauración.42 Por outro lado. Ao igual que acontece no conxunto do Estado español.77 193 56 3.314 espectadores por sala. Así. Pola contra. aínda que iniciou tamén unha senda descendente.528 por sala no ano 2003).985. venda anticipada de entradas.12 USA 35. a todos os países europeos. e Ourense pola súa parte é a provincia máis afastada da media rexional. Galicia Nº de pantallas Nº de cines Nº de pantallas por cine Recadación Espectadores Recadación per cápita Frecuencia anual per cápita Precio medio da entrada Fonte: ICAA e European Cinema Yearbook España 4. Comparativa das distintas variables relacionadas coa exhibición comercial de Galicia.431.46 4.45 24.001 14.000 877. á apertura de novos complexos multipantalla.56 639. só A Coruña presenta regularmente cifras de asistencia media por enriba da que corresponde para o total da comunidade galega.827 8.31 6. 109 . etc. Galicia mantivo polo xeral unhas cifras de asistencia media inferiores aos do Estado español. ata o punto de que se vai poñer en marcha. e colocouse con 25. a máis elevada por provincia logrouse de forma sistemática na Coruña.701.000 1.65 UE 26. que mostra a asistencia media máis baixa en Galicia (24. na maior parte dos casos.62 4. Pero a Federación de Entidades y Empresarios de Cine de España (FEECE) opina ao respecto que se están a producir unha serie de situacións conxunturais que explican a perda de espectadores nestes últimos dous anos e que afectan non só a España. En definitiva.513. no período abranguido entre 1993 e 2003. o aumento na cifra de pantallas de exhibición é debido. ademais do problema da piratería.969 de 1993. De feito.623.35 4.576. tanto o número de títulos estreados.184 137. Entre elas a falta de sintonía das producións co mercado.50 2. en colaboración con distintas entidades. e o envellecemento da poboación.269 10.324 espectadores.16 5.

3. e a Televisión de Galicia entre outras. ata agora. que foi dirixida por José Pozo e producida por Castelao Produccións nas instalacións de Bren Entertainment. se ben o ramo da exhibición relaciónano cos cuantiosos investimentos realizados na construción e mellora de novas pantallas. Sogecine e Grupo Voz. O misterio Galíndez ou El Cid. que atraeu ós cines case 1. coa colaboración de Canal+ e Televisión de Galicia.6 millóns de Euros.1 Os espectadores e a recadación das producións cinematográficas galegas As producións cinematográficas emprendidas por empresas galegas correron unha sorte un tanto dispar no mercado español. Mar adentro (2004). e novamente cunha participación glega moi pouco significativa. con maior recadación nas salas de exhibición comerciais foi. Tras ela. O bosque animado. Segundo datos extraídos da base de datos europea Lumiere. en térmos nominais. e recadou 2. conviven outras que apenas recibiron apoio do público en canto á asistencia ás salas de exhibición. se ben a participación galega a moi reducida. O cine con participación galega achegou ás pantallas a 12. É o caso de películas como Os luns ó sol. .1 millóns de espectadores e case 9. O cine con participación galega recadou 55. Cando volvas ó meu lado. Elías Querejeta.6 millóns € e foi visto por 12. P. A língua das bolboretas. A lingua das bolboretas ou O bosque animado. que alcanzou 509 mil espectadores e unha recadación de case 2 millóns de euros.6 millóns de euros aportados por 560. que rexistrou ata o momento actual algo máis de 4 millóns de espectadores e case 20 millóns de euros de recadación. dirixida por Alejandro Amenábar e producida por Sogecine y Himenoptero coa participación de Filmanova Invest. a lenda. A seguinte película galega con máis éxito de vendas é A lingua das bolboretas (1999). El Cid. 3. para un total de 120 sesións. por outro. Os luns ó sol (2002).C.6 millóns de persoas A lingua das bolboretas foi ata agora a película máis vista no contorno rural galego Cabe salientar que A lingua das bolboretas foi. con trescentas cadeiras por equipo.2. 55. Os luns ó sol. Pero ademais algunhas destas longametraxes foron exhibidas no estranxeiro. dirixida por Fernando León de Aranoa coa produción de Mediaproducción. Como en moitos lugares o aforo superou amplamente as trescentas personas previstas por sesión. que alcanzou a cifra de 2. a lenda (2003).6 millóns de euros. que gozaron dunha boa acollida por parte do público. ata o momento. Comunicación Social e Turismo. dirixida por José Luis Cuerda e producida por Las Producciones del Escorpión.8 millóns de euros de recadación.6 millóns de espectadores e recaudou.2 millóns de espectadores e recadou 4. non resulta arriscado estimar que foron unhas cincuenta mil personas de pobos sen cinema as que viron esta película dentro do programa Cinema de Noite. da Consellería de Cultura. O bosque animado (2001). Fisterra. xa que se proxectou 93 por tódalas comarcas galegas con equipos de proxección de 35 mm. a película mais vista no contorno rural galego. A produción de participación galega con maior número de espectadores e.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Segundo datos da Federación de Exhibidores. a película que ata o ano 2004 obtivera máis éxitos no ámbito internacional (dende o punto de vista da exhibición en salas comerciais) era A 93 A cargo da empresa IB Cinema e dentro do programa Cinema de Noite. Fronte a éxitos como Mar adentro. polo tanto. a longametraxe de animación en 3 D producida por Dygra Films e dirixida por Manolo Gómez e Ángel de la Cruz. A continuación figuran dúas longametraxes de animación: por un lado.4 mil espectadores. o prezo medio da entrada de cine sufriu un incremento nos últimos anos por enriba do IPC. onde termina o mundo.

aínda que previamente se realizaron preestreas en 8 cidades. a tradición cineclubista remóntase a mediados do pasado século. boa parte deles aglutinados na Federación de Cineclubes de Galicia. Recadación por países das producións de cine galegas exhibidas no estranxeiro Portug. A estrea de O bosque animado fíxose coincidir coa Semana dos bosques. 3. 0.69% Bélgica 4. A estrea da película nese país tivo lugar o 15 de outubro con 26 copias.45% Italia 14. salientar que a falta de datos de exhibición de O soño dunha noite de San Xoan.87% Ho landa 1 7% .81 A lemaña 1 % . foi necesario dispoñer de 4 copias máis. o cine. cando se constituíron en Francia as primeiras agrupacións dedicadas á proxección e estudo de películas. polo que se chegou a ter 31 copias en Bélxica e Luxemburgo. da man de Luis Buñuel que fundou e dirixiu o primeiro cineclub español.3 A exhibición non comercial Fóra da actividade comercial. 7. O bosque animado obtivo un gran resultado en Bélxica. 1 .202 espectadores. Galicia conta con numerosos cineclubs.818 no estranxeiro. Ademais. o propio e o alleo. Os luns ó sol foi vista fóra de España por 296.70% USA 26. A certa distancia síguelle O bosque animado.40% Con respecto ó cine galego de animación. aínda que xa na década dos trinta houbo programacións máis ou menos estables nas grandes cidades galegas.1 Dinam. Por unha parte. onde se estreou a mediados de outubro de 2003.450espectadores. estreada o 1 de xullo de 2005. pola boa acollida por parte do público belga. 0.27% Otros 8.64% Suecia 0.54% B ulg.45% Suiza 1 % .21 Turquia 0. con 481. Este fenómeno cultural pasou axiña a España.954 espectadores.23% No rue. fundamentalmente en Francia e Estados Unidos.3. con 616. conta con outras canles para chegar ó público. unha iniciativa que tivo moita repercusión e na que se tomou a película para variadas actividades de promoción relacionadas cos bosques.77% Francia 38. Como é sabido. ao que hai que sumar outros 547. o movemento cineclubista é unha invención Existen arredor de 20 cineclubs en Galicia con actividade francesa dos anos vinte. na súa maioría de Francia e Italia. 0. as tras longametraxes galegas producidas hasta o momento foron vistas en España por 1. O seu obxectivo era achegar ás pantallas desta comunidade obras que ofrecesen unha mirada cinematográfica máis persoal e afastada das grandes 111 .25% Gran B ret.340.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA língua das bolboretas. No caso de Galicia.925 euros. Ás tres semanas. principalmente nos mercados italiano e francés.764 espectadores en España cunha recadación de 5.240.

desde 70 mm ata 8 mm. Este declive foi obrigando ás asociacións a depender de subvencións e apoios de todo tipo. Conta para iso. organízanse unha serie de proxeccións en lugares abertos nas localidades coruñesas participantes. pasando incluso por 9. iniciativa que pretende levar películas de calidade. programou o ciclo Cinema de noite para percorrer tódalas comarcas de Galicia. pantallas con soportes telescópicos. Así. para o que conta cunha infraestrutura propia de varios camións. Do mesmo xeito. Ademais. O obxectivo do programa Noites de cine. recentemente creóuse Club de Cine. xa que non comeza ata 1954 coa fundación do Cineclub Pontevedra. A empresa coruñesa SI 16-35 leva a cabo ciclos cinematográficos dando o soporte necesario para a súa realización en casas de cultura. unha meta que manteñen viva os actuais cineclubs existentes na nosa comunidade. Eles encárganse do aluguer dos equipos necesarios e da preparación do ciclo e. Os proxectores de cine desta empresa poden proxectar a varias cadencias. continúan co seu labor de difusión da oferta de cinema menos comercial. tales como ciclos de cinema en 35mm ao aire libre ou en locais pechados. dotados ou non de proxectores. así como da páxina web. especialmente entre os máis novos. algunhas moi singulares. da consellería de Cultura. trátase dunha das dúas únicas salas capaces de proxectar con iluminación de xenon e todo tipo de pasos cinematográficos. situados en diversas cidades e vilas galegas. na súa nave na Coruña. De todos os xeitos. pero son varias as iniciativas ao longo da xeografía galega. etc. polideportivos ou ao aire libre.000 W. Cinema encárgase da redacción e deseño dos folletos e cartelería dos programas de cine que lle contratan. Para isto. incluso as do cine mudo94. suxiren as películas ou buscan as que se lles soliciten. Ademais. Por outra parte. o máis antigo na comunidade. A partir da década dos noventa a situación do cineclubismo galegos comeza a ser problemática. especialmente agravados no caso das grandes urbes nas que a oferta cinematográfica é maior. Este proxecto buscaba a promoción e difusión do cinema galego mediante proxeccións en vilas e pobos que non posúen sala de exhibición estable. ademais de alugar equipos. Comunicación Social e Turismo. IB Cinema é a maior empresa consagrada ao cine non comercial en Galicia. tanto ao aire libre como en lugares pechados. a historia galega é moito máis recente.B. é achegar a sétima arte a aquelas poboacións que carecen de salas de proxección e crear unha cultura cinematográfica. os lugares nos que se vai celebrar esta iniciativa na comunidade galega son Vigo (no cine Club Lumiere) e A Coruña (nos cines Los Rosales). cadeiras. pero. ao entrar decididamente nos hábitos consumistas culturais de finais de século tanto a televisión como o vídeo doméstico. 94 I. seguindo unha temática concreta. Cinepublik proxecta cine ao aire libre no vran. para a exhibición cinematográfica que están xurdindo nos últimos anos en Galicia. a Dirección Xeral de Comunicación Social e Audiovisual. cunha sala de proxección privada equipada con proxectores de 35 mm e son Dolby Stereo Digital. Inicialmente. con esta iniciativa non só se permitía o acceso a este tipo de material dun segmento de público tradicionalmente discriminado. en calquera caso. . A Federación de Cineclubes vén proporcionando tamén a outras entidades interesadas desde hai anos servizos de xestión e organización de eventos cinematográficos.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO producións industriais de Hollywood. que organiza a Deputación da Coruña en colaboración cos distintos concellos adheridos ao proxecto. Pero hai outras iniciativas non comerciais. normalmente restrinxidas ás grandes capitais. Na actualidade existen en Galicia arredor de vinte cineclubs en plena actividade. proxectores de xenón de hasta 7. Está especializada en facer programas de exhibición cinematográfica a domicilio. a todo o territorio nacional. Os problemas de supervivencia persisten na maior parte deles. fundacións.5 e súper-16. Nesta mesma liña.

ademais de participar activamente na propia rede. Pero o cine dixital comporta uns requirimentos básicos para a exhibición como son: calidade análoga ao 35 mm. Realízase unha selección de trinta curtametraxes de ámbito ibérico (España e Portugal) e os participantes optan a diferentes premios e recoñecementos. así como uns custos razoables. ascenderan a 233 con 291 pantallas. non terían ningunha saída. O seu funcionamento será moi similar ao actual e. É dicir. recibiu unha subvención de case 1 millón de euros para dotar e equipar 75 salas do territorio español coa tecnoloxía necesaria para proxectar cine dixital . No labor pola creación dunha auténtica industria ao redor da curtametraxe. Isto supón un crecemento do 14. como da posibilidade de difundir traballos de curta duración que. mentres que. mediante o pago por dereitos de exhibición a todas as curtametraxes a concurso. de feito. xestiona e descodifica ata 10 películas en simultáneo. a maior peculiaridade desta rede reside no seu desenvolvemento. o espectador apenas notará a diferenza entre unha proxección fotográfica e unha dixital. Tamén se inclúe un servidor que. de cada proxección de cada curtametraxe derivarase unha cantidade económica que via parar ás mans do autor/produtor. coa curtametraxe que precedía á proxección da película principal. recibe os contidos (películas. especialmente en zonas rurais ou de baixa rendibilidade cinematográfica. doutro xeito. 3.3. fundamentalmente) de curtametraxes desenvolvidas integramente na súa primeira edición en Galicia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA senón que tamén. que se converte nun 18. almacena. grazas ao Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía ⎯a través do Programa ArtePyme II⎯. Este servidor. onde toda a poboación poida desfrutar dunha programación audiovisual de calidade. eventos.8% en canto a cantidade de pantallas. posibilitábase aos novos creadores do audiovisual galego que a súa obra chegara en correcto formato de cinema a capas de poboación ás que resulta difícil acceder. 95 95 Esta tecnoloxía consiste nun proxector de alta resolución 1. Pola súa parte. On & Off preséntase no sector audiovisual como unha rede internacional (ámbito ibérico na primeira edición. 113 . a través dunha antena parabólica. facendo imposible a piratería. Os incentivos gobernamentais deberían favorecer este proceso de introdución gradual da tecnoloxía dixital. A través dunha rede de exhibición regular de curtametraxes distribuída por toda a xeografía galega. dunha simplicidade de manexo inusitada.2% en só seis meses. etc. sistemas estándar e equipos de operación intercambiable. Mr Misto Films aposta pola rendibilización das proxeccións alén dos premios. A Asociación Cine Digital. Para iso pretende ser unha rede regular de exhibición de pezas de curta duración. encriptados e sumados a outras claves secretas. Segundo confirma o European Year Book 2004 de Media Salles. Estes contidos viaxan codificados en Mpeg2. Non obstante. onde concorren só pezas de procedencia española e portuguesa. A asociación mércalles material ás principais distribuidoras de alta definición do mundo (HDTV). tema preocupante e prioritario para as majors de Hollywood. seguridade no transporte e na proxección que garanta o respecto á propiedade intelectual e aos dereitos dos titulares. en decembro do mesmo ano.4 O cine dixital O chamado e-cinema supón substituír os proxectores de películas fotoquímicas por un tipo de proxección electrónica con calidade similar ao celuloide. a cantidade de cines dixitais (con tecnoloxía DLP Cinema) aumenta no vello continente: había 204 con 245 pantallas en xuño de 2004. On & Off _REDE de Curtas Mr Misto é a escusa perfecta para facer chegar o mundo audiovisual a todo tipo de públicos. As salas asociadas terán a posibilidade de atraer a diversos sectores da audiencia: películas de autor.3 K cuxa calidade é comparable á resolución das copias de celuloide que actualmente proxectan as salas. a On & Off REDE de Curtas Mr Misto nace tanto da necesidade de ofertar un cinema diferente ao que chega ás pantallas comerciais. xa que pretende ser un certame realizado ao longo de 6 meses de duración.) en alta definición HD 1920 x 1080.

comedias. ballet. Estas sete salas setá previsto que proxecten películas en alta definición despois do verán en 2005. cines tradicionais situados no centro das cidades ou en vilas. . concertos de rock. Baseándose nesta iniciativa. Novocine (Leiro) e Cine Avenida (Caldas de Reis).LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO películas clásicas españolas. cine independente. musicais. touros. fútbol ou outros encontros deportivos. grazas á tecnoloxía e variedade de programación. etc. Cine Gesma (Xinzo de Limia). sucesos en vivo de relevancia mundial. Elasacine (Ribadeo). Cine Roxy (O Porriño). documentais HDTV. ópera. Os cines asociados en Galicia son: Cine Duplex (Ferrol). zarzuela. recuperan o sentido que sempre tiveron: ser o punto de encontro social. Cine Hermanos Pequenete (Foz). teatro.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A A Televisión en Galicia CAPITULO 4 115 .

En xullo de 1984. a comezos da década dos noventa coa aparición das televisións privadas. o medio rei. Dende 1971 pode falarse dunha presenza permanente e continua por parte da cadea estatal en Galicia. En agosto de 1973 iniciáronse os espazos informativos dende o Centro de TVE en Galicia baixo ou título de Panorama de Galicia. Non obstante. para a súa emisión en diversos programas. tratábase de Galicia TV. o que significa que emite practicamente as 24 horas (23. Atlas Galicia. operaba como axencia audiovisual para ou ámbito galego. sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais. De acordo co disposto nesa norma (non modificada ata o de agora). A oferta televisiva en Galicia aumenta. A súa transmisión conxunta de palabras. ademais. a CRTVG nace co fin de contribuír á normalización lingüística e á cohesión do tecido social e xeográfico do país. nas aforas de Compostela. o Parlamento Galego aprobou a Lei de creación da Compañía de Radio Televisión de Galicia. . a Televisión de Galicia foi a primeira canle autonómica do Estado español que emitiu regularmente vía satélite.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4. consistía en enviar á central de Televisión Española en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional. A cadea iniciou posteriormente a emisión da súa propia canle vía satélite para América en abril de 1997. sons. a data supón un importante atraso con respecto a outros países e especialmente se se compara con Gran Bretaña ou Estados Unidos. ubicado en Santiago de Compostela. A televisión chegou a España en 1958. o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. a reforzar as relacións e a comunicación política. En 1996 comezan as emisións do primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente en Galicia: Galicia a fondo. en maio de 1998. Por outra parte. ano no que comezaron as emisións regulares de Televisión Española coa súa primeira canle. ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura e do entretemento e contribúe. que cumpre 20 anos. de Antena 3 TV.386 minutos diarios.1). e fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. a partir de 1966. Nesa primeira etapa. Dende a súa creación. inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 coa emisión en vivo dos actos do Día do Apóstolo e de Galicia dende as súas instalacións de San Marcos. A televisión desempeña en todos os países unha función crucial nas A televisión ocupa o primeiro lugar entre as industrias da cultura estratexias de comprensión e definición das identidades nacionais. A televisión autonómica. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. A programación regular comezaría en setembro dese mesmo ano. ao igual que non resto do Estado. con trinta e nove horas semanais de emisión . imaxes. a principal función do Centro Territorial de TVE. conta con dúas programacións. A TELEVISIÓN EN GALICIA É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión empecen afirmando que é o grande medio actual de comunicación. e. que xa gozaban de imaxes de televisión a finais da década dos anos vinte. encargábase 96 A televisión autonómica galega inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985 96 Actualmente alcanza os 1. constituída por Atlas España e Grupo Voz.

Coruña. no segundo. nun déficit de 7. cun novo período informativo no que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social. a TV de pagamento. coa que tampouco conta xa Antena 3. e o grupo Canal +. tal e como contempla a Ley de telecomunicaciones por cable: A 97 A grande expansión das televisións locais tivo lugar nos 90 telecomunicacións por cable en Galicia. e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. que acabarían fusionándose. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. A piovra (Italia) ou Julie Lescaut (Francia) obtiveron grandes audiencias. En 1997 irrompe a televisión dixital en Galicia e en España coas plataformas satelitales: Vía Digital e Canal Satélite Digital. 117 .000 millóns de euros. polo tanto. 98 No primeiro caso. mentres que o 70% restante corresponde aos de carácter privado. mentres que os produtos europeos só representan o 2% do mercado estadounidense. en cambio. A comunidade autónoma constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. política e cultural de Galicia. Mesmo nalgúns casos se exportaron a outros países no propio formato ou ben se readaptaron con actores locais. pero non sería ata mediados dos noventa cando este tipo de emisoras comezaron a súa grande expansión. O 26 de maio de 1998. o mercado televisivo está dominado por dous grandes grupos: o Grupo RTL. coa progresiva migración cara á tecnoloxía dixital das emisións. Na década dos noventa producíronse. converténdose en programas indispensables do prime time europeo. máis completa e máis próxima ao espectador. grandes transformacións no panorama televisivo español e europeo. Paulatinamente. Na actualidade localízanse en Galicia unha trintena de televisións locais con actividade. o mercado europeo sofre dunha presenza masiva de produtos norteamericanos. o que converte as televisións públicas nos actores principais da industria durante décadas. Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia. as series de ficción nacional como Médico de familia (España). Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada. ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA da achega de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5 . xa que en Europa a televisión nace como un monopolio estatal. ata o día de hoxe. RTL domina a televisión comercial. por outro lado. que pertence ao xigante mediático francés Vivendi Universal . Un dos trazos particulares do mercado europeo televisivo é a existencia dunha dualidade entre as empresas de propiedade pública e privada. En agosto de 2002 Atlas pechou as súas desconexións rexionais en Galicia. propiedade da empresa alemá Bertelmann. dende mediados dos anos 1990. e un ano máis tarde o tempo de desconexión ampliouse. Transformacións que comezan co fin dos monopolios das televisións públicas e que continúan. Pero. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que. Nos dous casos se trata de empresas con presenza en varios países europeos. firma que se converteu así no operador global de servizos de A partir de 1988 comezan a xurdir televisións locais. froito da liberalización do sector. iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. na súa primeira fase. A esta oferta hai que sumarlle a televisión por cable que ofrece en Galicia a operadora R. Santiago de Compostela e resto de Galicia. Así mesmo. Hoxe. En canto aos contidos tamén se observa unha situación dual. 98 97 Atlas Galicia formaba parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España. segundo as últimas estimacións. Por un lado. que foi gañado polo Grupo Gallego de Cable (o cal adoptou ou nome comercial de R). o que se traduce. realicen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. as empresas públicas representan o 30%.

a fragmentación das audiencias. a crise do modelo de programación das televisións públicas. etc.9%. Para iso.000 millóns de 2001) . tanto no que se refire ás estruturas empresariais en que se apoiaban os grandes organismos radiotelevisivos como nas modificacións que se están a operar nos hábitos e gustos da audiencia.769 millóns de euros. xa que o Goberno central prevé que se produza o apagamento tecnolóxico en 2010. nacionais. ata os 27. multinacionais. ata os 7.722 millóns de euros).). cadeas de televisión e empresas dos sectores audiovisuais e informáticos. a RTE irlandesa (56 millóns). o encarecemento dos custos de produción e dos dereitos. a RTP portuguesa (228 millóns). O Observatorio Europeo do Audiovisual publicou recentemente o primeiro volume do seu Yearbook 2004.) e a conseguinte coexistencia dunha pluralidade de cadeas de diferentes tamaños e características (canles públicas. televisión de pagamento. O motivo principal foi a crise do mercado publicitario que fixo caer a facturación das canles privadas. que adopta as estratexias de programación das cadeas comerciais para evitar a perda de audiencia en detrimento dos espazos de servizo público. incrementaron os seus ingresos tanto as Na primeira década deste século completarase a transición ao modelo dixital compañías de televisión de pago (un 3. etc. a aparición de novas modalidades de televisión (cadeas temáticas. con perdas netas que case se duplicaron (ata os 1. 99 De feito. ata os 17. TVE (24 millóns) e a ZDF alemá (22 millóns). 726 millóns).5%.2%. a creación de grupos multimedia e alianzas entre grupos editoriais. o incremento da oferta televisiva. Entre as principais consecuencias da desregularización cómpre citar o fin da situación de monopolio ocupada pola cadea de televisión pública. despois dos cambios que houbo no sector da televisión de pagamento dixital.386 millóns de euros. En conxunto. a televisión rexistrou unhas perdas 99 netas de 2.3% con respecto ao exercicio anterior. Pola contra. a diferenciación de canles televisivas. o Plan Técnico Nacional de Televisión Dixital Terrestre establece o número de canles múltiples de ámbito estatal. ata os 1. Segundo os datos alí ofrecidos. Tamén se reduciron nun 2. as canles temáticas (un 1. ata os 3. o observatorio auguraba que o sector televisivo europeo alcanzaría o break even. rexionais. que se financian por esta vía nun 4.349 millóns de euros.900 millóns de euros en 2002 (comparadas cos 4. a insuficiencia dos recursos publicitarios para o financiamento da oferta. a ORF austríaca (40 millóns). Tamén se apunta que a situación do sector da radiotelevisión pública seguiu deteriorándose no ano 2002. consecuencia directa do incremento da competencia ou a crise do modelo de financiamento da televisión pública. as canles de televenda (un 13. autonómico e local que pode haber. a internacionalización dos mercados. rompendo a tendencia de crecemento de tempo atrás. 100 Para o ano 2003. que leva por título Economía da industria da radio e da televisión en Europa.967 millóns de euros) e. ata os 2.7% os ingresos dos radiodifusores públicos.397 millóns de euros). privadas.6%. aínda que se estreitaron notablemente as súas marxes. especialmente.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estas modificacións supuxeron profundos cambios na televisión tradicional. as únicas cadeas que obtiveron beneficios foron as que se financiaron por publicidade (en concreto. a forte competitividade no mercado. financeiros. compañías de telecomunicacións.730 millóns de euros). de capital mixto. Ademais. os únicos sistemas de televisión rendibles no ano 2002 foron os de Alemaña e Francia.9%. locais.915 millóns de euros) como os empaquetadores de programas (un 4. ata os 65. Na primeira década deste século suponse que se completará a transición cara ao modelo dixital. o servizo local da BBC (480 millóns). Portugal e Finlandia 100 . Os de menos éxito foron os de España. coa desaparición dalgunhas plataformas e a fusión doutras. . O informe destaca que o ano foi particularmente difícil para as cadeas autonómicas españolas (que perderon 661 millóns de euros). a facturación neta dos radiodifusores dos quince países da UE reducíuse en 2002 nun 1.

Pola contra. principalmente no Leste de Europa.5% máis que no ano 2002. e en Sudáfrica. sen contabilizar subvencións. con 3 horas e 33 minutos por persoa e día (unha cifra que se mantén estable con respecto a 2002). de 4.4% máis que no exercicio anterior. eventos. o 34% correspóndelle ás series. Asia (10%) e Norteamérica (4%). o informe conclúe que a ficción mantén o seu tirón de audiencia. cun incremento de 4. en Oriente Medio víronse 3 horas e 15 minutos de televisión ao día o pasado ano. os documentais conseguiron audiencias espectaculares en 2003. De feito.711 millóns de euros. En canto aos eventos. ten unha presenza do 18% nos top 10 de audiencias nacionais. o 24%. o consumo máis alto de televisión rexístrase en Norteamérica.415 millóns de euros. un 1. Entre os 72 países estudados. os estadounidenses seguen sendo os máis teléfagos. Esta diminución explícase polos menores ratings logrados nas zonas onde mantivera un dominio no ano 2002. esencialmente 119 . 2 horas e 59 minutos.6% e gañou terreo. como o veu facendo nos últimos anos. ata alcanzar as 3 horas e 39 minutos de visión por persoa e día. ás películas (30% en 2002). Dese 41% que totaliza o xénero de ficción. con 4 horas e 21 minutos. Sumando todos os conceptos (publicidade. Pola contra. O groso da facturación provén de cotas de aboamento e aluguer de descodificadores. as televisións en aberto españolas ingresaron no ano 2003 algo máis de 3. O xénero das noticias mantívose estable nos últimos tres anos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Os datos do informe de Eurodata TV Worldwide sinalan que o consumo medio de televisión aumentou en 15 minutos durante 2003 con respecto ao ano anterior. ese xénero representa o 41% dos programas que aparecen nos top 10 de audiencias do mundo. ata alcanzar as 3 horas e 23 minutos (47 minutos máis de consumo medio que en 2002). ás maiores audiencias das series. O mercado da televisión en aberto supuxo o 51% do total dos devanditos ingresos. un 11. só 72 películas aparecen rexistradas dentro dos top 10 dos países considerados no estudo. subvencións. aumentaron nese ano tanto os ingresos por publicidade das cadeas como os ingresos procedentes de subvencións. Para finalizar. teatro. En canto á televisión de pagamento. o cine representou o 24% dos programas máis vistos nas televisións mundiais en 2003.836 millóns de euros). Por rexións do planeta. este apartado (que abrangue programas de humor. mentres que os ingresos por pagamento por visión sumaron 104 millóns de euros. cedeu algo de terreo (catro puntos con respecto a 2002) debido ao impulso dos programas de entretemento. ás telenovelas (23% en 2002). O informe da CMT correspondente a 2003 sinala que o sector dos servizos audiovisuais rexistrou en España uns ingresos por operacións no ano 2003. En segundo lugar sitúase Europa. Non obstante. o consumo televisivo incrementouse en 2003 de forma importante na zona da Asia e do Pacífico. En canto aos contidos. en Latinoamérica. e o 19%. No ámbito global. con 4 horas e 25 minutos de media por persoa e día (6 minutos máis que no 2002). dun lado. xogos. representaron o 24% dos programas de entretemento de maior audiencia no mundo. Ségueno no ranking Latinoamérica (co 16%). doutro. se ben só aparece cinco veces no posto máis alto das listas (tres veces menos que en 2002).5%.5 puntos en 2003. ata alcanzar o 18% dos mellores ratings do xénero. 3 horas e 14 minutos. ata o 34. De feito. mostrou un gran dinamismo no 2003. produción propia e outros).2% (ao pasar dos 1.467 aos 1. e só cinco delas (todas elas de Hollywood) aparecen en varios territorios. fronte ao 30% de 2002. miniseries e sitcoms (37% en 2002). variedades. música e debates) incrementou a súa presenza nas listas de éxitos da televisión no mundo en 4. Esta caída do cine débese. No ámbito da televisión en aberto. En 2003. Dentro deste xénero. e. Europa é a zona máis afectada polo éxito do entretemento: o 30% dos programas máis vistos en Europa Oriental e o 29% en Europa Occidental son ocupados por este xénero. Os programas de telerrealidade permanecen en terceiro lugar entre as categorías de entretemento e gañan cinco puntos. ao crecemento dos programas de entretemento. cun crecemento dos ingresos do 25. en tanto que o da televisión de pagamento alcanzou o 41.6 puntos porcentuais sobre o anterior exercicio. reality TV. A perda de presenza da ficción prodúcese en todos os continentes.

00 TDT A través de cabo España Galicia Ademais.5% recibe emisións en dixital (1. España conta cun total de 13. Portugal (7%). fronte aos 810. que ten o 31% de fogares con TV dixital.00 40.000 (o 6%). Bélxica (7%).2% máis que en 2002. Recepción de TV nos fogares galegos.00 16.45 8.68 millóns). co que a entidade pública empresarial Redes.es pretende facer un seguimento periódico do grao de desenvolvemento das novas tecnoloxías no ámbito doméstico.49 millóns de fogares españois que dispoñen de televisión por satélite. con TV por cable. o 18% dos fogares españois recibe televisión por satélite. e case 1 millón.36 99. segundo o Estudo do mercado da televisión en Europa versus España 1998-2003 de DYM para Astra. Á cabeza do grupo de países líderes no vello continente aparece Irlanda. fronte ao 21% de media na Unión Europea. O informe tamén revela que no 101 Na actualidade. a servizos de televisión por ondas herzianas.000.49 millóns (o 18%) contan con TV por satélite.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO grazas ao fútbol. case 1. os dous cun 14%. que pecha a táboa. algo máis de 700. a servizos de televisión por cable.8 millóns estaba subscrito a servizos de televisión por satélite.3 millóns de fogares— dispoñían de televisión dixital a finais de 2004.00 20.52 a 3. segundo o informe realizado polo Grupo de Análise e Prospectiva das Telecomunicacións (GAPTEL) para a Administración. Dos 2. do 33. Cunha proporción similar á española están Alemaña e Dinamarca. 1.3 euros no cuarto trimestre de 2003. e aumentaron nun 22% o número de clientes. debido fundamentalmente á fusión de Vía Digital e Canal Satélite Digital. 2003. na UE existen aproximadamente 34.2%. onde o 57% dos seus fogares —14.000 que reciben emisións analóxicas.48 A través de antena parabólica A través de antena convencional 0. En contraste coa situación de España destaca o caso do Reino Unido. Por outro lado. o 67. O satélite seguiu sendo a tecnoloxía de transmisión dominante en televisión de pagamento. e o da televisión por satélite.52 millóns (o 76%) teñen só televisión terrestre. Holanda (7%). do 7.8%. Grecia (7%) e Suíza (4%). Luxemburgo (7%). o gasto medio mensual por fogar en servizos de televisión de pagamento situouse en España en 31.80 14.6 millóns de fogares que dispoñen desta tecnoloxía. un 7. dos cales 10. Austria (10%).00 60. O incremento da penetración da televisión terrestre en España entre 2002 e 2003 foi do 7.00 80. 2.2%. O 14% dos fogares españois —case 2. e 840. e logo veñen Finlandia (22%) e Francia (21%). o da televisión por cable.07 100.4 millóns— dispoñen de TV dixital 101 . .14 2. No ámbito global. seguido por Suecia cun 27%.48 8.84 millóns de fogares con televisión. Noruega cun 23%.50 millóns. Dos subscritores totais. aínda que os operadores de cable elevaron a súa participación ata representar o 10% dos ingresos. os países cunha menor implantación da televisión dixital nos fogares son Italia (12%). dacordo cos datos da segunda onda do estudo sobre a demanda de servizos de telecomunicacións e sociedade da información no segmento residencial en España.35 99. Por último. o número de subscritores á televisión de pagamento diminuíu de 3. Segundo este análise.

000 subscritores). cos famosos como aliciente (celebrity shows. Consumo dos individuos dos fogares galegos abonados á plataforma dixital (en minutos). novas actividades para os concursantes (La casa de tu vida) ou retos de grande altura. 102 121 . como os que propón ETB con La flecha amarilla (percorrer o Camiño de Santiago) ou El conquistador del fin del mundo (na Patagonia. cifra moi superior á de Antena 3 (20%) e TVE1 (15%). Con respecto á crónica rosa. Gran Hermano.). con intercambio de estrelas incluído) e o seu tratamento intensivo e extensivo dos contidos de crónica rosa e de telerrealidade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA primeiro semestre de 2004 había case 3. Influencia crecente da propia televisión como xeradora de contidos. dos que máis de 1. grazas á súa capacidade para xerar temas e contidos televisivos 102 . como o demostra o éxito de programas do daytime (Aquí hai tomate) e o prime time (Dónde estás. corazón ou Salsa Rosa).3%). etc. o serial perde forza en televisión. o éxito dos programas ou seccións de humor sobre o medio (Homo zapping. debido ao menor interese da audiencia polas telenovelas latinoamericanas emitidas por TVE1. A maioría dos magacines sustentan as súas audiencias nos mesmos valores de anteriores anos: o carisma dos seus presentadores (nesta ocasión. fundamentalmente de Ono (355. que lles achega 11. As televisións dedican este ano un 20. Os magacines e talk shows constitúen a principal fonte de público para as televisións xeneralistas (13. No 2004 ademais proseguen as voltas de roscas do xénero. dun dos xéneros máis consumidos polos subscritores de Digital+ e da televisión por cable. O papel desempeñado pola televisión ante os importantes acontecementos de 2004 tradúcese nun incremento do tempo e da audiencia dos informativos. Por outra banda.5% do total. o que supón o 51.1% da súa grella á información (fronte a un 19. con índices de audiencia aínda elevados e unha alta rendibilidade que transcende a súa propia emisión. mentres que o medio millón restante corresponden ao Canal+ analóxico (16. aínda que a súa influencia resulta moi variable en función das cadeas. Simplemente perdeu a súa condición fenoménica (a que tiñan as primeiras edicións de Gran Hermano e Operación Triunfo) e integrouse como un produto televisivo recorrente na programación. por máis que se fale de certa recesión do xénero. Trátase. coa estrea das producións máis significativas do mercado estadounidense.000 subscritores) e Auna (292. e coa translación de todo o orixinado na telerrealidade aos magacines e late shows das cadeas.3 puntos de share. perde presenza en varias grellas.2%). con seis edicións ás súas costas.2 millóns de subscritores de TV de pago en España.9 puntos de share). no gran punto de referencia para os afeccionados ás series estranxeiras. pouco máis dun millón ao cable (32. sen lugar a dúbidas. A telerrealidade segue sendo un contido moi eficaz nas pantallas españolas. cun incremento dos espazos de zapping. o certo é que se mantén como un dos contidos máis Os magacines e talk shows son a principal fonte das TV xeneralistas demandados en televisión. de feito. como La granja ou La selva de los famosos). En calquera caso. Juan y Jose Show. volve ser o principal referente da telerrealidade. 1999 Analóxica Temática Resto 134 56 1 2000 150 5 1 2001 145 60 1 2002 150 69 2 2003 139 71 5 Fonte: Sofres Audiencia de Medios A televisión de pagamento converteuse. Telecinco débelle a estes formatos en torno ao 30% da súa audiencia do ano. debido ás autolimitacións impostas por algunhas cadeas públicas (destaca sen dúbida a despedida de Tómbola en Canal 9 valenciano). en emisión a partir de xaneiro de 2005).3% en 2003).6 millóns correspondían ao satélite (Digital+).

o bloque horario máis visto polos nenos de entre 8 e 13 anos é o da noite. cun 50%. Aumentou o tempo e a achega dos documentais e divulgativos. Tamén se repiten en canto ao número de persoas que residen no fogar. maior consumo de televisión. E como xa vén sendo habitual. e a media hora máis vista é a que vai dende as 22:00 ás 22:30. situándose en 2 horas e 26 minutos de televisión ao día. Aumenta o interese do público por modalidades deportivas máis alá do fútbol (motociclismo e automobilismo. Polo demais. seguida de TVE (17%). Como xa vén sendo habitual. con 180 minutos. repítense as tendencias anteriores: a menor número de habitantes. 103 Tamén se observan diferenzas de consumo entre as distintas clases sociais. nos que se produce un considerable descenso de seu consumo televisivo. Importante aumento da contribución do deporte ao share das cadeas (3. dos.7 puntos. como é habitual noutros anos. cunha influencia positiva das Olimpíadas de Atenas en La 2 e TVE1. no ano 2003 viuse unha media de 213 minutos de televisión ao día (é dicir. este contido brila pola súa ausencia hoxendía na televisión xeneralista.4% de cota de pantalla. se se observan os datos por comunidades. case un máis que en 2003). con 236 minutos. Ven máis televisión os fogares con poucos membros que os máis numerosos. como o Festival Eurojúnior no ano 2004. O consumo de televisión en 2003 en España aumentou en dous minutos por persoa e día con respecto ao ano anterior. Non obstante. no prime time de TVE1. con 222 e 220 minutos ao día respectivamente. un minuto máis que no ano anterior. que rexistra un 33. Por outra banda. 3 horas e 33 minutos). Así. Obsérvase tamén unha recuperación dos programas de entrevistas e debate no prime time grazas a Las cerezas e 59'' en TVE 1. con 302 minutos de media ao día.7% en 2003. principalmente).2%). a andaluza e a valenciana presentan os consumos máis elevados. segundo informa a empresa de medición de audiencias TNS. o tramo de idade de entre os 45 e os 64 anos consumiu unha media de 253 minutos de televisión ao día en 2003. concentrado nas cadeas públicas. Por hábitat. as de clase media-baixa e baixa as que presentan un maior consumo. De feito. os grandes consumidores de televisión atópanse entre as persoas maiores de 65 anos. Ademais.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Apréciase certo estancamento dos concursos convencionais e desinterese do público polos macroconcursos (intento desafortunado de revitalizar Un.2%. . Un ano máis. a eficacia da música segue dependendo de fenómenos puntuais. mentres que en 2002 eran 246. A novidade preséntana os adolescentes e os mozos. ata os 213 minutos. con 271 minutos. Os nenos de 4 a 12 anos tiveron un consumo igual durante os dous últimos anos. O informe tamén sinala que os nenos dedican case a metade do tempo que os adultos a ver a televisión (184 minutos diarios) e que a súa cadea preferida é Antena 3. convértese na serie documental máis vista do ano cunha media de 3.7 millóns de espectadores. tres). fronte ao 8.4%). e as amas de casa. sendo. O estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil en España en 2004 sinala que a televisión segue sendo o medio de comunicación máis visto por ese tipo de público: un 95.3%. Desviación continua do interese dos máis pequenos cara ás canles temáticas infantís. No polo oposto están Galicia e Canarias. As persoas de máis de 65 anos viron 302 minutos. descende a porcentaxe de tempo dedicado á programación infantil nas cadeas xeneralistas: un 8. e as de clase alta e media-alta as de menor consumo. e La 2 (6. con 191 e 192 cada unha 103 Aumentou o tempo de achega dos documentais e os programas divulgativos . unha análise pormenorizada dos datos indica que o incremento foi protagonizado polos maiores de 45 anos. Telecinco (13. Memoria de España (1ª etapa).

o que supón unha suba do 2. Se o mando a distancia cambiou no seu día a forma de ver TV. Alemaña (210 minutos).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución do consumo de televisión en Galicia e España. Os adolescentes constitúen o grupo máis inestable. Só un 20% dos fogares españois ten 3 ou máis televisores. xa que aumentan os consumidores de varios medios simultaneamente. agora o móbil e Internet están a crear unha xeración de zapeadores compulsivos que utilizan outros medios para buscar novas experiencias comunicativas. 1 Aínda que hai que ter en conta que o número de fogares compostos por unha ou dúas persoas se incrementou un 8% con respecto a 2003. Se ben o consumo de televisión se incrementa. Italia (230 minutos) e Gran Bretaña (222 minutos) e por enriba de países como Portugal (217 minutos). a audiencia de televisión é cada vez máis hiperactiva.6% un televisor. Holanda (181 minutos) e Finlandia (167 minutos). Con estes datos. España está soamente por debaixo de Francia (240 minutos vistos ao día).6%. Por outro lado. ao mesmo tempo que a audiencia media crece un 5. cómpre destacar que en 1 2004 diminuíu o número de fogares que teñen dous ou máis aparatos de televisión e aumentou en 4 puntos o número de fogares que teñen un único televisor . xa que os seus hábitos de consumo televisivo cambiaron enormemente nos últimos cinco anos. 300 250 200 150 100 50 0 Novembro 2002 Novembro 2003 Novembro 2004 Setembro 2002 Setembro 2003 Setembro 2004 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2004 Marzo 2002 Marzo 2003 Marzo 2004 Xaneiro 2002 Xaneiro 2003 Xaneiro 2004 Xaneiro 2005 Marzo 2005 Xullo 2002 Xullo 2003 Xullo 2004 Maio 2005 Galicia España O consumo medio diario no ano 2004 é de 219 minutos por persoa ao día.3% con respecto a 2003. 123 . o 42% posúe dous aparatos e o 37.

A dificultade para fidelizar os mozos constitúe só un dos síntomas de esgotamento do actual modelo de TV xeneralista en España. só o 6% dos nenos entre 2 e 5 anos tiñan acceso a Internet en 2000. dáse a circunstancia de que os mozos adquiren pronto un alto grao de control no uso das novas tecnoloxías e neste ámbito os pais saen perdendo: o segmento de entre 50 e 65 anos é o que peor domina estes aparatos. en 2002. breve e impactante) convértese así no máximo expoñente deste tipo de adicción. . manter entretido un espectador novo ao longo dos bloques dun programa resulta cada vez máis complicado. O anuncio televisivo (polo xeral. falan polo seu teléfono móbil ou envían mensaxes curtas (SMS) mentres ven os seus programas de televisión favoritos. Outro síntoma preocupante e representativo da fragmentación do consumo televisivo é a progresiva diminución da visión de programas en familia. os hábitos dos telespectadores de entre 13 e 20 anos están a experimentar mutacións interesantes. Tamén abundan os mozos que seguen dous ou máis programas á vez. e outros saltan constantemente a través das distintas canles para ver só o máis rechamante e impactante dos anuncios. aproveitando os cortes publicitarios ou os momentos predicibles para capear. En EE. sobre todo. Por iso. Finalmente. A noción dun adolescente sobre o que é entretido é moi diferente da que existía hai cinco anos. E. Ademais. Por exemplo. En 2002 esta cifra alcanzou o 35%. en busca do máis atractivo en cada momento. volátil e hiperactiva. polo que se trata dunha audiencia moi fragmentada. Unha das causas é o exceso de publicidade. saltan a outra canle. aumentou o grao de sofisticación tecnolóxica nos fogares. os seus gustos apenas adoitan coincidir cos dos seus pais.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Malia non existiren datos fiables. aínda A audiencia da TV é cada vez máis hiperactiva Esgotamento do modelo actual de TV xeneralistas hai máis. Así. Agás no caso dos grandes éxitos do momento. as produtoras desenvolven formatos que funcionan a base de bloques con diversos miniclímax e con ganchos que anuncian o non se vaian. polo que a separación entre as preferencias duns e doutros é cada vez maior. Os adolescentes dispoñen hoxe dunha variedade enorme de eleccións. Navegan en Internet. as súas preferencias abranguen unha gran variedade de programas e cadeas.UU. sabemos que crecen os consumidores simultáneos de varios medios. Conscientes diso. Destaca tamén un grupo de zapeadores que nunca aguanta un programa ata o final. para esta xeración de consumidores de entretemento multimedia será cada vez máis habitual levar a cabo varias tarefas simultaneamente. senón que pican fragmentos da oferta: en canto os aburre o que están a ver. o volume de negocio do mercado de videoxogos norteamericano no segmento entre os 13 e os 20 anos superou o da industria cinematográfica. Ademais.

258. e nac. 125 .d.5% de share.298 44.674. Ademais. Tele 5 pasou do 22.296. a TVG alcanzou na tempada 2000/01 o mellor dato da súa historia.5% ao 17. segundo datos do anuario de SGAE 2003. con 3 horas e 22 minutos.796 39. fronte aos andaluces que se sitúan como os maiores consumidores. con desconexión TV Locais Total TV 68.304 24. pasando do 27.974.789.028. 1997 e 2003.733 Resultado 2003 12. Minutos promedio de visionado de televisión en Galicia.9% en 1993 ao 23.6%.320 597 256 853 % crec 37% 5% 94% 22% 1997 180 3 24 27 Nº empresas 2003 352 5 36 41 % crec 96% 67% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. son os españois que menos tempo dedican a ver este medio.6%.925.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 4.688 568 132 700 Empregados 2003 2. Pero segundo datos facilitados a Europa Press por Mediaedg&Cia.282 1. a cota de audiencia da canle autonómica galega evolucionou dende un 15.376 2003 161.126 2. co 24.072 2. Xunto cos canarios. Pero en 2004. 42% 1997 1. E é que a canle pública estatal foi perdendo peso de forma paulatina.512 22.994 1. o que a converte na terceira cadea autonómica máis competitiva.527. Galicia segue sendo no primeiro mes de 2005 a comunidade que menos consome este medio.208 % crec 137% 77% 105% 80% 1997 3.603 % crec 240% 109% n. co 23.3%. a canle con maior cota de audiencia en Galicia é Tele 5.6%.096.910 5.1 A OFERTA DE CANLES DE TELEVISIÓN EN GALICIA Os galegos dedican unha media diaria de 3 horas e 33 minutos ao consumo de televisión. Facturación 1997 Total audiovisual Autonóm.614.878.607 -885.014 -23.036.6%.004 1.282. Pola contra. seguida de preto por TVE1. Grandes magnitudes da emisión de televisión en Galicia.896.2% ao 24. cun 19. 1987 1988 Galicia España 165 209 176 221 1989 173 211 1990 172 214 1991 179 218 1992 165 199 1993 176 209 1994 178 222 1995 189 221 1996 194 229 1997 197 231 1998 192 222 1999 199 234 2000 189 222 2001 183 226 2002 191 211 2003 191 213 2004 189 218 Fonte: Taylos Nelson Sofres Entre 1993 e 2004.

00% 70.94% 5. coa emisión en vivo dos actos do día do Apóstolo e de Galicia dende ás súas instalacións de San Marcos (Santiago de Compostela).00% 80.00% 50.909.897.668. por enriba da media estatal das cadeas.000 6.954.276 1 7. O mandato parlamentario de contribuír á normalización lingüística e á cohesión social e xeográfica do país tradúcese nunha programación integramente en galego.000.000 3.44% no 2003. segundo datos da GECA.000.1.304 1 2.000. a porcentaxe de produción propia da cadea pasou.298 3.960 4.547.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da facturación das televisións galegas.749 2003 Facturación de televisións (exc.000 1 0.269 39. .000.00% 60.000.028.00% 30.829 6.44% 10.1 79 97.000.300 36. locais) Facturación das televisións locais 4.000 35.755.00% 0.909 1 3.611 81.896.4% en 2000 e ao 81.6% en 1997 ao 74.000 40.00% 40.000 5. do 69. de maneira que a canle autonómica galega se sitúa nos primeiros postos en canto a produción propia.879.000 7.1 A Televisión de Galicia A Televisión de Galicia inaugurou a súa programación o 24 de xullo de 1985.096.000.000 25.028 . A súa primeira proxección fílmica foi a curtametraxe Mamasunción. tanto interna como asociada.00% 10. Horas anuais de emisión e de produción propia da Televisión de Galicia 90. cunha oferta variada e plural dirixida aos distintos sectores da sociedade e que conta cun denominador común: o desexo de afianzar o coñecemento do propio cunha perspectiva integradora na cultura occidental á que pertence.00% 20.000 4.1 3.878.000 30.000 5.000 8.488.71 1 28.1 77 20. dirixida por Chano Piñeiro.000. 45.072 26.63% 8.81 1 .000 20.760 31.41 6 22.469.239 34.1 2. acabadas de inaugurar.000 2.000 1.000 0 1 995 1 996 1 997 1 998 1 999 2000 2001 2002 5.000 9.042.737 4.228.91 0 4.031 32.00% 1992 Horas anuais de emisión da TVG 1997 2003 69.000 0 Horas de produción propia da TVG (%) No caso da Televisión de Galicia.000 1 5.000.

. dous de televisión satélite para o exterior ⎯para América e Europa⎯. ás 21 horas e 27 minutos. A TVG iniciou a emisión do Televídeo para a canle Galicia TV-América o día 18 de novembro de 1997. A TVG regularizou as súas emisións cara a Europa polo Eutelsat o 29 de xaneiro de 1999.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Datas sinaladas da Televisión de Galicia o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o A TVG foi a primeira canle autonómica do estado español que emitiu regularmente vía satélite. a Televisión de Galicia reinicia as súas emisións para Europa.A. A TVG estreou a súa primeira mediametraxe o 17 de maio de 1997. realizou a primeira conexión de satélite cunha unidade móbil de enlaces propia. A TVG cambiou a súa imaxe corporativa o mércores día 20 de xaneiro de 1999. O día 7 de xullo de 1998. Baixo o título O Tesouro. A canle autonómica iniciou as emisións para Europa en dixital o día 7 de marzo de 1998 a través do satélite Eutelsat Hod Bird-3. A TVG estreou o sistema NICAM-Dual-Estéreo para toda Galicia a principios de 1995. e outras tres de radio. A marca de audiencia da TVG produciuse o sábado 7 de decembro de 1996 durante a transmisión do encontro de fútbol entre o Real Madrid e o Barcelona. A TVG asinou o 14 de febreiro de 1997 un acordo de colaboración coa cadea CNN para enviar información sobre Galicia e para a inclusión na programación das súas emisións vía satélite. TV Movies. A TVG emitiu por primeira vez a través da rede de fibra óptica de telefonía o 25 de novembro de 1994. A Bailadora (Ares-Ferrol). e despois dun pequeno parón (alleo á TVG). no Torneo de Campións de squash celebrado en Santiago de Compostela os días 28 e 30 de novembro de 1996. Domaio (Moaña) e Tomba (Pontevedra). iniciando as súas emisións regulares o 15 de decembro de 1995. Fíxoo co programa Galeguidade o 29 de decembro de 1994. fixo unha adaptación da obra de Ánxel Fole en formato Pal Plus. O día 21 de xullo de 1997 iniciou o seu funcionamento en probas o novo control central robotizado da TVG. 127 . O 24 de marzo de 2004 a TVG pon en marcha un novo sistema de automatización do seu estudio de continuidade. A TVG iniciou as súas emisións regulares pola Internet en Tempo Real ás cero horas do día 17 de maio de 1997. A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a América vía satélite a través da canle Galeusca o día 31 de decembro de 1996 ás 14 horas locais. Sería na emisión do Telexornal Segunda Edición desde a Expo de Lisboa. O 23 de abril de 1999 entrou en funcionamento o novo enderezo electrónico da TVG. o día 1 de decembro de 1998. en marzo de 2002 TVG e Panasonic asinan -maio 2002. foi dende Silleda e ofreceulle aos seus espectadores imaxes do IV Salón da Enerxía e Desenvolvemento Rural. A TVG iniciou emisións cara a América a través do satélite Hispasat o 1 de decembro de 1998. a pantalla de formato longo. Día das Letras Galegas. A TVG incorpora a súa programación á plataforma satelital Vía Digital o 15 de setembro de 1997. En abril do 2001. Series e Programas para Televisión de Galicia. así como unha rede de servidor con estacións non liñais para informativos.o acordo de adxudicación da dixitalizacion para os Servizos Informativos. En xaneiro de 2003. co que se establece un concurso público de petición de ofertas para a realización de 105 produtos audiovisuais . que ofrece radio e 105 A TVG é a única canle de televisión en España que desenvolve este tipo de concorrencia pública de ofertas para produtos audiovisuais. coma a do cinema (16 :9). o o Fonte: Páxina web da TVG. a través do satélite Hispasat. A TVG emitiu empregou o sistema Pal Plus. A esas canles hai que lle sumar o portal interactivo galego da CRTVG en Internet. na que se inclúe o subministro de máis de 200 equipos de DVCPRO50. A TVG iniciou as súas emisións regulares cara a Europa polo Eutelsat Hot Bird-3. A Televisión de Galicia ofreceu un teletexto en galego o 11 de outubro de 1995. A TVG comezou a emitir con tecnoloxía dixital terrestre desde os Centros Emisores de Pedroso (Santiago). sendo a primeira de Europa e a sétima do mundo en ofrecer esta posibilidade. A TVG comeza a emisión da súa propia canle vía satélite cara a América o 1 de abril de 1997. do 2003. en outubro de 1995. S. A TVG realizou a primeira gravación dun programa en formato Pal Plus (16/9). a TVG presenta o seu Plano de Cine. Actualmente son oito as canles polas que a CRTVG emite a súa programación en idioma galego: a emisión convencional da TVG para Galicia.

10% 17.7% en 2003.00 % 2001 11.30% 1. A Televisión de Galicia vén dedicando nestes últimos anos a maior parte do seu tempo de programación a xéneros como información. 1997 Culturais Información Outros Miscelánea Infoshow Concursos Deportes Musicais Ficción Total 8. ademais. misceláneas.00 % 2003 11.00% 17. en xeral.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO televisión en directo así como numerosos contidos de Galicia en nove idiomas. nos catro últimos anos.50% 9. está previsto poñer en marcha novas emisións de televisión. foron gañando terreo ata chegar a supoñer un cuarto dos títulos emitidos.22% 27. Mareas Vivas.50% 19.20% 8. cine en galego e programación cultural. entre a súa audiencia. Rías Baixas ou As leis de Celavella. Aínda así. No caso da ficción.27% en 2000 a tan só o 12.50% 6. entre outras.20% 5.80% 1.30%) ou concursos (3.80% 100.00 % 2000 7. Curtametraxes galegas.79 a 11.00% 12.30% 29.00 % 1998 7.50% 11.00% 8. apréciase un incremento do 71.00 % Fonte: Elaboración propia.70% 25. a partir dos datos de EGEDA.10% 29.54% 7.00 % 1999 8.54% a 4.00% 4. que responde ao esforzo da cadea na produción de series de ficción como Pratos Combinados.80% 8. particularmente cunha segunda canle dixital dedicada á programación infantil e xuvenil.90% 25.30% 19. A través da análise das franxas horarias advírtese o escaso peso que a oferta cinematográfica ten na grella de programación. Todo iso contrasta con caídas na audiencia dos xéneros de miscelánea ou deportes.06 a 4. Por outro lado. En canto á orixe dos filmes. con moi poucas contabilizadas en horario de máxima audiencia en comparación coas rexistradas noutras cadeas autonómicas.20% 27. fronte a unha progresiva perda de protagonismo dos programas de miscelánea (de 27. alcanzando o punto álxido en 1999 con 641 e o mínimo en 2001 con 460. xa que. culturais e deportes. ao optar por outro tipo de programación.06% 19. A Televisión de Galicia está entre as cadeas autonómicas con menor número de emisións cinematográficas. culturais (7.90% 1. Non obstante.20% 29.79% 25.00% 100.27% 1.60% 1. xa que a maioría das emisións se concentran na madrugada e na tarde.30% 7.30% 24.80% 100.57% 100.70% 4.2%). é claro o predominio do cine norteamericano. Distribución da grella da Televisión de Galicia. os xéneros que achegan máis audiencia á canle autonómica no ano 2002 (último ano dispoñible) son a ficción. motivado pola obriga contraída de emitir películas unicamente en galego.8%.10% 18. polo alto custo da dobraxe.10% 18.80% 17. que pasa de ocupar o 19.30% 4. 1997-2003.70% 100. detéctase un incremento do peso de xéneros como a ficción. a cadea autonómica foi aumentando as emisións de curtametraxes ao longo dos últimos anos.10% 1. a información. Panorama Audiovisual. que se centra na difusión de curtas de autores galegos. en particular.60% 1. contando mesmo cun programa.00 % 2002 12.80% 4.20% 20. Ademais.30% 2. fundamentalmente os de nacionalidade española.80% 7.20% 28.80% 1.30% 100. se ben o europeo. a emisión de obras cinematográficas na TVG experimentou certas variacións nos últimos anos.50% 1.90% 1. os deportes e os musicais.30% 3.50% 4.50% 6.60% 2.15% 3.50% 100.6% no ano 2003) ou musicais (de 6.00% 3.50% 4.80% 6. .70% 28. ficción.9%). e o español. Para o ano 2006.55% no ano 2000 ao 25. parece non ter éxito este tipo de contidos e.90% 1.10% 1.

000 20.30% Ficción 25.50% A Televisión de Galicia centra o punto forte da súa programación na ficción galega.60% Infoshow 2. Ofrece ademais Número de emisións Minutos de emisión dous novos produtos: Cuarto sen 129 . se ben o prime time concentrou un número significativo de realizacións.400 1.000 30. A maioría das series prográmanse na franxa da tarde.800 1. a cadea conseguiu un ano máis consolidar as súas realizacións na Número e minutos de emisión de series de ficción na Televisión de Galicia.000 800 600 400 200 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 70. nun breve prazo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Distribución da grella da Televisión de Galicia. esperando poder falar.000 60. En 2003 a cadea autonómica aumentou de xeito significativo as emisións de series de ficción con respecto aos anos anteriores.00% Información 29. A Televisión de Galicia apostou polas series de produción propia. cun share que chegou a alcanzar o 39% nalgún capítulo de 2002.000 40. unha tendencia que se dá en todas as canles estatais. Culturais 11. 1998-2003. como As leis de Celavella. Terra de Miranda.70% Musicais 4.90% Deportes 8. sen necesidade de recorrer ás fortes inxeccións de subvencións públicas).200 1. do aproveitamento de recursos culturais. Rías Baixas ou Pratos Combinados.00% Concursos 4.20% Outros 1. 1. etc. que fundamentalmente se proxectan na franxa de prime time. da formación continua e práctica de profesionais galegos de primeira liña. Para a TVG é importante seguir apostando polo crecemento e consolidación da produción cinematográfica en Galicia.000 50. A grella para o 2005 aposta pola continuidade con novas entregas das series de máis éxito.600 1.000 0 A TVG centra o seu punto forte da programación na ficción galega grella de unha por programación. 2003.80% Miscelánea 12. significativa parte dos logrando aceptación espectadores galegos.000 10. do aproveitamento dous recursos humanos artísticos existentes. A serie de máis audiencia na TVG é Pratos Combinados. da estabilidade da industria do audiovisual (que algún día terá que ser capaz de funcionar con autonomía. co que se confirma a súa aposta por este xénero. A pesar de que na tempada 2003 non se estreou ningún título de produción propia.

patrimonio da humanidade.000 20. Outro feito que cómpre destacar é o interese da cadea autonómica galega.17%.710 25.9 7.000 socios.600 1. dentro do plan de cine e televisión de 2005 está prevista a produción de seis novas series de ficción feitas en Galicia.3 9.000 e 500.3 7.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ascensor e Libro de Familia. A literatura galega no cine. 1998-2003. Número e minutos de emisión de documentais na Televisión de Galicia.000 10. Peso dos programas de produción independente na TVG (%). ao igual que acontece coa catalá ou a vasca.400 1. cun total de 113. Practicamente todas as obras programadas na cadea foron españolas. Así mesmo. . o que fai pensar que responde máis a unha vontade de servizo público que a un obxectivo de efectos no volume de audiencia. e nunha elevada porcentaxe concentráronse na franxa de madrugada.000 habitantes.000 1.37% do total de espectadores. 1997/03.000 549 320 1998 342 1999 2000 2001 2002 2003 5.170 15. Considerando o hábitat. o grupo máis numeroso é o de maiores de 65 anos.800 1. se ben nos últimos anos se produciu un leve desprazamento cara a televidentes de ámbitos urbanos de entre 200. e un 33.000. co 32. polas temáticas históricas e culturais que fomentan e consolidan os sinais de identidade do país.000 800 600 400 200 0 35.7 6.17% adicional de entidades de poboación de entre 10.000 30. Cen anos de Alexandre Bóveda.000 habitantes. seguido polo grupo de entre 45 e 64. 2.5 7. Así destacan producións como Castelao.000 e 50. En 2004 o Xabarín Club.2 9 5.200 1. de maneira que entre 1998 e 2003 multiplicou por catro o número de emisións ou o tempo dedicado a este xénero. Temporadas Número de programas Tempo de emisión 1997/98 1998/99 1999/00 2000/01 2001/02 2002/03 6. Trátase dunha aposta máis conceptual que especulativa.1 3.2 8. Viaxar por Galicia ou As viaxeiras da Lúa.2 7.000 1. a maior parte dos espectadores proveñen de municipios de menos de 10.3 5.7 Fonte: Elaborado por GECA a partir de datos de TNS A TVG experimentou un cambio drástico no que se refire á emisión de documentais. que supón o 33. o programa colector da programación infantil da TVG. xa que apenas supuxo cambio na achega deste tipo de contidos á audiencia. A oferta de animación complétase coa emisión dalgunhas curtametraxes para adultos e a estrea de longametraxes como O bosque animado.000 0 Número de emisións Minutos de emisión Con respecto ao perfil da audiencia da Televisión de Galicia. Antón Avilés de Taramancos. cumpriu dez anos de existencia.764 1. Cidades.000 1. entre outros.

000 a 200. finalmente.000 habitantes. debuxos animados e documentais mediante o que se pretende a mobilización dun investimento en torno aos 30 millóns de euros en cine galego ao longo de tres anos. por outro.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Perfis dos espectadores de televisión en Galicia. se se considera a condición social de audiencia da canle autonómica. coa compra dos dereitos de emisión e a coprodución 106 .000 a 50. Menos de 10. Mediante este acordo.000 a 500. o perfil medio dun espectador da TVG era no ano 2003 o dunha muller maior de 64 anos. un convenio con FAPAE e investirán un mínimo de 10 millóns de euros ao ano en producións audiovisuais españolas. a posta en marcha de proxectos de ficción que alcanzan éxitos de audiencia sen precedentes (series).000 hab. Por outro lado. o 50. a CRTVG desenvolve unha política activa de apoio ao sector audiovisual galego. senón tamén a participación nos resultados de explotación comercial. De 200. As dúas canles tamén se uniron para realizar documentais e para adquirir os dereitos de retransmisión dalgúns acontecementos deportivos. as oito televisións asociadas na FORTA 106 No ano 2001 púxose en marcha o Plan de Fomento da Produción Cinematográfica Galega a través da participación da TVG na coprodución financeira de metraxes. ao longo do ano 2002 na produción de dez novas longametraxes galegas en colaboración con produtoras locais e televisións e empresas audiovisuais do resto de España. Dende o ano 1995. 2003. Polo tanto. A TVG participou.000 hab.000 hab. as cadeas autonómicas asociados á FORTA asinaron. unha política de financiamento de películas galegas ou rodadas en Galicia. 131 . De 10. en xuño do 2004.10% son de clase baixa ou medio-baixa. De 50. Canal + e Televisión de Galicia subscribiron no ano 2000 un convenio de colaboración para producir conxuntamente unha ducia de películas de temática galega nos seguintes catro anos. de clase baixa ou medio-baixa e dunha localidade de menos de 10. que abrangue varias frontes: por un lado. telefilmes. Baixa e Media-baixa Media Alta e Media-alta Máis de 64 De 45 a 64 De 25 a 44 De 13 a 24 De 2 a 12 Muller Home 0 10 20 30 40 50 60 Total TV en Galicia TVG Finalmente.000 hab. A contrapartida para a TVG son non só os dereitos de emisión. xestionáronse vías complementarias de financiamento ata alcanzar acordos co ICO e co Igape coa finalidade de abrir novas posibilidades para canalizar recursos financeiros cara ás empresas.

a Televisión de Galicia ⎯única cadea de España que ten en marcha este tipo de concorrencia pública de ofertas de produtos audiovisuais⎯ pretendía continuar co seu papel de dinamizador do sector en Galicia. 107 O convenio. a Televisión de Galicia convocou en 2004 un concurso a través do Plan de Cine. que ía dirixido a recibir ofertas para a realización de produtos audiovisuais. que tamén contempla un investimento de 90. TV-movies. . programas para televisión e. tanto de ficción coma de animación. en horario de máxima audiencia.000 euros anuais por parte da FORTA para o desenvolvemento de guións e a emisión dos produtos apoiados. Programas mais vistos da Televisión de Galicia na temporada 2002/2003 Título Pratos combinados Luar Pratos combinados (repetición) Terra de Miranda Telexornal 1 Rías Baixas Galicia Noticias Telexornal 1 Fin de semana Telexornal 2 Fin de semana Mr Bean (prime time) Rating (%) 9.7 9. 2005 e 2006.9 6. Series.9 6. TVmovies. a partir dos datos extraídos no Anuario de la Televisión de GECA 2004. como longametraxes. así como outros tantos programas de entretemento para o ano 2005. así como os documentais e episodios pilotos de series en formato de longametraxe 107 . é continuación doutro que subscribiron a FORTA e FAPAE en 1999.6 Share (%) 26. As curtametraxes tamén teñen o seu lugar cunha sesión semanal dedicada á emisión neste formato. nos que se recollen compras por 9. en espazo preferente. sempre que sexa posible. Unha das principais novidades nesta última convocatoria é a inclusión dun apartado dedicado á gravación de obras teatrais.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO comprométense a participar nos plans de produción de proxectos audiovisuais de produtores independentes españois. Coa posta en marcha deste proceso. media ducia de series de ficción galega. se vén mostrando cara ao sector audiovisual galego.5 6.3 31 22. así como para a presentación de proxectos para o desenvolvemento de longametraxes e películas para televisión. así como en 13 TV movies. e que contemplaba un investimento de 9 millóns de euros anuais. que son os que cobre o convenio subscrito.2 18. Tamén terán presenza. Entre ficción. fronte aos 7. películas para televisión. Ademais. A través da compra de dereitos de emisión en lingua galega da maior parte das curtametraxes realizadas en Galicia. Series e Programas da TVG. documentais. Nestes momentos. a Federación de Produtores está a traballar para renovar outros convenios co resto de cadeas de televisión. a televisión autonómica participou nun total de 17 longametraxes galegas. a TVG intenta colaborar cun sector da industria con escaso percorrido comercial. O investimento mínimo que realizarán os operadores autonómicos será de 10 millóns de euros ao ano nos exercicios de 2004.4 6. quedou novamente reflectida nos presupostos da CRTVG para o ano 2005. dende hai algúns anos.7 Fonte: Elaboración propia.8 13.9 18. e con este obxectivo flexibilízanse algúns dos requisitos que se lle viñan esixindo en plans anteriores. curtametraxes e películas para televisión.2 6. Programas e Obras Teatrais para 2005.5 22.5 6. Con este plan de concorrencia pública procúrase a maior participación de todas as empresas involucradas no sector audiovisual. a través da adquisición de dereitos de antena. como novidade ese ano. o que supón un incremento do 23.2 23.8 24.1%. por medio de coproducións ou recurrindo ao encargo de TV movies ás produtoras. A canle autonómica galega volveu convocar no ano 2005 o Plan de Cine. A forte e decidida aposta que. Os produtos audiovisuais que podían favorecerse eran as longametraxes. animación e documentais.4 millóns do ano anterior.2 28.1 millóns de euros.1 6 5.

89%. Esta situación contrasta con aqueles medios nos que unha maioría considera que a lingua propia ten unha presenza moi escasa. películas para televisión e demais obras de carácter similar. O informe A lingua galega nos medios de comunicación foi realizado a partir dunha enquisa que tomou como universo a poboación adulta residente en Galicia. constitúe unha aposta ambiciosa de contidos e tecnoloxía. Posteriormente. e ten un nivel de confianza do 95. que poden conectar as 24 horas do día con Galicia a través dos seus informativos. así como no cine. como debates e entrevistas. Entre os proxectos para esta cadea destacan a programación xuvenil e infantil. programas musicais. que forma parte do proxecto O proceso de normalización do idioma galego 19802000: medios de comunicación.203 entrevistas telefónicas realizadas a habitantes de distintos concellos galegos sobre o consumo de medios en Galicia e as opinións sobre a presenza da lingua galega nos diferentes soportes. con tecnoloxía dixital e de programación temática. o Hispasat 1 C e o Hispasat 1 B. a toda a península Ibérica e ás Illas Canarias. deporte. que establece que os operadores de televisión deberán reservar o 5% da cifra total de ingresos xerados durante o exercicio anterior para o financiamento de longametraxes cinematográficas. o estudo do Consello da Cultura conclúe que para a maioría dos galegos a autonómica é a canle televisiva preferida. As novas tecnoloxías posibilitan que as emisións cheguen dende Canadá ata a Patagonia arxentina en América. a TVG iniciou a emisión do televídeo para a canle Galicia TV-América. Os resultados deste estudo 108 Posta en marcha no 2006 dunha segunda canle autonómica con tecnoloxía dixital. segundo o informe. que entre outros espazos contará co programa Xabarín Club. O tamaño da mostra foi de 1. O resto das canles. a televisión (co 70%) e a radio (co 68%) son os medios de comunicación nos que a maior parte dos entrevistados consideran que a presenza do galego é adecuada.5% e unha marxe de erro de máis ou menos o 2. seguida de TVE1. por suposto. comarcais e as plataformas. curtametraxes ou documentais. emitirase cinema en versión orixinal subtitulado ao galego. 109 108 Este alto grao de satisfacción cunha cadea autonómica pode relacionarse co feito de que. ademais dun importante contido de produción de ficción. o informe destaca que o 61% da poboación galega utiliza diariamente a TVG como medio de comunicación. humor. De acordo con este informe. Telecinco e Antena 3 TV. achegan a millóns de fogares a oferta radiofónica e televisiva da Radio Galega e da Televisión de Galicia. constatan que entre os nosos concidadáns existe unha demanda de maior presenza da lingua autóctona nos medios de comunicación. a Televisión de Galicia cumpre escrupulosamente co estipulado na normativa. Nunha realidade como a descrita. parte de Europa occidental e. a maioría dos galegos consideran a Televisión de Galicia como a súa canle preferida. incluídas as televisións locais. Despois de tres meses de participar non proxecto Galeusca. Internet (73%) e os xornais (66%). concursos. Segundo se desprende do informe A lingua nos medios de comunicación elaborado polo Consello da Cultura de Galicia. tanto nos xornais como nos medios audiovisuais. A enquisa realizouse durante un mes.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A decisión de poñer en marcha unha segunda canle. o día 18 de novembro de 1997. sobre la difusión de obras audiovisuales europeas. así como TV-movies e películas. o 1 de abril de 1997 a Televisión de Galicia comezou a emisión da súa canle Galicia TV a través do satélite Panamsat para toda América. os semanarios (78%). apenas son referencias para os galegos 109 . nos semanarios e na Internet. 133 .. tanto feito en Galicia como externo dobrado ao galego. incluiranse programas de contido e servizo público. Televisión de Galicia conecta cunha canle propia e independente a máis de sete millóns de fogares en toda América do Norte e do Sur.. do 4 de decembro de 2003 ao 4 xaneiro de 2004. coas que a TVG pretende seguir apoiando a normalización lingüística do galego. No que respecta ao cumprimento da Ley 22/1999. Así mesmo. Ademais. a sociedade galega fai un consumo masivo dos tradicionais medios audiovisuais que están presentes na maioría dos fogares: a radio e a televisión. telecomedias. como son o cine (81%). A pesar de advertir que non se trata de opcións excluíntes. co obxectivo de manter un fío de comunicación permanente coas comunidades galegas. coa que TVG pretende converterse nunha ventá de difusión para a produción audiovisual experimental que permita impulsar novos valores. Por outro lado. Dous satélites.

