P. 1
kontabiliteti_per_jopecialistet

kontabiliteti_per_jopecialistet

|Views: 14.244|Likes:
Publicado porFlorian Benja

More info:

Published by: Florian Benja on Mar 10, 2011
Direitos Autorais:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/27/2013

pdf

text

original

Sections

  • I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT
  • 1. HYRJE
  • 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ
  • i. Koncepti i transaksionit:
  • 3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL
  • 4. KONCEPTE BAZË
  • i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit
  • ii. Koncepti i Llogarisë6
  • iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit
  • iv. Llogari të Likuiditetit
  • v. Regjistrimi me Parti Dyfishe
  • 5. SHEMBULL ZBATIMI
  • 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE
  • 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE
  • i. Klasat Kryesore të PKP
  • ii. Shembull për llogarinë “Banka”
  • 3. LLOGARITË E BILANCIT
  • i. Klasa 1: Kapitali, rezervat
  • ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata
  • iii. Klasa 3: Inventarët
  • iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët
  • v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme
  • vi. Pozicioni i llogarive në Bilanc
  • 4. LLOGARITË E SHPENZIMEVE
  • i. Shpërndarja e Shpenzimeve
  • 5. LLOGARITË E TË ARDHURAVE
  • i. Klasifikimi i të ardhurave
  • ii. Përcaktimi i Rezultatit
  • 6. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL
  • i. Dokumentet
  • ii. Ditari i Kontabilitetit
  • iii. Libri i Madh
  • iii. Bilanci Vërtetues29
  • 7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31
  • i. Bilanci
  • ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)
  • 8. USHTRIM ZBATIMI NR. 2
  • i. Shtrimi i problemit
  • ii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1)
  • iii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2)
  • III. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE
  • 1. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL
  • 2. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN
  • i. Cikli i dokumenteve të Blerjes
  • ii. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes
  • iii. Vlerësimi i elementeve të Faturës
  • iv. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes
  • 3. VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN
  • i. Cikli i dokumenteve të Shitjes
  • ii. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes
  • 4. VEPRIMET ME INVENTARIN
  • i. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit
  • b Metodat e regjistrimit të inventarit
  • ii. Dokumentet e Magazinës
  • iii. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar
  • iv. Vlerësimi i Kostos së Inventarit
  • v. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari
  • vi. Veprime të tjera me inventarin
  • 5. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS
  • i. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës
  • ii. Veprimet me Bankë
  • iii. Veprimet me Arkën
  • iv. Xhirimet e Brendshme
  • 6. VEPRIMET ME PRODHIMIN
  • i. Mënyrat e trajtimit
  • ii. Dokumentet e prodhimit
  • iii. Kontabilizimi i prodhimit
  • 7. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT
  • i. Listëpagesa e Punonjësve (LP)
  • ii. Kontabilizimi i Listëpagesës
  • 8. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET)
  • i. Ç′janë zhvlerësimet ?
  • ii. Shpenzimet për Amortizimin
  • iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor
  • iv. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve
  • v. Trajtimi Kontabël i Provizioneve
  • 9. USHTRIM AMORTIZIMI
  • i. Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit
  • ii. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi
  • 10. DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA
  • i. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA
  • ii. Regjistrimi në Ditar
  • I. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT
  • 1. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM)
  • i. Marzhi Tregtar (MT)
  • iii. Vlera e Shtuar (VS)
  • v. Rezultati i Shfrytëzimit (FSh)
  • vi. Rezultati Përpara Tatimit (FpT)
  • vii. Rezultati i Ushtrimit (FU)
  • i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)
  • ii. Marzhi Tregtar (MT)
  • iii. Analiza e Marzhit Tregtar
  • 3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS)
  • i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar
  • ii. Interpretimi Ekonomik
  • 4. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB)
  • i. Ndarja e Vlerës së Shtuar
  • ii. Teprica Bruto (TB)
  • iii. Përkufizimi i Tepricës Bruto
  • 5. FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH)
  • i. Koncepti i FSh
  • ii. Përcaktimi i FSh
  • 6. FITIMI I USHTRIMIT (FU)
  • i. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit
  • 7. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT)
  • i. Koncepti i Rentabilitetit16
  • ii. Matja e Rentabilitetit
  • II. ANALIZA E BILANCIT
  • 1. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT
  • i. Pasivi i Bilancit
  • ii. Aktivi i Bilancit31
  • iii. Krahasimi Aktiv / Pasiv
  • 2. NEVOJAT PËR FINANCIME
  • i. Financimet afatgjata
  • ii. Financimet afatshkurtra
  • iii. Financimet e menjëhershme
  • 3. BILANCI FUNKSIONAL
  • i. Pasivi i Bilancit Funksional
  • ii. Aktivi i Bilancit Funksional
  • iii. Paraqitja e Bilancit Funksional
  • 4. FONDI I ZHVILLIMIT48
  • i. Koncepti i Fondit të Zhvillimit
  • ii. Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit
  • iii. Interpretimi Ekonomik
  • 5. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT
  • i. Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi
  • ii. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi
  • 6. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI
  • i. Reduktimi i Inventarëve
  • ii. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët
  • iii. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët
  • 7. MJETET MONETARE
  • i. Koncepti i Mjeteve Monetare
  • ii. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes
  • III. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES
  • 1. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA
  • i. Koncepti i Investimit
  • ii. Përcaktuesit e Investimeve
  • 2. FINANCIMI I INVESTIMEVE
  • i. Financimi i Investimeve
  • ii. Marrja Hua
  • 3. FLUKSI I PARASË
  • i. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow)
  • ii. Paraqitja e Fluksit të Parasë
  • iii. Disa tregues interesantë që lidhen me CF
  • 4. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT
  • i. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues
  • ii. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit
  • 5. PËRMBLEDHJE
  • i. Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme
  • ii. Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve
  • LITERATURA

KONTABILITETI DHE ANALIZA FINANCIARE

për jospecialistët

Copyright © 2007 Të gjitha të drejtat janë të rezervuara për IMB.

PËRGATITUR NGA: Dr Maksi Raço Administrator Kosta Ekonomi Drejtor Teknik REDAKTOR TEKNIK: Gerdi Lito Shef Sektori KORREKTOR LETRAR: Vasilika Drini DESIGN & LAYOUT: Elton Rama, Vera Vuka
2

Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes

Kujt i drejtohet ky libër?
Meqenëse tekstet ekzistuese të kontabilitetit, në shqip, janë shkruar kryesisht për studentët e degëve “Financë“ dhe supozojnë një formim paraprak në shkencat bazë ekonomike, e gjykuam me vlerë të shkruanim këtë tekst praktik në shërbim të administratorëve të bizneseve, pa qenë nevoja e ndonjë bagazhi paraprak në shkencat ekonomike, prandaj ne e kemi emërtuar “Kontabiliteti dhe analiza financiare për jospecialistët“. Krahas administratorëve, libri synon t’u vijë në ndihmë edhe llogaritarëve, magazinierëve, arkëtarëve etj. Niveli i tij është tepër elementar për financierët. Teksti pasqyron përvojën e grumbulluar, që nga viti 1991, gjatë hartimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm të programit kompjuterik “Alpha“ nga Instituti i Modelimeve në Biznes. Në fakt, programi “Alpha“ synon, jo thjesht t’u lehtësojë punën financierëve të ndërmarrjeve duke automatizuar veprimet, por thelbësisht t’u japë administratorëve të bizneseve informacione të rëndësishme për zhvillimin e biznesit të tyre. Për këtë arsye, ky libër, krahas teknikave kontabël, trajton dhe elemente bazë të analizës financiare praktike. Programi “Alpha“ sot përdoret nga mbi katër mijë ndërmarrje, kryesisht në Shqipëri por edhe jashtë saj si në: Kosovë, Maqedoni e Mal të Zi. Shfrytëzimi optimal i programit “Alpha“ ndihmohet nga njohuritë e shtjelluara në këtë libër. Çfarë njohuri paraprake nevojiten për ta kuptuar? Njohuritë e dhëna në shkollën e mesme të përgjithshme janë të mjaftueshme për të kuptuar konceptet dhe metodat e paraqitura.
3

PËRMBAJTJA
PJESA E PARË: NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT .......................................... 14
1. HYRJE .................................................................................. 14 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ ...................................... 15
i. Koncepti i transaksionit: ...................................................................16

3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL....................................... 17 4. KONCEPTE BAZË .................................................................... 18
i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit ...........................................................18 ii. Koncepti i Llogarisë........................................................................19 iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit .........................................................20 iv. Llogari të Likuiditetit .....................................................................22 v. Regjistrimi me Parti Dyfishe .............................................................22

5. SHEMBULL ZBATIMI .................................................................. 24 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE ................................ 29

II. ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM ................. 32
1. HYRJE .................................................................................. 32 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE ............................................ 33
i. Klasat Kryesore të PKP ....................................................................33 ii. Shembull për llogarinë “Banka” ........................................................33

3. LLOGARITË E BILANCIT ............................................................. 34
i. Klasa 1: Kapitali, rezervat................................................................34 ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata ................................................34 iii. Klasa 3: Inventarët ........................................................................35 iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët ..........................................................36 v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme............................................37

4

................68 iii.................................... Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes ............................ Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH) .................... 85 5 ........................................ TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE .............................................................................vi........................................ Bilanci Vërtetues ................................. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE ..........................................43 ii........................... 56 i.. Vlerësimi i elementeve të Faturës........................59 III...................................... Pozicioni i llogarive në Bilanc .. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL..................... NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL .................................................. 41 i....................................... 64 2..................................78 ii...................... Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) ............ Shtrimi i problemit.................................52 8...................45 iii................. Shpërndarja e Shpenzimeve ..................69 iv.................................................................50 ii...... 67 i........................ VEPRIMET ME INVENTARIN ............................................................................. Dokumentet ................................................... Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes ................... 39 i.......................... Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes ......43 iii....56 ii................... Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) ..............39 5...................... 2 ..............................................................................................67 ii........... USHTRIM ZBATIMI NR....................................57 iii........... Libri i Madh ........... Përcaktimi i Rezultatit .. 43 i........................................ LLOGARITË E SHPENZIMEVE ................ Bilanci ........................78 4.42 6.......... Cikli i dokumenteve të Shitjes ..................................... Ditari i Kontabilitetit ........ 50 i......................... 64 1................................................70 3......48 7..... Cikli i dokumenteve të Blerjes ...... VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN ...................................................41 ii................................................ LLOGARITË E TË ARDHURAVE................................................................37 4.......................................... 78 i..................... Klasifikimi i të ardhurave ...... VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN ...................................................................

..... 104 6.......... Dokumentet e Magazinës ........129 i...............................................86 iii.... Trajtimi Kontabël i Provizioneve................ 102 iv...................................99 iii.................. Ç′janë zhvlerësimet ? .............................................................. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar ........................................................... Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit ...............................................................114 i....... Kontabilizimi i Listëpagesës ............. Regjistrimi në Ditar .............. 96 i....................................... Xhirimet e Brendshme ...........................i...................................... Kontabilizimi i prodhimit ........... Veprimet me Arkën .... VEPRIMET ME LISTËPAGESAT ....................................................... Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA ........... Listëpagesa e Punonjësve (LP) .................................................................................... USHTRIM AMORTIZIMI ........ 136 ii............................................. 136 6 ..85 ii.................................................. 110 7............................. Veprimet me Bankë ..................................................................107 i................. 108 iii........................... VEPRIMET ME PRODHIMIN ....94 vi................ 114 ii.......................................................................... VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS ............................ Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor .................................. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari .. Shpenzimet për Amortizimin .....DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA ................................................. 129 ii..............................................................................................95 5.................................... Mënyrat e trajtimit . 130 10........ Dokumentet e prodhimit ............119 i.................................................... Trajtimi Kontabël i Amortizimeve ...................................................... Vlerësimi i Kostos së Inventarit .............................91 v............... 116 8............... Veprime të tjera me inventarin . 107 ii................ ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) ......... 125 9............................................................................. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës .......... Inventari dhe Metodat e Regjistrimit ............................. 125 v.....................................136 i........ 122 iv............................ 119 ii................... 120 iii...............96 ii..... Zgjidhje Ushtrim Amortizimi ........................................89 iv.......

145 iii................................. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) .........152 i............... Ndarja e Vlerës së Shtuar ....................... 154 ii...................... 152 4........... 156 6.................................. Koncepti i Rentabilitetit ................................. Marzhi Tregtar (MT) .............................................................. Teprica Bruto (TB) ....... Llogaritja e Vlerës së Shtuar ....................................... PRODUKTI I NDËRMARRJES ... Rezultati i Shfrytëzimit (FSh).................. 155 iii.......................................... 146 iv....................................................................................................... 147 2..................................................................................... 144 1....................................... 146 v..................................................................... Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit ................................................................................ Përkufizimi i Tepricës Bruto ......................................................................................................... Matja e Rentabilitetit .............................158 i........................... TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) .................................... FITIMI I USHTRIMIT (FU) .................................... 152 ii.................... Rezultati Përpara Tatimit (FpT) ...154 i........................ 147 vii..... TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) .....................................PJESA E DYTË: ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT I...................................................................... Vlera e Shtuar (VS) ........... 162 7 ............. 147 vi................. Përcaktimi i FSh .... 150 iii................... Koncepti i FSh ... Marzhi Tregtar (MT) .........161 i.................................................... Prodhimi i Ushtrimit (PU)...................... 149 ii....... Prodhimi i Ushtrimit (PU)............. 145 ii.. 150 3............ ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT ............ 155 5............ 158 7........................................ 156 ii...................................... Analiza e Marzhit Tregtar ................................................ Rezultati i Ushtrimit (FU) ................................................145 i............................................................ 161 ii.... Teprica Bruto (TB) ................... FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) ........................156 i................. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS) .....................................149 i......... Interpretimi Ekonomik ...........

... 188 iii........................................................................................................... 167 ii... FONDI I ZHVILLIMIT..................................... 166 1....................................... MJETET MONETARE .... 172 3...................... Pasivi i Bilancit Funksional ..188 i............. 178 4.................................. 175 iii........................ 180 iii...........171 i.................................... NEVOJAT PËR FINANCIME ................ Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi .................. Interpretimi Ekonomik .................. ANALIZA E BILANCIT .................................... BILANCI FUNKSIONAL ........................................ Krahasimi Aktiv / Pasiv ........................... Financimet afatgjata .............................. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes .... 185 ii.............. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI .............................................. Interpretimi Ekonomik ....II. 171 ii.................................................................185 i........................................................................................................................................................................... 174 ii.......... Aktivi i Bilancit Funksional ....................... LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT ............................ 169 iii.................................. 184 6........................................... Aktivi i Bilancit . 190 8 .......... Financimet afatshkurtra ..................................................................................................................................174 i................................ Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi ................................ Pasivi i Bilancit .............182 i..... 188 ii....... Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët ....... 182 ii......... 171 iii.................179 i........ Financimet e menjëhershme: .................................. 181 5...................................................................... Interpretimi Ekonomik ....................................... Koncepti i Fondit të Zhvillimit .............. 170 2.... Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit ............................................... NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët .............................................. Paraqitja e Bilancit Funksional ............................... 186 iii........... Reduktimi i Inventarëve ................... 186 7................................. Koncepti i Mjeteve Monetare ................167 i.................. 179 ii...... 182 iii.................................................................

.................................................................................................................. Paraqitja e Fluksit të Parasë .... FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT ............................... 209 5............. 201 ii.................... FLUKSI I PARASË ........... 194 ii........................................194 i................. 228 9 ...................... 212 PJESA E TRETË: FJALOR I TERMAVE KRYESORE FJALOR . 216 LITERATURA ........... FINANCIMI I INVESTIMEVE .......................... Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) ............ Marrja Hua ....... Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve ......................................... Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues .208 i..................... 198 ii................................................................................................................ Përcaktuesit e Investimeve .......................................................... BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA ............ 194 1...... MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES ............................................III............................................................................................................201 i... 196 2................................... 211 ii.......... Koncepti i Investimit .................................................................. 203 iii.... Financimi i Investimeve .......................... Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme ............. 206 4. PËRMBLEDHJE ............................................211 i.................... 199 3................................................ 208 ii............................... Disa tregues interesantë që lidhen me CF .. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit ..................198 i...................

.

PJESA E PARË NJ OH U R I P Ë R K ON TA BILIT ETIN E PËRG JITHSHËM .

.

..... I NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT Hyrje ........ 15 Normalizimi i Procedurave Kontabël .. 14 1 2 3 4 5 6 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M Ndërmarrja dhe transaksionet e saj ..............Kapitulli I Në këtë kapitull tregohet pse nevojitet kontabiliteti... 18 Shembull Zbatimi ...... 24 Parimet e Regjistrimit të Transaksioneve. Jepen konceptet bazë të kontabilitetit dhe parimet e regjistrimit kontabël të ilustuara me shembuj zbatimi.... 17 Konceptet Bazë .................................................................. cilat veprime të ndërmarrjes pasqyron dhe përse duhen unifikuar regullat e rregjistrimit të këtyre veprimeve......... 29 KAPITULLI I Njohuri të para të kontabilitetit .......................