30 18.2 A Televisión Española en Galicia Televisión Española emite dende 1958 pola súa primeira canle -La Primera. Nesa primeira etapa. a TVG comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre (TDT) sendo a terceira cadea autonómica do Estado en dar ese paso (despois de que ou fixeran en Cataluña e Euskadi) 110 . aínda que noutro formato.6 15. Esta circunstancia.4 16. O nome que entón se lle daban a eses microespazos era Panorama de Galicia. o xogo das preguntas e a serpe) así como a consulta dos mapas meteorolóxicos galegos en tempo real.00 16.5 18. e foi o Mundial 82 de fútbol unha das causas impulsoras (dado o carácter de televisión anfitriona de TVE). En xuño de 1978 inaugúranse unhas novas dependencias.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Ademais. É no ano 1971 cando se inaugura a primeira delegación de TVE na comunidade galega. Meda. 112 111 Televisión Española en Galicia dispoñía xa daquela dunha pequena unidade móbil (denominada PEL -produción electrónica lixeira-) en branco e negro. A presenza TVE en Galicia como produtora de noticias e reportaxes data dos anos setenta. 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 15. para a mellor difusión dese mundial (que en Galicia contaba con dúas sedes).30 4. inícianse as emisións en cor e expándese a rede de reemisores para o sinal de televisión en Galicia112.1. As montaxes facíanse no aparato coñecido como moviola e foi coa incorporación dun telecine en Santiago como se pasa á cor.e dende 1966 por La 2. Aquela unidade informativa de TVE ocupaba un pequeno local na compostelá rúa do Vilar. En agosto de 1973 ábrese unha nova etapa no centro de TVE-Galicia coa posta en marcha de desconexións territoriais para a emisión de espazos informativos.5 14. e froito fundamentalmente da innovación tecnolóxica que afectaba o sector da televisión en España. Páramo e Bailadora). Na comunidade galega pasouse dun (o Pedroso) a cinco (Pedroso.70 17. xa que ata entón cubríanse certas informacións co traslado de equipos dende os Servizos Centrais. Xa para entón era moi habitual ver na primeira canle de TVE a información referida a Galicia en idioma galego. . xa que foi o primeiro medio audiovisual que introduce o noso idioma dun xeito 110 Os novos servizos permítenlles aos usuarios de receptores de televisión dixital a participación en distintos xogos (o Simón. Así mesmo. no pazo de Raxoi (na praza do Obradoiro).5 18.00 18. Ademáis. ampliouse a rede de emisores en todo o país. tamén permite a consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos da xeografía galega. que hoxe parece anecdótica. fronte á catedral de Santiago. introdución que se produciu nos albores da década dos anos oitenta. en Santiago de Compostela 111 . Cota de audiencia da Televisión de Galicia. Precisamente. Domaio. para a súa emisión en diversos programas. coa que se facían algúns informativos e conexións dende a rúa do Vilar. é quizais unha das referencias máis importantes do que o centro de TVE en Galicia realizou ao longo da historia.60 19.10 18. a principal función do centro consistía en enviar ao centro de TVE en Prado del Rey aquelas noticias e acontecementos relacionados con Galicia que tiñan unha transcendencia nacional e internacional. título que permanece en pantalla na actualidade.

culturais. destinado aos galegos emigrantes e a aqueles que seguían as emisións da devandita canle fóra de España. 113 114 Coira Nieto. O Centro Territorial de TVE en Galicia elabora ademais programas de produción propia con carácter non periódico. Así naceu. o primeiro Dende Galicia para o Mundo. e en galego. ocupadas principalmente por informativos. todos os programas realizados polo Centro Territorial en Galicia de TVE ao longo da súa historia.es ou Kinoki. en TVG (a través da súa emisión en Vía Digital) e na súa emisión por cable para o estranxeiro. que eran vistas en galego polos nenos do país mentres fóra de Galicia se emitían en castelán. evitando estar pendentes de enlaces microondas. primer medio que introduce o galego de forma continuada . Historia do fútbol galego. mantendo o espírito de hai trinta anos. Crónicas do mar. como son Marcelino pan e viño e Nicolás. Europeos ou Parlamento. (2005): A televisión. A transición en Galicia. en Bando-San Marcos. Ese mesmo ano asínase un convenio coa Xunta de Galicia. arquitectónicos. ademais de numerosos documentais e pequenas series como Galegos no exterior ou Espazos arquitectónicos e outros programas de servizo público como Solitarios. deportivos e. Con dúas franxas de desconexión diarias. sociais. 135 . TVE Galicia perdeu a prol da televisión autonómica moito do peso que naquel tempo –os primeiros anos da década dos oitenta– tivo como única xanela pola que amosar na pantalla programas feitos desde e para Galicia. Mulleres. paso a paso. Consello da Cultura Galega. preto de Compostela. Así e todo. cun magazine matinal que. o 12 de xuño de 1993. Nesta etapa emitíronse magazines como ¡Que serán? ou Boa tarde. que se comezou a realizar nos estudos de San Marcos. Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. A emisión seguíase realizando por La Primera. elaboráronse en lingua galega. J. destacando os valores históricos. cando apenas ese idioma se falaba en círculos moi reducidos. e que logrou o mesmo efecto que a mediados dos setenta perseguía o Centro Territorial de TVE: ofrecerlle a imaxe de Galicia ao mundo enteiro. para o cal era e segue sendo preciso que se realice en español. (2005): A televisión. sendo o mellor escaparate da comunidade no exterior 114 A TVE. Ademáis. 116 117 115 Coira Nieto. e en pleno ano Xacobeo 93. que tratan de achegarlle ao espectador aspectos da cultura galega. festas de interese estatal ou actividades propias de Galicia. propónselle á Xunta de Galicia a súa colaboración para emitir no Canal Internacional de TVE un programa magazine. musicais como A repinocha ou Revolución MP3. Pepe Coira 113 apunta que como ocorreu cos máis dos centros territoriais de TVE –se cadra coa relativa excepción do catalán–. dotado con dous estudos de gravación para produción de programas e produción de informativos. dobraxes de series infantís como Marcelino. Libro Branco de cinematografía e artes visuais en Galicia. agás contadas excepcións. Logo do impulso que supuxo a emisión dos Xogos Olímpicos de Barcelona e da Expo 92 de Sevilla. o propio dunha emisora dotada polo seu órgano matriz con escasos recursos e nulas opcións de participar nas franxas horarias de maior consumo televisivo. pódese seguir tamén en La 2 en desconexión territorial para Galicia. En 1998 prodúcese a incorporación da fibra óptica aos diferentes centros. situación que permanece na actualidade malia non existir ningún imperativo legal que así o estableza. innovación que propiciou unha maior autonomía e axilidade. magacine que leva doce anos en antena de forma ininterrompida e con periodicidade semanal. a programaciónde TVE en Galicia acolle espazos documentais e programas feitos con vocación alternativa. J. En maio de 1991 inaugurouse a sede actual do Centro Territorial de TVE en Galicia. que facilita a ampliación das desconexións territoriais nos seguintes anos con programas de produción propia de variada factura115. a primeira ainda en antena. pan e viño ou Nicolás. Consello da Cultura Galega. que asoman nun horario en que o seu público potencial dificilmente vai estar diante do televisor e que non gozan practicamente de promoción 116 . dadas as circunstancias. Pezas mestras. en definitiva. no mediodía e na tarde. Á marxe da súa emisión en TVE Internacional. Ao pé da letra ou Mercuria. era líder de audiencia na súa franxa. o centro territorial galego pasou a ocupar un lugar secundario. No eido da promoción do idioma. posiblemente por mor da escaseza de recursos. espazos culturais como Claves.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA continuado na súa programación. que se emiten en desconexión territorial por La 2 e tamén no Canal Internacional de TVE 117 . series divulgativas Galicia. TVE-Galicia realizou a dobraxe ó galego de dúas series de debuxos animados.

30. Pola súa parte. Ademais xestionaba as desconexións rexionais que a devandita cadea privada realizou para Galicia dende maio de 1998. Levou a cabo. históricos e artísticos da Comunidade Autónoma. 4.1. na súa primeira fase. a empresa determinou en 2003 o peche dos centros de traballo de A Coruña e Vigo e deixou a Delegación de Santiago de Compostela cunha plantilla reducida a pouco menos da metade. Ademais dos informativos. constituída en febreiro de 1998 entre Atlas España e Grupo Voz.00 5. O obxectivo da cadea privada era crear axencias audiovisuais autonómicas que.00 1998 1999 TV 1 2000 La 2 2001 Tele 5 2002 Antena 3 TV 2003 TVG 2004 En xaneiro de 2005 asinouse a renovación do convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e RTVE para a promoción exterior de Galicia a través da emisión de diferentes programas que teñen coma finalidade resaltar os valores culturais. Tras un longo proceso de negociacións e de movilizacións. 1998-2004.00 25. Atlas Galicia formou parte dun ambicioso proxecto informativo iniciado por Tele 5 con Atlas España.00 15. Posteriormente reduciría ao mínino as desconexións informativas para rematar por suprimilas. Impacto TV ou En antena. Un programa semanal que comezou a programarse os sábados ás dúas da tarde e que na actualidade continúa en antena emitíndose ás 12:30 do sábado. o desenvolvemento económico e a presenza galega nos mercados internacionais. e a medida que Atlas fose tomando forma na maior parte de España. emítese o primeiro informativo rexional diario de Antena 3 TV en Galicia. Sen embargo. será en outubro de 1995 cando teña lugar a apertura en Santiago da primeira delegación estable de Antena 3 TV que comeza a emitir para o país galego desconexións publicitarias.00 0.00 20. En abril de 1996 comezan as emisións de Galicia a fondo. .00 10. así coma outros aspectos relacionados coa produción industrial. as achegas de noticias sobre Galicia para todos os informativos da cadea Tele 5. dende a praza do Obradoiro. A actividade xornalística de Antena 3 Televisión en Galicia remóntase ao ano 1993.3 As televisións estatais privadas. Atlas Galicia operaba como axencia audiovisual para o ámbito galego. o primeiro programa dunha televisión privada que emite exclusivamente para Galicia. realizasen os seus propios informativos para as desconexións matinais en cada comunidade. O 25 de xullo de 1999. co que a información diaria de Galicia xa se pode ver en todo o mundo en formato vídeo. dende o 1 de maio de 1998. ademais de fornecer de noticias os servizos nacionais da cadea privada. a delegación participaba noutros programas de emisión nacional como A toda página.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Audiencias das cadeas de televisión en Galicia. En xuño de 2000 ponse en marcha a páxina web de noticias de Antena 3. Paulatinamente.

4. máis completa e máis próxima ao espectador. Algunhas sentenzas do Tribunal Constitucional e do Tribunal Supremo anularon resolucións anteriores que obrigaban ao peche. a definición de televisión local modifícase para adaptala ao medio dixital no que obrigatoriamente deberán desenvolverse 121 . A súa regulación está contida actualmente na Lei 41/1995. A súa situación xurídica moveuse nos borrosos terreos da alegalidade (que non ilegalidade). 122 Á vista das solicitudes presentadas polas comunidades autónomas e tendo en conta as frecuencias dispoñibles. segundo a cal a televisión local por ondas terrestres como medio audiovisual de comunicación social ten a natureza de servizo público 120 .4 As televisións locais en Galicia Dende os seus comezos as televisións locais estiveron envoltas en polémica. que foi adquirida por Tele 5 que ten así o 100% do capital. que se determinarán respectando o dereito ao acceso equitativo de todas elas aos recursos de espectro. máxime cando non existía unha lei expresa que regulase a televisión de carácter local. con tecnoloxía dixital.1. impediu resolver os concursos públicos de adxudicación por parte das comunidades autónomas. etc. ou intentouse polo menos. o Congreso aprobou en maio do 2005 a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). polo que actualmente as televisións locais están a emitir sen título habilitante. 119 120 121 Pasa a definirse como a modalidade de televisión consistente na emisión ou transmisión. A creación das axencias Atlas permitía unha información rexional de maior calidade. Na actualidade. Deste xeito. e recoñecían o dereito das televisións locais a proseguir as súas emisións. Non obstante. Tele 5 asociouse en cada comunidade autónoma a un dos principais grupos de comunicación. xa non existen desconexións diarias. o grupo Voz desfíxose da súa participación na empresa. así como as limitacións derivadas da coordinación radioeléctrica internacional. A Lei 41/1995 foi modificada pola Lei de acompañamento aos presupostos xerais de 2004. cando xa na Lei de acompañamento do ano 2003 se introduciron importantes cambios. a compatibilidade radioeléctrica entre comunidades adxacentes. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo. cun novo período informativo que ofrecía reportaxes en torno á actualidade social. política e cultural de Galicia. por emitiren sen concesión administrativa. que os adxudicatarios poderán utilizar 122 tecnoloxía analóxica para a difusión das súas emisións durante dous anos. a falta de normativa de desenvolvemento da Lei prevendo a planificación das reservas de frecuencias polo Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA iríase incrementando o tempo de emisión en desconexión. ata que as axencias Atlas chegasen a contar cos seus propios espazos118. con base precisamente nesa falta de regulación. En primeiro lugar. ao non existir regulación concreta sobre o tema. A Lei de acompañamento de 2004 engade. Estas modificacións dos dous últimos anos tratan de adaptar esta regulación ás novas esixencias. de réxime xurídico do servizo de televisión local por ondas terrestres. ademais. se ben a axencia segue proporcionando a cobertura de noticias de Tele 5 en Galicia. que se contarán dende o 1 de xaneiro de 2004 e modifícanse as disposicións relativas ao ámbito territorial . de imaxes non permanentes dirixidas ao público sen contraprestación económica directa por medio de ondas electromagnéticas propagadas por unha estación transmisora terrestre no ámbito territorial sinalado. O 26 de maio de 1998 Tele 5 comezou a realizar as súas desconexións diarias para Galicia cun informativo matinal de 15 minutos realizado por Atlas Galicia. ou ao non se efectuar o desenvolvemento lexislativo que lles permitise ás autoridades competentes conceder as oportunas licenzas de emisión 119 . Ademais. O día 3 de maio de 1999 o tempo de desconexión ampliouse. Despois de catro meses de tramitación. Esta Lei establecía a reserva e asignación de frecuencias que daría lugar á correspondente convocatoria e resolución dos oportunos concursos públicos de atribución de concesións para a prestación do servizo. do 22 decembro. Moitas delas foron pechadas pola autoridade. Tamén se incluíu este ano a novidade de que os titulares de concesións para a prestación do servizo público de televisión de ámbito local por ondas terrestres estarán 118 Para conseguir este obxectivo. en virtude da disposición transitoria única da dita lei. ao estimar que ao contrario se conculcarían abertamente os dereitos á liberdade de expresión e comunicación garantidos polo artigo 20 da Constitución. Atlas Cataluña creouse co Grupo Godó. 137 . Atlas Euskadi co Grupo Correo.

que se sintoniza no 15.2%. Séguea o Grupo Canal 47 TV. con pouca infraestrutura tecnolóxica a pesar de que ultimamente apuntan cara á tecnoloxía de produción dixital. Polo tanto. Localia TV é sintonizada polo 24.. Considérase un requisito imprescindible para garantir a continuidade dunha televisión local o feito de que os espectadores. 125 . a cadea Local Media é a terceira.9% dos fogares. e conta cunha audiencia acumulada do 8. En canto a contidos. exceptuando algún que outro documental. xunto coa necesidade de manter certa influencia mediática en todos os sectores da comunicación. como adoitan chamar a este tipo de medios moitos autores que prefiren empregar esta terminoloxía por entender que aglutina mellor as súas características (funcionamento. mercado. Cun share do 21.9% dos fogares españois. A maioría das televisións locais galegas están en proceso ou xa contan con tecnoloxía dixital de tipo profesional.. sendo sintonizadas polo 7 e o 4. e cunha audiencia acumulada no último mes do 15. A posibilidade de negocio que ofrece a publicidade local. tanto no que se refire á proximidade física (a televisión debe facerse dende e para o lugar no que habitan os potenciais receptores).. os veciños dunha vila ou cidade.LIO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO obrigados a emitir programas televisivos orixinais durante un mínimo de catro horas diarias e trinta e dúas semanais 123 . Eses formatos son os 123 Non considerándose programas televisivos as emisións consistentes en imaxes fixas nin os tempos destinados á publicidade. nin programas orixinais aqueles que consistan na mera reemisión de programas televisivos cuxa difusión se realizase ou se estea a realizar por outro medio. sintonizada polo 24. 124 A madrileña Canal 7 TV e a barcelonesa CityTV son as emisoras locais máis vistas en España. son os informativos a programación na que basean a meirande parte da súa produción.4%. pero en cantidade axeitada ao tamaño da súa estructura e suficiente para a cantidade de programación que poden facer. programa deportivo. O perfil dunha TVL pasa por ser empresas basicamente privadas. Deste xeito. En segundo lugar sitúase UNE. O seu prometedor ascenso se explica por que os grandes grupos tamén queren entrar na repartición da torta agora que o Goberno afrouxou as condicións que lles interrompían o paso. con pouca profesionalización. Ademais. estes conglomerados mediáticos están a achegar estruturas empresariais con maiores posibilidades para negociar a publicidade local. e rexistrando unha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 4. e para producir contidos máis atractivos. Por outro lado. máis ou menos extensa.6%. Falar de televisión local (TVL) é falar de televisión próxima ao pobo. o que obriga a facer unha programación. constituíronse en pouco tempo redes de TVL cunha importancia máis que significativa nos índices de audiencia 125 . A entrada no mercado do Grupo PRISA (baixo a marca Localia TV). segundo datos facilitados por AIMC. ainda que nacional na meirande parte dos casos.8 e do 3.3% dos televidentes. Durante o ano 2003 a televisión local en España logrou un crecemento do 19% no volumen de negocio con respecto ao exercicio anterior. falar de televisión local é falar de televisión de proximidade. televenda e xogos e concursos de promoción. as emisoras locais cada vez gozan de maior credibilidade entre o público. Barcelona Televisió (BTV).2%. Canal 47 Sevilla e Localia TV Sevilla séguenas na clasificación de audiencias. do Grupo Vocento (antigo Grupo Correo-Prensa Española). respectivamente. contidos programáticos. e unha audiencia acumulada do 12%. como social (estas emisoras deben sintonizar cos referentes culturais e tradicionais do lugar). medra a súa cota de audiencia e os grandes grupos de comunicación multimedia atoparon nelas un novo mercado d explotación de contidos 124 . magacine con colaboradores. identifiquen estas emisoras como a súa televisión.). do Grupo Zeta. e conta cunha audiencia acumulada nos últimos trinta días do 16. que satisfaga o baleiro informativo e divulgativo que deixan sen cubrir as grandes canles.) e os seus obxectivos (audiencias.7% das vivendas con televisor. sen ningún tipo de especialización nin temática nin técnica. cunha media de 15 traballadores que teñen que facer de todo e con orzamentos reducidos.8%. foron dous factores clave na renovación do mercado da TVL. do Grupo Godó ou da Cadea COPE (en Popular TV) significou un reforzo financeiro.. No primeiro lugar da clasificación.

para o inmediato consumo ou como complemento de servizos publicitarios para o anunciante. Utega ou Localia). a entrada dos grupos rexionais á defensa da súa cobertura de actuación noutros soportes (El Progreso. a transformación da TVL galega en televisión produtora de contidos propios. Cómpre sinalar tamén algúns casos excepcionais de relacións con distribuidoras internacionais como é o de Canal 41 da Coruña. que se identifica con posicións provincialistas e logo tentativas rexionalistas. ben pola adquisición-asociación con empresarios locais cos que estaban xa asociados noutros soportes (Pretesa.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que poden xerar un maior participación cidadá neste modelo televisivo. Non se advirte aínda o establecemento dun criterio de rendemento e explotación real dos produtos rematados. A configuración actual das televisións locais veu marcada por dúas dinámicas que se suceden cronoloxicamente: por unha banda.). é dicir... sen que sexa como é ata agora. tamén aberto a relacións con outras redes do país e do Estado 139 . a entrada dos grupos estatais ben pola vía da concentración do mercado da produción allea e da cobertura informativa (UNE). e por outra. La Región.

que non ten aparatos para descodificar o sinal de TDT.512 2.064 as emisoras de TV local que poderán operar legalmente en España. A clave estará en favorecer a creación rápida dun parque de receptores dixitais 1 e en contar coa aposta das Administracións Locais e Autonómicas cofinanciando as redes de transmisión dixital . o Goberno abordou a ordenación do sector tendo en conta as frecuencias dispoñibles e as peticións das autoridades autonómicas. Na actualidade.282 1. a situación do sector é confusa.733 Resultado 2003 12. Facturación 1997 Total audiovisual Locais Total TV 68.258. que constitue o verdadeiro valor destes servizos. Pese a isto.994 -23. o sector seguiu crecendo desde enton sen ningún tipo de control. Polo tanto.376 2003 161.925. feito este último A chegada da dixitalización e o maior reto do sector que xa se está dando noutras comunidades autónomas. No que respecta aos concursos para a asignación das concesións correspondentes serán convocados e resoltos polas propias comunidades autónomas. e en atopar vantaxes competitivas que se plasmen en servizos de valor engadido. que contempla 266 demarcacións en todo o país.298 44. en total serán 1.688 132 700 Empregados 2003 2. cada unha das cales terá unha canle múltiple (múltiplex) con capacidade para catro programas.796 5.304 24.320 256 853 % crec 37% 94% 22% Nº empresas 1997 180 24 27 2003 352 36 41 %crec 96% 50% 52% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil.004 1. 1 Que teñen en moitos casos un coste entre cinco e nove veces superior á emisión en analóxico.296. A lei de 1995 de Televisión Local por Ondas Terrestres consagróu as televisións locais que operaban nese momento e prohibíu explícitamente a aparición de novas. para as televisións locais en xeral.789.d.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Grandes magnitudes da televisión local en Galicia.527. 42% 1997 1.603 % crec 240% n.974. A chegada da dixitalización é o principal reto tecnolóxico ao que deberá enfrontarse o sector das televisións locais.208 % crec 137% 105% 80% 1997 3. Non obstante. facendo fincapé en calquera caso na programación local. En 2004 o Consello de Ministros aprobou o Plan Técnico da Televisión Digital Local. a produción ou a emisión non son as maiores dificultades dentro do proceso de dixitalización: o principal problema atópase na recepción por parte do público. 140 .126 -885. 1997 e 2003. independentemente de con quen esten asociadas.896. Polo tanto. chegando a un 87% da poboación española.036.878.614.

das que parte son propiedade do grupo. que permitan comprar programas e contidos para conseguir máis audiencia. a encargada de proporcionar os contidos. un proxecto que pretende coproducir en común programación autonómica e facer unha Algúns ven na dixitalización unha discriminación do rural comercialización publicitaria conxunta en Galicia. A emisión repártese entre tramos de programación común e outros de programación local específica. significará a consolidación das que sobrevivan. para ser rendible. Localia TV está constituía por un conxunto de emisoras locais xestionado por Pretesa. 141 . As televisións implicadas neste proxecto son Canal Deza (agora Dez TV). Pola súa banda. Ou sexa. UNE está composta por 63 emisoras locais nas que non ten participación empresarial. e xorde como continuación da asociación de TV locais baixo o selo Local Media. Esta empresa posúe unha emisora independente en Madrid. UNE é un grupo de emisoras locais participada por Publimedia e é a axencia Atlas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Aínda que o futuro das TVLs parecía incerto ata hai pouco. como é o caso de Localia Vigo. O inminente proceso de dixitalización fai cada vez máis necesario o apoio dun grupo de comunicación que sosteña o esforzo financeiro requirido. Localia Santiago (Compostela Visión e Radio Televisión Compostela) Localia Ferrol (Ferrolvisión) e Localia Ourense (que ata agora emite só en cadea. Local Media é unha sociedade mercantil que conta con 38 emisoras locais asociadas. Localia Coruña. sen estudos de produción propios nin persoal ) e outras son asociadas. TV Monforte. filial do Grupo PRISA que se ocupa das súas operacións en TV local. a dixitalización suporá un obstáculo para as emisoras de proximidade. Galicia terá vinte demarcacións que supón unha ratio de catro licenzas de televisións dixitais por cada unha delas. e o resto do tempo fano de xeito independente 127 . Recentemente. As licenzas de televisión local. un perfil que vai mudar en breve coa conversión do sistema analóxico nun dixital. a TV local debe ser enfocada como un negocio. Localia Pontevedra (Televisión de Pontevedra). As apostas de Cadea Galega de Televisión no que a programación se refire centraranse na información xeral e nos debates políticos e sociais. seis televisións locais galegas constituíron Cadea Galega de Televisión. Tele Salnés-Barbanza. As televisións do grupo emiten simultaneamente en determinadas franxas horarias. O modelo de TVL. deseñado para a súa emisión en televisións locais que lles facilita ás devanditas emisoras as noticias completamente editadas e locutadas. Segundo o Plan Nacional de Tecnología Digital Terrestre. pasa por socios locais e socios tamén nacionais. Tele20 Chantada. ao mesmo tempo. Tres son os principais grupos de ámbito estatal que teñen actualmente algunha vinculación con emisoras de TVL en Galicia. a aposta dos grandes grupos por este sector está a abrir un novo modelo de negocio máis viable. aínda que está aberta a novas incorporacións. como Localia TeleLugo/El Progreso. e as emisoras pertencentes ao grupo emítena nunhas determinadas franxas horarias. terán unha vixencia de dez anos. TV7 Monforte e Telecoruña Canal 41 (hai algúns anos Canal Deza e Telemiño tamén adquirían estes programas). Un feito que significa unha remodelación do espazo audiovisual cunha nova normativa autonómica aprobada pola Consellería de Cultura para a televisión dixital autonómica e local. en definitiva. A día de hoxe en Galicia o panorama das televisións locais conta cunha trintena de cadeas. cuxo nome comercial é Cadena Local TV e cuxo sinal se envía a través do satélite. aínda que. socios fortes que garantan a viabilidade. As televisións locais galegas que na actualidade compran programas a UNE son Tele Salnés-Barbanza. que foron sacadas a concurso pola Xunta en 2005. tamén do Grupo Telecinco. En Galicia emiten programación de Local Media Tele 20 Chantada e Canal Deza TV. Tele Coruña e Tele Miño. Dentro desta rede intégranse más de 65 emisoras. Aos adxudicatarios 127 Atlas incorporou no ano 2005 ao seu servizo de axencia de noticias vía satélite un boletín informativo diario que recolle as noticias máis relevantes da xornada no ámbito nacional.

sobre todo mentras o apagón analóxico. que permite que emisor e receptor poidan interactuar en tempo real. porque agora se vai producir é unha volta á indefinición do modelo televisivo de proximidade. O lóxico sería reforzar os valores identitarios que xa tiñan creados as televisións locais. transmisores. non teña lugar. previsto para principios do 2010. nun entorno sen sintonizadores suficientes que fagan rendibles ou útiles as elevadas inversións. Código TV en Santiago de Compostela. dada a orografía. Aínda así.5 A televisión por cable en Galicia: R A diferenza doutras tecnoloxías. o principal problema que os novos concesionarios de TDTL se van a atopar son a multiplicación (por cinco ou por nove) dos costes de rede (enlaces. Pero o que se produce coa dixitalización. como o satélite. ao xeito do boom do ano 1995. o que indica que. das que o 60% do que se exhiba será de produción propia. con maior calidade e menor custo. repetidores. asistiuse no ano 2004 ao nacemento de emisoras estritamente locais como Canal Tambre en Noia. segundo algúns especialistas. o cable de fibra óptica ten unha canle de retorno de gran capacidade. O escenario hoxe en día complícase aínda máis ante as expectativas do réxime de contidos que pode proporcionar a TDT.). as liñas telefónicas convencionais ou a radio. 4. etc. En Galicia. alimenta expectativas entre as empresas locais. é unha discriminación do ámbito rural porque non ten en conta a comarcalización que se creou a partir da televisión local. reemisores. cada vez que a Administración impulsa ou fala dalgunha maneira dun novo ciclo no sector.. e que fai realmente viables os novos servizos interactivos e .LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO impónselle a obrigatoriedade do galego nunhas emisións que han ter un mínimo de 32 horas semanais.1.

como é o caso do Grupo Zeta ou Faro de Vigo. O seu capital inicial ascendeu a 9. sen interferencias e sen antenas. que permitiría crear unha compañía capaz de competir con Telefónica en toda España. Marín.62 millóns de euros. nestes catro anos realizouse un investimento que supera os 371 millóns de euros. Por outra parte.367 fogares particulares e 26. Oleiros. 131 O investimento realizado polo operador ata finais de 2003 para despregar a súa rede de fibra óptica superaba xa os 330. El Progreso. Caixanova. Hijos de Rivera. máis de 500. Con este ambicioso proxecto.000 quilómetros de fibra óptica. o conxunto de accionistas completo de R está conformado por: Unión Fenosa. 129 Auna e Ono manteñen conversas desde hai anos con vistas a unha integración das súas actividades. Grupo Tojeiro. R prevé que no ano 2008 uns 500. Deste modo. e a súa capacidade de cobertura excedía os 372. Vilagarcía de Arousa e O Barco de Valdeorras. Editorial Compostela (El Correo Gallego). 130 En calquera caso. Dielectro Galicia. Faro de Vigo (Grupo Moll). Ferro Inversiones e Olsines. Ademais. tal e como contemplaba a lexislación estatal vixente: A Coruña. desta forma. Poio. Santiago de Compostela e resto de Galicia. algo que si sería necesario nas demais formas de televisión de pagamento. segundo o estudo realizado por Ovium para a Asociación de Comunicación do Cable Europeo (ECCA). como son Unión Fenosa ou Caixanova 130 . converténdose na primeira e única empresa galega que constrúe na rexión unha infraestrutura propia de banda ancha. no 2005 R asinou convenios con Arteixo. para a de Galicia. En 1999 iniciaba a súa actividade “R” 128 A través del o usuario dispón de alta capacidade e velocidade de transmisión tanto para a información de baixada (a que recibe do seu provedor) como de subida (a que o cliente envía ao seu provedor). que lidera o sector do cable español por rendibilidade. Ceferino Nogueira. A introducción do cable en Europa continuará avanzando en 2005 e en anos posteriores e será vital para o impulso do sector. o cal foi gañado polo Grupo Gallego de Cable. Ames. El Ideal Gallego. O operador galego R.2. Invertaresa. pero con intereses investidores con fins de diversificación. La Región.799 empresas e profesionais). Ademais. por exemplo. firma que se converteu así no operador global de servizos de telecomunicacións por cable en Galicia. sen ocupar a liña telefónica nin pagar pola correspondente chamada. 143 .000 fogares e 100. Todas elas foron convocadas en concurso público o 28 de maio de 1998. Esta interactividade posibilita. as compañías de cableiras europeas poidan continuar ofrecéndolles aos consumidores a máis ampla variedade de servizos coa máxima calidade 129 . en 1999 iniciaba a súa actividade R. cuxo investimento global se cifra en máis de 420 millóns de euros. o que significa que a compañía case duplicou o seu tamaño nese ano 131 .000 empresas de Galicia estean en disposición de recibir os máis avanzados servizos de telecomunicacións por cable.4 correspondían ao compromiso adquirido para a adxudicación da licenza da demarcación da Coruña. Banco Pastor. como doutras alleas ao sector.93 millóns de euros. A Comunidade Autónoma de Galicia constituíuse en tres demarcacións para o servizo de telecomunicacións por cable. que un usuario poida acceder aos servizos de pago por visión realizando a compra directamente dende o mando a distancia do televisor. 1. contaba ata decembro de 2003 con 124. a pesar da competencia das operadoras tradicionais ou das redes dixitais terrestres.O crecemento verase impulsado polos servizos de Internet e telefonía e a posta en marcha da televisión dixital e do vídeo baixo demanda potencian o atractivo da oferta de 'triplo play' de cable.000 persoas utilizaban xa os servizos que proporciona esta nova rede estendida ao longo de 256. A finais de 2004. a rede de R está implantada nas sete principais cidades galegas –unidas entre si por un dobre anel troncal⎯ e outras localidades como Culleredo. a fibra óptica asegura unha transmisión e recepción de calidade. Na actualidade.166 clientes (97.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA multimedia128. Jealsa Rianxeira. O Grupo Gallego de Cable constituíuse como iniciativa tanto de empresas vinculadas á comunicación. Grupo Zeta. Narón e Betanzos para o despregamento da rede nestes municipios e está presente nos 20 principais polígonos empresariais da comunidade. dos que 2. O informe resalta que esa consolidación forma parte dun proceso necesario para garantir o tamaño preciso para o desenvolvemento sostible do negocio e que.01.465 fogares e empresas. para a de Santiago e 6. Cambre.

é dicir. Ademais. a multiplicación de canles e nos servizos interactivos. ademais. As innovacións achegadas por este proxecto permitirán nun futuro próximo que os clientes poidan desfrutar de múltiples servizos multimedia no momento que escollan. Este é o principio dun proceso que culminará arredor de 2012 coa eliminación da televisión analóxica. Demarcacións propostas para Galicia no Plan Técnico Nacional de Televisión Local Dixital Demarcacións Programas de televisión A Coruña Lugo Ourense Pontevedra Total 7 5 4 5 21 28 20 16 20 84 Fonte: Plan Técnico Nacional de la Televisión Local Digital en Galicia.6 A televisión dixital terrestre A comunidade autónoma xestiona unha serie de infraestruturas e redes de telecomunicación. Outras das contribucións son a posibilidade da súa utilización para acceder a cursos multimedia de calidade. con carácter de servizos públicos de interese xeral. onde o cliente poderá examinar o noticiario que escolla e adaptalo ao perfil que prefira. e a composición personalizada de noticiarios. Desta forma. pertencente á Facultade de Informática da Universidade da Coruña. elixindo os contidos ou relatorios. R instalou no Parque Tecnolóxico de Galicia en Ourense un laboratorio para desenvolvemento de software MHP (Multimedia Home Plataform) destinado a aplicacións interactivas de televisión 133 . 133 132 O MHP é o estándar apoiado pola Unión Europea e especifica a arquitectura software que deben respectar todas as plataformas de programación de aplicacións interactivas de televisión. Ademais permite combinar as emisións de televisión con outros servizos complementarios.1. . os de carácter local. o vídeo formativo ou o videoclip musical que se desexa ver e desfrutar de forma inmediata. deter e rebobinar as proxeccións. abrindo as portas da televisión e da radio interactiva. eliminando as limitacións actuais derivadas da oferta predeterminada de canles de televisión. a película. As principais vantaxes do sistema dixital están na calidade de son. unha vez que todas as canles sexan dixitais e se renove o parque de televisores (o chamado apagón analóxico). A televisión dixital terrestre utiliza a mesma banda de frecuencias que a televisión analóxica convencional. o sistema permite. o acceso a informativos multimedia á carta. A idea de R é establecer naquela cidade unha factoría de sotfware dedicada á televisión dixital interactiva. Este proxecto suporá un investimento duns 24 millóns de euros. a multiplicación de canles e os servizos interactivos 4. en calquera momento. en particular. Esta circunstancia ten a vantaxe do aproveitamento de gran parte da infraestrutura existente como os sistemas de antenas colectivas. elixindo só os contidos que lle interesen. aplicacións de xestión de contidos en Internet e para terminais móbiles.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO R e o Laboratorio de Fundamentos de Computación e Intelixencia Artificial (LFCIA). así como dos horarios de emisión preestablecidos. A migración paulatina da televisión dende a tecnoloxía analóxica á tecnoloxía dixital permitirá incrementar a capacidade de espectro radioeléctrico necesaria para satisfacer a demanda de novos programas de televisión. Entre as aplicacións do proxecto atópase a posibilidade de acceder a unha lista de títulos entre os que se poderá elixir. de forma instantánea e adaptados persoalmente aos seus gustos. A TDT caracterízase pola calidade do son. unha mesma aplicación poderá ser executada en descodificadores de múltiples fabricantes. A empresa conta desde 2001 cun Data Center que ten capacidade de soporte de streaming de vídeo e outras aplicacións tipo B2C y B2B que poden axudar a desenvolver aplicacións audiovisuais e de outra índole sobre Internet. colaboraron no ano 2001 no desenvolvemento dun sistema de vídeo baixo demanda que permite dispoñer de calquera contido de vídeo ou audio de forma instantánea no momento no que o cliente o desexe 132 . que deben adaptarse á evolución tecnolóxica e ás obrigas legais de prestación de servizos.

a anunciada segunda canle da Televisión de Galicia. nunca poderán superar as cinco horas ao día ou as 25 á semana e deberán ser autorizadas pola Administración autonómica. a TVG anuncia unha segunda canle dixital Sociedad Radio Popular-Cadena Cope. vinte públicas municipais e sesenta privadas locais. á No 2006. Mapas meteorolóxicos en tempo real e consulta das cámaras web que a TVG ten en distintos puntos de Galicia son outros dos posibles contidos que se poden consultar polo momento. onde se localiza o Laboratorio R. dúas autonómicas privadas. Os produtores galegos tentaron no seu momento buscar asociacións coas entidades financeiras e cos servizos de expertos na xestión das novas tecnoloxías e puxaron xuntos por algunha das canles de televisión dixital terrestre que sacou a concurso a Xunta de Galicia. En 2004 comezou a desenvolverse o proxecto. ao cine en galego e en versión orixinal subtitulada. presentou a primeiros de marzo de 2005 a fase de lanzamento do seu proxecto de televisión interactiva no auditorio do Parque Tecnolóxico de Galicia.000 clientes. Ámbalas contarán cunha licencia para dez anos. As aplicacións da televisión interactiva son case tan descoñecidas para a maioría. Filmax Entertainment. Obviamente. 145 . O concurso tamén impón o uso do galego nas emisións. que emitirá con tecnoloxía dixital posiblemente xa no ano 2006. A explotación directa destas concesións non se poderá transferir a no ser que exista un acordo da Xunta que o autorice. Xogos ou consultas de mapas son algunhas das opcións deste novos contidos da televisión dixital terrestre. á información cultural e de servizo público. R. cada licenza terá que asegurar os contidos interactivos que caracterizan a televisión dixital terrestre. potenciará os contidos dedicados aos nenos e á mocidade. como extensas as súas posibilidades. Pero o Goberno da Xunta en funcións adxudicou en xullo do 2005 dúas cadeas de televisión dixital terrestre de cobertura autonómica. Deste xeito adiántase á nova forma de transmisión do sinal. Pola súa parte. ao abeiro da Consellería de 134 135 136 Este prazo do ano 2012 pode reducirse se se produce antes a implantación masiva do sistema dixital. a empresa de comunicación galega por fibra óptica. centro de traballo da iniciativa 136 . a solvencia financeira e a experiencia de tódolos socios implicados. a Televisión de Galicia comezou a principios de 2005 a emisión de servizos interactivos nas súas emisións de televisión dixital terrestre.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A Xunta de Galicia sacou en 2005 a concurso público 84 novas cadeas televisivas e 132 emisoras radiofónicas dixitais. cunha base inicial de 20. Pola súa banda. aliaronse para formar a plataforma audiovisual de cara a presentar unha proposta mediática para facerse cargo dunha das dúas canles autonómicas de televisión dixital. As concesións para estas novas emisoras terán unha vixencia de dez anos para as de ámbito autonómico e de cinco para as locais. á produción audiovisual galega. en calquera caso. aínda que no borrador foron incluídas algunhas excepcións que. As dúas primeiras canles autonómicas en transmitir este tipo de contidos foron a televisión catalá e a vasca. A TVG é así a terceira canle autonómica que pon na man do espectador estes contidos interactivos nas súas emisións de TDT 135 . nas que a produción propia deberá abranguer polo menos un 60%. Por outro lado. Do seu lado tíñan o maior fondo audiovisual de España (os máis de 4. Outro dos aspectos máis relevantes do concurso é o que lles impide aos concesionarios formar parte dunha cadea de televisión.A e a outra. Faro de Vigo.000 filmes da distribuidora). o Grupo Progreso. xa que a Unión Europea fixou o 2012 como prazo para que se produza o apagón analóxico 134 . La Región e El Ideal Gallego. O lanzamento efectuarase en dúas cidades galegas. O concurso obriga os concesionarios a emitir un mínimo de 32 horas semanais. As novas cadeas de televisión serán dúas autonómicas públicas. No que se incide é no consumo intelixente e no poder de selección do individuo. El Correo Gallego. co respaldo de Juan Carlos Cebrián (Grupo Inditex). prorrogable por iguais períodos hasta un prazo máximo de 50. Unha delas foi a parar a La Voz de Galicia S. Estas novas tecnoloxías servirán para dinamizar e impulsar o sector audiovisual.

o éxito foi enorme. pero 137 Isto pode contribuír a paliar a fenda dixital. Como exemplo. o que comprende tanto a adaptación de formatos provenientes doutros mercados como a recuperación de formatos que funcionaron no pasado. Imagenio é un servizo integrado de banda ancha para o fogar de Telefónica. Isto significa que os clientes poderán ter á súa disposición unha velocidade de ata 6 mbits/s de Internet. a televisión é un medio conservador en canto a pautas de Un formato é a combinación dun contido e un xénero comportamento e os produtos xa testados adoitan ter maiores garantías de entrar en programación que aqueles máis novos. Imagenio. pero aínda non hai ningunha cadea que teña unha franxa destinada específicamente para este produto. Industria e Comercio. logo Internet e agora a televisión a través da liña telefónica. pode chegar xa a 153. por exemplo. que se completará cunha guía electrónica de programación. xa que a persoa que non estea habituada a usar o PC para conectarse á Rede. creando un slot na súa programación. que conta ademais cun servizo de vídeo baixo demanda achegarase ós clientes a través de conexións ADSL 2+. e mesmo parando a emisión se así o desexa. xogos e publicidade interactiva. facilita. lecer e entretenemento. O servizo diferénciase con respecto a outras alternativas en tres puntos clave: é dixital (imaxe e son alcanzan calidade de DVD). que lle permitirá ao espectador ⎯que abandona así o seu tradicional papel pasivo fronte ao televisor⎯ ver o que quere á hora que quere. o factor que máis se premia no medio televisivo. o que supón unha diferenza importante con respecto aos actuais operadores de televisión dixital ou por cable. Por outro lado. televisión á carta con gravador persoal. que existan canles de anuncios publicitarios. 10 xeneralistas. pois. é persoal e interactivo (permite navegar en Internet dende o televisor 137 A TV é un medio de comunicación e entretemento ) e é sinxelo para o cliente (non inclúe cables nin antenas no fogar e todo se controla dende un único mando). A produción de contidos para televisión está orientada a nutrir as programacións das distintas cadeas. A compañía. que serán personalizables por cidade. que xa se está desenvolvendo con grande éxito en Estados Unidos. Cumpre distintos obxectivos. que atende as necesidades de comunicación. Os futuros clientes da televisión interactiva de R contarán cunha canle de retorno ⎯para que o telespectador poida interactuar⎯ e a oferta de Internet e telefonía nun mesmo paquete.000 fogares galegos con acceso a 39 canles de televisión e 15 de audio. Esta posibilidade. o que fai que a programación varíe dunha franxa a outra. Unha das principais novidades desa televisión é o vídeo baixo demanda. formarán parte da oferta. A innovación non é. A introdución dun novo formato depende da aposta que a cadea faga por el. a televisión é a un tempo un medio de comunicación social e un produto para o entretemento. 30 de pago por visión e 5 canles. si que pode estar afeita a utilizar o televisor. Cando a principios dos noventa se introduciron as series de ficción en español. Setenta e cinco canles temáticas. a televisión aliméntase fundamentalmente de produtos reelaborados. Por iso. aproveitando ó máximo as capacidades da tecnoloxía ADSL. Para iso creouse o laboratorio MHP que asesorará a todas as empresas ou universidades que queiran participar. 4. O produto que ofrecerá o grupo R baixo a denominación de televisión interactiva constará de 120 canles de televisión dixital.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Innovación. primeiro a voz.2 A PRODUCIÓN TELEVISIVA En xeral. . dende hai anos vénse falando das TV movies como un formato con moitas posibilidades. que comezou a ofertar o seu servizo nas capitais de provincia galegas (así como en Santiago de Compostela e Vigo) a mediados do 2005. servizos municipais interactivos.

de talk show. ata que se produciu a eclosión da ficción nacional. no que a este proceso de selección se está a sumar a adaptación dos formatos á nova realidade televisiva. Para optimizar as posibilidades dun programa. fálase de concursos e macroconcursos. máis barato—. visual e sonora. de programas de humor ou de grandes formatos de prime time. Para que un programa poida ter éxito tamén é importante mantelo para que o público o asimile. A aparición dos formatos ten a súa orixe na necesidade de combater o plaxio e na vantaxe de aproveitar un programa de éxito contrastado. Ás veces. en maior ou menor medida. na actualidade. o que supón un investimento e un risco considerables. Para que iso aconteza. Contar con algún game show ou algún outro gran formato supuxo toda unha garantía na programación das principais cadeas. O destino de calquera produto audiovisual é chegar ao público e ser explotado comercialmente. tendo en conta a cultura do territorio e o público ao que vai dirixido. Velaí algúns dos ingredientes que definen. saturación lumínica. en función da súa orientación de audiencia. Esta decisión debilita co tempo a industria nacional e resulta máis custoso —investir nun produto local é. 147 . o que mellor sintonizaba con este tipo de espazos. co tempo. pero dende o establecemento da televisión comercial en Europa. público numeroso no estudio de gravación. ningún se axusta tanto ao concepto de entretemento como os pensados para a franxa horaria máis importante do día. Non só hai que producir un bo produto. Ao final do proceso de produción audiovisual comeza a comercialización e a explotación da obra. Polo tanto. recorreuse a unha serie de etiquetas que permiten establecer certa tipoloxía que se axusta á oferta actual das distintas canles. hai que acompañalo dunha boa mercadotecnia e unha adaptación efectiva. Baixo estes parámetros chégase ao momento actual. normalmente o anglosaxón 138 . A 138 Á hora de adquirir un formato. grandes escenarios. A televisión é de seu un medio moi dinámico e. De entre este tipo de formatos. Primeiro chegaron os game shows americanos. nin que cada cadea. avalados polo éxito internacional e orientados a públicos diversos. a cadea ten que producir ou garantirse a subministración dese tipo de programa para un determinado período. modulase a presenza na programación de tempada destes espazos. aínda que os cambios se producen de forma progresiva. Un formato é a combinación dun contido e un xénero que dá como resultado un produto específico e orixinal. estes programas: presentadores populares. o prime time. que se manifesta nas últimas tempadas a través da aposta por novos produtos de entretemento. Este é o formato ao que as cadeas dedicaron máis esforzos. Os programas de entretemento tiveron sempre un innegable protagonismo nas cadeas aínda que. 139 Non é casualidade que algunhas cadeas comezasen a desprazar os seus grandes shows ao prime time do venres ou do sábado. para conseguir que a audiencia se habitúe a un determinado programa debe existir unha franxa na programación que o sosteña. pero a lóxica empresarial que impera na televisión esixe resultados a curto prazo e a máis habitual segue sendo a adquisición de formatos nun mercado grande. hai que asegurarse de que este sexa adaptable. Os beneficios obtidos por esta vía son os que garanten a viabilidade da empresa e os que permiten acometer novos proxectos. En definitiva. así. as tendencias cambian cada tempada e tenden a funcionar en ciclos. seguidos das comedias británicas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA requiriu desa aposta. moitos países crearon programas que poden ser comercializados como formatos. evitando así o risco de investir en desenvolvemento. caracterizados ambos os dous por un perfil de público moi adulto. tanto dende o punto de vista técnico coma de contido. a audiencia determina o éxito ou o fracaso de todo contido de televisión porque deses resultados depende a afluencia de investimento publicitario. que lles restou protagonismo aos shows de prime time 139 . a de maxima audiencia. senón que a súa situación na programación e a confianza que o programador deposita nel condicionan en gran medida o éxito ou o fracaso dun programa. Un programa de televisión prodúcese para entrar na grella dunha cadea. o programador non atopa unha empresa que sexa capaz de producir un programa coas características que está a buscar e recorre a formatos xa producidos noutros territorios.

o volume de contidos requiridos tamén aumenta. o magazine ou a serie se consolidan en antena. pero ser conscientes de que se está a competir nun mercado moi difícil no que O destino dun produto audiovisual é ser explotado comercialmente (nacionais e internacionais) 140 hai marcar a diferenza. Por outro lado. O modelo de produción transfórmase co fin de satisfacer esa demanda en eclosión. Non só cambiou a súa forma de distribución coa adopción da emisión dixital e de alta definición. A maioría dos formatos de televisión que se producen en España proveñen doutros países. Hai que concentrarse na produción do proxecto. que se celebra en outubro tamén en Cannes e a Asia TVForum. Con respecto ao mercado internacional. tanto para os emisores coma para os provedores de contidos. 4. Os métodos empregados anteriormente xa non son rendibles ou capaces de producir a calidade de material necesaria. O apoio dos gobernos rexionais.2. como por exemplo Internet. os servizos vía satélite e cable están a introducir cada vez un maior número de canles nos fogares. se o público demanda determinados produtos ou os consume porque non ten outra alternativa. pero sen perder de vista o que o mercado está a demandar. Pero. nalgúns casos máis político que financeiro. a industria da ficción televisiva en España non pode entenderse sen o mapa das televisións autonómicas. Os formatos de televisión créanse por e para a súa emisión pola pequena pantalla e a súa duración está condicionada aos resultados de audiencia que acheguen á cadea. O mercado da televisión autonómica é moi proteccionista coas empresas radicadas nos súas respectivos territorios e. senón que o seu mecanismo tamén se transformou. adoitan comercializarse logo noutros mercados . é dicir. resulta difícil entrar nel polo predominio de produción de orixe anglosaxona 141 . co fin de distinguir entre a oferta dun e a dos demai Co incremento de alternativas para o consumidor que supón a televisión dixital. Se o concurso. a cantidade de contidos non. A demanda está en continuo creces. hai que buscar acordos con produtoras locais para producir programas nestas. A chegada de gran fluxo de contidos mediante servizos en liña. Non abonda con ter unha boa idea.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO pregunta clave é se a audiencia quere o que se lle ofrece ou sinxelamente se lle fai unha oferta e responde a ela. que se organiza en Singapur en decembro. que ten lugar en marzo en Cannes. o MIPCOM. que se celebra en Santa Mónica en xaneiro. con alianzas da federación de televisións (FORTA) e a proposta de historias localizadas na proximidade de linguas e costumes. Ademais da recepción tradicional por antena. gran parte dos contidos que se emiten proveñen dun grupo reducido de produtoras ou de empresas satelizadas polas cadeas. e a restritiva e competitiva natureza do mercado publicitario trouxo consigo que a calidade sexa un factor cada vez máis importante. o MIPTV. no mercado nacional de televisión. e o esforzo por manter unha produción de calidade e baixo custo. 140 Os mercados internacionais de televisión máis importantes son o Naipe.1 As tendencias que marcarán a televisión do futuro A industria da televisión sufriu unha revolución en anos recentes. que é un dos máis competitivos dentro do medio audiovisual. mentres o abano de métodos de distribución aumentou en boa medida. xerou novas oportunidades. normalmente. En España. Os produtores deben producir os seus programas de televisión ou os seus documentais libremente. representa un intento de excepción cultural que non pode desprezarse. hai que saber transmitila e facer posible que o público a coñeza e teña acceso a ela. 141 .

a combinación de destrezas xornalísticas e o lanzamento de novos produtos. Predominio das empresas estadounidenses no mercado global. O uso de stock shots foi sempre moi común en moitos programas televisivos. A nova tecnoloxía dixital está a permitir a interactividade dos contidos: concursos interactivos. xa que os orzamentos e os plans de traballo non permiten a creación de contido orixinal para cada episodio. A implantación do euro. a recesión económica mundial. O fútbol segue demostrando a súa alta capacidade de atracción para os espectadores. que permitan aproveitar as vantaxes que incorporan a tecnoloxía dixital. a través de chats ou de votacións. a configuración de bloques rexionais é unha tendencia que se está a consolidar e que se combina cunha importancia crecente dos mercados lingüísticos. mento. O ámbito dos medios é hoxe moi distinto ao de hai algúns anos. no sentido máis literal do termo. programas de investigación ou grandes documentais. se ben a maioría parte dos partidos de interese estará accesible só a través das cadeas de pagamento. a axenda electrónica ou o teléfono móbil. Doutra banda. televisión por satélite e outras formas de distribución elevan a súa cota de pantalla. programas infantís que permiten a participación dos máis novos e posibilidade de intervir en contidos de todo tipo. xa que crearon redes globais que lles permiten ofrecer as súas producións a calquera parte do planeta. Máis reality shows: a tele-realidade como xénero de moda. fenómeno que se pode observar nos informativos e noutros programas de televisión. a multiplicación da oferta televisiva vai impoñer novos ritmos de produción. sen ir máis lonxe. A experta Carmina Crusafón apunta catro grandes desafíos aos que se enfrontará a industria televisiva nos próximos anos. Máis información en prime time: reportaxes de actualidade. a un nivel moi superficial. vídeos. o éxito de novos servizos de comunicación e as estratexias de diversificación multimedia dos grandes grupos de comunicación son algúns dos parámetros que permiten avaliar a magnitude dos cambios que se aveciñan. a reutilización do contido adoita darse. Televisión personalizada. que cada vez son máis seguidos polo público. é dicir. A fragmentación da pantalla. Converxencia de redaccións. unha etapa de transición entre o que se coñece como televisión de masas e o novo termo de televisión persoal. Fragmentación da audiencia e aparición dun público cada vez máis sofisticado e cunha cultura audiovisual máis ampla. o ordenador. videoxogos entre varios xogadores. que axuda a maximizar o tempo que os espectadores pasan fronte ao televisor. Internacionalización dos formatos. operadores de cable. Outro desafío é vén dado polo feito de que a distribución dos produtos televisivos está baixo control estadounidense. fotografías ou franxas de texto que ocupan combinar as distintas áreas da pantalla. televisións locais. segundo Carmina Crusafón. Converxencia entre a televisión e Internet. pero non terá case nada que ver co de 2010. O primero é a consolidación dunha nova concepción da televisión.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Tendencias de futuro en canto aos contidos da televisión o o o o A chegada da televisión dixital supuxo novos modos de consumo de televisión. o o o o o o o o o o o o Fonte: Elaboración propia. xa sexa o mesmo televisor. As series de ciencia-ficción reutilizan as tomas varias veces. Maior continuidade nos contidos e na persistencia dos formatos xa consolidados. sobre todo naqueles que implican varias tomas de efectos. Asimismo. 149 . unha realidade onde se prioriza o consumo individual e onde o importante é ofrecerlle servizos personalizados ao cliente. As televisións non convencionais reforzan a súa participación no mercado: plataformas dixitais. A televisión temática aséntase como unha opción progresivamente complementaria á televisión xeneralista. centrada agora en gran parte nunha programación por episodios dunha hora ou media hora de duración. Mentres nalgún caso illado isto funciona. a tendencia das empresas audiovisuais é definir estratexias multiplataforma: produción de contidos que se poidan adaptar ás diferentes ventás. A ficción nacional segue sendo un dos piares básicos das cadeas e ocupan os primeiros postos entre os programas máis vistos. nos que se tende a fragmentar a pantalla en varias ventás e a combinar a imaxe dun presentador con datos.

337 horas en 1998/1999 ao máximo de 16. o tempo de emisión de espazos realizados por produtoras independentes para as operadoras de televisión descendeu en España a tempada 2003/2004 un 2. con 15 programas. 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 1997/1998 1998/1999 1999/2000 2000/2001 2001/2002 2002/2003 8. que non fai senón confirmar a solidez dun sector en alza como industria de produción e como mercado de consumo. De feito. culturais e deportivos. as canles televisivas españolas foron consolidando un modelo de xestión e produción que busca alixeirar a infraestrutura e os recursos propios e apoiarse máis nas empresas externas.2%. co 13. son partidarias de potenciar a produción propia. co 10. Telecinco. A maior parte das cadeas. A xeración de contidos foise desprazando das cadeas as produtoras Nos vindeiros anos. Entre as cinco cadeas xeneralistas de cobertura nacional acumulan o 26. non parece que vaia variar de xeito substancial a situación actual. pasando de 11. seis máis que na tempada anterior.3 7.9% dos programas de produción independente.5%. Dentro da produción allea. O investimento total das cadeas en produción independente foi incrementándose de xeito considerable nas últimas tempadas. por cadeas é a ETB-1 a que presenta unha maior parte da súa programación encomendada a produtoras. con 15. A proliferación de cadeas e de canles temáticas trouxo consigo a expansión da produción independente. este retroceso explícase pola estratexia das cadeas de fomentar a produción propia en réxime interno e mesmo a creación de produtoras nivel de éxito e continuidade de teleseries xa consolidadas.1% restante repárteno as televisións autonómicas.8%. seguida de Antena 3. principalmente por razóns de rendibilidade financeira e eficacia creativa. co 13. a integración de cadeas e produtoras baixo unha mesma estrutura empresarial. basicamente) e propia-asociada (ficción en lingua rexional). Globomedia encabeza o ranking.3 7.9 7.7% e Canal Sur.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A industria da televisión experimentou nestes últimos anos un crecemento sostido.2 5. De feito. as autonómicas están obrigadas a realizar un significativo esforzo de produción propiainterna (espazos informativos.7 De forma gradual. asociada ou independente. por diante de Gestmusic. o número de produtoras que están activas durante o curso 2003/2004 sobe ata 140. A aparición de grupos multimedia e. de maneira que o peso da xeración de contidos se foi desprazando dende as cadeas ás produtoras. xa sexa externa ou asociada. máis en concreto. co 11. Mentres as cadeas públicas e. 142 Por outra banda. 142 e a un maior Tempo de emisión dos programas de produción independente na TVG (%).7 3. as televisións de pagamento nútrense en maior medida de produción allea. O incremento de emisións encargadas a produtoras crecera sen parar nos últimos anos. mentres que o 73. que ocupa o segundo lugar con 10.174 en 2002/2003. o número de series baixou de 31 a 21 e o tempo de emisión de 554 a 534 horas. segundo o especialista Alejandro Pardo. aínda que esta tendencia ascendente semella deterse. Segundo un informe realizado por GECA.8%. . en especial.717 horas de emisión na televisión xeneralista.

zona xeográfica na que prevalece unha concepción da televisión como servizo informados sobre os público. a televisión foilles gañando terreo á prensa escrita e a radio ata o punto de que en moitas sociedades converteuse na principal fonte diaria de información. O lema informar. Por iso.2 4.40% radiofónicos e televisivos .10% Miscelánea 4. xa que nos horarios nos que os nenos poidan estar sós. á hora de elaborar a programación. a auténtica trabe de ouro do negocio audiovisual. Europa Particularmente Ficción 31. aínda que saiban que poden estar tranquilos. 151 . Na gran maioría dos casos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA exemplifican esta tendencia. Este acordo determina. Son moitas as emisoras que os consideran como a columna vertebral da súa programación. Segundo indica o pacto asinado. educar e entreter estivo lig ado estreitamente ao funcionamento dos distintos sistemas de radio e televisión dende as orixes de Aportacións á audiencia da TVG por xéneros.00% Concursos 6. Ademais. Ao longo do seu desenvolvemento.80% Occidental. O factor clave que determinará o futuro das relacións entre cadeas e produtoras parece estar na titularidade dos dereitos. basicamente. de 6:00 ás 22:00 horas. as televisións comprométense a emitir programas axeitados para eles. no que non poderán emitirse espazos para menores de 18 anos.30% Infoshow 0. as administracións nacionais e rexionais. aos manter cidadáns acontecementos máis relevantes no ámbito nacional e internacional é un deber dos operadores 144 Deportes 13. 2003. á hora de outorgar as licenzas. ademais da cantidade de telespectadores que poidan reunir.40% Musicais 11. que o Goberno do Estado e os responsables das cadeas asinaron recentemente e que establece unhas normas básicas para a protección do menor fronte á pequena pantalla.2.1 A programación de fluxo Os informativos Información e formación adoptan múltiples formas no discurso televisivo. esíxenlles aos operadores a emisión dunha porcentaxe mínima de programas informativos. Culturais 3. non só porque así o queren as lexislacións que establecen os gobernos. o seu prestixio vese reforzado pola credibilidade dos seus informativos. Hoxe é imposible concibir unha emisora en aberto ou mesmo unha plataforma de televisión por satélite ou cable sen programas informativos. senón tamén porque estes programas contan cunha gran demanda entre as audiencias de todo o mundo.2. recordou que é tamén responsabilidade dos pais controlar os seus fillos fronte ao televisor. as televisións xeneralistas poñen 143 O Goberno. Tamén ten que ver coa natureza dos produtos televisivos o denominado Acordo para o fomento da regulación sobre contidos televisivos e infancia. dando lugar a programas de todo tipo. existirá un horario de protección ao menor.20% ambos os dous en medios.00% Outros 0. pola súa banda. 4. os tramos horarios nos que os contidos emitidos serán adecuados para os menos. ampliándose de 9:00 a 12:00 da mañá durante as fins de semana). créanse dúas franxas de superprotección (de 8:00 a 9:00 da mañá e de 17:00 a 20:00 horas da tarde. Os programas informativos xogan un papel principal dentro da complexa actividade dunha cadea de televisión.2. na que os programas serán adecuados para calquera menor de 13 anos 143 A TV veu gañando terreo á prensa escrita e á radio . 144 Aínda naqueles países nos que a televisión é considerada como unha actividade comercial en mans de empresas privadas.

nos últimos anos xurdiron canles temáticas dedicadas exclusivamente á difusión de noticias: os denominados todonoticias ou só noticias de información xeral. En 1992. Existen varias modalidades e a música pode ir acompañada doutro tipo de actuacións e dalgún outro concurso sinxelo con grandes premios ou pode tratarse dunha oportunidade para talentos musicais. Boa proba diso é o sistemático liderado que a TVG ostenta no denominado segundo prime time (13:00-15:30 h). Na súa banda horaria. ampliando os informativos locais que se emiten en desconexión para cada unha das cidades galegas. ademais. e. teñen presenza en Internet. pasa a ofrecer media hora diaria da información máis próxima ó espectador. destácanse como o formato establecido de maior éxito. que incrementou en seis puntos o seu share no segundo semestre (19. 4. no último semestre do 2004 o TX-Mediodía acaparou unha media do 27% con 188. o espazo Serán crece en 1. conscientes diso. En canto aos telexornais. Son destacables programas como A Revista. de luns a venres.3 puntos rozando o 16% de seguimento. restándolle minutos a outro tipo de informacións máis xerais. A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia. marcado por un forte carácter informativo e por unha concentración importante de televidentes diante das pantallas. etc. como as desconexións informativas locais. os distintos espazos dos servizos informativos da TVG seguiron durante o 2004 unha liña ascendente de espectadores. telenovelas.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO especial coidado en atopar o equilibrio entre os contidos de ficción (películas. de modo que a información local vén ocupar unha maior franxa dentro da programación. Ás cadeas interésalles emitir actuacións de solistas ou grupos con tirón entre o gran público e ás compañías discográficas resúltalles rendible a promoción que obteñen os seus artistas en programas con audiencias millonarias. Estas canles están presentes en todas as plataformas de televisión por cable e por satélite. que se obteñen da información audimétrica facilitada por Sofres.2.) e os contidos xornalísticos. confeccionados a partir de feitos reais.3% nos últimos seis meses. Aumentan as radios e as televisións locais.2. que dá a benvida informativamente falando a unha nova xornada. comezaba a emitirse o programa Supermartes . Á marxe da situación dos programas informativos das cadeas xeneralistas. Con esta decisión. cunha media de seguimento do 36. foron adaptando os seus contidos ata tal punto que as desconexións se fixeron cada vez máis frecuentes. como denominación xenérica dos informativos televisivos. Con relación aos anos 2002 e 2003. que apostan por unha maior proximidade á cidadanía. os espazos dos servizos informativos da TVG continuaron incrementando progresivamente a súa audiencia tamén no 2004. A Televisión de Galicia está a realizar unha grande aposta neste sentido. Cabe destacar que ventás informativa da canle autonómica.2 Grandes formatos Os grandes formatos de prime time recorren á vella fórmula de música e espectáculo para entreter a audiencia. Dentro das variantes xornalísticas que conforman a programación dunha emisora. Nestes últimos anos confírmase unha liña ascendente na predilección dos espectadores galegos pola Televisión de Galicia para manterse informados. o que supón un crecemento en tres puntos da súa audiencia. ou o Galicia Noticias que. veñen confirmando que os informativos da TVG son unha opción de peso na preferencia dos espectadores galegos. incrementa tamén a súa audiencia en máis de dous puntos e sitúase como o informativo máis visto da canle autonómica. coa emisión de Bos Días. os telexornais. experimentaron tamén un crecemento imparable A información local seduce diariamente unha alta porcentaxe da audiencia ata finais do pasado ano. Estes datos.000 espectadores. As televisións autonómicas. O aumento do local dun tempo a esta parte é cada vez maior nun medio como o audiovisual. series.2%). Dende primeiras horas da mañá.

comezaba a emitirse na Televisión de Galicia o programa-concurso Supermartes. outorgándolle especial protagonismo á música Luar converteuse nun fenómeno sociolóxico galega en todos os seus estilos. actores…).2. Por outra banda. encádrase un subxénero concebido como unha reunión de persoas. ao límite da lei ou dos sentimentos e da dor humana. O morbo. para que debatan un problema. considéranse como unha reunión de persoas que se xuntan habitualmente para conversar. Tradicionalmente. da produtora CTV. que comentan cousas sobre a súa vida e actividade. en febreiro do 2005. distintas en cada caso. que é moderada por un condutor ou varios. chegará á gran pantalla final.2. o dereito á intimidade. Os faladoiros. Nalgunhas probas contan coa colaboración dos convidados ao programa (cantantes. 4. Con perdón. que terán como puntos de encontro o seu carácter non impositivo e a súa intención netamente pluralista. sen que necesariamente haxa que chegar a acordo. Trátase dun cóctel de estilos musicais que aposta pola música e o espectáculo. o show que presenta dende as súas orixes Xosé Ramón Gayoso. os faladoiros e os talk show. e que constou de 26 entregas en prime time. Non se busca tanto a transmisión informativa como a xeración de debates. segundo un estudo elaborado por GECA. que fan rendibles os preto de 72. e ás veces supérase. e que constitúe o programa de máis éxito da Televisión de Galicia. o dramatismo constitúense en elementos integrantes destes programas. emiten un número importante de horas deste tipo de contidos. pola contra. os coloquios consistiron nunha xuntanza na que se convoca un número limitado de persoas. no que só un dos concursantes.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA No mes abril de 1992. a chamada información rosa abunda moito en televisión e nos próximos anos tenderá a crecer. cumpriu os cincocentos programas en antena. ademais de acoller os novos valores que buscan un sitio no panorama actual. O número de programas do corazón multiplicouse nos últimos anos e as televisións españolas. fundamentalmente. Nos talk show búscase intencionadamente a combinación do entretemento. para levar a cabo unha conversación arredor dun ou varios temas. E sigue invariable na programación. o programa estivo en antena nas temoradas 1996-98 e 2001-2002. en toda Sudamérica Luar goza dunha grande audiencia. é un programa de humor con cámara oculta que foi conducido por Santi Prego inicialmente e por Alberto Comesaña despois e producido por Comunicasom e Voz Audiovisual respectivamente para a canle autonómica. O musical comezou a emitirse o 30 de setembro de 1992 e. A información rosa abunda na TV e tenderá a aumentar a diversión e o espectáculo. ademais. declaracións rechamantes. tras superar todas as probas. un luxo ao alcance de moi poucos espazos semanais. presentacións de temas arriscados. converteuse nun auténtico fenómeno sociolóxico que transcende as fronteiras galegas a través da canle internacional. O target do programa é xente maior e.3 Programas de debate. A información perde parcialmente a súa rigorosidade e contáxiase de ingredientes espurios. do ámbito rural e. Con perdón recibe o premio Agapi ao Mellor programa de televisión de 1998. Dirixido por Manolo Bello. Luar. Trátase dun espectáculo dirixido a todos os públicos. a primeira coprodución galego-portuguesa da Televisión de Galicia. o voyerismo. Rózase. Cada unha delas constituirán unidades independentes. conducido por Xosé Manuel Piñeiro e que posúe a marca de emisión ininterompida dun espectáculo televisivo en España. cun 25 e un 30% de share. Destacan como variantes os coloquios.000 euros que custa cada programa. magazines e talk shows Dentro do marco xenérico dos programas de debate e conversación. á honra e á propia imaxe das persoas 153 . xa sexa públicas ou privadas. baixo a dirección de Manuel Abad.

Producciones Vigo fixo para Tele Vigo o programa Cousa Nosa. O fío condutor é a relación entre os dous presentadores e a complicidade que se establece entre eles e os convidados.de Pepe Navarro. Ana Kiro ofrecía actuacións en directo. o magazine nocturno Toda unha Desde Galicia para el Mundo leva en antena desde 1993 vida. históricos e do patrimonio artístico de Galicia. con Morris. Presentado por Xosé Luís Blanco Campaña. que iniciou as súas emisións o 12 de xuño de 1993. por . En Salsa verde facíase unha aposta polo humor á hora de abordar temas de actualidade -na liña de Cruzando el Mississippi. e compoñíase de actuacións musicais. entre outros moitos. Este é o caso de espazos como Esta es mi historia (TVE 1) ou El diario de Patricia (Antena 3). achegaba semanalmente ao espectador entrevistas con coñecidos personaxes do mundo da canción e do espectáculo en xeral.. foi pioneiro na filosofía que o seu título expresa. Qué foi de… era un programa de Productora Faro con formato de magazine que se emitiu con periodicidade semanal na TVG. e está baseado na difusión dos valores culturais. para o que conta con expertos e especialistas no tema que se vaia tratar. con abondosas doses de humor. entrevistas. que parodia todos os estereotipos do cinema negro. Dirixido por Antón Reixa e emitido entre 1990 e 1991 na Televisión de Galicia. tratábase dun show participativo. un guiño á mafia siciliana que xira en torno á chegada da familia Iuliani á cidade para facerse co control. Sitio distinto integrábano capítulos monográficos. O talk-show Televisión total mestura entrevistas a personaxes pintorescos con seccións satíricas presentadas por algúns dos colaboradores do programa e reportaxes realizadas na rúa. actuacións de maxia. exploraba con especial teima eidos diversos da cultura pop. Cun tratamento visual anovador e certo toque de incorrección política. charlas que se ilustran con imaxes de arquivo e música en directo. Iglesias. Ademais de conversar con eles sobre as súas vidas e actividades profesionais. que propón descubrir como cambiaron as nosas vidas nos últimos cincuenta anos. concertos. A chave é o espazo de debate emitido pola TVG na madrugada do xoves e presentado por Francisco L. que pretende analizar distintas cuestións de actualidade. estean presentes ou ausentes do estudio. Tamén ten xa unha longa trayectoria Desde Galicia para el mundo. baixo a produción de Adivina Producciones. Manquiña e Sergio Pazos como intérpretes. foi producido por CTV. reflexión e certa actitude punk. cómic e presentado por Toñito Blanco e Alberto Comesaña. É. Conducido pola cantante Ana Kiro. que axudan a evocar unha época determinada.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO protagonistas do tema que se aborda. contidos todos abordados dende un punto de vista pouco convencional. Este magazine. Esto é noticia foi un espazo de actualidade que comezou a ofrecerse na TVG en xaneiro de 1995. unha producción de Pórtico Comunicaciones. cada entrega dedicábase a un tema en concreto. a través de actividades que se desenvolven tanto nesta comunidade coma nos centros galegos na emigración. Mañá será outro día é producido polo estudio de gravación 1000 de CTV para a Televisión de Galicia. producido por CTV para a TVG. no que podían intervir tanto o público do plató como a xente dende as súas casas. A noite en Branco foi un programa de variedades en directo producido por CTV. A tumba aberta foi un magazine cultural da TVG emitido en 1998 na última hora da noite.. e conta ademais cunha mini-serie humorística. e que inclue interrogatorios. As entrevistas a personaxes que no seu día foron portada nos xornais é o ingrediente fundamental do programa. na súa promoción turística e na difusión das súas actividades artísticas singulares. facendo especial fincapé na promoción da lingua e da cultura galegas. cinema. entrevistas e concursos. con seccións de humor. Emitido pola Televisión de Galicia. financiada pola Xunta de Galicia e emitida en primeira instancia por Televisión Española na súa desconexión rexional dos sábados para Galicia e na súa canle internacional. que combinaba entrevistas e personaxes de máxima actualidade con actuacións musicais e concursos. que foi presentado por Paco Lodeiro e emitido pola Televisión de Galicia en 1996.

de TVG. Os galegos que viven no exterior teñen en Encontros o seu sitio. polo xeral de eventos deportivos ou políticos. dado que as cadeas recorren a eles para axustar a súa programación ou para cubrir imprevistos.2. etc. e mesmo o estigma de telelixo. no seu posto de traballo. deste xeito. A Televisión de Galicia rexistra numerosos programas deste tipo. Algúns exemplos deste tipo de programas son Gran hermano (de Tele 5). cultural e divulgativa. bombeiros. Máxima audiencia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA outra parte. a de Manquiña e Morris. os espazos divulgativos ou de lifestyle pretenden cumprir cunha das funcións da televisión: a de formar. Pero a súa materia pendente era —e segue sendo en moitos países— gañar o respecto dos críticos e quitar dunha vez por todas a mala fama e etiqueta de xénero menor. Este tipo de produtos aínda non foi demasiado explotado polas produtoras galegas nin polas cadeas para a súa emisión. como moitos veñen augurando dende finais dos anos noventa. para amosar a situación e como é a vida de milleiros de galegos que un día emigraron por diferentes motivos. todos eles de produción propia.2. Hotel Glam (Tele 5) ou Supervivientes (Tele 5). cada semana ofrece reencontros familiares e achégase ata as comunidades galegas que hai no exterior. a simulación e a ficción e participan das peculiaridades dunhas e doutras creando unha situación nova. xa sexa na súa casa. nas súas viaxes a aqueles países onde a presenza de galegos é importante. ante a aparición de acontecementos puntuais. Que a telerrealidade conquistou a audiencia en todo o mundo é un feito indiscutible. El bus (Antena 3). Son programas que se sitúan no límite entre a realidade.com. e o propio medio televisivo é obxecto de mofa nunha das seccións do programa. Emitido na Televisión de Galicia. unha función de comodín.2. Todos os programas teñen en común as parodias e os entrevistados enfróntanse a preguntas e situacións pouco habituais. un dous programas que maior audiencia acada dos que se inclúen na programación do Centro Territorial de Televisión Española en Galicia. A produción correu da man de Filmanova. dedicada á revisión paródica dos mellores programas da casa e doutras cadeas de TV. desempeñando a súa actividade profesional diaria. en moitas ocasións. Atopamos. e presentado por Mari Carme Mella. Cooperar co sistema educativo e a cultura é un dos obxectivos básicos da televisión educativa. persoas correntes facendo a súa vida normal. 4. nun formato que combina a revisitación de secuencias clásicas por actores profesionais e as probas do casting aos actores adoutrinados. 4. os formatos singulares cumpren. programas que se ocupan de materias de interese xeral.5 Espazos divulgativos Pola súa banda.4 Reality shows Un reality show é un formato de entretemento baseado na retransmisión de imaxes máis ou menos reais —ou supostamente reais— de persoas actuando de forma cotiá: policías. ao tempo que responde á demanda de información especializada de certos sectores da audiencia. que van dende a saúde. Ofrécense tamén reportaxes elaboradas polos propios reporteiros do programa. Os reality shows gañan prestixio en Estados Unidos e convértense en todo o mundo nun xénero cada vez máis respectado. Zapping. etc. segundo informa o portal de Internet especializado en televisión Vertele. dedicados 155 . nun estudio de gravación habilitado coma casa. supuxo o reencontro dunha parella artística que marcou unha época nos primeiros anos da canle autonómica. Gran Casting é un casting–ficción onde os actores interpretan secuencias de series e películas universalmente coñecidas. a telerrealidade converteuse nunha peza absolutamente indispensable nas programacións de televisión estadounidenses. Segundo o Anuario da Televisión 1999 de GECA. a educación de adultos e nenos ata as actividades do sector primario. Lonxe de morrer.2.