). Për të marrë vendimet e duhura. vlerëson dhe paraqet pasurinë e ndërmarrjes. i bën të mundur ndërmarrjes vlerësimin e efikasitetit të punës së saj (prodhimit. ndërmarrja ka nevojë për një sistem informacioni që quhet kontabilitet. HYRJE Ndërmarrja ka si synim të prodhojë produkte ose shërbime për të kënaqur nevoja të shoqërisë. përshkruan. domethënë gjendjen e kësaj pasurie dhe detyrimet në një moment të dhënë. shërbimit etj. Shënim: Bilanci. Dokumenti kontabël që përmbledh të dhënat për pasurinë e një ndërmarrjeje quhet Bilanc.I. ndërtimit. dmth për të dhënë rezultat pozitiv. i cili: së pari . së dyti . duke u nisur nga aftësia e saj për të sjellë fitim. Dokumenti kontabël që paraqet rezultatin e ndërmarrjes quhet Llogaria e Rezultatit1. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT 1. 1 Llogaria e Rezultatit: Quhet edhe “Paqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve” (PASH) ose “Llogaria Fitim/ Humbje” 14 . Llogaria e Rezultatit dhe disa pasqyra të tjera përbëjnë ato që quhen “Llogaritë Vjetore” të ndërmarrjes. Në fjalorin e përditshëm të gjitha këto pasqyra njihen shkurt si “Bilanci”. Më poshtë do të gjeni parimet themelore të kontabilitetit të përgjithshëm që do t’ju ndihmojnë për të analizuar më mirë pasqyrat bazë kontabël që janë: bilanci i ndërmarrjes dhe llogaria e rezultatit.

Nga kjo lind nevoja e mbajtjes së gjurmëve të këtyre veprimeve ekonomike që ajo kryen me partnerët e saj. në gjuhën e kontabilitetit quhen transaksione3. Pra. 15 . 3 Transaksioni: quhet edhe “Fluks”. Ndërmarrja Kredia Banka 2 Produktet: që në kuptimin e gjerë të fjalës janë: prodhimet (për ndërmarrjet prodhuese). punonjës etj. mallrat (për ndërmarrjet tregtare). Blen (Paguan) Ndërmarrja Livron(mallin) Furnitori Ndërmarrja merr kredi nga banka. “Ngjarje kontabël” ose “Veprim ekonomik”. produktet e aktivitetit të ndërmarrjes. shërbimet (për ndërrmarrjet e shërbimit) etj. që i nevojiten asaj dhe të shesë produktet2 e saj. ndërmarrja ka nevojë të blejë mallra. lëndë të para a shërbime. Ndërmarrja është pra e lidhur me aktorë të tjerë ekonomikë (furnitorë.). Shembuj transaksionesh: Ndërmarrja u paguan rrogat punonjësve. Paguan Ndërmarrja Punonjësit Blen ndërmarrja mall nga furnitori. me të cilët kryen veprime të ndërsjella. Veprimet apo marrëdhëniet e ndërsjella. blerës.2. që lidhin ndërmarrjen me partnerët e saj ekonomikë. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ Gjatë veprimtarisë së përditshme.

klasifikojë dhe regjistrojë transaksionet që prekin ndërmarrjen për të furnizuar. Dallojmë: transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (p. që në këtë këndvështrim është një borxh që i kanë ndërmarrjes pronarët. . Me këtë terminologji. në përgjigje të transaksioneve fizike (psh pagesat për blerje e arkëtimet për shitje). pas përpunimeve të duhura. të cilët në raport me pronarët (ortakët/aksionerët) ndahen në: o shpenzime: kur transaksioni përfaqëson një konsum të pasurisë (shpenzim).transaksione të rezultatit që ndikojnë në rezultat. në një periudhë të caktuar kohe. informacione në shërbim të marrjes së vendimeve për drejtimin e ndërmarrjes. më saktë pasurinë e ndërmarrjes.i. që në këtë këndvështrim është një detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve. që ndryshon vlerën e një variabli ekonomik. një veprim apo lëvizje. transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. Vini Re! Shpenzimet dhe Të ardhurat. o të ardhura: kur transaksioni përfaqëson një shtim të pasurisë (të ardhura). nuk janë gjë tjetër veçse Borxhet dhe Kreditë e pronarëve ndaj ndërmarrjes prandaj ato trajtohen si transaksionet financiare dhe përfshihen në to. Në lidhje me ndikimin në rezultat transaksionet mund të jenë: . transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. transaksionet janë të dy tipeve: transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. 16 .sh: livrim malli. transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave.transaksione të bilancit që janë transaksionet që nuk ndikojnë në rezultat. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. kryerje e një shërbimi apo prodhim produkti). Kontabiliteti duhet të kapë. roli kryesor i kontabilitetit të përgjithshëm është të regjistrojë bashkësinë e transaksioneve që prekin ndërmarrjen. Koncepti i transaksionit: Transaksioni është një marrëdhënie. Në lidhje me ndërmarrjen.

leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. është i nevojshëm standardizimi i metodave kontabël dhe jo secili të ndërtojë terminologjinë dhe metodat e veta. Standardizimi i praktikave kontabël bëhet me ligje. “Standardet Kombëtare të Kontabilitet”(SKK) në nxitje të zbatimit të Standardeve Ndërkombëtare të Raportimit Financiar” (SNRF).3. 17 .2006. udhëzime etj. Plani i përgjithshëm kontabël e lejon këtë standardizim duke propozuar një klasifikim të transaksioneve të ndryshme që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. globalizimi i ekonomisë bën që shtetet të tentojnë drejt standardizimeve ndërkombëtare. të cilat zhvillohen në bazë të përparimeve në shkencat financiare. do të ishte e pamundur të vlerësohej gjendja e ndërmarrjes dhe të krahasohej ajo me një tjetër.05. Në këtë rrugë është duke ecur edhe legjislacioni në Shqipëri4. për të dhënë informacion sa më të saktë. pa ju përmbajtur disa rregullave. 3. Krahas rregullave nacionale. datë 17. vendime.. 4 Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit (KKK) ka miratuar me vendimin nr. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL Për të thjeshtuar hartimin. Në qoftë se gjithsecili do të mbante kontabilitetin sipas “mënyrës së vet”.

kontabiliteti e konsideron këtë si një kredi afatshkurtër që ndërmarrja i jep atij. Regjistrimi i transaksioneve që modifikojnë pasurinë e ndërmarrjes dhe përpunimi i këtij informacioni është objekt i sistemit kontabël të ndërmarrjes. kur ndërmarrja i akordon një afat pagese klientit të vet. Kontabiliteti e klasifikon këtë borxh si kredi afatshkurtër dhe e regjistron si burim. ka dhe kategori specifike. Paraqitja e gjendjes pasurore të ndërmarrjes quhet bilanc. si për shembull: lëndët e para. pra ndërmarrja përfiton një borxh afatshkurtër nga furnitori. i. 18 . Si përfundim. që përdor ndërmarrja në veprimtarinë e saj (kapitali i sjellë nga pronarët/aksionerët e ndërmarrjes. makineritë.). Kjo kredi afatshkurtër konsiderohet si “e shlyer”. Krahas burimeve dhe përdorimeve të mirëfillta. o Me arsyetim të ngjashëm. KONCEPTE BAZË Ndërmarrja. brenda afatit të pagesës. pra ato që ndërmarrja ka bërë me burimet (pasuria e ndërmarrjes). që quhet pasiv i bilancit. Burimet e ndërmarrjes regjistrohen në anën e djathtë të bilancit. ndërmarrja nuk është e detyruar të paguajë në çast. huatë e mara nga bankat etj. që quhet aktiv i bilancit. mjetet ndihmëse për veprimtarinë apo depozitat në bankë apo arkë. kur ndërmarrja bën realisht pagesën që i detyrohet furnitorit. kredia për klientin konsiderohet si përdorim (aktiv) për ndërmarrjen. Kjo hua do t’i “shlyhet” ndërmarrjes kur klienti të paguajë shumën e duhur brenda afatit të pagesës. Nga ana e majtë e bilancit. asaj mund t’i lihet një afat pagese nga furnitori. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit Bilanci pasqyron nga njëra anë burimet financiare.4. Ndaj kjo kredia e furnitorit konsiderohet si burim (pasiv) për ndërmarrjen. në veprimtarinë e saj. si: o Gjatë një veprimi blerjeje. kryen çdo ditë veprime që prekin pasurinë e saj. regjistrohen përdorimet e këtyre burimeve.