A cociñar con Paco Feixoo. Podería dicirse que estes micro-espazos de servizo público cumpren. nadadores. O Cartafol (1989-90) e Entre a terra e a lúa (1999-00). O programa. que pretende ser unha axuda para orientar estes pais a educar. Galegos de ouro. María Xosé Arrojo dirixe e presenta este informativo de corte cultural. que presenta cada semana as novidades e tendencias da literatura galega. actualmente en antena. foi unha producción de Productora Faro e Galizazul para a canle autonómica. Arroz con chícharos foi un espazo de cociña emitido pola canle autonómica (1991-92). xogar e axudar os máis cativos da casa. Mercuria. que cada semana ofrece aspectos descoñecidos da cultura do libro. que tamén dan cobertura ao ocio e ao deporte (Luces da cidade. A divulgación sanitaria é a razón de ser de A saúde. un microespazo producido por Formato Producciones para a Televisión de Galicia.500 programas. un achegamento da poetisa Yolanda Castaño ás pantallas de Televisión Española en Galicia. dá cobertura a todo tipo de actos e eventos culturais que se desenvolven. dende a educación primaria ata a universitaria. producido pola compañía galega Breamo. Labranza ou Galicia enteira) ou a cultura e a arte (Vivir aquí. pintura ou teatro e que é producido polo propia canle. adestradores. pola súa estabilidade na programación e porque se emiten. deportistas en xeral que xa pasan do cento e que contaban en primeira persoa as súas experiencias nos Xogos Olímpicos. No eido da cultura. Arroz con chícharos…) son recorrentes neste tipo de programas. pasando pola secundaria. e mesmo polas educacións especiais. emitido diariamente pola TVG. poesía. remeiros. Pola súa banda. emitido pola TVG. Tamén a educación ten o seu espazo nas programacións das distintas cadeas. Educar hoxe é un programa da Televisión de Galicia. nos que pasaron máis de 750 profesionais sanitarios. emitido pola televisión autonómica. tanto dentro da comunidade coma fóra. que contaba con personalidades famosas como convidados. Etcétera. no que se ofrecen reportaxes sobre a actividade educativa en diversos aspectos. no que se visitan os mellores fogóns dos restaurantes . sectores económicos importantes no sistema produtivo galego. Ó pe da letra é unha produción propia interna de TVE en Galicia. Con C de cultura . con máis de oito anos en antena. En total. onde se amosaban as suculentas receitas da cociña galega. con apenas variacións. de ritmo áxil e de seccións abertas a todo tipo de públicos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO maioritariamente á agricultura e á pesca. destacaron no seu momento A Trabe de Ouro (1987). xunto cos informativos. Saber vivir…) ou a alimentación (A cociñar con Paco Feixoo. Saber vivir é o magazine matinal emitido por TVE. dende os inicios da programación. Na actualidade. e dirixido polo famoso restaurador galego. Temas como a saúde (A saúde. á natureza e á ecoloxía (Senda verde. O Centro Territorial de TVE en Galicia. que leva máis dunha década en antena achegando consellos para unha vida sa. cumpriu a finais de febreiro do 2005 os 1. Galegos de ouro foi un programa de Productora Faro de entrevistas a personalidades da cultura. dende 1993 a 1998. Mercuria preséntase coma unha revista televisiva de arte nova e de vangarda. Os formatos habituais da canle autonómica caracterízanse. en contra da definición ofrecida. como Vivir Aquí (1988-91) ou Etcétera (1995-99). Entre os programas de debate ou de distintos temas culturais. Preescolar na casa vai maís aló de un espazo educativo dirixido aos pais de nenos en idade escolar. que pretende ser didáctico e ameno. emitíronse 919 programas de 20 minutos cada un. DeZine ou Todomotor). que se emite dentro do magazine A revista. Trátase dun programa dedicado á cociña galega. unha función vertebradora da programación da canle. Con C de cultura. xornalista que participou en tres olimpiadas. baixo a dirección de Octavio Rodríguez. recuperou imaxes do arquivo histórico e da memoria dos protagonistas. Ao pé da letra…). o ámbito culinario cóbrese na canle autonómica con Bo proveito con Xacobe. atópanse espazos que se ocupan dos acontecementos culturais do país. presentado por María Pujalte e producido por Productora Faro. Galegos no Olimpo era unha serie que pretendía renderlles un merecido tributo aos atletas. presentado por Manuel Torresiglesias. así como aos educadores.

moitos trucos de maxia que os nenos podían despois practicar nas súas casas. da man de Xacobe Pérez. Viveiro e Cangas. que adianta as novidades no mercado do motor. cunha duración de media hora semanal. que se manterá en antena unha tempada. o Corpus en Ponteareas e Bueu. co programa Cascos históricos. de producción propia e presentado por Uxía Blanco. unha emisión diaria sobre información agraria. a través do programa Arte nas mans. un programa semanal producido por TVE e que se emitiu por La 2 en desconexión para Galicia. Tamén a sétima arte tivo sempre o seu oco na programación televisiva en Galicia. facer algo así coma un informativo do mundo da imaxe. completándoo con curtametraxes feitas no país e con noticias sobre o sector. Cun formato similar. tomaron máis pulo e reforzan a identidade da comunidade. Carlos Fernández. Non 2002 naceu Kinoki. Ao longo das 120 entregas emitidas nos anos 1996-97. artesáns e músicos. achega o espectador a estas vilas para coñecer a súa formación no pasado. Paideia. os boteiros. xunto con entrevistas aos directores e actores galegos. a Semana Santa en Ferrol. cambia de estrutura e pasa a denominarse O agro. A Televisión de Galicia incorporou á súa grella no verán de 1985 o espazo A terra. dedicado á natureza. Con periodicidade semanal. Pola súa parte. onda ás promocións de producións foráneas e as novas deste sector. tres anos máis tarde aparece un programa denominado O noso agro. os Milagres de Caión ou os Reis de Pedrafita. o barro. xunto con reportaxes de seguridade. ligadas moitas ás festas e outras á mesma dinámica dos pobos: os fachos de Castelo. as mans especialistas do mago Luis Boyano amosaron. A Consellería de Innovación e a Fundac. Na mesma liña. Super Sport Motor é un espazo emitido pola canle autonómica e presentada por Xoán Torrón. dedicado á agricultura. que analiza a actualidade cinematográfica con especial atención ao sector audiovisual galego. entrevistas. dan a coñecer oficios que seguen tan vixentes e valorados como o forxado. e da man do director da serie. Con guión do arquitecto e profesor Soraluce. Existen numerosas festas de gran resonancia en Galicia que.. gandeira e alimentaria e un dos máis veteranos da cadea autonómica.. Senda Verde foi un programa de produción propia interna emitido pola TVG entre 1995 e o 2000. pero o espazo actual da cadea dedicado ao cinema é DeZine. Algo semellante sucede coa tradicións. etc. baixo a dirección de Enrique Banet. Xa nos anos 1986 e 1987. Miguel Anxo Fernández presentou e dirixiu na TVG o programa Galicia no cine e Versión original. tentaba introducir os máis novos nos segredos da maxia. O centro territorial elabora periodicamente documentais baixo o título de Festas e tradicións. consellos e novas de interese para os condutores. condución. o Nadal de Begonte. dirixido por Suso Iglesias e producido pola Televisión de Galicia.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de máis sona de Galicia. que se ocupa da actualidade audiovisual e que pon en antena as producións dos novos autores galegos neste eido. Constitúe un exemplo do aproveitamento de sinerxías: dende TVE envióuselles aos diferentes centros territoriais unha serie de tráileres de películas para facer un programa sobre as estreas cinematográficas e en TVE-G decidiron aproveitar ese material e. así como reportaxes sobre o mundo cinematográfico. a Festa da Istoria en Ribadavia. como se fosen sinxelas receitas de cociña. O equipo de profesionais galegos de TVE permítelles aos espectadores unha visita aos obradoiros dalgúns dos artesáns de máis sona en Galicia. Finalmente. á ecoloxía ou ao deporte e á vida ou aire libre. que permiten manter fresca a imaxe deses acontecementos sociais: o Entroido de Verín e Xinzo. en lugar de perderse. colaboran na alfabetización dixital a través da TV A produción propia do Centro Territorial de TVE en Galicia tratou nos últimos anos de poñer en valor audiovisual os excelentes traballos arquitectónicos que existen na comunidade galega. a Coca de Redondela. O programa Manda truco. a matanza do porco. Magic é un programa producido pola Escuela de 157 . que intenta fomentar as relacións do home coa natureza. que é producido pola propia canle e subvencionado pola Consellería de Política Agroalimentaria.

de modo que se motiven e adquiran os coñecementos necesarios. que se enmarca dentro da Estratexia Galega da Sociedade da Información. A súa axilidade mental e a súa habilidade formando palabras son os eixes sobre os que xiran a maioría das probas. que son os encargados de dar a coñecer os seus inventos e descubrimentos dun xeito ameno e divertido.7 Concursos Todos a bordo é un concurso de televisión de carácter cultural de emisión diaria. que se presentou baixo a forma de parodia dos espazos de televenda. no que dous participantes compiten poñendo a proba tanto os seus coñecementos de cultura xeral como de actualidade. Clipmanía (1992-94) ou Chambo (1999-00) e outros nos que a música tradicional e clásica eran as protagonistas.2. españois e portugueses. sobre todo aos colectivos cun maior risco de exclusión. ao tempo que recuperaba a memoria de clásicos da música galega cunha imaxe con constantes referencias a internet. que é o encargado de elixir o gañador. O rei da comedia. Eureka foi un programa de divulgación científica destinado ao público infantil e xuvenil. O proxecto piloto articularase a través dun concurso de televisión. producido por CTV para a Televisión de Galicia. no manexo de Internet. Unha cadea alemá mostrou no seu momento interese en lle comprar os dereitos do formato do programa á produtora. co que se familiarizará aos cidadáns.6 Musical A Televisión de Galicia contou habitualmente na súa programación con ocos nos que a música para os máis novos era o motivo fundamental. son os científicos máis importantes da historia. producido por CTV para a Televisión de Galicia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Imagen y Sonido de Vigo para Tele Vigo no que se executan diversos trucos de maxia e ilusionismo. Pola súa parte. Radio onte (1990). Televisión de Galicia estreou en xullo do 2004 na franxa de mañá o Arrampla con todo. Tendo como fío condutor unha casa e os temas prácticos do día a día. Os protagonistas deste espazo.8% de share e era emitido en prime time. no que sete concursantes previamente seleccionados intentan gañar a simpatía do público. 4. traballo e comunicación. que trataba a actualidade musical galega e amosaba os novos grupos que traballan no país. 4.2. era un programa musical producido por Productora Faro. mostrábase como o segundo formato autonómico máis eficaz. baixo a dirección de Xaime Fandiño e emitido pola Televisión de Galicia. No caso Chambo. como Atlántico (1986).2. Clan Clip (1989-90). co que pretenden incentivar o uso das novas tecnoloxías entre os galegos de modo que as empreguen como ferramentas de aprendizaxe. Clásicos Sony. Pola súa banda. como Cancioneiro (1986). un concurso internacional que porá a proba a destreza de dous participantes para superar unhas cuestións básicas do fogar.2. Tamén se pode incluir no apartado musical o veterano. de Xosé Ramón Ganoso e Manuel Abad. a razón de dous por programa. Luar. Grandes musicais da Televisión de Galicia alcanzou na tempada 2000/01 un 20. Tras un periplo de moitas probas realizadas por distintas localidades de Galicia. a Consellería de Innovación e a Fundación Paideia colaborarán no desenvolvemento dun proxecto piloto de alfabetización dixital a través de televisión. a TVG estreou en xullo do 2002 o que supón o seu primeiro programa de telerrealidade da man de CTV. nas mañás da canle galega. . Moderato Cantábile (1993-94) ou Con música propia (1995). denominado Terceira Rede. que contaba con actuacións en directo de grupos galegos. Revolución MP3 foi un espazo producido por TVE Galicia.

que só poden romper cando teñen un grande éxito de audiencia. as televisións optaron por recorrer á chamada produción delegada ou financiada. a forza dunha imaxe marca que fai que as canles de televisión sigan traballando coas mesma produtoras. Isto débese a que as cadeas financian na súa totalidade as series ou seriais. teñen forza suficiente para renegociar favorablemente os termos contractuais. tanto para as cadeas coma para as produtoras asociadas. España converteuse no segundo país da Unión Europea na produción de series de ficción. malia certos signos de esgotamento. sen ningunha indemnización adicional. unha xestión e unha mercadotecnia axeitados. Cando teñen un éxito. de luns a xoves. O descubrimento recente da comedia de situación representou un desafío que os produtores se senten orgullosos de superar con éxito. e ao desexo de superar en tempo á serie rival e provocar un transvasamento de espectadores aos que se intentará fidelizar para futuros episodios. aínda que loxicamente os competidores potenciais teñen algunhas oportunidades 147 . unha forte competencia que obriga a non baixar a garda e a saída aos mercados internacionais (tanto coa exportación directa do produto como coa venda do seu formato) son algúns dos factores sobre os que asentan os bos resultados da ficción española en televisión 145 . con claves dramáticas e a súa audiencia é fundamentalmente feminina.2. Os seriais adoitan ser produtos corais sen actores de sona. parece máis propicia a albergar un humor máis fresco e unha maior reflexividade sobre o xénero e o medio.3 4. Os provedores quedan así inmersos nunha relación de dependencia. Unha progresiva profesionalización dos equipos artístico e técnico. á progresiva conexión dos telespectadores a estas a medida que pasan os minutos. cunha duración media dunha hora. No que respecta á produción externa. un bo resultado de audiencia non lle supón á produtora maiores ingresos a curto prazo. 146 Esta longa duración das series responde. uns custos moderados. esta poderá tomar a decisión de rescindir o contrato e só pagará ata o rodado. os contratos estipulan a realización de trece capítulos e renóvanse pola mesma cantidade ou polo dobre se a serie está ben asentada.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. o que xera unha curva ascendente de audiencia que hai que rendibilizar en termos publicitarios. Segundo os datos do Informe anual da comunicación 2000-2001. A súa duración (media hora) é o máis inédito nun prime time que adoita ser solucionado dunha vez con programas máis longos. o custo de transferencia de pasar a novas produtoras coas que o cliente está afeito a traballar e o efecto de experiencia que fai que o éxito reforce o éxito. Entón. entre outros factores.3. Pola contra. segue vixente. A venda das series é unha forma de recuperar o investido Unha importante porcentaxe das produtoras que traballan neste eido produce soamente un programa. as necesidades de capitais e de estrelas para convencer os clientes.324). pero compensan esta dependencia mediante unha estrutura moi áxil e de baixo risco económico. pódese dicir que as produtoras están supeditadas ás decisións que tomen as cadeas. Como alternativa á comedia doméstica. cunha media de 1. Francia (665) e Italia (504). controlan os seus custos e quedan co Copyright. onde a cadea sufraga a totalidade do presuposto da serie ou serial e lle entrega á produtora arredor dun 15% sobre esa cantidade en concepto de beneficio industrial 148 . á que hai que lle sumar preto de trinta minutos de publicidade 146 . o axuste entre oferta e demanda. 145 Cunha media anual de 1. o negocio da produción de series é rendible polo momento. 148 159 . O marco de relacións entre as empresas produtoras e as emisoras de televisión está constrinxido por unha alta desigualdade entre as partes.1 A produción de stock Series de ficción para televisión O punto de partida do éxito masivo das series de ficción en España pódese situar en 1991. a maioría das series prográmanse ás dez da noite. 147 Os custos de entrada para novas produtoras no mercado da produción son bastante elevados. a chegada de novos formatos televisivos. A produción propia en España creceu máis dun 40% dende 1998 (851 horas) e supera a de países comunitarios cunha longa tradición. e só entón. No caso de que tras catro ou cinco capítulos a serie non alcance a media da cadea. o saber facer dalgúns empresarios. Normalmente. Estas barreiras levántanse inexorablemente polas seguintes razóns: importantes economías de escala que obrigan a un novo competidor a incrementar os custos de producción. De forma esquemática. Alemaña está á cabeza. xa que as canles de televisión tenden a traballar con aquelas que demostraron a súa capacidade de éxito. data a partir da que se produce unha tendencia alcista en termos de audiencia que aínda.2. As barreiras de entrada que fixaron a decena de empresas que producen as series de ficción son considerables. En termos xerais. segundo apunta Álvarez Monzoncillo.828 horas. como o Reino Unido (1.465 horas semanais. Segundo o profesor Álvarez Monzoncillo. normalmente para as canles autonómicas. as empresas normalmente poden negociar unha maior participación na futura explotación do Copyright. e non producen ficción en termos xerais. Estrutúranse cunha planificación anual e teñen unha maior calidade que as telenovelas latinoamericanas.

conta a historia de Miro Pereira (Ernesto Chao). conscientes de que a primeira obriga da televisión é entreter o seu público. o programa máis visto das dúas últimas tempadas foi a ficción seriada de produción propia. Segundo un estudo realizado pola EAVF. a Televisión de Galicia asinou a finais de 2004 un acordo internacional para a produción en toda América. con fortuna desigual. O tratamento das tradicións. Canal Sur e ETB) deixan constancia dos magníficos resultados que lles reporta. México. Así aconteceu coa serie galega Mareas vivas. Ademais. dos formatos. Terra de Miranda. unha serie baseada na obra de Álvaro Cunqueiro do mesmo título. os índices de audiencia obtidos polas catro televisións autonómicas que están a producir series de ficción (TV 3. Televisión de Galicia emitiu en 2004 catro series de ficción. Libro de familia. . Na tempada 2004-05 emítense catro series propias (Rías Baixas. a lingua propia. para a súa emisión diaria en prime time a cargo dunha das canles comerciais máis potentes de Venezuela. que rexentan un típico bar galego por onde pasan personaxes cómicos como o curmán Antón (Antonio Durán Morris) ou o repartidor Paspallás (Sergio Pazos). En todas elas. a súa dona Balbina (Mabel Ribera) e demais familia ⎯retornados da emigración⎯. como sucedeu con Compañeros. se confronta. aínda que. Televisión de Galicia. se ben cómpre precisar que esta exportación require ocasionalmente dun gasto adicional. Pero na maioría dos casos logrouse unha simbiose entre fórmulas de éxito da televisión internacional e as novas xeracións de guionistas e produtores. foi a primeira serie producida e interpretada integramente por persoal galego 149 Apréciase ademais no ámbito estatal o ascenso meteórico da acción nas series españolas. leva en antena dende 1995. a primeira sitcom realizada en Galicia gravada con público en plató. e acaba de estrear Cuarto sen ascensor. Rías Baixas e As leis de Celavella). Pero xa antes. en 1989. ata converterse no eixe estrutural da maior parte dos nosos relatos. todas elas nos primeiros postos dos programas con máis audiencia (Pratos Combinados. os irmáns ou os fillos xa non constitúen máis que meros referentes anagráficos. Producida por Editorial Compostela para Televisión de Galicia. Á espera de que o Goberno autorice a libre difusión por todo o Estado español das canles que integran a FORTA. que se emitirá en castelán en Venezuela. a primeira comedia de situación producida e interpretada integramente por persoal galego. Os policías. A venda das series. coa única excepción do realizador. xornalistas. O mercado de Latinoamérica suple ás veces a inexistencia do nacional. desprendido dunha vez por todas da cuncha familiar. os índices de audiencia consolídana como unha das de maior aceptación en Galicia. Nos últimos anos apréciase un incremento dos escenarios rurais nas producións de maior audiencia de todas as televisións autonómicas 149 . rodeado de amigos e de inimigos. e sobre todo. cun mundo violento e hostil. Pratos combinados. cada vez que un programa de ficción producido por unha televisión autonómica traspasa o seu propio territorio. a experiencia sáldase xeralmente cun rotundo fracaso de audiencia na comunidade receptora. que gozou dun grande éxito en Televisión de Galicia e que Telemadrid se viu forzada a eliminar da súa grella ao cabo dunhas poucas emisións. De feito. Na súa décima tempada en antena. e novas tempadas de As leis de Celavella). CTV producira Os outros feirantes. Pratos Combinados. iso si. as cadeas autonómicas acreditaron nos últimos anos o éxito que a ficción próxima ten entre os espectadores. é outra forma de recuperar o investimento. que necesitou ser dobrada a un español menos ibérico. Colombia e Estados Unidos. A consolidación do xénero policial constitúe tan só unha expresión particular da tendencia a substituír a trama familiar dos dramas españois por unha complexa rede de relacións persoais e laborais na que o individuo. alumnos ou profesores da ficción doméstica sitúanse agora nun marco profesional e urbano no que os pais. que recollía historias ambientadas na Galicia de posguerra que supoñían unha antoloxía da Pratos combinados.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A explotación das series nunha primeira ventá de pagamento comezou a paliar hai un ano as limitacións da súa amortización nun mercado pequeno e no que nin sequera circulan ben as producións das cadeas autonómicas. as súas tipoloxías de personaxes e escenarios locais son un importante achegamento da televisión á complexa e variada rede de culturas.

Carlos Blanco. a emisora de radio local e outros ámbitos do pobo. o xulgado atendido por Pitusa. emitida na tempada 2001-02. Rossy de Palma. Minutos de emisión de series e ficción na Televisión de Galicia. Pero non foi un caso illado. segundo orixe. Monti Castiñeiras. unha serie de 8 capítulos basada na obra Atlas de geografía humana de Almudena Grandes. conta a peripecia vital dalgúns dos seus personaxes a partir da chegada ao lugar dun xuíz novato. Aldea Films produciu Geografía del deseo. ambientada na vila mariñeira de Portozás. que permaneceu en antena dende 1998 a 2003 con grande éxito de audiencia 150 . que foi dirixida por Boris Querzia e rodada al Alta Definición. e os problemas que lle ocasionan o grupo de empregados co que conta e os diversos hóspedes que nel se van aloxar. amores e problemas familiares. Así Multimedia Teleficción coproduciu con TVE Géminis. cuxa acción transcorre nun hotel situado ao lado da muralla de Lugo. Emitiuse tamén con carácter diario en horario de sobremesa en Antena 3. 70.000 40. entre outros moitos actores. Nada es para siempre é unha telenovela xuvenil producida por Voz Audiovisual que retrata a vida dun grupo de estudantes de secundaria de entre quince e dezasete anos en canto aos seus estudos. e trata sobre catro profesionais dunha empresa editorial. a 1998/99. Luís Tosar ou Victor Mosquera. que foi dirixida por Mateo Meléndez e interpretada por Monti Castiñeiras. unha telenovela de emisión diaria en horario vespertino. emitida na televisión daquel país. 1998-2003.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA forma de sentir e de ser da xente de Galicia e que contou con actores como Alfredo Landa. Ademais. desenvólvense en torno a unha cantina mariñeira rexentada por Petróleo (Luís Castro).000 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Resto de Europa Outros Estados Unidos España A familia Pita foi producida por Continental Producciones e emitida pola Televisión de Galicia nas tempadas 1996-97. Nesta mesma liña creouse anos despois Pequeno hotel.000 60. nun ambiente moderno e urbano. Historias actuais e universais. 161 . 150 A primeira tempada de Mareas vivas.000 10.000 20.000 30. As tramas da serie. dende xullo de 1999 ata decembro de 2000. logrou picos de audiencia de 40 puntos. e foi a primeira serie producida en Galicia para unha cadea nacional. Ernesto Chao ou Andrés Pajares.000 50. María Bouzas ou Santi Prego. A serie. interpretada por Miguel de Lira. lugar ficticio na Costa da Morte. e a súa trama xira en torno á propietaria dun establecemento. Víctor Mosquera. Mareas vivas foi unha teleserie producida por Voz Audiovisual a partir dunha idea orixinal de Antón Reixa. unha serie producida por CTV para TVG. Venganza de amor. que proxecta publicar un atlas da xeografía humana. son o especial ingrediente desta produción. Trátase dunha coproducción hispano chilena. Manuel Manquiña.

Ademais. dirixida por Jorge Coira e Chema Gagino e realizada en boa parte en Mondoñedo. Galicia Exprés. que consta de 26 capítulos de 60 minutos. A serie. segue en antena e está protagonizada por algunhas das caras máis coñecidas do audiovisual galego. o protagonista da comedia. A produción. dirixida por Beatriz del Monte e Antón Reixa. que conta a historia de tres familias en Santalla. Está dirixida por Quico Cadaval e protagonizada por Ana Kiro. que conta os avatares da familia Lantaño. emitida en prime time pola TVG dende o ano 2000. que decide poñer en marcha unha mensaxería. A nova serie conta en primeira persoa a convivencia cotiá da familia de Óscar. Manuel. amores e desamores. a Televisión de Galicia estreou a principios de 2005 Libro de familia. que por cousas da vida ten que refuxiarse no domicilio de Ana. narra a historia dunha próspera empresa téxtil propiedade da familia Sueiro xurdida da modesta xastrería que no seu día fundara don Amador. produtores vinícolas galegos. a coprodución de Zenit Televisión e Continental TV. Eva Fernández ou Antonio Mourelos entre outros moitos. na década dos anos sesenta: os Cabanas. un home executado anos atrás. con fillos pequenos e adolescentes. que se emitiu tamén en 2001 con carácter diario en horario de noite. Atópase co espírito de Belisario. acusado dun asasinato. conflitos xeracionais. ambientada arredor de 1925 estreada na tempada 2003-2004. Farruco. Fíos. Trátase dunha produción de TVG realizada por La Región en colaboración con Filmanova . foi interpretada entre outros por Manuel Manquiña. que estivo en antena na tempada 2001-02. Manuel Cortés. A serie. a súa sogra. que son guapos. a familia dos terratenentes. correspóndelle a Voz Audiovisual e Zopilote e emítese na Televisión de Galicia dende a tempada 2000-01. trátase da primeira serie de misterio creada para a Televisión de Galicia por Voz Audiovisual. . nunha cidade indeterminada da xeografía galega. despois de oito anos de estudos e de troula en Santiago. As leis de Celavella ten unha trama detectivesca. Carolina Vázquez. unha vila galega. encabezada por don Román. rivalidades e ambicións. unha serie que recrea a vida das xentes dunha típica vila da Galicia interior. entre outros. Evaristo Calvo. é unha historia de paixóns.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Pola súa banda. tras Cuéntame cómo pasó de TVE1 e Los 80 de Telecinco. Nunha vila de tres mil habitantes como Celavella todo o mundo se coñece e todo se sabe. é un estudante fracasado de Dereito. cuxa trama se desenvolve na actualidade. Dirixida por Jorge Coira.que foi estreada en maio do 2005. Teté Delgado e Santi Romay. Nela ofrécese a visión dunha urbanización de chalés nas aforas da cidade. Xan Pérez. Marcos Orsi. Rías Baixas. Santi Prego. O seu protagonista. A Televisión de Galicia ten pendente de estrea a comedia familiar para todos os públicos Miña sogra producida por Voz Audiovisual. Cuarto sen ascensor é un produto costumista protagonizada por tres amigos que comparten un piso de aluguer: unha metódica e avispada estudante de psicoloxía. e finalmente. Tacho González ou Maxo Barjas. baixo o título de O Club das ex. de clase media alta. comeza cando Pablo Veiga volta á súa casa. onde viven familias formadas por matrimonios novos. Gerard Gormezano e Carlos Sedes e interpretada por Camila Bossa. Ao xénero costumista pertence Terra de Miranda. Os Ánxeles. unha familia de indianos apelidados Freire que chegan á vila procedentes de Venezuela. un inseguro estudante de medicina con con poucas ganas de estudar e un terceiro que pasa o día buscando un sistema para lograr diñeiro rápido. Laura Ponte e Monti Castiñeiras. Galicia Express foi unha iniciativa de Filmanova para Televisión de Galicia. unha teleserie producida por Editorial Compostela e Xosé María Besteiro. Dirixida por Beatriz del Monte. Zenit Televisión e Continental Televisión están na actualidade coproducindo unha nova serie de ficción para Televisión de Galicia. labregos de toda a vida e propietarios dunha tenda de ultramarinos. fan deporte. unha teleserie rodada nas instalacións de Productora Faro en Vigo e producida por La Región TV para TVG. como Marcos Orsi.

Pepe. co movemento documentalista británico 151 O documental é xa un macroxénero en televisión . As primeiras experiencias coas imaxes en movemento tiñan por obxecto tan só rexistrar acontecementos da vida cotiá das persoas e dos animais.538 2. Non obstante. La pelota vasca. Ao contrario do que xeralmente se afirma. ten un taller algo especial no centro dun barrio das aforas.449 1. O éxito internacional do estadounidense Michael Moore e a repercusión de documentais españois como Balseros.545 Fonte: Elaboración propia.583 2003 41 34 75 2003 1. a partir dos datos de EGEDA. as televisións nacionais non acaban de apostar por estes produtos.710 2003 27. En construcción.2 Os documentais. ao tempo que cada vez son máis as compañías de produción que compatibilizan a ficción cos documentais. El efecto Iguazú. a reportaxe documental onde prima a investigación xornalística e a actualidade 151 Pódese dicir que o documentalismo ten tres principios: a obrigatoriedade de facer un rexistro in loco da vida das persoas e dos acontecementos do mundo. Así. Só os programan algunhas televisións autonómicas. Emisións de documentais na Televisión de Galicia segundo o formato. o inglés vai ser un serial de ficción de 13 capítulos de 60 minutos que CTV está preparando para a TVG. podendo combinalo con outro material.3. finalmente. Panorama Audiovisual. non nace ao mesmo tempo que o cinema. aínda que moitas veces queden relegados ás franxas horarias máis marxinais. Canto xénero cunha identidade propia autónomo e distinto dos restantes. a contribución dos pioneiros do cine foi mostrar que o material base de traballo para o documental son as imaxes recollidas nos lugares onde se producen os acontecementos. debe presentar as temáticas a partir dun determinado punto de vista ou perspectiva e. chamado “O Inglés” en recordo dunha breve estancia no Reino Unido. O taller de Pepe é máis ca un establecemento de reparacións: é tamén o centro vital do barrio. un lugar con solera ameazado desde hai anos pola progresiva urbanización da zona. inducido por un medio necesitado de innovacións. Pepe.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA preocúpanse pola ecoloxía e pola alimentación sa. a recente inclusión dunha categoría específica para documentais nos Goya e nos Premios José María Forqué deulle un importante pulo. evolucionou derivando en formatos diversos como o documental histórico de recuperación de arquivos e memoria.668 42 1. 163 . o exótico de natureza e aventuras. Asesinato en febrero. é o rexistro in loco que se encontra no inicio do cinema e que constitúe a base na que asenta a produción documental. E é que o documental é xa un macroxénero en televisión que. Ou dito doutra forma. Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1. os docusoaps e as longametraxes documentais O xénero documental ten unha historia recente. La espalda del mundo ou Invierno en Badag) alentaron a esperanza de que o cinema documental deixe de ser un subxénero para minorías.692 72 1. 2002-2003.045 30.096 28. 4. só coñece as condicións necesarias para o seu afianzamento e recoñecemento nos anos trinta. Por outro lado.764 2002 28. debe tratar con creatividade o material recollido in loco.2.

A primeira parte presentada foi Castelao e os irmáns da liberdade (2000) Alexandre Bóveda: unha crónica de Galicia Mártir (2004) 154 153 . crónica da Galicia Mártir (2004) é un documental biográfico sobre Alexandre Bóveda que mostra a Galicia dos anos trinta onde xorden o movemento obreiro organizado. pola súa banda. Álvaro Cunqueiro. mediante unha distribuidora allea. IB Cinema. para ser estreado no 2005. como os produtos multimedia ou os coleccionables. a consolidación dos partidos políticos de esquerda e a constitución do Partido Galeguista. Xan Leira traballou algúns anos nunha triloxía documental sobre a historia da Guerra Civil en Galicia. ano da morte do líder galeguista. Trátase dunha coprodución de Continental TV con Senderos Imagen (México) para a TVG. en maio o Mercadoc en Málaga e en xuño o Sunny Side. son varios os documentais producidos nos últimos anos. UU sobre escritores galegos de gran sona: un sobre Camilo José Cela e outro sobre Álvaro Cunqueiro. poderá unha vez máis preservar a riqueza cultural. A CRTVG xa explorou estas posibilidade comercializando. Montevideo e Bos Aires. elixido pola Real Academia Galega para conmemorar as Letras Galegas 2005. no que conformará unha viaxe coral á chamada “movida madrileña” a través dun dos navegantes máis talentosos e carismáticos que deu España nas últimas décadas. Estes documentais combinan o arquivo sonoro e gráfico do personaxe e as entrevistas a persoas que mantiveron un estreito contacto con eles. Vieiros (2000) é un documental de Costa Oeste sobre a intensa vida e obra dun dos precursores do documentalismo cinematográfico. un galeguista que protagonizou a chegada da II República.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO e o docusoap de personaxes e situacións do presente. De mar a mar. Relacionados con temas económicos e sociais. a creación do Estatuto de autonomía e o triunfo electoral da Fronte Popular nas eleccións de 1936. consolídanse no mercado internacional. a súa implantación na nosa terra e as diferentes posturas dos sectores implicados no seu uso. e o proxecto continúa coa presentación de . documental sobre a figura de José Enrique Diaz Noriega. mecenas. 1911-1981 (2001). 154 Alexandre Bóveda. narra a vida do escritor de Mondoñedo no seu contexto. amosa os distintos tipos de enerxía renovables. tamén admiten un amplo abano de posibilidades de explotación derivada. Será dirixido por Emilio Mac Gregor. Os novos soportes (CD-rom) e o mercado do DVD tamén lle abren novas posibilidades ao produto documental 152 . Tamén co fío narrativo dun debate. Trátase dun ámbito moi rico en contidos culturais que. A estes habería que engadir o IDFA. animador e mestre de moitos dos actuais directores de cine galegos. que se celebra en novembro en Amsterdam. ocasionalmente. É importante destacar que o documental pode conseguir un bo nivel de audiencia sempre que se emita un produto de calidade e nun bo horario e situación axeitada dentro da grella de programación. que acadou un premio ao mellor documental no Puerto Rico Film and Video Festival 2000. A figura do pensador galego máis destacado do século XX serve de fío condutor no documental Castelao e os irmáns da liberdade (2000) para irmos coñecendo Galicia dende comezos de século ata 1951. Madrid. un persoeiro clave nas primeiras etapas do noso audiovisual. a constitución do PG. en Marsella. Enerxías renovables. é o protagonista do proxecto do mesmo Xan Leira que se vén rodando en Galicia. Non obstante. está producindo Pensando en Soledad. dende distintos sectores. En canto aos documentais. Multinacionais galegas (2002) baseada na investigación das empresas galegas que. de Saga TV para CT TVE Galicia. En Galicia producíronse algúns documentais de corte histórico-biográfico nestes últimos anos. o realizador galego Carlos Velo. 152 En primavera teñen lugar tres mercados de documentais moi importantes: en marzo celébrase o MIPDOCc en Cannes. O golpe de estado contra a República trunca esta evolución e remata coa vida de Bóveda. acadando mais pulo e máis importancia na economía galega. Nese sentido. xunto coa repercusión que este autor e a súa grande obra tiveron na literatura galega. aliándose coas novas tecnoloxías. nas salas comerciais. El baile sigue é un proxecto de documental sobre o músico e pintor Carlos Berlanga. Xocas (2004). Lorenzo Varela. de Saga TV para TVE Galicia. as editoriais poden ser fontes de financiamento interesantes. a súa explotación natural está na televisión de pagamento e a televisión en aberto e. Mediante a voz de toda unha miríade de persoas que o coñeceron persoalmente móstrase como era o Castelao real e como a súa figura era percibida polos seus coetáneos. narra a vida de Xaquín Lorenzo Fernández a quen no ano 2004 se lle dedicou o Día das Letras Galegas. O mundo editorial e o mundo do documental están chamados a entenderse. 153 . Memoria dunha terra. o gran debate (2002). dous documentais en EE.

o Baitín. En paralelo ás entrevistas aos protagonistas daquela migración laboral. Cinco emigrantes galegos e 15 inmigrantes de distinta procedencia narran as súas experiencias para reflexionar sobre esta cuestión social. En Segadores (2002). cando un mineral se fixo necesario para o Estado alemán: o volframio. o aspecto social e emotivo arraigado na nosa terra. como o Santa Isabel. o aspecto económico-industrial cada vez máis punteiro e competitivo. en terra de emigrantes (2001). A acción do documental A memoria nos tempos do wolfram (2003) desenvólvese ao comezo da Segunda Guerra Mundial.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galicia en flor (2002). o Marbel. 165 . e por outra. A paisaxe. o Mar Exeo e o Casón. asistindo á poxa pública das mesmas. interesase pola importancia que ten o cultivo das flores en Galicia dende dous puntos de vista. e na que as protagonistas da historia orixinal relatan o que significaron aqueles anos de loita fóra e dentro das súas familias. Outros documentais dedícanse a temas históricos. a imaxinación e a viaxe en si. Novas tecnoloxías. o La Isla. o Dauka. A través das testemuñas dos superviventes. unha produción de Compostela Visión dirixida por Tonecho Antón. Os túneles do tempo (2003). ciclismo ás cegas (2002). de SAGA TV para TVE Galicia. Durante a primeira metade do século XX. Almacén (2005) é un documental producido por TV7 que propón unha reflexión sobre o sistema penal no mundo occidental e sobre a reinserción social dos reclusos. como os do Urquiola. Adosados (2004). a Xana e tantos outros que conforman xa a mitoloxía do mar de Galicia. dirixido por Xulio Nogueira. dirixido por Jorge Algora e producido por Adivina Producciones é unha homenaxe ás xentes que traballan. investindo os seus aforros no ano 1999 e cinco anos máis tarde. baixo a dirección de Manuel Abad. Cercanías (2004). Nas últimas décadas formouse unha estructura empresarial en Galicia relacionada co sector automobilístico. SAPRAGA. Todos eles foron producidos por SAGA TV para TVE Galicia. Galicia converteuse en El Dorado para moitas persoas que procuraban diñeiro doado ou simplemente un traballo naqueles duros anos da posguerra española. que gañou ou Premio Galicia de Comunicación de Televisión 2004. Aillados (2001) é un traballo de investigación presentado cunha metodoloxía de historia oral sobre o penal da illa de San Simón durante os anos da Guerra Civil española (1936/39). e a comezos do XXI son moitos os inmigrantes que viven con nós. as olladas. dedicándose principalmente á fabricación de compoñentes e máquinas para a elaboración das distintas fases dos automóbiles este é o fío argumental do documental Automóbil feito en Galicia (2003). Este documental pechou a I Semana del Documental Español en Madrid. trata sobre aqueles para os que a rutina de viaxar a cotío ao traballo é. viven e morren no mar. por unha parte. cada mañá. unha produción de Continental e Tornasol paralela á rodaxe da longametraxe Heroína. Da mesma produtora é Emigrantes. Tandem. contada polos seus protagonistas. un tren de proximidades. Recuperar a memoria esquecida das penurias dos traballadores é un dos labores do documental dirixido por Rafael Cid titulado Carrilanos. é unha denuncia social que aborda o tema da construción a partir da problemática vivida por 47 familias que compraron unha vivenda en Cecebre. SERGAS (2002) afonda nos novos sistemas de aplicación de tratamentos que os enfermos reciben na rede publica de sanidade. achega o espectador á realidade dun colectivo de persoas con problemas de visión que loitan pola integración. Máis vinculados a temas sociais producíronse algúns documentais. cóntanse naufraxios coñecidos por todos. o Panchito. utilizando neste caso a bicicleta como unha das súas armas. vanse inserindo cortes nos que se reconstrúen escenas típicas da sega. rodadas nos seus escenarios naturais. moitos españois tiveron que emigrar. servicios de protección (2002) de SAGA TV mostra os sistemas de salvamento e os servizos cos que contan as praias galegas. Seis nais galegas reviven a vida deses fillos adolescentes que se perderon pola droga en Nin tolas nin terroristas (2005). pero tamén outros non menos dramáticos. cóntanse as vivencias dos galegos que ían segar a Castela e a La Rioja. A historia de Galicia está traxicamente marcada polos accidentes marítimos nas súas costas: o documental Terra de náufragos (2002). Entre 1927 e 1957 milleiros de traballadores galegos construíron en pésimas condicións a liña do ferrocarril entre Puebla de Sanabria e Ourense que se mantén hoxe en día. os familiares das vítimas e os profesionais do salvamento.

unha produción de SAGA TV para TVE.000 m de profundidade. Tucho Bouza. Muxía. sobrevivir al Prestige (2003). Pola súa banda. La piscicultura marina (2003) é un documental de divulgación científica que integra imaxe submarina e microscópica nunha obra audiovisual. Nesta liña. se analiza o dispositivo de extracción do fuel que permanecía no petroleiro a 4. a flora. a interrelación de ecosistemas e a loita pola supervivencia das especies que conviven na ría de Vigo. que amosa ao espectador como o descoñecido e laborioso traballo da investigación básica e a súa aplicación permitiron que na actualidade sexa posible a cría de peixes mariños en catividade. Dous anos despois. de SAGA TV en coproducción co IEO. convén destacar Prestige. introduce o espectador no mundo das investigacións mariñas en Galicia. que pretende ser un dos mellores soportes para a divulgación da riqueza ambiental do parque nacional marítimo-terrestre das Illas Atlánticas. unha das máis ricas en biodiversidade de todo o mundo. ou meu mundo no Festival Internacional de Cine e Vídeo Independente naquela cidade. senón dos propios veciños da vila. No tocante ás imaxes submarinas e ás gravacións especiais. Acuicultura en el tercer milenio (2003). A costa ferida conta a loita da comunidade científica por analizar e mitigar os efectos da marea negra provocada pola marea negra nos ecosistemas mariños e por restaurar o equilibrio natural da costa galega. Mar de estrelas (2003) é un documental de Jorge Candan arredor dunha viaxe submarina na que o fondo das rías galegas e as especies que alí habitan se converten nunha galaxia cos seus planetas e estrelas.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO De entre os documentais que xiran en torno ao desastre do Prestige. A produción foi exhibida na XIII Semana de Cine Submarino de Vigo. desastre en la Costa de la Muerte (2003). . tanto dos máis críticos coa xestión da crise como dos que a aproban. que fai un percorrido polas décadas que se leva investigando e traballando na acuicultura en Galicia. Investigación mariña (2002). O fío condutor do documental dirixido por Ricardo Llovo e producido por Lugopress non é a ollada nin dos políticos nin dos voluntarios. política na Costa da Morte (2003) trata as repercusións da catástrofe do Prestige na vila mariñeira de Muxía dende o punto de vista electoral. os logros que se acadaron e as grandes perspectivas que se teñen á vista. Cascallos (2002) xorde accidentalmente durante a estadía de Tomás Lijó e Carlos Meixide en Nova York con motivo da estrea de Ou meu nome. na que. o mesmo equipo de TVE que cubriu a catástrofe para os informativos volve entrevistar os bateeiros e percebeiros. ademais de adquirido no ámbito internacional por The History Channel. unha produción internacional de Continental para o Discovery Channel que contaba con Iñaki Gabilondo na locución. Manuel Uhía e David Morales e proxectado no mesmo certame. o espectador é testemuña de como a catástrofe do Prestige converte un ecosistema único como o galego nunha lameira de area e fuel. Este documental foi seleccionado para participar na convocatoria dos Premios Renè Descartes da Comunidade Europea e obtivo xa en novembro do 2003 ou primeiro premio da Área Científico-Técnica da XI Bienal Internacional de Cine y Vídeo Científico de Zaragoza. dirixido por José Ángel González e producido por Filmanova en colaboración con Igeldo Komunikazioa. no momento no que a marea negra castigou xa a Costa da Morte e ameaza con internarse na Ría de Arousa. O 15 de novembro de 2002 remataba a espera agónica: chegaban á Costa da Morte as primeiras manchas de cru procedentes do Prestige. foi un dos primeiros programas con imaxe submarina en Galicia. O mar das Cíes (2004). nun reto tecnolóxico sen precedentes. de SAGA TV. El emperador del Bronx. a fauna. constituído recentemente e bastante descoñecido para un amplo sector da poboación. Parque Atlántico é un proxecto de documental de natureza en gran formato BETACAM dixital de SAGA TV. realizado por José Irisarri. En Aguiño. amosando os seus protagonistas e poñendo en valor a investigación básica cara o futuro. O documental foi seleccionado no Festival de Cine Español de Málaga e comprado pola televisión pública portuguesa RTP. Os dous xornalistas estaban tomando diversos planos para unha montaxe narrativa cando imprevisiblemente aconteceron os atentados contra as Torres Xemelgas. céntrase nos distintos hábitats da zona de influencia das illas Cíes. As mans dun pobo (2004) foi dirixido por Ovidio Fernández e aborda novamente o tema do Prestige.

096 28. que emitirá unha versión en idioma 157 polaco. Sobre a súa vida e obra a produtora coruñesa Anxo Fernández P.C. desvela unha coincidencia lingüística e amosa unhas xentes e unhas terras moi pouco coñecidas que habitan a antiga rexión de Galicja (Polonia-Ucraína). un neno do Seixo (Mugardos. En Esta noite ceamos con Deus (2004). Algúns documentais recentemente producidos en Galicia contaron coa participación de personaxes populares. “Ta druga Galicia” . a serie ten previsto adicar episodios. Cristianismo. da man da esquecida xornalista e escritora galega Sofia Casanova. ós restauradores españois Martín Berasategui.000 axentes. Recentemente producido. sobre o traballo de rehabilitación e conservación do Casco Antiguo de Compostela. Joachim Koerper. Corpiño xeitoso ou Teño saudade. practicantes entusiastas de distintas relixións: Bahai. Manuel de la Osa. O documental foi financiado por MEDIA no desenvolvemento.583 2003 41 34 75 2003 1. producido por Voz Audiovisual. 156 157 167 . A outra Galicia (2004). Andrés Dobarro foi un fenómeno musical galego dos anos setenta que compuxo cancións tan coñecidas como O tren. Au Gourmand chegará a través de National Geographic Channel a 134 millóns de subscriptores.045 30. co fío narrativo da necesidade e urxencia de integrala educación e a cultura da paz no 155 O documental é o primeiro do que será no futuro unha serie adicada ós grandes cociñeiros dos últimos tempos. O documental protagonizado por Ferrán Adriá e dirixido polo director de fotografía Alfredo Mayo Au Gourmand (2005) é a primeira produción documental española que estrea en exclusiva como parte da súa programación a canle National Geographic. centrado na beleza da cidade. Producida por Continental Producciones e Tornasol. o director dunha película decide procurar entre os diversos credos un que o satisfaga. Budismo. Emisións de documentais na TVG según o formato. Títulos emitidos Series documentais Documentais únicos Total Emisións Series documentais Documentais únicos Total Minutos Series documentais Documentais únicos Total 2002 36 42 78 2002 1.692 72 1. que a través dunha viaxe a no tempo e na historia. en 23 idiomas e en 140 países. Islám. narra en primeiro plano diferentes formas de transformar os alimentos e as recetas tradicionais da cocina mediterránea. entre outros. O documental. Xudaísmo e Sikh. Producida tamén por Continental e Tornasol. participou o músico José El Francés que improvisou unha festa xitana no barrio coruñés de Labañou.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA trata sobre Anthony Bouza. Na rodaxe de O que dis que din (2003).538 2. A Coruña) que entra na policía de Nova York por casualidade e remata converténdose no xefe de 3.449 1. Participa tamén nel a Televisión de Cracovia TVP3. A Televisión de Galicia coproduce este documental e ten previsto emitir a versión orixinal da produción 156 . El bosque de piedra (1997) é un documental de Ibisa TV con Costa Valente Produçoes e o Consorcio de Santiago.668 42 1. no primeiro semestre do 2005. Para tal fin convida a cear na súa casa a sete mozos e mozas. dirixido por Manuel Rodríguez González. un documental de creación producido por SAGA TV. no emperador do Bronx. etc. 2002-2003.545 Fonte: Elaboración propia. Daniel García. participou na selección oficial do XVI Festival Internacional de Cine de Girona e na selección oficial do IX Festival Internacional de Cine Independente de Ourense. está a pór en marcha un documental e estao a rodar en Monforte. inglés e polaco. a partir dos datos de EGEDA.764 2002 28.710 2003 27. Hare Krishna. Panorama Audiovisual. Carlos Gamonal. nun proceso narrado polo popular cociñeiro 155 . A versión orixinal é en lingua galega con versións en castelán.

Amnistía Internacional e a Fundación Cultura de Paz. que é seleccionado por un membro da cadea. Malia o barato que. e este fenómeno da televisión realidade apréciase tanto na ficción televisiva coma na cinematográfica. García de Castro. que relata a vida cotiá deste colectivo profesional na cidade e no rural. Algunhas das primeiras series documentais producidas en Galicia estaban dedicadas a colectivos profesionais. Nel colaboraron TVG. abriu unha sección especial chamada Doc'amater na que se mostran dous dos documentais premiados en anteriores edicións do Doc 'amater. abórdase a crecente preocupación sobre a educación e o comportamento dos nenos e a mesma produtora aborda Músicos sin solfeo. a finais dos anos setenta. e achega a narración do inmediato a través da identificación do humano e o máis próximo. a través dunha notable e activa participación no evento. os picadiscos. A reportaxe documental cambiou moito nos últimos tempos. Play-Doc. este tipo de programa é dun interese comprobado para as diferentes audiencias. un proxecto de Costa Oeste. Nela mostrábanse as vivencias de dúas orquestras de verbena en Galicia durante o verán de 1999. apoxeo e posterior desaparición das salas de cine de barrio en Bos Aires. Este produto non é outro que as docusoaps. De notable peso nas grellas doutras televisións estranxeiras como a BBC. para posteriormente aplicarlles os instrumentos narrativos da ficción e alcanzar na súa edición a construción de tramas ou historias de personaxes reais que se cruzan. que non son profesionais. Cine. En Menciñeiros. os chamanes de Finisterrae. ou das concepcións esteticistas que se apoian na sedución de imaxes. experimentando innovacións de cara a conectar cos espectadores a través da proximidade. Tele 5. que se concretou coa concesión do Premio Especial Documanía 158 . xa que a presentación de personaxes e tramas a través dos seus variados traballos resulta suxestiva e rechamante. ACNUR. A busca dun novo formato para cubrir unha franxa horaria dun gran potencial levou ao desenvolvemento dun produto de interese. e de calidade. de maneira que presenta feitos reais narrados con estrutura dramática. A docusoap ou serie documental é un formato que fusiona a ollada documental e a estrutura narrativa serial. senón da máis pura realidade. explícase as orixes das medicinas máxicas. A mesma productora embarcouse en 092 (2001). de entre todos os traballos que se presentan a concurso na sección oficial do festival. proxecto creado en 1999 por Documanía co fin de apoiar e dar a coñecer novos realizadores. pode resulta a filmación en escenarios reais e con personaxes anónimos. que está previsto rematar en 2005 e que intenta salientar o xurdimento. as razóns da súa pervivencia hoxe. 158 . Así Chunda Chunda (2000) foi a aposta pioneira feita por Costa Oeste para a TVG sobre o tipo de formato docusoap. ao seu estilo de vida e ás novas formas de creación que desenvolven.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO proceso educativo dos nenos e nenas. de TVE. dioses y billetes é un documental de Adivina Producciones en coprodución con Cabala Films. En Tropezando se aprende. Para M. de entrada. O precedente do docudrama en España foi Vivir cada día. I Festival Internacional de Documentais de Tui. A principal canle temática de documentais de España apostou por Play-Doc. a fase de posprodución é máis complexa que a dunha serie dramática convencional. Pola súa banda. na medida en que todo o que sucede non é froito da ficción. a nova reportaxe testemuño apóiase no auxe televisivo que teñen actualmente os contidos realistas. a realidade supera en interese á ficción se dispón das suficientes doses de emoción. no seu XX aniversario. O devandito premio consiste no compromiso de compra por parte da canle temática dos dereitos de emisión do documental gañador. A estrutura deste formato inviste moitas horas nas gravacións. En son de paz (2005) é un documental de SAGA TV para o Seminario Galego de Educación para a Paz. Fronte ao documental do exótico e do afastado. TVE Galicia. Logo veu Veterinarios (2000). unha docuserie inédita arredor dos policías locais da cidade de Ourense. así como o por que das similitudes entre elas por afastados que sexan os seus contextos culturais. de Arxentina. I Festival Internacional de Documentais de Tui. un proxecto do director Xavier Villaverde no que se achega a unha nova xeración de músicos.

entre outros. Laura Ponte. Coa serie documental A palabra no tempo (2000). Adegas (2000). e nos seis restantes faise unha prospectiva dos emigrantes que elixiron destino europeos. A maleta de Sofia e un proxecto de SAGA TV que coproducido en Polonia. fai un percorrido polas distintas zonas de produción vinícola de Galicia co fin de lle amosar ao espectador a calidade e variedade dos viños de Galicia. traballar no mar. Formato Producciones fixo dúas incursións neste ámbito. preténdese percorrer Galicia para recuperar estas narracións orais que aínda sobreviven na memoria dos maiores. Nos nove primeiros dase unha visión das comunidades galegas no continente americano. A vida aberta (Hospital/061) (2000) foi producida por Zenit Multimedia e emitida por TVG. de Formato Producciones. repasa o último século de fútbol en Galicia: os clubs. etc. Pintores na vangarda histórica galega (2000). de Cíes Comunicación e Televisión de Galicia. Historia do fútbol galego (2000). unha serie composta por un total de quince capítulos. Un mundo de historias (2000) é unha serie producida por Pórtico Comunicaciones e a Televisión de Galicia de sete capítulos baseados en contos de autores galegos cunha trama en común: un neno que vive fóra. os servizos sociais. amosa a evolución da sociedade galega ao longo do século XX. o actor Manuel Manquiña e o escultor Manolo Paz son os protagonistas. Tardes de domingo (2002) céntrase nas vivencias de dous equipos de fútbol de terceira rexional. O sal da terra (2000) foi producida por Ibisa Televisión e TVG e mostra a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos setenta. de Nemedón para a TVG. Ameneceres (2003) conta como comezan o día na comunidade galega distintos sectores sociais. Os contos e as historias populares tamén atoparon o seu espazo nas docuseries galegas. a situación da agricultura ou o coidado do medio. a súa realidade presente e a súa proxección de futuro. María Bouzas ou Xosé Manuel Oliveira Pico. á vista de todo o mundo. O Centro Territorial en Galicia de TVE produciu Galegos en América e Europa. namorarse. 159 Discapacidades humanas (2004) documenta en doce capítulos sobre outras tantas discapacidades humanas. o traballo no mar. mostrando os tesouros que están no exterior. que quere amosar a 159 Premio Chano Piñeiro no 2001 ao Mellor Formato de TV 169 . Foi realizada por Productora Faro xunto coa Fundación ONCE. Unha historia en clave feminina. dirixida por Ignacio Vilar e producida por Vía Láctea Films e Productora Faro. pretende dar a coñecer os pintores galegos máis importantes do século XX. Os episodios abranguen temas tan dispares como a educación. e nela trátanse por primeira vez temas relacionados cun hospital: o proceso polo que pasa un enfermo dende que se detecta a enfermidade ata a terapia e resolución de cada caso. Por amor á arte (1999) é unha produción propia da Televisión de Galicia dedicada á creación artística. etc. Pola súa banda. Os galegos posuímos unha rica tradición oral a punto de desaparecer. Pezas mestras (1999) é un documental que pretende darlle continuidade ao traballo emprendido hai anos no Centro Territorial de TVE en Galicia. trata de recuperala memoria histórica dos tráxicos enfrontamentos bélicos na Europa do século vinte a través dos ollos e a palabra da correspondente de guerra do ABC a galega Sofia Casanova. que lle morre o pai e volve á aldea e contou coas interpretacións de Roberto Vidal Bodaño. Man de nos (2000) consta de trece capítulos sobre oficios artesanais como a cantería. a industria. En Régimen abierto (2002) móstrase como viven varios presos en terceiro grao penitenciario. a carpintería ou a xoiería. a través de centos de entrevistas. ser muller.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA facendo un seguimento do seu traballo diario paralelamente á súa vida persoal. os xogadores e adestradores máis coñecidos. e. falar galego. A memoria cotiá (2000). narra pequenas historias do pobo galego: ser mozo. producido por SAGA TV para TVE. relación cos amigos e familiares. Apaga a luz (1998) foi producida por La Región TV e consta con trece capítulos nos que se presentan e escenifican contos populares. na que Carlos Núñez. traballar no campo. e garantir así a supervivencia destes coñecementos.

descenso de canóns. un recorrido por Galicia que mostra. Galicia Visual (2000).. no que as protagonistas coñecerán e mostrarán ós espectadores curiosidades como o proceso de elaboración do viño. con trece capítulos de espectaculares imaxes de deportes de risco e aventura polos lugares máis agrestes da natureza galega. submarinismo deportivo.. foi producido por SAGA TV para TVE Galicia. guiándonos por seis parques naturais e seis espazos naturais de protección xeral.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO fortaleza o sufrimento e o amor dunha muller politicamente polémica que lle touco vivir no lugar mais arriscado no e momento mais comprometido. o traballo diario. que consta de trece capítulos dedicados a Cornualles. Doce anos despois.O itinerario. Terra de vento (2002) é un percorrido polas bisbarras galegas vistas a través das personaxes dunha avoa e do seu neto. a radiografía dunha terra que non esgota a súa capacidade de sorpresa. fauna e flora divulgando os seus valores e a mellora para a súa conservación. Crónicas do mar (2000) é o relato da estreita relación das nosas xentes co mar: historia. Non tocante ás viaxes pola xeografía galega. a historia dunha estudante de periodismo que decide presentar o seu traballo fin de carreira sobre a ruta xacobea percorréndoa de forma inusitada: dende a cesta dun globo. Ámbitos (2002). en barco. E a vida do mar e as súas xentes tamén espertou o interese dos realizadores de documentales seriados. os cultivos mariños. o lecer e a aventura. Ibisa TV produciu en 1990 Os viaxeiros da luz. de SAGA TV. Terras de Merlín (2003) é unha docuserie de Productora Faro sobre os chamados países celtas. folclores ou o turismo. é un percorrido por Galicia a través das súas terras. a riqueza medioambiental o alto valor patrimonial dos mesmos e a necesidade da súa protección son eixo narrativo da serie. consta de cento vinte programas de información turística galega 160 . Nela cada ría conta a súa vida e a súa historia: mitos. a segunda docusoap levada a cabo por Costa Oeste. De trece capítulos. de SAGA TV para o TVE Galicia. lendas. Entornos (2002). Enerxías renovables (2000) foi unha serie divulgativa sobre as chamadas enerxías alternativas. os Parques Naturais e os Espacios de Protección Especial. entre outras. un percorrido polas distintas vías férreas da comunidade galega. a través dunha viaxe realizada entre agosto e outubro entre Ponferrada e Ribadeo. en globo ou incluso en autostop polas catro povincias galegas. parapente e ala delta. etc. na que se conta. 2001).. Illa 160 A serie foi quen de lograr o Premio Mestre Mateo 2004 ao mellor programa de televisión e mereceu un accésit ao mellor programa de televisión de contido turístico en Ferpalia (Pontevedra. ao longo de cinco capítulos. desenvolvida por Productora Faro. que se compón de 13 capítulos e nos que cinco mulleres viaxan a cabalo. accidentes xeográficos. trata sobre os Parques Nacionais. o que lle valeu á produtora o Premio Galicia de Comunicación 1991. foi gravada integramente entre Aguiño (Ribeira) e alto mar. canoa. Ibisa embárcase noutro proxecto similar: As viaxeiras da Lúa (2003). unha produción de Adivina Producciones dirixida por Jorge Álgora. Camiño do vento (1998) é unha produción de Proa e da TVG. Vida nas mareas (2000) é documental de seis capítulos producida por Voz Audiovisual e a TVG que fala sobre a relación entre a realidade da rexión da Costa da Morte e a serie de ficción Mareas Vivas. as industria vinculadas o mar. varias foron as propostas das produtoras de series documentais da comunidade. rodada alí. mitoloxía. foi elexido coa base de antigos percorridos de peregrinos históricos e co obxectivo de fuxir das grandes cidades. Moito mar (2000). os sistemas de salvamento. Durante doce capítulos esta serie divulgativa de natureza amosa os principais entornos de Galicia. surf. . de SAGA TV para o TVE Galicia. Finisterrae (1999). traxedia. ao longo de trece capítulos. como se extrae a pizarra. Camiños de ferro (1999) é unha produción de IJV Comunicación e a TVG que recrea. As nosas rías (1999) está composta por catorce episodios e producida por Productora Faro e a Televisión de Galicia. o significado dos petroglifos ou a forma de traballar nunha conserveira.

Irlanda. Bretaña. O proxecto Compostela Media pretende divulgar e dar a coñecer. Realizados por Eloy Lozano. segundo algúns produtores. identificando os puntos fortes e o papel que xogan na sociedade. que permite abaratar os custos dos estándares cinematográficos. co que o custo dunha produción deste 171 . Túnez. con guión de Carlos Vázquez e Xes Chapela. o que fai que sexa moi difícil recuperar case exclusivamente vía publicidade un custo de investimento tan elevado. En gran parte. Gales. e dirixida por Valentín Carrera. Asturias e Galicia. unha serie de televisión de carácter documental pensada para as televisións de Galicia e Marrocos. Ibisa TV pon en marcha na primavera do 2005 un proxecto dunha serie documental dirixida ás televisións do Mediterráneo. Marruecos. Unha posible solución.3 As TV movies Malia que as series nacionais de ficción se configuraron como elementos clave na programación e a imaxe de marca das televisións xeneralistas. A serie documental A idea construída (2004) achega o espectador ao traballo e á figura de trece arquitectos galegos que nos últimos cincuenta anos abriron novos camiños pola súa creatividade.3. e máis se se ten en conta que a transposición da Directiva europea de televisión sen fronteiras equipara os telefilmes coas longametraxes cinematográficas e só permite facer dous ou tres cortes publicitarios na súa emisión.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de Man. ata agora só Televisión Española se achega asiduamente a este xénero. Escocia. mediante a produción de series temáticas para televisión. proporcionando unha visión ampla e complexa da nosa arquitectura. A serie ten como fío conductor o diálogo entre culturas a través do mar dunha sola orilla: o Mediterráneo. Exipto. galega de nacemento pero de ascendencia bereber. afonda no patrimonio arquitectónico máis recente creado en Galicia por profesionais galegos. rigor construtivo. as principais liñas de traballo e investigación das 75 universidades de distintos países que pertencen ao Grupo Compostela. Rodada en soporte dixital.2. a razón pola que non hai unha produción continuada de telefilmes débese á ausencia de mercados para a súa exportación. podería ser a realización de TV movie con tecnoloxía televisiva. como vínculo para mostrar as similitudes entre os dous países. aínda que todas as cadeas de televisión están a realizar ao longo de 2004 e 2005 un grande esforzo no que a gravación de producións neste formato se refire. en España aínda non se deu unha produción continuada de telefilmes ou TV movies. En Terras do Leste (2003) Productora Faro amosa en 12 capítulos os países que se incorporaron á Unión Europea o ano 2004. A Universidade de Santiago de Compostela divulgará a súa actividade investigadora cunha serie temática para televisión baixo o título Europa investiga. No marco desa iniciativa convocaron un concurso público para a realización dunha serie de televisión de carácter informativodidáctico. 4. Se ben este produtos admiten mellor os segundos pases. axudan a encher ocos de programación e adoitan contar cunha audiencia fiel. Ibisa TV produciu Hanan: de Marrocos a Galicia (2004). pero tamén polo seu discurso e pensamento persoal e pola obra construída e representativa. utiliza como fío conductor unha nena casi recén nacida. Coa experiencia desta coproducción. a serie. composta por seis capítulos de media hora. que emitirá TVG. rodada en soporte dixital en localizacións de España. Eixo Atlántico e a Fundación Caixanova desenvolven conxuntamente o proxecto Euroregiâo. Hanan. Chipre e Grecia. formulacións artísticas e técnicas construtivas relevantes. formada por dezanove capítulos dedicados ao Eixo Atlántico do Noroeste Peninsular e ás dezaoito cidades que o compoñen.

un debuxante de 25 anos que se traslada a unha pequena vila por motivos de traballo. pódese entender o servizo que cumpriron como vehículos para a incorporación ao mercado cinematográfico. Libro Branco da cinematografía e das artes visuais en Galicia. os telefilmes viñeron reproducir. De momento. co que el se verá obrigado a elixir entre o amor e as súas obrigas coa coroa. Pena. En Entre bateas (2001). fillo dunha humilde familia. en opinión de Xaime Pena 162 . Impulsados dende tempos moi recentes pola Televisión de Galicia. baseada na vida do tetrapléxico galego Ramón Sampedro. Condenado a vivir (2001). máis se a temática corresponde a temas inspirados en feitos reais. sempre da forma máis inmediata posible no tempo. que recolle feitos recentes. Se a isto se lle une un modelo de telefilme que aposta por sistemas narrativos máis televisivos ca fílmicos. foi rodada integramente en Galicia. e audiovisual. Canal + e TVG e dirixida por Manuel Palacios. Dos mesmos produtores é Pasión adolescente (2000). que narra a historia de Mónica. coa diferenza de que a explotación do TV movie remata xeralmente na propia cadea que a financiou. Linze Televisión e 3 Koma 93 para FORTA. Al alcance de su mano (2000) é unha película para televisión dirixida por Antonio Hernández e coproducida entre Costa Oeste. que entra no mundo do contrabando de tabaco con apenas 15 anos xunto a Sego. 162 . mentres que o filme de cinema é un produto menos caduco e con maior prezo no mercado das televisións. J. unha muller casada de 45 anos por quen se sente fascinado inmediatamente. son varias xa as longametraxes para televisión levadas a cabo en Galicia nos últimos anos. 161 Hai que ter en conta que o presuposto dun telefilme en España non está tan lonxe do dunha película para a pantalla grande de presuposto medio. Zeppelin. en xeral. que coñece durante unhas vacacións a María. unha produción de Continental Producciones. onde coñece a Laura. vexacións ou outro tipo de maltratos físicos ou psíquicos. Pero este formato aínda non tivo demasiada transcendencia no mercado galego. Consello da Cultura Galega. o seu amigo da infancia. dentro do marco de acordos subscritos entre a FAPAE e a FORTA. cóntase a historia de Mario. Televisión de Galicia e Filmanova. unha adolescente que se sente fortemente atraída polo seu profesor de filosofía. príncipe herdeiro dun país europeo. en particular. moitos dos vicios da produción cinematográfica.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO tipo se achegaría ao dun capítulo de serie de 60 minutos161. O príncipe namorado (2002) é unha produción de Zenit Televisión e Castelo para a FORTA que contou co financiamento do Programa MEDIA e presenta a historia de Charles. que pretende mostrar a proximidade á que se ven sometidas certas mulleres por acosos sexuais. A rosa de pedra (1999). (2005): “A producción”. unha produción de Costa Oeste dirixida por Jorge Coira. Trátase dunha produción de Ovideo en colaboración con Televisió de Catalunya. Producida por Costa Oeste e Euroficción para a FORTA. céntrase tamén na historia de amor que mantiña. O protagonista de Fragments (2002) é Toni. nos que a temática de índole social ou de actualidade acapara todo o protagonismo. co apoio na fotografía de José Luis Martínez. Hai pouco apareceu o instant movie. unha estudante de veterinaria e nai solteira. o que se traduce nunha presenza moi escasa de técnicos e actores galegos que ao máximo serven como coartada xustificativa da adquisición de dereitos por parte da televisión autonómica. de novos realizadores galegos foi mínimo. da que se namora. recrea a historia de tres mulleres que viaxan a Santiago de Compostela para realizar unha reportaxe de moda. en especial o da coprodución minoritaria por parte galega. un telefilme que nun tempo mínimo retrata un suceso real de grande impacto social. Pero o factor de proximidade sempre foi moi destacado neste tipo de ficcións. unicamente a cadea autonómica catalá proxectou unha produción regular como apoio á súa industria cinematográfica. A súa rodaxe foi dirixida por Joaquín Llamas. Malia os devanditos condicionantes.

atópase co botín duns atracadores. Outros proxectos en proceso de produción son: Más que hermanos. primeira película do realizador Ramón Costafreda con guión de Rosa Castro. en Mar rojo (2005) producida por Continental TV. Nela un comando terrorista secuestra un cargueiro cheo de produtos químicos e ameaza con facelo estalar se non liberan o seu comandante. Alfonso Agra. É entón cando decide infiltrarse nos grupos neonazis de Madrid para descubrir os asasinos. É unha historia de raíces galegas que no seu momento tivo un grande impacto social e mediático. baixo a dirección de Gustavo Balza.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Estudios Picasso. Secuestrados en Georgia (2002) foi unha das TV movies rodadas en Galicia. na que o suspense e a acción se mesturan coas rivalidades entre os personaxes. dous mozos que se namoraron e chegaron a formar unha familia sen saber que en realidade eran irmáns. perde a Víctor. e Delta (2002) de Oriol Ferrer. xa que está inspirada na vida dos chamados irmáns de Cambre. que decidiu colocar en segundo lugar a súa actividade profesional para ocuparse dos seus dous fillos pequenos. Cosme Durán. o seu compañeiro de traballo de orixe sudamericana e irmán da súa noiva. transcorre entre unha parella de alto nivel social e económico na que a muller sofre malos tratos psíquicos e físicos. películas de cine español e miniseries europeas. película que supón unha nova mirada cinematográfica sobre unha realidade. O telefilme Diario de un skin (2004). En El ladrón de reliquias (2004). Ecos. Televisió de Catalunya e a TVG. Así. Multipark para Tele5. Inspirada en feitos reais. 173 . acusado de crimes de guerra. fuxidas. Fernando Cayo. a cidade de Santiago esperta conmocionada: roubaron as reliquias do Apóstolo. está baseada na dramática historia dunha muller que perde a súa única filla e queda xorda nun accidente. Diagonal TV. Doutro lado. Esta TV movie foi a segunda dun paquete de tres producións promovidas polas mesmas empresas e que xa dera como resultado a película Sincopado (2002). Juego de mentiras (2003) é unha longametraxe para televisión producida por Costa Oeste para a televisión autonómica catalá dirixida por Lluís Zayas e protagonizada por Rosa Renom e Pep Tosar. pero ninguén reivindica o roubo. producido por Filmanova e Telecinco co apoio do Programa Media +. comeza cando Antonio Salas. para que sexan emitidas polas televisións en horario de prime time vaise optar por directores e actores coñecidos. coproducida con Diagonal TV. a filial de Telecinco creadora de series de ficción. xornalista especializado en investigacións con cámara oculta. Televisio de Catalunya. producido por CTV e Lugopress. decidiu ampliar as súas actividades empresariais coa produción de películas destinadas á súa emisión en televisión. persecucións. o primeiro telefilme rodado en galego da man de Alea TV. Bausan Films. Antonio Mourelos ou Gonzalo Uriarte. por crer que é o formato que máis éxito pode ter no plano internacional. Costa Oeste móstrase disposta a apostar polas TV movies. Producida por Institut del Cinema Cátalá e Voz Audiovisual foi interpretada por Juanjo Puigcorbé. a mans dun grupo de cabezas rapadas. e interpretada por Maribel Verdú. producida con Oberón Cinematográfica. IB Cinema. Alex. encontros e desencontros. entre outros. A Igrexa decide investigalo en segredo para o cal contrata os servizos dun catedrático. TV3 e TVG. Ademais. TV3. Macarena Gómez e Pedro Casablanc. e a partir de entón verase inmersa nunha trama de violencia. e que foi o primeiro antecedente cara ao recoñecemento legal das unións de feito. Telemadrid. La rosa de Alejandría (2003) é continuación dunha triloxía baseada na figura do investigador privado Pepe Carvalho. unha nova stripper chamada Xulia. Esta última presenta a historia dun pai xoven. Zenit Televisión e Filmax TV. Cota Roja (2004) é unha película para televisión dirixida por Jordi Frades e producida por Televisión de Galicia. e acompáñano Ginés García Millán. Tristán Ulloa dá vida ao protagonista. foi producida por Postozás Vision e narra o secuestro en Xeorxia de dous empresarios españois cando se atopaban alí por negocios A trama principal de Sara (2002). que narra a historia dunha ludópata que se ve inmersa nunha trama de mentiras para ocultar a súa afección polo xogo. dirixida por Miguel Milena.

unha produción de Adivina Producciones. unha historia que xira en torno á protagonista. dirixiuno o realizador Jorge Algora. e conta a historia dun home que mantén enganada a súa noiva durante moitos anos porque non chega nunca a admitir a diferenza entre as súas condicións sociais. un thriller en torno ás cartas en cadea para mellorar a sorte. O seu atrevemento e amor sen barreiras converteunas no primeiro matrimonio homosexual en España. que acaba de saber que lle queda pouco tempo de vida e a súa preocupación agora e arreglar o futuro do seu fillo adolescente. Nestes casos de coprodución. sobre a versión en galego. da coprodución correspondente. Tamén de Adivina Producciones é El niño de barro. cuxos dereitos foron adquiridos xa por Canal 9. Televisión de Catalunya. A actriz arxentino-española Natalia Verbeke será a protagonista da biografía da famosa bailarina galega cuxa fama e atractivo alcanzaron os confíns do mundo a principios do século XX. ICC e Gestmusic Endemol. De feito. A cinta. en exclusiva. Outro dos proxectos desta produtora é Pataghorobí. catorce pesetas. dos respectivos proxectos de desenvolvemento e. General Vídeo Productions e Just Films. época de despedimentos na Barreiros polo que os protagonistas se ven obrigados a emigrar a Suíza. un profesor universitario especializado en literatura. cando un asasino de nenos asola a cidade. As tres TV movies que conformarán esta serie serán producidas polas empresas galegas Zénit TV e Pórtico de Comunicaciones. Ámbalas dúas forman parte do proxecto Un mundo de historias. Historias de Don Camilo van ser tres películas para televisión que dirixirá Mario Camus e que se realizarán a partir doutros tantos relatos do escritor Camilo José Cela. TVG. Barcelona e A Coruña está producida por Fausto Producciones. Baseada nunha historia real. Baseada na obra do escritor barcelonés Jordi Sierra. Gaia Audiovisuals e Formato Producciones para TV3. e con guión escrito por Ana Klamburg. cuxa rodaxe comenzou a principios de xullo. por parte española. Zenit TV proxecta tamén a produción de Contra viento y marea que narra a vida de dúas mulleres coruñesas que. cuxa acción se desenvolve en Bos Aires no ano 1912. Santa Balbina 37. A TV movie Campos de fresas concluíu a súa rodaxe a mediados de 2004. gas en cada piso e Timoteo incomprendido. romperon os esquemas da sociedade tradicional na que viviron. en primeiro lugar. TVG e TV3. unha coprodución entre España. Trata da historia de Gabriel. Realizada en Valencia. Antena 3 participa como coprodutora na longametraxe La bella Otero. Canal 9 e TVG. O rodaxe desta última comenzou en maio do 2005 e a produción corre a cargo de Ficción Producciones. Victoria. Zenit Televisión. TVC e a empresa catalana Doble Banda Producciones. En Un franco. que el mesmo seleccionou en vida: El bonito crimen del carabinero. . José María Pinillo e Joan Alvarez. contará cunha repartición internacional que incluirá ao norteamericano John Malkovich e ao francés Vincent Pérez. A Televisión de Galicia elaborou un plan estratéxico para a produción de media ducia anual de telefilmes ou TV movies para televisión. Italia e Alemaña. Tamen coproducida por Formato Producciones xunto con Prodigius Audiovisual. La biblioteca de la iguana é un proxecto de longametraxe para televisión rodado en Alta Definición de Ficción Producciones e a catalana Urano Films para Televisión de Galicia e Televisió de Catalunya. a acción ten lugar nos anos sesenta en España. outra das TV movies pendentes de estrear de Adivina Producciones en coprodución con Cartel e Navarro Films. que é autor tamén do guión. cun importe superior aos dous millóns de euros presupostados. despois. unha coprodución europea que se rodará en outubro de 2005 e na que participan. a coprodución de telefilmes absorberá unha gran parte dos investimentos da canle pública galega nos vindeiros anos. a través da posta en marcha. a TVG adquirirá tamén os dereitos de emisión. a finais do século XIX. achega o espectador ao mundo das festas rave e das drogas de deseño. Francia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Distintos barrios do centro de Valencia acolleron en outono de 2004 a rodaxe en alta definición da TV-movie Mintiendo a la vida. a Generalitat e Xunta de Galicia é a longametraxe de televisión A Atlántida. xunto á canle privada. que un día descobre unha grave anomalía na novela que adquiriu para entreterse nun longo voo. O telefilme. TVG.

consolidándose en poucos anos como unha das firmas máis activas na creación de series de ficción. locutorios. a mediados dos anos 80. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. tanto dende o punto de vista da produción como da comercialización e distribución. así como as novas actividades desenvolvidas pola propia Continental TV na actualidade. Gestmusic Endemol desenvolve a súa actividade na produción de ficción 175 . e programas de entretemento e humor de carácter marcadamente innovador. formato este último que lle sirve para dar o salto á produción nacional na que actualmente tamén desenvolve grande parte da súa actividade a través de novos proxectos e da produción de series de ficción para outros territorios do estado. de Santiago de Compostela. Conta cunha longa experiencia no sector. Aos primeiros traballos para televisión de Continental suma toda a produción de Costa Oeste. docuseries.000 vatios de luz controlados dixitalmente. foi inaugurado en decembro de 1986. A produtora coruñesa apostou tamén por outros xéneros e outros mercados. pero todas elas foron acadando o seu oco no panorama audiovisual da nosa comunidade. Constituída en 1991. debates.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 4. Terra de Miranda ou As leis de Celavella. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos. Dos estudios de gravación de Voz Audiovisual xurdiron series de ficción que estableceron fitos. cunha superficie de 1. películas e documentais. Algúns dos musicais e magazines que permaneceron durante máis tempo na grella da canle autonómica. programas e unha decidida aposta polas películas para televisión. fundamentalmente para a Televisión de Galicia. Entre os proxectos desenvovidos na súa longa traxectoria. publicidade e cinema. conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de España. provistos de 350. equipos de gravación en formato dixital DVCAM e Betacam SP. Diferente configuración ten Zenit Televisión. como é o caso do Supermartes. 600. foron producidos e realizados nos estudios da empresa. e conta no seu haber con varios documentais destinados ás canles de televisión de pagamento de toda Hispanoamérica.. e dende setembro de 2004. O Plató 1000 de CTV. ou capaces de manterse en antena. sala de grafismo. como Mareas vivas. alcanzando elevadas cotas de share en prime time. Está especialmente centrada na produción de series e miniseries. e que acumula unha ampla experiencia sobre o sector televisivo. nunha cadea nacional. 400 e 200 2 m . empresa de produción e servizos audiovisuais da Corporación Voz de Galicia.100 m 2 Outra das primeiras en emerxer foi Voz Audiovisual. infantís. Creada en 1985. en Xapón 2005. Pórtico de Comunicaciones persegue dende os seus comenzos a produción e realización de proxectos para a televisión. etc. TV movies. pasa a manter un continuado fluxo de produción en Galicia a través de documentais. programas de entretemento. concursos divulgativos. que nace en 1985. ubicado en Motouto-Teo. e dende entón foi utilizado en todo tipo de programas de televisión: musicais. controis técnicos. destacan o programa Desde Galicia para el Mundo realizado para TVE Canle Internacional e para TVE-Galicia dende 1993 inenterrunpidamente e o audiovisual de presentación de Galicia no pabellón de España na Exposición Mundial de Aichi. longametraxes para televisión en coprodución con empresas catalás e a canle temática Arte. outras son máis recentes. unha joint venture creada en 1998 por Gestmusic Endemol e Zaza Ceballos.4 Empresas galegas dedicadas á produción televisiva As primeiras produtoras galegas para televisión naceron cando a propia Televisión de Galicia. A través de Zenit Televisión.2. series. Paulatinamente. A empresa dispón de 4 estudios de gravación independentes de 800. como Nada es para siempre. Continental TV é a área de negocio da compañía Continental adicada á produción televisiva. CTV pertence ao Grupo Araguaney. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. Dende a realización das súas primeiras series de ficción como A Familia Pita. camerinos. máis de 370 episodios. está especializada na produción e gravación de programas de televisión e series. a empresa foi ampliando as súas instalacións.

produción e posprodución. cun departamento de guionistas e outro de deseño de produción propios. división audiovisual da corporación multimedia La Región. 163 . La Región TV presta para os informativos da TVG servizos de produción. . traballan con fórmulas que lles permiten adaptar axilmente as ideas dos seus creativos. Con sedes en Ourense e Madrid. La Región TV está equipada con máis de 10 equipos ENG e varias salas de edición. Conta cun estudio de gravación de 600 m 2 en Santo André de Comesaña (Vigo). a súa actividade está centrada na creación de formatos para televisión. produción para axencias de publicidade e realización de videoclips musicais. cos que realizan espazos informativos. posprodución e ENG na Comunidade Autónoma de Madrid e na provincia de Ourense. onde se producen e realizan programas para a súa emisión en televisión. No ámbito da TV. así como dando cobertura de eventos informativos e deportivos para Canal +.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de televisión tanto para o mercado español e de fala hispana coma para o mercado internacional. e dende o ano 1985. documentais e series de ficción e animación. Entón a empresa decidiu apostar pola produción independente. Productora Faro é unha empresa fundada en Vigo en 1985 e dedicada á produción audiovisual en todas as súas facetas. e axiña se especializa na creación de produtos para televisión. etc. que dan resposta eficaz ás demandas dous seus clientes. Dende a súa creación. vídeos. Antena 3. En 1998 prodúcese unha circunstancia que suporá un punto de inflexión na produtora coruñesa. e as súas zonas limítrofes. Na carteira de proxectos contan con formatos para programas infantís. así como anuncios publicitarios. para o que adquiriu unha cámara Betacam Digital co seu correspondente VTR e un Avid Xpress. veu desenvolvendo labores para os servizos informativos da Televisión de Galicia na provincia de Pontevedra e zona norte de Portugal. xa que o seu documental Percebeiros emitiuse na TVG cunha audiencia do 33% e posteriormente programouno Canal+ en horario de prime time definición. para o cal conta cos seus propios recursos técnicos e persoal especializado. Actualmente. Dirixida por Antonio Segade e Enrique Portilla. pezas de videocreación e contidos específicos para canles temáticas. Filmanova Show é unha sociedade creada en 2003 dentro do grupo Filmanova. de Ourense. ten as súas orixes en 1980. Actualmente son pioneiros na produción documental en alta 163 Dende Canal+ catalogouse esta obra como o formato óptimo de documental independente para programar nesta cadea. que se iniciou como ENG ao servizo de TVE e nunha segunda etapa como responsable da correspondencia que Tele 5 montou en Galicia. Pola súa banda. concursos. IJV é unha compañía que naceu da man de Javier Valiño. Tele 5 e cadeas internacionais. La Región TV.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Outros ámbitos de Producción CAPITULO 5 177 .