të ndara në grupe që përbëhen nga elemente me karakteristika të njëjta (asetet fikse. secili grup ndahet në nëngrupe dhe kjo ndarje vazhdohet. Kredi për klientët etj. godina industriale etj. Në anën e pasivit vendosen burimet që janë: qoftë të brendshme (kapitalet). Këto ndarje quhen llogari. Zbulime6 bankare ii. gjatë një periudhe të caktuar. stoqe lëndësh të para apo kartëmonedha në sirtarët e arkës së ndërmarrjes.). që kanë kërkuar shpenzime të larta (truall. Një nga parimet e kontabilitetit është të përpiqet të japë një pamje sa më besnike të ndërmarrjes. Depozitim në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Burime të brendshme: Kapital i sjellë nga aksionerët Burime të jashtme afatgjata: Hua afatgjata Borxhe ndaj furnitorëve etj. Nga ana e aktivit kemi gjithashtu një bashkësi elementesh me karakteristika të ndryshme nga njëri-tjetri. Për të dhënë një pasqyrë më të qartë. mallra etj.Mbi këtë bazë. qoftë nga jashtë (huatë). kështu. bilanci paraqitet si vijon5: Përdorimet (Aktivi) Investime në aktive fikse5 Investim në lëndë të para. të cilat mund të jenë afatshkurtra apo afatgjata. për të përshkruar në detaje elementet e pasivit dhe të aktivit të bilancit të ndërmarrjes. Pasuritë dhe borxhet janë të natyrave të ndryshme. sipas së cilës klienti mund të jetë debitor për një shumë të caktuar. borxhet afatgjata). materiale. kemi për shembull: asete fikse. Koncepti i Llogarisë6 Bilanci është një dokument kontabël që pasqyron tërësinë e pasurive dhe të detyrimeve (borxheve) të ndërmarrjes. Aktivi dhe pasivi i bilancit janë. 19 . 5 Aktive fikse: Pasuri e paluajtshme 6 Zbulim: Kur Banka i bën lehtësi klientit të vet që ka llogari bankare rrjedhëse. aq sa është e nevojshme.

pagesa për blerje të lëndëve të para. punëtorët. Akëtimet që bën ndërmarrja nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që hyjnë në ndërmarrje nga arkëtimet e shitjeve). të tretët7 (për 7 Të tretët: quhen klientët.. llogaria “banka” ushqehet nga hyrjet e ndryshme të parave që vijnë në ndërmarrje (nga shitjet..). Për shembull.) dhe zbrazet nga shpenzimet (pagesa e rrogave. Këto dy pjesë quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). nga transaksionet financiare. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. të blera apo të prodhuara). llogaria “arka”. çdo llogari ndahet në dy pjesë ku regjistrohen lëvizjet që e prekin atë. Për të paraqitur një llogari përdoret simboli në formë T-je: Llogari “Banka” 512 Debi Kredi Në Debi (majtas) regjistrohen: Hyrjet që bëhen në ndërmarrje nga transaksionet fizike (Për shembull: mallrat që hyjnë në ndërmarrje. ortakët.Çdo elementi të pasurisë së ndërmarrjes i shoqërohet një llogari (për shembull: llogaria “troje”.. Koncepti i Debitit dhe Kreditit Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet). llogaria “hua” etj... furnitorët. që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja.. entitete apo persona të tjerë. Si rrjedhim. Borxhet që i kanë ndërmarrjes. 20 .) iii.

nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që paguan për blerjet e bëra). duke zbritur nga debiti total i llogarisë (pra nga totali i vleftave të regjistruara në debi) kreditin total të po asaj llogarie (totalin e vleftave të regjistruara në kredi): Kjo diferencë quhet Teprica8 e llogarisë. Të ardhurat e realizuara. në transaksionet fizikë (Për shembull: mallrat e shitura që dalin). Kur debiti > krediti. një i tretë (klient) quhet debitor në qoftë se llogaria e tij është 8 Teprica e llogarisë: quhet shpesh “Gjendje e llogarisë”. Le t’i përmbledhin këto në një tabelë: Regjistrimi në Llogari Lloji i transaksionit Transaksion fizik (real) Transaksion monetar Transaksion financiar Transaksion rezultati Debi (Majtas) Hyrjet Arkëtimet Borxhet Shpenzimet Kredi (Djathtas) Daljet Pagesat Kreditë Të ardhurat Është e thjeshtë të vizualizosh në çdo çast gjendjen neto të çdo llogarie. Pagesat që bën ndërmarrja. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. Kreditë që ka marrë ndërmarrja nga të tretë. që interpretohen edhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët (ortakët/aksionerët) Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet që bëhen nga ndërmarrja. nga transaksionet finaciare (Për shembull borxhi që i ka ndërmarrja furnitorit për faturën që nuk i ka likuiduar). Nisur nga ky përcaktim.shembull klientët për faturat e palikuiduara) Shpenzimet që kryen ndërmarrja. llogaria quhet kreditore. që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve (pra si kredi e pronarëve). por quhet edhe “Saldo e llogarisë” 21 .

dmth llogaritë e arkës së ndërmarrjes dhe llogaritë bankare9 të saj. Llogari të Likuiditetit Llogari të likuiditetit quhen llogaritë e parave dhe vlerave të ngjashme me to. v. 9 Llogaritë bankare: Llogaritë (kontot) që ndërmarrja ka në banka. ky parim shprehet nga dy rregullat : a) çdo vlerë që qarkullon në ndërmarrje vetëm zhvendoset. Regjistrimi me Parti Dyfishe Mbajtja e kontabilitetit me parti dyfishe është një teknikë që mbështetet mbi parimin elementar: “asgjë nuk krijohet. 22 . sepse nuk ka detyrimisht përputhje midis arkëtimeve dhe të ardhurave. si dhe letrat me vlerë që mund të shndërrohen menjëherë në para. asgjë nuk humbet. Këto nuk duhet të ngatërohen me të ardhurat. Në llogaritë e likuiditetit veprimet regjistrohen si më poshtë: o arkëtimet10 (paratë që marrim) regjistrohen në debi të llogarive të likuiditetit. Kontabiliteti mbështetet mbi faktin që çdo transaksion midis ndërmarrjes dhe një partneri të saj përbëhet nga dy lëvizje të njëvlefshme me sens të kundërt. 10 Arkëtimet: Paratë që marrim në arkë apo bankë. o pagesat (paratë që japim) regjistrohen në kredi të llogarive të likuiditetit. ndërsa një i tretë (furnitor) quhet kreditor në qoftë se llogaria e tij është me tepricë kreditore. b) pasurimi i ndërmarrjes vjen nga aftësia e saj për ta përftuar këtë pasurim nga të tjerët (të tretët). gjithçka transformohet”. Në kuptimin ekonomik. Për shembull: shitja e një produkti përbëhet nga një dalje fizike (livrimi i produktit) dhe nga një hyrje monetare (vlefta e paguar nga klienti) me të njëjtën vleftë sa ajo e shitjes.me tepricë debitore. iv.

ajo regjistron : o llogaria e furnitorit debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € dhe veprimi i blerjes së veturës është përfunduar. me të njëjtën vleftë.Shembull i blerjes së një veture: ndërmarrja blen një veturë 10’000 €. por pas një farë kohe. Si kundërparti. Për të evidentuar këtë lidhje mes tyre. pra rrit pasurinë sepse i shtohet një veturë. këto dy llogari quhen kundërparti të njëra-tjetrës. Përmbledhasi. por konstaton se i ka një borxh furnitorit : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e furnitorit kreditohet me 10'000 € Kur ndërmarrja bën pagesën. nëse krijohet një shtesë pasurie (për shembull : nga shitja e një shërbimi). ajo duhet ta paguajë veturën. të garantohet barazia e pasurisë dhe e të mirave (atë që zotëron ndërmarrja e që është në Debit) me detyrimet (huatë e marra nga ndërmarrja e që regjistrohen në Kredit). Ky quhet parimi i kontabilitetit me parti dyfishe: çdo lëvizje midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të saj regjistrohet në llogaritë e ndërmarrjes me anën e një regjistrimi të dyfishtë. çdo të ardhure apo shpenzimi i korrespondon një mjet për ta realizuar atë. blerja e veturës shkruhet : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € Në qoftë se ndërmarrja e blen veturën nga një furnitor por nuk paguan menjëherë. pra kjo ngjarje paraqitet si Debit. Barazimi i debiteve me kreditet është gjithashtu një mjet kontrolli i saktësisë së kontabilizimeve. regjistrimi kryhet në dy kohë: ajo e regjistron veturën në Debit. 23 . Në këtë kontekst. gjë që paraqitet në Kredit. Kjo teknikë krijon mundësinë. Pra. njëri në debitin e një llogarie. pra të zvogëlojë pasurinë financiare të saj. tjetri në kreditin e një llogarie tjetër. rezultati i veprimit në bilanc do të kontabilizohet si borxh (në Kredit) ndaj pronarit ose aksionerit.