Fálase de multimedia interactiva cando é posible controlar certos elementos e interactuar coa información. A produción multimedia emprega as tecnoloxías baseadas na utilización do ordenador que lle dá ao usuario a capacidade de acceder e procesar información en. etc. de mercadotecnia comercial. A comunicación multimedia é información. No que se coñece como realidade virtual. diversión e coñecemento a ritmo do usuario A hipermedia supón a converxencia entre as palabras. ir ao principio. entre outras cousas. a telefonía e a informática. utilizando cascos con dúas pantallas de cristal líquido miniaturizadas. interactiva de palabras. asistencia á venda. os sons. no ámbito da imaxe e o son todo será multimedia e en formato dixital. área de formación. porque a presentación debe ser tan interesante que atrape ao usuario para que estea interesado en ver a presentación. é dicir. imaxe (estática ou en movemento) e son. Así é como se utiliza neste Libro. porque o percorrido non debe ser lineal. especialmente no campo da animación. actualmente intégranse con toda naturalidade nos novos medios. xogos. como os . teleformación. Nos produtos multimedia. diversión e coñecemento a ritmo do usuario. A creación de mundos e actores virtuais. Os multimedia constitúen. vídeo en redes. longametraxes. o usuario pode elixir se desexa ir ao final. imaxes. A infografía. teleeducación. Os multimedia empregan tamén escenarios sintéticos tridimensionais. entendida como a fusión de imaxes e textos. programas de divulgación e entretemento con protagonistas infográficos. a interactividade e a intercreatividade son sinónimo. cunha mobilidade e expresividade ata agora insospeitada. Co tempo. tres das seguintes formas: texto. A multimedia estará presente en aplicacións destinadas ao fogar para televisión interactiva. segundo algúns expertos. polo que o sistema debe dar facilidades para que o usuario poida interactuar coas opcións que se lle presenten da forma máis doada e intuitiva posible. voltar. co que se poden realizar series de televisión. os textos e as imaxes que se activan mediante enlaces establecidos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 5. navegación. estase a revelar como un mercado de futuro na área da información e a documentación. o usuario é sumerxido nun mundo infográfico. O mercado multimedia caracterizouse a principios dos anos noventa pola produción dixital off line. que posibilitou o uso conxunto e simultáneo de diversos medios na transmisión dunha información. OUTROS ÁMBITOS DE PRODUCIÓN 5. telecompras e en aplicacións destinadas aos negocios.1 A PRODUCIÓN MULTIMEDIA Aínda que a expresión multimedia se refire estritamente ao resultado da converxencia do audiovisual coa informática. máis competitiva e ao alcance de pequenas e medianas produtoras. A comunicación multimedia é información. á que lle aportará claridade ao facer máis comprensibles os gráficos. A interacción implica tres conceptos básicos: inmersión. vídeo baixo demanda. e manipulación. Áreas tan diferentes ata hai pouco tempo como o audiovisual. decidir a onde ir ou que é o primeiro que se quere ver entre unha serie de opcións que se ofrecen na pantalla. telemedicina. etc. sons. como comunicación corporativa ou mesmo interna. dá lugar a unha nova forma de producir con alta calidade. hoxe por hoxe e dentro da industria audiovisual. que proxectan as imaxes directamente sobre cada ollo. actualmente este termo xeneralizouse para desinar a conxunción animacións e vídeos en formato dixital. un negocio con sinais de identidade propios. inherente ao anterior. e pode ir viaxando de acordo co interese que lle susciten as diferentes opcións. alomenos.

a produción en liña. e tamén se ten en conta a velocidade coa que adoptan os novos servizos. sen fillos e cun nivel socioeconómico medio-baixo. Neste apartado. a conexión adoita ser básica e non de banda ancha.3 servizos de pago contratados. os estándares das consolas e o CD Rom conseguiron manterse e consolidarse ata o momento actual. 165 O estudo de Red. O estudo titulado Introducción de las TIC en los Hogares fai unha segmentación de acordo co equipamento tecnolóxico en telefonía fixa. representativo dun terzo das familias. pero que aínda mostra reticencias á contratación de Internet e.1% dos fogares. Internet e televisión de pago. de nivel socioeconómico medio-alto e con nenos. e na presenza doutros dispositivos. como o escáner (55%). dispoñen de ordenador persoal no 70% dos casos e a súa conexión a Internet adoita ser ADSL. O sector da multimedia é particularmente novo en Galicia e carece aínda da bagaxe e rodaxe necesarias para o seu desenvolvemento. Os grupos familiares con esta barreira emocional ante as novas tecnoloxías teñen unha media de 1. os seus ingresos totais tiveron aumentos moi importantes. que se caracterizan polo seu alto nivel de equipamento. a videoconsola (40%).4% de familias que se identifica de forma positiva coas tecnoloxías. e apenas dispoñen de Internet e de televisión de pago 164 O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías . CD i. un novo elemento vén revolucionar todo o panorama das aplicacións multimedia: a posibilidade de dispoñer dun sistema de información baseado na interactividade total e permanentemente actualizable. Posteriormente.7 servizos contratados de media sobre os catro posibles. móbil.8% do total⎯ son os máis favorables á implantación das tecnoloxías. contan cunha media de 2. O núcleo máis entusiasta das novas tecnoloxías está formado polo 5. O informe revela que aínda existe un 23% de fogares que se sente á marxe do mundo dixital. Non obstante. xa que teñen 3. a produción de aplicacións interactivas (off line) adoita ser compartida con outro tipo de actividades informáticas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA vídeoxogos de 16 e 32 bits. A presenza de ordenador neste grupo é case universal (98%). pero que non as adopta aínda coa velocidade que cabería esperar. urbanos. Esta sinerxía é aproveitada polos creadores de CD Rom que van traballar con discos híbridos con conexión en liña. O equipamento tecnolóxico destas familias multimedia tamén queda patente na taxa de penetración do DVD (75%). e malia a súa atomización. CD Photo e CD Rom. Nun nivel intermedio. o que lles fai pensar aos autores do informe na existencia de limitacións económicas. O 45% dos fogares españois móstrase remiso á adopción das novas tecnoloxías. en detrimento doutras opcións como o CDi. o que permite aproveitar as capacidades de almacenamento do CD e actualizar os contidos a través da rede. sitúase un 16.es. pero que entende que as súas vantaxes están máis relacionadas co contorno laboral que coa súa vida privada. fai a súa aparición outro periférico. e a cámara web (20%) 165 .es tamén identifica outro grupo de fogares. que apenas destaca da media pola súa situación socioeconómica ou polo seu lugar de residencia. que é o que esixen boa parte das aplicacións multimedia dedicadas ao entretemento ou á educación. Estes fogares. Os especialistas ven nesta tecnoloxía posibilidades creativas e falan dunha nova xeración de xogos. ten dous servizos contratados e. co que non se identifica en absoluto porque tende a destacar os problemas e dificultades do uso das tecnoloxías por encima das súas vantaxes. 179 . segundo un estudo elaborado pola entidade pública empresarial Red. que tamén mostran unha actitude favorable cara á tecnoloxía. Por outra parte. xa que contratan máis de dous servizos de comunicación. A maioría das empresas dedicadas á xeración de contidos deste tipo na Comunidade galega son tan recentes que apenas puideron dar fe da súa presenza. Este tipo de familias adoita vivir en poboacións pequenas. o DVD. a fotografía dixital (26%). Paralelamente ao proceso evolutivo dos soportes. Non obstante. sobre todo. como é a Internet.9 servizos contratados. Esta tipoloxía. Os de clase media con nenos e situados en núcleos urbanos ⎯o 54. da televisión de pago. no caso de dispoñer de Internet. de 164 A este tipo de fogares súmaselle outro 22% de familias que ten asumidos os servizos de telefonía. e máis da metade ten acceso ao cable. que resolve os problemas de espazo dos CD Rom e permite conter imaxes en movemento de boa calidade. cando practicamente todos os ordenadores persoais saen xa de fábrica cun lector CD Rom instalado e este formato está perfectamente consolidado no mercado.

. Así mesmo. Ademais. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 17 50 194. Unha das principais contribucións neste senso foi a das canles temáticas como modelo básico e fiable de transmitir a información da rede.158. Pola súa banda. Interacción é unha compañía cuxa actividade se centra na creación e desenvolvemento de proxectos multimedia baseados nas novas tecnoloxías. que crea e desenvolve contidos e aplicacións para dispositivos dixitais tales como a nova telefonóa móbil 2. A vida que che espera ou Para que non que esquezas.325.698.5G. facturan 5. i-mode. o portal pioneiro de Galicia en Internet.02 206. J2ME. en 2001 foilles concedido un Premio ASIMELEC. páxinas web como as das longametraxes Heroína. 166 Son proveedores oficiais de i-mode para Movistar. Pocket PC. así coma proveedores de contidos flash para esta operadora en España.12% Facturación 1. Asi mesmo. Visual e sobre todo Flash Lite.55 Nº de Empregados 43 102 136.923. Acordar Comunicación en Internet leva realizando o seu labor cun equipo estable e unha constante e definida liña de traballo dende finais de 1995. Algunhas das súas producións son o xogo multimedia O templo. facturaron 5. a maior productora nacional de televisión interactiva. Trátase da primeira empresa galega especializada no xornalismo electrónico. pero está especialmente interesada na edición de obras de ficción en soporte multimedia.24 5. Os traballos de Acordar oriéntanse á comunicación en Internet en todos os seus aspectos.741.35% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. 3G. 1997 e 2003. Loroestudio é un estudio de deseño e comunicación multiplataforma situado en Ferrol.00 305. tanto empresariais coma de lecer ou de mensaxería multimedia con fins publicitarios. Principais magnitudes das empresas de multimedia en Galicia. As empresas dedicadas á produción multimedia e con domicilio social en Galicia son 50 en 2005. A empresa foi quen de obter en mais dunha edición o Premio AGAPI na súa categoría. Vínculo Media nace en 1998 cunha idea innovadora da produción de 50 empresas de producción multimedia. Trátase do primeiro equipo galego que desenvolveu contidos para a televisión interactiva. rexistra un máis ca notable crecemento. A publicación no ano 2001 de O laberinto dos soños marcou o inicio das súas actividades nese campo e abriu o camiño para o inicio da produción no eido audiovisual. por seren membros oficiais do grupo Beta Testers de Macromedia 166 . O estudio adícase principalmente ó desenvolvemento de aplicacións multiplataforma para móbiles e Pocket PC con XHTML mp.9 millóns de € e empregan a 102 persoas contidos exclusivos para a rede. A empresa é a responsable de Vieiros.901. un dos seus traballos foi seleccionado para estar no Museo Reina Sofía nunha exposición temporal que se denominou Cen anos de deseño gráfico español. e a súa actividade vai enfocada cara os canais temáticos. A empresa ten desenvolvido unha serie de xogos en Flash para Fresh-it.88% Resultado -4.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realización e deseño de contidos interactivos para empresas e institucións. televisión interactiva e web. a web promocional das distintas coleccións de Caramelo ou a do MARCO de Vigo. que é o reproductor Flash para móbiles con sistems operativos Symbian e Windows Mobile. para o que estableceron relacions tanto con operadoras de cable e satélite coma con outros proveedores de contidos para a TVi. O ano da carracha. forman parte do grupo de desenvolvemento de Moviforum de Movistar (en cuxo catálogo aparecen aplicacións desenvolvidas por esta empresa) co que se garantiza o apoio técnico e a calidade das súas aplicacións.9 millóns de Euros no 2003 e contaban con 102 empregados. Creada en 1997. xogos e publicidade interactiva. Grandola Nova dedícase á produción editorial e audiovisual.

que establece unha comunicación en forma O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información de diálogo co usuario. O A empresa mereceu a cualificación concedida pola Xunta de Galicia de Proxecto Innovador de Base Tecnolóxica. un audio da máis alta calidade. ou subtítulos falados en ata trinta e dous. xunto coas pistas audio alternas para diversas linguaxes. non só se fala de tecnoloxía. Nezcom.1 Principais producións galegas off line O potencial técnico do soporte CD Rom é grande. o que non só se traduce na capacidade tecnolóxica da compañía.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Desde 2001. o formato de DVD xurde para resolver as necesidades da industria da comunicación e do entretemento. ningún outro medio audiovisual ofreceu ata o momento a versatilidade e o poder do DVD: en memoria. animación 3 D e locución.1. etc. pois esta fusión busca a comuñón técnica e de deseño entre cine e videoxogos. ideal para comunicación corporativa. 5. ademais da versión nuns oito idiomas. que pode conter moito máis que unha película e dálles aos espectadores unha ampla gama de opcións. e. na capacidade multimedia e no baixo custo da duplicación para distribución.000 páxinas A4. etc. unha información actualizable no momento que se desexe. Pero mentres que o CD foi deseñado para a música soamente e adaptado máis adiante para o uso con software e vídeo primitivo. Trátase de un sistema altamente interactivo. Fronte a outros suportes o DVD ofrece claras vantaxes. potenciando así a súa imaxe e as súas posibilidades comerciais. xa que un CD Rom pode ser protexido contra lectura non autorizada ou copiado. xa que de feito poden elixir formato de pantalla de 4:3 estándar TV. aplicacións. idéntico en tamaño a un disco compacto. quioscos multimedia. Ten unha gran capacidade para almacenar información. Alia 3D consolídase como estudio e produtora de animación e compañía desenvolvedora de videoxogos 3D. 167 181 . aproximadamente 500. suficiente para salvar dúas horas e trece minutos de audio e de vídeo de altísima calidade. motiva e facilítalles aos seus usuarios a busca de información sobre a empresa. finalmente a confidencialidade dos datos. Algunhas das vantaxes deste soporte son: a información interactiva. o formato de 16:9 HDTV. Non obstante. unha alta capacidade de almacenamento. texto e menús. cunha boa definición de imaxes. Pero. contornos de realidade virtual. algo non visto e que responde á necesaria adaptación a un esixente mercado internacional. ou o formato do letterbox de 20:9. coa incorporación de secuencias de vídeo e unha capacidade informática sen precedentes que permite asegurar que calquera idea é susceptible de converterse nun sistema interactivo. O CD Rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información. catálogos de venda. creada en 2004. xa que é lexible en calquera ordenador.). con necesidades de ocio evolucionadas. baixo a razón social New Gravity Laws167 A fusión de tecnoloxías permite fórmulas de vangarda para alcanzar cotas superiores de modelado e animación con Render en tempo real. A empresa está a traballar nun proxecto de desenvolvemento de xogos para móbiles (tecnoloxías GPRS e UMTS) e investiga arredor de sistemas de Render combinados en tempo real. vídeos. Entre os servizos que ofrece encóntranse os contidos para telefonía móbil (xogos. O DVD é capaz de reproducir vídeo de alta definición e audio Dolby dixital. unha información multimedia coa inclusión de vídeo. xerando unha linguaxe e un contido novos e deseñados para un target específico. videoxogos en 3D e 2D. ten como obxectivo avalar producións audiovisuais e publicitarias no formato micromovie tanto para televisión como para tecnoloxía móbil ou Internet. documentais interactivos. senón tamén en que ata a data ningunha outra firma faga o mesmo en toda a comunidade autónoma galega. Un DVD é un disco óptico. tanto en calidade coma en custos. O proxecto de empresa foi aprobado polo Consorcio de Zona Franca de Vigo para integralo no edificio CIE. por outro lado. educación interactiva e moitas aplicacións máis. produtos ou servizos. en calidade de vídeo e audio. música. catro linguas en subtítulos.

etc. Varias empresas do sector quebraron durante o período considerado.8%. peso lixeiro. No contexto europeo.700 millóns. e xa dominan o mercado dos videoxogos: por cada xogo de PC véndense 3 para consolas. Non obstante. e as perdas netas conxuntas ascenderon a 405 millóns de euros en 2001. un 10. como o cine.000 millóns de euros en 1997). aínda que baixou a facturación de consolas. sitúanse á cabeza os específicos para consolas. Segundo datos da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de Entretenimiento (ADESE). de 1998. a industria española de videoxogos pechou o exercicio 2003 cunha facturación global que ascendeu a 800 millóns de euros. fronte ao 27% representado polos videoxogos específicos para PC. A industria do videoxogo en España tampouco tivo unha traxectoria especialmente brillante por dúas razóns: a absorción do mercado por parte dos grandes desenvolvedores norteamericanos e xaponeses de videoxogos (tanto para PC como para consolas) e a falta de incentivos nacionais a un sector cultural tradicionalmente desprestixiado e asociado a problemas de regulación de contidos e adicción dos seus usuarios. Do mesmo modo. que representan o 73% do total dos consumidos en España durante o 2004. ao pasar dos 724 millóns aos 2. por detrás de países como Reino Unido. polas dificultades que teñen os creadores para recibir as compensacións derivadas dos dereitos de autor. pola facilidade de copia e. faise distinción segundo o destino da produción. inicialmente.8% máis que en 2003. un 12. locutores. A complexidade creativa dunha obra multimedia na que interveñen diferentes especialistas (dende guionistas a deseñadores. produción ou distribución. sobre todo nenos e adolescentes.300 millóns euros en 2001 (fronte aos 1. co que supera xa a outros tipos de entretemento que ata agora lideraban tradicionalmente o mercado do ocio. Dentro dos primeiros. ademais. Os videoxogos máis vendidos para consolas son os de . As perdas netas para o sector en 2001 roldaron os 180 millóns de euros. en 2001. finalmente. No 2004.) complica o proceso de produción Galicia está por debaixo da media nacional en equipamento informático que se ve aínda máis entorpecido polo investimento necesario. os CD Rom e as presentacións ou exposicións baseadas na tecnoloxía multimedia. así como pola propia evolución tecnolóxica. O seu pequeno tamaño. España sitúase en cuarto lugar no que se refire a consumo de software 168 interactivo e venda de consolas. os ingresos operativos das empresas europeas editoras de videoxogos foron de 2. un 1.7% máis que en 2002. os corporativos ou institucionais. incluíndo os de entretemento. produtores. Non ocorre o Con respecto aos videoxogos. ao -11. educativo ou divulgativo. Un caso similar sucede coas compañías que desenvolven eses videoxogos. é posible distinguir varias tipoloxías. en 1997. que frearon o investimento das empresas españolas en novos talentos nacionais desviándoo cara a estratexias de distribución de produtos masivos xa consolidados. empaquetar e distribuír.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO DVD é tamén moi barato de producir e distribuír.9%. as vendas en unidades incrementáronse un 4%. o home video ou a música gravada. pasando por informáticos. os activos totais case se cuadriplicaron nese período. Os produtores off line non tiveron un camiño fácil e o sector sufriu un claro estancamento a causa de problemas de financiamento. construción e materiais simples e a súa semellanza ao CD Rom fano económico para imprimir. aos 736 millóns. o mercado de xogos para PC e consolas ingresou 515 millóns. como son. Non obstante.7%) e caeu no último ano considerado ao ⎯26. Dentro das producións off line do sector multimedia. segundo sexan de empresas ou da Administración e afíns. esta actividade multimedia facturou 790 millóns de euros. Segundo o Yearbook 2004 do Observatorio Europeo do Audiovisual. Alemaña ou Francia 168 .2%. Neste ano. a marxe de beneficios para estas compañías caeu do 16.3% menos que o ano anterior debido ao descenso do prezo das consolas. Os seus ingresos operativos pasaron dos 548 millóns de euros. e os de contido cultural. É patente a forte presenza de contidos estranxeiros –moitos dos cales se traducen e ata se adaptan ao contexto cultural español–. en 2001. malia a súa marxe de beneficios só ser positivo en 1999 (o 5.

seguidos polos de aventura (19. Así mesmo. cheas de animacións. que pretende dar a coñecer o perfil do consumidor destes produtos. os catro xéneros máis xogados foron. aproxímase o xogador ao hábitat dunha casa a través dun pequeno escaravello. cifra que se reduce ao 2. aventura (14. No caso dos videoxogos de PC. Por medio de un CD creativo. aproxima o xogador ao mundo do deseño e á comunicación visual. coches/carreiras e deportes. fronte ao 42%de usuarios que ten entre 18 e 34 anos. o que supón unha cifra de xogadores próxima aos 8. o 16% dos videoxogos está copiado.9% no caso das consolas. o 11% é pirata e o 6% descargouse de Internet. as súas interfaces son como acuarelas que se poden visitar. etc. En canto aos criterios para seleccionar un videoxogo. logrou o Premio LAUS á mellor produción multimedia en 1998. A razón do éxito atribúese á evolución tecnolóxica. etc.5 millóns.6%. Os autores do estudo apuntan que estes datos se enmarcan nunha expansión xeral do ocio dixital en España. soamente dous de cada dez xogadores aseguran que reduciron outras actividades (cine. A práctica totalidade deles faino desde as súas casas. Pola contra.) como consecuencia da súa afección aos videoxogos. Esta conclusión abre a porta a unha clara segmentación do mundo dos videoxogos. O xogo consiste en chegar á cova do pequeno escaravello protagonista. en cambio. No que se refire a CD Rom de entretemento. teatro. Os homes prefiren os xogos con adrenalina (disparos. No mercado de videoxogos para PC. o fabricante do xogo e a publicidade. cun 36. portadas de libros. concretamente en décimo lugar. dominan os xogos de estratexia. O estudo destaca que máis da metade dos mozos/adultos non gasta máis de 100 euros ao ano en videoxogos. A simplicidade destes xogos e as emocións que espertan son as claves destas videocreacións. Ademais. xa sexa a través do ordenador ou da consola. os antecedentes no ámbito galego habería que buscalos en producións como El artista virtual (1995). etc. que se atopa agochado nalgún lugar do cuarto. que se poden gardar. descartan a hipótese de que sexan un pasatempo exclusivamente masculino.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA mesmo co número de estudos de desenvolvemento de videoxogos por países en Europa. unha aplicación da mesma compañía. estudos. 169 En canto á frecuencia de uso. quebracabezas. sinala un estudo realizado por GfK Emer por encargo da Asociación Española de Distribuidores y Editores de Software de O 20% dos españois é consumidor de videoxogos Entretenimiento. loita. o 20% dos españois é consumidor de videoxogos. unha cuarta parte xoga practicamente a diario. tres de cada catro xogadores de PC e algo máis da metade dos de consolas aseguran que xogan sós.6%). No último ano.8%) e deportes (8. Realizado por Dygra. por detrás de países como Holanda.1%. por orde. un mercado xerador de emprego e con gran capacidade de crecemento no que o Estado español se encontra á cola. cun 31. deportes). imprimir. revela que dous terzos dos xogadores son homes e que o 38% son menores de idade. os principais son o número de pantallas. xa que un de cada tres usuarios é muller. existe en España un 1. a súa rapidez e o prezo. 183 . O estudo tamén apunta que unha cuarta parte dos xogadores de PC consome videoxogos en liña . tarxetas postais. Por outro lado. Bicho (1997) foi unha das primeiras experiencias galegas neste campo. con ofertas específicas para nenos e xogos pensados para adultos. mentres que a maioría o fai entre unha e catro horas á semana. deportes. Bélxica ou Italia.6 millóns de 169 xogadores a través de teléfonos móbiles . mentres que as mulleres optan por xogos máis variados (cartas.).7%) e deportes (15%). seguidos dos de acción (15. e os menos importante. un terzo son copiados ou descargados. aventuras. Non obstante. carreiras (16. Os videoxogos convertéronse nun instrumento esencial na educación de nenos e mozos e constitúen un soporte privilexiado para a divulgación e o asentamento de valores de comportamento positivos en diferentes ámbitos. O estudo. Así mesmo. os de acción.2%). á creatividade e á imaxe de marca.8%).. etc. Cun conxunto de ferramentas de composición para que o xogador se divirta realizando carteis. acción. modificar.

un neno que non quería durmir porque aínda non sabía soñar. a empresa Ozono Multimedia e o Concello. ven ser un contacontos dixital sobre personaxes. un CD multimedia para nenos. a través da demo desenvolvida pola empresa viguesa Interacción. sobre a época que xira en torno ao descubrimento da tumba do Apóstolo. Cando o Concello de Santiago convoca un concurso para promover a normalidade da lingua galega. textual e musical para unha relectura do universo cunqueiriano máis cómico. tamén conta co patrocinio das empresas Tecmed e Ecoembes. . Pentagox (2002) é unha maqueta dixital do xogo divulgativo de preguntas e respostas de cultura xeral que. Trátase dunha produción desenvolvida por Dygra para a Xunta de Galicia con motivo da exposición Camiño de Santiago Virtual. A estirpe de Gatipedro. Aínda que dende a administración asumiuse o custo do proxecto. Novaimaxe Multimedia puxo no mercado Raspi en la granja (2001).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Quick Magic (1998) ven sendo un editor de efectos máxicos desenvolvido por Dygra. en especial. animais. foi producido por Ozono Multimedia e desenvolto por Grándola Nova. A aventura máxica de Merliño (2001) é un xogo en CD-Rom que lles permite aos usuarios coñecer diferentes lugares de Galicia e resolver un misterio coa axuda dun trasno. Tamén foi pioneiro Lixeiriño (2003). que fan que a cidade perda peso e se eleve do chan. así como de Sogama e da Consellería de Medio Ambiente. o segundo para papel e cartón. que é un superheroe e como tal vai limpando o lixo das rúas. pretenden impulsar a recollida selectiva entre os máis pequenos 170 . En O misterio das sete pezas (2001). Trátase dun sistema informático para aprender a facer efectos de ilusionismo propios do mellor dos magos. xógase coa desaparición de sete dos obxectos máis representativos da capital galega. levado a cabo por Ibisa TV. o terceiro para residuos orgánicos e o último para os vidros. Ensinar a separar os desperdicios en Narón é a súa primeira misión. para o que fixeron catro niveis. O interactivo Ultreia (1999) é un xogo de taboleiro con preguntas sobre o medievo e. a empresa de enxeñería informática Imaxin Software decide que o mellor proceso normalizador é o que se fai alí onde os nenos se sinten máis gratificados: nos xogos. un CD Rom que pertence a unha colección destinada aos nenos. Inventario de aluados. o que permite que cada usuario vexa o filme á súa maneira. para a realización de trucos de maxia por ordenador. que fai unha viaxe pola Galicia máxica e un completo editor para crear historias interactivas a través de 7 posibles localizacións e máis de 20 escenarios con outros tantos personaxes e obxectos cos que interactuar. que ten o libro como eixe argumental. está baseada en lendas e contos populares do país e pretende dar a coñecer diferentes aspectos da nosa tradición. Linguaxe visual. seres fantásticos e obxectos recollidos en Escola de Menciñeiros. cuxo protagonista se fai chamar Ventura Tres Pelos. Xente de aquí e dacolá e Os outros feirantes. Trátase dun CD que contén un filme musical de animación interactivo. un por cada residuo: o primeiro nivel ensina o procedemento da reciclaxe para plásticos e latas. como se xogaría a Pentagox de forma dixital. A ambientación do xogo. co que completa a finalidade pedagóxica do xogo. coa colaboración do Mago Antón. a través dunha versión interactiva. pretende mostrar. titulada Aprende con Raspi. O labirinto dos soños (2002). 170 Lixeiriño foi pensado para que os cativos tivesen unha idea do que é a reciclaxe. e dedicada a diferentes ámbitos nos que poden aprender os animais e os obxectos que o integran. que é onde os seus creadores. para que os posibles patrocinadores financien o investimento. menciñeiros e outra fauna na obra de Cunqueiro (2000).

É o caso do xogo Glest. que oferta a opción de xogar en galego e que se pode descargar de balde a través da rede. Recorrido virtual por el Camino (1999. tamén cómpre referirse a algúns casos de interese. nos que o usuario se converte nun xeneral que domina e organiza as súas tropas e recursos para vencer o adversario. A Coruña. Esta mesma empresa produciu Santiago de Compostela. Alén de visitas e descargas. deberá explorar as estancias dun vello e misterioso templo para salvar o seu clan e cultura. Escultura galega do século XX (2002. un mundo en una sola provincia (1999. Nela fixéronse realidade as predicións e os soños dos escritores de ciencia ficción do século XIX e XX. Compostela como lugar de traballo dos autores máis prestixiosos da arquitectura contemporánea. Polo xeral. a xente e a historia do río Douro que salta por enriba das limitacións do tempo e do espazo. Os seus desenvolvedores comezaron con isto coma unha afección e agora teñen entre mans un sistema completo de xogo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Templo (2004). sobre todo en Alemaña. centro cultural. Utilizando unha perspectiva de primeira persoa. existen propostas alternativas e moi dignas. e a maioría dos visitantes da páxina web do xogo son alemáns ou norteamericanos. de xeito que. Arte barroca (1998. visitas virtuais. nova iluminación e lectura dos beatos. o xogador convértese no protagonista da aventura. No entanto. estes programas son auténticas superproducións. 171 Según os seus autores. 185 . Triade Comunicación de Empresas) faise unha viaxe a unha cidade que non existe. distribuíuse con varias revistas europeas. Polo que se refire aos CD Rom de tipo divulgativo. como son ¿Qué es la multimedia? (1997. unha viaxe virtual polo Camiño de Santiago seguindo o fío condutor do Pórtico da Gloria. Interacción). meténdose na pel dun aprendiz de druída. Glest achega alén diso unha novidade no campo e é que permite que o propio xogador personalice toda unha serie de factores do xogo 171 . o primeiro deste tipo en 3D feito en Galicia. desenvolta por Interacción e ambientada no mítico mundo da cultura celta. un proxecto desenvolvido por encarga de Antón Reixa que consta de once temas musicais trasladados á interacción a través de diversas aproximacións artísticas. que naceu da imaxinación do grupo Aviador Dro. Ruta del Duero. Filloa Records). Tamén da man de Ibisa figura Liébana 2000 (2000. Novaimaxe Multimedia) é un CD Rom con toda a información da cidade. En Mecanisburgo (2001. espiritual e de negocios da Europa alternativa do século XXI. Ibisa TV). Ibisa TV). permítelle ao usuario ingresar como cidadán desta cidade virtual. Un viaje de color (2001. que presenta didacticamente as vantaxes dos soportes dixitais. o xogo é mais coñecido fóra de Galicia que aquí. a vida. unha proposta de viaxe pola provincia da Coruña. galardoado co premio ao mellor CD Rom no Certamen del Cabildo Insular de Gran Canaria na súa edición 1998. Iris Produccións) é un CD Rom de carácter educativo e cultural. Ibisa TV). Nos últimos anos. un exhaustivo inventario de obras relevantes construídas en Santiago no século XX que presenta tamén diferentes proxectos en vías de execución. os ordenadores de medio mundo están a se inzar de xogos de estratexia de espectaculares gráficos. pero que puido ser. A cidade. A Coruña en CD Rom (2001. o recoñecemento chegoulles este mesmo ano ao recibiren Premio de Creación de Videojuegos PlayStation ArtFutura. Interacción)) é un CD Rom informativo encargado pola Universidade de Santiago de Compostela que recolle unha base de datos dos escultores galegos máis destacados do século XX. creadas e publicitadas polas multinacionais da industria con grandes investimentos e amplos equipos detrás. unha aventura gráfica interactiva en 3D. Interacción). Arquitecturas del siglo XX (2001. Los secretos del camino. converterse en fiel da Igrexa dos Santos Beneficios ou visitar a gran praza de Asimov. ademais de mapas interactivos. Inclúe vídeo dixital de 38 minutos. etc. Ibisa TV) supón un percorrido polas paisaxes. Por se non tivese mérito abondo o desenvolvemento dun xogo deste tipo nestas condicións. Escarnio (1998.

2 19. un 43.2 27.6 25.8 22.9%.8 18. pois fixo moito máis amigable o seu ámbito e día a día saen programas e ferramentas novas para implantalas no ámbito web e así. mediante sistemas e redes de telecomunicación. dinamizar aínda máis o seu uso. Así mesmo.8 8.2 Algunhas das producións galegas en liña Internet. aboamentos ou desprazamentos. aínda que no caso galego esta porcentaxe redúcese ata o 16.5 1998 5. A Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. O world wide web (www) é un servizo desenvolvido para o ámbito militar e de investigación co obxectivo de proporcionar un acceso sinxelo dende diferentes lugares a toda a información compartida existente en calquera parte. no que verdadeiramente se pode escoller e interpretar a información. 40 35 30 25 20 15 10 5 0 2.4 1999 2000 2001 España 2002 2003 2004 2005 10.6 1997 4 2. Este servizo baséase nunha tecnoloxía coñecida como hipertexto ou. 5. dese xeito. mentres que os portátiles se encontran no 6.3 1. Porcentaxe de penetración de Internet en Galicia.8 23.3% das vivendas españolas dispón dalgún tipo de ordenador fronte ao 36. os documentos aos que se accede utilizando este método son textos que conteñen enlaces a outros cos que están relacionados e que se poden atopar dentro do mesmo documento ou en calquera lugar de Internet.9 33.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Con motivo do inicio dos traballos arqueolóxicos de restauración da fortaleza da Rocha Forte no santiagués barrio de Conxo. A www revolucionou o concepto de Internet.2 4.5 14. un medio de masas que aglutina os antigos mass media creando un totalmente novo con características e linguaxe propias. permite.1% do ano 2002.5 27. 1997-2004. Á súa vez. cun pequeno investimento.5% deles. sendo o usuario o único filtro.4% dos fogares. publicar unha información de maneira que calquera persoa de calquera parte do planeta e a calquera hora do día poida consultala. dito doutro xeito. e é o de sobremesa (PC) o que está presente no 41.1. elaborada polo INE. Por primeira vez formúlase un sistema de comunicación directo. revela que o 25.2 32. esa persoa pode acceder a unha cantidade de información ata agora inimaxinable.6 Galicia . sen depender de horarios. o CIT Compostela decidiu encargarlle a Ibisa TV un CD Rom divulgativo no que se narra a historia dun castelo que viu transcorrer entre os seus muros algúns dos episodios máis importantes da historia compostelá.2% do total de fogares españois dispoñía en 2003 de acceso a Internet na vivenda. Tamén Iniciación audiovisual (2005) é un CD didáctico elaborado por Mr Misto Films para o Consorcio Audiovisual de Galicia.

mellorar o acceso á información e adaptarse aos novos tempos.7% dos nenos posúe unha videoconsola e dedícanlle unha media de 172 minutos á semana a xogar con ela.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Por outra parte. O estudo tamén revela que o descoñecemento do valor das tecnoloxías da Información e das comunicacións (TIC). a percepción do que se considera esencial na vida cambiou drasticamente. ademais do décimo aniversario do portal de Internet.95%) navega por Internet. familiares e compañeiros.4%. máis da metade conéctanse á rede a través de banda ancha. as principais razóns das microempresas para incorporalas son levar a cabo de xeito máis eficiente as súas actividades. a dar información propia. de maneira que hoxendía unha das prioridades vitais do cidadán medio é a saber conectarse en tempo real con amigos. sendo os seus usos básicos aqueles asociados a procesos internos. 2004. Pero un 68% non podería afastarse do ordenador durante sete días seguidos. aproveitando que se cumpriu unha década do desenvolvemento tecnolóxico. os nenos de hoxe en día parecen estar cambiando os tradicionais peluches dos seus cuartos por equipos de música (46.es. En cambio. Acceso a Internet das vivendas galegas. e delas. Pero Internet cambiou a vida dos españois. así como recollida de solicitudes. a posesión alcanza o 70. Ademais. Turismo e Comercio. Os resultados amosan que durante os últimos dez anos. un 80% dos españois cre que aguantaría sen problemas toda una semana sen ver programación televisiva. un estudo da entidade pública empresarial Red.4%).1%).2%) e ordenadores (22. a complexidade de uso e a falta de adaptación ás súas necesidades son as principais barreiras coas que tropeza a introducción das novas tecnoloxías. revela que o 61% das microempresas dispoñen de acceso a Internet. cifra que aumenta ata o 50% no caso daquelas que operan no ámbito rural. menos dunha quinta parte das microempresas dispoñen de sitio web. o 48. 172 Ademais. Se lles dan a elixir. 187 . e aquelas que si dispoñen de presenza en Internet limítanse. fundamentalmente cunha liña ADSL 172 . dependente do Ministerio de Industria. un terzo dos autónomos e empresas de menos de dez empregados seguen conectándose á rede a través da liña telefónica básica. televisores (36. Os avances en comunicación supuxeron un cambio nas necesidades básicas. Entre os de trece anos. Son os resultados dunha enquisa realizada en Yahoo. e o seu uso más estendido é o envío de mensaxes tipo SMS. o 73. sobre todo. Existe unha brecha de nove puntos entre as empresas que dispoñen de ordenador nos ámbitos urbano e rural. e que un terzo deles posúe teléfono móbil para o seu uso persoal. Liña telefónica convencional Liña ADSL Outras formas de conexión Liña RDSI Rede de cabo Un estudo de AIMC sobre audiencia infantil-xuvenil de medios en España 2004 destaca que case a metade dos nenos españois de 8 a 13 años (en concreto. En canto ao uso das ferramentas de Internet. servizos de atención ao cliente e posvenda. Finalmente. de maneira que esta ferramenta é xa imprescindible nas súas vidas e estarían dispostos a prescindir da televisión antes que do ordenador.

creadas por Interacción e onde é posible atopar polo miúdo como é o proceso de elaboración dunha película. Un plantexamento similar ten o sitio web da campaña Ruta del Duero. A forma de conexión dos fogares que teñen acceso a Internet en Galicia é principalmente a liña telefónica convencional nun 84. elaborada polo INE. A Colección Caixanova é unha das mellores e máis amplas coleccións de arte de Galicia. a rede de cable nun 17.com). desenvolvida pola compañía Xolda. máis de 20. A web do Museo de Arte Contemporánea de Vigo. se estimule o alumnado. permitindo coñecer os segredos do Douro a través da atractiva metáfora duns cadernos de campo organizados por temas e cores.76% e a liña RDSI nun 3. ten como obxectivos principais facilitar información sobre o museo e reflectir en Internet a súa actividade cotiá. e está dispoñible non só en Internet.factoriasvulcano. en todas as súas facetas (exposicións. que reproduce o esquema do CD Rom do mesmo título. Este estudo amosa que aínda queda un esforzo importante por desenvolver para incrementar o uso de Internet nas comunidades autónomas con baixo nivel de penetración de tecnoloxías da información nas empresas. Algunhas das páxinas web de contido máis creativo ou vinculado co sector audiovisual xeradas no último bienio en Galicia son as webs promocionais das películas Trece badaladas ou O ano da carracha. contén información sobre as habilidades do mago. polo portal de usuarios Flash Flash-es. imaxes das xiras. cultural. e segundo a Encuesta sobre el Uso de las TIC y Comercio Electrónico en las Empresas en España. técnicas. de Ibisa TV. a porcentaxe de vivendas con ordenador é do 35. Cativadas é un xogo para nenos de ata 3 anos desenvolvido pola Aula de Produtos Lácteos da Universidade de Santiago de Compostela. ademais. etc. tenda de produtos. épocas e tendencias constantemente actualizadas.44%. A posta en marcha do primeiro Museo Virtual de Castelao servirá para que os cidadáns poidan ter acceso e profundar na ampla e diversa obra de un dos máis ilustres persoeiros da historia de Galicia. e que. empresarial. un viaje de color. A solución desenvolvida por Interacción na web de turismo de Vigo destaca por utilizar recursos gráficos de alto impacto para presentar unha gran cantidade de información turística da cidade.net.44%. Ciudades de la Ilustración é unha encarga da Fundación Ferrol Metrópoli con información sobre cidades europeas do XVIII e que adapta a estética ilustrada á web. Cativadas presenta 12 actividades motivadoras para os nenos. foi premiada cunha medalla de oro pola American Design Awards. trucos. desenvolvida por Interacción. actividades…). A páxina do Banco Galego foi o primeiro portal dunha entidade bancaria realizado integramente con tecnoloxía Macromedia Flash por Triade Comunicación de Empresas e resultou seleccionada dentro do Top Ten Agosto 2001 de mellores web. foi recoñecida como a mellor acción publicitaria en Internet nos XI Premios de Publicidade en Galego organizados polo Consello Asesor de RTVE en Galicia. A páxina web do Mago Antón.caramelo. A finalidade deste software é a de abrir un camiño para a aprendizaxe virtual de valores positivos. senón que existe un CD executable no que se recolle o produto multimedia 173 . se pretende familiarizar os nenos de entre 0 e 3 anos coas novas tecnoloxías. do Porriño. son e outros recursos multimedia. A Xunta conta cunha páxina web en galego coa que. de gran prestixio no ámbito internacional. aínda que adaptándose á linguaxe propia de Internet. deseñada e realizada por Interacción. de forma que. vagabundos. etc.000 páxinas conteñen a máxima representación por autores.46%. contribuirá a fomentar as liñas marcadas no Plan de Normalización Lingüística. un organismo independente norteamericano. Na web. A páxina web corporativa de Caramelo (www. Ziudades.1%. con imaxes.com é unha produción de Zozo que recolle información dalgunhas urbes tanto turística coma comercial. a través das indicacións dun personaxe. A web de Factorías Vulcano (www. ao tempo que poden adquirir distintos coñecementos. 173 . a liña ADSL nun 16.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO En Galicia. O proceso de elaboración do programa tivo en conta criterios pedagóxicos adaptados ao desenvolvemento cognitivo e motriz dos nenos para facilitar a súa familiarización coas novas tecnoloxías e co coñecemento do seu contorno. obra tamén da viguesa Aaccentia.com). desenvolvida por Aaccentia.

Está previsto que sexa unha serie onde primarán os sentimentos máis humanos con que han identificar os espectadores e onde os personaxes estarán ligados polo chat e as súas vivencias resolveranse en cada episodio. . 189 . os portais conteñen noticias de todo O CD rom é o soporte ideal para unha distribución masiva ou selectiva de información tipo.. webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións. enquisas. deportes. principalmente. puramente xornalística (reportaxes. imaxes. O espazo Vieiros. entrevistas ou noticias de actualidade).LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O Raio Verde. nacionais e internacionais.. creado pola empresa ferrolá Item. a web Culturagalega. relanzados como parte integradora e vertebradora dos contidos da maior parte dos principais portais. cando a Internet galega se reducía aos primeiros experimentos da Universidade de Santiago e a media ducia de webs persoais. Vieiros foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico e iniciou as súas chamadas edicións locais.org. a porta de entrada dos usuarios de Internet 174 . que conta con 174 Por mor da gran cantidade de datos que manexan os buscadores. Hoxe estas canles xeneralizáronse como medio de presentación de contidos. rigorosa e. Tamén as empresas de telecomunicacións se sumaron a esta guerra de crear o portal máis completo e atractivo. Un equipo de xornalistas integrado no Consello da Cultura Galega elabora dende outubro de 2000 o sitio de referencia da cultura galega en Internet. etc. A credibilidade. Son lugares da rede moi coñecidos e frecontados e que significan. Nacía así o primeiro directorio da rede galega. Dentro dunha canle temática pódese incluír todo tipo de información: servizos (directorios. o que dá unha imaxe de desleixo e abandono por parte dos seus responsables. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. O novo espazo. á vez que foi estreando novas canles. cines. estes fóronse especializando e crearon os seus propios portais. Case todos os medios de comunicación teñen portais propios. especializada e útil. ademais de prediccións meteorolóxicas ou horóscopos. inspirándose nos proxectos que se estaban a desenvolver nos Estados Unidos. Non é necesario ser un portal para dispoñer de canles temáticas.. aínda que o traballo de deseño e elaboración xa comezara na primavera de 1995.). iniciou a súa andaina en febreiro de 1996. o que sen dúbida dota de maior credibilidade e prestixio a propia entidade. nunha gran parte dos casos. a combinación de información e entretemento. dunha forma organizada e que resulte doado de localizar por parte do usuario. que tomou o nome da desaparecida revista do Padroado da Cultura Galega en México. o apoio á industria cultural e a aposta por novas fórmulas de comunicación en Internet son algunhas claves de Culturagalega. así como información local sobre restaurantes. que enseguida ampliaría os seus horizontes coa elaboración de contidos propios. economía. Calquera empresa pode proporcionar nas súas páxinas información acerca do seu sector profesional. a divulgación da lingua e cultura galegas. unha canle temática ofrece información de calidade.org. concibiuse inicialmente como un índice de recursos de interese para Galicia. axendas. Actualmente.. foros. Outra vantaxe deste sistema de presentación da información é que abrangue estruturas moi amplas. un proxecto multimedia que se atopa en fase de desenvolvemento. e algúns deles mesmo permiten escoitar a radio a través de Internet. xa que un dos principais problemas de moitas páxinas en Internet é a súa falta de actualización. Interacción e Nais Producciones preparan Chatting. permanentemente posta ao día. O concepto de canle temática xira arredor da oferta dunha información completa.) Aga. teatros. Así pois. Os portais son sitios concibidos para ofrecer unha gran cantidade de información variada. e actividades de ocio en xeral.

Ademais. na maior parte dos casos. catalán. En xullo de 1997 inaugurouse oficialmente o buscador no enderezo actual e conta cos servizos de: índice. que abrangue toda a actualidade do país e que é moi visitado por todo tipo de usarios da rede. ademais de información sobre eventos. O seu novo deseño inclúe un bo número de restaurantes de toda a provincia. sección Internet. servizo de intercambio de banners. castelán. o portal de Lugo. Arredor dese servizo inicial de busca de páxinas web fóronse creando buscadores doutro tipo de contidos. Pangalaica é froito do esforzo de Abertal Comunicacións. Ofrece os seus servizos dende 1995 e foi desenvolvido pola empresa coruñesa Abrente.. . aloxamentos. 175 Outra páxina web veterana e varias veces premiada ao máximo nivel é a da Compañía de Radio Televisión de Galicia (CRTVG). Ourensenet ten como propósito o de difundir completa información sobre calquera tema relacionado coa provincia de Ourense. tamén fai referencia a praias e festas e describe detalladamente monumentos repartidos por toda a provincia. agora denominada Denodo Technologies. portal xeneralista creado pola mesma empresa. un dos buscadores en Internet máis importantes e veteranos no ámbito español. unha empresa de Carballo (A Coruña) no ámbito multimedia e do comercio electrónico. etc.org) nun verdadeiro tesouro para os máis esixentes gastrónomos. italiano. buscador. como valor engadido. o premio á mellor iniciativa en favor da banda deseñada da Casa da Xuventude de Ourense (2001) e mellor produción multimedia nos Premios Mestre Mateo 2003. Cun labor parecido en canto á difusión do patrimonio artístico e natural de Galicia. 175 Culturagalega. subministrado pola axencia Europa Press. audio. é a web do programa Desde Galicia para el mundo. Lugonet.com é un portal que recolle información da área de Vigo. é un producto multimedia galego. información de interese para a comunidade galega no exterior. En cada concello afóndase en categorías como monumentos. imaxes. opcións de ocio. entre outros. noticias. dende a propia comunidade e fóra dela. gastronomía. así como establecementos hoteleiros de diversas categorías. O Padroado de Turismo Rías Baixas converteu a súa páxina web (riasbaixas. portugués e francés). ofrece un servizo de noticias. calquera que sexa o seu formato (produtos. e que foi desenvolvido por Publinet e ofrece un formato bastante similar a Galicianet. patrimonio cultural. etc. axenda. a finais de 1996.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO seccións dedicadas á literatura. festas e datos socieconómicos. Biwe. poxas. cinema e cómic. éuscaro. restauración. perseguen como obxectivo rendibilizar sitios web con anuncios de publicidade.). noticias. praias. é unha creación de Desarrollos Lugonet.com. organismo dependente da Deputación Provincial de Pontevedra. exposicións e certames. e durante este período evolucionou ata converterse nun centro de información e servizos orientado aos usuarios. que se define como un lugar de encontro para todos os galegos e que ofrece información sobre espazos naturais. da Fundación Coca-Cola España (2001). inglés. e conta con diferentes apartados de información. ademais dos enlaces coas reportaxes emitidas polo programa homónimo. etc. A estes portais súmanse outras propostas de guías locais que ofrecen información sobre as distintas cidades e bisbarras galegas que. Pero o padroado. espazos naturais. Trátase dunha web que ten páxinas en nove idiomas (galego. A Coruña Virtual é un portal creado por I Latina Software con diversos contidos sobre a provincia coruñesa. Galicia City é un servidor de información en Internet que xurdiu en Vigo como unha iniciativa familiar no ámbito da educación. unha empresa dedicada enteiramente á edición electrónica que realizou ademais numerosas webs comerciais.org recibiu diferentes galardóns polo seu traballo: o Premio Novas Linguaxes. Vigonet.

a colaboración non se pechou. Diario de Arousa. viviu relativamente afastada das estratexias informativas deseñadas para os espazos de comunicación nacionais ou transnacionais 176 Case todos os medios de comunicación teñen portais propios . ata os maquetadores que compoñen as páxinas utilizando tecnoloxías dixitais. á marxe do soporte. sexa tradicional ou novo. Segundo a enquisa de tecnoloxías da información nos fogares 2004 do INE. La prensa local en Internet”. Case todos os medios de comunicación galegos teñen portais propios. El Ideal Gallego. Muller e Turismo. na etapa de Mundo Olé. na sociedade da información e do coñecemento. El Correo Gallego foi o primeiro diario de Galicia que contou con versión dixital e renovou deseño e contidos en 2000 para reforzar a súa aposta por Internet. Unha realidade asumida no contexto do periodismo electrónico. Hoxe xa están na rede practicamente tódolos demais xornais que se editan na Comunidade Galega. Diario de Ferrol. Dende o xornalista que recolle e escribe as informacións en ordenadores con tratamento de texto.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Ademais. De modo que as empresas editoras. que se caracteriza pola produción de contidos locais nun ámbito global. El Progreso. a saber: La Voz de Galicia. Pero é a elaboración de contidos o que segue identificando e diferenciando os medios locais. onde dispoñen dun amplo e variado abano de fontes. para consultar medios de comunicación (prensa. E Internet é un medio para facelo. La Región Digital. La Coruña Digital ou mesmo o semanario A Nosa Terra 177 .º 59 Segunda Época. Educación. Diario de Pontevedra. As empresas editoras non deixan de investir en tecnoloxía. acometeu diferentes proxectos para Terra. Na actualidade. A proximidade sempre condicionou a orientación da política informativa duns diarios maioritarios no panorama informativo do sistema de medios impresos e que historicamente tiveron vocación de servizo. practicamente todo o contido da maioría dos periódicos se produce en formato dixital. As actuais tecnoloxías favorecen a descentralización da información e permiten a entrada nunha nova fase. a sección de contidos do buscador Olé. (2004): “Una necesaria revisión de estrategias. xa que xeran gran cantidade de información capaz de atraer moitos usuarios pola súa variedade. Os responsables das edicións dixitais da prensa local non teñen ningunha dúbida acerca de que unha das súas fortalezas reside no bo coñecemento que teñen do escenario de proximidade. situada no Parque Tecnolóxico de Galicia e especializada en canles temáticas. Onde existe una grande coincidencia entre todas as cabeceiras con presenza en Internet é na especialización en contidos locais. vocación informativa e vocación de institución local. cada vez máis converxente cara á integración de novos medios e contidos sobre a plataforma web. é que unha gran parte do futuro destes medios reside non só na calidade dos seus contidos senón tamén na capacidade do propio medio de comunicación para difundilos de forma pertinente e eficaz. radio. N. durante moito tempo. TV…). 176 177 López.63% das persoas que acceden a Internet en Galicia utilízana. nese ano o 52. O escenario tecnolóxico da era dixital definiu un novo marco de actuación para a prensa local que. Mozo. que se converteu nun dos seus principais clientes. se atopan en condicións de transmitir a información contida nos seus sistemas informáticos a través de calquera medio electrónico. A colaboración con Terra iníciase antes da propia existencia de Terra. a empresa galega Vínculo Media. Coa aparición de Terra. Isto permítelles distribuír a información directamente aos lectores. entre outros usos. de proxectos compartidos e de actores que confían na eficacia comunicativa dos produtos que promoven. 191 . case sen decatárense. senón que se viu incrementada coa participación en distintas seccións de contidos en canles temáticas como Actualidade. La Opinión. A maior parte destes ofrecen a posibilidade de recibir os titulares no correo electrónico e reproducen en Internet a estrutura da publicación en papel. Faro de Vigo. X. Abril-xuño 2004. Revista Telos.

Porto.6 22. Dende a súa creación.21 23.99 16.15 15. conversacións ou foros Comunicacións: Teléfono a través de Internet Comunicacións: Mensaxes a móbiles (SMS) Ventas e Inversións: Banca electrónica e actividades financieras Ventas e Inversións: Vendas de produtos e servizos Ventas e Inversións: Compras de produtos e servizos Busca de información e servizos na rede: Busca de información sobre bens e servizos Busca de información e servizos na rede: Servizos de turismo Busca de información e servizos na rede: Medios de comunicación (TV.77 17.47 18.00 E-Galicia.67 18.62 18.07 29.99 3.95 29. Lugo.24 73. cultura ou axenda. de Celtanet.57 52. Os datos din que o país galego aparece situado nos lugares máis baixos de acceso e uso de novas tecnoloxías.29 17.04 0 0.18 15.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Estatísticas de personas que utilizaron Internet segun o uso que lle deron (% sobre o total de persoas que usaron Internet). exterior. Bos Aires.87 51.06 28.48 30.27 100 75.16 100 76. A pesar destas iniciativas innovadoras.51 27. aínda que inicialmente se concibiu como un directorio de páxinas galegas ou relacionadas con Galicia..00 100 70.02 18. Uruguai. polo que 178 Santiago de Compostela.59 49.9 11. que foi deseñado por Impact.67 26.31 9.32 10.28 27. comunicación.17 72.91 48.).64 33.09 48. opinión.65 7.45 12. A Coruña. A Mariña ou Londres.58 52.93 52.89 18. Terra Eo-Navia (Asturias). bibliotecas públicas.73 8.7 0. Ourense.4 9. As seccións das que consta non difiren demasiado dun xornal en papel: portada.89 0.94 17.71 52. Barcelona.64 16.63 19.51 15.28 17. 100 78.87 5.2 20.42 13. Vieiros foi estreando novas canles. política.34 24. Alemaña.6 5. As Portelas (Zamora). Vall do Ellas (Extremadura).01 27.62 53.2 5. O espazo Vieiros. entre outras.46 81.76 34. economía. Madrid. radio. lectura de libros.13 24.73 52.55 22.82 17.95 13.2 7. Galicia está por debaixo das medias nacionais en equipamento informático e ordenadores (tamén en consumo de prensa.63 49.16 81.22 12. Pontevedra. emprego ou marítima.36 5.54 25. .95 20. Vigo. Bierzo. ademais de ofrecer información sobre indicadores socioeconómicos. música) Servizos de saude: Realizar trámites ou buscar información sobre saude Relación con Organismos da Administración: Obter información de páxinas web da Administración Relación con Organismos da Administración: Descargar formularios oficiais Relación con Organismos da Administración: Enviar formularios cumprimentados Educación e Formación: Cursos de educación regrada Educación e Formación: Cursos dirixidos á busca de oportunidades de emprego Educación e Formación: Outro tipo de cursos Outros servizos: Outros servizos ou consultas NS / NR Fonte: Encuesta de Tecnologías de la información en los hogares 2003 e 2004 do INE.49 0. 2003 2004 España Galicia España Galicia Total de persoas que usaron Internet Comunicacións: Correo electrónico Comunicacións: Chats. foi evolucionando cara a unha publicación en soporte electrónico.51 13. Ferrol. é un diario dixital en soporte electrónico. webs temáticas feitas por persoas ou por asociacións.. xornais e revistas) Busca de información e servizos na rede: Servizos de lecer (xogos.77 6.63 18. un dos feitos máis importantes que tiveron lugar foi a posta en marcha de edicións locais 178 . Á par que as edicións locais.54 17.12 12.96 57.

179 Un novo documento realizado por PricewaterhouseCoopers xunto ao Centro Tecnolóxico Global do Entretemento e dos Medios PwC. polo menos ata finais desta década. o principal impacto da banda ancha durante os próximos tres anos será a adición do vídeo nas aplicacións existentes.000 600. non poderá aínda competir cos satélites e as redes de cable na distribución de contidos audiovisuais de longa duración profesionais. Innovación deseñou a estratexia de banda ancha para solucionar os problemas daquelas zonas onde os operadores non efectuaron ⎯nin teñen previsto facelo a curto prazo⎯ o desenvolvemento da rede debido á falta dunha demanda suficiente que garanta a rendibilidade económica do investimento. entre as que se inclúe Internet.500.600. O contido supletorio ofrecerase mediante pago.000. a banda ancha se utilizará para mellorar o valor do contido dos servizos de distribución primaria que se levan a cabo a través das canles tradicionais. á vez que se mellorará a lealdade dos espectadores.800. como son as conferencias. o documento sinala que a banda ancha en Internet. destinará nove millóns de euros a iniciar o desenvolvemento dunha rede troncal que permitirá levar a banda ancha a toda Galicia. O contido e as aplicacións que xerarán uns ingresos da rede interactiva de banda ancha aínda se están desenvolvendo. Evolución da audiencia dalgúns casos de prensa electrónica en Galicia. pero os provedores deberían realizar investimentos neste momento para facer probas destes novos conceptos grazas aos seus espectadores e beneficiarse no futuro desta mellora da interactividade.000 1. O estudo tamén apunta que. and Personalised179.000 1.3 A banda ancha Segundo o estudo The Broadband Future: Interactive.000 200.000 1. Así mesmo recoméndase que os provedores se preparen durante os próximos tres anos para a eventual migración de contido das redes de emisión dunha dirección ata a interactividade de Internet.000 1. O principal obxectivo desta acción é lograr que en 2007 todos os galegos dispoñan de acceso efectivo e rápido ás novas tecnoloxías.000 800. como a televisión ou os cines. como emisións de televisión ou películas. A Xunta de Galicia.000. a través da Consellería de Innovación. entre cara ao ano 2006.500.1. mensaxería e xogos.000 2.000 1.000 1. Industria e Comercio. 1.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA existe o convencemento de que é necesario un esforzo xeral e planificado cara ao desenvolvemento das nosas posibilidades na nova realidade que se anuncia.200. Abril 2005 193 .400.000 Febreiro 2005 Outubro 2000 Outubro 2001 Outubro 2002 Outubro 2003 Outubro 2004 Marzo 2005 Maio 2002 Maio 2003 Maio 2001 Maio 2004 Maio 2000 El Correo Gallego Faro de Vigo La Voz de Galicia Maio 2005 Total 5.000. de forma que se conseguirá un incremento dos ingresos para os provedores.000 2. ademais do desenvolvemento de aplicacións que dependen do usuario e do contido de vídeo que el mesmo proporciona. Networked.000 0 0 500. Non obstante.000 400.

aínda que está por ver cal será a demanda real deste servizo. Dende as primeiras películas de Walt Disney ata as máis modernas. Ourense será a provincia máis beneficiada. as industrias francesa e xaponesa tamén contribuíron en boa medida ao auxe da animación. Non obstante.00% 8.99% 4. 180 Neste sentido. Dende entón e debido ao éxito obtido. 5. pero nas últimas décadas experimentou un grande auxe e apareceron novas técnicas. e mesmo parroquias rurais adscritas ao termo municipal de capitais de provincia. 12. é dicir. destinaranse 25 millóns de euros a axudas aos operadores para que estendan os seus servizos aos núcleos rurais antes de 2008. xa que as infraestruturas chegarán a 32 concellos que ata agora carecían de conexión.30% 6. como o emprego de bonecos de plastilina e o ordenador. que se verá completada ata alcanzar o 100% da súa extensión.00% 10.84% 2. Nesta situación están municipios próximos a algunhas das grandes cidades.86% 3.49% RDSI Líña telefónica convencional ADSL Cable Outras formas conexión Total de vivendas dispoñen acceso 11. Comparación entre Galicia e España nas formas de acceso a Internet nos fogares (% con respecto ao total español). A historia deste tipo de cinema é longa e chea de altos e baixos.000 os cidadáns galegos potencialmente beneficiados por esta iniciativa. a maior novidade do plan é a posibilidade de que o acceso á banda ancha chegue a 63 municipios nos que ata agora non estaba dispoñible 180 . aínda que para entender o actual boom hai que remontarse a 1989. Pero. o mesmo ocurrerá noutros 20 municipios da provincia de Lugo. non era posible acceder a elas.00% 2. como Lugo. cubriuse un longo treito. Filmax ou Pixar.00% 3. Así se recolle no Programa Nacional de Acceso á Banda Ancha en Zonas Rurais e Illadas posto en marcha polo Ministerio de Industria. como Ames.2 A ANIMACIÓN EN GALICIA A animación é algo tan antigo coma o cinema mesmo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Se os plans do Goberno galego se cumpren. un 93% do total dos existentes na comunidade. os habitantes dos municipios rurais poderán dispoñer dun acceso a Internet de banda ancha por un prezo máximo de 39 euros en 2008. Para isto. data da estrea de La Sirenita. a factoría Disney non parou de lanzar películas. Narón ou Culleredo.00% 8. Con esta iniciativa. En total serán algo máis de 660.00% 0. á marxe do predominio estadounidense. ata agora.64% No caso de Galicia. 2004. preténdese fomentar o uso das novas tecnoloxías da información naqueles lugares nos que. como El Espantatiburones ou Shrek. á vez que lle xurdían competidores como Dreamworks.00% 4. sempre seguindo o mesmo esquema ata caer na repetición. Na maioría dos casos trátase de concellos nos que xa hai cobertura parcial de Internet de alta velocidade. beneficiaranse deste programa un total de 286 municipios. 7 na da Coruña e 4 máis na de Pontevedra .

que colocan nas emisoras españolas. tal como o confirman as películas destes últimos anos. ou con plastilina. nun ano prolífico para a animación computerizada. A batalla tecnolóxica polo liderado da animación por computadora centrouse nos esforzos de. por parte das majors. os altos gastos de produción e comercialización. Esta foi a primeira película de animación feita integramente por ordenador e.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O cinema de animación é un valor en alza e se antes se relacionaba exclusivamente coas películas para nenos. tendo limitacións polos elevados custos. Pero os novos recursos veñen facilitar as tarefas productivas. Así. porque lles permiten aos novos profesionais acceder ao medio. o carácter estratéxico. abríuselle un novo camiño ao cinema de animación. con frecuencia. recentemente asociados con Disney cando. recentemente. por ser un contido destinado a nenos e ser un produto característico da cultura e da idiosincrasia do país. como apunta Claudio Biern: un longo período de produción. en aclamación do público e dalgúns sectores da crítica menos reaccionaria. coas cales pode lograrse maior impacto no público. en 1995. e cunha férrea competencia entre elas. Na LXXIV Edición dos Óscar. Os animadores por computadora lograron idear bechos. S. a segunda longametraxe completamente dixital que se fixo en España (a primeira foi en 1996-1997. as series de debuxos animados gozan de características que lles confiren un carácter singular e que as fan diferentes das outras producións televisivas. pero para todos os públicos.A. en 2001 premiouse a mellor película de animación. a gran competencia dos mercados internacionais. que superou a tradicional en técnica e desenvolvemento. e. idearon Toy Story. O descenso no prezo do equipamento informático e a crecente facilidade do software dan lugar a unha maior creatividade. grazas á animación dixital.A. o máis importante. así como por certa rixidez creativa debida a unha tecnoloxía cara e en constante evolución. e iso foi. como unha auténtica industria que gañou terreo a pasos axigantados. os elevados riscos dos grandes investimentos a realizar. aqueles que reinventan a realidade e que lles proporcionan aos expertos moitas máis opcións. en películas como Gladiator ou El Señor de los Anillos víronse planos completamente dixitais. curtas e longametraxes. en boa medida. concedéuselle o Goya 2001 á Mellor película de Animación á produción galega de Dygra Films e Megatrix. por un lado Pixar e Disney e. Onde máis funcionou a animación dixital é no campo dos efectos especiais para longametraxes. Ata hai poucos anos. E. Porque en divertirse e divertir debían estar pensando os creativos de Pixar. Dentro do mundo da televisión. Crear un mundo caricaturizado. existe a segunda faceta da animación dixital: os deseños imaxinarios. polo outro. O bosque animado. Shrek e Monstruos. ter que dispoñer de equipos cualificados de carácter fixo. a produción de animación e a utilización do tratamento dixital da imaxe en España estivo restrinxida a un grupo reducido de empresas e supeditada sobre todo a encargos procedentes do estranxeiro. S. á que se lle contestaría dende Pixar-Disney con Bichos. é máis entretido e ofrécelles moita máis liberdade nos seus deseños 181 . A clásica animación por ordenador Nesta segunda vertente enmárcanse as mellores producións dixitais dos últimos seis anos. o sector das chamadas películas de debuxos animados revelouse. Cada un destes filmes representou unha pequena conquista nun mercado que sempre pediu melloras e máis realismo nas imaxes e a técnica tivo a obriga de ser cada vez máis punteira. Tamén ese ano. Dreamworks. intercalados con imaxes auténticas. Por outro lado. chegando aos niveis de calquera superprodución de Hollywood. Despois chegarían Toy Story 2 e as antes citadas Shrek e Monstruos. Seguiría Antz (a primeira de Dreamworks). Coa informática e as novas tecnoloxías. pechando así ocos á produción nacional. na que partían como favoritas. cada vez máis produtoras e compañías lánzanse á aventura de realizar unha fita enteiramente por ordenador. superouna en recadación de venda directa. 181 195 . se ben o seu uso require un equipo de persoal cualificado que coñeza as posibilidades e limitacións das devanditas ferramentas. non obstante. animais e monstros de todas clases. por iso. A síntese de imaxes está en pleno desenvolvemento en todos os ámbitos: publicidade. hai outras compañías produtoras que tamén traballan para sorprender. durante os últimos anos. recibiu un Óscar honorífico. a existencia de paquetes. marabillar e divertir o público infantil. Megasónicos). como os dinosauros de aspecto completamente real de Jurassic Park e integráronos na imaxe real.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
está a perder terreo ante as innovacións tecnolóxicas. Non se trata de substituír os debuxos a man pola informática, senón de descubrir un novo mundo no que se mesturan a plastilina, o ordenador e as aventuras multimedia. Con todo as produtoras autóctonas non sempre estiveron interesadas en investir en animación e moito menos no desenvolvemento de técnicas dixitais. Durante anos, en España formáronse xenios desta especialidade que, ante a ausencia de traballo, non tiveron máis remedio que emigrar a Estados Unidos ou a Xapón, e a maioría deles acabaron traballando para os estudios máis importantes de efectos especiais. Na actualidade, os excelentes resultados en cinema, vídeo e televisión, o incremento da demanda familiar deste tipo de películas, as oportunidades que ofrece a nova tecnoloxía en 3D e a excelente reputación dos profesionais europeos son factores que están a contribuír ao incremento significativo do sector. En televisión nos últimos anos tamén se asistiu ao desenvolvemento tanto de contidos coma de estilos gráficos moito máis innovadores, grazas a unha maior demanda de producións por parte das novas canles, así como a un notorio dinamismo no sector imbuído polo crecente desexo dos realizadores de crear produtos propios utilizando as novas tecnoloxías, cada vez máis eficientes e máis alcanzables e a aposta no seu momento das norteamericanas Cartoon Network e Nickelodeon. O sector español da animación considera necesaria a implicación e axuda económica das cadeas de televisión, tanto públicas coma privadas, para poder asumir con garantías a produción de series e competir coas industrias xaponesas e norteamericanas. A Xunta directiva da Federación de Asociacións de Produtoras Audiovisuais reclamoulles en abril do 2005 ás canles de televisión un incremento do 2% dos ingresos, que se destinaría a series de animación e documentais, adicional á cota do 5% de ingresos que deben invertir por lei na producción de cine europeo. De cara ó próximo proxecto de lei estatal do audiovisual, as produtoras piden ademáis que se reflexe o deber das operadoras televisivas de invertir na adquisición de dereitos de antena de obras de produtoras españolas europeas independentes, asi como respeta-la súa independencia nos acordos de inversión conxunta. Por outro lado, a programación infantil foi a menos nos últimos anos nas canles xeneralistas e, dentro do xénero, as producións de animación tamén perderon protagonismo. Por iso, os produtores de series de animación expoñen que sería necesario que se lles ofrecesen as mesmas axudas e facilidades que teñen as longametraxes. Entre elas, que no 5% de producións europeas que deben emitir as televisións se inclúa un 1% de producións de animación. Segundo información achegada polo responsable de TVE para animación no Cartoon Forum, celebrado en Santiago de Compostela no 2004, o 8,7% da programación infantil cóbrese con produtos de animación, aínda que a maior parte desta produción é foránea e ten máis de dez anos. Tamén parece revelador o dato de que o 31% dos minutos de animación que emiten as televisións estean cubertos por producións xaponesas. Outro 28% cóbrese con series norteamericanas, un 13% procede de Francia e só un 8,9% do tempo está ocupado por producións españolas. En sentido positivo, sinalan que a suma das producións europeas supón un 34% de ocupación de pantalla nese tipo de espazos. A produción de películas e series animadas enfróntase en Galicia a un mercado cunha competencia moi dura e grandes problemas de financiamento. Dende o sector asegúrase que hai talento, hai bos proxectos, hai vontade de sacalos adiante, pero falla o apoio económico, un soporte financeiro capaz de neutralizar o problema dos grandes prazos de produción do cinema de animación
182 .

. Con todo, as produtoras e os animadores consideran

que a Comunidade galega está a abrirse un oco, algo impensable hai uns anos que, cando menos, favorece unha disposición do mercado cara ás producións galegas.

182

Camilo Franco (2004): “Galicia está animada”, La Voz de Galicia, 8 de novembro de 2004.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
A pesar das diferenzas de tamaño, hai coincidencias en como se mira o mercado: no talento e na capacidade para contar historias, materia prima fundamental para a animación; nos grandes problemas financeiros que a produción de animación ten, por ter un período de maduración moi longo, e na inexistencia dun mercado local, polo que os proxectos han de ter un carácter universal ou, pola contra, non haberá demasiadas posibilidades de sacalos adiante. As dificultades de financiamento son consecuencia das particularidades dos proxectos de animación: a cantidade de man de obra que se necesita e o seu alto nivel de cualificación e a duración e desenvolvemento, xa que para sacar adiante unha longametraxe de animación unha produtora necesita arredor de tres ou catro anos dende que se pon en marcha, en función do seu tamaño e das súas capacidades. Isto supón que dende que comeza o investimento ata que chegan os ingresos pola venda de dereitos ás distribuidoras pasa moito tempo, e as cargas financeiras encarecen moito os custos. Por outro lado, o mercado da animación está condicionado pola factoría Disney e a súa forma de producir, de maneira que cando se fala de sacar adiante producións de animación dende un mercado como o galego ha de terse claro que se vai competir con películas de Disney, de Spielberg ou de Lucas e que os espectadores van facer as súas comparacións en termos de resultados e non de investimentos. É necesario fortalecer a animación europea para atopar unha alternativa á invasión de produtos norteamericanos, porque empresas como Disney teñen no mundo unha imaxe de marca da que carecen as produtoras europeas. Para competir en relativa igualdade, contar cun mercado europeo da distribución é imprescindible. O Grupo Filmax anunciou a súa intención de concentrar en Galicia a súa división de animación e de entrar dende a súa filial, Bren Entertainment, no mercado dos videoxogos. Filmax Animation ten a súa sede definitiva en Santiago e asumirá nun futuro unha parte do labor que viña desenvolvendo no sector Bren Entertainment. O mencionado Cartoon Forum, que se celebra con carácter anual en distintas cidades europeas e que serve de punto de encontro entre profesionais da animación, cadeas de televisión, produtores, institucións e entidades financeiras, celebrou a súa XV edición en setembro de 2004 en Santiago de Compostela. O certame ten por obxectivo fomentar as coproducións europeas neste campo. Para esta edición, contouse coa asistencia de máis de 800 profesionais da animación e da televisión de, polo menos, 20 países. Seleccionáronse once proxectos españois dos 76 que foron presentados e deles,dous eran galegos: Maze of Dreams: Ventura in Hypnos Island, de Grándola Nova; P3K Pinocchio 3000, de Filmax Animation. Un ano despois, dez proxectos españois participarían en Cartoon Movie 2005, que se celebrou, en Potsdam, Alemaña. En fase de posprodución, presentouse O soño dunha noite de San Xoan, de Dygra Films, que xa acudira a edicións anteriores en etapas previas da produción. En canto a proxectos actualmente en produción, acudiron Gisaku, de Filmax Animation, e Spirit of the forest, tamén de Dygra. Ademais, concorreron catro proxectos españois que se atopan en fase de desenvolvemento, dos cales dous son galegos: Linko Killer Machine, de Ignacio Benedetti Cinema e Turionitas (Lost on the Earth), de K-Media.