SHEMBULL ZBATIMI Katër ortakë vendosin të krijojnë shoqërinë “IMB”. iii. Le t’i analizojmë këto veprime: i. Ata vendosin të derdhin në bankë si kapital fillestar 100000 lekë. Për të plotësuar nevojat. marrin një hua prej 250000 lekë për 10 vjet. në aktivin e bilancit (si kundërparti): kjo shumë shënohet në debi të llogarisë “bankë”. ndërmarrja “IMB” blen një makineri me çmim 150000 lekë. në pasivin e bilancit: kontabilizohet (regjistrohet) shuma prej 100000 lekë në llogarinë “kapital”. Ortakët derdhin 100000 lekë në bankë për IMB: Ortakë Sjellin 100000 lekë IMB Për ndërmarrjen.5. kjo pasqyrohet duke regjistruar një burim prej 100000 lekë në bilanc. Kjo shumë regjistrohet në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. ii. Me anën e këtyre burrimeve. i. Banka 100000 Kapitali 100000 24 . në anën kredi.

për ndërmarrjen pasqyrohet duke regjistruar një burim (hua) prej 250000 Lekë në bilanc. Kjo shumë do të figurojë në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes.ii. në kredi. ku disponohet. Blerja e makinerisë Livrimi i makinerisë IMB Pagesa e 150000 Lekë Furnitor 25 . në pasivin e bilancit: kontabilizohet burimi prej 250000 lekë në llogarinë “hua”. në aktivin e bilancit: shuma vendoset në debi të llogarisë “bankë” Skematikisht këto regjistrime paraqiten: Banka 250000 Hua 250000 iii. Ortakët marrin 250000 lekë hua nga banka Banka jep hua 250000 lekë IMB Ky veprim.

Kontabilizimi i veprimit të parë Furnitor Livrimi i makinerisë IMB 11 “Cash”: lexohet “kesh” = pagesë “me para në dorë” (nënkupton pagesat e menjëhershme) 12 Dokumenteve: Në këtë rast justifikimi i dy veprimeve bazohet në dy dokumente të ndryshme: a) Blerja (livrimi i makinerisë) bazohet në faturën e blerjes. në këtë moment shfaqet një borxh i ndërmarrjes ndaj furnitorit.Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë: kontabilizimi i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. në këtë rast do të ketë regjistrim të dy veprimeve (transaksioneve). që u përgjigjen dy momenteve (dhe dy dokumenteve12) të ndryshme: Veprimi i parë: që i përgjigjet livrimit të makinerisë nga furnitori. si dhe regjistrimi në bilanc (inventar) i makinerisë. që pasqyron pagesën që i bën furnitorit. 26 . që reflekton livrimin e makinerisë. Nëse pagesa bëhet e menjëhershme (“cash”11) kontabilizimi mund të bëhet sipas skemës: Banka 150000 Makineria 150000 Kur blerja e makinerisë bëhet me pagesë të vonuar (pas një farë kohe). ndërsa b) pagesa në dokumentin e pagesës. Veprimi i dytë: ndërmarrja i paguan borxhin furnitorit.

që kontabilizon pagesën e ndërmarrjes.Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. Furnitori 150000 Makineria 150000 Kontabilizimi i veprimit të dytë Veprimi i dytë regjistrohet kur ndërmarrja i kryen pagesën furnitorit. që kontabilizon makinerinë që i jep furnitori dhe borxhin që i ka ndërmarrja furnitorit. Furnitor 150000 Bankë 150000 27 . Furnitor pagesa e makinerisë IMB Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shlyerje huaje (pakësim burimi) prej 150000 lekë në bilancin e saj. në vleftën e barabartë me atë të blerjes së makinerisë. duke shlyer kështu borxhin.

Makineri 150000 Veprimi 1 Furnitor 150000 150000 Bankë 150000 Veprimi 2 Përfundimisht. bilanci i ndërmarrjes “IMB” pas këtyre tri veprimeve paraqitet si vijon: Aktivi Makineri Bankë Total Aktiv 150000 200000 350000 Kapital Hua Total Pasiv Pasivi 100000 250000 350000 28 .Ky kontabilizim i dyfishtë të çon në fund të fundit në të njëtin rezultat me atë të blerjes “cash” të makinerisë.

plani kontabël kërkon që çdo regjistrim të mbështetet. Transaksionet duhet të jenë regjistruar në trajtë kronologjike. mbi një dokument justifikues. Ligji për kontabilitetin kërkon që çdo ndërmarrje të mbajë detyrimisht një libër ditar. Për të bërë regjistrimet. Natyra e dokumenteve justifikuese është dy llojesh: a) dokumenti mund të pasqyrojë një veprim të vetëm. .. Regjistrimi duhet të mbështetet mbi një provë Në bazë të këtij parimi. Këto dokumente justifikuese duhet të ruhen për një periudhë të paktën 10-vjeçare. Tipi i dokumentit varet nga tipi i transaksionit që regjistrohet (faturë që vjen nga një furnitor ose që i adresohet një klienti. një ndërmarrje duhet të regjistrojë të gjitha transaksionet. me datë dhe vlerë. që prekin gjendjen e pasurisë së saj. Për të garantuar që ndërmarrja të mos regjistrojë asnjë transaksion jo real. edhe këto dokumente kontabël duhet të mbahen të paktën 10 vjet. 29 .. mandat pagesë.6. kërkohet që: Regjistrimi i një transaksioni të mbështetet mbi ekzistencën e një prove të kryerjes së tij. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE Në parim. të brendshme dhe të jashtme. që do të deformonte pasqyrimin e gjendjes së saj pasurore. janë përcaktuar disa parime themelore që duhen respektuar. Respektimi i këtyre parimeve garanton paraqitjen sa më reale të gjendjes pasurore të ndërmarrjes. Kërkohet gjithashtu që libri ditar të mos përmbajë asnjë boshllëk.) b) dokumenti mund të ketë origjinë krejt të brendshme dhe të grupojë një bashkësi veprimesh: këto quhen dokumente përmbledhëse që kanë të bëjnë me ditaret ndihmëse. Sikurse dokumentet justifikuese. librin e madh dhe librin e inventarit. përveç përjashtimeve të vlefshme.

. është një prezantim besnik i asaj që ky informacion përpiqet ose pritet në mënyrë të arsyeshme të prezantojë. parimi i maturisë që të shmanget mbivlerësimi i aktiveve dhe i të ardhurave ose nënvlerësimi i detyrimeve dhe shpenzimeve .. kërkon që informacioni në pasqyrat financiare duhet të paraqitet në mënyrë të tillë që të jetë informues dhe pa ekuivok...... - - - - - - - 30 . partnerët në biznes.. Nëse jo.dhe për krahasimin me ndërmarrje të tjera... Parimi i kompensimit: sipas të cilit aktivet dhe detyrimet si dhe të ardhurat e shpenzimet nuk kompensohen me njëra-tjetrën...... institucionet shtetërore . klientëve të saj dhe personave të tjerë.Parimet kryesore dhe karakteristikat e informacionit kontabël Parimet e regjistrimit të transaksioneve dhe të paraqitjes së pasqyrave financiare në mënyrë të plotë përshkruhen në “Standardet Kombëtare të Kontabilitetit“. ato raportohen më vete.... kërkon që informacioni të jetë i besueshëm.... atëherë.. kërkon që të përdoret e njëjta politikë kontabël.. Parimi i qëndrueshmërisë dhe krahasueshmërisë. ajo duhet t’a reflektojë këtë fakt. detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të veta nga ato të aktiveve. Parimi i kuptueshmërisë. me përjashtim të rasteve kur një gjë e tillë kërkohet ose lejohet. për të informuar një grup të gjerë përdoruesish (aksionerët dhe kreditorët. Parimi i vijimësisë: sipas të cilit veprimtaria ekonomike e ndërmarrjes duhet të ketë vijimësi dhe ndërmarrja nuk ka në plan ose nuk do ta ketë të nevojshme të ndërpresë aktivitetin e saj .. Besueshmëria.... kërkon që pasqyrat financiare të paraqesin të gjithë informacionin material që ndikon në gjendjen financiare.. punonjësve..nuk përmban gabime materiale si dhe ... kreditorëve... Informacioni në këto pasqyra konsiderohet material nëse mungesa ose pasaktësia në prezantimin e tij do të ndikonte në vendimet ekonomike të përdoruesve të pasqyrave financiare.. për një krahasim objektiv të treguesve të performancës financiare të ndërmarrjes në vite.paanshmëria .... punonjësit. si dhe ato që do të sjellin arkëtime në të ardhmen. Parimi i njësisë ekonomike raportuese: sipas të cilit ndërmarrja mban llogari të veçanta të aktiveve..) Rëndësia dhe materialiteti. detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të aksionerëve... performancën financiare dhe fluksin e parasë së ndërmarrjes. Domethëne ndërmarrja duhet të informojë e pasqyrojë jo vetëm veprimet e kryera me arkëtime e pagesa por edhe detyrimet për t’u paguar në të ardhmen.merret në konsideratë përmbajtja e tyre ekonomike mbi formëm ligjore. e njëjta paraqitje dhe të njëjtat formate të pasqyrave financiare. Në vijim po përmëndim shkurt disa prej tyre: Parimi i konstatimit të të drejtave dhe detyrimeve: sipas të cilit efektet e transaksioneve njihen kur ato ndodhin (dhe jo kur paguhen)..

... grupet e llogaritë) dhe jepen specifikat e grupeve kryesore të llogarive........................ hallkat përbërese të tij si dhe pasqyrat financiare kryesore të ilustruara me shembuj zbatimi.................... 2 .................. Ndaj në ketë kapitull përshkruhet ndërtimi i PKP (klasat... II ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM Hyrje ........... Përshkruhet organizimi i sistemit kontabël..........................43 Pasqyrat Financiare Kryesore ..56 1 2 3 4 5 6 7 8 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI II Organizimi i planit kontabël të përgjithshëm ..............34 Llogaritë e Shpenzimeve klasa 6..32 Organizimi i Planit të Llogarive .....39 Llogarite e te ardhurave klasa 7.......41 Organizimi i Sistemit Kontabël ..................33 Llogarite e Bilancit ...............................................50 Ushtrim Zbatimi nr.......................Kapitulli II Standardizimi i metodave kontabël fillon me Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP)..

Ai shërben si bazë dhe për Kontabilitetin Analitik. Organizimi i tij varet nga specifikat e ndërmarrjes dhe përparësitë e saj. ORGANIZIMI I PKP 1. do të ndalemi në Kontabilitetin e Përgjithshëm. Ne.II. Të dhënat e Kontabilitetit Analitik shfrytëzohen nga drejtuesit e kompanisë. HYRJE Kontabiliteti përfshin: Kontabilitetin e Përgjithshëm (quhet dhe Kontabiliteti Financiar) dhe Kontabilitetin Analitik (quhet dhe Kontabiliteti Manaxherial ose Kontabiliteti i KostoDrejtimit). 32 . fillimisht. Kontabiliteti i Përgjithshëm pasqyron marrëdhëniet me një numër të madh aktorësh brenda dhe jashtë ndërmarrjes.

tregon që llogaria është e grupit 1 të klasës 5. është i domosdoshëm një standardizim i metodave kontabël. Le t’i shqyrtojme klasat e llogarive më në detaje. i. në sajë të metodave që përdor për regjistrimin e veprimeve që prekin ndërmarrjen. që emërtohet “Vlera monetare në bankë”. do të pasqyrohet me një regjistrim në llogarinë me numër 512. Shembull për llogarinë “Banka” Një veprim. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE Në Kontabilitetin e Përgjithshëm. duke propozuar një klasifikim të transaksioneve. 4. nëngrupin. për të thjeshtuar leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. e kështu mund të vazhdohet më tej. ii. Plani Kontabël i Përgjithshëm (PKP) e mundëson këtë standardizim.2. 3. 6 dhe 7. 33 . jep një pasqyrim të saktë të gjendjes së ndërmarrjes në një moment të dhënë. shifra e tretë tregon ndarjen e grupit. që përfaqëson “Banka dhe institucione të tjera financiare”. grupin. 5. shifra e dytë tregon një ndarje të klasës.tregon që llogaria është e nëngrupit 2 të grupit 1 të klasës 5. 512. 2. ku pesë klasat e para janë për llogaritë e bilancit dhe dy të fundit për llogaritë e rezultatit të administrimit. PKP. që tregon një lëvizje (hyre ose dalje) në llogarinë bankare të ndërmarrjes. 551tregon që llogaria është e klasës 5 “Mjete monetare dhe të ngjashme”. Në përgjithësi: o o o o shifra e parë tregon klasën e llogarisë. që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. Le ta ilustrojmë kuptimin e shifrave të llogarisë me një shembull. Klasat Kryesore të PKP Në Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP) dallohen shtatë klasa me numrat 1.

Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata Kapitalet i shërbejnë ndërmarrjes për të përftuar mjete afatgjata që shërbejnë për të ushtruar veprimtarinë e saj. kur krijohet. Një ndërmarrje. Huatë afatgjata14 dhe të ngjashme me to. Rezervat e fonde të tjera të vetat. 16 Aktive Afatgjata (AA): Ky është emërtimi i përdorur në Standardet Kombëtare të Kontabilitetit (SKK) për aktivet që janë quajtur më parë Aktive të Qëndrueshme (AQ) . rezervat. Klasa 1: Kapitali. 14 Hua afatgjata quhen ato me afat shlyerje mbi një vit. Në kontabilitet me “Aktive Afatgjata”(AA)16 kuptohet bashkësia e mjeteve që do t’i shërbejnë për një kohë më shumë se një vit ndërmarrjes.3. Rezultati i ushtrimit.13 o Burime të jashtme: Subvencionet për investime. për të cilin raportohet. LLOGARITË E BILANCIT i. 15 Provizionet: Shuma të parashikuara për rreziqe e shpenzime. Këto burime fillestare merren ose nga ortakët (kapitalet e veta) ose nga partnerët e jashtëm të ndërmarrjes (hua nga bankat dhe detyrime të ngjashme). ii. o Provizionet15: për rreziqe dhe detyrime të parashikuara me ligj. 34 . Klasa 1 përmban bashkësinë e burimeve të quajtura “afatgjata“ (ose “të përhershme”) të ndërmarrjes: o Burime të brendshme: Kapitali themeltar (aksionar). ka nevojë për kapitale për të ushtruar veprimtarinë e saj. quhen edhe “aktive të paluajtshme”(Assete Imobilare) ose Aktive Fikse (Fixed Assets). 13 Rezultat i ushtrimit – quhet shkurt rezultati i vitit të ushtrimit të aktivitetit. Koncepti i tyre do të sqarohet më poshtë.

Aktivet Afatgjata (AA) mund të jenë të llojeve të ndryshëm: o AA Jomateriale17 emri i mirë (vendndodhja. …) konçensione. këta duhet të stokohen19 nga ndërmarrja. 17 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara” (AQP) 18 Aktivet Afatgjata Materiale(AAM): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara”(AQT) 19 Stokohen: dmth të magazinohen apo depozitohen në magazina ose sheshe. Meqenëse këto elemente nuk përdoren të gjitha në të njëjtin çast. projekte. si këto. parapagime e pagesa pjesore të bëra.. material ndihmës.. huadhënie afatgjatë etj. o AA në Proces përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. liçensa. që janë në proces ndërtimi apo krijimi. Dallojmë ndër to stoqet: o Materiale lëndë e parë. emri i mirë etj.. instalime teknike. ndërtesa. makineri.…. të drejta të ngjashme. 35 .. automjete. patenta. pajisje mobilimi.… o AA Materiale18 troje.. iii. shpenzime të zhvillimit (studime. në tërësi. janë objekt i një trajtimi specifik që i lejon ndërmarrjes të pasqyrojë amortizimet. mbajtja e të cilave është afatgjatë. si këto që ndikojnë). Klasa 3: Inventarët Ndërmarrja duhet të blejë lëndë të para dhe të ndërmjetme që ajo do t’i transformojë gjatë procesit të prodhimit. o Amortizimi dhe zhvlerësimi i aktiveve afatgjata: aktivet afatgjata. pjesë ndërrimi. o AA Financiare përbëhen kryesisht nga aksionet që ka ndërmarrja për ndërmarrjet e kontrolluara apo të lidhura me të.