5.2.1

Principais producións galegas de animación

Xa en 1992, Televisión Española emitiu por primeira vez unha serie de animación producida por Continental Producións, Las señales, tus amigas. Era unha serie didáctica de animación que relataba as aventuras de tres rapaces nun ámbito cotián fantástico, no que aprenden as utilidades do código viario. Camaleo, outra das series de Continental Producciones, narraba a historia dun camaleón exótico ao que apresaban na selva amazónica e que era transportado nun buque que chegaba ás costas galegas, do que conseguía escapar da súa gaiola e presentábase en forma de concurso. A tarde do 18 de abril de 1994, os televisores galegos lanzaban ao aire por primeira vez as notas

197

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
dunha curiosa canción Somos do clube da galega, por fociños, por cacheiras... Nela, a animación dun grupo de animais nun autobús, encabezados por un xabaril e deseñados por Miguel Anxo Prado, daban a entrada á programación infantil da Televisión de Galicia. Era o comezo do Xabarín Club, un contedor que lles ofrece diariamente aos máis pequenos diversión todas as mañás e todas as tardes na canle autonómica. Ademais, a serie Vixiantes do Camiño (1999), producida pola Televisión de Galicia e Milímetros Dibujos Animados, e tamén deseñada por Miguel Anxo Prado, foi emitida dentro do espazo do Xabarín Club na canle autonómica. Protagonizada pola mascota do programa e inspirada no Camiño de Santiago, presenta en clave de humor unha crítica ás corporacións multinacionais e unha promoción da conservación do patrimonio. Representa unha das poucas producións galegas de animación convencional 2D. O videoclip de animación en plastilina Alegrías de Puerta Tierra (1994) foi realizado por Virginia Curiá con Tomás Conde como productor en formato cinema de 35 mm e é unha produción independente, como traballo de fin de estudos realizado dentro da EIS da Coruña. A raiz de este éxito fundan a productora Algarabía Animación, que inicia o seu camiño coas cortinillas do X Aniversario de TVG (1995) e a serie de cortinillas Os milollos (1996) tamén para o canal autonómico. Entre 1996 e 1998 realizan as campañas publicitarias de Gadis e os consellos televisivos Sanote. A modo de experimentación fixeron a curtametraxe de animación Cuaderno de bitácora (1998), en formato cinema de 16 mm. Neste mesmo ano produciron tamén Noite meiga, outra curtametraxe de animación de formato cinema, emitido pola Televisión de Galicia. Carrabouxo é un popular personaxe gráfico creado polo debuxante Xosé Lois en 1984. Esta obra audiovisual, producida por Lhosca Arias en 1999 é unha adaptación para televisión dos guións gráficos realizados polo debuxante, de vinte e seis capítulos. Outras produción do mesmo autor son O visgo máxico (2000) e The layer's show (2001). Pola súa banda, Nut (1997) é unha curta producida por Miguel Asensio P. C. e Mateo Meléndrez coa técnica de bonecos animados, que conta a historia dunha nena testana que vive no bosque coa única compañía da súa mascota. Cantomila (1998) é outra curta en 2D realizado por Triade, Comunicación de Empresas, feita con fins educativos e destinada ao público infantil, que conta a historia dunha papeleira que ninguén usa e os seus esforzos por manter limpo o parque no que vive. A produtora Lúa Films coproduciu con Algarabía Animación e a TVG unha serie de curtametraxes de animación en plastilina realizados por Tomás Conde e Virginia Curiá, dedicadas aos distintos personaxes homenaxeados estes últimos anos no Día das Letras Galegas. O proxecto inclúe, ata o momento, Ignotus (2000), sobre un relato de Manuel Murguía; Os defuntos falaban Castelao (2001), seguindo unha obra de Ánxel Fole e Meigallos, sombras e sopas de arroz (2002), centrado na obra poética de Eladio Rodríguez. A escola das areas (2002), que utiliza os métodos de ensino do ilustrado Padre Sarmiento e Good night mon ami (2002) está inspirado nun breve texto publicado por Alfonso Daniel R. Castelao no seu libro Cousas, no que varios mariñeiros galegos se atopan no estranxeiro sen recoñecerse como compatriotas. A Xaguarana (2003) é unha curtametraxe baseada en dous relatos publicados por Antón Avilés de Taramancos no seu libro Nova crónica das indias. Esta peza audiovisual conta a historia dun poboado do Amazonas axexado por unha fera salvaxe. Os nativos buscan unha solución nas falsas promesas dun interesado misioneiro. Recentemente, rematou Alistán, o demo oveiro (2003), inspirado nos personaxes máxicos de Álvaro Cunqueiro. Unha vez rematada esta curtametraxe, A lingua animada forma un conxunto de máis de oitenta minutos de animación baseada na literatura galega. Estas producións foron emitidas pola Televisión de Galicia e algunha delas tamén pola canle de animación Cartoon Network. Mención especial merece O bosque animado (2001) de Dygra Films. Coproducida por Megatrix e distribuída por

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
Buenavista Internacional Spain, foi a primeira película europea en 3D. O filme, que está baseado na obra de Wenceslao Fernández Flórez, estreouse en toda España en agosto do 2001 e gozou de boa acollida por parte do público. O bosque animado, con guión de Ángel de la Cruz e dirixida por este e por Manolo Gómez, está dirixida fundamentalmente ao público infantil e narra as aventuras dos animais dun bosque galego, que tratan de salvarse da destrutiva man do home. A produtora coruñesa realizou tamén Taxia (2001), unha curtametraxe cun deseño aparentemente sinxelo e moi próximo á animación tradicional e totalmente realizada por ordenador, que foi escrito e dirixido por David Robles. Nel nárrase a historia dunha anciá que sofre, a consecuencia da súa idade, alteracións na súa percepción da realidade, e acaba converténdose nunha psicópata caníbal. Posteriormente, as moscas de O bosque animado regresan á acción na triloxía de curtametraxes El señor de las mosquis. Hu-hu e Ho-ho son as dúas protagonistas do vídeo La comunidad de las moscas, a primeira entrega. Na película, Hu-hu, unha mosca, crea a empresa Mosquis, S.A. para comercializar un novo alimento baixo un réxime de monopolio. Coa aparición da tecnoloxía, decenas de moscas perden o seu traballo e comezan a empobrecerse. Posteriormente, presentou a segunda entrega, titulada Los dos tarros. Nesta ocasión, Hu-Hu, que se fixo millonario coa venda de mosquis, pretende apoderarse da auga da cidade das moscas. Así que Ho-Ho e outras moscas menos favorecidas deciden unirse para tomar medidas e baixarlle os fumes a un Hu-Hu cegado polo seu afán de conquista. Os títulos destas producións realizadas pola organización non gobernamental Manos Unidas son unha clara alusión ao ciclo de El señor de los anillos. A longametraxe O soño dunha noite de San Xoan, estreado en xuño de 2005, reecrea libremente o clásico de William Shakespeare Midsummer's Night Dream, transportándoo ao mundo tradicional da Galicia mítica, co que comparte numerosos puntos en común. A película narra a historia de Elena, resolta e intelixente filla de Teseo, un gobernante idealista e soñador en exceso, obsesionado coa construción de estraños edificios. Tras caer a última obra, Elena obriga o seu pai a deixar os seus proxectos quen, finalmente, lle fai caso á súa filla, pero cae enfermo. A curtametraxe de Carro, Gallarda e Marelo (2002) de Limaia Producións, escrita e dirixida por Xosé Luís Martínez Carneiro, narra a historia de Carro (vehículo primitivo empeñado nunha revolución que acabe coa propaganda virtual), Gallarda (anarquista dos sentidos) e Marelo (boi errante), tres razas en vías de extinción no país de Alalá, un lugar occidental dos nosos días que vive exclusivamente de realizar propaganda virtual para Internet. Ventura ten tres cabelos, unha camiseta a raias e uns brazos e pernas que parecen de arame. O protagonista de O labirinto dos soños é un neno que non sabe soñar e comeza a súa aventura cando queda durmido lendo un libro de contos e queda atrapado no labirinto dos soños, do que a súa escasa práctica onírica lle impide saír. A peculiaridade desta historia é que Martiño só pode saír do labirinto se conta cunha colaboración externa: a do espectador da súa historia. Aínda que o labirinto podería ser un videoxogo, neste CD-rom, producido por Grándola Nova e editado por Galaxia atópanse 28 minutos de animación en 3D nos que a música xoga un papel fundamental e que poderían chegar a definirse como videoclips. Como secuela deste CD, xorde a serie para televisión Ventura na Illa de Hypnos, dirixida por Pepe Sendón e cunha extensión prevista de 26 capítulos de 7 minutos. Dirixida a unha audiencia infantil, combina animación 3D e cancións orixinais, a cada capítulo corresponde a unha canción, de xeito que vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos, o deus dos soños.

199

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO
Partindo da tradición iniciada no grupo Filmax en 1999 coa produción de Goomer, unha longametraxe de animación tradicional baseada na personaxe de Ricardo e Nacho e que conseguiu o premio Goya á Mellor longametraxe de animación, Bren Entertinment levou a cabo a realización íntegra dunha serie de televisión de 26 capítulos
183

.

Xa como Filmax Animation, o primeiro paso foi a produción de El Cid, a lenda (2003), escrita e dirixida por José Pozo e na que tamén participou Bren. Esta longametraxe de animación, unha película 2D pero que a inclue unha parte da mesma realizada con técnicas de animación 3D (estudos de animación de masas e vexetación, captura de movemento, etc.) é a mais ambiciosa que hasta aquel momento se producira en España. Narra a vida do nobre Rodrigo quen, desterrado de Castela e despoxado do seu grande amor, Gimena, batallará contra todos os atrancos, ata converterse nun verdadeiro heroe e onde a loita pola honra e a amizade chegará ata as últimas consecuencias. El Cid, a lenda resultou o maior éxito de recadación do cine de animación galego e español no mercado nacional, e conseguiu o segundo premio Goya á Mellor longametraxe de animación, e ten previsto a súa estrea en máis de 600 salas de exhibición en Estados Unidos. A continuación viría o primeiro proxecto íntegramente 3D da compañía: P3K: Pinocchio 3000 (2004), unha revisión do famoso conto de Collodi ambientada nun escenario futurista no que Pinocho é un robot creado polo inventor Gepetto
184

. Para levar a cabo esta longametraxe, Filmax

Animation aliouse con duas grandes compañías estranxeiras: a francesa Animakids e a canadiense Cinegroupe, levándose Filmax no reparto de traballo a realización de toda a escenografía virtual e unha parte da animación -levada a cabo por Bren Entertainment- e toda a postprodución. A película recibiu o Goya 2005 á Mellor longametraxe de animación. Tras a convocatoria, en xuño de 2003, dun concurso público para a realización dunha produción de animación coa intención de promocionar a imaxe de España na Exposición Internacional de Aichi (Xapón), foi seleccionado o proxecto Gisaku, presentado por Filmax. Esta longametraxe, coproducida coa Sociedad Estatal para Exposiciones Internacionales (SEEI), narra a historia dun samurai que formaba parte da expedición xaponesa enviada polo señor de Sendai-han ao reino de España no século XVII. A causa dun feitizo, queda durmido e esperta do seu máxico letargo confundido nunha España moderna e totalmente cambiada. A película, o primeiro manga europeo, utiliza as mesmas técnicas empregadas en El Cid, a lenda, é dicir, animación tradicional mesturada con imaxe creada por ordenador. A produtora ten previsto rematar o filme en setembro de 2005 e a estrea será no Nadal deste ano. A mestura de xéneros e técnicas faise moi visible na categoría documental/ficción do Certame de Vídeo e Arte Dixital InJuve 2000, onde o primeiro premio foi para Linko Killer Machine (1999), unha animación de plastilina en branco e negro realizada en ordenador por Etcheverry, con referencias á historia do cinema, que van dende o cinema expresionista e o cinema negro ata as películas de acción actuais e onde un coello descobre que as industrias Linko son en realidade un matadoiro industrial automatizado e robotizado. Juan Pablo Etcheverry xa dirixira Paranomasia (1998), sobre dúas palabras iguais onde só cambia o acento e teñen un significado totalmente distinto
186 185

e Egon Scheielle (1998),

de 4 minutos de duración, no que Egon Schielle, pintor e debuxante austríaco, morre poucos días despois da morte da súa muller , ambos os dous de animación en plastilina e Danza sobre papel (1998) en 2D. Outra

183

A produtora xa traballara para o parque temático nas animacións para a atracción El Minotauro (2000).
184 185 186

A pesar dos evidentes cambios de ambientación, a película conserva os mesmos ideais e principios a obra original. E que foi premiada como mellor videocreación no XIII Festival de Vídeo de Vitoria-Gasteiz.

E que obtivo o premio á mellor videocreación no Certame de Vídeo Injuve (Madrid 1998) e mención especial no Art Film Festival de Eslovaquia 2000.

LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA
opción tamén dende a plastilina é De tripas y corazón (2002), no que se reflicte o particular universo do director. Trata dunha historia de desexo e vontade: un personaxe partido pola metade, un coello que vive no peito e unha serpe na cadeira
187

. A partir da obra pictórica de Pablo Picasso, e do mito do labirinto do minotauro, no curto
188

Minotauromaquia, Pablo no labirinto (2004) desenvólvese unha narración chea de metáforas e imaxes oníricas, na que o pintor é perseguido por personaxes do pasado .

Rande 1702, arde o mar é a recreación visual da batalla de Rande en 3D, desenvolvida pola produtora Tres Deseos CG, cun guión que sintetiza a interpretación histórica do evento. Dentro do Máster en Comunicación e Creación Dixital, da Universidade da Coruña, créanse ano a ano numerosas producións multimedia e de animación, baixo a forma de proxectos de fin de curso.

5.2.2

As empresas galegas de animación

O Observatorio Europeo do Audiovisual fixo unha análise do sector da animación en Europa, que cobre tanto a situación das compañías implicadas na produción de longametraxes e series de animación, como a programación de producións deste xénero nas televisións. Docordo cos seus datos, ss empresas europeas de animación facturaron 1.141 millóns de euros en 2001 e a principal compañía continental neste eido é a británica HIT Entertainment PLC que, en 2002, obtivo uns ingresos por operacións de 193,59 millóns de euros. Séguenlle no ranking, a moita distancia, as compañías alemás TV Loonland (con 51 millóns de euros nese exercicio) e RTV Family Entertainment AG (con 48,96 millóns de euros)
189

. A única compañía española que figura na lista é

Cromosoma, no posto 15, cuns ingresos operativos de 12,88 millóns de euros en 2002 (un 38,2% máis que no 2001). Utilizando a base de datos Amadeus, o observatorio identificou ao redor de 270 compañías diferentes que operan nos países da Unión Europea. Entre 1998 a 2001, os seus activos totais cuadriplicáronse sobradamente, ao pasar dos 418 aos 1.870 millóns de euros. Nese mesmo período, os ingresos operativos case se triplicaron, ao pasar dos 429 aos 1.141 millóns de euros. O informe pon de manifesto que as marxes de beneficios das produtoras de animación, malia algúns altibaixos, foi nos últimos anos máis alto que o das compañías que se dedican á produción de ficción para televisión. En 2004, o sector da animación española contaba con máis de 95 empresas que facturaron uns 100 millóns de euros, deron traballo a máis de 3.000 persoas e supuxeron unha exportación anual duns 30 millóns de euros. Nos últimos oito anos, producíronse en España máis de 125 series, máis de 15 longametraxes e preto de 50 curtas de animación. Á alta especialización das empresas galegas de animación únese o feito da enorme ambición dos seus produtos máis representativos, dirixidos a un mercado internacional. As producións cinematográficas de Dygra Films ou de Filmax Animation, xogan cuns orzamentos superiores aos 6 millóns de euros e cuns longos procesos de produción. Este modelo, segundo apunta Jaime Pena
190

, provoca que a facturación desas empresas experimente

altas e baixas, en función da fase de produción na que se atopen os seus produtos e que os seus resultados de explotación poidan ser mesmo negativos, sen que isto sexa síntoma dunha crise. Os éxitos de películas como O
187

Esta produción foi galardoada con premios como Bronce Award do XXV Festival de Vídeo de Toquio (Xapón 2003) ou Premio Especial do Xurado en Krok (Ucraína 2002).

188

A obra, producida por Ignacio Benedetti Cinema, foi obxecto de numerosos premios e recoñecementos, como o premio á mellor curtametraxe no Festival de Cádiz (2004), gran premio no Festival de Cinema de Animación de Matita (Chieti, Italia 2004). Foi, ademais, a única película española de animación seleccionada nos festivais de Hiroshima (Xapón), Palm Springs (Estados Unidos), Matita Film Festival (Italia) e Golden Horse de Taipei (Taiwan). Ademais, optou aos premios Goya 2005, na categoría de mellor curta de animación. No ránking das 15 empresas de animación europeas máis poderosas tamén figuran as británicas Entertainment Rights PLC e Aardman Holdings, a alemá Hahn Film AG, a italiana Mondo TV e, nada menos, que sete francesas: Carrere Group, Xilam Animation, Millimages, Dargaud Marina, Marathon Animation, Ellipse Animation e Alphanim. Pena, J. (2005): A produción. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia. Consello ds Cultura Galega.

189

190

201

e a confluencia de distintas e xenerosas axudas públicas están a estimular a outras empresas a meterse no terreo da animación. Todo este proceso viuse reforzado por un importante investimento por parte de Dygra. Creada en 1987. Filmax Animation está a traballar nas producións que estreará nos vindeiros anos: ten previsto estrear no 2006 Donkey Xote. estreada en xullo do 2004. Esta compañía foi a responsable da longametraxe O bosque animado e doutras producións como Taxia ou a triloxía El mundo de los mosqui. Dygra Films conta con ampla experiencia no mundo da imaxe animada. A compañía prevé investir 30 millóns de euros nos próximos cinco anos para fortalecer os seus tres piares básicos da compañía: produción propia. Principais magnitudes das empresas de animación en Galicia.321 4990. de Dygra. A seguinte produción é Gisaku. Bren Enterteiment/Filmax e Dygra Films. coa construción . ao tempo que algunhas das máis veteranas do sector abandonan o seu modesto nicho de mercado (a publicidade. a construción dun novo estudio. No ámbito da produción propia. Este plantexamento e a forma de levalo a cabo valeulle a Filmax Animation o premio Cartoon Movie 2003 á Mellor estratexia de produción e distribución. a lenda. de 26 capítulos de media hora.510. Despois de estrear O soño dunha noite de San Xoan.94 5.167. En 2005 son 13 as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á produción de animación. cuns elevados parámetros de calidade. ata o 2007. o primeiro manga europeo e producida par promocionar a imaxe de España na Exposición Universal de Aichi. innovación e formación. 1. cunha longametraxe que se rodará en cinema dixital. A seguinte longametraxe animada da empresa foi P3K Pinocho 3000. e Nocturna no 2007.41% Resultado n. Tamén verá a luz a serie O bosque animado. a empresa pretende entrar a partir de 2005 no terreo da produción de imaxe real.424. mais a participación como coprodutora noutros proxectos de interese para a compañía. catro longametraxes de animación. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 3 13 333. Filmax Animation naceu en Santiago de Compostela no ano 2003 coa intención de convertir a Filmax nunha das principais empresas de produción de longametraxes de animación do mundo.000 espectadores e recibiu un premio Goya. que foi vista en España por máis de 500. as curtametraxes televisivas) para producir ambiciosas longametraxes. destinado á creación dun estudio de animación 3D en Galicia. Dygra Films pretende estrear. a lenda. A estratexia a seguir para acadar este obxectivo pasa pola estrea a nivel internacional dunha longametraxe de animación cada ano coa produción maioritaria de Filmax. O primeiro produto da factoría Filmax Animation foi El Cid. O plan contempla a produción de cinco películas e unha serie. a multimedia e a produción audiovisual. e unha serie de pequenas produtoras intentando entrar nun mesmo mercado por camiños diferentes. o plan de Dygra Films contempla poñer en marcha un novo estudio de animación. A película obtivo na edición do 2005 o Goya á Mellor película de animación. en que participa Bren/Filmax. Así mesmo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO bosque animado. ou El Cid. Dende o punto de vista industrial.00% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. A produtora coruñesa está a iniciar a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3D. Ámbalas dúas longametraxes supoñen o necesario salto de calidade para seguir competindo con éxito nos difíciles mercados globáis.545 Nº de Empregados 5 105 2000.33% Facturación 101. facturaron no 2003 5. o reforzamento da súa estrutura e a posta en marcha dunha escola de formación de animadores.d.2 millóns de Euros e contaban con 105 empregados. Este filme fíxose realidade tras máis de tres anos e medio de dedicación e cun orzamento de case 10 millóns de euros. o sector da animación en Galicia está articulado arredor de dúas grandes empresas. escrita e dirixida por José Pozo. que se atopa actualmente en produción. 1997 e 2003.

Con estas novas instalacións. Despois deste primeira curta. O obxectivo final da participación de Dygra nesta empresa é que o eixe A Coruña–Porto pase a ser unha zona recoñecida mundialmente na produción audiovisual de animación. Máis tarde Algarabía Animación ideou a serie A lingua animada. Tamén neses inicios fanse cargo das cortinillas animadas para a TVG: X Aniversario de TVG.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dun edificio de 2. en coprodución con Algarabía Animación. A Xaguarana. Por outra parte. e foi coproducida por Lúa Films. En paralelo comenzan a traballar en publicidade colaborando con Lúa Films para a axencia BAP&Conde e como cliente Gadisa. por outra. Estudio Dygra (estudio de animación dixital). e de todos os personaxes da serie Os vixiantes do Camiño. Esta iniciativa nace cunha carteira inicial de tres proxectos: por unha parte a serie para TV en coproducción con New Gravity Laws (empresa viguesa con experiencia nos videoxogos) As Aventuras de Boomerang e. A escola das areas. no que os integrantes de Algarabía Animación asumen a dirección. O grupo Continental inaugurou unha nova liña de negocio centrada no terreo da animación. ademais de realizar paralelamente traballos como empresa de servizos para grandes produtoras europeas e americanas. No equipo de traballo participan autores como Anxela Loureiro. e coa vocación de participar en proxectos inspirados no entretemento e respecto ao público infantil. Tamén participa no 50% do capital de Appia Films. Miguelanxo Prado e Emilio Aragón. Algarabía Animación e a TVG. televisión e multimedia). É o creador do líder infantil Xabarín. 203 . Sueños de Papel (desenvolvementos para cinema. unha idea orixinal de Algarabía Animación. Algarabía Animación é unha produtora que se forma en 1995 por mor do proxecto de fin de estudos da EIS de Coruña. a través das sinerxías culturais. que realizou Virginia Curiá e que produciu Tomás Conde. Dygra dispón da infraestrutura necesaria para poder estrear unha película de animación propia por ano. (compañía coruñesa) e outra serie para TV. En 1998 foi requirido pola factoría 191 Appia Filmes é unha empresa situada en Porto e recentemente constituída. Good Night Mon Ami. realidade virtual e outras tecnoloxías punteiras no eido do 3D.e Alistán. sombras e sopas de arroz. Nestes momentos atópase na procura de financiación. con perspectiva comercial e un punto de mira posto nun mercado internacional cada vez máis aberto ás producións que nacen nesta beira do Atlántico. Aproveitando o know-how dos seus socios galegos (detentores do 50% do capital). ademáis de traballar en publicidade e no desenvolvemento de varios proxectos. unha serie composta por sete curtametraxes: Ignotus. o porco que anima as tardes da TVG. Desembarco Producións foi creada en 2001 polo artista Miguelanxo Prado e o músico Nani García. cuxa situación definitiva están a valorar os directivos da compañía. Actualmente Virginia Curiá e Tomás Conde están a producir xunto con Continental Animación unha serie para televisión titulada E por que?.500 m2. cuxo obxecto social é a formación. e Os Milollos. produción e distribución de contidos audiovisuais e que está participada por Dygra Films. Alegrías de Puerta Tierra e dende entón todos os traballos foron codirixidos por ambos os dous. dedicada ao desenvolvemento e financiación de produtos de animación. a compañía ten previsto crear un Centro de Estudios de Animación. O primeiro iniciouse no mundo da animación como debuxante e creador de fancíns como Xofre. o demo oveiro. algunha serie para a revista El Jueves e álbums como Stratos ou Tanxencias. as coproduccións con Zeppelín Filmes (compañía portuguesa gañadora do Cartoon DÓr 2000). as tecnoloxías empregadas céntranse na animación dixital. en coprodución con Desembarco Producións. dirixen dúas máis a modo de estudos de experimentación: Cuaderno de Bitácora e Noite Meiga. é o título do proxecto de longametraxe que Lúa Films está a desenvolver. Pica Pica Circus. A eles sumouse un novo proxecto de longametraxe: De Profundis. Finalmente. Meigallos. Os defuntos falaban Castelao. contando ademáis coa axuda da Consellería de Cultura da Xunta de Galicia. co fin de formar profesionais cunha preparación específica neste campo dos que poder nutrirse. tanto para cinema coma para televisión. unha produtora de animación portuguesa coa que coproduciu O soño dunha noite de San Xoan 191 . Oniria Publishing (editora de publicacións) e Filloa Records (editora musical). artísticas e de investigación dos diversos socios de Appia Filmes. a longametraxe As Aventuras de Xoán sen Medo e a serie de televisión Saltiños. E por que?. inspirada na obra de autores galegos homenaxeados no Día das Letras Galegas. o grupo Dygra Films reforzou a súa estrutura coa constitución de Producciones Dygra Films (produtora e comercializadora).

longametraxe que contou co asesoramento do autor de The Art of 3D Computer Animation and Effects. A intención do estudio é que este non sexa máis que un primeiro paso para ir levando á animación distintas obras do escritor e humorista de Rianxo. Traballan en animación 2D tradicional. De xeito máis inmediato a produtora ten previsto acometer despois de setembro a animación das Memorias dun ollo de vidro. crearon animacións e deseño de personaxes para proxectos de comunicación interna de grandes empresas. da man de Francisco Bueno Capeáns e Gema Rey Fuciños e funciona como provedora de servizos e materiais gráficos de animación para diferentes empresas. ata grandes pinturas en edificios. Secuela do CD-rom interactivo O labirinto dos soños. Limaia é unha produtora audiovisual situada en Sandiás (Ourense). que abrangue proxectos que van dende o cinema e a televisión. Colaborou coa empresa de animación Algarabía e con Lúa Films no deseño visual da película e dos personaxes de Pica Pica Circus. sobre todo. A súa primeira produción foi o vídeo O tempo das chuvias (2000). etc. para levar á gran pantalla. recreará novas aventuras dos principais personaxes da anterior produción de Dygra. ilustracións para revistas. Producciones Khartum nace en 1996 como herdeiro do Estudio Cartón. ao deseño gráfico e a publicidade. Con este paso estratéxico. contan con varios proxectos. Ventura é un neno que se perdeu nun labirinto de soños e que un día remata na fantástica illa de Hypnos. A actividade principal do estudio foi sempre o deseño gráfico e fixo nestes anos multitude de folletos. Pero a animación é a súa grande ambición. no seu papel de provedores de creación de contidos. e está producida por Grándola Nova e dirixida a unha 192 A relación entre Kerlow e Dygra comezou con O soño dunha noite de San Xoan. é unha comedia familiar para todos os públicos. tralo acordo acadado coa Editorial Galaxia. presentada no Cartoon Forum 2005. Na actualidade está inmerso na produción da longametraxe De Profundis. fundado por Joaquín Peral en 1992. en coprodución con Continental. como a toupa Furi. Nesta ocasión. Como horizonte final está facer unha produción máis ambiciosa sobre as obras de Castelao. os creadores ficharon como director a Isaac Kerlow.3 Principais proxectos da animación galega El Espíritu del Bosque é a proposta de Dygra Films para o ano 2006. as moscas Ho-Ho e Hu-Hu ou a señora D 'Abondo. a produtora galega intenta entrar pola porta grande no mercado estadounidense.2. incluídas grandes produtoras. 2D para Internet e. A produtora compostelá K-Media. Trátase da continuación da primeira longametraxe da produtora. Converter os contos de Castelao en historias animadas é outro dos proxectos que o estudio galego ten para o futuro. e que está a desenvolver a longametraxe en 3D Turionitas e unha serie para televisión. esta teleserie de 26 capítulos de 7 minutos. así como 2D integrado con imaxe real e. dirixida por David Rubín e Juan Carlos Pena e con guión de Beatriz Iso. é un estudo de produción audiovisual que naceu no ano 2000 baixo a responsabilidade de Fran Lorenzo. que leva o mesmo título. pasando pola animación e o deseño web. televisións e axencias de publicidade. O Bosque Animado que. un dos pioneiros da animación por ordenador e ex director de produción dixital de The Walt Disney Company 192 . 5. Miramax Films tenlle adquiridos os dereitos do seu álbum Trazo de Tiza. ademais doutros de repercusión internacional. reside no campo da ilustración. para as principais axencias de publicidade e moitos clientes directos. onde levou a dirección creativa. na actualidade. escrita por Beatriz Iso Soto e Amaia Ruiz sobre o Nadal que se atopa en fase de desenvolvemento e cuxa estrea está prevista para o ano 2007. Noite de Paz. Tangaraño nace no ano 2000. O seu principal valor. Coñecemiento e Multimedia. . os que compartirán protagonismo con novos amigos. carteis.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO americana Dreamworks para deseñar os personaxes da serie de animación Men in Black. dende a creación de mascotas de grande éxito en campañas. storie boards. portadas. etc. o desenvolvemento de contidos e a realización gráfica do proxecto Playcenter. Ademais. É de destacar o seu labor nos últimos anos para Recreativos Presas. Se ben as súas producións son a pequena escala.

narran as aventuras dun pequeno robot que soña con converterse nun neno de carne e óso. buscando que se note este deseño porque achegará un estilo que será novo para a animación en plastilina. unha serie de televisión de 52 capítulos de 12 minutos cada un sobre un neno moi imaxinativo. o filme que dirixirá José Pozo e que Filmax coproduce de xeito maioritario coa italiana Lumiq. inspirada no clásico de literatura infantil de Carlo Collodi. Saltinhos é unha serie de animación de deseño para un público infantil. que coproducirá xunto á empresa New Gravity Laws e. de intervención social e política e de insubordinación e contestación contra a ditadura. cun dos presupostos mais elevados do cine español (tanto de animación coma de imaxe real) que chega aos doce millóns de euros. que conta coas aportacións que fan á historia Rucio e Rocinante. máis a narrativa visual dálle continuidade á historia. 205 . é a mais ambiciosa produción neste eido levada a cabo en España. por outra. Filmax Animation está a traballar na serie P3K Pinocchio 3000. hai unha carteleira inicial de tres proxectos: por unha banda As aventuras de Boomerang. os directores queren conseguir unha película dirixida fundamentalmente a nenos entre seis e oito anos pero. O debuxante galego Miguelanxo Prado está a colaborar no proxecto visual. as coproducións con Zeppelín Filmes da longametraxe As aventuras de Xoan sen medo e a serie de televisión Saltinhos. a produtora española conta co apoio dos estudios Bren Entertainment. Ao igual que na longametraxe. que non resulten completamente indiferentes para os adultos. é unha cómica e un tanto irreverente revisión do clásico de Cervantes. Para este proxecto. Tras a súa estrea na pantalla grande. A serie está dirixida por Maximino Díaz Gervano e mantén as innovadoras liñas estéticas presentadas na longametraxe.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA audiencia infantil. A cada capítulo correspóndelle unha canción que podería pasar por un vídeo musical. En cada un deles atoparase con diferentes compañeiros de viaxe que lle axudarán a avanzar na súa misión. preparan Pica Pica Circus. onde cada frame é un 193 Coa que xa traballara en P3K. combina animación 3D e cancións orixinais de diversos estilos. longametraxe que narra a historia dun pintor namorado do mar que vive xunto á súa amada. Cada un dos capítulos da serie correspóndese cunha peripecia de Ventura dentro da illa. Trátase dun poema visual sen diálogos. o deus dos soños. a meirande parte deste proxecto farase de xeito artesanal. Para facer este proxecto. coidando ó máximo o mais mínimo detalle dos deseños e a animación. Feita íntegramente en 3D nos estudos de Bren coas máis modernas fórmulas de animación e cun equipo técnico e artístico do mais alto nivel. a primeira longametraxe de animación con plastilina que se producirá en Galicia. Pinocho 3000. intentou pasar mensaxes subliminares. Donkey Xote. para un público máis adulto. estruturada en 39 episodios de 7 minutos cada un. Dentro da nova división de animación de Continental. Filmax Animation aliouse de novo coa francesa Animakids 193 . Vendo a serie completa pódese seguir a Ventura dende que chega á illa ata que encontra a Hypnos. sobre 39 cidades-capitais e outras de maior importancia en todo o mundo que son visitadas e mostradas por unha nena. Neste sentido. como acontece coas últimas producións animadas en todo o mundo. apoiados pola produtora Lúa Films. Picasso Pictures e Animakids Productions. a través destas inocentes historias infantís. Con Nocturna Filmax Animation volve a apostar por un produto da mais alta calidade feito de xeito tradicional. A estes proxectos iniciais se uniron dous novos: De Profundis. As aventuras de Xoán sen medo foron escritas en 1932 por un famoso poeta portugués que. unha violonchelista. Virginia Curiá e Tomás Conde. cun orzamento de 5 millóns de euros. as monturas de Sancho e Don Quijote. Ainda que de novo haberá unha porcentaxe de técnicas de ordenador. nunha romántica casa situada no medio do océano. os 26 capítulos desta serie.

props e escenarios así coma parte do modelado 3D e do storyboard. 194 Aproveitando as tecnoloxías de tratamento dixital das imaxes. ambos os dous desenvolvementos propios da empresa e protexidos por patentes. interacciona co mundo virtual con dispositivos que van dende ratos 3D a cascos ou dispositivos hápticos. na que se combinan humor e acción. os seus produtores aseguráronse a colaboración no proxecto dun dos referentes actuais da animación stop motion. desenvolve unha historia máxica. unha longametraxe de animación 3D por ordenador que aborda unha trepidante historia de aventuras no espazo. que bordando paxaros encantados. Joâo sete sete é unha longametraxe de animación.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cadro ao óleo de Miguelanxo Prado. pola súa vez. pero con estética retro e dirixida a un target de adolescentes e adultos. amosa unha deliciosa homaxe ao mar. onde os protagonistas. A longametraxe de animación 3D. Aínda que se traballará en cinema. dirixida a nenos entre 4 e 8 anos. razón social da marca Alia 3D. Partindo dunha estructura de conto tradicional. . que controla as sensacións do usuario a través de imaxes tridimensionais ou son. guionista de O lapis do carpintero. Trátase de un proxecto cun marcado carácter internacional. É a relación entre o usuario e os obxectos virtuais o que consegue este efecto de existencia concreta. encóntrase nun estado avanzado de preprodución no que xa se completaron as fases de deseño e desenvolvemento visual de personaxes. como é Barry JC Purves. acompañado dunha orixinal música sinfónica composta por Nani García194. Todos os bonecos. visualización científica de grandes volumes de datos. de Juan Pablo Etcheverry. escribirá e realizará para Filmanova Dick Sand: un capitán de quince años. Turionitas (perdidos na terra) é un proxecto de longametraxe da productora compostelana K-Media. que vive xunto ao misterioso bosque de Azemeis coa súa nai.2. con moito humor. Algunhas simulacións funcionan mellor usando técnicas de realidade virtual onde os mundos creados só existen na memoria dun computador. E por que? é unha serie de animación en plastilina composta por 52 episodios de 30 segundos cada un. Coñecemento e Multimedia en coprodución coa española Black Maria Studios e a portuguesa Lampadacesa Cinea de Animaçao. onde os obxectos posúen a sensación de presenza espacial. Xosé Morais. Será rodada en cinematografía intervalométrica (stop motion). O proxecto despertou o interés de coprodutores e distribuidores no Cartoon Movie 2005 196 . pero que conta coa participación de Ibisa TV e Televisión de Galicia. Pola súa parte. A realidade virtual refírese ao uso de tecnoloxía informática para crear a sensación dun mundo tridimensional interactivo. tanto a nivel narrativo coma visual. está a traballar no proxecto Temple de curtametraxe de animación en 3D con animación 2D combinada. de amor e fascinación. Ademais. o inicia nos segredos da natureza.4 Novos formatos para contidos 3D A realidade virtual é unha das tecnoloxías con maior potencial en case calquera área de aplicación que un poida imaxinar: medicina. 195 196 Kmedia ten previsto empezar coa producción ao longo de 2006. usando maquetas e bonecos construídos nunha mestura de látex e será o primeiro filme de cinema que se ilumine cun sistema dixital. etc A simulación é un proceso que nos permite estudar un sistema físico substituíndoo por outro máis doadamente observable ou medible. recrea a historia de Joâou. e que levarán o nome de Harryhausen Workshop 195 . Ignacio Benedetti Cinema financiará o próximo ano a película Linko killer machine. maquetas e decorados fabricaranse nos talleres que IB Cinema construíu. a posprodución será dixital. Trátase dunha peza de ciencia ficción. arquitectura. O espectador. tratarán de ensinar. Dirixida a un público infantil e desenvolvida en 2D e 3D. a previr os accidentes domésticos. New Gravity Laws. Estas técnicas crean ámbitos (inmersivos ou non) que fan a interacción entre o home e a simulación o máis natural posible. Virginia Curiá e Tomás Conde son autores da idea e directores. un neno. unha nena e o seu gato. 5. de produción maioritariamente portuguesa. ambientada no futuro.

En publicidade interactiva. unha das características que non poden faltar en toda aplicación seria de realidade virtual é a inmersividade. cinema. como se estivesen presentes. estereoscópica ou visión en 3D. sendo un mero espectador. destinada a ser vista a través da pantalla ou do papel. definen o termo realidade virtual pasiva como aquela na que o usuario pode sentir o ámbito virtual ao seu redor pero non o controla. por excelente que sexa a súa calidade. A palabra estereoscopía provén do grego stereos ‘sólido’ e skopia ‘ visión’. os medios de comunicación audiovisuais (vídeo. con tres dimensións: alto. cinema. o que lle proporciona ao espectador unha sensación de realidade que non alcanzan sistemas comúns. Xa só falta un terceiro grao para lograr a perfección. captando dúas vistas lixeiramente separadas no espazo. esta carece desa característica e.) o usuario pode internarse e interactuar con mundos que combinan realidade e/ou animación dixital. é habitual ver definidas con ese cualificativo certas aplicacións que non pasan da simple visualización en tempo real dun escenario tridimensional na pantalla do ordenador. Técnicamente. progresando a sistemas en cor e posteriormente a formatos panorámicos e de alta definición. pero engadindo tanto efectos dixitais como reais. Na proxección. O obxectivo deste tipo de tecnoloxía é intentar que a persoa teña a impresión de estar no interior do modelo. un ámbito inmersivo de realidade virtual é un sistema composto de hardware específico que consegue a estimulación dos sentidos. Hoxe en día. xunto a un software de simulación en tempo real que xere as imaxes que verá. non obstante. Conceptualmente. Son varias as aplicacións da estereoscopía: publicidade interactiva. en especial a orientación da cabeza. que lle permite ollar a realidade tal como é. interpreta as dúas vistas lixeiramente diferentes e fúndeas. co que non hai interacción. dende os seus comezos en branco e negro. arquitectura. evidencia unha falta de realidade. creando o que deu en chamarse sensación de presenza real. como consecuencia. é a capacidade que ten o home de poder ver obxectos sólidos ou tridimensionais. Se se quere falar con propiedade. etc. evolucionaron ata alcanzar unha calidade visual similar ao ollo humano. É posible hoxe en día desenvolver xogos en estereoscopia que permitan chegar a un seguinte nivel no que o usuario se implique e se introduza no escenario onde se desenvolve a acción. o termo realidade virtual é usado en moitos sentidos. a proxección de imaxes. etc. A característica principal da visión binocular é a facultade para percibir a priori distancias e volume de obxectos. nos cales o equipo técnico era o medio para xerar unha imaxe. a sensación do usuario de estar dentro do mundo artificial xerado pola computadora. de forma que cada ollo do espectador unicamente ve unha das vistas (un canón para cada ollo). Internet) son a base da comunicación humana. Cando se ve unha TV ou a pantalla dunha película. Os sistemas 3D reais utilizan na súa filmación cámaras especiais que simulan a visión humana. de tal maneira que o cerebro. A estereoscopia é a visualización de contidos en 3 dimensións 198 . como faría nunha situación real. 198 207 . a visión binocular. 197 Algunhas fontes. ancho e profundo. LCS. videoxogos. Agora ben. principalmente da vista mediante. non sempre cun contido que reflicta a auténtica potencialidade desta técnica. O sistema monitoriza ademais a posición e orientación de partes do seu corpo do espectador. como sucede nun videoxogo ou nun catálogo dos usados en Internet que permiten mover ou rotar un obxecto na pantalla. Grazas a distintos dispositivos (lentes polarizadas. cunha visión plana dos obxectos. utilízanse dous canóns de proxección independentes. Así. vermello e azul.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA co que se pode concluír que polo menos debe existir capacidade de interacción para que un sistema poida ser considerado de realidade virtual 197 . de maneira que aquilo que o usuario ve se corresponde en todo momento coa dirección na que mira. grazas á realidade virtual é posible visualizar produtos de forma impresionante. para facer que o usuario sente dentro dun modelo dixital. TV. isto leva consigo un cambio radical respecto dos anteriores sistemas de representación.

baséase na captura dos movementos que o usuario realiza coa pantalla. Na comunidade galega téñense creado algunhas das produción nestes novos formatos de xeración de contidos en 3D. de forma permanente. serve non só de guía para o estudo do estado actual. 200 A imaxe que se presenta é xerada en tempo real para mostrar a vista correspondente á dirección na que se orienta a devandita pantalla. Jako. Outra das liñas de investigación nas que traballa a compañía. O uso de imaxes panorámicas esféricas mostrouse como unha ferramenta idónea para a descrición técnica dun espazo arquitectónico. O VideaLAB traballou con varios sistemas de representación gráfica e con algúns trackers para captura de movemento. o simulador de terreo civil que abrangue maior extensión resulta de grande importancia e goza de recoñecemento científico. a través do Grupo de Investigación de Visualización Avanzada (VideaLAB). pero non é imprescindible. tempo real e alta resolución 199 . como nun monitor estéreo. eses avances xa se están a aplicar á realización da obra de animación Jako.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A estereoscopía é pois unha visión en estéreo. Ascension Tech. Pode formar parte dun sistema de realidade virtual. que combina imaxe real e imaxe sintética e que está destinada ao sector do entretemento. A produtora está a desenvolver o equipamento necesario para rodar producións audiovisuais en tres dimensións. o funcionamento de Capitais Virtuais 2000. Virtual Research. A aplicación Catedral Virtual de Tui. O Siggraph 2004. senón tamén para a recreación do espazo en épocas pasadas. a produtora galega convírtese na primeira factoría española que consigue tal feito. Neste momento. como no Reality Center de Toquio. Dende o detalle construtivo. Trátase dunha maquinaria que non está comercializada no ámbito mundial e que lles permitiría tanto mellorar os procesos produtivos como introducir novos servizos. xunto co Grupo de Sistemas Autónomos da Universidade da Coruña. a feira mundial máis importante das dedicadas ao mundo dos gráficos por ordenador. 200 . vai ser proxectada no parque temático da Warner Bros en Madrid. desenvolvida por VideaLAB. un capítulo dunha serie piloto en formato de alta definición. Dende 1993. permitindo cubrir por completo os 360º do ámbito que rodea o usuario . O Sistema Avanzado de Navegación sobre Terreos Interactivo (SANTI) é un proxecto de simulación do terreo en 3D en tempo real que mostra Galicia dende o aire a partir de tres requisitos básicos: interactividade.. Ademáis. tal como o mostra o feito de que estea presente en exposicións. Os proxectos foron adaptados para traballar con hardware de casas tan coñecidas como InterSense. Canles e Portos. ladrón de mascotas. o Reality Center de Suíza ou o Reality Center de Reading (UK). é o desenvolvemento dun sistema de edición non lineal. posto que a montaxe e edición da imaxe 3D é tamén diferente dos sistemas convencionais. VideaLAB desenvolveu o modelado 199 Aínda hoxe.unha aventura espacial na que un patrulleiro tenta revelar o misterio que ten aterrorizada a toda a galaxia: a desaparición das mascotas. foi o marco elixido pola empresa galega Enxebre Entertainment para a exhibición das súas últimas producións audiovisuais en 3D estereoscópico. leva a cabo traballos de I+D nas técnicas de visualización por computador aplicadas a todos os campos da construción. pasando pola ponte. consistente na reconstrución virtual dos ámbitos urbanos máis significativos de cada unha das nove capitais europeas da cultura 2000. así como tamén é posible unha aplicación estereoscópica sen que se fale de realidade virtual. ata a visión global do territorio. da Universidade da Coruña. que varía segundo se xira a pantalla en calquera dirección. Do mesmo xeito. o Grupo de Visualización en Enxeñería e Urbanismo da Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Camiños. etc. A través dun convenio coa produtora Dygra Films. Con iso. Elumens. Sony. o edificio e a cidade.

Xavier Iglesias. mediante unha mochila cun PC portátil e lentes de realidade virtual. Eloy Lozano. VideaLAB creou tamén o Museo Baleiro201. esta última realizada con motivo do Ano Santo 2004 e que combina imaxe real en 3D e imaxe sintética e que conta con efectos como vento. Madarnás. integrou na produción Cuatro escultores materiais e técnicas de diferentes soportes (cinema. mediante a aplicación de técnicas de iluminación por radiancia para a creación audiovisual en animación 3D. un sistema de realidade virtual inmersivo. sen códigos preconcibidos. O novo soporte. conseguiu resultados creativos. Outras producións son Amor amores (2004) ou Ritos e lendas da catedral (2004).. Consecuencia destas investigacións foi a produción de dúas fitas tituladas Veneno puro (1984). con intención de relato e moi influídos pola vangarda do cinema e eran fitas do mesmo corte das que se estaban a producir no resto do Estado. nos que se explotan as posibilidades técnicas e visuais dos novos equipos. Un filme que foi proxectado no posto de Turgalicia na feira FITUR 2005. Todos eles contribuíron á configuración dunha das características diferenciadoras do vídeo galego e é que as súas primeiras fitas non estaban producidas por artistas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA tridimensional do Pazo dos señores D'Abondo. investigando nos seus límites expresivos. que consiste nun espazo real que está baleiro. un oficial da patrulla espacial intergaláctica encargada de velar pola seguridade do cosmos e é. segundo Manuel González Álvarez. interactivo e multiusuario. tales como Espello Vídeo Cine (1982) ou Vídeo Trama (1983). o usuario percórreo fisicamente e percíbeo como unha realidade circundante en tres dimensións. Antón Caeiro e outros. alternábase a produción industrial con pequenos experimentos persoais..) e mesmo poder ver a outros usuarios que se moven e gozan do mesmo espazo de forma independente. da película O bosque animado. cunha posprodución elaborada e rigorosa. xa que daquela ninguén vivía en Galicia da produción de imaxes. diapositivas. Manuel G. inicia a saga de Jako. Por outro lado. como en Mujer atrapada. Tamén é posible atopar influencias cinematográficas en Carlos Amil. 203 O soporte electromagnético sería. Naqueles anos. obxectos. que terá continuidade en Noticiero espacial e en Jako y el ladrón de mascotas (2004). ademais. Ambos os dous traballos foron realizados partindo duns recursos cinematográficos.. moi próximos ao discurso da publicidade. O El pez que habla (2004) combina imaxe real submarina en 3D e imaxe sintética e foi rodada no Aquarium Finisterrae da Coruña 202 . Na curta Cuento de Navidad (2001). Grazas a un convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e a Universidade da Coruña. pioneiro dende 1974 na realización de curtametraxes cinematográficas en 35 mm. transitable. o vídeo. de Manolo Abad (Espello Vídeo Cine).. a ovella negra da formación. a súa única posibilidade de profesionalización. arte. Enxebre Entertanment produce vídeo estereoscópico e conta con varias realizacións de animación. sons. é un descoñecido malia a súa experiencia cinematográfica. ambas as dúas da Coruña e xurdidas da iniciativa de antigos membros do grupo cinematográfico Imaxe. 16 e 35 mm. 202 203 209 . fume e aroma de incenso. senón por cineastas autodidactas que dispoñían de tecnoloxía profesional nas 201 A orixe do proxecto de Museo Vacío atópase na busca de creación de contidos para a futura Cidade da Cultura. 5. se ben. fotografía. Algúns autores como Antonio Simón utilizan o soporte videográfico como unha posta en escena claramente cinematográfica. Arximiro García. vendo unha serie de contidos multimedia deseñados especificamente para este proxecto (espazos virtuais. que se está a construír en Santiago de Compostela.3 O VÍDEO EN GALICIA Os inicios da vídeocreación en Galicia organizáronse arredor de produtoras industriais. sen fíos. Tratábase de pequenas cooperativas de creadores e afeccionados ao cinema e algúns deles levaban xa preto de dez anos filmando en súper 8.) onde. de Xavier Villaverde (Vídeo Trama) e Denantes (1984).

Tamén en canto aos contidos e ás formas narrativas utilizadas se evidencia esta pegada. que atrapa comodamente o dramatismo daquel tempo. En Bremen Onde (1986) de Briset/Soneira e 24x25 (1984) de Antón Caeiro os fragmentos de cinema afeccionado relaciónanse directamente co obxecto central da obra. Pedro Losada ou Xose Abad. Ai amante (1988). Salvamento e socorrismo (1984).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO súas propias empresas e para os que o vídeo non era soamente un novo oficio. sen referentes culturais nacionalistas. as artes plásticas ou o ensino. o carácter didáctico ten prioridade nestas producións. Mateo Meléndrez. Manuel Abad. dá información e invita á reflexión sen dependencia dos restantes. Xosé Abad móstrase fascinado pola fotografía en Gris Púrpura (1991). entre outros. de Antón Reixa. posuídos da verdade cara ao espectador. O discurso hiperfragmentado da televisión aparecía en 365 (1992). Alberto Expósito. Nalgunhas fitas utilizouse unha canción/texto como referente claro que lle proporcionaba unidade narrativa ao producto. El final del romance (1991) e os vídeos de Antón Reixa. aínda que admitindo un 204 Denantes (1984) é un dos primeiros vídeos que toma Galicia como marco referencial para abordar un tema universal: Galicia era a comunidade que rexistra un maior número de suicidios da península. que prescinde de particulares localismos 204 . Durme Rainer estás morto (1986) de Antón Segade é unha particular homenaxe a Fasbinder. Xavier Villaverde homenaxeou dunha forma peculiar o thriller policial en Viuda de Gómez e hijos (1984). Nos seus traballos parece haber unha menor preocupación pola historia e unha maior énfase na envoltura formal. . é a primeira videocreación deste autor. están. o autor. ou na videoinstalación LA (1987) de Pgbellas. Antón Reixa. Unha das constantes no conxunto das primeiras videocreaciones galegas é a importancia do espazo sonoro e. Cada un dos seus vídeos ten autonomía propia. Sexo Macumba (1985). mentres que outros autores se interesan máis pola investigación sobre estruturas formais. algo máis tardío. concisos na narrativa e ricos na linguaxe. mentres que noutras. máis preocupados por certo tipo de comunicación directa. son dúas viaxes pola Galicia actual. de Xavier Villaverde e Antón Reixa. con formato de videoclip. a xulgar pola cantidade de videoclips realizados: Siniestro Total (1983). o que se buscaba era a adecuación do ritmo visual de imaxes e sons sen referentes concretos e. Queda patente a influencia do cine na formación dos autores de vídeos galegos. Os guións. realizado entre 1973 e 1975 en formato cinematográfico e que Velo inseriu neste conxunto para enriquecer o resultado global. pola contra. Alicia en Galicia caníbal (1984) e Galicia sitio distinto (1988). Antón Segade. No resto das obras é posible atopar outros temas como a relación da música coa experimentación formal e a presenza dos propios medios de comunicación (cinema. tras a que funda a súa produtora Vídeo Esquimal. publicidade e televisión). Xosé Búa. da música. A liña formal do conxunto rompe en Homenaje a León Felipe. Nela propón un percorrido irónico e divertido por algunhas das constantes esquizofrénicas do país galego e conta coa música dos Resentidos e a especial capacidade de comunicación persoal de Reixa. especialmente. Son Ignacio Pardo. O segundo grupo de autores. elabora un ensaio sobre o suicidio na sociedade galega. universal. celebrada en Madrid en 1983. Xesús Vecino. en 1982 o Ministerio de Cultura encargoulle ao cineasta galego Carlos Velo unha serie de dezaséis vídeos para a exposición Os españois republicanos no exilio. estaban ao servizo dunha sutil narración asociativa. xerados nas orixes da produción videográfica en Galicia. Cunha duración total de hora e media en diferentes minutados e ideada como apoio audiovisual da exposición. é posible observar como nalgúns deles se dá un compromiso evidente coa realidade galega. Por outro lado. Pgbellas. A través de fontes documentais de variadas procedencias. de Manuel Abad. Soneira/Briset. noutros casos. procede de ámbitos tan heteroxéneos como o deseño. no que a través dun ritmo endemoñado e unha eficaz utilización dos efectos se lles pasa revista aos procesos de transformación e cambio que se produciron no país naquela década. senón tamén un territorio de exploración e investigación persoal. sobre todo. o terror e King Kong en Veneno Puro (1984). En canto ao contido e á temática destes vídeos.

Antón Reixa produciu xa en tempos máis recentes numerosos videoclips. documental no 205 206 Outros realizadores como Isabel Coixet. Vida cotidiana. Antón Reixa. Vida política. Danza Invisible.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA visionado cronolóxico. como a cidade construída. ¿Estarán vivos? ¿Serán de pedra? (2000) é unha vídeo creación. Cabaret Pop. Entre algunhas das producións audiovisuais que se realizaron ese con motivo están seis traballos de videocreación impulsados por Canal +. Varias son as empresas dedicadas á produción videográfica en Galicia. presentando un índice de especialización medio ou baixo. empregando imaxes 3 D para ilustrar as xentes e os lugares de Mecanisburgo. Para a escenografía de Genoma Tour '99 (1999-2000) Triade Comunicación de Empresas crea un conxunto de doce pezas que supoñen máis de 75 minutos de imaxes inspiradas na estética do cartelismo soviético de principios do século XX. un vídeo musical realizado por Triade. Os peregrinos é unha destas creacións 205 . chega ao cumio do Monte do Gozo e divisa Santiago. Un arquitecto). En nombre de la infanta Carlota (2002) vén ser unha realiación audiovisual do musical do mesmo título. as películas serie B norteamericanas dos cincuenta e os filmes xaponeses de mostros. como un faro ou final dos camiños da historia. recrea o mundo do grupo tecno Aviador DRO. México 1939. Algunhas das súas principais producións son: Gonipterus. O realizador ourensán Xavier Bermúdez tenta axudar a descubrir Compostela. Homenaje a Luís Buñuel. Manuel Iglesias. buscan a expresión dun mundo compacto e coherente co discurso anarco-científico do grupo. documental que mostra por vez primeira a praga do gurgullo do eucalipto. Dos músicos) e os personaxes (Lázaro Cárdenas. na que se mostra a vida oculta nas brañas galegas 206 . máis dunha hora e media de imaxes que. producida por Portozás Visión (actualmente Filmanova) para Canal + España. Adios a la república). a cultura (Poetas sin retorno. 211 . Duncan Dhu. Baixo o título xeral de Seis olladas de Compostela outros tantos realizadores tentaron recrear a esencia da capital compostelá. enemigo del eucalipto (1996). La Guardia. destinados ás televisións locais e autonómicas. integrados nun bloque sobre a vida do exilio arredor de 3 criterios temáticos vinculados entre si: a historia e a política (El éxodo y el llanto. asociacións municipais. O peregrino. Gran Plaza Asimov (2001). Divinas palabras. Rosendo. Los Enemigos. malia que a maior parte delas combinan este tipo de produtos coa produción televisiva. levada a cabo por Formato Producciones e estreadea no Teatro Madrid. Siniestro Total. Durante o ano 2000 a cidade de Santiago de Compostela ostentou a condición de Capital Cultural de Europa. Os Resentidos. a meta final. administracións públicas. Hombres G. Luz e Esclarecidos. Trátase dunha intervención videográfica e musical sobre o Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela. coa mestura de técnicas e recursos visuais. Homenaje a León Felipe. entre os que destacan os realizados para Joaquín Sabina. cidade virtual na que se atopa a Gran Plaza Asimov. En total. E que recibiu o Pemio Divulgación da Casa das Ciencias da Coruña. ademais de dispoñer dun completo arquivo de imaxes en sistema Betacam SP sobre fauna e flora de Galicia. publicitaria ou mesmo cinematográfica. Nación Reixa. Tres pintores. escrita e dirixida por Reixa. centros científicos de investigación e centros de ensino. Vida cultural. en xaneiro de 2002. encarnado polo actor Francis Lorenzo. Producciones Federico de la Peña está especializada na produción de documentais de natureza. Na videocreación para a escenografía Mecanisburgo (2000). Pintura y poesía. El latido de la braña (1996). Triade crea unha praza para cada unha das cancións que interpreta o grupo Aviador DRO na súa xira 2001. Plan de recuperación de ríos de Galicia (1997). Los niños de Morelia. Mikel Erentxun. Ricardo Boo e Manuel Palacios asinan os demais traballos.

María Pita: 1589. etc. o vencedor foi JVC e. Los Secretos ou Rosendo. la ciudad del oro. ciudad bimilenaria. El relevo histórico (1998). Ibisa TV produciu A sal da terra (1998).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que se recolle un estudo sobre o acondicionamento dos ríos de Galicia. Luz Casal. coplas e romances de cego. Pontevedra. Baixo o nome de DSK. Cantos. Ourense. cando dúas compañías empezaron a perfeccionar os seus propios formatos. premio AGAPI 1999 ao mellor vídeo industrial ou corporativo. sobre a historia da clase obreira galega dende as orixes do sindicalismo ata os conflitos obreiros dos anos 70. con A vida nas augas doces a través do microscopio. sobre Compostela-Porto-Salamanca. non compatibles entre eles. ademais de Cambalache. Manuel María da Terra Chá. Juan Lesta e Belén Montero actúaan como realizadores-directores de proxectos audiovisuais relacionados coa música ou a arte: vídeo en tempo real para concertos en directo. Ophiusa tamén conta cunha ampla experiencia na produción videográfica. mar y crista. Saúde laboral no sector da pizarra ou Saúde laboral no sector do metal en Galicia para a formación en prevención de riscos. 1989 e un longo etcétera de vídeos de tipo cultural e biográfico. Bailando (1999) é unha encarga da empresa discográfica Chewaca e o seu grupo Astrud. A produtora proxecta en actuacións con música vídeos propios baseados en loops de imaxes postproducidas. combina diferentes disciplinas para intervir en espazos. para cuxa produción e desenvolvemento aplicou tecnoloxía da televisión dixital e multimedia. Las Espigadoras nun retrato de mariscadoras nunha ría contaminada polas empresas do petróleo. capital de Occidente. Memoria de rosas: A ruta de Rosalía de Castro. eventos. videocreación. Lugo. Sony creara o sistema Betamax e JVC. Sabina. Sony aceptou a derrota e comezou a desenvolver as súas propias videocaseteiras baseadas en VHS. creado para a televisión do metro de Barcelona. como A cultura dos castros (1994). Jean François Millet. ¿Volverás? (2002) é un videoclip de animación realizado para Elefant Récords. piedra. sobre o movemento sindical o papel. boa vila. Siniestro Total. La Coruña: luz. videoinstalacións. Noutras ocasións. . que xoga a clase obreira na conformación e desenvolvemento da sociedade europea nos séculos XIX e XX. que continúa coa produción de clips de artistas españois. Igualmente.3. Durante a década dos oitenta houbo unha feroz batalla entre ambas as dúas compañías para impoñer a súa norma. un proxecto consistente en cápsulas de docuficción sobre a historia do século XX. moitas veces esquecido. videoclips. 5. o VHS (Vídeo Home System). as capitais europeas da Cultura (do 2000 ao 2002). Compostela. como Duncan Dhu. fundamentalmente de carácter educativo ou corporativo. Iris Produccións está especializada na realización de diferentes producións en soporte videográfico. celebrado o mes de xuño en Barcelona pola revista SCOPE.1 A distribución videográfica e de DVD en Galicia As videocaseteiras fixeron a súa aparición a mediados dos setenta. exposicións ou mostras de arte. ou El derecho a la formación permanente (1996). A mensaxe das estrelas (1995) ou Expresionismo (1998). Ringo Rango é unha produtora de Antón Reixa. e composto de cinco cápsulas dun minuto. ou Los molinos tradicionales de Pontevedra. para 1985. talk show e televisión interactiva. que se detén tanto nos que aínda están en uso coma nos que pasaron a unha situación de abandono ou de ruína. 24 h na canteira. O seu videoclip Twin Power obtivo o Premio do Público no Festival de Videoclips Nacionais. Despois de varios anos de loita. Golosinas (2000). o VHS xa se impuxera como estándar. A videocreación 1848-2002 (2003) foi realizada por encarga do Museo do Mar de Galicia para a exposición Olladas oceánicas 2003/4 e consta dunha peza que describe a transformación do cadro do artista francés. La herencia de Germinal (1998).

015 millóns de euros en gasto de fitas magnéticas. A historia repítese e. baseado en láser azul. O sistema de vídeo dixital posúe a súa propia loita para definir quen quedará co estándar do DVD de alta definición. as cifras do novo formato foron superiores aos de VHS. tratando de ocupar o espazo industrial e económico que conseguiu a industria videográfica nestes anos: unhas quedaron no camiño e non lograron os seus obxectivos e outras aliáronse con ela para saír mutuamente favorecidas.5 millóns de 2002) e 207 2. Respecto do alugamento. aínda que en regresión a favor do DVD.2 millóns en 2002 aos 10. Así. O actual mercado videográfico está en plena reconversión.1% máis que en 2002. Así. O gasto en vídeo dos consumidores europeos ascendeu a 12. O número final de DVD vendidos aos consumidores case se duplicou. o gasto en alugar DVD pasou de 927 millóns de euros en 2002 a 1.7 millóns do ano 2002 aos 281 millóns de euros no 2003. En 2003. debido a esa evolución positiva do DVD como novo soporte. Non obstante. pola substitución do formato VHS no soporte dixital DVD. o que supón practicamente triplicar as cifras de VHS. segundo se reflicte no Anuario de las Artes Escénicas. o número de títulos editados para a venda directa diminuíu e os ingresos pasaron dos 160 millóns de euros en 2002 aos 102. nesta ocasión. novas tecnoloxías viñeron empurrando con forza.537 millóns en 2003. un 13. a evolución tamén foi positiva e.2 millóns de euros (por debaixo dos 74.6 millóns de unidades en 2003. o sector videográfico mostra sinais dun cambio estrutural. se en alugamento de VHS se obtivo unha facturación de 52.0 en 2003. o gasto en alugamentos de VHS descendeu un 39.8% máis. da SGAE 2004. Pero con Internet e outras posibles iniciativas empresariais. o que supón 53.5 millóns de euros. mentres que as de DVD se cifraron en 8. Tamén en España.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA O panorama actual deste mercado ofrece unha contenda similar. O reprodutor de DVD vaise impoñendo: o 34% contaba cun no ano 2003.026 millóns de euros. Dende que comezou a desenvolverse a tecnoloxía do vídeo. por primeira vez. cuxo gasto chega a cuadriplicar o do VHS 207 . un 65. ao pasar dos 11.4%. o sector de vídeo.6 millóns de euros (fronte aos 43. no que a compras se refire. aínda que este incremento é menor ao que se produciu en 2002 con respecto ao ano anterior. Este proceso fixo que a industria videográfica se revitalice e se incremente o gasto en audiovisual dos fogares europeos. que caeu dos 13. O formato VHS segue contando cunha presenza maioritaria. En alugamentos tamén se percibe a substitución progresiva do formato VHS polo DVD.5 en 2003. No que se refire ao mercado de compra de VHS. En cambio. o futuro preséntase ameazante e os retos aumentan para poñer a proba os profesionais. a industria videográfica está a sufrir un proceso de renovación da tecnoloxía da imaxe.087 millóns. Estes datos indican que cada vez son máis as casa nas que cohabitan o reprodutor de VHS e o do DVD. ata os 383. no referido ás compras de DVD. Musicales y Audiovisuais.665 millóns de euros en 2003. no que se refire ao alugamento de DVD estas cifras foron maiores: obtívose unha facturación de 99. apoiado por Sony. ata situarse nos 1.6 de 2002) e se realizaron 41 millóns de transaccións. os que se enfrontan son o estándar Blu-Ray.9 millóns de unidades no 2002 aos 22. experimentou unha evolución favorable: creceu un 19. apoiado por NEC e Toshi.6%. Como aconteceu coa música. vinculada á introdución do DVD. as cifras mostran unha evolución claramente positiva: o valor das vendas aumentou de 160. A evolución desta cifra é paralela á do número de fitas vendidas aos consumidores. O principal protagonista é o DVD. porcentaxe que case duplicaba o do ano 2002. Sumando estes datos. As cifras indican tamén o forte poder adquisitivo daqueles que xa teñen reprodutor de DVD e que están a acumular películas nestes anos iniciais.8 millóns. 213 . descenden os principais indicadores. que está impulsando aos consumidores europeos ao gasto neste novo soporte. JVC e Philips e o formato HD-DVD.

a aparición do DVD. A confusión que se trata de crear no espectador-consumidor pasa por facerlle esquecer que. Outro dato relevante é a da empresa Blockbuster. o tráiler promocional. como traballan. A produtora Atlántico Films asinou un acordo coa distribuidora e produtora de vídeo e cinema Manga Films. o que lle axuda ao espectador a coñecer cada membro da formación galega. ambas as dúas de Juan Pinzás. as asociacións de videoclubs e a agrupación de almacenistas (Anemsevi) puxéronse de acordo para promover unha campaña publicitaria do vídeo e do DVD de alugamento que lle transmita ao consumidor final a existencia dunha alternativa para o fogar que reúne unha serie de vantaxes claras respecto da oferta que fan as demais alternativas (o cinema. as distribuidoras respectan as ventás e ata que as películas de estrea cheguen ás canles dixitais deberá pasar un ano. favorecendo así ao vídeo.6 millóns de alugamentos (moi por enriba dos 23. inglés. información sobre o grupo e sobre a produtora de Un bosque de música. Así. as vendas en DVD poden marcar o éxito ou o fracaso comercial dunha produción. A maioría das compañías videográficas. é dicir. un filme rodado en outono do 2004 e que pecha a triloxía oficial Dogma'95 do cinema español 208 . a televisión e. que afirma que xa aluga o 80% das súas películas en DVD. que poderá beneficiarse do apoio publicitario que recibiu o cinema pouco antes. Estase a asistir ultimamente a un bombardeo publicitario por parte destas últimas. tempo máis que suficiente para explotar con habilidade a película no mercado de alugamento e mesmo no de venda directa.4 millóns de 2002). alemán e italiano) e os seus creadores puxeron especial interese na calidade do son. como se formaron. as letras das cancións. lonxe de prexudicar a industria cinematográfica. as canles dixitais). Agás casos puntuais. en que se inspiran para a composición dos seus temas e o porqué do éxito que os levou a converterse en referencia do movemento folk máis alá das nosas fronteiras 209 . poderán velos en cuestión de semanas pola pequena pantalla. polo que inclúe as opcións Dolby Dixital SR 5. gravadas durante a filmación da fita. serviu para revitalizar o mercado. as dúas películas producidas por Pilar Sueiro dentro da vangarda cinematográfica Dogma 95: Érase otra vez e Días de voda. as biografías dos seus protagonistas. esencial para gozar ao máximo da música que preside a longametraxe. En total. A estes dous títulos uniráselles El desenlace. Ao longo dos seus 80 minutos. aínda que foron estreadas puntualmente nas pantallas de cinema e viñeron obtendo repercusión en distintos festivais internacionais. no que a mensaxe que se lle transmite ao espectador é que os éxitos cinematográficos que nestes momentos están nos cines. o formato de DVD tamén superou ao VHS no ámbito de alugamento.1. a película combina a música de Luar na Lubre con impactantes imaxes de Galicia. A longametraxe musical-documental de Vía Láctea sobre o grupo folk Luar na lubre. Dolby Analóxico e Estéreo. editouse en xuño do 2004 en DVD. De feito. case tanto como a venda de entradas en salas. 208 209 Os tres filmes foron escritos e dirixidos por Juan Pinzás e producidos por Pilar Sueiro. entre medias. polo que esta última comercializará en España e Andorra. Se. a primeira de carácter monográfico sobre un grupo español que se filma en Galicia. sobre todo.8 millóns de euros no 2003. fotos da rodaxe e 5 cancións de Hai Un Paraíso. estas ventás tenden a acurtarse. destacan o making of (como se fixo). Warner Music foi a responsable da distribución do DVD desta obra dirixida por Ignacio Vilar. o ciclo rebaixarase igualmente para a súa explotación en salas cinematográficas. está o videoclub onde pode alugar as novidades en cuestión de cinco ou seis meses. un 28. en vídeo e DVD. Vía Láctea Filmes. Segundo os analistas. Entre os extras do DVD aos que se poden acceder dende o seu completo menú. Así pois. edítase en versión orixinal con subtítulos en 6 idiomas (castelán. titulado Un bosque de música. Respecto da película que se estreou nos cines o 19 de maio do 2004. francés. o DVD de Un bosque de música inclúe contidos inéditos. o mercado do alugamento ascendeu a 151. nas canles de pago. outro tanto antes de que pasen polas canles dixitais de pago. como é probable. As dúas fitas permanecían inéditas en vídeo e DVD ata tal data en España. .5% máis que no 2002. o que supón a asimilación definitiva desta nova tecnoloxía por parte dos españois. portugués.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO realizáronse un total de 48. tras impoñerse na venda.

non é de estrañar que exista unha oferta duns 900 títulos. incluíndo clásicos estranxeiros. grazas a un convenio subscrito coa Consellería de Emigración. e foi distribuída nos centros galegos de todo o mundo. O secreto semella estar en identificar primeiro aqueles programas cunha base de seguidores incorporada. As viaxeiras da lúa.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA El Cid. senón tamén a series alleas. un montante que ten moito que ver co feito de que a nosa Comunidade conte tamén cunha das grandes videodistribuidoras do ámbito estatal. en vez dun estante cheo de vídeos. P3K: Pinocho 3000. ata hai pouco territorio exclusivo do cine. de Ibisa TV. o recente interese polos DVD sobre TV débese principalmente á comodidade de ter unha tempada completa en catro ou seis discos. Os estudios de Hollywood foron os principais beneficiarios do boom da TV en DVD. e proba diso é que conseguira recadar ao redor de tres millóns de euros unicamente en España e nunhas datas. senón tamén os seus éxitos de todos os tempos. tanto físicas como por correo ou en Internet 210 . entre outras. e un nicho para cada tipo de programa de TV. Miss Marple e Poirot. onde os produtores e distribuidores de contidos están a lanzar non só as series máis recentes das networks e as canles de cable. coa consecuente necesidade de ver os episodios perdidos e de "engancharse" á trama tempada tras tempada. a El señor de los anillos: El retorno del rey. o público respondeu bastante ben a esta ambiciosa proposta destinada a compracer a toda a familia. 211 215 . Guardianes del espacio. unha serie de docuficción. distribúese en DVD a través dunha coidada edición. As viaxeiras da lúa. contratando distribuidores independentes en todo o mundo para vender os seus documentais ou mesmo recorrendo a tendas propias. Nun mercado onde os reprodutores de DVD se aproximan ao 50% de penetración. A demanda de documentais e de series clásicas en DVD segue sendo minoritaria. xa que producen e controlan a maior parte da programación televisiva e teñen as súas propias distribuidoras. as empresas ubicadas en Galicia e dedicadas á distribución videográfica son 3. Aínda que moitas televisións estadounidenses aproveitan as sinerxías dos grandes estudios aos que están afiliadas. A televisión desembarca cada vez con máis intensidade no mercado do DVD. o Nadal de 2003. que creou a súa propia marca dentro de EE. Este fenómeno é especialmente masivo en EE. Los vengadores. como as obras británicas Monty Python. A pesar do escaso apoio que a fita obtivo nalgúns medios de comunicación especializados no mundo do cinema.8 millóns de Euros con 39 empregados. foi emitida pola TVG e a súa canle internacional.000 euros para a súa produción. nas que se enfrontou.. non só para lle dar saída ao seu catálogo de ficción. A isto habería que engadir a proverbial calidade de fidelizar que teñen as series. foi a primeira do seu xénero que se comercializou en DVD bilingüe en videoclubs e grandes superficies de Galicia211. que foi galardoada co Goya á Mellor Película de Animación en 2004. que contou cun orzamento duns 300. Con respecto á distribución de vídeo e DVD. UU. outra das películas saídas da factoría de Filmax Animation. para despois ir convertendo os principais consumidores en coleccionistas de espazos de TV. a primeira grande obra de Filmax Animation que obtivo o Goya á Mellor Película de Animación no ano 2003. 210 Outra opción é a de Arts and Entertainment Television Networks. e facturaron no 2003 11. De acordo cos fabricantes deste formato. algunhas optan por implementar outras estratexias de distribución. a lenda. (A&E Home Video). UU. comercializouse en DVD destinado exclusivamente ao público infantil. pero aínda así os distribuidores afirman que os ingresos poden ser significativos.

con 47. Wanda Visión. Papillón é o indiscutible líder deste sector no segmento de calidade en lingua española.9% dos medios convencionais. A fortaleza da empresa e o éxito da súa política de comercialización queda patente no cuarto posto que ocupou no ámbito español en 1997. unha nova compañía independente que xestiona contidos videográficos e ten como misión liderar a comercialización e difusión de obras cinematográficas independentes de autores españois. que distribúen o produto da maioría das compañías que operan en España. aínda que ocupa o oitavo e o último lugar no ranking publicitario por volume de negocio. o soporte publicitario cine é o segundo medio que máis crece —un 5% sobre as cifras do 2002. que abranguen a totalidade dos xéneros. 5. O seu catálogo actual é incomparable a escala mundial pola extraordinaria variedade dous seus títulos.6 millóns de euros. . documentais. o 0. obras de teatro e musicais nas canles videográficas tradicionais e mediante novos medios de difusión. centrándose nas comunidades de Galicia e Asturias. En efecto. Continental Producciones e Alta Films. que fora director da división de vídeo e DVD de Manga Films. Ademais. 12 10 8 6 4 2 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Títulos comercializados Puesto en el ranking español de títulos comercializados Trátase de Papillón Films. constituíron Cameo Media.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Títulos comercializados por Papillón Films nos últimos anos e posto no ranking de distribudioras de vídeo según o número de títulos comercializados. na actualidade o grupo Continental abriu novas liñas de negocio que lle permitirán participar activamente nas distintas ventás de explotación de obras audiovisuais. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004—. unha compañía situada en Cambre (A Coruña) e dedicada exclusivamente á distribución de títulos de cine pornográfico en formato VHS e DVD. xunto a Juan Carlos Tous.4 A PUBLICIDADE O cinema é un produto cultural no que a publicidade tamén está presente cumprindo un papel fundamentalmente de apoio. Segundo os últimos estudos. o terceiro en 1999 ou o sexto no 2001. as empresas Tornasol Films. no que se refire ao número total de títulos comercializados no mercado español. Tamén abordará a difusión de contidos a través das novas tecnoloxías. mediante a adquisición de licenzas. como son a distribuidora de vídeo e DVD Cameo e o consorcio de exportación de cinema español e latinoamericano Latido. Pola súa banda Estévez Seven e Estevez Entertainment son o resulutado da iniciativa dun antigo profesional do mercado videográfico que foi consolidando senllas empresas con sede en Vilagarcía de Arousa.

o . a pouco utilizada publirreportaxe218 e os patrocinios televisivos219 xurden novos formatos como . Amorós (2000) “O sistema televisivo no Estado Español: visións políticas das Leis”. servizo ou causa tamén durante o desenvolvemento do programa. do medio onde máis se inviste en publicidade. patrocinios encuberto (bartering223. político. O principal obxectivo que perseguen os anunciantes é que os seus produtos cheguen ao maior número de espectadores posible. de 22 de diciembre. Forman parte dun bloque publicitario que interrumpen a programación. sinais convencionais e movemento desafía barreiras territoriais. culturais e tamén ideolóxicas e sociais. Aproximación histórica al fenómeno desde Galicia”. As cadeas de televisión. o medio cinematográfico serviu para promover. pódese falar tamén dunha evolución motivada pola prioridade de responder ás necesidades de rendibilizar a súa presenza no medio. No momento de aprobarse a Ley 41/1995. de 27 de decembro de 1995) existían máis de trinta televisións na comunidade galega. para ofertar a película como forma publicitaria. promoción folclórica. Ten as mesmas características que o spot pero a súa duración é menor (entre 10” e 20”) 215 216 217 218 Trátase dun spot de longa duración (entre 1´30" e 3’) emitido no bloque publicitario no que se amosan os procesos técnicos. Amorós (1999) “La imagen cinematográfica como soporte publicitario. sons.AA. establecen as súas tarifas publicitarias máis caras nos programas de maior audiencia. avantaxas. en 1980. Nº 44: 33-51. ficción publicitaria226) e os printers227. composición dun producto de xeito moi específica. en lugar de nos espazos reservados á publicidade 213 . o electrodoméstico imprescindible ou a forma de entretemento máis estendida no mundo desenvolvido. de Televisión Local por ondas terrestres (BOE nº 309. xa que é o propio presentador ou unha terceira persoa quen o di. product as telepromocións placement . En: VV. imaxes. conscientes diso. 212 A. cunha mensaxe ao inicio e/ou ao final dun programa ou unha información na que se cita expresamente a marca patrocinadora. A colocación do produto ou product placement é unha práctica frecuente en cinema. prodúcese a multiplicación da oferta por satélite e cable. publicidade comercial. Trátase. na outra mensaxe incorpórase ao contido do programa. 123-133. En Galicia estas experiencias de mesocomunicación datan de principios dos noventa. Tempo de emisión na grella no que se amosan as avantaxes dun produto a través de mensaxes publicitarias. quizais. autopromocións221. A. institucional.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Dende os comenzos do cine son moitos os directores que fixeron uso do soporte da Sétima Arte cunha finalidade exclusivamente publicitaria en tódalas súas modalidades 212 : ben sexa como promoción turístico-publicitaria. soporte publicitario-propagandístico. Ambos os dous medios comparten a aspiración do anunciante de poder colocar a súa mensaxe dentro da propia programación. poden adoptar algunha forma de concurso e incluír a participación da audiencia. como escaparate para publicitar determinadas marcas e. Para os investigadores de audiencias é. finalmente. 219 De dous tipos. un semellante ao de radio. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004. ao tempo que nun campo de máxima complexidade á hora de aconsellar unha compra eficiente. o medio rei. A súa transmisión conxunta de palabras. Publicación Galega de Pensamento Crítico. Cando é o propio medio o que anuncia os seus propios produtos ou programas na grella da súa programación. merchandising225. ou ben se insiren entre os diferentes espacios televisivos Neste caso a marca e o producto aparecen identificados. En canto ás formas publicitarias dispoñibles para o anunciante. sobre todo. A súa utilización sirve indirectamente para promocionar á empresa fabricante do producto. Pontevedra: Diputación de Pontevedra. Ao longo da historia. En España o monopolio televisivo ráchase coa chegada das televisións locais. En: A Trabe de Ouro. La publicidad en televisión. que irrompían abrindo novos espacios para a comunicación audiovisual 214 . Posteriormente entraron en escea as televisións autonómicas. televisión privada comeza a operar en 1990 e. Fronte ao tradicional spot flash publicitario 224 217 220 216 . ademais. productos publicitarios. A transformación dunha televisión en réximen de monopolio público a una televisión de oligopolio públicoprivado 215 . 221 217 . É habitual que todos os textos e discursos sobre televisión comecen por afirmar que é o grande medio de comunicación actual. a partires de 1983. 220 Espazos dedicados á promoción dun produto. sobreimpresións222. etc.6% do investimento en medios convencionais do 2003. Esta mesma función cúmplea no medio televisivo o anuncio. Santiago de Compostela: Fundación Sotelo Blanco. converten a este medio nun obxecto de estudo interesante. páx. xa que representou o 41. 213 214 A televisión de Cardedeu (Barcelona) foi a primeira en emitir baixo o amparo administrativo que outorgaba naquel momento a Generalitat de Catalunya e o Tribunal Constitucional. explicita ou implícitamente. aínda que a súa duración en emisión é moito menor. A súa duración oscila entre 20"e 30". o medio máis estimulante debido á súa evolución.

00% 10.9%. como é o caso de televisión.7% do PIB. 225 226 Probablemente sexa esta a forma de patrocinio encuberto máis achegada á ficcionalidade televisiva.500.152.5% máis ao investir 2. Todas as cadeas. de modo que o telespectador o ve.00% 0. o slogan ou calquera elemento publicitario.000. Tele 5 volve situarse á cabeza da cadea que máis anuncios emitiu. 229 . melloraron os en 2002.00% 4. un 18. pois moitas das veces o produto se fai recoñecible ao espectador a través do envase (forma. alcanzaron os 6. .436 minutos.556.22% máis que no ano anterior.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 TVG Total TVG/Total 16.000 2. Non obstante. Canal+ e o conxunto das canles autonómicas tamén viron como se incrementaba de forma importante o investimento publicitario. que pode ser ou non consumidor tamén do poduto anunciado.693.00% O número de anuncios emitidos nas cadeas españolas durante 2003 foi de 2. tanto nacionais como autonómicas. Preténdese con esta modalidade de patrocinio encuberto e indirecto chegar a un público consumidor mais xeralista.3 millóns de euros.8% máis que en 2002. se ben estes incrementos presentan variacións segundo as distintas televisións 228 . A partir de datos ofrecidos por Infoadex. A marca pode ser ou non claramente identificable. un 6. cor. Só un dos medios convencionais decrece.677. ata situarse en 12. e é precisamente o cinema. un 1. O nome da marca aparece nos títulos de crédito finais ou ben utilizando un printer ó rematar o programa.111. obtiveron un volume de negocio que ascende a 6.000 1. En cambio.00% 14. en todos os casos. os medios non convencionais.6% máis que en 2002. onde a marca anunciada ocupa o espacio visionado. ao tempo que mira o seu programa. 224 Consiste na compra de espazos publicitarios inseridos na imaxe dun soporte audiovisual.6 millóns de euros. cun incremento do 3. é notable o incremento experimentado por outros medios. cun total de 277.00% 8.000 1.2 millóns de euros. aumentaron o tempo dedicado á publicidade. Os ingresos obtidos por publicidade das televisións en España foron de 2.2 millóns moi significativa o soporte Internet. 228 229 A esta cifra de ingresos publicitarios das cadeas hai que sumar os procedentes doutros eventos publicitarios que aparecen en pantalla. pero que non gardan relación directa co produto anunciado orixinalmente. os medios convencionais.846. segundo o informe anual de televisión da axencia de medios Media Plánning. a pesar do incremento en insercións publicitarias en televisión. Tamén aumenta de forma 222 Inserción en pantalla da marca. Esta modalidade destaca porque inserta no mesmo relato a mensase publicitaria. con incrementos superiores ao 10% respecto do obtido no ano 2002.071 (un 16. Estes datos seguen demostrando que as cadeas de televisión teñen que incrementar o seu oco publicitario para mellorar ás súas contas de resultados. un 6. porque a ficción publicitaria busca a mistura de xéneros rompendo as barreiras entre información.500. a audiencia mantívose.000 500. 3.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución de GRP`s da TVG.000 2. subindo o 10.315. Confírmase a tendencia á alza que vén experimentando dende 2003.85% máis que en 2002) e ocuparon 741.500. cun 15. Na repartición por medios.) Trátase de crear produtos promocionais dunha marca.000. como os SMS ou os 906.7 millóns de euros. publicidade e entretemento. etc.00% 6.000 3.4%.9%.00% 12.000. 227 Cando determinadas marcas comerciais aparecen nos títulos de crédito dunha producción xa que son colaboradoras prestando o seus productos. o mercado publicitario en 2004 ascendeu o 6. Pola súa banda. 223 Corresponde a unha modalidade de patrocinio encuberto onde o anunciante merca un espacio televisivo que logo venderá a unha canle de televisión ou productora co fin de inserir nel os seus espacios publicitarios ou productos. superando o estancamento do período anterior.00% 2. As canles que emiten en aberto obtiveron uns ingresos por publicidade que.

964 1999 92. do 11 de xullo. Este aumento supón un 10% máis de investimento publicitario que o ano anterior e continúa así a tendencia iniciada en 1995. senón que se introduciron de xeito gradual. un 37. O primeiro bloque de anuncios publicitarios producidos e realizados en galego foi emitido durante a xornada de lanzamento da Televisión de Galicia. o 56.405 1.2% sae da habitación onde está o televisor. unha das marcas máis coñecidas e máis publicitadas do mundo. pero non será ata 1974 cando adquiere funcións plenas como Centro Rexional e comeza a emitir desconexións nas que se poderá incluír publicidade. deste grupo.19% Fuente: Anuario 2003 da SGAE. é dicir. Sección 1ª. e os seguintes comerciais a marcas de implantación estatal. A partir dese fito abríase a posibilidade. No ano 1985. os spots das marcas galegas adoitan ser emitidos na nosa lingua e obsérvase unha tendencia crecente das empresas de fóra de Galicia e das multinacionais a galeguizar a súa publicidade na TVG. aínda que é digno de mencionar 230 Lei do Parlamento de Galicia 9/1984. as investigacións cualitativas de audiencias mostran a inestabilidade do consumidor televisivo en España. con datos extraidos de SOFRES.230 2000 88. Artigo 16. analiza o comportamento da audiencia ante un bloque publicitario: un 41.4.805. 5.411 2001 92. en Santiago de Compostela. así como a defensa da identidade da nacionalidade galega 230 .071 5. Entre os principios que marcan a programación desta emisora autonómica están a promoción e difusión da cultura e a lingua galegas. que fai outras cousas durante a emisión do bloque. unha hora máis que en 2003. segundo datos de Media Plánning. 1996-2003.023 1. cando a media de emisión de tempo de publicidade era a metade da actual. 1996 TVG España TVG/España 76.255 1. O primeiro anuncio corresponde á multinacional Coca-Cola. Principios de programación.111. a). ata ese momento impensable. amparada na Ley del Tercer Canal. Os anuncios deste inicial bloque publicitario foron difundidos na orde que a continuación se indica: Coca-Cola. Se se ten en conta o criterio de estacionalidade. un 21.180 1. A cadea gozaba.3% cambia de canle.434.470.999 2. e non existía ningunha motivación que a levase a comercializar paquetes publicitarios destinados a empresas galegas que estiveran interesadas nun público obxectivo rexional.959 1998 91.838 1997 90. comeza as emisións a TVG nos estudios de San Marcos. de 11 de xuño de 1985) .Capítulo IV (Programación e control).01% 5.8% (un 21.200. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia (BOE nº 139. Cola Cao. mentres que o mes que rexistra menos publicidade na pequena pantalla é agosto.211 1. Pero a pesar desta explícita regulación.778 2003 123. os meses de maio e xuño son a época preferida polos anunciantes para ocupar espazo en televisión.58% 7. Un estudo de AEDEMO.378 1.62% 7.43% 6.1 A produción publicitaria en Galicia O Centro Territorial de Televisión Española en Galicia inaugurábase o 25 de xullo de 1971.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución do número de spots publicitarios na Televisión de Galicia.3% da audiencia total) ve a publicidade indirectamente. os anuncios en idioma galego non foron producidos inmediatamente.008.628 7. Na actualidade. Cerveza San Miguel.87% 1.313. aínda que o custo de produción e emisión dos anuncios limite en boa medida os posibles clientes publicitarios rexionais de TVE-G.00% 6.588.5% exponse á publicidade e. Nocilla e Donuts. do monopolio nacional. xusto ao final do acto de inauguración 231 . de promover unha publicidade rexional televisiva que comezará a aparecer timidamente.737 2002 111. Un estudio de Carat sinala que a media de emisión publicitaria televisiva en 2004 foi de 32 horas ao día. 231 219 . ata a irrupción no contexto galego da televisión autonómica.84% 6. Dende hai tempo. Pero a Televisión Española non foi de entrada un activo promotor de publicidade televisiva autóctona.

e dun 9. Como consecuencia diso. cando as canles autonómicas TVG e TV-3 asinan un acordo publicitario e de subministro de programas co grupo Fininvest. nº 126: 24.9% no último ano. Cfr. polo que o número de anuncios emitidos pola TVG tamén foi perdendo importancia relativa no total estatal. control e programación da publicidade. da distribución (Redespaña) e da producción (Videotime). Sen embargo estes crecementos son manifestamente inferiores á media española. . Novomedia.823 a 123. que dende 1997 xestiona a actividade publicitaria de Telemadrid.A. a televisión autonómica contou. Posteriormente. está a comercializar dende o 1 de xaneiro de 2004 a publicidade de Televisión de Galicia e Radio Galega.04% no mesmo período. a exclusiva da publicidade da cadea autonómica de Galicia pasa a ser xestionada por Publicitas (empresa establecida en Barcelona e Madrid). Ademais. moi por debaixo da media española. e ofrécelle á cadea autonómica un importe económico total de carácter anual coa garantía dun mínimo. 13. a canle autonómica da Comunidade de Madrid. tras gañar o concurso público convocado para o efecto pola Compañía de Radio-Televisión de Galicia 233 . Dende o ano 1987 ata 1989. pasa a ser a exclusivista total da comisión da conta publicitaria de Televisión de Galicia. A pesar desta exclusividade. a TVG podía contratar publicidade de xeito unilateral. distribuída a través de Digital+ e operadores de cable. o número de anuncios emitidos dende San Marcos tamén creceu de xeito importante no período 19962003. canle de información económica de Recoletos. con sede en Madrid. e Telemadrid SAT. No ano do inicio das emisións. Os minutos dedicados pola TVG á publicidade tiveron un crecemento no período 1996-2004 do 85. A segunda fase corresponde á adquisición dun 25% das accións da canle privada Tele 5 (Gestevision T5) no ano 1990. a axencia (Acción) IP é a nova exclusivista da TVG e continúa no mesmo sistema de garantirlle á cadea uns ingresos mínimos pola explotación publicitaria. Amorós (1992) “El control de grans grups multimedia a l’Estat español”. Berlusconi obtén a exclusividade da publicidade da cadea (a través de Publiespaña). cun departamento comercial encargado da xestión. supuxeron un ingreso no primeiro semestre de 2004. En: Nous Horitzons. Ademais. 233 A televisión e radio da Comunidade Autónoma de Galicia súmanse así á oferta comercial de Novomedia Audiovisual. que ascende a 123. o que supón un incremento do 61. Novomedia abriu unha nova sede en Santiago de Compostela e formou novos equipos na comunidade autónoma. que estivo sempre relacionado de xeito contractual con diversas axencias.74%. a emisión vía satélite de Telemadrid. A primeira fase de penetración do grupo multimedia de Berlusconi no espazo audiovisual español data de 1988.5 millóns (+10. De este xeito. que foron variando ao longo do tempo e mantiveron distintos modelos de exclusividade para a contratación e programación dos paquetes publicitarios. dende o seu nacemento. a axencia exerce o control total da programación publicitaria da TVG. nin de carácter comercial nin institucional. Dende o ano 1993 ata o 2004. en 1985. Telemadrid Radio.22% no 2004. 232 . Na actualidade. Debido ao modelo mixto de financiamento.999. empresa de exclusivas de publicidade de Recoletos Grupo de Comunicación. Barcelona. as emisións da autonómica galega perderon peso no total español e pasaron de supoñer o 7. Novomedia tamén xestiona a publicidade de Expansión TV. Publiespaña S. a TVG tivo un contrato de comisión en exclusiva coa axencia Lalinde Irabas e Asociados. ata 1987. pasando de 76. 232 Esta empresa é unha filial de Publitalia SpA que pertence a Silvio Berlusconi a través de Fininvest.7%). Neste novo contrato. aparece dentro da primeira entrega publicitaria da TVG. A.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que ningún anunciante galego.4% en 1996 a só o 6.38% en todo o intervalo. entre os anos 1989 e 1992.

60.000 600. a calidade creativa das producións é. Unha tipoloxía habitual de produción de publicidade local de baixo custo é a que se realiza mediante a utilización de presentacións gráficas estáticas na pantalla. un centro territorial dotado con equipamento técnico de produción.000 300.000 0 Tras a aparición das cadeas privada de televisión en España.000 40.000 100. pero.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Evolución dos minutos de publicidade da TVG.000 500. Tele 5. crea unha oficina comercial na Coruña que se encarga de planificar o mercado publicitario na comunidade galega. As producións contan cunha presentación anómala en moitos aspectos. a nivel artístico e técnico. inicia unha política comercial Novomedia comercializa dende o 2004. Para a xestión desta actividade publicitaria. servíase da produtora Atlas. Atlas Galicia producía diariamente. pero a cadea non aproveitaba as desconexións para emitir publicidade de carácter rexional. dado que os orzamentos son moi limitados. así como unha utilización indiscriminada dos recursos dixitais na narración. Por outro lado. unha especie de axencia de noticias con delegacións en varias rexións. pola súa banda. en xeral. As televisións locais absorben unha importante % da publicidade galega 221 . a publicidade da TVG estratéxica baseada nas desconexións e inserindo anuncios en exclusiva para o territorio galego durante os bloques publicitarios dos programas emitidos no ámbito estatal. concretamente en Santiago de Compostela. En Galicia. como mala fotografía ou procesos moi primarios na utilización dos códigos visuais.000 50. Na fase de posprodución e composición.000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 TVG España 900. Estas composicións adoitan incluír a marca ou empresa comercial. informativos rexionais.000 200. esta canle inaugura. para realizar a cobertura informativa no territorio galego.000 10. Nese mesmo momento. o enderezo e algún tipo de slogan ou reclamo. en desconexión.000 30. Ademais de cubrir os eventos informativos da comunidade galega para a emisión nacional de Tele 5. moi baixa. as televisións locais absorben unha parte importante da torta publicitaria galega.000 400. decididamente. no mes de outubro do ano 1995. Antena 3 aposta.000 800.000 20.000 700. polo que a estratexia comunicativa das súas campañas presenta certas deficiencias. por un plan de creación de delegacións informativas territoriais. obsérvanse defetos na banda sonora e voz en off.

incluíndoas en escenas achegadas ao inicio ou ao final do episodio coa advertencia de publicidade ou telepromoción. O habitual era Unha nova ventá publicitaria gaña posicións nos últimos anos: Internet mensaxe comercial.4.1 7. Amorós e S. Coa irrupción das tecnoloxías dixitais moita producción publicitaria filmábase en 35mm e despois facíase a posproducción en dixital.7 6 6. A asociación sinala que non se limitan xa a incluír envases e logotipos como parte do decorado e a enfocalos de forma relevante e reiterada. creación de negocios. Un avance significativo é a introdución consciente da lingua galega nestas producións. que esas mencións publicitarias quedasen fóra da serie en si. Por exemplo. fronte á televisión ou á radio.8 11. como viña sendo tradicional (product placement).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Evolución da saturación publicitaria na Televisión de Galicia 12 10 8 7. En calquera caso. 5.e máis tarde Betacam SP). a producción publicitaria en Galicia realizábase en formato cinematográfico (de 16mm ou 35mm) que compaxinábase cos formatos vídeo (U-Matic. DVCPro ou DVCAM). a notoriedade e eficacia da Ademais.7 10. polo tanto. deuse unha volta de torca máis. A. a calidade dos anuncios publicitarios de orixe galega. escenificación cinematográfica.5 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 A calidade técnica234 e artística235 dos anuncios publicitarios emitidos na TVG mantense cos estándares impostos polos parámetros da publicidade internacional. Martínez (2000) O cine na publicidade. actuando como fonte de información e vía de entretemento. Modalidades e técnicas na creación publicitaria.4 8. 235 .2 Novos mercados para a publicidade A Asociación de Usuarios da Comunicación (AUC) detectou unha nova forma de localización de produto: a reprodución de anuncios publicitarios como parte da trama das series televisivas. xa que se lles fai aos actores representar anuncios xa emitidos. formación. compra. buscando potenciar o recordo do espectador e. mobilización social. está en función do orzamento de execución. tanto no eido da produción coma da creatividade. a Internet.8 9. así como da propia cultura corporativa e de comunicación da empresa anunciadora. Agora. As entidades cunha estrutura empresarial estable e que posúen un plan de comunicación adoitan contar cunha axencia que lles xestiona a conta publicitaria e que se encarga de elaborar as estratexias de mercadotecnia. senon que dende hai pouco os argumentos publicitarios contaminan cada vez máis as tramas dos programas (ficción publicitaria). Hoxe dase a tendencia a traballar co video dixital (DVC. mediante a dobraxe a este idioma da banda sonora. Santiago de Compostela: Tórculo Edicións. déronse casos en que se fai que os actores falen dos produtos como parte do guión.7 7. A chamada rede de redes é o último medio de comunicación que se suma á cultura de masas. 234 A finais dos anos 60. inserción de imaxes do cine na publucidade.4 4 2 0 1996 7. Dende o punto de vista estético as tendencias mais usuais no deseño publicitario baseanse no cinema e pódense catalogar nas seguintes modalidades: imitación do cine na publicidade. unha nova ventá publicitaria está a gañar posicións nos últimos anos. o arquetipo do star system cinematográfico na publicidade e a utilización de estrelas na publicidade.

con 74. segundo o estudo Infoadex do investimento publicitario en España 2004. As pop ups son ventás emerxentes que flotan na web e que tamén nelas se pode facer clic. aumentarán o seu investimento na Rede rapidamente. Se continúan as tendencias de fondo ao ritmo debido (banda ancha. independentemente do país onde se atope. tales como a televisión. en detrimento doutros medios tradicionais. O estudo que hai signos inequívocos de que a Rede se comporta moito mellor que os soportes tradicionais. correspondentes ao mercado de enlaces patrocinados e buscadores.1 millóns. a inversión publicitaria na Internet en España alcanzará no ano 2008 os 48 millóns de euros. que potencia no usuario a sensación de intervir no proceso de comunicación. unha é para Internet. Algunhas son interactivas e o espectador ten a posibilidade de xogar con elas. Esta tendencia seguirá os pasos do que se observa en Estados Unidos. o que supón o 1. cuxo obxectivo é chegar eficazmente aos seus públicos.2% do mercado. Internet ocupaba o sétimo lugar do ranking publicitario por volume de negocio. a diferenza doutras formas. onde o movemento publicitario na web alcanza xa os dous díxitos. Esta cifra calculouse a partir dos ingresos publicitarios facturados polas propias empresas do sector (81. con un crecemento do 30. Está claro que os anunciantes.4 millóns) e da estimación da IAB Spain de 13. xa que mentres que outros medios están fóra do alcance da pequena empresa. 223 . xa que é el quen selecciona entre todas as fontes de información e decide por onde vai navegar. asociación que aglutina máis do 90% do sector publicitario interactivo español237. xa que só van á páxina aqueles que realmente desexen facelo. segundo un informe de PricewaterhouseCoopers e Interactiva Advertising Bureau Spain (IAB Spain). O banner é o formato publicitario máis coñecido e ofrece a posibilidade de demandar a información inmediatamente. 236 237 Anuncios en prensa. A publicidade en Internet presenta varias vantaxes: o baixo custo. o que suporía un incremento do 78% respecto ó 2003.6 millóns de euros. cifra que como en anos anteriores rexistra un novo crecemento. televisión. que non puideron participar directamente no estudo. xa que en calquera país do mundo se utilizan os mesmos buscadores aínda que sexa coa súa versión local. Segundo cálculos da consultora Forrester Research recopilados nun informe da Fundación Auna. as dez principais empresas do sector acaparan o 79.5 millóns de euros.Ademais. E tamén este medio buscou apoio financeiro na publicidade. ofrecéndolles aos anunciantes novas posibilidades en liña para chegar aos seus públicos. O resto de pequenos buscadores que non chegan a acaparar máis do 5% de todo o tráfico debido a consultas realizadas en Internet están igual de accesibles para calquera persoa. No 2003. prevese que entre o 15% e o 20% do torta publicitario europea corresponda á rede nos próximos anos. A chamada revolución de Internet é unha achega histórica dos noventa baseada nas novas tecnoloxías e chamada a quedar para sempre. Os layers permiten superpoñer animacións á web. O forte crecemento das conexións de banda ancha e do comercio electrónico en toda Europa significa que os consumidores están a dedicar cada vez máis tempo a Internet. De cada cinco horas de consumo de medios de comunicación. Internet pode combinarse perfectamente con outros soportes para reforzar o impacto publicitario 236 e a publicidade na web. o 1. sen que iso lles supoña ningunha interrupción. consumo de medios e penetración de Internet). quen se anuncia en Internet transmite unha imaxe de modernidade que reforza a confianza dos seus clientes.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA etc.53% da facturación publicitaria nacional. como antes o fixeron cada un dos outros medios masivos. que non progresa con crecementos puntuais. non é intrusista. Son varias as formas que adopta a publicidade en Internet.4% o pasado ano e destaca que é un medio xa maduro.3% dos medios convencionais. ata alcanzar 94. etc. facendo clic sobre el. Un dos grandes atractivos deste medio é que non ten fronteiras. calquera pode publicitarse na rede. a radio ou os xornais. que medraron arredor dun 10.3% en 2004. Cada día son máis numerosos os anuncios televisivos acompañados dun enderezo web. A principal novidade deste medio é a interactividade. Así aconteceu tamén en 2004.

4. a enquisa situou tamén. radio ou valos. en quinto lugar. Neo. O crecemento dos buscadores e enlaces patrocinados foi espectacular (768%). Estrella Galicia.1%. Alcántara.1% de cota. Feiraco.. ou coa banca (Banco Pastor. e non tomou en conta o nivel de facturación nin a antigüidade. Claudio.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O IAB aclara que este forte incremento débese fundamentalmente unha aposta dos considerados anunciantes tradicionais —en 2004 alcanzaron o 54. que se está a consolidar nos últimos anos como unha referencia para o hipersector da comunicación no Noroeste peninsular. medios de comunicación-ensino-cultura (11. e alcanzou xa o 20. que supoñen o 38. Maxán. Hai. sucesivamente. A maior parte das nosas axencias publicitarias están localizadas en Vigo. De feito. botóns. rotacións xerais (12).. a empresa fai ás veces product placement en diferentes series. Un sector que posúe unha presenza publicitaria importante é a da automoción. As empresas autóctonas máis publicitadas en Galicia están relacionadas coa alimentación (Froiz. Practicamente a totalidade destes duplicaron a súa presenza en Internet durante o último ano. A Coruña e Santiago de Compostela. Estrella de Galicia é unha marca galega cunha presenza importante dentro do audiovisual galego. EcoVigo. aparecen na comunidade autónoma varios tipos de características definidas. coma Pratos Combinados. Caixa Galicia. Os formatos que recibiron maior investimento en 2004 foron os integrados na páxina web (banners. cun 19. decreceron os formatos máis intrusivos nun 15%.3 Os principais axentes da produción audiovisual publicitaria en Galicia Coas debidas reservas coas que hai que interpretar sempre calquera tipo de clasificación.. Canal Uno e.1%). sen embargo. ademais. Outras axencias que operan no ámbito audiovisual para distintos clientes galegos son Idea e Canal Uno. No que se refire ás compañías audiovisuais dedicadas á produción publicitaria.. dende as pequenas produtoras que fan directamente vídeos industriais.4%). Caixanova. o granito.. A primeiro posto foi BAP & Conde. dez puntos máis que en 2003— e do auxe do investimento en publicidade baseada en buscadores. os maiores investimentos déronse na páxina de inicio (24%). Por sectores. Existe.6%. publicou en marzo do 2003 unha clasificación das axencias de publicidade galegas. Cabreiroá ou Suzuki.1% do total.8%) e viaxes-turismo (7. Luis Carballo e Idea. en función da calidade dos seus produtos publicitarios. Gadisa. a revista Imaxe & Comunicación. cos produtos pesqueiros (Pescanova. tendencia compartida con outros mercados como o estadounidense e o británico.2%).). Xacobeo.). sen pasar por unha axencia.. e o correo electrónico mercadotecnia duplícase. 5. un reducido número de compañías cunha actividade normalizada de produción publicitaria. filmes como O ano da carracha ou o programa concurso Noite Brava. .. seguido por finanzas (15.). rañaceos e roubapáxinas).). Imaxe é a axencia responsable dos anuncios de Estrella de Galicia. como prensa.. Entre as dez primeiras. Caixa Galicia. Terra de Miranda ou As Leis de Celavella. seguido de ocio-entretemento (13). destacan o das telecomunicacións. tomando como factor esencial de valoración o recoñecemento profesional no propio sector. Ademais. Compostela 2000. Non todas producen de forma habitual anuncios audiovisuais. a moda. ás televisións locais que xeran elas mesmas os anuncios que emiten. a maioría dedícanse á publicidade en soportes e medios máis tradicionais. aínda que combinada con outras actividades afíns. A axencia Jj del Río elaborou spots para firmas como Escurís e traballos de carácter institucional para a Xunta. a Galicia Comunicación. Por canles temáticas. seguida de Imaxe. aínda que representan o 10%. correo electrónico (9) e chat-mensaxería instantánea (4).. automoción (9.. E Bap-Conde confecciona traballos audiovisuais para os anunciantes galegos Gadis ou San Luis. na comunidade un importante volume publicitario de campañas institucionais para televisión do Goberno galego (Galicia Calidade. Las Candelas. xunto a promocións sectoriais de interese que están apoiadas dende a Administración: o téxtil.

Callaghan. a Copa Davis ou Autismo en Galicia. corporativa e documental de alta gama. situada en Vigo. Tal é o caso das campañas de La Gafa de Oro. Son os partners para Galicia das empresas especializadas en mercadotecnia en Internet líderes en Europa. O Ribeiro. presta servizos publicitarios para axencias galegas de publicidade e para institucións. Fontecelta. Galicia Banner xestiona a publicidade dos 30 portais galegos máis visitados. dedícase a produción de spots con tecnoloxía de Alta Definición. unha empresa ourensana de recente creación. comunicados de prensa aos portais membros da rede GaliciaBanner. Ollo coas tallas. Pesca de baixura. Indugasa. Ternera Gallega. como AdLink. Radical Fruit. Os servizos que ofrecen son. Aposta pola produción publicitaria. para o que conta cun equipo completo de rodaxe e posprodución en alta definición. Productora Faro. enlaces de texto. Gadis. Estrella Galicia. Lúa Films é a denominación da produtora IACE. Adivina Producciones está especializada en produción publicitaria e promocional. La Voz de Galicia. Pepsi. Aldea Films leva a publicidade de grandes empresas galegas e os seus vídeos corporativos. dende a súa posta en marcha. Héctor Gómez e Miquel Alcarria en Madrid e Galicia238. alta en buscadores. Estrella Galicia. Algúns dos seus anuncios e vídeos corporativos son os de Cabreiroá Única. Pola súa banda. Adegas Conde de Albarei. Baixo Miño. Algunhas das campañas das que foi responsable son Diario 16. pop-ups.. en canto aos vídeos industriais e corporativos. Pesca industrial. Café Candelas. Telepizza. onde realizaron traballos para a Xunta. publicidade mediante elementos gráficos (banners. Manuel Gómez Pereira e Gracia Querejeta. Todas as súas actividades vencelladas á publicidade están aglutinadas na area denominada Continental Spot e entre os directores cos que ten colaborado figuran Roberto García. Pantis Dorian Grey. L. dedica unha boa parte do seu traballo á realización de spots publicitarios para a súa posterior emisión nas distintas cadeas do Estado español e Portugal. O primeiro anuncio publicitario deste equipo data do ano 1984.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA A máis antiga é Continental. fundamentalmente de vídeos institucionais. concellos. TradeDoubler ou Zanox. 238 Con quen veñen de ser premiados cun Sol de ouro e un Sol de prata no Festival de Publicidad Iberoamericano El Sol. Outra das facetas da empresa refírese aos vídeos institucionais. Cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes Pórtico de Comunicaciones é unha productora constituida no 1991 adicada á producción televisiva e publicitaria. DYR Producciones Audiovisuales. Cunha carteira de más de 600 traballos coas principais axencias e para marcas nacionais e internacionais así coma para diferentes institucións -realizou anuncios para as campañas de Ford. Para esta produtora traballan realizadores como Jorge Algora e Gustavo Balza. S. Ence. Lacón Galego. etc-. Carballiño. Rodman Polyships. algunhas das empresas que confiaron en Faro foron Coren. vídeos divulgativos e promocionais para a Sociedade para o Desenvolvemento Comarcal de Galicia. Pizzanova ou Malos tratos. etc. Citröen. Paradanta e Caldas.. Algúns dos seus spots son os de Mutua MMT Seguros. Algúns dos traballos promocionais realizados por esta empresa son o da provincia de Pontevedra. Na actualidade entre os seus realizadores en exclusiva están Ramón Costafreda. Terra de Trives ou vídeos para o Xacobeo 2004. é unha das principais productoras de publicidade do país. para o Real Padroado de Turismo das Rías Baixas.). Xacobeo 2004. Santo Lus ou Xente Xove. R. Radio Galega ou a propia TVG. entre outros. 225 . das comarcas de Tabeirós-Terra de Montes. Mercadotecnia-mail.. da provincia de Ourense ou do concello de Sanxenxo. Central Lechera Asturiana. Galicia Hoxe. Estrella Damm. Por último. que abriu as súas portas na Coruña en 1996 e que. asesoría e consultoría e deseño de formatos publicitarios. Makeri ou Mobles Juviol. Jaume de la Iguana.

o Goberno galego. no que entran os construtores de decorado. o Entran no ámbito do Casting actores e actrices. e o propio ritmo do mercado. Pena (2002): “As orixes da publicidade audiovisual en Galicia: medios. estudios de gravación musical. directores de casting. distribuidores e exhibidores dependen do seu traballo. inmerso xa na era audiovisual. cisternas. De todos os xeitos. animais e adestradores. laboratorios cine. catering. atrezzos. a través de varios programas de axudas ás produtoras. ficticios produto. Estudos de comunicación. porque as películas están máis coidadas. é posible apreciar como o mercado publicitario audiovisual na comunidade galega aínda ten moitas carencias e son poucas as empresas preparadas para asumir o reto do novo milenio. dobraxe e mesturas. transporte de rodaxe e videowall e pantallas. servizos de copias. meramente auxiliares. existe neste momento un importante parque de equipamento de produción e posprodución de gama media-alta. dobres e especialistas. xa que produtores. plantas. platós e decorados. seguros de rodaxe. están construíndo un futuro cada día máis optimista para os axentes que interveñen neste proceso de comunicación. representantes de actores e salas de casting. localizadores. alugamento de coches. 5. axencias de figuración. librerías de localizacións. conscientes da súa enorme capacidade persuasiva.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Coa chegada e implantación da tecnoloxía dixital en Galicia. material de hostalería. soportes e anunciantes”. materiais para vestiario. permisos de rodaxe. para a realización de películas publicitarias de alto orzamento. o O Atrezzo e vestiario inclúe armerías. edición de son. provedores de salóns de peiteado e maquillaxe. actualmente tan importante para a estimulación do negocio e a economía dun país. plató e estudios de gravación e seguridade e sinalizacións. deseño 3D. salas de proxección cine. Consello da Cultura Galega. composición ou sonorización). Non deben considerarse como ata agora. Así mesmo. bailaríns e compañías de baile. . axencias de azafatas. xunto coa consolidación da Licenciatura en Publicidade e Relacións Públicas da Universidade de Vigo (como responsable na formación de especialistas preparados que están a contribuír ao desenvolvemento desta industria). servizos de transfer e truka/títulos de crédito. a información meteorolóxica. o Servizos de produción en xeral son tamén axencias de viaxes. liñas aéreas/aeroportos. tinturerías e vestiario de época e accesorios. e as propias estruturas corporativas das empresas publicitarias. Como apuntan Xaime Fandiño e Alberto Pena 239 . coreógrafos. casting especial. 239 X. os equipos de produción e realización seguen contratando empresas de Madrid para realizar a posprodución e composición porque dispoñen de equipamento de última xeración e técnicos moi especializados en produción (iluminación) e posprodución publicitaria (telecinado. dereitos musicais. coches antigos. barcos e atrezzo náutico. cada vez hai unha maior utilización da produción audiovisual por parte dos anunciantes. equipos posprodución (venda). maquetas. servizos de CD-rom e DVD. en gran medida. o Hai tamén un apartado de localizacións. salas de posprodución. mensaxerías. materiais para eventos. se é posible un mellor son nas salas é grazas ós equipamentos cos que contan. ¿De que serve que os exhibidores melloren as súas salas se non hai posibilidade técnica de percibilo? Son varios os servizos de produción e posprodución que se adoitan englobar baixo a epígrafe xenérica de servizos auxiliares. salas de montaxe. axencias de actores e modelos. o A Posprodución e laboratorios engloba animación 2D. música de librería. non obstante.5 SERVIZOS DE APOIO Á PRODUCIÓN As industrias de apoio técnico audiovisual son básicas para o desenvolvemento do propio sector. Se hai unha maior afluencia de espectadores ás salas é. Fandiño e A.

non acode demasiado ás empresas de estudios de gravación e a publicidade continúa requirindo espazos de rodaxe. están sendo realizados por empresas que tamén son produtoras. traxes rexionais. etc. con actuacións musicais e público pode requirir dunha gran nave. que si son máis solicitados polas producións de longametraxe. non obstante. Os seus ingresos operativos incrementáronse desde os 445 millóns de euros do 97. cunhas perdas netas de 68 millóns de euros. dos aspectos de atrezzo. para unha producción de variedades. o que provoca unha demanda notable de instalacións capaces de albergar este tipo de traballos. cos seus ingresos operativos crecendo desde os 304 millóns de euros de 1997 aos 675 millóns de 2001. 5. A situación foi particularmente mala no ano 2001. co grao de madurez do sector. O mesmo ocorre coa maquillaxe e co peiteado. unha porta de acceso coroada por un luminoso indicador de se se está a 240 Nestas cifras non e incluen as empresas de dobraxe e sonorización. unha en Vigo e unha na Coruña. pero tamén recorren a empresas privadas.6% en 1999.8%. Este grupo sectorial. ata os 506 millóns de 2001. unha grella de iluminación elevada. dúas en Ourense.1 Estudios de gravación As televisións marcan son as que marcan hoxendía o ritmo dos estudios de gravación.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Moitos destes traballos fanos as mesmas produtoras audiovisuais e moitos servizos de produción. se ben a rendibilidade está caendo claramente: a marxe de beneficios pasou do 9. depende en boa medida do crecemento do mercado publicitario e rexistrou marxes de beneficio baixos desde 1997. sobre todo. 227 . ao 4. un revestimento illante da acústica. pero tras anos boiantes. pola súa banda. A área de gravación consta basicamente dunha serie de panos ou de cortinas. que fan que en moitos casos estas empresas traballen habitualmente para outro tipo de clientes. no caso das longametraxes).2 de resultado antes de impostos e 202 empregados 240 Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades de Galicia na dotación de estudios . onde a marxe de beneficios foi de -8. De feito. As empresas galegas de servicios auxiliares do sector audiovisual ascendían no 2003 a 56. Unha das actividades que se analiza é a dos laboratorios cinematográficos. aínda se está a falar da atomización de empresas e da escasa continuidade de produción (sobre todo. parece decrecer. como o alugamento de equipos de gravación. O Observatorio Europeo do Audiovisual analizou na seu Yearbook 2003 as novas tecnoloxías. O estudio de gravación sería o espazo no que se sitúan os decorados e as personaxes. polo tanto. ás que lles alugan estudios de gravación. facturaban 28. É o caso das distribuidoras de equipos e.3 millóns de Euros. as compañías especializadas en infografía e efectos especiais tamén experimentaron un rápido impulso. O seu tamaño variará segundo o tipo de programas. O cine. a pesar do crecemento da industria. non existe unha especialización nesta profesión. actores. que serían o 80% do total. As canles adoitan ter as súas propias instalacións. vestiario e peiteado. en xeral. Este sector segue sendo rendible (os beneficios netos foron de 12 millóns de euros no último exercicio considerado). artistas ou invitados para seren gravados. posto que. con 2. A producción de series de ficción continúa medrando.2% en 2001. mentres un informativo ou un programa de entrevistas pode non necesitar máis que uns cantos metros cadrados.5. A evolución das empresas de servizos de produción vai en sintonía co desenvolvemento das produtoras audiovisuais e. As series de televisión e a publicidade non esixen na súa maior parte traxes de época. Por outro lado. presentadores. disfraces. onde destacan principalmente os profesionais da Coruña e Santiago. A non coincidencia da súa distribución con respecto á das empresas de produción e servizos leva á conclusión de que non son empresas dedicadas expresamente ao mundo audiovisual e que. Hai catro empresas dedicadas ao vestiario de época.

publicidade e cinema: seis camerinos e dous vestiarios (con servizos e duchas). ao igual que o Plató 1000 e o Plató 800 están conectados co control central de realización. cunha superficie de 1. Outro grupo destaca a imperiosa necesidade de ampliar a oferta. e é conveniente coñecer o uso ao que pretende dirixirse para adecuar custos: insonorizar as instalacións. Con el cubrían as necesidades de gravación para espazos publicitarios. infantís. O Plató 1000 de CTV. cámaras ⎯en número mínimo de tres⎯. e máis económico. obter permisos. os estudos de gravación dispoñibles para ás productoras en Galicia na actualidade (11) alcanzaron un nivel de ocupación os últimos dous anos en torno ao 40%. programas que necesitaron de grandes ou pequenos espazos. . mentres que as segundas deben soportar o custo adicional de estaren continuamente montando e desmontando decorados nos espazos utilizados para rodaxe. consiste na compra dunha nave industrial e sometela ao proceso de adecuación. tanto para ás empresas propietarias de estudios de gravación como para as usuarias resulta notable. Nos distintos estudios de produción de CTV teñen lugar as rodaxes de series como Pratos Combinados. anuncios. o de construír un estudio de gravación partindo de cero. convén coñecer as necesidades dos posibles clientes. foi inaugurado en decembro de 1986. basicamente pola dotación da compañía compostelá CTV. salas de espera para o público. tanto para os materiais técnicos como eléctricos. a produtora conta co estudio de gravación de maior superficie na comunidade galega e un dos máis grandes de 2 España. Para algunhas empresas o problema radica na escasa optimización que se está a realizar das instalacións que hoxe en día se encontran xa no mercado e admiten a conveniencia de incrementar a dimensión e o equipamento dos actuais. en termos de custo. concursos divulgativos. En febreiro de 1991 CTV ampliou as súas instalacións poñendo en marcha o Plató Mónica 200. Segundo se afirma na Síntese para o Comité Asesor do Clúster do Audiovisual Galego. Antes de lanzarse a un negocio tan arriscado. En todo caso. etc.. cafetería. illalo de luces exteriores ou facelo opaco. debates. arquivo de documentación audiovisual. sala de peiteado. o A evolución das empresas auxiliares do audiovisual vai en sintonía co grado de madurez do sector investimento requirido é alto. realización de casting. Non existe unanimidade en canto ás verdadeiras necesidades que se presentan en Galicia con respecto á dotación de estudios. se ben se considera que o ideal sería que existisen firmas de servizos á produción que ofertasen este tipo de espazos. A oferta destas instalacións na comunidade galega é ampla. programas de televisión de pequeno formato. e o segundo. CTV oferta ademais todos os servizos auxiliares necesarios para levar a bo fin calquera produción de televisión. xa que as primeiras arriscan un considerable investimento que pode permanecer ocioso boa parte do ano. despachos e oficinas para os clientes. comedias de situación. dous almacéns de atrezzo e gardarroupa. taller de carpintería para construción de 2 2 decorados (700 m ). etc. Cuarto sen ascensor ou Libro de familia ou concursos como Supermartes. ofrecer camerinos ou despachos de produción. en Motouto-Teo. micrófonos e numerosos sistemas de conexións. E dende setembro de 2004. o que permite levar a cabo todo tipo de produccións con multicámara. tanto en directo como gravadas. e dende entón foi utilizado en todo tipo de produtos televisivos: musicais. A primeira das alternativas non contribue á estabilidade do sector. 1. xa que a existentes non resulta suficientes ou non se considera factible utilizar os estudios dispoñibles en condicións competitivas de eficiencia económica e produtiva. actores e VIP's. Sexa polo motivo que sexa. o impacto. Según datos aportados por AEGA. sala de maquillaxe.100 m . Son dous os camiños habituais á hora de montar un estudio de gravación: o primeiro.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO gravar ou non.500 m de almacén para decorados e taller de servizos técnicos e mantemento. e na meirande parte dos casos constitúe una solución provisional. O Plató Mónica 200. resulta un feito contrastado que a gran maioría das empresas autóctonas non contan coa fortaleza económica suficiente para dispoñeren dous seus propios estudios de gravación.

IB Cinema inaugurou recentemente uns estudios de gravación nas súas instalacións. 130 m e actualmente estanos preparando para rodaxes en cine intervalométrico (stop motion). 2 Productora Faro conta cun estudio de gravación de 600 m en Santo André de Comesaña (Vigo). Este dispón dun set de dirección formado por tres monitores de cámara e un monitor de programación. que usa de xeito esporádico e para producións propias. con iluminación dixital e un robot motion control. no que producen e realizan programas para a Televisión de Galicia. de Zenit Televisión e Costa Oeste. equipos para formato dixital DVCAM e Betacam SP. ademais doutros programas realizados por Faro. ademais doutro de 100 m2. entre outros. 229 . vídeoclips musicais. Durante algún tempo estas instalacións prestaron servizo para a rodaxe da serie Rías Baixas. conservan para imaxe real o estudio Silvia and 2 Gerry Anderson. camerinos. controis técnicos. salas de posprodución sobre sistemas analóxicos e dixitais. ainda que sin aislamento. 2 Adivina Producciones tamén dispón dun estudio de gravación dunha superficie de 400 m nas súas instalacións de Bergondo. trípodes. así como anuncios publicitarios.000 800 CTV 600 200 Total 800 600 Voz Audiovisual 400 200 Total 600 Productora Faro Total 400 Adivina Producciones 1 1 50 40 1 1 5 1 1 1 1 4 1 30 20 36 40 40 30 20 33 50 2 Número 1 1 1 % Ocupación 40 20 70 100 Total 1 2 30 35 Fonte: AEGA As instalacións de Voz Audiovisual.100 1. Nestas instalacións graváronse series como Mareas vivas ou Ás leis de Celavella ou programas como Con perdón. sala de grafismo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Niveis de ocupación dos estudos de gravación existentes en Galicia Empresas Superficie (m ) 1. están dotadas de equipamento e tecnoloxía de última xeración. tres cámaras dixitais por TRIAX. locutorios.000 vatios de luz controlados dixitalmente. que ten algo máis de 200 m . 241 Formato Producciones conta cun set-estudio de 50 m2 con grella de focos Fresnel e pano para croma. 2 e 3 2 teñen. en conxunto. guindastres e conexións de vídeo e audio (tanto envíos como retornos). 400 e 106 m2. provistos de 350. A empresa dispón de catro estudios de gravación independentes de 800. con ciclorama en continuo e grella de iluminación241. Ademais. no Polígomo de Sabón. salas de maquillaxe e salón de peiteado e oficinas de produción e redacción. 600. etc. Os estudios Stalag 1.

mesa de iluminación DMX. ubicada en Pontevedra. a primeira instálase nun ordenador estándar baixo Windows. mentres que a segunda está formada por módulos de adaptación aos diferentes medios de transmisión posibles: rede telefónica convencional. dispón dun estudio de 70 m . de 9 m. mentres que os dous restantes estudios son usados para todo tipo de producións da cadea. avalada pola súa aplicación en programas como Gran Hermano. Nelas dispón de senllos estudios de gravación de 270 e 2 250 m . Con respecto á oferta pública destas instalacións. equipo de iluminación e son. Ademáis algúns centros docentes dispoñen de espazos de gravación de diferentes dotacións e tamaños. con 4 sets transformables e outro de 300 m2 con 3 set máis un transformable. ten intención de reunir a infraestructura e o persoal necesarios para ofrecer servizos de plató cinematográfico en Galicia ao largo de todo o ano. 2 cámaras Betacam e 6 cámaras DV. a Escola de Imaxe e Son da Fundación TIC de Lugo utiliza as instalacións do Centro de Produción de Programas que a fundación ten dedicadas á televisión e nas que se realizan diariamente producións propias e en convenio coas televisións locais. balance de . Televinte Chantada ten un estudio de televisión dunha superficie aproximada de 80 m² 2 con dúas cámaras. cámaras.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Continental Producciones anunciou recentemente a posta en marcha do primeiro estudio cinematográfico galego. Dez TV . de xeito que as produtoras podan realizar aquí a meirande parte das súas rodaxes. iluminación e decorados. insonorizado. A Escola de Imaxe e Son de Coruña conta cun estudio completo de 190 m2. Nos dous casos dispoñen de iluminación con luz fría e focos fresnel. O proyecto. camerinos. das seguintes dimensións: 70m (Estudio 4). pedestal. 300 m2 (Estudio 2) e 460 m2 (Estudio 5) e un estudio de continuidade (Estudio 3). 150 m2 (Estudio 1). ou como cámaras de estudio que empregan Localia TV e Antena 3 Televisión. Telelugo El Progreso ten dous estudios de gravación en formato Betacam SP: un de 120 m2. ademais de mesa de mesturas de audio de 32 canles. o Centro de Produción de Programas de San Marcos da 2 Televisión de Galicia está dotado con 4 estudios de produción. Os estudios de 70 e 150 m2 utilízanse maioritariamente para os servizos informativos. Onda Coruña ten un estudio de gravación de 30 m dotado dun equipo conectado ó control de realización que conta con 3 cámaras. con total acceso aos parámetros tanto da lente (iris. Ethernet ou fibra óptica. Pola súa parte. de altura. Co fin de incentivar a conexión entre o mundo académico e o empresarial. con 2 sets para entrevistas e 1 set para espectáculos musicais o primeiro e 2 sets desmontables polivalentes o segundo. con servizos auxiliares. conta cun estudio de gravación de 75 m 2 coa dotación básica de micrófonos. zoom e foco) coma da cámara (ganancia. Pola súa banda. O software permite controlar un gran número de cámaras (ata sesenta e catro inicialmente). rede telefónica dixital RDSI. Na Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela contan con senllos estudios de gravación de 120 m2 cada un deles. 100 Kw de luz. así como da iluminación correspondente. A Facultade de Ciencias 2 Sociais da Universidade de Vigo. sistema de Intercom. as cámaras multipropósito representaron unha verdadeira revolución no ámbito da produción. salas de control de realización e iluminación e son. en retransmisións deportivas de TVE. de Lalín. cadeas de televisión e empresas de cine para a realización de series de televisión ou outro tipo de formatos. as televisións locais empregan tamén este tipo de infraestruturas para o desenvolvemento das súas actividades. O sistema consta dunha parte software e unha parte hardware. estas instalacións poden ser alugadas por produtoras. e os dous con 4 cámaras con opción a 7. 6 saidas de audio para micros. No que se refire ás infraestruturas dos novos estudios de gravación de televisión. Tamén a escola privada de Santiago de Compostela O raio verde dispón para as súas actividades docentes dunha aula de producións de audiovisuais (estudio de gravación) de 200 m 2. con ciclorama. que se atopa na actualidade en preparación. 2 A Escola de Imaxe e Son de Vigo emprega un estudio de 200 m para o desenvolvemento das prácticas dos seus alumnos.

obturador electrónico…).) e da cabina de exteriores (limpaparabrisas. etc.000 euros. relanzando as empresas e produtoras do propio sector audiovisual da rexión. 5. alimentación e produtos rexionais. Dende o ano 2001. etc. técnicos de son. a empresa municipal xestora do turismo en Santiago.. e crea un bo número de postos de traballo indirectos dos sectores auxiliares implicados: carpinteiros.). co obxectivo de axilizar as xestións necesarias para a gravación de películas na comunidade As series de TV e os grupos de teatro fixeron de lanzadeira dunha escola de teatro 242 Santiago de Compostela Film Comission forma parte da Rede de Cidades de Cine. exercendo de ponte entre as institucións. Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico que produce empregos directos. turismo rural. atendeuse o traballo de 45 producións. E é que as producións audiovisuais que estiveron asesoradas pola SCFC entre 2002 e 2004 xeraron un impacto económico na cidade que supera os 3. son só algúns dos nomes que se desprazaron ata Galicia para rodar as súas últimas producións. que acaparan o 34% e o 21% do gasto. Así pois. maquilladores. Todas elas teñen como obxectivo facilitar o traballo das produtoras que escollen a comunidade autónoma como escenario do seu traballo audiovisual.2 Localización e casting A localización dunha rodaxe cinematográfica ou dunha serie de televisión significa moito máis ca darlle traballo ao propio sector (actores. figuración e transporte. por unha parte. calefactor…). realizadores. Todos os axustes se realizan de forma moi intuitiva mediante rato.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA brancos. Pero tamén a automatización de estudios de gravación. As deputacións de Lugo e de Ourense asinaron un convenio coa Galicia Film Commission para ofrecer servizos ás rodaxes 243 . decoradores. directores de fotografía. Seguen en importancia as cantidades destinadas a aloxamentos e restauración. actores. xa que supón ademais unha incidencia económica indirecta en hostalería e restauración. Os oscarizados Alejandro Amenábar e Pedro Almodóvar. inclinación. guionistas. por outra. do posicionador (panorámico. maquilladores. respectivamente. no seu último boletín Compostela turístico. así como realizadores do talle de Fernando León ou Manuel Gutiérrez Aragón. Salamanca e San Sebastián. dos que case a metade corresponderon ao último ano. como son as de Porto. Tesalónica. Isto implica que a film commission prestará ás oficinas provinciais asesoramento para desenvolver o traballo de facilitar as filmacións nos seus territorios. 35 delas españolas e o resto coproducións de orixe alemá. respectivamente.5 millóns de euros. e as empresas locais fornecedoras de servizos. máis da metade corresponde á contratación de persoal técnico e artístico local. dende as oito realizadas no 2001-2002 ata as vinte e unha do 2003-2004. que suman 423. Do impacto económico rexistrado. e promoven así mesmo a imaxe de Galicia como potencial estudio de gravación para rodaxes en todo o mundo 242 Cada rodaxe audiovisual xera no territorio escollido un gran movemento económico . o certo é que Galicia se está a converter nun estudio de gravación de cinema. Por outra banda. Así o asegura Incolsa. iluminadores. velocidade. xaponesa. o Consorcio Audiovisual de Galicia ten previsto poñer en marcha oficinas provinciais de promoción de rodaxes cinematográficas. a robotización de cámaras e outros avances tecnolóxicos fan pensar nunha redución do persoal de operacións.5. en que se puxo en marcha a oficina da Film Comission en Santiago. 243 231 . amparado por un contorno privilexiado e moi variado. inglesa e italiana. que integran tamén outras. Á marxe das axudas da Consellería para facilitar as rodaxes no noso país e así como o nacemento e popularización das Film Comission (oficinas de rodaxe). así como o alugamento de equipos e espazos. francesa. o número de rodaxes foi aumentando paulatinamente cada tempada. o estudio de gravación totalmente automatizado simplifica os labores de produción de programas e informativos. a Santiago de Compostela Film Comission ou a Lugo Film Comission constituíronse para atraer rodaxes e producións ao territorio galego e ao compostelán. Venecia. catering e hostalería en xeral.. denominacións de orixe. A Galicia Film Comission. a través de diferentes ventás de diálogo. Dende que se puxo en marcha a oficina de Film Comission en Santiago.

figuración ou salón de peiteado e acaba de abrir unha oficina en Madrid para a promoción de actores galegos. o que redunda nos soldos dos actores. senón que xa se está a utilizar o vídeo para rodar películas. en segundo lugar está a produción de baixo custo con destino ás canles temáticas ou canles xeneralistas. deu lugar á creación dunha canteira profesional sen espremer. As series de televisión achéganlles aos actores un traballo de certa estabilidade e popularidade. e as series poden acabar por encadrar os actores nun papel determinado. noutro ámbito reside a produción propia dos radiodifusores e das compañías que lles subministran ás canles de televisión estes programascun formato de calidade de tipo medio. Non só se utiliza a tecnoloxía videográfica para realizar efectos visuais. a súa decidida aposta por unha producción propia. A aparición de Televisión de Galicia e.) 5. grazas ao emprego de sistemas informáticos cada vez máis sofisticados. O imparable fenómeno non só lles afecta a técnicos 244 A cinematografía dixital é un interesante mercado para a posprodución Esta iniciativa está prevista que se materialice a través da sinatura de convenios de colaboración coas catro deputacións provinciais galegas. o incipiente mercado da televisión de alta definición. e o sector do cinema dixital. posteriormente. Naceu no seu día dos propios produtores do mundo audiovisual. mesmo de secuencias completas. Un mercado moi interesante para a posprodución. son xa moitos os actores galegos que aparecen nas pantallas españolas e increméntase o número dos que participan como protagonistas nas producións e coproducións galegas. . ou Alta Definición. a posprodución cinematográfica variou por completo.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO autónoma244. videoproxectores. presentacións públicas e calquera outro tipo de evento. en virtude dos cales as deputacións habilitarán unha sede para as súas futuras oficinas de promoción e nomearán os responsables destas e encargaranse de informar o Consorcio de todas aquelas iniciativas e propostas de rodaxe no seu ámbito provincial. facilitándolles aos responsables destes servizos toda a información sobre rodaxes que poidan ser do seu interese. pero os orzamentos das series galegas e das series estatais non son comparables. As series de televisión e os grupos de teatro fixeron de verdadeiras lanzadeiras ante a inexistencia dunha escola de teatro profesional. iluminación e sistemas de proxección de vídeo (pantallas. primeiro en Betacam dixital e xa en HD. A empresa cumple coa Ley Orgánica de Protección de Datos e están acollidos á Ley 31/1995. e que ultimamente mostra un significativo crecemento.3 Posprodución A posprodución debe dar unha resposta particular a cada segmento do mercado audiovisual. para facilitarlle a calquera produción toda clase de necesidades. pódese distinguir primeiro a área de Internet. é o da cinematografía dixital. encargarase de subministrar os soportes técnicos e de formación necesarios para a posta en marcha desta iniciativa e incluirá na súa páxina web un acceso directo aos sitios web das catro oficinas provinciais. Frog Eventos e unha empresa dedicada a proporcionar servizos audiovisuais para cine. un mercado que agora se cingue á presentación de vídeos nas páxinas web mediante tecnoloxía de fluxo de sinal progresivo (streming). en non demasiados anos. Outra compañía galega que presta servizo de casting de actores é Clarisa Asesoría Creativa. televisión. onde a posprodución ten unha presenza interesante. De menor a maior complexidade. de Prevención de Riscos Laborais.5. un cuarto segmento é a publicidade. o Consorcio Audiovisual porá en contacto todas as produtoras interesadas en realizar unha filmación en Galicia coa oficina implicada. de Vigo. coa cada vez maior participación da tecnoloxía do vídeo dixital de vídeo para a creación de efectos de cinema. pero en producións de segundo nivel. que segue mantendo a súa tradicional elaboración sofisticada. Axencia e Casting de Galicia-ACGAL está en marcha dende 2003 e proporciónalles ás produtoras servizos como actores. ademais duns cartos máis ou menos fixos. e por último. Para iso dispoñen de equipos de última xeración en sonorización. En canto ao cinema. etc. Pola súa banda. Pola súa banda. concertos.

xerar multicapas. poden ser manexados por persoas que non precisan dunha especial formación tecnolóxica 245 . e actualmente roda e posproduce con esta tecnoloxía. a converterse en datos que dende interfaces cada vez máis amables. o que non é óbice para que. aplicar texturas. Desde INH Producciones. baseadas máis en efectos visuais que nos clásicos diálogos. A etapa actual. Así e todo hai varias empresas galegas que traballan na posprodución. son. Xuntar imaxe real e virtual de forma coherente pode dar interesantes resultados. se ben é certo que este tipo de procesos só poden ser levados a cabo en cidades como Madrid. as imaxes e sons. permitindo a formulación de novedosas ideas que permitirán a creación de novos métodos de traballo durante as propias rodaxes. películas independientes. Segundo se di no diagnóstico do sector levado a cabo na constitución do Clúster Audiovisual Galego. a un prezo accesible e en tempo real. minimiza os custos e axiliza todo o proceso. debido á menor aparatosidade desta tecnoloxía.. unha produtora audiovisual creada en 1994 e que foi pioneira no ámbito europeo na incorporación da alta definición. Finalmente a película aínda se transfire aos tradicionais 35 mm para a súa exhibición en salas comerciais das que ata agora se coñecen. son susceptibles de seren manipulados e editados na orde e forma que se desexe. Dálle todo un mundo de posibilidades ao cinema. Naceu a non linealidade e con iso. Aldea Fims (antes IJV). facer disolvencias. a reformularse novos mecanismos de traballo. empresa coruñesa creada en marzo do 2005 por Israel Nava. Dispón dunha sala de 245 A posprodución dixital ten varias vantaxes: poden incluírse efectos especiais de todo tipo a un custo máis accesible. No referente a Rexistro de Imaxen conta con cinco equipos en sistema Dixital. supervisión de calidade. De feito. unha vez máis. é posible retocar imaxes. conseguiu que os materiais audiovisuais se poidan tratar e procesar informaticamente. é o abuso destas prácticas. ergonómicas e sinxelas. abusiva. Barcelona ou Londres. unha vez baleirados ao sistema. seguimento de laboratorios. A sua dotación de infraestructuras de edición inclue salas de A/B roll. Unha delas é Pórtico de Comunicaciones. primeiras curtas. efectos. onde se mesturarán soportes de gravación e formatos. 233 . sala AVID MediaComposer e sala AVID Symphony System. unha vez introducidos no ordenador. máis libres e creativos. cada un enfocado cara ao resultado que o realizador pretende obter en cada situación. Nava ofrecerá así mesmo un servizo de coordinación de todo o proceso de postproducción cinematográfica (confección e cumplimento de plans de traballo. estación gráfica e de composicón. Os materiais audiovisuais pasan. integrar animacións tridimensionais con acción viva e realizar blue screen. quedándose só coa innovación técnica. desenvolvida a través da computación e da man dos sistemas operativos.) a aquelas productoras que realizan traballos en cine e vídeo. unha compañía madrileña que conta cun servicio de kinescopado propio. O problema. máximos responsables do proceso de creación. especialmente concebido para dar solucións de calidade ó sector de profesionais que teñen unha produción de presuposto limitado para acceder a un kinescopado laser. A parte negativa é a tendencia. A maior parte das empresas máis prestixiosas de posprodución internáronse no mundo da manipulación virtual do negativo e proporcionaron un pulo esencial cara ao uso dos novos instrumentos. empregadas mesmo en encadramentos ou movementos de cámara.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA de montaxe. como é o caso de determinadas campañas publicitarias en cines. etc. gran parte das películas estreadas nos últimos anos incorporen novas formas narrativas. prácticas de escolas.. de produtores e realizadores a menosprezar a historia e o xeito de narrala. non se dispón aquí dos equipos necesarios para realizar o paso entre dixital e 35 mm. sala de visionado e repicados.. dunha forma ou outra. A rodaxe en formato dixital favorece pois a posproducción da película. baseados en ámbitos de ordenador persoal. a posición periférica da Comunidade Autónoma de Galicia explica en certa forma a pobre dotación que se pon de manifesto en certas áreas como a posprodución dixital. INH Producciones. senón que obrigou aos realizadores. Así o fixo a maioría: case todas as longametraxes españolas recentes incorporan tratamento dixital. levará en Galicia a representación de Iskra.. Non é o cinema español moi propicio a enormes despregamentos de efectos especiais.

reportaxes. Coa tecnoloxía dixital. orienta a súa actividade ó desenvolvemento de tecnoloxía de alta Definición para a creación de imáxes e o software dixital e a postprodución multicapa. baleirado de gráficos e animacións a vídeo. dentro dos seus servizos de edición de vídeo. posprodución. conversión de formatos e titulación. Cada vez é máis difícil atopar unha produción que non inclúa imaxes realizadas por ordenador. O software existente actualmente no mercado permite realizar integramente todos os procesos necesarios para a realización dunha longametraxe en animación. de maneira que realizan procesos de conversión e creación de anáglifos (vermello-azul) dende calquera outro formato. así como diversas solucións de proxección e visualización en 3 D coa máxima garantía. Iso. unha nova estética e un novo xeito de producir chegaron ao mundo da animación. e dúas salas AVID de posprodución off line VTR Betacam Dixital DVW 500 P e VTR Betacam SP PVW 2800 P. rotoscopia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO posprodución en alta definición AVID I DS HD (Monitor HD 24 polgadas BVM D24E1WE e VTR HDW F500. para adaptar calquera tipo de imaxe ou vídeo 3 D. DV. trouxo unha nova forma de entender a animación. masterización en CD e DVD. en Ourense. Enxebre Sistemas. poden facer conversión de formatos 3 D. son e dobraxes. Oferta tamén sistemas profesionais de edición e posprodución. Ilusión Media. xa sexa secuencial ou mediante pares estereoscópicos. A Fraga Maldita é unha produtora cinematográfica que ofrece servizos de posprodución. ofrece servizos de produción audiovisual en tres dimensións. unha nova técnica. Á xa tradicional producida en 2 D é habitual incorporarlle decorados en 3 D. calidade e realismo propio dos sistemas tridimensionais. montaxe de audio e vídeo. edición e posprodución de vídeo orientado a fins promocionais e/ou publicitarios. empresa de nova creación ubicada no Parque Tecnolóxico de Galicia. baixo Machintosh Power PC e software Adobe Premiere. Ademais. etc). O empresario mexicano do audiovisual Demetrio Bilbatúa. por suposto. vídeos musicais.4 Os servizos de produción na animación Cos adiantos técnicos e a irrupción nos sistemas de produción de tecnoloxía dixital. animación e modelado en 3 D. DYR Producciones Audiovisuales. situada en Ames (A Coruña). converten calquera formato de vídeo. etc. compañía fundada en 1995 e pioneira en Galicia na divulgación das novas tecnoloxías dentro do campo da estereoscópica. SVHS… a AVI e QuickTime). efectos especiais. aluguer de cámaras de vídeo con operador. Traballan en dixital cos paquetes softwares máis avanzados e en estacións gráficas de alta capacidade inserindo nas montaxes animacións 3 D con modelados. ten previsto crear en breve prazo unha delegación en Galicia que se dedicará a produción e posprodución. side by side e mesmo over-under a calquera outro. etc. anuncios publicitarios e películas. efectos visuais. montaxe. etc.5. A empresa conta con equipo propio de posprodución dixital multicapa composto por tarxeta de vídeo 100 QX. que preside no país americano un grupo de empresas de produción audiovisual. laboratorios cinematográficos. As novas posibilidades deixan á marxe os vellos lapis e os ordenadores ocupan o seu lugar. Foi tal o cambio experimentado nos últimos anos que se pode falar dunha auténtica revolución. conversión a formato electrónico de fontes de vídeo en formato analóxico e dixital (Betacam. e operadores expertos nestas e outras aplicacións de edición de vídeo (After Effects. e en calquera sistema (NTSC-PAL). realiza tarefas de recompilación. Así mesmo. sen esquecer que actualmente todo o proceso de animación ou de Coa tecnoloxía dixital novas técnicas chegaron ao mundo do audivisual coloreado se realiza sobre plataformas PC. 5. texturizaciones. a animación viu abertas as súas portas a novos modos e soportes no campo da produción. Media 100. ata o punto de que hai quen cuestionou se a iso se lle . DV Cam. Esferobite ten experiencia en montaxes on line e off line de curtametraxes. aluguer de salas de montaxe e posprodución con operador. entrelazado.

Deste xeito. Pinocho3000 nos departamentos de modelado e shading e texturas fixéronse tódolos decorados. cabe destacar as cortinillas feitas para Disney Channel ou a Televisión de Galicia. producíronse diversos teasers e pilotos doutras series de TV: Manolito Gafotas. participando de forma maioritaria en tódolos procesos da producción. shading e texturas.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA debe chamar cine. setup. situados en estacións individuais cunha configuración típica dun procesador Dual Intel Pentium III a 866 Mhz e 1 GB de RAM. ben sexa para longametraxes de animación. Bren Enterteinment inicia a súa andaina en Santiago de Compostela no ano 2000. a película de Filmax Animation. e nos que Bren encargouse de diferentes procesos 249 . etc. todo iso en tempo real. Acéptanse arquivos de calquera software 3 D existente no mercado en calquera 246 247 Pendentes destas novas liñas de negocio aparecen vías. Ratoncito Pérez. No caso das produtoras de animación. etc. A producción prolongouse por un período de case dous anos (2000-2002). poden albergar hasta 100 postos de traballo. Mentras. ainda que ten xa unha ampla carteira de clientes en varios países cos que ten realizado proxectos do máis variado. Convén resaltar tamén o traballo feito na película Eathquake. vía Internet. nas súas dúas primeiras longametraxe de cine: El Cid. aportando a integración de imaxe 3D coa imaxe real. shading. grafismo. como exemplo de traballos de grafismo e continuidade para TV. pero tamén de aforrar costes en planos complicados de facer en 2D. co que se facilita a comunicación entre a oferta dos seus servicios cara o cliente que pode estar en calquera parte do mundo. A granxa de render ofrece unha potencia de cálculo superior a 110 megaflops procedente de 120 procesadores. etc. Unha ferramenta de traballo a destacar é o sistema de videoconferencia. En canto a outro tipo de produccións. Tamén levou a cabo unha importante labor o departamento de programación (I+D). realizados para a empresa de postproducción Filmtel. procederon a actualizar os equipamentos. etc. coa súa arquitectura de rede e servidores de almacenamento para dar servicio ós diferentes proxectos . Tratábase de buscar a espectacularidade que aporta o 3D a unha producción de animación tradicional. efectos para cine. Bren comezou a súa participación case en paralelo. animacións secundarias. Este software permite un completo control da evolución de producción. Anna y sus hermanas. No plan tecnolóxico da compañía do ano 2005. compre salientar o seu sistema de xestión da producción: SoftBren . desenvolvido integramente no departamento de I+D+i da compañía. En Gisaku. a lenda e P3K. aínda por explorar. desenvolvendo plugins de animación de masas. dun xeito ou de outro. se contratou a Bren para facer unha serie de planos determinados. composición e animación (con e sen captura de movemento). os clientes poden comprobar os tempos de producción. comentar ou pedir modificacións en calquera das tarefas de producción que se están a realizar. Pinocho 3000. e validar. integrando efectos e fondos CGI nunha película de imaxe real. Ademais fíxose unha parte da animación da película. O primeiro proxecto da factoría Bren foi a serie de TV Goomer. Foron dous proxectos ben distintos. etc. a lenda. por encargo de Castelao Productions (Filmax). Connie the cow. implicouse a case tódolos departamentos da empresa: modelado de fondos e personaxes. triplicando o rendemento das estacións de traballo con procesadores de última xeración e a capacidade de render. SoftBren estase a empregar dentro dos servicios que ofrece ó mercado esta compañía en proxectos coma Donkey Xote. 240. O seu principal cliente é Filmax Animation. de xeito que proporciona apoio a calquera produtora que requira de imaxe sintética. publicidade. as súas necesidades tecnolóxicas céntranse en aspectos como a xeración de sistemas de captura de movementos. Nocturna. e en paralelo. Dygra Films ofrécelles aos seus clientes o sistema de render que xerou as imaxes da longametraxe de animación O Bosque Animado. as súas instalacións. Como elemento diferenciador e de valor engadido de 248 Bren no negocio. 249 Para El Cid. cunha filosofía moi similar a El Cid. multimedia. iluminación. Na longametraxe P3K. sistemas de render máis veloces ou procesadores máis áxiles. obxectos (props) e vehículos. do seu mesmo grupo. Cunha inversión inicial de máis de 7 millóns de euros. setup. como empresa de servicios de produción CGI (imaxe xerada por ordenador). vexetación. sendo ademais unha ferramenta de comunicación entre a empresa e o seu cliente. contou coa axuda da Dirección Xeral de I+D da Xunta de Galicia e do CDTI do Ministerio de Industria. integración de imaxe virtual sobre imaxe real. fixéronse diferentes planos con elementos 3D integrados sobre fondos 2D que tamén precisaron da aportacións dos departamentos de modelado. renovando totalmente os sistemas de back up. no mundo dos videoxogos. Así. duplicando a memoria de traballo e a capacidade de almacenamento. iluminación e animación. Actualmente Bren está inmerso na producción de Donkey Xote. a lenda. de preto de 247 800 m . Nace no seno da compañía Filmax Entertainment. seguindo as liñas de negocio que detecta no mercado 2 246 . series de TV. 235 . 248 Este software. así como o desenvolvemento de ferramentas propias. Unha vez rematado Goomer. Paralelamente tamén participa na producción El Ratoncito Pérez coproducida por Patagonik (Arxentina) Filmax Animation e Castelao Productions. etc.

ponse de manifesto un relativo solapamento entre as diferentes empresas.5. . Esta capacidade permítelles ofrecer aos seus clientes servizos relacionados con calquera das fases de produción dunha película. a imparable baixada dos precios destes equipos e. Bosch. ademais de modelización e simulación de eventos. dende a idea inicial ata a montaxe. Industria e Comercio. o abandono dos mercados tradicionais das productoras. que mudaron a series de TV. Spica. personaxes animados. aínda que na gran maioría dos casos. en salas audiovisuais en empresas e institucións e sistemas de videoconferencia. percorridos virtuais en 3 D. e cobren partículas. é de sinalar a A importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual inadecuación do sistema de amortización contable coa vida real dos típicos equipos empregados no sector. xa que nesa fase se manexa moita información á resolución máis alta. SGI. Recentemente a produtora galega firmou un convenio de colaboración con Sun Microsystems que lle permite optimiza-las capacidades de animación por ordenador e reducir hasta nun 50% os seus tempos de produción. os equipamentos traballaron nunha porcentaxe de ocupación moi alta. As solucións e desenvolvementos son froito dun importante labor de investigación que garanten a mellor calidade de imaxe posible. É distribuidora oficial de marcas como Sony. as producións de Dygra Films están realizadas integramente nos seus estudios. mentres que no resto ten lugar dun xeito bastante lento e sempre ligado ás esixencias das cadeas de televisión.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO dos seguintes soportes: CD. utilizando para iso os principais programas de 3 D: modelados. Isto afecta de xeito especial ao proceso de render. IFF. etc.). mundos virtuais. dedícase á integración e ao mantemento de sistemas audiovisuais en televisións locais e produtoras de vídeo. Ilusión Media desenvolve todo tipo de animacións 3 D. finalmente. Unicamente as compañías vinculadas coa cobertura de noticias para os espazos informativos desenvolven un rápido proceso de dixitalización.5 Distribución e alugamento de equipos No diagnóstico sectorial previo á constitución do Cluster do Audiovisual Galego. editores de vídeo etc. improdutivos e financeiramente ineficientes. Pero a importancia do factor tecnolóxico non é similar nos diferentes subsectores da industria audiovisual. con respecto ao tema dos equipos. publicidade de alto nivel e cine. Isto acaba xerando situacións nas que certas produtoras poden estar dispoñendo de equipos tecnoloxicamente obsoletos. TGA. O cliente pode elixir o formato dos ficheiros de saída: TIFF. Por outra banda. etc. estereoscopia. videoconferencia. que incorpora iluminación e texturas á animación. xenerando os fotogramas finais da película. propiciado en boa medida polos problemas derivados da política seguida por moitas delas de tentar dispoñer de todos os medios necesarios para o desenvolvemento do seu proxecto. polo que ata o momento tecnoloxía non resulta crítica para as empresas do subsector e as produtoras de contidos para televisión. Por unha parte. 5. Dygra Films desenvolve solucións específicas para a creación de efectos especiais aplicados á animación 3 D. en lugar de incorporalos puntualmente cando se precisasen. etc Ademais. a audiencia dos contidos de televisión non é capaz de percibir o soporte tecnolóxico que hai detrás de cada programa. texturizacións. As pequenas productoras galegas do audiovisual beneficiáronse dos seguintes factores no eido tecnolóxico: as subvencións da Consellería de Innovación. que presenta uns ciclos de vida considerablemente curtos. Finalmente. Panasonic. simulación de impactos. JVC ou Amx e aluga equipos de edición non lineal de vídeo. DLT ou discos SCSI. fluídos e tecidos. ao desenvolvemento de software de xestión dixital do son para aplicacións en debates e ao alugamento de equipos audiovisuais (videoproxección. ao non estar levando a cabo investimentos en medios avanzados. Avid. radicada en Vigo. KPG.

configurados previamente para cada caso específico. Peymar Electrónica oferta equipos que permiten aplicar técnicas totalmente novas para iluminar grandes áreas. sobre todo. Producciones Emsac. mesas de mesturas. Kachet Loxística Espectacular. Sonorizaciones Collazo. equipados con lámpada HMI ou halóxena. A nova delegación ten previsto desenvolver cursos técnicos para os alumnos de facultades ou escolas do sector e realizar ofertas especiais de equipos para eles. A empresa de alugamento de equipos de rodaxe EPC abriu unha nova delegación en Galicia. así como todo tipo de dollies. GM Provídeo. Moitos destes equipos non podían encontrarse ata agora na nosa comunidade. manipulación. ademais de globos de iluminación e sistemas de luz especial para gravacións. gravadores e monitoraxe. con equipamentos para cine profesional e televisión. Twips&Handle ou Xoglar. 5. GaliFrame é unha empresa galega de servizos tamén situada en Vigo e especializada na instalación e no desenvolvemento de solucións integrais chave en man. serie de focos con todos os accesorios necesarios para lles dar servizo aos equipos de gravación de exteriores dispoñibles en varias potencias. etc. Arteficción distribúe equipos de iluminación para espectáculos e de son. En EPC Galicia os produtores galegos poden encontrar as últimas novidades. Son e Luz.). vídeo baixo demanda.6 Sonorización e dobraxe Durante a primeira década do século XX podíase atopar nos cines a figura do explicador de películas. etc. servizos de enxeñería para os novos proxectos de platós de televisión que se realizan. Comercial Eléctrica Coruñesa. Isto suporá un substancial aforro para os produtores en transportes e tempo. así como todo tipo de lámpadas para venda por xunto.. a iluminación profesional. IB Cinema. para o 237 . para televisión. É aquí cando Sadilsa comeza a subministrar (venda) material de iluminación e. a proxección de vídeo. o son profesional. tanto en cámaras de 35 e 16 mm coma en alta definición ou vídeo dixital. Cetronic. Dispón de proxectores para gravacións exteriores e guindastre para soporte de cámara para gravacións de cine e televisión. solucións de audio. procesado de sinal. Luz Puntual. Peymar Electrónica ofrece un servizo completo das series que abarcan a luz espectacular. dollies. Espectáculos Lito. Sadil fundouse hai máis de trinta anos e o seu obxectivo inicial foi cubrir a demanda de alugamento de material de iluminación que existía no mercado cinematográfico español. para aplicacións de captación. HD alta definición. EPC dedícase a lle subministrar ao sector audiovisual español todo tipo de equipos de rodaxe (35 mm. produción e posprodución. Inova Iluminación é unha empresa con ampla experiencia no campo da iluminación espectacular e está avalada por centos de instalacións realizadas nos últimos anos. Co transcurso do tempo e ao alcanzar un un certo nivel. guindastres. En canto ao son. streaming. 16 mm.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Con máis de dez anos de presenza nos mercados da informática e do vídeo profesional. Outras empresas dedicadas á distribución e ao alugamento de equipos audiovisuais son Audiolab Acústica. guindastres e cabezas quentes. empeza a distribución no ámbito nacional da marca Quartz Color (Strand Lighting Company). Polo que respecta á iluminación. serie ARRI con varias potencias. Son almacenistas e dispoñen por iso do maior stock de aparatos de iluminación en xeral. segundo necesidade. Guindastres do cinema. ten mesas dixitais de reducido tamaño e con altas prestacións e unidades de rack segundo necesidade. tales como auriculares.) e os seus clientes son boa parte das produtoras nacionais e internacional. Trison Acústica. posprodución e efectos. para gravacións nocturnas de cine e televisión.. almacenamento e distribución dixital de audio e vídeo (gravación.5. vídeo dixital. cabezas quentes. grafismo. microfonía. profesional que aparece en Barcelona en torno a 1900 e cuxo traballo consistía en narrar o que sucedía na pantalla. edición non lineal. grazas a un acordo coa empresa Ficción Producciones.