o Kolektive: 20 Të kontraktuara: Në kuptimin e gjerë të fjalës edhe fatura është një lloj kontrate.o Objekte inventari ambalazh qarkullues. inventar i imët.…. 36 . të pa mbërritura ose tek të tretët. Ky afat pagese konsiderohet si një borxh i kontraktuar me këtë furnitor dhe kontabilizohet në pasivin e bilancit. o Mallra gjendje. o Prodhimi në proces prodhimi. o Produkte të gatshme. Ky afat pagese konsiderohet si një hua që i jepet klientit. ndaj regjistrohet në aktivin e bilancit. Kur ndërmarrja nuk i kërkon klientit ta paguajë menjëherë. Klasa 4: Llogaritë me të tretët Këto llogari përfaqësojnë bashkësinë e angazhimeve financiare të kontraktuara20 ose të akorduara nga ndërmarrja dhe që nuk janë. punime e shërbime në proces. as dhënie hua afagjatë (llogari të klasës 2). o Të drejta tregtare (klientë): përdoret për detyrimet që na kanë klientet. ai i akordon ndërmarrjes një afat pagese. as marrje hua afatgjatë (llogari të klasës 1). gjysmë të gatshme e nënprodukte. iv. Në përgjithësi dallohen llogaritë: o Detyrime tregtare (furnitorë): përdoret për detyrimet ndaj furnitorëve. o Zhvlerësimi i inventarëve. Kur furnitori nuk kërkon që pagesa të bëhet menjëherë. por i akordon atij një afat pagese.

huamarrje afatshkurtër. derivativët e instrumentet financiare afatshkurtra. provizione. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme Disa nga veprimet e ndërmarrjes prekin pasuritë monetare të saj. qoftë të bankës (llogari bankare). pulla tatimore e postare). o Debitorë e kreditorë të ndryshëm: përdoret për qeratë financiare. v. interesa etj. etj. 21 Letrat me Vlerë: Janë tituj që emetohen nga persona juridikë (shtetërorë ose privatë) që u japin zotëruesve të tyre të drejta. Ndër grupet e llogarive dallojmë: o Letra me vlerë afatshkurtra21 të pjesëmarrjes dhe të huave. Ato afatgjata trajtohen si aktive të qëndrueshme financiare. grante. o Hua. 37 . vi. Pozicioni i llogarive në Bilanc Këto pesë klasa përbëjnë llogaritë e bilancit. si: dividente. qoftë të arkës (llogaria arkë). tatime) dhe kolektivitetet lokale Grupe dhe ortakë. o Banka dhe institute financiare të ngjajshme.- Personeli dhe llogaritë përkatëse Sigurimet shoqërore dhe organizma shoqërore Shteti (taksa. Llogaritë financiare paraqesin sasinë e mjeteve monetare (parave) që zotëron ndërmarrja dhe mjete të ngjashme me to. Bilanci është pra një dokument përmbledhës. të blera nga ndërmarrja për të nxjerë fitime. o Arka dhe vlera të tjera të afërta me to (bileta.

) Klasa 5: Depozita në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Klasa 1: Burime të brendshme (Kapitali etj) Burime të jashtme (Hua etj afatgjata) Klasa 4: Detyrime tregtare (furnitorë etj. Klasa 4: Të drejta tregtare (klientë etj. materiale. Në formë përmbledhëse pozicioni i këtyre klasave. financiare e në proces) Klasa 3: Stoku i mallrave.që mundëson vlerësimim e efektit të transaksioneve të ndryshme.) Klasa 5: Hua etj. grupeve apo llogarive në bilanc paraqitet si vijon: Përdorimet (Aktivi) Klasa 2: Aktive afatgjata (jomateriale. afatshkurtra 38 . që kontabilizohen në llogaritë e klasave nga 1 në 5. materialeve etj.

4. ato sjellin zvogëlim të pasurisë së saj. ajo konstaton shpenzime ose të ardhura. i. që kryhen nga të tretët. tatimet dhe taksat e paguara nga ndërmarrja. Plani kontabël i përgjithshëm i klasifikon shpenzimet dhe të ardhurat në varësi nga natyra e tyre. o Shpenzime për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62) janë shpenzime për shërbime e punime të nevojshme për ndërmarrjen. përjashto personelin e ndërmarrjes. transportit. sigurimet shoqërore e shëndetësore dhe të tjera. rritjet e shpenzimeve regjistrohen në debi të llogarive të klasës 6. reklamave. për pagat. e thënë ndryshe. 39 . LLOGARITË E SHPENZIMEVE Në shumicën e veprimeve që kryen ndërmarrja.m. d. Llogaritë e shpenzimeve klasifikohen në: a Shpenzimet e Shfrytëzimit (llogaritë 60 ÷ 65) o Shpenzime për blerjet (Llogaritë 60) janë shpenzimet për blerjen e lëndëve të para. si kundërparti të shërbimeve të sektorit publik (financimi i rrjetit rrugor etj. Shpërndarja e Shpenzimeve Shpenzimet janë veprime që e varfërojnë ndërmarrjen. Shpenzimet dhe të ardhurat (llogaritë e klasave 6 dhe 7) përmbajnë bashkësinë e veprimeve që prekin gjendjen e ndërmarrjes duke e varfëruar atë (llogaritë e shpenzimeve) ose duke e pasuruar atë (llogaritë e të ardhurave). (Shembull: pagesa e qirave. më saktësisht në debi të këtyre llogarive. telekomunikacionit. mallrave dhe furnizimeve që do të konsumohen nga ndërmarrja gjatë procesit të prodhimit. riparime etj.th. Shpenzimet regjistrohen në klasën 6.) o Shpenzime për pushtetin publik (Llogaritë 63) grupojnë shpenzimet për pushtetin publik.). domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka gjeneruar. o Shpenzime për personelin (Llogaritë 64) grupojnë shpenzimet për personelin. energjisë.

. si dhe humbjet e tjera nga shitblerja e letrave me vlerë. fatkeqësi të ndryshme natyrore. për zhvlerësime. subvencione të dhëna). gjoba e dëmshpërblime. Dallohen përgjithësisht: o Shpenzime amortizimi: janë shpenzimet që lidhen me amortizimin e elementeve të aktivit.. c Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67) Përmbajnë veprime.sh: ndëshkime në rastin e një procesi gjyqësor. o Provizione: shuma që parashikojnë shpenzime eventuale për ngjarjeve të ndryshme. b Shpenzimet Financiare (llogaritë 66) Përmbajnë shpenzimet për pagesën e interesave mbi huatë që ndërmarrja ka kontraktuar tek ente të ndryshme kredie. (P. kryesisht.. (Shembull: shpenzime për pritje. që sjellin varfërimin e ndërmarrjes por. që nuk janë të përsëritshme me kalimin e kohës dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit22 të përditshëm të ndërmarrjes. Meqenëse këto shpenzime kontabilizohen në një llogari të klasës 6. për të financuar investimet e saj materiale. amortizime dhe provizione.. . Këtu përfshihen edhe humbjet nga shkëmbimet valutore. 22 Menaxhim = Administrim operativ i punës së një ndërmarrjeje 40 . ato do të influencojnë në llogarinë rezultat të ndërmarrjes.) d Shpenzimet e llogaritura (llogaritë 68) Përfaqësojnë shpenzime të llogaritura nga vetë ndërmarrja.. .o Shpenzime të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65) grupojnë shpenzimet e tjera të shfrytëzimit që nuk i takojnë asnjërës prej llogarive të lartpërmendura.

41 . (Llogaritë 71)24.quhet viti për të cilin raportohet. pasqyrojnë veprime që sjellin pasurimin e ndërmarrjes. por ka sisteme kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari. i.. pra që sjellin rritjen e likuiditeteve të saj. e produkteve. LLOGARITË E TË ARDHURAVE Si llogaritë e shpenzimeve. Totali i llogarive të klasës 70 përcakton shifrën e afarizmit të realizuar nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor23. Shuma e llogarive 70. që mund të përftojë ndërmarrja nga pushteti publik apo kolektivitete lokale si ndihmë. Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor). domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka krijuar. Shembull: subvencionet e disa sektorëve nga shteti.. edhe të ardhurat e ndërmarrjes klasifikohen sipas natyrës së tyre.5. 71 dhe 72 përbën të ardhurat e funksionimit të ndërmarrjes (që ndryshon pra nga shifra e afarizmit). a Të ardhurat e shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75) o Të ardhura nga shitjet (Llogaritë 70) grupojnë të ardhurat që i vijnë ndërmarrjes nga shitja e mallrave. o Prodhimi i aktiveve afatgjata për vete (Llogaritë 72) është pjesa e prodhimit të aktiveve afatgjata (materiale ose jomateriale) të realizuara nga ndërmarrja që mbahet për nevojat e veta. Klasifikimi i të ardhurave Të ardhurat. 23 Vit ushtrimor . për të prodhuar apo subvencionuar çmimin. 24 Llogaritë 71 përdoren në skemat që gjendjet e prodhimit dhe të prodhimit në proces i konsiderojnë si të ardhura. Këto të ardhura regjistrohen në kreditin e këryre llogarive. që regjistrohen në klasën 7. . e punimeve ose e shërbimeve. Këtu nuk përfshihen aktivet afatgjata financiare (AAF). o Subvencione (Llogaria 73) përmban grande ose subvencione të shfrytëzimit.