. Despois da Guerra Civil promúlgase a Orde do 23 de abril de 1941 na que quedaba prohibida a proxección cinematográfica noutro idioma que non fose o español. Nos anos corenta. se situaron detrás da pantalla e comezaron a lles prestar as súas voces aos personaxes da película da forma máis sincronizada que puideron. aínda que non todos os actores de dobraxe eran españois252. e a mestura de variacións lingüísticas resultaba cando non ridícula. o que prexudicou en boa medida o cine español 251 . En 1929. Emerxe a barreira das linguas. Unha solución para este problema foi a dobre versión. Acustic. elocuencia. marcou unha liña para seguir polo resto dos estudios. A dobraxe un pouco máis tarde e o alto custo que supoñía rodar as mesmas películas en diferentes idiomas puxeron o punto final á dobre versión. estas frases deben ser ampliadas ou diminuídas segundo conveña. A invención da dobraxe atribúese a Edwin Hopkins e a Jacob Karol no ano 1928 coa película The Flyer. Xa nos anos sesenta. ás veces. Na actualidade. e en 1947 realizouse o que. senón que ademais modificaba os diálogos segundo lle interesaba. En 1929 dóbrase o primeiro filme en castelán nos estudios parisienses de Joinville. de acordo co Ministerio de Industria. Nestes anos. para levar a cabo este sistema. A dobraxe debía realizarse en estudios españois que estivesen localizados en territorio nacional e por persoal español. é considerada a gran dobraxe española de historia: Lo que el viento se llevó (1939). ano no que uns cantos explicadores e algúns actores. pero nunca se cambiará o sentido e o significado da versión orixinal. e convértese a partir de entón nun instrumento de manipulación e de control ideolóxico durante décadas. moitas veces a tradución ao español non resulta sincronizable.. pero coa chegada do son as cousas cambiaron. salvo autorización do Sindicato Nacional do Espectáculo. pero xa a mediados desa década as casas de dobraxe comezaron a exercer presión sobre o canal para que as 250 251 O acontecemento produciuse en Barcelona.A. a censura non se conformaba con aniquilar metros e metros de certas longametraxes. este último en Madrid. As frases en español poden quedar máis curtas ou máis largas comparadas co orixinal. aproveitábanse os mesmos decorados e.. Cara a metade dos corenta a profesión de dobrador consolídase en calidade. 252 253 254 Se os personaxes dunha película falan en inglés no orixinal. pola que a mesma película se rodaba en diferentes idiomas. O estudio de dobraxe pioneiro en España.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO que debía posuír certos dons de improvisación. as voces que se encargan da dobraxe proceden da radio e do teatro. aínda que en 1946 cesa a súa obrigatoriedade 254 253 . S. a xeito de broma. a única censura que practica a dobraxe consiste na adaptación do idioma para que poida axustarse debidamente aos labios dos personaxes sen perder o sentido do texto orixinal . Coa técnica actoral utilizada. TVE levaba a dobrar as películas a Sudamérica. Ao público español. tratábase dunha película cómica chamada Os competidores. As películas faladas comezan a producirse a finais dos anos vinte e xorde o problema de que a maioría dos países rexeitan estas películas por ser incomprensibles para os espectadores. É a partir desta profesión cando grandes actores do cine contemporáneo saltan á gran pantalla. Trilla-La Riba. a Paramount adquire os estudios Reservoirs en Joinville-le-Pont. cando chega a televisión a España. si incomprensible. creouse en Barcelona en 1933. En tal caso. Voz de España e Fono España. aos arredores de París. O cine mudo era universal. O resultado tivo tanto éxito que a experiencia se repetiu por todo o país 250 . nos estudios da Metro Goldwyn Mayer. A dobre versión produciu un éxodo masivo de talentos españois a Hollywood. como foi o caso de Fernando Rey ou Fernando Fernán Gómez. S. non o remataron de convencer as dobres versións porque moitas veces escollíanse para estas actores sudamericanos de diferentes países. A primeira dobraxe en directo nun cinema que se fixo en España podería situarse en 1908. aínda hoxe.A. A película chamábase Río Rita. Tres anos despois xa existían catro estudios máis: os da Metro Goldwyn Mayer. facilidade de palabra e poder de convicción. en concreto. ata os mesmos actores. inventiva.

73% Resultado 3. 178 68 -61. Isto dá lugar a unha redución de custos a beneficio da empresa. A política restrictiva da dobraxe levada a cabo nestes anos polos operadores de televisións explica a folga dos cen días que en 1993 levaron a cabo dobradores e empresarios.4 millóns de euros). xa que ao necesitar menos tempo para dobrar a película. As distribuidoras de vídeo deciden traballar tan só con aquelas películas que xa fosen exhibidas en salas de cine. aínda que só transitoria xa que os nosos actores plantexaron moi pronto unha igualación dos convenios.000 millóns de pesetas (24 millóns de euros) que se facturaban en 1987 en Barcelona. Estes eran diferentes e de menores importes dos que existían en Madrid e en Barcelona. A partir de 1989 aparecen convenios de dobraxe para a maioría da comunidades autónomas. Nos oitenta chega o que se coñece polo boom da dobraxe. En calquera caso. como Galicia. tanto públicas como privadas.000 millóns (24 millóns de euros). Se en 1982 a facturación dos estudios de Barcelona era duns 400 millóns de pesetas (2. provocando unha certa rivalidade entre esas grandes cidades e outras zonas. A dobraxe industrialízase definitivamente 257 . a dobraxe en España sofre un grave descenso na súa calidade. 1997 e 2003. A situación agrávase aínda máis se cabe. Outro dato importante na década dos setenta é que en 1978 se aboliu a censura na dobraxe. A calidade de produción resíntese en boa medida e os conflitos laborais fanse presentes.034 3. 255 256 257 Neste tempo. Alemaña é o país no que máis diñeiro custa dobrar. co cal tamén se aforraban horas de dobraxe 258 . para reducir os custos de dobraxe ou programar as famosas telenovelas sudamericanas que lles aforran o gasto de dobrar. Os dobradores de Madrid invocan a maior calidade da súa dobraxe e plantexan unha folga a principios dos anos 90. Non o conseguiron ata principios dos anos setenta 255 . situación que as televisións privadas resolven con encargos ás outras comunidades. Barcelona consolídase nesa época como a capital española da dobraxe. dando como resultado a desaparición desa ventaxa e dos encargos de dobraxe. dos 4. España é o segundo país máis caro da Unión Europea no que a prezos de dobraxe se refire. Este é un dos motivos polos que.64% Nº de traball.11% Fonte: Elaboración propia a partir de datos do Rexistro Mercantil. Principais magnitudes de dimensión das empresas galegas de dobraxe e sonorización. que consiste en que os actores deben sincronizar o texto co movemento dos labios do personaxe sen memorizalo previamente. cando ata ese momento España era un dos países onde esta actividade acadara un dos máis altos niveis. A industria do vídeo faise forte en España e aparecen as canles de televisión autonómicas e privadas. en lingua española. o País Vasco.80% 10 11.573. Aquí créase a dobraxe por ritmo. 258 259 239 . e a dobraxe dunha película de animación de calidade pode superar os doce millóns de pesetas. e Italia no que menos. dende mediados da década dos oitenta. Esta situación foi aproveitada polas canles televisivas.184 4526. Esto supuxo unha certa ventaxa competitiva. porque os prezos de dobraxe subiron bastante en España entre 1988 e 1991259. sobre todo a Galicia. en xeral. o público español rexeitaba aquelas dobraxes nas que se utilizase unha variación lingüística que non fose a castelá. Valencia e Andalucía. a cantidade descendeu a 2.248 74. págalles menos convocatorias aos actores e ao persoal técnico 256 . tal e como se facía ata entón.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA películas e series que fose emitir se dobrasen en España e non en Latinoamerica. e polo tanto previamente dobradas e as televisións privadas van producir as súas propias series. en 1987 chegaba aos 4.000 millóns en 1994 (12 millóns de euros). sobre todo en Madrid e Barcelona. Nº de Empresas 1997 2003 2003/1997 9 Facturación 2.045. xeralistas e autonómicas.613 167.

e Intereuropa TV 260 ) posúe unha longa experiencia no campo da sonorización e da dobraxe. as compañías de dobraxe. en 1983. o ensino e o perfeccionamento de calquera idioma. o marco laboral ou a diferenciación de produtos⎯ aos de países como Francia. o que no futuro constituirá un grande avance para a difusión dunha cultura políglota a través das novas ofertas de televisión. unha parte indispensable para o coñecemento. as horas de produción allea dobrada terán que aumentar en teoría. As empresas do Grupo Araguaney dobran para tódalas televisións. A tecnoloxía dixital fai posible recibir a información de distintas formas. as novas infraestruturas tecnolóxicas que se están a As compañías de dobraxe están diversificando a súa carteira de servicios desenvolver en España permiten ver a profesión dende un punto de vista máis optimista. 260 Intereuropa adquire os dereitos de producións en Latinoamerica para posteriormente doblalas e comercializalas á Televisión de Galicia. incluindo na súa oferta a posprodución (fundamentalmente sonorización).LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A partir de 1993. Contan cun amplo equipo de directores de dobraxe. integrado por catro empresas de dobraxe (tres delas en Galicia: CTV. estatais e autonómicas. O Libro Verde do Audiovisual da Unión Europea recomenda que se posibiliten as accións necesarias para favorecer unha dobraxe e un subtitulado de calidade que estimulen os intercambios culturais de obras audiovisuais dentro do contexto europeo e mundial. que tampouco soubo axeitarse ás circunstancias dun sector audiovisual cunhas características moi diferentes ás que se daban hai máis de trinta anos. lingüistas e guionistas. A falta de unión provocou unha guerra de prezos á baixa e disto aproveitáronse distribuidoras e televisións. A situación actual. aínda que constitúen un número moi reducido en relación cos que prefiren as versións dobradas Ademáis. é dun certo estancamento. están diversificando a súa carteira de servicios. A dobraxe chegaría a ser. que deixaron de ser esixentes coa calidade que ata entón requerían da industria da dobraxe. co que cada vez hai menos oco para produtos dobrados ó noso idioma. Pódese sinalar. os estudos galegos de dobraxe tamén están a traballar para cadeas como Antena 3 TV. un avance das preferencias polas versións orixinais. Partindo deste dato e vendo a grella de TVG temos que a maior parte do que se emite. e o televidente pode escoller o idioma que queira a través do mando a distancia. tanto públicas como privadas. Neste campo resulta significativa a inexistencia aínda hoxe en Galicia dunha sala homologada por Dolby para a sonorización en calidade dixital. para facer frente á caida de pedidos por parte das cadeas de televisión. cando existía tan só unha televisión e moi poucos actores. moitas empresas do sector tiveron que pechar ou ben transgredir pactos e convenios. deste xeito. Espérase que a creación de novas estacións televisivas. . o que fai imposible levar a cabo na Comunidade Autónoma galega mesturas en formato cine. ofreza unha oferta cinematográfica e de programación nas diferentes linguas de España. agás no caso dos informativos. posúe dez salas de dobraxe con capacidade para producir máis de mil horas ó ano. que non por forza. O compostelán Grupo Araguaney. Italia ou Alemaña. nestes momentos. en todo caso. co cal. Tele 5 ou TVE. Dende a fundación da primeira das empresas. tradutores. na actualidade. En conxunto. a través do sistema de cable ou por ondas. Aínda que a Televisión de Galicia asegura a maior parte da súa carteira de traballo. Pero en España necesítase deseñar unha política que achegue certos criterios ⎯como o dereito da propiedade intelectual. o grupo foi crecendo constantemente e actualmente conta con instalacións en Galicia e Sevilla. o que lles abre o mercado das series de produción propia. Video Galicia. actores-dobradores. A pesar de todo. son series de produción propia que xa se rodan en galego.

as novas instalacións ofrecen os servizos necesarios para calquera proxecto sonoro de gran formato. Casa de Tolos ou Area Master. mezclas e masterización de bandas sonoras.1. As instalacións. que constituíron unha empresa de economía social. O sistema incorpora elementos que aproximan o modelo a unha personaxe humana. composta polo propio Nani García para esta serie. soundtracks. xa rexistrado. a respiración.) sumouse a BBC Worldwide. DISIPA foi concibido como un sistema vivo. Estan en fase de preproducción varias bandas sonoras. Outras empresas galegas que fan a sonorización. DISIPA. así como para as principais produtoras e distribuidoras. 5. Sons Galicia Comunicación. en canto ao seu aspecto. as proporcións.. emprazadas no centro de iniciativas empresariais Mans no coruñés polígono de Pocomaco. en permanente actualización. 241 . tanto en formato sorround coma en estéreo convencional. multimedia. pero non a dobraxe. Editorial PLANETA. agrupacións corais ou orquestras sinfónicas. radio e televisión. documentais. Está integrado por unha serie de ferramentas de produción. no ano 1998. Sonyarte. veu realizando todo tipo de traballos de sonorización e son (longametraxes. Factoría Audiovisual.. aplicada ao proceso de Character Set Up. etc. utilizouse na produción da longametraxe O soño dunha noite de San Xoan. foron probadas por primeira vez coa gravación da banda sonora da película Heroína 261 . Antena 3. como a musculatura. os movementos. o sistema. da locución e da sonorización. que podería chegar a comercializarse nun futuro próximo. que. dominado polas empresas dos países do leste de Europa. música composta por Stephen Warbeck e Sergio Moure. DDA-Dub Digital Audio. Ao longo destes anos Studio XXI foise renovando constantemente. presidida por Rosalía Mera. Estudios Bonham. entre elas Cargo de Vaca films. Sodinor é un estudio de posproducción de audio. xa sexa programas musicais de televisión en directo. Esta técnica. acaban de inaugurar unha iniciativa sen precedentes en Galicia: a sala Mans Scoring Stage. movementos.) para todas as televisións que operan en España. De Profundis de Desembarco Produccions e Continental Animación con música de Nani García. música e efectos e grabación de efectos de sala. e a Fundación Paideia. o pelo. Creado integramente polo equipo de desenvolvemento de Dygra. con capacidade para albergar formacións de ata 90 músicos. permite crear personaxes cribles visualmente. desde o momento da súa creación en 1991. series. As novas instalacións están preparadas para editar discos con orquestras sinfónicas. 261 O segundo traballo que acometeron os novos estudios será a gravación da música da segunda parte de As leis de Celavella.7 Enxeñería de sistemas informáticos e audiovisuais e ferramentas informáticas para a produción e a xestión A produtora coruñesa de animación Dygra Films iniciou a mediados de 2004 a aplicación dun sistema integral de produción dixital de animación. etc. etc. con instalacions adicadas preferentemente á música para cine e audiovisual con mezcla en “surround” e servicios de produccións e xestión de dereitos musicais. Os estudios Bruar. Galicia acolle tamén un dos estudios de gravación máis modernos. Ademais do cine. que fai postprodución de audio para cine. quixo caracterizarse pola calidade en tódolos procesos de tratamento sonoro. Dende a súa fundación. dende o desenvolvemento de aspectos morfolóxicos cribles. As novas instalacións pretenden tamén ser competitivas no puxante mercado das bandas sonoras. entre as que destaca un sistema propio de creación de personaxes humanos en 3 D. Á lista dos seus clientes habituais (TVG. producida por Voz Audiovisual. son Son do Tagalem.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Studio XXI naceu en 1988 como froito da unión dalgúns dos máis importantes profesionais da dobraxe. montaxe. que permite realizar eficazmente unha produción dixital en 3 D cuns elevados parámetros de calidade. confección de bandas sonoras.5. TVE. Outra das compañías de sonorización e dobraxe que operan en Galicia é Area 5. incorporando ás súas instalacións a tecnoloxía máis punteira en sonorización.

inmediata e doada de utilizar. asociando a cada secuencia a información que lles fai falta para creala (personaxes. por unha parte. os resultados que espera obter tradúcense en termos de maior control e automatización máxima na realización das tarefas. o sistema serve. documentais. entre as que cómpre mencionar os sistemas de dinámicas que permiten simular cun gran realismo todo tipo de efectos atmosféricos (vento. etc. O que se busca é utilizar o 100% dos recursos humanos e materiais. É entón cando se grava o son de referencia. evitando os problemas e custos que poden producirse se se utilizan os medios convencionais. que serve para todo tipo de proxectos audiovisuais (curtametraxes. Interacción desenvolveu no ano 2004 AVLINK. etc. A todo iso hai que lle engadir un sistema de xestión da información que facilita a organización do traballo do gran número de persoas implicadas na produción das películas de animación. Desta forma. que lles permite ás empresas centralizar nun único punto toda a información relacionada cun proxecto audiovisual dende que xorde a súa idea ata que chega á pantalla. A idea é que as diferentes etapas do proceso estean ocupadas en todo momento. tendo en todo momento información sobre a orixe de cada un.). un sistema de xestión e tratamento da información orientado á coordinación de todos os procesos existentes nunha empresa dedicada á produción de debuxos animados en 3 D. localización. e por outra. distribuír e enlazar todas estas tarefas. á vez. creáronse para DISIPA distintas ferramentas. Así mesmo. O SOFTBREN está pensado para coordinar.. contou cunha axuda do Plan Galego de I+D. A aplicación consta de diversos módulos relacionados entre si . Este equipo logrou desenvolver. Por outra banda. O proxecto. En definitiva. O primeiro paso é dixitalizar o story-board. para consolidar a empresa de xeito competitivo no mercado. Dende a súa creación no ano 2000. o que serve de orientación para repartilos entre os animadores. reducir custos e tempo de traballo. Un dos seus desenvolvementos é SOFTBREN. auga. Finalmente. todo o proceso se continúa de xeito automático. O software permite que todos os membros do equipo que interveñen no proxecto poidan ter aceso á mesma información. para alimentar a base de datos. O estudio de animación Bren Entertainment. que foi executado polo propio departamento de I+D da empresa. que converte os datos informáticos xerados nas imaxes que van ser vistas no cine ou na televisión. e permiten obter resultados que antes resultaban imposibles de alcanzar. integración de datos e distribución eficiente dos recursos. Deste xeito. para dirixirse rapidamente ao animador correspondente no caso de que se produza algún erro. A información vai sendo almacenada nunha base de datos relacional na que se rexistran todos os pasos e os requisitos do proceso de produción dunha serie ou dunha longametraxe de debuxos animados. O seguinte paso é o de renderización. do Grupo Filmax desenvolveu unha ferramenta de xestión integral do proceso de produción de debuxos animados en 3 D que lle permite optimizar os seus recursos e. plugins que achegan unha gran funcionalidade e axilidade..LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO A creación deste software enmárcase no traballo realizado polo equipo de desenvolvemento de Dygra Films. audio. ofrece unha canle de comunicación directa. series de televisión. a través de avanzadas técnicas de programación. AVLINK. introducindo a información dos diálogos e de todos os elementos que aparecen en cada plano. desenvolveuse unha interface de animación propia que axiliza o traballo dos animadores. a partir da recepción do guión e do story-board. Isto permite establecer a duración dos planos no tempo. os supervisores revisan cada plano para comprobar que todo está correcto. unha solución avanzada para mellorar a xestión de proxectos audiovisuais. de modo que existe en cada momento información en tempo real do estado do proceso de produción. fervenzas. creado especificamente para solucionar os problemas técnicos que poida presentar a produción dunha película de animación dixital. ademais de perfeccionar o seu acabado visual. os responsables de Bren Entertainment asumiron que tiñan que desenvolver ferramentas personalizadas que os diferenciasen da competencia e lles permitisen optimizar os recursos e lograr a máxima axilidade nos procesos de produción.) ou outras técnicas coas que se poden obter texturas cribles na pel. para facer uso desta información en termos de organización das tarefas. que non haxa atoamentos nin tempos de espera. de maneira que os tempos mortos se reduzan ao mínimo.).

o cine debe deseñar un plan de mercadotecnia que cubra todos os ámbitos publicitarios que permitan arroupar a saída ao mercado da película que se desexa estrear. Para desenvolver esta aplicación. etc. Museos. salas de traballo e dirección. implantación e modernización de sistemas transaccionais de alto rendemento e en integración XML de datos. e que ten en Galicia unha delegación a través de Activo Comunicaciones. tamén se mostra información e servizos. público en xeral. Trátase dun sistema web. Software AG é unha multinacional especializada en desenvolvemento. salas de control. audio e imaxes262. 5. inmediatamente se está pensar na sala de proxección como lugar de explotación deste produto e nos espectadores como clientes e consumidores. xestión e distribución de contidos audiovisuais e produción e integración de contidos audiovisuais e interactivos. composta por 25 proxectores de 10. Ademais. aplicacións e procesos. salas de prensa. especialmente vídeo e audio. salas de consello e plenos. Achegan solucións de deseño. deseño. ao igual que se coida o lanzamento e promoción de calquera ben de consumo. os do elenco máis popular que deu o mundo do espectáculo ao longo do século XX. Via2 platform e Via2 VoD (video on demand).8 A comercializacion dos dereitos de explotación Cando se fala dunha película. Cara ao exterior móstranse os diferentes recursos cos que conta o clúster. centros de formación e centro de atención ao cidadán. unha base de datos nativa XML pensada para almacenar datos non estruturados. Son varios os produtos avanzados para o sector audiovisual que distribúe esta firma. catalogación e explotación de vídeo. recintos feriais e Palacios de Congresos. é a primeira no ámbito mundial. Aos membros do clúster ofréceselles un espazo virtual para compartir ideas e experiencias dentro do marco do Centro de Desenvolvemento de Ideas e un contorno de colaboración dentro do ámbito do Club de Producciones. integración e mantemento de solucións multimedia e audiovisuais para diversos espazos 263. ten unha área de negocio de enxeñería de sistemas multimedia e audiovisual que desenvolve proxectos innovadores de integración de sistemas multimedia e audiovisuais chave en man e presta servizos de asesoramento. o seu deseño modular permite a súa ampliación no futuro. centros culturais. VIA2 é unha solución deseñada para xestionar o contido multimedia cubrindo o proceso de dixitalización.). polo seu contorno e características. Para levar a cabo este proxecto. pertencente á corporación Caixa Galicia. orientado a lles prestar servizo tanto aos propios asociados como aos usuarios externos (profesionais do audiovisual. foi necesario investir máis de dous anos de traballo por parte do Departamento de Enxeñería de Sistemas Audiovisuais de SOFTGAL para que o proxecto fose viable. e tras eles. Os cidadáns de todo o mundo comezaron a recoñecer os seus ídolos e a reclamar información puntual de todo o que os rodeaba. Na fachada do edificio integrarase unha pantalla de tecnoloxía HOLOPRO. Douglas Fairbanks e outros moitos. polo seu compoñente arquitectónico. DOGMA está deseñada para o almacenamento e tratamento de contidos audiovisuais e conta con todas as características do Tamino mais a capa para xestionar e documentar os contidos. centros de interpretación. a compañía contou co apoio da Consellería de Innovación. como o directorio de empresas e profesionais e a presentación institucional da asociación e as actividades que realiza. Caixa Galicia porá en breve en funcionamento a súa sede da Fundación na cidade herculina. salas de proxección de cine dixital. pola súa capacidade de almacenamento dos documentos en formato nativo. a ferramenta STELLEN ten todas as funcionalidades dun xestor de contidos e mais a potencia dunha ferramenta de xestión de vídeo e audio. guións. recursos que cómpre utilizar. Softgal desenvolve o proxecto de comunidade virtual para o Clúster do Audiovisual Galego.5. alta capacidade de recuperación.000 lumens. Por iso. senón que tamén demandarom lembranzas que os achegasen un pouco a 262 263 Via2 inclue tres plataformas para aborda-la presentación de vídeo: VisualPublisher. O grupo tecnolóxico Softgal. captura. empresas. Foi en 1910 cando xurdiron no firmamento de Hollywood os nomes de Mary Pickford. un espazo que. Por outro lado. etc. os seus asociados e Galicia para o desenvolvemento de actividades audiovisuais.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA que permiten controlar toda a información xerada por un proxecto audiovisual: documentación. Industria e Comercio da Xunta. xestión. será un lugar emblemático dentro da cidade . salas de exposicións. e non só iso. Mabel Normand. 265 264 243 . no que se busca implantar unha comunidade virtual que aglutine ao sector audiovisual de Galicia 265 264 . instalación e soporte para os sectores institucional e corporativo. cunha superficie de pantalla de 75m2. altas presecións na indexación e avanzadas funcionalidades para a xestión e procesamento deste tipo de contidos.000 lumens que. É o caso de TAMINO. Finalmente. cunha retroproxección de 250. auditorios. Ademais.

onde hai anos que xa se está a utilizar como variable da mercadotecnia. senón que abrirá ao mesmo tempo a posibilidade de xerar produtos exclusivos para emitir no devandito medio (os chamados making-off. ou reportaxes sobre como se fixo un filme). a lenda. Nos anos 80 e 90. caretas. xerando uns ingresos complementarios que co tempo superan moitas veces aos da propia producción. pode utilizar o título. Dise que o licensing é a ferramenta de mercadotecnia máis poderosa coa que contan os fabricantes e retallistas de produtos de consumo. é dicir. La guerra de las galaxias. camisetas. o éxito cinematográfico serve de complemento para vender todo tipo de produto e xera. Así mesmo. dende as primeiras décadas do século XX. Pero tamén xurdirán os catálogos de distribución e igualmente elaboraranse os press-book. por si mesmo. Estes produtos adaptánse aos novos medios: a televisión. compañís que son contratadas polos propietarios das licenzas para negociar os dereitos dos seus personaxes ou marcas nun determinado territorio. que os mesmos distribuidores utilizarán para alimentar de información os xornalistas e exhibidores. pósteres. xurden novos soportes de acordo cos novos medios que se van implantando na sociedade. A partir de aí realizaranse os fotocromos para expoñer nas carteleiras dos cines. Actualmente en España xa existen unhas trinta axencias de licensing. O xiareiro cinematográfico obrigou ás produtoras e os axentes artísticos a dispoñeren de departamentos dedicados en exclusiva á comunicación. Por exemplo. disfraces. a súa produtora. Parque Jurásico. os personaxes da . xogos de cartas.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO ese universo que transcendía das revistas especializadas e que alimentaban sempre con festas populares e obras de caridade. O merchandishing ou licensing no cinema iniciouse co filme El planeta de los simios (1968). bonecos articulados. bolsos. os programas de man que levarán no reverso os datos básicos da estrea. xa definitivamente consolidado. de toda a súa correspondencia e presenza en actos sociais. O licensing español é un sector que se atopa en plena fase de crecemento. sala e horarios e que os nenos repartirán polas rúas. o merchandishing. Se dende os primeiros anos do cine xa se ten en conta a función do cartel como imaxe que sintetiza os trazos xerais da película. Batman. etc. libros. Cos anos. un fenómeno denominado merchandishing. os videoxogos. xa que foi adoptado do mundo anglosaxón. pouco a pouco irán definindo o seu concepto para atrapar rapidamente a atención do espectador. etc. converteuse nunha suculenta forma de ingresos para as produtoras cinematográficas. En Galicia son as produtoras de animación as que deron os primeiros Nos últimos anos o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas pasos neste campo. O parque temático Terra Mítica de Benidorm (Alacant) chegou a un acordo coa produtora e distribuidora española Filmax Entertainment para adquirir os dereitos dos personaxes da longametraxe de debuxos animados El Cid. os soportes informáticos foron receptores de todos eles xerando un novo mercado.⎯ que son compradas masivamente por coleccionistas e consumidores en xeral. Desta forma. En virtude do acordo. as figuras protagonistas incorporáronse en exclusiva á oferta de espectáculos e animación de rúa do parque temático. consistente na venda de produtos asociados a unha película ⎯revistas. Pero moito máis alá de todos estes materiais. ao coidado da imaxe das estrelas. a imaxe e os personaxes da longametraxe e incluílos nas súas campañas de promoción e publicitarias. O licensing ou a comercialización dos dereitos de explotación dunha marca xera un negocio multimillonario no ámbito mundial. que desatou unha auténtica “simiomanía” que se traduciu nun importante aumento de ingresos indirectos para a Fox. o vídeo. e realizáronse películas que parecen unicamente concibidas para vender produtos asociados a elas: dende as últimas producións da Disney ata filmes como Pokémon. a televisión non só permitirá a existencia de series que establecerán unha retroacción co cinema.

Lisboa. A Coruña e Madrid entre outras. en cidades coma Porto. e realizou regalos de merchandishing desta (cuncas. etc. o cine achégase a novas e insospeitadas plataformas. CD. roupa de cama. e coincidindo co lanzamento da longametraxe. Valencia. Nos anos 90. Por outro lado. e Megatrix. composta por dúas cancións de Luz Casal. Vigo. Dygra Films chegou a un acordo de licenzas coa empresa Dorsal 9 para 140 produtos que se empezaron a comercializar despois da estrea. Málaga.) en diversas preestreas e coa revista Megatrix. figuras de PVC. M Forma chegou a un acordo coa Marvel para que os personaxes cinematográficos dos antigos cómics teñan a súa representación nos móbiles. Dygra Films presentou unha exposición itinerante titulada “Oniria: atrévete a soñar”. Blade Trinity ou Elektra son as últimos iconas dos cómics que se reflicten na actualidade nos cines e. Salamanca. Cada filme de éxito ten a súa líña de produtos para a venda: DVD. 266 A exposición circulou por España e Portugal. os grandes estudios adaptaron algúns videoxogos á gran pantalla. un tema do grupo galego DOA e a música orixinal composta por Arturo Kress e interpretada pola Orquestra Sinfónica de Galicia. A finais de 2004. EMI lanzou ao mercado a banda sonora orixinal da longametraxe. camisetas. e posteriormente papelería. Inicialmente lanzouse o material escolar e posteriormente o téxtil. 267 245 . Logo da produción de O bosque animado. etc. en breve. etc. Mortal Kombat ou Street Fighter. Un ano antes da súa estrea. Ourense. nos xogos para móbiles. a editorial Everest puxo no mercado dous libros da película. como coprodutor. cerámica. Tamén. Catwoman xa ten o seu videoxogo e o xogo de Matrix vendeu un millón de copias en dezaoito días. por exemplo Mario Bros. Dygra decidiu crear unha empresa propia dedicada á comercialización de produtos derivados das súas producións cinematográficas. Barcelona. Nos últimos tempos. O soño dunha noite de San Xoan 266 . bonecos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA película están en Terra Mítica e o parque ofrece a todos os seus visitantes a posibilidade de adquirir nas súas tendas produtos exclusivos da película. contou coa presenza das moscas Hu-Hu e Ho-Ho (personaxes da película) como copresentadores do programa de Antena 3 durante todo o verán do lanzamento da película. os personaxes máis famosos do cine inspiran videoxogos e xogos para os teléfonos móbiles 267 . un de peto e outro de tapa dura. onde se lle mostraban ao público asistente os segredos do mundo da animación e a fantasía da segunda película de animación 3 D da factoría galega. gorras. gorras. Ademais. Os productos feitos para cine non se pensan só en térmos de exhibición nas salas de cine. xogos. A cadea Bocatta regalou tamén bonecos da película cos seus menús e decorou os seus locais con imaxes da longametraxe. Pero hai experiencia no camiño contrario: do viseoxogo ao cine. camisetas. roupa de chuvia e publicacións. A empresa asinou ademais un contrato de licenza con GDM que comercializou previamente á estrea peluches.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO L I B R O B R A N C O D O A U D I O V I S U A L E N G A L I C I A Ordenación do sector audiovisual en Galicia CAPITULO 6 .

construír a Europa do coñecemento: trátase de desenvolver un espazo europeo da educación e da formación permanente que constitúa unha referencia mundial de aquí a 2010 e que converta a Unión Europea na economía do coñecemento máis competitiva e dinámica do mundo. que vai contar cun orzamento previsto de 1. a participación concreta dos cidadáns na construción europea e o reforzamento do seu sentimento de pertenza a ese conxunto en fase de ampliación. así como. a través de As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de educación e cultura da Comisión europea accións de mobilidade e de proxectos de cooperación transnacional. Por outra parte. en particular a través de medidas que poidan soster a competitividade da industria europea no sector audiovisual e fomentar a diversidade lingüística. o ICAA está integrado no Ministerio de Educación e Cultura. e potenciar os resultados comerciais do sector audiovisual europeo nun contexto de mercado aberto e competitivo. a través da Secretaría do Estado de Cultura. mellorar o grao de competencia das empresas e incentivar a aplicación das novas tecnoloxías. preservando e valorizando a diversidade cultural nos distintos ámbitos nos que se expresa. Correspóndelle ao ICAA desenvolver a creación. Para acadar estes oxectivos as funcións encomendadas ao ICAA abranguen os eidos do fomento.055 millóns de euros e ten como principais obxectivos: preservar e promover a diversidade cultural e o patrimonio cinematográfico e audiovisual europeos. Ademais das intervencións de carácter político ou regulamentario. mediante a concesión de axudas aos distintos sectores da produción e da distribución.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. favorecendo a súa participación en festivais e demais manifestacións cinematográficas e representando a España nos principais organismos e 247 . é un organismo autónomo da Administración central española que se ocupa especificamente do cinema e do audiovisual en todas as súas facetas. do 10 de xaneiro. tanto dentro coma fóra da UE. Finalmente ten que coadxuvar ao propósito de asociar os cidadáns á construción europea. Por unha banda. Dese xeito contribúe de modo decisivo a garantir a salvagarda da prosperidade e dos valores de Europa. do 30 de decembro. a promoción e a conservación. fomentar a comunicación cultural entre as comunidades autónomas en materia cinematográfica e de artes audiovisuais. Tamén contribúe á difusión nacional e internacional do cine español.1 INSTITUCIÓNS E ÓRGANOS COMPETENTES As competencias europeas no ámbito audiovisual radican na Dirección Xeral de Educación e Cultura da Comisión Europea e céntranse arredor de tres puntos principais. a Dirección Xeral de Educación e Cultura aplica unha grande variedade de programas que afectan anualmente. O Instituto de Cinematografía e das Artes audiovisuais (ICAA). a salvagarda e difusión do patrimonio cinematográfico español. desenvolver o espazo cultural europeo. A partir do Real decreto 7/1997. a miles de beneficiarios. alcanzar unha proporción aceptable do mercado interior que permita o mantemento de todo o conxunto industrial do cine español. garantindo o acceso do público ao dito patrimonio e fomentando o diálogo intercultural. Así realiza un labor de apoio á industria cinematográfica e audiovisual. MEDIA 2007 é continuación dos programas en curso MEDIA Plus e MEDIA Formación. á creación e modernización de salas de exhibición. a proxección exterior da cinematografía e das artes audiovisuais españolas. dependente do Ministerio e Cultura e creado polo artigo 90 da Ley 50/1984. incrementar a produción e favorecer a distribución de producións españolas. ORDENACIÓN DO SECTOR AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. aumentar a circulación de películas europeas e outras producións audiovisuais. de Presupuestos Generales del Estado.

Nesa nova estrutura. a comezos do 2004. Por outra parte. Comunicación Social e Turismo é o órgano da Administración autonómica a quen lle corresponden as competencias en materia de promoción cultural. así como os asuntos tratados no Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia e as actuacións do Observatorio Tecnolóxico de Galicia. audiovisual. da independencia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO foros internacionais en materia cinematográfica e audiovisual. favorece a recuperación e a restauración do patrimonio cinematográfico para a salvagarda da súa riqueza artística e documental. Foi o Decreto 237/1996. correspóndelle á Dirección Xeral de Comunicación e Audiovisual a . as súas funcións parecen solaparse coas das asociacións profesionais (como AGAPI e AEGA). da Consellería de Innovación. como as plataformas dixitais e as telecomunicacións por cable. propoñendo iniciativas ou medidas que considere oportunas para impulsar o desenvolvemento da sociedade da información e informando sobre as cuestións que lle demande o Executivo galego. No ano 2001. O decreto establecía a creación. o Clúster do Audiovisual Galego de Hollywood e da Academia Española do Cine. deliberante e asesor respecto destes asuntos. multimedia. dunha Comisión Interdepartamental para a Sociedade da Información e do Coñecemento que actuara como órgano impulsor. Finalmente. nacidas ao abeiro da iniciativa privada e. Dende a administración autonómica se impulsou dende o 2002 a creación do Clúster do Audiovisual Galego. o decreto no que se determina o marco regulamentario no que deberán desenvolverse as actuacións de todos os departamentos e organismos da Xunta en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións. xunto coas novas tecnoloxías. polo tanto. 6. como órgano de participación de todos os departamentos da Xunta. Ata o ano 1996. Esta comisión adscríbse á Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial. algo que non semellaba axeitado dado o desenvolvemento que estaba acadando este sector. Non obstante. Deste xeito. a Xunta de Galicia creou un organismo autónomo chamado Consorcio Audiovisual de Galicia. a través de Filmoteca Española.1. Está por ver se non acaba tamén solapándose coas asociacións e institucións xa existentes. Trátase da unión de empresas dun sector para a administración dos seus intereses comúns. no que atinxe a actividades e proxectos que se vaian levar a cabo.1 Consellería de Cultura. dáselle resposta á necesidade de establecer unha política coordinada e unitaria nestes temas. o Consorcio Audiovisual tamén exerce as funcións tradicionais das "film commissions". patrimonio cultural. entre outros eidos. O Goberno galego aprobou. a Xunta de Galicia veu desenvolvendo diversas accións co obxectivo de converter o audiovisual galego nun importante sector económico. o que fixou a nova estrutura orgánica da agora denominada Consellería de Cultura. a Comisión Interdepartamental actuará como órgano de coordinación. actores. do 14 de xuño. Constitúesecomo unha especie de asociación pangremial do sector que agrupa por igual a produtores. directores e técnicos. Comunicación Social e Turismo A Consellería de Cultura. que pretende ser unha réplica a escala da Academia das Ciencias e das Artes Cinematográficas No 2001 a Xunta creou o Consorcio Audiovisual No 2002. Así mesmo. cunhas funcións que aínda non está claras de todo e que parecen solaparse coas da Dirección Xeral de Comunicación Social. polo que deberá coñecer e avalar as iniciativas e programas de todos os departamentos. telecomunicacións. e turismo. nun prazo máximo de seis meses. coordinador. Comunicación Social e Turismo e dentro dela incluiu un departamento específico para o audiovisual. Tamén dende a Xunta se impulsou a creación da Academia Galega do Audiovisual. o audiovisual era competencia da Consellería de Cultura a traveso da Dirección Xeral de Cultura. Dende a consecución do autogoberno.

É o caso do Centro Galego das Artes da Imaxe. cuxa programación responde. destinado preferentemente ao sector educativo ou ás asociacións 249 . audiovisual e multimedia.A. é unha entidade que. cos obxectivos anteriores. tamén se ocupa da xestión e coordinación do Consello Asesor de Telecomunicación e Audiovisual de Galicia e da planificación e coordinación das funcións atribuídas ás redes de telecomunicacións galegas (Retegal.1. Conta o CGAI na súa sede coruñesa con unha sala de proxeccións. por outro lado. o CGAI inaugurouse o 15 de marzo do ano 1991.). planifica. catalogación. A Biblioteca está composta de 6. este centro está situado na Coruña. etc. ocúpase do estudo. o Consorcio Audiovisual de Galicia ou o Consello Asesor das Telecomunicacións e Audiovisual. dende a súa inauguración. á difusión do cinema e das artes da imaxe en xeral. confecciona a normativa referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. a criterios como oferta alternativa. Investigación e Información da Comunidade Autónoma e do CGAI. recupera e custodia o patrimonio audiovisual galego ao tempo que sirve. e promove a difusión do patrimonio audiovisual galego e das artes da imaxe en xeral. 6. exposicións. que cede un espazo dentro da Casa de Cultura Salvador de Madariaga. pola súa banda. audiovisuais e de microfilmes nas materias propias da consellería. Tamén funciona un servizo de empréstito. Deste xeito a nova Dirección Xeral asume as competencias da Xunta en materia de telecomunicacións e audiovisual. data desde a que vén desenvolvendo as súas actividades nos ámbitos do audiovisual e da fotografía de xeito regular. mostras e festivais. pluralidade de soportes e formatos ou apoio á creación audiovisual galega. edita un boletín mensual coa programación e un comentario dos ciclos. así como a asistencia técnica necesaria en todo o referente ao ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. a programación de proxeccións. redacta e supervisa proxectos técnicos. S. conferencias. preparación e tramitación de cantas actuacións lle correspondan ao Goberno galego para o desenvolvemento e efectividade. O servizo de difusión.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA dirección e coordinación das actuacións da Consellería de Cultura en materia de telecomunicacións.000 libros e 122 cabeceiras de revistas . entre outros. televisión e medios de comunicación social e da disposición transitoria sexta do Estatuto de Autonomía de Galicia. tramita as solicitudes de concesión de emisoras de radiodifusión sonora en ondas métricas con modulación de frecuencia e a prepara os proxectos de regulación das fases dos concursos públicos de adxudicación de novas emisoras de radio en ondas métricas con modulación de frecuencia que sexan competencia da comunidade autónoma. As funcións do CGAI no ámbito audiovisual contemplan a recuperación. grazas á sinatura dun convenio entre a Consellería de Cultura e o Concello coruñés.. Creado polo Decreto 210/1989. por unha parte. e todos os aspectos que se poidan derivar da aplicación das novas tecnoloxías da comunicación e a información e todas as facetas da cultura e do patrimonio galego.2 Centro Galego das Artes da Imaxe O Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI). custodia e difusión das producións e obras do patrimonio audiovisual e fotográfico galego. A importancia das artes audiovisuais e da imaxe xustifica que a Xunta poña en marcha os instrumentos que permitan a súa íntegra elaboración e asunción por parte da comunidade autónoma. controla o uso que do espectro radioeléctrico fan as emisoras de radiodifusión e televisión. a través do Centro Superior de Documentación. en relación coa radio. dirección e control das instalacións. en actuacións en Galicia e no exterior e tamén a participación na promoción da produción audiovisual galega en mercados. do 5 de outubro. co fin de proporcionar un maior coñecemento das artes da imaxe. encárgase da dotación de infraestrutura á Compañía de Radiotelevisión de Galicia e ás súas sociedades. contando ademais con un servizo de videoteca. fomenta as edicións sonoras. publicacións. coordena e dirixe o desenvolvemento da cinematografía e demais artes da imaxe. a colaboración. Desde a súa creación.

do 1 de setembro. organizou a primeira Semana de Cinema Galego en Arxentina e a Semana de Cinema Arxentino en Galicia. a televisión. mediante a organización do Foro de Coprodución Galicia-Valencia e Xornadas de Cinema Valenciano en Galicia. na Unión Europea e na Galicia exterior.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO culturais. en xeral. A súa existencia vén dada pola Lei 6/1999. 6. a Consellería de Economía e Facenda. Comunicación Social e Turismo. que abordan diversos aspectos do mundo audiovisual. así como a súa distribución por calquera dos sistemas e das canles de difusión audiovisual. da música e. a atención ás persoas que solicitan consultas e o control dos empréstitos a outras institucións. Para o cumplimento deses fin o Consorcio elaborou un Plan de promoción de curtametraxes galegas Curtas 03 e Curtas 04. un programa de achegamento aos centros escolares do mundo cinematografico AU 2003 e AU 2004. da literatura. o vídeo. promocionou a coprodución entre produtoras galegas e valencianas. no Estado español. o Consorcio Audiovisual presta servizos a empresas produtoras que veñen rodar a Galicia a través da Galicia Film Commission. divulgar as obras audiovisuais galegas no propio territorio. coa colaboración de distintas entidades. que ve incrementado paulatinamente o seu fondo en formato VHS coas últimas producións do audiovisual galego sobre as que a Xunta ten dereitos de difusión cultural. e tamén promover un mellor coñecemento da historia. Canto á promoción da actividade profesional e impulso da produción propia e a coprodución. ademais da Guía audiovisual galega: empresas e recursos. darlle pulo á investigación. otorgou axudas de apoio a estreas cinematográficas fóra de Galicia (convocatorias 2003 e 2004). complementarias do plan de internacionalización do sector que considera a asistencia a unha selección de mercados audiovisuais para lles dar cobertura aos produtos galegos. e o de Formación xira basicamente arredor de Cero en conducta. Entre as finalidades específicas deste organismo está desenvolver e fomentar a produción e a industria cinematográfica e audiovisual galega. promover e potenciar a actividade profesional e a creación de emprego neste ámbito. en Portugal. a produción multimedia e a fotografía.1. a través das producións cinematográficas e audiovisuais. da arte. O de Publicacións ocúpase da edición dos catálogos das exposicións. convocou axudas para a promoción de producións audiovisuais a través de internet (convocatoria 2004). ainda que a participación da primeira é maioritaria. O seu Consello de Dirección está constituído por representantes da Consellería de Cultura. incentivar o emprego do idioma galego. o cinema. con patrimonio e personalidade xurídica propia e co fin primordial de contribuír ao desenvolvemento e consolidación do sector da imaxe nesta comunidade. desenvolveu xornadas . é unha entidade de dereito público de carácter interadministrativo. do audiovisual de Galicia. a Compañía de Radiotelevisión de Galicia e as catro deputacións provinciais. así como a integración na coordinadora europea de iniciativas rexionais para o apoio á industria audiovisual: Cinema Rexio ou colaborador no programa de promoción do cinema europeo Cinedays. da realidade social e cultural galega. á formación e ao desenvolvemento tecnolóxico. puxo en marcha de accións de promoción do cinema galego no ámbito social.3 Consorcio Audiovisual de Galicia O Consorcio Audiovisual de Galicia. especialmente nas salas de exhibición. O arquivo fílmico. como o achegamento do cinema ás prisións galegas co programa O cinema no eido social. as administracións e entidades interesadas conveñen a constitución do Consorcio Audiovisual. seminarios e talleres de imaxe organizados polo propio CGAI. constituído en 2002. impulsar a produción propia e a coprodución. para a potenciación institucional das accións tendentes ao desenvolvemento do sector audiovisual. videográfico e fotográfico do CGAI desenvolve labores de control e xestión que inclúen a supervisión diaria dos fondos para asegurar unha boa conservación destes. Así mesmo o servizo de recuperación traballa nos fondos que compoñen o patrimonio cinematográfico e fotográfico da Galicia. que prevé no seu artigo 9 que. a través do IGAPE.

. coa convocatoria do programa Curtas 05.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA sobre as oficinas de promoción de rodaxes nas catro deputacións galegas. ademais de distintas sesións informativas sobre o Programa MEDIA. sen esquecer o apoio permanente ás accións emprendidas polos colectivos audiovisuais galegos (AEGA. Anima Transfront. hai que mencionar a reunión ordinaria da CACI e a extraordinaria de IBERMEDIA en Santiago. Dende a súa constitución. AGAPI. convocou o primeiro encontro luso-galaico de animación e tomou parte no Programa Raíces. Programa Ibermedia. e o establecemento de relacións permanentes con entidades nacionais e internacionais relacionadas co audiovisual (ICAA. a II edición do Taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia ou a III convocatoria de axudas para bolsas formativas. a segunda convocatoria do programa de apoio ás páxinas web de produtos audiovisuais con fins promocionais. a creación de oficinas de promoción de rodaxes en cada unha das deputacións. EGEDA. sen deixar de impulsar a formación de profesionais capacitados para operar en mercados internacionais. co obxectivo de coñecer e debater sobre outras experiencias que neste eido se están a desenvolver. ICEX. Clúster do Audiovisual Galego). información e asesoramento. contémplanse misións comerciais directas e inversas con territorios de declarado interese estratéxico. seminarios e accións formativas. foros comerciais e festivais de relevancia internacional. Na organización de eventos. a través da Galicia Film Commission (unidade administrativa do consorcio). o catálogo de festivais nacionais 2004 e a recente edición de Rodado en Galicia. programación de seminarios de carácter internacional e innovador ou a participación no Fondo Raíces. como será o caso da terceira convocatoria de axudas ao apoio de estreas de longametraxes cinematográficas fóra da comunidade autónoma. IVAC. o Seminario mercado exterior do cinema español. Spain Film Commission. Han ter continuidade accións xa desenvolvidas. Está deseñado un Plan de Internacionalización do Audiovisual Galego. Madrid Film Commission. intensificarase a política de comunicación. e accións de promoción da segunda edición do Curtas 04. no Cartoon Master of New Technologies (2003. seminarios.). como o primeiro taller de desenvolvemento de proxectos audiovisuais en Galicia. ICIC. etc. convenios.. Academia Galega do Audiovisual. a continuidade do Programa Audiovisual nas Aulas. festivais nacionais e internacionais. xornadas de promoción. xerou varias publicacións. En canto aos seus proxectos en curso ou futuros. con organismos e institucións para a organización de foros. coa campaña de presenza institucional nos principais mercados. haberá continuidade nos proxectos xa iniciados e abordaranse outros como o desenvolvemento de programas de formación en colaboración coa ECAM e coa Fundación AISGE. unha nova edición do Plan de Promoción de Curtametraxes. como é o caso do estudo estratéxico e intervención na rede para a dinamización do sector da animación no norte de Portugal e Galicia. 2004 e 2005) e do Cartoon Forum 2004.. galegas e catalás. coa creación dun fondo específico para a coprodución entre empresas arxentinas. Así mesmo é salientable o labor do Consorcio na organización de talleres. a sinatura de acordos de colaboración. festivais. Así mesmo O Consorcio Audiovisual ten previsto pór en marcha outras accións innovadoras. a organización xunto co Master en Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña do curso de posgrao en comercialización internacional de contidos audiovisuais ou a preparación da misión comercial con Brasil (a semellanza das xa realizadas coas Semanas de Cinema Galego e Arxentino). mercadotecnia e prensa de cinema. exhaustivo recompilatorio histórico de todas as rodaxes realizadas na comunidade autónoma. coma a realización 251 . establécese unha liña de axudas a empresas para facilitar e fomentar a promoción e circulación de empresas e obras audiovisuais galegas en feiras. a colaboración na organización de Mundos Dixitais (2003 e 2004). a convocatoria de bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual (convocatorias 2003 e 2004).. FAPAE. coa Au 2005 e coa organización dun encontro de carácter internacional..

co fin de mellorar a cantidade e calidade destes servizos. Comunicación Social e Turismo. así como a coordinación dos diferentes cursos e acontecementos que se realizan. 6. acercar as novas tecnoloxías aos cidadáns galegos dotándoos de medios na área das telecomunicacións. promover eventos culturais e dar solucións tecnolóxicas para organizar a información da que dispoñen os diferentes organismos dependentes da Consellería de Cultura. formación. tanto os que viven nas cidades coma os que viven no medio rural. cunha tecnoloxía da que non existían apenas referencias no mundo. Desde a Consellería de Cultura. teletraballo. O obxectivo desta Rede é facilitar a tódolos cidadáns de Galicia. financiado polo Plan de Desenvolvemento Rexional de Galicia 2000-2006. Dentro dos obxectivos do CMG está o de proporcionar contidos multimedia á Autopista Galega da Información. de información. contidos culturais. construíu a súa propia infraestructura de telecomunicacións. o taller sobre actuación fronte a cámara ou a programación de cursos da ECAM na Comunidade Autónoma de Galicia ou a realización dun catálogo para a promoción dos documentais galegos. consciente da necesidade de darlle cobertura ós Servicios de Radiodifusión e Televisión da Comunidade Autónoma. etc. así coma coordinación e reserva dos diferentes eventos que se realizan. a actualización do libro Audiovisual galego 2003 e o Catálogo de festivais nacionais e internacionais 2005. formación cultural e profesional que emerxen da Sociedade da Información. 6.5 Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal) O Goberno galego. como a Rede Oficial de Comunicacións Móbiles e a Autopista Galega da Información. estimular o desenvolvemento e a formación no mundo do multimedia e o O CMG proporciona contidos multimedia á autopista galega da Información audiovisual. o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións.1. prestando soporte e mantemento. integrando todas as iniciativas e difundindo os seus contidos na nova sociedade da información.) é a empresa pública encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación que son titularidade da Comunidade Autónoma. posibilitando así a súa adaptación ós novos modelos relacionales. O seu obxectivo é a planificación e a xestión do crecemento das redes. É por isto que a Consellería creou o Centro Multimedia de Galicia (CMG). prestando soporte e mantemento. videoconferencia. Comunicación Social e Turismo trabállase cara á expansión da Autopista Galega da Información como vehículo de servizos e xeneralizando a súa utilización en teleensino. Este Centro está igualmente ao servizo de calquera iniciativa viable que ofreza contidos adecuados á Autopista Galega da Información e actúa como punto neurálxico da Rede de Aulas. Redes de Telecomunicación Galegas (Retegal S.4 Centro Multimedia de Galicia A Xunta de Galicia. O Centro Multimedia de Galicia actúa coma centro neurálxico da Rede de Aulas.A. Doc´s Galicia 05. A Consellería de Cultura iniciou no ano 2000 o despregue da Rede de Aulas Multimedia conectadas á Autopista Galega da Información coma un dos proxectos fundamentais da Sociedade da Información. telemedicina. unha infraestructura sobre a que foi creando novas redes e servicios innovadores e pioneiros en Galicia.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO do primeiro taller de guións de ficción.1. coa Autopista Galega da Información asumiu un reto: apostar por un novo modelo de telecomunicacións. ao tempo que as altas prestacións e a dispoñibilidade do servizo requiren dun manexo global e dun profundo coñecemento . xunto coa distribución da publicación Rodado en Galicia. No tocante á liña de publicacións. e dada a difícil orografía do terreo. que son cada día máis complexas e esenciais.

6.8% da poboación galega. deliberación e propostas nesas materias. A lei dálle un pulo máis ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. do audiovisual de Galicia. operadores. a través do procedemento de arbitraxe. Por outra banda.6 Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual O Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual de Galicia. mediante a instalación e posta en servizo da Rede de TDT de Frecuencia Única na Comunidade Autónoma (Rede SFN-Ga) que. cunha cobertura reforzada por máis de 600 Microrremisores rurais. co fin de lles garantir aos usuarios unha oferta de servizos competitivos.1. táctica e operatividade. Igualmente entra dentro seu ámbito a cualificación e o autocontrol en relación 253 . cantas medidas considere oportunas no ámbito das telecomunicacións e do audiovisual. así como neste Libro branco do audiovisual de Galicia. conta con 10 centros de emisión operativos que facilitan unha cobertura superior ao 60% da poboación. a través da Consellería de Cultura. ao ordenar un marco normativo definidor das liñas fundamentais do sector da imaxe en Galicia. co fin de potenciar o seu crecemento e o seu desenvolvemento e permitirlles aos cidadáns e aos axentes profesionais e empresariais expresarse cos medios oportunos dentro do noso espazo cultural. así como emitir informe sobre os asuntos que o Consello da Xunta lle solicite ou os que se aborden por propia iniciativa da entidade. creando na súa estrutura comisións sectoriais de operadores. outra é coñecer e emitir informe sobre as liñas estratéxicas de actuación recollidas no Libro branco das telecomunicacións. atribúenselle ao Consello Asesor de Telecomunicacións e Audiovisual funcións de arbitraxe na resolución dos conflitos que poidan xurdir entre operadores. para a que dispón da Rede de Transporte e Difusión da Televisión de Galicia constituída por 6 Centros Emisores e máis de 130 Retegal é a encargada da xestión das infraestruturas e servizos de telecomunicación de titularidade pública Centros Reemisores. ao que lle corresponde o estudo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA das esixencias do mercado. en xeral. produtoras e. supón un feito de singular importancia. e abranguen un amplo espectro capaz de cubrir todo o ciclo de vida dun proxecto: estratexia. A entrada en vigor da Lei 6/1999. de conformidade co disposto no artigo 14 da Lei do audiovisual de Galicia. ademais da cabeceira de codificación e multiplexación para catro programas de vídeo. Comunicación Social e Turismo. informar sobre os proxectos lexislativos e regulamentarios en materia de telecomunicacións e audiovisual que sexan competencia da comunidade autónoma e sobre os asuntos relacionados coas telecomunicacións e audiovisual que o presidente do consello someta á súa consulta. mediar e resolver. entre os que destaca a televisión dixital terrestre (TDT). usuarios e empresas relacionadas coas distintas actividades e propiciando o autocontrol dos axentes do sector no respecto aos principios que rexen a súa actividade e os dereitos fundamentais e liberdades públicas. administracións e usuarios. Un dos principais clientes de Retegal e a CRTVG. a todas as empresas ou entidades que necesiten a creación de redes privadas. creado polo Decreto 307/1995. Esta Rede posibilita a cobertura e o servicio ó 99. é o máximo órgano consultivo do Goberno galego en materia de telecomunicacións e audiovisual. Tamén lle corresponde ao Consello Asesor coñecer. Os seus servizos van dirixidos principalmente cara ás administracións públicas. do 13 de xullo. Unha xestión global e un profundo coñecemento dos estándares en servizos de información e telecomunicación fan que Retegal continúe innovando e implantando novos proxectos e novas tecnoloxías. difusores de radio e televisión. do 1 de setembro. Unhas das atribucións do Consello Asesor é propoñerlle á Xunta. os conflitos que lle sometan os interesados.

o IGAPE creou un programa de préstamos destinados ao financiamento de produccións audiovisuais para as compañías domiciliadas en Galicia que participen maioritariamente no proxecto. das infraestructuras dos servicios industriais do solo empresarial e residencial. agravadas pola súa condición de sector en fase claramente expansiva e de recente creación. telecomunicacións e sociedade da información e do coñecemento. concéntranse nun mesmo órgano todas as iniciativas e programas de promoción e fomento do desenvolvemento que emanan da administración galega. consumo. en colaboración coa consellería competente en materia de política territorial. como entidade de dereito público con personalidade xurídica e patrimonio propio e plena capacidade de obrar para o cumprimento dos seus fins.1. XesGalicia é unha sociedade xestora de entidades de capital risco. Pola súa banda. calidade . contan cunha liña específica destinada a paliar unha das principais problemáticas ás que se enfrontan as empresas que desenvolven a súa actividade neste sector. constitúese como un órgano de acción pública directa no ámbito da oferta de servizos de alto nivel e como un mecanismo de integración dos sectores económicos e sociais. cuxo obxecto social principal é a administración e xestión dos fondos de capital risco Emprende e Adiante e dos activos de Sodiga. esta liña de préstamos ampliouse en 2003 mediante a implantación dun sistema de anticipos a curto prazo. enerxía. a sociedade mantén participacións en varias empresas do sector audiovisual. Atendendo ás necesidades e características específicas de financiamento do sector. execución e seguimento das competencias e funcións da Consellería en materia de tecnoloxía. comercio interior e exterior. nunhas condicións específicas propias que se ven. participada maiormente polo IGAPE e a Xunta. sociedad autonómica de capital risco. innovación nos sectores industriais. minería. Coa creación do IGAPE. potenciando os seus investimentos en innovación e tecnoloxía. Na actualidade. 6. telecomunicacións. artesanía. infraestructuras da calidade e tecnolóxicas. formativo ou de infraestrutura das empresas galegas. Deste xeito. desempeñen a producción executiva da mesma. participando nun mínimo do 20%.1. propiedade industrial. desenvolvemento e innovación. Trátase dun ente cunha ampla autonomía de xestión. ademais. Como instrumento para a promoción e o fomento do investimento produtivo en Galicia. e que se concreta nas dificultades para acceder ós recursos financeiros necesarios para o desenvolvemento das súas produccións. Industria e Comercio é o órgano da Xunta ao que lle corresponde o exercicio das competencias e funcións nos ámbitos da investigación. estimulando as exportacións dos seus produtos e achegando solucións a problemas específicos de tipo técnico. ademais de poder acollerse ás axudas de carácter horizontal habilitadas polo IGAPE. programas e accións de estructuración sectorial.7 Consellería de Economía e Facenda O Instituto Galego de Promoción Económica (IGAPE) é un organismo dependente da Consellería de Economía e Facenda da Xunta que se crea por Lei 5/1992. Industria e Comercio A Consellería de Innovación. industria. 6. As compañías do sector audiovisual. A Dirección Xeral de Tecnoloxía e Desenvolvemento Sectorial encárgase da planificación. do 10 de xuño. coordinación. en maio de 2002. ou que. dotado de estruturas organizativas flexibles e áxiles para a interpretación das necesidades empresariais e o apoio á iniciativa privada. así como a planificación.8 Consellería de Innovación.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO cos contidos dos medios de difusión audiovisuais específicos do ámbito da comunidade autónoma. sociedade da información e do coñecemento.

en materia de sociedade da información e do coñecemento e as telecomunicacións no ámbito competencial da Xunta de Galicia e a planificación e desenvolvemento das actividades do Observatorio Tecnolóxico de Galicia 270 . No 2003 creouse. execución e seguimento das competencias en materia de fomento da investigación que ten atribuídas a Comunidade Autónoma de Galicia 271 . Comunicación Social e Turismo. na Ley estatal 13/1986. na Lei 3/1983. polo que se aproba o Estatuto de Galicia. a planificación e xestión das accións no ámbito da sociedade da información e do coñecemento e a súa promoción no conxunto da sociedade galega 269 . A Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais. con capacidade para deseñar modificacións e ampliacións dela. teña incidencia no ámbito do desenvolvemento das infraestructuras de telecomunicacións e da sociedade da información e do coñecemento. tutela e rexistro das fundacións docentes de interese galego . En canto á Sociedade da Información e do Coñecemento. de calquera índole en materia de tecnoloxía e á elaboración.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA e innovación na xestión. proposta.1. de calquera índole.19º do Estatuto de Autonomía de Galicia. dependente desta Consellería. programación. execución. de 14 de abril. En materia de Tecnoloxía as súas funcións refírense á proposta da normativa relativa ao desenvolvemento tecnolóxico dos sectores industriais. na Lei 7/1983. seguimento e difusión de estudios e estatísticas en materia de desenvolvemento tecnolóxico. 271 En virtude do establecido no artigo 27. do 20 de xullo) . centros. de Fomento da investigación e do desenvolvemento tecnolóxico de Galicia. a presidencia do Consello de Administración da sociedade anónima Centro de Supercomputación de Galicia e a xestión e utilización da rede de ciencia e tecnoloxía de Galicia (RECETGA). ó fomento dos vínculos de relación entre as empresas e as entidades ofertantes de tecnoloxía. conta con competencias na elaboración dos programas de FP e ensinanzas consideradas especiais. Desenvolvemento e Innovación Tecnolóxica. a elaboración. dentro desta Consellería. do 22 de xuño. de normalización lingüística. a actuación como órgano de coordinación e participación dos organismos. coordinación. 6. a promoción e o ensino da lingua galega. 270 Como órgano oficial de referencia dos diferentes sectores económicos para o seguimento da información e os indicadores das medidas das que ten atribuída a súa execución a dirección xeral. de conformidade co establecido na Lei orgánica 1/1981. deseño industrial e artesanía 268. centros. de Fomento y coordinación general de la investigación científica y técnica e na Lei galega 12/1993. 268 En todo caso. do 15 de xuño. regulación e administración do ensino regrado en toda a súa extensión. en colaboración coa Consellería de Cultura. do 6 de abril. execución e control de programas destinados a fomenta-lo desenvolvemento de tecnoloxías propias e a incorporación de tecnoloxías da información e das comunicacións ós sectores industriais. 269 Así como a coordinación e seguimento das actuacións de calquera organismo da Xunta de Galicia que. modalidades e especialidades. entidades e institucións públicas e privadas. á elaboración. radiodifusión e televisión.9 Consellería de Educación e Ordenación Universitaria A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria é o departamento do Goberno galego que xestiona competencias e funcións en materia de planificación. que asumiu as competencias da antiga Secretaría Xeral de I+D: a ordenación. no exercicio das súas competencias específicas. do 6 de agosto. a Dirección Xeral de Investigación e Desenvolvemento. a xestión do Plan Galego de Investigación. coordinación. niveis e graos. as súas funcións son a proposta da normativa e a planificación relativa ao exercicio das competencias da Xunta de Galicia nesta materia e nas telecomunicacións. de réxime das fundacións de interese galego (modificada pola Lei 11/1989. 255 . o recoñecemento. a coordinación 272 do sistema universitario. proposta. á actuación como órgano de relación e participación con organismos. de ordenación do sistema universitario de Galicia e nas leis orgánicas reguladoras do sistema educativo español. entidades e institucións públicas e privadas. execución e control de programas destinados a promover e fomenta-la incorporación das novas tecnoloxías da información e comunicación na sociedade galega en xeral. á creación e consolidación dunha eficiente infraestructura tecnolóxica ó servicio da mellora da competitividade industrial. planificación. o exercicio das competencias e funcións no ámbito das telecomunicacións entenderase sen prexuízo daquelas que lle corresponden á consellería competente en materia de comunicación social no referente ás infraestructuras propias de telecomunicación. 272 Todo isto.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO na determinación das normas e das orientacións precisas para a súa efectividade.1. contando coa colaboración da Consellería de Cultura. aproveitando esta experiencia anterior. análise recollida no estudo Estudo de necesidades formativas no sector audiovisual en Galicia. foron froito do esforzo conxunto dun grupo de profesionais do sector e a Administración. Identificar e definir con rigor a competencia profesional necesitou dunha profunda análise do sector e a aplicación dunha metodoloxía específica. na orientación e no sistema nacional de cualificacións profesionais. así como das organizacións e asociacións empresariais e sindicais máis representativas tanto a nivel estatal como autonómico. e en xeral. políticas activas de emprego. seguridade e saúde laboral e cooperativas. As cualificacións profesionais que se obtiveron. ciclo superior de imaxe. coordina o proceso de incorporación dos estudantes ao sistema universitario de Galicia. política laboral. no período 2002-2003. ocúpase da formación profesional ocupacional e intermediación no mercado laboral. con carácter experimental. que conta con catro ciclos de grado superior (ciclo superior de realización de audiovisuais e espectáculos. así como da estatística. colocación e orientación laboral. ciclo superior de produción de audiovisuais. O Consello Galego de . esta Dirección Xeral. Emprego e Relacións Laborais é o organismo a traveso do cal a Xunta desenvolve as súas competencias en materia de servizos sociais de atención primaria. A Dirección Xeral de Formación e Colocación. continua. ocupacional e continua). Actualmente. e en atención ás súas necesidades. o Instituto Galego das Cualificacións está a participar na elaboración das cualificacións profesionais que formarán parte de un Catálogo Nacional. relacións laborais. plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional no eido da ensinaza regrada así como na atención ás necesidades formativas das persoas adultas. na emisión de informes sobre a autorización. tanto de traballadores como de empresarios. a análise e a prospectiva do mercado de traballo. a través do Instituto Galego das Cualificacións abordou. Imaxe e Son. un total de 24.10 Consellería de Asuntos Sociais. Así mesmo. Comunicación social e Turismo. Dentro da oferta formativa desta Consellería. 6. unha complexa tarefa de aproximación á realidade productiva deste sector para identificar aqueles perfís profesionais que se estaban a demandar e que constitúen así un referente común de competencias que se orienta a todas as accións de formación profesional (regrada . na articulación e implementación dos programas. plans e medidas que determinen os plans galegos de formación profesional nos eidos da formación ocupacional. dependente tamén da Consellería de Educación e Ordenación Univeritaria. a adecuación dos equipamentos e instalacións destinadas á docencia desta ensinanzas. Emprego e Relacións Laborais A Consellería de Asuntos Sociais. planificación e execución das competencias en materia de universidades e ensinanzas universitarias. A Dirección Xeral de Universidades. En apoio ao audiovisual coma unha das industrias estratéxicas para a economía galega. radio e espectáculos e ciclo superior de son) e un de grado medio (laboratorio de imaxe). da planificación da formación continua. asume a ordenación. Tamén é competente na implantación efectiva do Sistema Nacional das Cualificacións Profesionais. sobre accións de apoio á formación e actualización do persoal docente das universidades galegas e sobre accións de apoio económico ós estudantes universitarios. tanto de carácter oficial e de validez en todo o territorio nacional coma os conducentes a títulos conforme ao sistema vixente nos países estranxeiros. existe a familia profesional de Comunicación. e é competente na implantación de estudios universitarios. na articulación e implementación dos programas. dependente desta Consellería. Desenvolven así mesmo competencias en materia de expedición de certificados de profesionalidade e no procedemento para a avaliación e acreditación da capacitación da poboación activa de Galicia.

así como de hoteis.11 As Film Comission galegas Hai máis de oitenta anos que Compostela se vestía por primeira vez con atrezzos de cinema para converterse no escenario de La Casa de la Troya. o Camiño de Santiago foi declarado a primeira ruta cultural europea e o casco histórico de Santiago de Compostela. Con estes antecedentes nacían en 2001 a Galicia Film Comission e a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC). A oficina de promoción de rodaxes Galicia Film Comisión é unha unidade administrativa do Consorcio Audiovisual de Galicia. Marta Etura. igual que o que inseriu Luis Buñuel en La Vía Láctea. Ronaldinho. 6. Foi un plano fugaz. Pouco despois. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos: a riqueza de matices que define o noso país móstrase na gran diversidade que posúe: diversidade climatolóxica. Na década dos setenta. rexionais. Por outra banda. dirixida por Óscar Ladoire. de Stanley Kramer. e tamén a mobilidade a través de toda a súa extensión. Frank Sinatra. información sobre as infraestruturas de acceso aos lugares de rodaxe. de vexetación espesa e de pastos. Dende que o equipo La Casa de la Troya percorreu a capital galega a golpe de claqueta. tanto por terra. un filme estreado en 1957. Xavier Villaverde elixía outra vez Santiago para Trece badaladas. En 2003. a cidade apenas se apreciaba nos momentos finais. en 1981. como por mar ou por aire. da empregabilidade e das posibilidades de inserción laboral dos traballadores desocupados é a oferta formativa de formación profesional ocupacional que anualmente se lanza tanto través dos seus centros propios como a través da rede de centros homologados dos que dispón. A praza do Obradoiro converteuse nun emblemático estudio figurando na película como un mercado en plena Guerra da Independencia. Unha das superproducións máis soadas foi Orgullo y pasión. Entre as rodaxes da última tempada figuran películas Galatasaray-Depor. etc.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Formación Profesional intervén na constitución da Comisión sectorial de Cualificación e Formación Profesional neste sector. A Promesa ou anuncios publicitarios como o da Liga de Fútbol Profesional que protagonizou. en 1985. directorio de empresas de servizos audiovisuais situadas en Galicia e datos sobre promocións en hospedaxes. alugamento de coches. estaba protagonizada por Cary Grant. trasladou a Praterías o ambiente de 1936 para recrear a historia de Manuel Rivas. en concreto.1. urbanas e rurais. A fita. na praza do Obradoiro. montañosas e planas. con pequenos e grandes ríos. Patrimonio da Humanidade pola Unesco. entre outras funcións. unha sociedade na que conviven vellas tradicións coa constante evolución cultural. chegaría á cidade. unha vez que nos atopamos dentro dela. Ata o 2001 non se volve oír o estrondo da claqueta dunha gran produción en Compostela. Outra vía desenvolvida por esta Dirección Xeral para conseguir un incremento da competencia. de propoñer a adecuación dos contidos formativos da oferta de FP ás necesidades do mercado laboral e informar sobre as necesidades de actualización das cualificacións profesionais. creada en outubro de 2001. unha produción de Fernando Trueba. A contratiempo inclúe unha escena no anfiteatro do cinema Yago. paraxes costeiras e de interior. Laura Mañá e Rosa Álvarez que relata a vida dun escultor que regresa a Compostela para descubrir o seu pasado. que será a encargada. fluvia. e os españois José Nieto e Carlos Larrañaga. mediación e axuda na tramitación nas solicitudes ás distintas administracións públicas estatais. 257 . 273 274 A fita de 1924 foi restaurada polo Centro Galego das Artes da Imaxe (CGAI) en 2003 e estreada con todas as honras en Cineuropa. mineiros e costeiros. máis de medio centenar de directores elixiron Compostela como escenario 274 . A película de Alejandro Pérez Lugín foi un dos maiores éxitos da incipiente industria cinematográfica dos anos 20. Elvira Mínguez. Esperando. servizos de hostalería. O lapis do carpinteiro. Sofía Loren. de Antón Reixa. o acceso dende calquera punto do mundo a Galicia. converténdose nun auténtico percorrido turístico por Santiago e outras localidades galegas 273 . etc. As infraestruturas garanten. provinciais e locais. a cidade como estudio de gravación de cinema. protagonizada por Juan Diego Botto. xogador do Fútbol Club Barcelona. que coincidan coa data e lugar de rodaxe. Luis Tosar. Juan e Júnior. outra rodaxe famosa en Compostela desatou a paixón dos fans de Os Brincos. Aínda que toda a película se desenvolvía ao longo do Camiño. Entre os servizos que presta figura a asesoramento na selección de localizacións. en función do proxecto audiovisual para realizar. A través de ambos os dous organismos preténdense atraer produtoras de todo o mundo para facer promoción da comunidade e. de 1969.

empresas de produción e servizos de produción. O Plenario intégrano representantes de diferentes institucións e persoeiros da cultura e as seccións están compostas por profesionais e investigadores nas materias respectivas. patrimonio histórico ou dereito. hospedaxe. directores. patrimonio natural. técnica e sociedade. como lingua. Os arquivos son programas específicos destinados á preservación e recuperación da memoria cultural. unha base de datos que facilita o acceso dos produtores audiovisuais á información necesaria para a toma de decisións relativas á realización dunha rodaxe nun determinado territorio. figuran varias relacionadas co mundo audiovisual. O agasallo de Silvia. comunicación. O soportal AVG (www. Cada sección e arquivo ten programas de investigación específicos. e o Arquivo de Comunicación segue de preto a produción e creación de medios de comunicación locais. Dentro das moitas actividades desenvolvidas polo Consello. de titularidade pública e que é xestionado por INCOLSA. Rodar en Galicia ofrece moitos atractivos Anteriormente á creación Consorcio Audiovisual. Tal e como contempla o Plan de Internacionalización do audiovisual galego.culturagalega. así como estimular e consolidar a industria cinematográfica e audiovisual e todos os servizos que dela se derivan. co obxectivo de multiplicar a presenza da cultura galega na rede e achegala a sectores de poboación onde a lingua está en retroceso. xa estaba en funcionamento a Film Commission Virtual de Galicia (www. o Centro de Documentación Sociolingüística de Galicia almacena cuestións relacionadas coa lingua galega e a súa presenza na sociedade. 6. a marca que se usa cara ao exterior para a promoción da nosa Comunidade Autónoma. empresas de servizos relacionadas co audiovisual. de carácter bianual. AVG conta con extensos arquivos de catálogo promocional de películas. fundada no ano 2001 polo Concello do que depende. ciencia. climatoloxía. actores. Trátase dun portelo único para a produción audiovisual na cidade de Santiago de Compostela. empresa municipal de Turismo. a través de novas técnicas narrativas xornalísticas e un xeito innovador de presentación. o Consello crea culturagalega. o portal de divulgación cultural. como xeografía.1. Pola súa banda. Deputación Provincial de Lugo.filmcommissiondegalicia. No ano 2000. A Lugo Film Commission é unha oficina de promoción de rodaxes creada mediante convenio subscrito entre o Consorcio Audiovisual de Galicia e a Fundación TIC e promovida pola Excma. Patrimonio de la humanidad. O seu principal obxecto é facer promoción da cidade a través do fomento da cultura da imaxe. etc.org (www. o Arquivo Sonoro de Galicia preserva o legado musical e sonoro do país. así como converter a web nun instrumento de traballo e de toma de decisións para os actores do mundo cultural. a Santiago de Compostela Film Commission (SCFC) é unha oficina de promoción audiovisual sen ánimo de lucro e con vocación de servizo público. que desenvolve o Consorcio Audiovisual de Galicia e que conta co apoio do sector. O Informe da comunicación.culturagalega.org/avg/) é un espazo web destinado á promoción e difusión das producións e os profesionais do sector audiovisual para público xeral e especializado.12 Outras institucións relacionadas co audiovisual O Consello da Cultura Galega é unha institución (estatutaria) nodal rexida por un Plenario e composta por seccións e arquivos.org). editado pola Sección de Comunicación do Consello da Cultura . Así o Arquivo da Emigración Galega investiga sobre o fenómeno histórico das grandes migracións galegas.org). así como documentos de relevancia para a industria.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Algunhas das producións ás que prestaron os seus servizos son A vida que che espera. da nosa industria e da nosa produción é Galicia Film Commission.

a creación das emisoras públicas. Constituída no 2003. que analizará a evolución do medio no país dende os primeiros receptores. elaborado pola Sección de Comunicación. así como o impulso e consolidación da denominada sociedade do coñecemento ou sociedade da información. a súa catalogación e a actualización permanente dunha base de datos e dun documental arredor deste sector da industria da comunicación e da cultura. dispón da Escola de Imaxe e Son de titularidade privada e do Centro de Produción de Programas para TV. proxectos en curso e servizos. a comunicación local e a produción propia. O estudo da integración sectorial transrexional Galicia-Norte de Portugal e mais a elaboración e publicación de informes bianuais sobre o estado do audiovisual é outra das súas aplicacións. de maneira que se contribúa a mellorar a formación relativa a estas tecnoloxías na provincia de Lugo. recolle coa análise de especialistas o estado do hipersector no ámbito industrial e de produción. Para iso. sen ánimo de lucro. clasificada como benéfico-docente e sobre a que exerce o protectorado a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. finalmente. do padroado como profesionais de recoñecido prestixio. Dentro dos proxectos do Consello no eido audiovisual. modo de financiamento e circulación das obras cinematográficas e audiovisuais galegas. O ODA é un dos resultados prácticos da liña de investigación sobre política audiovisual europea que. xurdiu para facer o seguimento sistemático da produción. intervención da Administración. ambos os dous lucenses: Francisco Campos (director xeral da CRTVG) e Julio Fernández ( responsable do grupo Filmax). o CCG continúa a catalogación dos fondos audiovisuais de Televisión Española en Galicia. profesionais. o proxecto Tres décadas de televisión en Galicia. destacan a inminente aparación de un novo Informe da Comunicación bianual. mantivo como aliados a Compañía de Radiotelevisión de 259 . promover e levar a cabo actividades dirixidas ao fomento da educación. se desenvolve no seo do Departamento de Ciencias da Comunicación da Facultade compostelá. tecnolóxicos. da Comuniación da Universidade de Santiago de Compostela. a investigación e o desenvolvemento das TIC. a súa creación foi promovida pola Deputación Provincial de Lugo e nela están representados membros dos grupos políticos con representación na institución provincial. A fundación ten como obxectivo prioritario fomentar. manter vinculadas á escola actividades de produción profesional no sector da televisión local e desenvolver actividades de formación audiovisual en colectivos de mozos e minusválidos e desenvolvemento de materiais de formación para niveis educativos. A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e a Comunicación (TIC) é unha entidade. Ao mesmo tempo. Dende a súa posta en marcha. Forman parte. Tamén funciona como centro de referencia para outros emprendementos parellos en universidades e institucións do Estado español e de Europa. temáticas. O portal da AVG difunde e promociona as produccións e profesionais do sector Tamén o Libro branco da cinematografía e artes visuais achega reflexións e datos sobre a situación do ámbito da imaxe en Galicia dende diferentes puntos de vista: produción. abríndose dende xa á consulta directa dos seus arquivos. Desenvolve a súa actividade nunha dobre vertente dentro do sector audiovisual: educación e formación/produción e promoción. Cronoloxía e posicións perante o desafío dun novo modelo audiovisual en probas de imprenta. a iniciativa de profundar na relación cos axentes do sector e na difusión co público a través da difusión web e noutros formatos e. O Observatorio do Audiovisual (ODA) da Facultade de CC. etc.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Galega. Esta Fundación quere consolidar a oferta formativa de formación profesional regulada e ocupacional na familia profesional de imaxe e son e iniciar actividades de formación continua. de mercado e nacionais. a partir de vectores lingüísticos. ademais.

O proxecto museolóxico incorpora salas permanentes de carácter interactivo nas que se expoña a historia galega secuenciada. a través de cinco épocas distintas: os primeiros asentamentos e o mundo celta. pola súa singularidade conceptual e plástica e pola súa excepcional sintonía co lugar. A proposta elixida foi a presentada polo arquitecto Peter Eisenman ao concurso internacional de arquitectura convocado pola Goberno galego no ano 1999. arquivo. co banco de fotos históricas e actuais de Galicia. Unha delas é a dedicada ao traballo. voz e música. Deste modo. Ademais. Deste modo. Acollerán o patrimonio bibliográfico e hemerográfico de Galicia e prestaranlle especial atención á recuperación dos fondos dispersos en institucións culturais e entidades públicas e todas as doazóns e legados de arquivos e bibliotecas de personalidades da cultura galega 275 . non só dende o deseño arquitectónico. en todo o mundo. o proxecto Galicia Imaxe permitirá preservar. Santiago de Compostela é a cidade elixida para acoller a Cidade da Cultura. disporá. en calquera soporte e dotándoo dos medios técnicos de documentación sonora. a Galicia romana. ademais. O rico patrimonio audiovisual galego integrarase nun centro de arquivo e exposición fotográfica.500 m2. nacionais ou estranxeiras. iniciada en setembro de 2002. foros de debate e exposición das mostras máis representativas do sector artístico.200 m2 de áreas de depósito. A Biblioteca e a Hemeroteca son unha resposta de vangarda na súa 276 concepción.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Galicia e o Consello da Cultura Galega. cidade universitaria.400 m2 destinados a salas de lectura e 1. selección. creando un grande arquivo de imaxe. un auditorio e seminarios para cumprir coa súa función formativa. visionado. senón tamén na utilización dos máis modernos sistemas de almacenamento. con centros de pesquisa da Universidade de Gales (Bangor) e Irlanda (Galgway). Estes centros servirán como lugares de estudo e investigación. . actualizar e difundir de forma innovadora. seminarios. Noutro eido. Incorporará áreas expositivas de libros de interese. este centro pretende ser un complemento das extensas coleccións e museos que se atopan ben consolidados na comunidade autónoma. Este edificio estará integrado por tres áreas interrelacionadas. Levantarase en seis plantas. conferencias e proxeccións. produción. 276 275 A biblioteca e a hemeroteca virtuais permitiranlle ao visitante acceder mediante sistemas informáticos á consulta dos seus propios fondos documentais. pretende construír unha serie de centros integrados e agrupados dedicados á conservación. a imaxe e o son de Galicia ao longo da historia. contará con máis de 1. 2 Cada un dos edificios do proxecto ocupará unha superficie próxima aos 14. a Idade Media. pola súa significación como centro cultural de transcendencia europea e universal. investigación e restauración. iniciado en 1999 pola Xunta de Galicia. busca e transmisión de datos . dotados do máis avanzado nivel tecnolóxico para aproveitar as inmensas posibilidades da sociedade da información. ao tempo que acollerán congresos. o proxecto da Cidade da Cultura. montaxe e distribución máis innovadores. a Idade Moderna e a Idade Contemporánea. e contará con diferentes salas de lectura e de investigadores cunha superficie superior a 2. así como das distintas bibliotecas galegas. cunha altura total de 42 m. e máis Towards a minority languages integrated TV system. O plan xeral do edificio pretende achegar á sociedade o coñecemento e uso das posibilidades que ofrecen as novas tecnoloxías audiovisuais e da comunicación. dun depósito central de libros con capacidade para máis dun millón de volumes. exhibición e consumo cultural. en parcería coas Universidades de Rennes e Aberystwyth. así como mostrarlle a sociedade e cultura galegas dende un punto de vista innovador e de futuro. A Hemeroteca. meta do vello continente.000 m . capital administrativa e política de Galicia e eixe neurálxico de comunicacións. Os espazos para recepción e catalogación e para os equipamentos de microfilmación e dixitalización completarán o recinto. Tamén se disporán salas de exposicións temporais e versátiles. Concluída unha fase na que o ODA foi unha aplicación dos proxectos europeos TV e interculturalidade. o Observatorio pasa a ser o sitio do grupo de investigación de Estudos Audiovisuais do Departamento de Ciencias da Comunicación. empregando as técnicas e soportes máis modernos. O edificio proxectado por Eisenman para a Biblioteca concilia o monumental da súa escala cun deseño humanizado á medida dos usuarios.

ademais de facer posible a realización de producións propias. A máis antiga das organizacións empresariais do sector é AGAPI Agapi é tamén membro da Federación de Asociaciones de Producción de España (FAPAE) e mantén un estreito contacto coa Entidad de Gestión de Derechos Audiovisuales dos produtores españois (EGEDA). musicais. na actualidade. cunha altura total de 50 m. Finalmente. que se traducen en cursos 277 O escenario en cruz de case 2. o que deriva en beneficios económicos.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA potenciarase a conservación do patrimonio audiovisual coa catalogación e estudo de obras. adquisición de fondos. contaba no momento da sinatura dos seus estatutos con 7 socios fundadores. 278 Ao mesmo tempo. iniciativas comunitarias. Esta ampla zona pretende ser un escaparate que proxecte o máis vangardista no campo do audiovisual e contidos multimedia realizados polas empresas galegas. Entre as principais achegas da Cidade da Cultura está a construción dun teatro que acollerá as grandes representacións de ópera e grandes estreas cinematográficas 277 .000 m2. O dinamismo da asociación e dos diferentes membros de AGAPI maniféstase así na súa apertura ao exterior. preténdese o aproveitamento máximo daqueles medios técnicos e humanos que posúe a Comunidade Autónoma galega. tales como asesoramento dos socios. Constituída o 19 de decembro de 1994. a política da asociación foi encamiñada á utilización dos recursos locais. restauración de películas. buscando e establecendo colaboracións con empresas e entidades. simuladores de realidade virtual. fotógrafos.550 persoas e un foso de orquestra para 107 músicos. así como por multinacionais tecnolóxicas. técnicos de imaxe e son. xunto co auditorio principal con capacidade para 1.1 ASOCIACIÓNS EMPRESARIAIS Asociación Galega de Produtoras Independentes A máis antiga das organizacións empresariais do audiovisual galego é a Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI). etc. Contará cun cinema dinámico. desempeñaron un papel fundamental fronte ás institucións e constituíronse nunha das pezas clave no despegue do audiovisual galego. na área expositiva terán cabida as exposicións sometidas a unha renovación permanente de contidos. como tal. dobradores. 6. sociais e culturais. ademais de participar en diversos foros e mercados internacionais do sector. A cidade complétase coa dotación dos equipamentos necesarios para conseguir un lugar propicio para o estudo. aínda que en pouco tempo foron uníndose algunhas das empresas máis relevantes de produción audiovisual e multimedia de Galicia e. a investigación. etc. en sete plantas. alcanzar unha difusión e promoción da cultura galega.2. etc. contribúese a promover a cultura e a lingua galega. o traballo e a difusión e promoción da cultura galega. para que a maior parte do valor engadido quede aquí 278 . ten 33 socios. salas de experimentación en multimedia e videoxogos. O obxectivo principal de AGAPI é potenciar a industria da imaxe en Galicia e con iso. tanto humanos (actores. Este teatro contará cunha superficie superior a 25.2 6. ballet.000 m2 e o resto de instalacións posibilitarán a presenza dos grandes espectáculos operísticos das compañías internacionais e permitirán albergar concertos sinfónicos. existirá un auditorio secundario con auditorio para 450 espectadores. Outra das área é a consagrada ás novas tecnoloxías vencelladas co ocio.) coma físicos (equipos técnicos. tanto en España coma no mercado internacional. Isto converteunos nuns interlocutores válidos e representativos e. etc. Ademais das actividades internas da asociación. Desde o principio. salas de proxección 2D en proxección plana e esférica e 3D. 261 . como Galicia dixital ou O camiño de Santiago virtual.. debido aos efectos de arrastre. xestión de subvencións. infraestruturas básicas e funcionamento…). AGAPI acometeu outros labores no eido formativo. etc. Con estas pautas de funcionamento.

AGAPI conta con unha páxina web e a revista Digital. C. participación na posta en marcha do Clúster do Audiovisual Galego e edición do informe Estudo para avaliar a viabilidade para producións audiovisuais e multimedia de títulos do fondo editorial galego.L. a organización do ciclo de cine 10 anos de produción independente galega. velar polos seus intereses nos pertinentes foros e promover e impulsar o desenvolvemento e internacionalización dun sector estratéxico. L. Studio XXI Triade Uno TV. Off Filmes.L. S.L. con grandes empresas pero tamén produtoras moi pequenas. Socios de Agapi Acuarela Comunicación.L. S. Dygra Films EAF Producciones Estudio 99 Formato Producciones.L. a convocatoria de xornadas informativas sobre financiamento e xustificación de subvencións. como é o audiovisual. Para os vindeiros meses. S. coa asistencia a feiras e mercados internacionais de referencia e o estudo do impacto da vindeira revolución dixital no sector galego da imaxe. A heteroxeneidade de AGAPI. S. S. Vaca Films Vía Láctea Filmes Video Zetra.2. ten como principais obxectivos fomentar a relación entre os seus asociados. constituída en xullo de 2001. 6. L. S.2 Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual A Asociación de Empresas Galegas do Audiovisual (AEGA). Entre as iniciativas acometidas por AGAPI nos últimos tres anos destaca o Plan Estratéxico do Sector Audiovisual Galego 2002-2005. S. a partir dos datos da web da asociación. Grandola Nova. As características das compañías que a integran explican a súa escisión de Agapi. Anos 2002 e 2004. S. No ámbito multimedia. S.L. para dar a coñecer as noticias que o sector audiovisual xera na propia comunidade autónoma.L. que edita a asociación quincenalmente. Interacción. A. confección de un catálogo promocional. Son empresas fortes cun gran volume de produción.1 Factoría Audiovisual. Ringo Rango Servicios Audiovisuais Galegos Saga TV Sodinor. S. a organización de cursos de formación do programa de accións complementarias do Plan FIP/FSE. A.L. edita un boletín informativo. Atlántico Films Bren Entertaiment. Milou Films Lúa Films Mara Producciones Mediarte y Comunicación de Galicia. . Cies Comunicación Continental Producciones Deboura Cultural. Zenit Televisión Fonte: Elaboración propia. S. asistencia ao MIPCOM 04. convoca premios do audiovisual galego e potencia a asistencia a feiras. S.. vinculadas a maioría aos grandes grupos de comunicación galegos e con intereses máis ou menos comúns.L. No que se refire á promoción do audiovisual e da cultura galega. Hai que mencionar así mesmo o desenvolvemento de contidos para os mercados internacionais: formatos e programas con guión. Área 5. AEGA xurdiu como consecuencia da extraordinaria evolución e crecemento da industria galega da imaxe.L. Pórtico Comunicación Producciones Vigo. Anxo Fernández P.I.M. Ibisa TV. convoca encontros de profesionais e empresas produtoras. S. L. seminarios sobre financiamento do audiovisual ou escritura de guións en equipo para televisión ou colaboración con Cero en Conduta. S. os principais proxectos están relacionados coa promoción e internacionalización do audiovisual. por nove importantes empresas do sector audiovisual galego. como unha escisión de AGAPI. realización de foros informativos.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO audiovisuais de formación continua. Aldea Films.C. S.

Fonte: Elaboración propia. L. L. S. I. Filmanova. S. competitividade y rendabilidade. TV7.3 Clúster do Audiovisual de Galicia Un cluster empresarial é un agrupamento de empresas da mesma actividade que teñen unha estratexia común.L. en opinión de Isabel Sempere279. A. S. U. Producciones A Modiño. As empresas de AEGA suman 12 platós de entre 100 e 2 1. S. un gran paso para internacionalizar a producción audiovisual galega. S. dotados cos máis modernos equipos. Productora Faro. nos que se gravan programas para a televisión. Libro branco da cinematografía e as artes visuais en Galicia. É pois unha iniciativa de empresas decididas a aumentar o seu volumen de negocio a través de alianzas e sinerxias. La Región TV. L. S. na potenciación da colaboración entre empresas de produción audiovisual para a realización de coproducións e todo tipo de proxectos en común e na planificación de accións para a expansión da industria galega no exterior. a partir dos datos da web da asociación. moi especialmente a través da fórmula da coprodución. S. películas para cine e televisión. L. Entre os seus proxectos futuros cabe destacar a celebración dunha Xornada sobre a Producción Audiovisual en Galicia e as Televisións Xeneralistas. S. Na actualidade. publicidade e series de ficción.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA provocou quizais. a organización de dous foros de coprodución audiovisual (mercados de proxectos) na Comunidade Autónoma de Galicia e as iniciativas para facilitar a entrada da súa produción televisiva nas principais cadeas xeneralistas e novos modelos de televisión (obxectivo primordial de AEGA para o 2005). L. a aparición dunha entidade que prima os intereses dos grandes e as súas expectativas de expansión. por outra parte. pola implicación da Administración a través de medidas que afectan a cinco consellerías e que desenvolveu un nivel normativo coa elaboración e publicación da lei que regula o sector e que recolle figuras como o consorcio ou o propio clúster. que se vinculan cos sectores soporte e manteñen entre sí lazos de proveeduría e prestación de servizos.100 m . A. 263 . S. Compostelavisión. feiras e mercados internacionais. 6. a formación en materias de internacionalización e novos mercados para todo o sector. e polo interese da comunidade de artistas que forman o sector reunidas na Academia Galega do Audiovisual.2. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos tres anos figuran os Seminarios sobre marketing e promoción audiovisual (2002) e A propiedade intelectual no sector audiovisual (2002). a promoción internacional do noso audiovisual. que se fixo realidade en febreiro de 2003. Consello da Cultura Galega. Socios de AEGA Adivina Producciones. 279 Sempere. As actividades da asociación céntranse fundamentalmente na defensa dos intereses dos asociados.A.A. organizándose en redes verticais e horizontais co propósito de elevar os seus niveis de productividade. O Clúster do Audiovisual de Galicia xorde nun momento propicio para o desenvolvemento do sector: no eido administrativo. S. Telecable Compostela. Voz Audiovisual. S. Estas iniciativas constituíron. AEGA conta con 11 compañías asociadas. e constitúen. (2005): Os profesionais. documentais. CTV.A. a asistencia a festivais. pero faltaba un terceiro eixe. E aquí é onde entra o clúster. que era o que afectaba as empresas que canalizan e lles poñen cifras económicas aos filmes e formatos audiovisuais. Lugopress. que abarcan todos os ámbitos do audiovisual e que están presentes tanto en Galicia coma noutros mercados.

etc. Ademais. que pretende converterse no referente divulgativo para o sector audiovisual galego e que conta co apoio do Igape. e a creación do Club de Producións desde onde se desenvolven producións de cine e televisión en réxime de alianzas entre as empresas asociadas ao Cluster. destinado a abrir vías de negocio no desenvolvemento de contidos para novas plataformas: videoxogos. UMTS. celebrada na Coruña a finais do 2004. Factoría Audiovisual TV 7 EGEDA Sodinor Ficcion Producciones Lugopress Centro de Estudios Marcote Galicia Media Interacción R Red Rocks Audio Spica Adivina Producciones Localia TV Santiago Nezcom Micromovies Fonte: Elaboración propia. Representa á maioría das empresas importantes do sector audiovisual en toda a súa cadea de valor.L. formación. O Club de Ideas está desenvolvendo actualmente un completo programa de actividades innovadoras co apoio e patrocinio de Caixanova.L. optimizar a utilización de equipos. a elaboración do estudo de viabilidade da Cidade da Imaxe en Santiago de Compostela. Entre as actividades desenvolvidas desde a súa creación figuran diversas xornadas de traballo entre empresas asociadas. contidos para móbiles. un verdadeiro selo de calidade que permita abrir mercados para as producións galegas fóra das súas fronteiras. Entre os propósitos do cluster está potenciar a capacidade de producción e distribución das empresas asociadas. nun marchamo identificativo: a Marca Galicia do Audiovisual. figuran como eixes destacados a creación e desenvolvemento do Centro de Ideas (I+D) para alumar novas fórmulas de marketing e de aplicación das novas tecnoloxías na evolución dos contenidos e a investigación de novos formatos para televisión dixital. contidos interactivos. a xornada de exposición de proxectos (pitching). novos produtos para ADSL. de talento e de excelencia técnica que caracteriza ao sector deberá plasmarse nun concepto novo. equipamento e material audiovisual e exhibición. S. instalacións e servizos. S. Esta xeración de ideas. Socios do Cluster do Audiovisual de Galicia Filmax Entertainment Bren Entertainment DYR Producciones Audiovisuales Luz Puntual Producciones Vigo. software e multimedia. Vídeo Zetra Servicios Audiovisuales DEboura Producciones Zenit TV Ibisa TV Studio XXI Voz Audiovisual EGACI Formato Producciones Aldea Films O Raio Verde Pórtico de Comunicaciones Softgal Filmanova Continental Producciones Dygra Films Filmax Animation Milou Films. S. Celso Paz. a partir dos datos da web da asociación. Guindastres do Cinema Telecable Compostela Area 5. .L. favorecer o seu desenvolvemento tecnolóxico. servizos. etc. Dentro do seu Plan Director 2004-2009. son e dobraxe. asinaron un convenio con Caixa Galicia para a construción da comunidade virtual do clúster. a activa participación no laboratorio MHP de Televisión Interactiva de R e a súa participación no Convenio para a implantación desta nova tecnoloxía televisiva por cable. mellorar o acceso ás fontes de financiación e representar axeitadamente os intereses dos asociados ante as Administracións Públicas e institucións privadas.1.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO O Clúster Audiovisual Galego consolidouse como unha organización independente que abarca os seguintes campos de actividade: produción de cine e televisión. unha mesa redonda sobre posprodución nesta cidade.

Tamén se pretende establecer intercambios científicos. artísticos e técnicos que a Xunta Directiva estime oportunos. Ademais. realizar estudos e traballos sobre cuestións relacionadas coa industria audiovisual. servicios de publicidade. realizadores. No acto de fundación participaron 110 socios. equipos informáticos e de telecomunicacións. 6. artística e técnica entre todos os seus membros. unha bolsa de emprego ou un servizo de gabinete de Prensa. En xeral a misión da Academia Galega do Audiovisual é a de desenvolver. pasando pola asistencia e condicións preferenciais de participación en feiras e encontros do sector. colaborar e desenvolver proxectos e actividades con outras asociacións de idéntico o parecido carácter. así como en xeral dinamizar a investigación científica neste eido. artísticos e culturais con entidades similares nacionais ou estranxeiras e promover o perfeccionamento das distintas especialidades relacionadas co sector audiovisual. Son diversos os servicios que ofrece EGANET. industrial.5 Asociación de Empresas Adicadas a Internet A Asociación de Empresas Adicadas a Internet (EGANET) é unha entidade sen ánimo de lucro.2. reclamacións e inquietudes dos asociados. etc. así como proporlle a esta as iniciativas que a academia estime oportunas. produtores. EGANET nace do interese mostrado polas propias empresas TIC´s de Galicia. ata formación. a academia organiza os premios anuais cos que se distingue aos mellores traballos audiovisuais da Comunidade Autónoma galega. así como. coordinar os diferentes aspectos da súa actuación e analizar e resolver os problemas comúns. e editar e difundir estudos científicos. e produccións audiovisuais. músicos. en xeral. desde información sobre lexislación. sobre concursos públicos de ámbito autonómico e nacional en materia de servicios informáticos. co propósito de se transformar no espazo común para todos os profesionais deste amplo sector: actores. creativa. A moitos destes servizos accédese desde a súa páxina web. Colabora de forma continua con outras entidades de carácter similar. formada por empresas e profesionais galegos do sector de Internet e as novas tecnoloxías.2. promover e realizar tódalas actividades que se estimen necesarias para unha mellora formación en información para os seus asociados. técnicos de son. dar a coñecer ós poderes públicos as iniciativas. promovendo o recoñecemento social e profesional de todos os membros e auspiciando a normal participación de todos no seu seo. técnica. directores de fotografía. Como obxectivos xerais a medio e longo prazo. potenciar ó colectivo empresarial galego Tic a nivel autonómico e nacional. Foron dezanove os socios fundadores. identificar e promover as necesidades de todos os profesionais que converxen no panorama audiovisual galego en todas as súas vertentes: académica. buscando a mellora constante da súa competitividade.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. facilitarlle á Administración pública os informes que sobre materias relacionadas coa produción audiovisual lle sexan solicitadas. avalar e promocionar ós seus asociados. artística. EGANET conta có apoio dos seus asociados e das distintas Administracións Públicas para o desenvolvemento das súas actividades a nivel autonómico. montadores. en maio de 2002. que tras varias reunións redactaron e aprobaron os Estatutos que hoxe regulan a actividade da Asociación. constituíndose oficialmente en maio do 2000 EGANET pretende representar aos especialistas galegos en novas tecnoloxías da información e as comunicacións. promover a asistencia e o intercambio de información científica. axudas e subvencións. maquilladores. guionistas. cultural e mesmo científica. directores. decoradores.4 Academia Galega do Audiovisual A Academia Galega do Audiovisual nace. fomentar o intercambio de experiencias entre os seus membros. 265 . a Academia propúxose fomentar o progreso das artes e das ciencias relacionadas directa ou indirectamente coa produción audiovisual.

Carlos A. no mesmo marco que tamén acolleu o Curso de técnicas de escritura de guións audiovisuais. en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. Ademais. ou con entidades portuguesas como MinhoDigital. celebrado no ano 2001 no Consello da Cultura Galega e impartido por Valentín Fernández-Tubau. e impulsando as actividades do Comité de Novas Tecnoloxías nesta entidade. Na asociación. co obxectivo de reivindicar o status profesional e creativo do realizador e achegarse a outras asociacións e colectivos do audiovisual galego. en outubro de 2002. en novembro de 1999. na que figuran actualmente case corenta asociados. un Obradoiro de Documental. impartido por Jean-Claude Carrière en outubro do 2000.com e BicMinho. na Coruña ou Seminario “Os diálogos no guión”. 2002). formando parte do seu Comité Directivo. . o Seminario da dramaturxia cinematográfica. no Centro Galego de Artes da Imaxe.2. impartido en xullo do 2000 por Miguel Ángel Santamaría dentro dos seminarios e talleres de Imaxe Cero en Conduta. Xosé Cermeño. 6. Jorge Algora. impartido por Valentín Fernández-Tubau.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO como a Asociación Nacional de Empresas de Internet (ANEI). o Seminario da montaxe: proxecto e desenvolvemento. non teñen aínda moi 280 EGANET está adherida á Confederación de Empresarios de Pontevedra.6 Asociación Galega de Guionistas A Asociación Galega de Guionistas (AGAC) constituíuse en 1997. un Taller de guión de ficción para televisión. mantidas con representantes das asociacións de Cataluña. Integráronse tamén na Federation of Scriptwriters in Europe (FSE). multimedia. celebrados no Pazo da Cultura de Pontevedra e impartidos por 32 especialistas nos anos académicos 2002-2003. Ignasi Rubio e Xosé Cermeño. logo dun proceso de xuntanzas celebradas en Valencia. Bilbao e Barcelona. como vimos que ocorría no caso dos guionistas. constituída o 20 de xullo de 2002 no Pazo de Mugártegui de Pontevedra. aínda que estes últimos.7 Asociación Galega de Directores e Realizadores A Asociación Galega de Directores e Realizadores (CREA) foi constituída o 22 de decembro de 2001. Ángel de la Cruz. Madrid. 2003) e Técnicas de Escrita de Guións Audiovisuais. de animación. publicidade e realizadores televisivos. Poden pertencer á asociación todos aqueles que dirixisen alomenos unha obra audiovisual que fose emitida na televisión ou proxectada nos cines. No apartado formativo é onde desenvolve a actividade máis intensa. está integrada pola meirande parte dos profesionais que escriben obras para televisión e cinema realizadas por empresas produtoras da nosa comunidade e conta con vinte e seis membros. 6. Hoxe en día. Convocou tres edicións dos Obradoiros de Cine Xoves. son admitidos directores cinematográficos. ostentando a súa representación en Galicia. sesión continua. na Facultade de Xeografía e Historia. dentro do Festival de Cine Independente de Ourense. hai que reseñar a súa participación nas comisións avaliadoras de axudas á produción e guión ou a elaboración de tarifas de remuneración e modelo de contrato marco recomendados aos profesionais. Entre as actividades desenvolvidas nestes últimos anos. Beatriz Legerén e Javier Villaverde. impartido por Llorenç Soler.2. en colaboración con Tórculo Edicións (Santiago de Compostela. País Vasco e Madrid. López Piñeiro. participou na edición dos libros Obradoiros de Cine Clásico. coas que ten firmados convenios de colaboración 280 . 2003-2004 e 2004-2005. celebrado durante o curso académico 2000-01 impartido por Miguel Castelo. Valencia. durante a Asemblea Xeral celebrada en Bruxelas o 18 e 19 de outubro de 2002. documentais. A asociación participou na creación da Federación de Asociacións de Guionistas do Audiovisual (FAGA). da Universidade de Santiago.

así como cinefórums infantís e xuvenís.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA asimilada a súa posible pertenza á asociación. Persegue tamén o achegamento da cultura audiovisual á sociedade. Ramón Costrafreda. Chema Gagino. mediante as accións xurídicas necesarias de todas aquelas cuestións de traballo cooperativo. e hai poucos realizadores televisivos nela. Algunhas das funcións que desenvolve a Federación de Cineclubs son: a subministración de películas 267 . Directores e Técnicos de Escena de Galicia A Asociación de Actores. ou aqueles/as actores/actrices. ben individuais ou colectivas. Así mesmo conta con un fondo bibliográfico ao dispor dos dos seus membros ao igoal que un local de ensaio. sobre a propia imaxe ou calquera outra cuestión relacionada coa profesión do asociado ou asociada. con docentes de recoñecido prestixio nos diferentes ámbitos da profesión. con carácter federativo. agrupa os cineclubs do territorio galego que voluntariamente se adhiran. fiscal. nas súas diferentes seccións. a asociación conta cun total de 235 socios e socias. que tentan servir de estímulo e recoñecemento ao labor desenvolvido pola profesión teatral galega. directores/as e técnicos de escena que poidan demostrar mediante currículo a súa experiencia profesional no oficio. organizando actividades con este fin. subvencións. etc. Cuatrimestralmente edita a revista Escaramuza que. a técnicos de escena e directores e directoras de Galicia. bolsas. 6. coidando sempre os intereses dos cineclubs e o fortalecemento dos lazos de unión e de cooperación entre todos os cineclubs. organiza os Premios de Teatro María Casares. etc. Presta servizos á xuventude no eido audiovisual. A súa primeira directiva estaba formada por Carlos Amil. 6. directores/as ou técnicos de escena titulados en calquera escola de arte dramática oficial ou centro recoñecido coa súa especialidade. Nestes momentos. que foi constituída en 1985. especialmente para os sectores máis desfavorecidos. Directores e Técnicos de Escena de Galicia (AADTEG) é unha entidade sen ánimo de lucro con personalidade xurídica propia que actúa como organismo autoxestor e autónomo. seminarios e xornadas a prezo reducido para os asociados. Dacordo cos seus estatutos pretende o enriquecemento cultural.8 Asociación de Actores. de distribución na maioría de produtoras audiovisuais galegas e nacionais. organizando actividades con ese fin.2.aadteg. a AADTEG poderá actuar coordinadamente coas centrais sindicais de clase. ten a súa sede en Santiago de Compostela e desenvolve as súas actividades principalmente no ámbito galego. mantén e actualiza a páxina web da AADTEG (www. edita un catálogo fotográfico en soporte papel. Antonio Simón e Manu Mayo. As súas principal finalidade é agrupar os actores e actrices.org). relacionados co sector. axudas. Tamén se ocupa de captar traballo para os profesionais que a integran. así como o asesoramento e xestión aos seus asociados. Sempre que aparezan cuestións de orde laboral. Sandra Sánchez. social. noticias de última hora ou enlaces de interese. na que se ofrecen fotografías e currículos abreviados dos asociados. Poden formar parte da asociación os actores/actrices. quizais pola súa consideración máis preto do técnico que do director cinematográfico. A asociación facílitalle puntualmente información aos seus asociados acerca da convocatoria de cursos. castings.2. Esta entidade proporciona tamén asesoría laboral e xurídica de acordo coa asistencia prestada polos sindicatos maioritarios e organiza cursos. ofrece información global sobre o mundo das artes escénicas. A AADTEG. Héctor Carré. directores e directoras e técnicos e técnicas de escena para a defensa dos seus intereses profesionais. cinematográfico e audiovisual de Galicia coa participación no funcionamento e a xestión cultural da cinematografía galega.9 Federación de Cineclubes de Galicia A Federación de Cineclubes de Galicia é unha asociación sociocultural independente e sen ánimo de lucro que. agrupando aos actores e actrices.

contémplase a posibilidade de nomear un cargo na executiva que se ocupe especificamente da coordinación do labor deste vogais. a interlocución do colectivo de artistas visuais coas institucións públicas ou privadas. habitualmente nos núcleos máis poboados. divulgar todas e cada unha das actividades . cinematográficas e audiovisuais do Estado español. cesións ou doazóns. proporcionar os medios materiais dos que dispoña a federación para axudar aos cineclubs no desenvolvemento do seu traballo e a organización de premios ou concursos que teñan que ver co cine. sociais. para todos os efectos que procedan. O único recurso económico fixo con que conta a asociación son as cotas que pagan os socios. o V Premio Chano Piñeiro para traballos escritos de historia da Galicia cinematográfica ou os encontros luso-galaicos de cineclubs. Entre os convenios subscritos máis salientables está o que se asinou coa Fundación Arte y Derecho. importacións. presentacións. por modestos que sexan os seus ingresos. estatais ou estranxeiras. Esta fundación ten establecido entre os seus fins fundacionais o de promover a creación e o fortalecemento do movemento asociativo dos creadores visuais de España e a creación de servizos destinados a mellorar a súa protección xurídica.2. A promoción e dinamización dunha vogalía será responsabilidade dos socios que consideren a súa necesidade. a información. o establecemento de relación con entidades culturais. Co fin de que non quede ningún artista. a creación dun sitio web que aglutine e informe puntualmente das actividades de cada un dos cineclubs federados. de ámbito estatal. entidade ou persoa. as ditas cotas teñen un importe moi baixo. relacionados coa cinematografía e convocatoria de premios para a promoción do cinema galego. Vigo e Santiago. profesionais e culturais dos artistas visuais. e produción de contidos relacionados coa cinematografía. As cidades que tiveron as vogalías mais activas son A Coruña. Para o futuro. europeas ou do resto do mundo. Con base nisto. na asemblea que tivo lugar na sede da Fundación Granell. Con todo. orientación e axuda aos cineclubs no seu labor docente cinematográfico. programar as accións necesarias para conseguir melloras de calquera tipo en beneficio dos artistas visuais e relacionadas coa asociación. única canle existente na maior parte do territorio galego para a exhibición de filmes do circuíto cultural e cine galego. ten previsto o reforzamento da rede galega de cineclubs. sobre todo os da rexión norte. Entre os fins desta asociación está a representación. etc. alugamentos a entidades galegas ou de fóra de Galicia.10 Asociación Galega de Artistas Visuais A Asociación Galega de Artistas Visuais constituíuse como tal o día 5 de xullo de 1997. trátanse de captar todas as axudas e subvencións que teñan algunha relación coas actividades da asociación. a oferta de actividades inclúe ciclos cinematográficos conxuntos dos cineclubs galegos. mediante a prestación dos oportunos servizos. 6. charlas. a continuidade na organización das convocatorias de premios e o reforzamento dos lazos e as colaboracións cos cineclubs portugueses. defensa e promoción dos intereses económicos. nos últimos anos organizou a convocatoria do II Premio de Guións Galicia-Portugal. na que tamén se aprobou a incorporación á Unión de Asociaciones de Artistas Visuales. o II Premio de Curtametraxes Galicia-Portugal.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO procedentes de intercambios. aínda que xorden cando é preciso. asumir a representación a instancias dos cineclubs ante calquera organismo. ou outros colectivos relacionados coas artes visuais. De feito. e situar o cineclubismo galego no papel que lle corresponde na normalización cultural de Galicia. Por outra banda. sen a posibilidade de facer a súa correspondente achega. en Santiago de Compostela. congresos. A día de hoxe non hai vogalías en activo.

etc. composicións musicais de todo xénero (sinfónicas. unha asociación. que recada estes dereitos mediante a subscrición de contratos de autorización con cada usuario ou. bailaríns (intérpretes de obras coreográficas) e directores de escena.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA 6. en Santiago de Compostela. que estará situada nun edificio singular. estudaranse as relacións culturais con América Latina e acercaranse as novas tecnoloxías aos creadores de Galicia. sen ánimo de lucro. inaugurouse en Santiago de Compostela a nova sede autonómica da Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes (AISGE). casetes virxes e de aparatos reprodutores (audio/vídeo) para compensar a gravación doméstica que fai o público de películas. no que se traballará no ámbito académico en colaboración coa universidade.11 Entidade de Xestión dos Artistas e Intérpretes en Galicia En maio do 2004. cuxas interpretacións fosen fixadas en calquera soporte audiovisual ou sonoro e o posterior repartimento destes mediante un sistema equitativo e proporcional ás utilizacións. dobradores (actores de voz). incumpren as súas obrigas legais en materia de dereitos de propiedade intelectual. emite ou proxecta. Os dereitos por reprodución mecánica son xerados pola venda. despois do verán de 2006. dobradores. bailaríns e directores de escena. Os dereitos de remuneración por copia privada é o dereito que lles pagan aos autores os fabricantes de CD. pop. alugamento ou préstamo ao público dos soportes nos que se reproducen as obras. 6. programas de TV. flamenco. curtas. cuxas actuacións ou interpretacións fosen fixadas nun soporte audiovisual. os concertos.2. as proxeccións cinematográficas. documentais. construído no barrio de Vista Alegre. un espazo para dinamizar a vida cultural da capital galega. Cada vez que unha destas obras se interpreta. Asturias e Cantabria.) e audiovisuais coma longametraxes. de operacións de alugamento e/ou préstamo de gravacións audiovisuais ou da fabricación ou importación e posterior distribución en territorio nacional de aparatos e soportes virxes susceptibles de gravar ou ser gravados con contidos protexidos por AISGE. coas asociacións máis representativas de cada sector. mestura de arquitectura tradicional e contemporánea. autorizada para actuar como unha entidade de xestión colectiva dos dereitos de propiedade intelectual dos artistas do sector audiovisual: actores. xa sexa por falta de información ou de maneira intencionada. vídeos. a difusión das obras en Internet. O repertorio protexido e xestionado pola SGAE abarca máis de tres millóns de obras dramáticas e coreográficas. co fin de detectar aqueles empresarios que. representa. A SGAE aspira a construír en Santiago de Compostela un centro de alto rendemento cultural. o autor percibe os dereitos que lle corresponden. concertos. AISGE está legalmente autorizada para recadar os dereitos de explotación que corresponden aos artistas intérpretes das seguintes categorías: actores (de voz e imaxe ou só de imaxe). grava. a súa nova sede integral para o noroeste peninsular. O edificio está previsto que albergue as instalacións administrativas da sociedade e que sexa. de Galicia e do noroeste peninsular.12 Sociedade Xeral de Autores A Sociedade Xeral de Autores e Editores (SGAE) espera poder ter en funcionamento. AISGE protexe e defende os dereitos morais dos titulares que representa. 269 . series de televisión. Así mesmo. Os dereitos por comunicación pública das obras xéranse cando se difunde publicamente unha obra. etc. Os autores declaran as súas creacións na sociedade e estas pasan a formar parte do repertorio protexido e xestionado pola SGAE. rock.2. É o caso das representacións teatrais. se é o caso. Así mesmo. realiza un seguimento e control permanente do mercado. A Ley de Propiedade Intelectual (LPI) obriga os usuarios destas gravacións audiovisuais ao pagamento de certas cantidades como consecuencia de comunicación pública. jazz. sobre todo. as emisións das obras por radio ou televisión.

Andalucía. que establece que estas deberán obter a oportuna autorización do Ministerio de Cultura. Canarias. con posterior distribución a receptores individuais ou colectivos. protección e defensa dos intereses e dereitos dos produtores de obras e gravacións audiovisuais. tanto españolas como da Unión Europea ou de terceiros países 281 . Este dereito só pode facerse efectivo a través das correspondentes entidades de xestión. cable. existe unha delegación en Santiago de Compostela que comparte a súa sede con AGAPI para levar a cabo as súas funcións a fin de facer mais cómodo e áxil calquera tipo de axuda requerida polos produtores galegos. fibra óptica ou outro procedemento análogo. mediante o seguimento das empresas debedoras. sitas nas sedes respectivas dos produtores destas comunidades. a totalidade dos produtores audiovisuais.2. defensa e protección dos dereitos tanto dos produtores de obras e gravacións audiovisuais coma dos seus depositarios de dereitos. Entre os proxectos de EGEDA actualmente en curso encontráse a creación dunha sociedade de garantía reciproca específica para o sector audiovisual español. As entidades que realizan as actividades de retransmisión de obras e gravacións audiovisuais deben obter a autorización contractual de EGEDA. que se atopan reguladas pola Ley de Propiedad Intelectual. constitúe o obxecto da entidade a xestión e protección dos dereitos de propiedade intelectual que lles corresponden aos produtores de obras e gravacións audiovisuais a consecuencia da autorización e remuneración da comunicación pública de obras e gravacións audiovisuais. representación. mediante o establecemento dunha cantidade fixa por cada hora de gravación e por cada aparato. de forma incontrolada e incontrolable. por parte do produtor. a constitución deunha axencia para o rexistro das obras e grabacións audiovisuais mediante un código internacional único de identificación (ISAN). sociedades e organizacións públicas e privadas. O obxecto principal da entidade é a xestión. Dende maio de 1996. inalterada e simultánea de obras e gravacións audiovisuais emitidas e transmitidas por terceiros emisores ou transmisores.13 A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales A Entidad de Gestión de Derechos de Productores Audiovisuales (EGEDA) constitúese o 18 de setembro de 1990. en consecuencia. En España. a xestión da entidade poderá estenderse á correspondente a calquera dereito de explotación dos produtores de obras e gravacións audiovisuais que lle fosen cedidas 282 . Ademais.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. a percepción no seu nome e representación das indemnizacións que puidesen corresponderlles. investigación das distintas vías de fraude. utiliza cando a obra orixinal é exhibida nunha cadea de televisión ou editada en videograma. Valencia e Galicia. así como dos seus EGEDA representa ao total dos produtores audiovisuais nacionais e extranseiros depositarios de dereitos. como consecuencia da retransmisión íntegra. A devandita remuneración. actuando xunto coa Federación para a Protección da Obra Audiovisual. os de reprodución e/ou distribución e/ou comunicación pública e. 282 O departamento de recadación da entidade centra os seus esforzos en conseguir un maior ingreso polas distintas fontes que a lei establece. En especial. autorizada polo Ministerio de Cultura. EGEDA representa. O domicilio social da entidade queda fixado en Madrid. Paralelamente ás xestións desenvolvidas por EGEDA con respecto ao dereito de comunicación pública. e disposicions que lle sexan aplicables. e conta ademais con delegacións en Cataluña. Tamén xestiona o dereito de remuneración compensatoria por copia privada e a autorización da reproduccion e comunicación pública de secuencias ou fragmentos de obras e grabacións audiovisuais de aqueles produtores que mandataron a EGEDA para elo. . e réxese na actualidade polos seus Estatutos. País Vasco. o texto refundido da Ley de Propiedad Intelectual. Así mesmo esta entidade ocúpase da representación. e a xestión da 281 A Ley de Propiedad Intelectual introduciu en España a figura da remuneración compensatoria por copia privada. a dita remuneración recae tanto sobre o soporte como sobre o aparato gravador-reprodutor. en especial. pretende posibilitar a percepción. ben mediante sinal difundido sen fíos ou ben cando o devandito sinal é transmitido por fío. reunións periódicas co resto das entidades para unha maior colaboración neste ámbito e continuo fluxo de información entre a oficina central de Madrid e as distintas delegacións para ter sempre unha información puntual e exacta sobre os diversos temas que se levan a cabo. de dereito privado. nacionais e estranxeiros. dunha compensación pola cesión dos dereitos que o usuario privado. entre outros. ante persoas. a entidade acomete labores de persecución da fraude. Agora mesmo. con respecto aos dereitos que xestiona. como consecuencia da realización sen autorización de calquera dos actos de explotación e.

por último. producción de audiovisuais. ademais de realizar consultas con expertos e profesionais do sector. etc. imaxe. co obxecto de cubrir unha ampla demanda laboral e de crear novos profesionais capaces de integrarse nos distintos eidos do mundo do audiovisual. a creación dun centro de documentación en pedagoxía da imaxe. as subvencións recibidas e os descontos de recadación e xestión estatutariamente previstos.) e. radio e espectáculos e. a creación dunha infraestrutura de soporte para a creación de programas experimentais e novas propostas de investigación en novas imaxes. fotografía e posprodución). En 1998 comezou a súa andaina a Escuela de Imagen y Sonido de Vigo. EGEDA finánciase cos rendementos financeiros da recadación.3 OFERTA FORMATIVA A creación da Escola de Imaxe e Son da Coruña constituíu. para a administración colectiva dos dereitos dos productores nestes paises. integrada no Centro de Estudios Marcote. no seu momento. inserida no Instituto de Formación Profesional de Someso (A Coruña). Próximamente constituiranse as entidades de Chile. constituindo entidades de xestión. son. a iniciación á imaxe como material docente e educativo. equipos de gravación e posprodución. A Fundación para o Desenvolvemento das Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC) de Lugo puxo en marcha no curso 2003/2004 unha Escola de Imaxe e Son en Lugo. a EIS convértese nun centro de formación profesional particularmente activo e na canteira dunha nova xeración de creadores (tanto en vídeo coma en cinema) e de técnicos (nos campos de son. O centro conta para o desenvolvemento das súas actividades con equipos Avid Media Composer 1000. A presentación do proxecto data de 1988. a reciclaxe de profesionais mediante cursos monográficos. cinema e televisión. EGEDA Perú. 6. concretamente EGEDA Ecuador. A escola ofrece catro ciclos formativos superiores (realización de audiovisuais e espectáculos. produción de audiovisuais e espectáculos e son) e dous medios (laboratorio de imaxe e caracterización) e ten convenios asinados con mais de 150 empresas para prácticas dos alumnos. EGEDA mantén importantes relacións con asociacións de produtores de diferentes paises da comunidade latinoamericana. e a súa actuación é de ámbito nacional e internacional mediante convenios e acordos internacionais. radio. se ben ata decembro de 1990 non tivo lugar a súa presentación pública como Escola de Imaxe e Son (EIS). O grupo alí formado elaborara un proxecto partindo da análise de diferentes modelos formativos existentes na UE e das necesidades do emerxente sector audiovisual galego. con oferta 271 . imaxe. Neste grupo acórdase que os obxectivos da escola serán: a formación de novos profesionais de imaxe e son que demanden as empresas públicas e privadas de vídeo. e EGEDA Uruguay. por último. México e outras A actividade da entidade non ten carácter lucrativo.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA autorización da reproducción e posterior posta a disposición de obras audiovisuais en redes de transmisión dixital. material auxiliar. Digital Studio e Smoke. A escola ofrece 4 ciclos formativos de nivel superior. coordinador de formación profesional na provincia da Coruña. Dende este momento. A oferta formativa da Escola de Imaxe e Son da Coruña céntrase exclusivamente en procesos de traballo no ámbito audiovisual e pretende fomentar o espírito crítico entre os seus alumnos. que son: realización de audiovisuais e espectáculos. coa constitución dun seminario permanente presidido por Xosé Luís Mira Lema. Para o cumprimento dos seus fins. En xaneiro de 1990 publicouse no DOG o decreto de creación da escola. a sinatura de convenios ou acordos con empresas públicas ou privadas para a utilización de infraestrutura técnica e humana da escola (tales como estudios de gravación. unha das máis importantes aspiracións dos colectivos que foron o xerme do cinema galego.

Facultade de Ciencias Sociais e da Comunicación. Nese sentido. O Raio Verde é o único centro de Santiago de Compostela autorizado para impartir ensinanzas da familia profesional de comunicación. programa do Igape destinado a formar profesionais especializados en produción executiva e a facilitar a súa incorporación ao mercado laboral. conta cun plan de estudos propio. encóntranse incluidos os de Historia do cinema 285 . e dirixidos mesmo por eles. deseñar e facer posible. A creación duns estudos deste tipo vén motivada polo espectacular desenvolvemento das técnicas de creación dixital nos últimos anos e o alto nivel de implantación que están a alcanzar no campo da comunicación audiovisual. Un ano despois de creadas estas titulacións. Pola súa banda. Internet. xa sexa vídeo ou cinema. imaxe e son. no caso das licenciaturas en comunicación audiovisual de Santiago e Pontevedra.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO de formación profesional específica de ciclos superiores: de realización de audiovisuais e espectáculos e de produción de audiovisuais e espectáculos. xestionar. a execución de proxectos de comunicación dun alto nivel tecnolóxico. TV dixital). Gran parte dos alumnos participaron no Programa Intensivo en Produción Executiva. en suma. e oferta o ciclo superior en produción de audiovisuais e espectáculos. comezou tamén na Universidade da Coruña o Curso de Posgrao en Comercialización Internacional de Contidos Audiovisuais. Pola súa banda. polo que o enfoque das clases é eminentemente práctico. a Universidade da Coruña puxo en marcha un segundo ciclo de comunicación audiovisual. cunha especialización en animación 3 D e multimedia. en Vigo. . dentro do proxecto de realización nesas instalación da Escola Superior de Arte Dramática da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. de tres anos de duración. Vinculados ós profesores integrados neste departamento. encabezan a clasificación das carreiras máis esixentes en canto a nota de acceso. promovida e organizada pola Universidade da Coruña. Ademáis dentro dos estudos da Licenciatura de Historia da Arte. Outros centros da Consellería. A Escola Galega de Cinema (EGACI) é unha institución dedicada á formación de artistas para a creación audiovisual. profesores. tanto nos ámbitos tradicionais (prensa. Campus A Xunqueira da Universidade de Vigo. A titulación en Comunicación Audiovisual foi creada. IES Virxe do Mar de Noia ou IES Arcebispo Xelmirez de Santiago de Compostela ofrecen a posibilidade de cursar o ciclo de grado medio de laboratorio de imaxe. inicialmente xurdiu como parte dun convenio coa Escola Internacional de Cinema de San Antonio de los Baños. No primeiro trimestre do 2005. Campus Norte da Universidade de Santiago de Compostela. seguen figurando entre as máis demandadas polos alumnos e. como o IES Saturnino Montojo de Ferrol. Para o curso 2005/2006 o EIS de Bouzas. como tal. formulados dende un principio segundo as novas regras da creación dixital. TV) coma nos de máis recente aparición (divulgación multimedia. ofertando a primeira no seu cuarto curso a especialización en dirección e guión cinematográfico e audiovisual mentras que na segunda a especialización é en producción e realización audiovisual. A titulación na Universidade de Santiago de Compostela 283 e na Universidade de Vigo284 é compartida. quen proporcionou asesoría. de Cuba. vai comezar a impartir o ciclo superior de son. en 2003 e comezou a impartirse nas tres universidades galegas. realizáronse un bo número de teses e traballos de investigación sobre o cine e o audiovisua galego. Inaugurada en 2001. O máster en Creación e Comunicación Dixital da Universidade da Coruña formúlase segundo un programa de aprendizaxe destinado a estudantes graduados con dedicación a tempo completo. organizado polo Máster en Producción e Xestión 283 284 285 Facultade de Ciencias da Comunicación. radio. Este máster complementa a súa parte teórica con prácticas en empresas e co desenvolvemento dun proxecto orixinal que os alumnos desenvolven individualmente en todas as súas fases. Actualmente. capaces de planificar. faise notar a demanda de profesionais cun alto nivel de capacitación no uso dos novos medios. o programa do máster de Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña está orientado exclusivamente ao exercicio profesional. especialistas e homologou tamén os estudos dos primeiros graduados.

tanto dende a perspectiva universitaria coma dende a profesional. pretende dar a coñecer as novidades que están a transformar o mundo da comunicación audiovisual. A creación desta institución educativa ten como finalidade potenciar o desenvolvemento que as artes escénicas e a produción audiovisual teñen na comunidade autónoma galega. a Consellería de Cultura. 273 . As prácticas do posgrao consistirán na asistencia a mercados e festivais de carácter internacional. fundamentalmente). conectadas á Autoestrada Galega da Información. cousa que en principio non semella doada. O curso de especialización de Comunicación Audiovisual na Era Dixital. Estes estudos. por terceiro ano consecutivo. como profesores asociados. a todos os efectos. permite unha aproximación rigorosa. que consta de máster e curso de especialización.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA Audiovisual e o Consorcio Audiovisual de Galicia e destinado a profesionais que desexen especializarse. que só se imparten en Andalucía. O Consello da Xunta decidiu. que fose Vigo a sede da Escola Superior de Arte Dramática (ESAD). deste xeito. analizando especialmente como lle afectan o tratamento dos contidos e as innovacións tecnolóxicas que están a incorporar ás redaccións. diplomaturas ou doutorados– e. para o que foi reacondicionado co obxecto de adaptarse ás novas necesidades e conta agora. a finais do 2004. e dentro do Plan de Formación do Consorcio Audiovisual de Galicia. de profesionais para impartir os cursos con base na súa experiencia. O programa de posgrao de Estudos Teatrais e Audiovisuais. a consecución desta experiencia por parte dos alumnos. O curso aborda o estudo dos cambios producidos polas técnicas dixitais e a informatización redaccional nos medios de información audiovisuais. Estas actividades están ubicadas no antiguo IES de Bouzas (Vigo). Murcia e Madrid. ao fenómeno teatral e audiovisual (cinema e televisión. da Universidade de Santiago de Compostela. contribuír á capacitación dos futuros profesionais da industria audiovisual galega. Por outra banda. No exercicio 2005. convócaronse bolsas de estudo para a ampliación ou perfeccionamento no campo audiovisual. O principal obxectivo é brindarlle apoio aos interesados en ampliar a súa formación neste eido en centros de estudo de recoñecido prestixio tanto nacionais coma internacionais –excluíndo os estudos universitarios destinados á obtención de licenciaturas. Interpretación e Dirección de Escena e Dramaturxia e conducen a unha titulación equivalente. Ademais. Comunicación Social e Turismo iniciou no ano 2000 o despegue da Rede de Aulas Multimedia. entre outras instalacións. a súa participación en producións galegas e mesmo a reciclaxe dos medios e das infraestruturas da escola xerados pola innovación continua do sector serían outros problemas que cumpriría resolver para conseguir unha boa formación encamiñada a traballar neste. O contacto directo da universidade co sector ten que pasar pola contratación. que son a Escenografía. Cataluña. con un teatro e con talleres dedicados á escenografía e vestiarios. co obxectivo de lles facilitar a todos os cidadáns de Galicia o acceso ás novas tecnoloxías da información e das comunicacións. á de licenciado universitário. Comunidade Valenciana. estructúranse nun único ciclo de catro cursos académicos divididos en tres especialidades.

M. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos Escola de Imaxe e Son C. de Laboratorio de Imaxe Escuela de Imagen y Sonido de Vigo C.M.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Público/ privado Pública Pública Pública Pública Privada Privada Privada Privada Privada Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Pública Dependencia Lugo Nivel de ensino C. en Produción de Audiovisuais e Espectáculos Comunicación Audiovisual na Era Dixital Comercializ. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Centro de Estudos Marcote Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Deputación de Lugo Deputación de Lugo X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Ciclo formativo Curso de especialización Curso de especialización Master Curso de especialización Master Curso de especialización C.S. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C.S. de Son C.S.M. de Realización de Audiovisuais e Espectáculos C. Internacional de Contidos Audiovisuais Estudos teatrales e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Estudos teatrais e audiovisuais Estudos teatrais e audiovisuais Creación e Comunicación Dixital Creación e Comunicación Dixital Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña 274 .M.S. de Laboratorio de Imaxe C. de Laboratorio de Imaxe C.S. de Son C. de Caracterización C.S.S. de Son C.S. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos.S. de Produción de Audiovisuais e Espectáculos C.S. de Laboratorio de Imaxe C. de Imaxe C.M.M. de Imaxe IES Bouzas IES Arcebispo Xelmirez I IES Saturnino Montojo IES Virse do Mar Centro de Estudos Audiovisuais de Lugo O Raio Verde C.S.

LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Oferta formativa galega relacionada co audiovisual Pontevedra A Coruña Ourense Entidade Oferta formativa Púb/priv Dependencia Lugo Nivel de ensino Produción e xestión audiovisual Produción e Xestión Audiov Produción cinematográfica Produción de televisión Escola Superior de Arte Dramático de Galicia Escola Galega de Cine Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Facultade de Ciencias da Comunicación Fonte: Elaboración propia. Pública Pública Pública Pública Pública Pública Privada Pública Pública Pública Pública Pública Universidade da Coruña Universidade da Coruña Universidade da Coruña Consellería de Educación Consellería de Educación Consellería de Educación Centro de Estudos Marcote Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela Universidade de Vigo Universidade de Vigo Universidade da Coruña X X X X X X X X X X X X Master Curso de especialización Curso de especialización Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Non reglada Primeiro e segundo ciclo Primeir oe segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Primeiro e segundo ciclo Escenografía Interpretación Dirección de escena e dramaturxia Dirección e guión cinematográfico e audiovisual Xornalismo Produción e realización audiovisual Publicidade e Relacións Públicas Animación 3D e Multimedia 275 .

condicionar a invasión de produtos audiovisuais norteamericanos no mercado propio. como converxencia de diversos sistemas de radiodifusión e de telecomunicacións e como revolución dixital. xa conduciu a un cambio importante na forma en que se regulamenta a radiodifusión televisiva. xa que establece as condicións para a transmisión de programas no mercado único europeo. aínda vixente. A directiva esixe que os estados membros coordenen a súa A Directiva Televisión sen Fronteiras é un fito da lexislación audiovisual lexislación nacional para garantir que non existan obstáculos ao libre movemento de programas de televisión dentro do mercado único. e que configura a televisión como un servizo público esencial de titularidade 286 Logo do eufemismo terceiros países recollido nas normativas. pola súa banda. Por mandato desta directiva. que cando sexa factible. non poden restrinxirse tan só a cadeas de televisión de pagamento. polo menos. pero tamén tratar que funcione o réxime de competencia e. O NMR concibiuse para crear condicións de igualdade de todos os axentes no ámbito de converxencia no que os operadores de televisión por cable lles ofrecen aos seus clientes acceso a Internet e mesmo servizos telefónicos. de Estatuto de la radio y de la televisión.4 MARCO NORMATIVO Os estados que integran a Unión Europea entenden a industria cultural como unha das súas maiores riquezas. os gobernos emprenden accións para conseguir que o público en xeral teña acceso a grandes acontecementos. as cadeas de televisión reserven polo menos a metade do seu tempo de emisión a películas e programas realizados en Europa e que se dean as garantías para protexer determinados obxectivos de interese público importantes. ampárase o dereito de réplica da partes inxustamente criticadas nun programa de televisión de réplica e queda establecido o volume máximo de publicidade que as canles poden emitir durante un período de tempo dado (medido en minutos por hora ou por día). estas intentan limitar ou. En España. o réxime xurídico da televisión como medio de comunicación social arranca do Estatuto de la radio y de la televisión288. En 1978.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO 6. como é a diversidade cultural. O avance da tecnoloxía é unha das razóns polas que a Directiva sobre televisión sen fronteiras se está a revisar. o Parlamento Europeo xa expresara a necesidade de definir unha política europea en materia de comunicación. A innovación. xa que logo. e onde. En 2003. entre outros aspectos. A directiva foi adoptada en 1989 e actualizada en 1997. estamos a falar de eventos deportivos como os Xogos Olímpicos ou o Mundial de fútbol. os operadores de telecomunicacións poden ofrecer vídeo e radiodifusión en liña 287 . O ámbito de aplicación das posibles modificacións propostas darase a coñecer en 2005. a Unión situou os servizos de radiodifusión e telecomunicacións baixo un réxime regulamentario único. Este continúa regulamentado como antes. o impacto da radiodifusión dixital e a maior gama de cadeas que ofrece. A Directiva televisión sin fronteras é un fito da lexislación audiovisual. principalmente dos Estados Unidos de América. e en 1982. que. de 10 de eneio. Na actualidade está sendo revisada e podería ser obxecto de ulteriores modificacións para ter en conta. o Parlamento volveu á carga afirmando nunha resolución que o intercambio de informacións e de programas transfronteirizos favorecía a integración europea. coñecido como o novo marco regulamentario (NMR). Este primeiro intento non atopou. evitar que se creen monopolios 286 . non obstante. así un elemento clave da súa identidade. O obxectivo das normas de protección é defender o mercado interior audiovisual. É importante observar que o cambio afecta os servizos de radiodifusión e de transmisión. ao tempo. demasiados ecos na práctica. . pero non o contido dos programas que vehiculan os devanditos servizos. 288 287 Ley 4/1980. e por iso veñen adoptando a nivel estatal e comunitario medidas proteccionistas fronte a masiva invasión de productos procedentes de fóra de Europa. Tamén se lle encarga ás administracións estatais que adopten medidas para protexer aos menores fronte a programas violentos ou pornográficos programándoos pola noite a horas tardías ou limitando o seu acceso grazas a un dispositivo incorporado no mando a distancia.

mediante a instalación doutras estacións transmisoras que cubran estritamente estes núcleos e sempre que existe dispoñibilidade de espectro radioeléctrico para iso. A aprobación desta Ley. A lei tiña sinalaba que a xestión do servizo de televisión local podía darse de forma pública ou privada. Pola súa banda. Lei 9/1984. reguladora del tercer canal. que traballaban na alegalidade. Unha vez aprobada esta norma. unha sentenza do Tribunal Constitucional declaraba que a operatividade dunha cadea de televisión comunitaria estaba protexida pola Constitución. tamén de titularidade estatal. A pesar diso. o número de concesións para a prestación do servizo de televisión local por ondas terrestres fixábase nun por cada ámbito territorial de cobertura do servizo. a partir desta data. Non obstante. que regula o funcionamento da televisión e da radio autonómicas. modificada polo Real Decreto Ley de Liberalización de las telecomunicaciones permitía o ordenado despregue no futuro das redes dixitais para servizos integrados de banda ancha. supoñía un freo para o seu desenvolvemento económico. Mahón. de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia. Zarauz. O ámbito territorial cuberto por cada unha das operadoras viña delimitado polo núcleo urbano principal de poboación do municipio correspondente 294 . en réxime de concesión no ámbito territorial de cada comunidade autónoma. posto que a súa actividade non era contemplada por ningunha lei. segundo se encargase dela o propio municipio ou particulares mediante concesión administrativa. unida á falta de ingresos publicitarios e as trabas administrativas. co conseguinte impacto positivo tanto no desenvolvemento tecnolóxico industrial como na prestación de servizos aos cidadáns e ás empresas e na evolución dos mercados audiovisuais. polo tanto. Ley 10/1988. para ir estendéndose por todo o país. O obxecto da Ley de las telecomunicaciones por cable 292 é a configuración máis detallada do marco legal aplicable a un sector determinado dos servizos de telecomunicacións. Ley 41/1995. e para a creación dun ente de dereito público ao que lle corresponde a regulación da xestión dos servizos de radiodifusión e televisión. A partir desta Ley del Tercer canal. Esta situación. A creación das primeiras canles públicas autonómicas en España tivo lugar a comezos da década dos oitenta. 289 290 291 292 293 294 Ley 46/1983. Ley 42/1995. posteriormente. Aínda que o nacemento deste tipo de televisión se deu a raíz da actividade dos vídeos comunitarios e do tendido de cable en varias cidades españolas (como Elche. Antes da aparición da Ley de televisión local por ondas terrestres 293 en 1995 existían no Estado español case 400 emisoras locais. de 26 de diciembre. os servizos de difusión sonora e os servizos de transmisión de imaxe de carácter interactivo. Málaga. de televisión privada.). Mediante a Ley reguladora del tercer canal289. León. o ámbito de cobertura podía estenderse a outros núcleos de poboación do mesmo municipio cando así o aconselle o número de habitantes da súa poboación. etc. competencia da Comunidade Autónoma de Galicia. a industria desenvolverase realmente logo da regulación legal de 1995. e para outorgalo. Ata o 31 de xaneiro de 1994 non existía ningún marco normativo para a televisión por cable en España. de 3 de mayo. 277 . de las Telecomunicacións por cable. as emisións das tres televisións privadas concedidas comezaron simultaneamente en Madrid e Barcelona.LIBRO BRANCO DO AUDIOVISUAL EN GALICIA estatal que se presta en réxime de xestión directa polo ente público RTVE a través dunha sociedade estatal chamada Televisión Española. apróbase en 1984 a Lei de creación da Compañía de Radio e Televisión de Galicia290. sendo estes últimos aqueles que se consideran de maior crecemento e os que. De acordo con isto. autorizábase ao Goberno para que adoptase as medidas necesarias cara á posta en funcionamento dunha terceira canle de televisión. a Ley de televisión privada 291 regula a xestión indirecta do servizo público esencial da televisión. de 22 de diciembre. conforman o núcleo principal do servizo. como son aqueles que se prestan a través das redes de cable. de Televisión local por ondas terrestres. do 11 de xullo. que se realiza por sociedades anónimas en réxime de concesión administrativa.

de Liberalización de la Televisión por Cable y de Fomento del Pluralismo. A Ley General de Telecomunicaciones300 de 1998 xa instaurara un réxime plenamente liberalizado na prestación de servizos e o establecemento e explotación de redes de telecomunicacións. permitindo non só unha mellora na calidade dos servizos. de Medidas Urgentes para el Impulso de la Televisión Digital Terrestre. 299 300 301 . por el que se aprueba el Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre. o Congreso aprobou a controvertida Ley para el impulso de la televisión digital terrestre (TDT). Real Decreto 2169/1998. reasignarase a frecuencia da extinta Quiero TV e permitirase que as empresas audiovisuais manteñan presenza simultánea en grupos que utilicen distintas tecnoloxías para a súa transmisión ata que se produza o apagón. de 22 de diciembre. polo menos 4 programas susceptibles de seren explotados as 24 horas do día.e Net TV -propiedade do grupo Vocento-. proporcionou as infraestruturas e condicións idóneas para fomentar o desenvolvemento da sociedade da información. pero a súa programación apenas chega ao 3% da poboación. de 3 de novembro. Ley 11/1998. ao mesmo tempo. Da súa regulación. en torno á implantación de Internet. establece o réxime específico da prestación deste servizo público cando se utilicen satélites de comunicacións aos que se accede mediante un enlace ascendente con orixe no territorio español. 298 Ademáis. As experiencias que tiveron lugar nos últimos anos permiten concluír que a tecnoloxía dixital se atopa o suficientemente desenvolvida para a súa implantación a grande escala. aos de televisión. A introdución da televisión dixital terrestre supón a multiplicación da oferta televisiva actual e unha mellora da calidade das imaxes. e facilita. de 14 de junio. Ley 10/2005. a nova Ley General de Telecomunicaciones 301 . en particular. iníciase un proceso que terminará no ano 2010. pola súa vez. Aos efectos do Plan Técnico Nacional da Televisión Digital Terrestre 296 . Coa lei recentemente aprobada. O Consello da Xunta de Galicia aprobou en abril de 2005 o Decreto que regula o réxime xurídico da xestión do servizo público de televisión dixital en Galicia. liberalización de la televisión por cable y fomento del pluralismo 297 . Ambas obtiveron licenza para emitir a finais de 2000 e comenzaron a súa andaina en xuño de 2002. Para entón. A transformación dos sistemas analóxicos en dixitais foi a característica predominante da evolución que rexistrou o sector audiovisual durante a última década do século XX. que constitúen parte do réxime dos medios de comunicación social. General de Telecomunicaciones. mediante a súa converxencia co sector audiovisual e o dos servizos telemáticos. Ley 32/2003. A supresión do límite de canles analóxicas foi o aspecto máis polémico. redundando nunha maior capacidade de elección polos usuarios. inicialmente. todas as cadeas de televisión terán que emitir en tecnoloxía dixital.LIBRO BLANCO DO AUDIOVISUAL GALEGO Posteriormente. O marco normativo establecido por esa norma permitiu que en España xurdira unha multiplicidade de operadores para os distintos servizos. o Goberno incluíu un artigo para modificar a lei de televisión privada do ano 1988 que estableceu un máximo de tres concesións ás cadeas convencionais 298 . General de Telecomunicaciones. Ademais das televisións públicas -nacionais. exclúe expresamente os contidos difundidos a través de sistemas audiovisuais. de 24 de abril. abrindo o sector á libre competencia entre operadores. Á dixitalización da televisión por satélite e por cable engadíase entón a da televisión terrestre. A supresión do límite de canles analógicas foi o aspecto máis polémico da Lei da TDT 299 autonómicas e locais. a Ley de la televisión por satélite295. cada canle múltiple de cobertura nacional ou autonómica ha de integrar. numerosos grupos mostráronse interesados en conseguir unha licenza para emitir en dixital . de la televisión por satélite. Despois de catro meses de tramitación. senón ademais un aumento espectacular na súa diversidade. un mellor aproveitamento do espectro radioeléctrico dispoñible. de 9 de octubre. e que se caracterizan por seren transmitidos nun só sentido de forma simultánea a unha multiplicidade de usuarios. ésta promulgada en 2003.e das privadas que agora emiten en tecnoloxía analóxica. e a aparición dun importante sector das telecomunicacións. Na actualidade xa hai dúas televisións dixitais: trátase de Veo TV -participada por El Mundo e Recoletos. xa que no texto. Este norma recolle os principios xerais aos que debe 295 296 297 Ley 35/1992. o que. Este cambio ha de chegar aos sistemas de difusión e.

as cadeas de televisión quedan obrigadas a investir cada ano 302 Ley 22/1999. que debe tender principalmente á promoción da identidade e valores culturais de Galicia e ao fomento da produción audiovisual galega. Para paliar parte destas carencias. aprobouse por unanimidade de todos os grupos políticos con presenza no Parlamento Galego a Lei do audiovisual de Galicia 306 . regular. en todas as súas formas. que deb