nga përfitimet që ajo realizon nga veprimet e këmbimit të monedhave. thuhet se ndërmarrja është me humbje. dhe kur rezultati është negativ. ato përllogariten nga vetë ndërmarrja. ii. b Të ardhura financiare (llogaritë 76) Ndërmarrja mund të realizojë disa të ardhura që nuk janë rrjedhojë e veprimtarisë së saj të përditshme. Në to futen edhe të ardhurat e realizuara nga pakësimi i një elementi të aktivit të bilancit. si të ardhura. Për shembull rimarrjet mbi provizionet kur realizohen shpenzimet e ngjarjeve që ishin provizionuar si të mundshme. c Të ardhura të jashtëzakonshme (llogaritë 77) Përfshijnë të ardhura nga veprime. Shembull: të ardhurat nga shitja e një aktivi afatgjatë. por që vijnë nga politika e saj financiare ose: nga që ajo ka pjesë në një ndërmarrje tjetër. Bëhet fjalë për ato veprime vlerësuese që kanë një ndikim pozitiv në llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes dhe që. Kur rezultati është pozitiv. ndryshime të strategjisë e të tjera. liçensa. nga që ajo i ka dhënë hua një ndërmarrjeje tjetër. 42 . duhet të kontabilizohen në një llogari të klasës 7. këto të ardhura nuk vijnë nga një veprim i ndërmarrjes me ndonjë partner të jashtëm. të ardhurat për patenta. thuhet se ndërmarrja është me fitim. kundrejt dhënies së të drejtës për t’i përdorur ato. pëftohet duke zbritur nga të ardhurat shpenzimet. marka që merr ndërmarrja nga të tjerët. Ato vijnë shpesh nga të ardhura të realizuara nga rikuperime për dëmtimet e fatkeqësitë.o Të ardhura të tjera të shfrytëzimit (Llogaritë 75) Grupojnë të ardhura të menaxhimit të përditshëm që nuk i përkasin asnjërit prej rasteve të lartpërmendur. Përcaktimi i Rezultatit Rezultati i një ndërmarrjeje për një periudhë të dhënë. d Të ardhura të llogaritura (llogaritë 78) Sikurse dhe për shpenzimet e llogaritura. që nuk supozohet të ripërsëriten në kohë dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit të zakonshëm të ndërmarrjes.

ii. përmbajtjen. regjistrohen në disa libra ndërmjetës sipas natyrës së tyre. 43 . veprim pas veprimi dhe nga dita në ditë.…) por jo llogaritë. a Mënyrat e regjistrimit të veprimeve në Ditar Një transaksion regjistrohet në Ditar duke shënuar: origjinën. Në të regjistrohet gjithçka që prek pasurinë e ndërmarrjes. Në to shënohen kryesisht të dhënat identifikuese të dokumentit (Numri. Ditari i Kontabilitetit Ditari është regjistri kontabël i etapës së parë. çdo regjistrim në ditar duhet të përmbajë: o Vleftën me të cilën ai ndikon në llogaritë përkatëse. si: libri i shitjes. Në veçanti. Këta libra bëjnë pjesë në sistemin e administrimit të dokumentacionit. duhet të ruhen e të paraqiten sa herë kërkohen për një periudhë dhjetë-vjeçare. … . vlefta. Që të gjenden lehtë ato. të lidhura dhe të numërtuara. data. por jo në sistemin e mirëfilltë kontabël. shpesh. libri i blerjes. pra të gjitha transaksionet. Ai përbëhet nga një bashkësi fletësh me format të caktuar. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL Transaksionet ekonomike regjistrohen nga kontabiliteti sipas parimeve të sistemit të organizimit kontabël. libri i arkës. përshkrimi. Dokumentet Dokumentet. në disa etapa. pasi shërbejnë thjesht për t’i gjetur dokumentet. vleftën si dhe dokumentet justifikuese mbi të cilat mbështetet regjistrimi.6. me të cilët justifikohen transaksionet. sipas skemës në vijim: Transaksioni (Dokumenti) Ditari i Kontabilitetit Libri i Madh Bilanci Vërtetues i.

Eshtë numër rendor i Ditarit që shërben si referencë për adresimin te domumenti përkatës që e justifikon atë. të çfarëdo natyre qoftë. Shembull Zbatimi”. … ose dokument justifikues i prodhuar nga të tretë si Faturë Blerje. pasi mbushen. Mandat Arketimi. 2. o Referencën te dokumenti justifikues25 i veprimit.… 26 Nr Ref : = Shkurtim i fjalës Numri i Referencës. b Paraqitja e Ditarit:26 Ditari i Kontabilitetit Nr Datë Dok Justifikues Ref26 Regj Lloj Nr Datë 1 2 3 4 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. Detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. Derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. o Datën e regjistrimit të veprimit. Ditari i Kontabilitetit mund të mbahet në formate të ndryshme. 25 Dokumenti justifikues: Mund të jetë dokument bazë i prodhuar nga vetë ndërmarrja. Ditari nuk duhet të përmbajë asnjë boshllëk e asnjë modifikim. Fletë Doganimi. në ditar janë regjistruar transaksionet e përshkruara te “5. Ky që paraqitet këtu është një format i përshtatur për kontabilitetin e informatizuar te programi “Kontabiliteti Alpha”. Çdo element që identifikohet quhet “artikull” i ditarit. si: Faturë Shitje. Shuma Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 650000 650000 Kredi Shënim: 1.o Llogaritë dhe përshkrimin që sqaron përmbajtjen e veprimit. Për ilustrim. firmosen njëra pas tjetrës dhe nga përgjegjësi. 44 . Si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi). Për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. Fletët e ditarit.

renditen njëra pas tjetrës. 07 12. Pra “kartelat e Llogarive” mund të përfytyrohen si “faqe” të Librit të Madh.03. sepse në to regjistrohen vetëm lloje të përcaktuara dokumentesh. ndërtohen dhe “Ditare të Pjesshme”27 kontabiliteti. ditari i shitjeve.03. 27 Ditare të pjesshme: Quhen dhe nënditarë (subjournals). ndërsa vleftat nuk vihen të gjitha në një kolonë si te ditari i kontabilitetit por vihen nëpër “Kartelat e Llogarive” përkatëse. që janë më të thjeshtë në përdorim. iii. Ditarët e pjesshëm të kontabilitetit nuk duhet të ngatërrohen me librat e ndërmjetëm që janë regjistra dokumentesh. që quhet “Libri i Madh” dhe përbëhet nga bashkësia e “Kartelave të Llogarive” (një kartele për çdo llogari).Ditari është i vetëm. 07 Përshkrimi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Pagesë për shlyerjen e furnitorit Totali Nr Ref 1 2 4 Lëvizjet Debi 100000 250000 150000 350000 150000 Teprica Debi 100000 350000 200000 200000 Kredi Kredi Sqarime: o Formati i mësipërm është ai që përdoret më shumë në kontabilitetin e infomatizuar (programi i “Kontabilitetit Alpha”). ditari i arkës dhe ditari i veprimeve të ndryshme. si “faqe” të Librit të Madh. Libri i Madh Pas regjistrimit në Ditar shumat e “artikujve” regjistrohen në një libër. Edhe regjistrimi i transaksioneve në Librin e Madh e ruan renditjen kronologjike. Të tillë janë: ditari i blerjeve. për regjistrimin e veprimeve. ditari i bankës.03. krahas tij. Kartelat e Llogarive. 45 . a Paraqitja e Kartelës së Llogarisë Kartela e Llogarise 512 “Banka” Nr Rend 1 2 3 Datë Regj 01. Shpesh. 07 05. sipas numrit të llogarisë.

që ndodhen në “faqe” të ndryshme të librit). jo vetëm për lidhjen e tyre me Ditarin e Kontabilitetit. që justifikon regjistrimin. Libri bëhet me faqe me format sa më të zgjatur. që ndodhen në faqe të ndryshme. Ky format. të ndara me kolona. Në punën me dorë. nuk është komod. Referencës” (Kolona 4) është ai me të cilin ato janë regjistruar në Ditarin e Kontabilitetit. Ky numër shërben. 28 Llogari: vetë llogaria ka dy kolona: një Debi dhe një Kredi 46 . jepet në faqen që vijon.o “Nr. që në këtë rast prek disa kartela llogarie (Çdo transaksion prek të paktën dy llogari. që të përmbajë sa më shumë llogari në një faqe. por edhe për identifikimin e transaksionit. Për të shkurtuar numrin e faqeve përdoret një formë që ka disa llogari28 në një faqe. regjistrimi i një transaksioni në disa llogari. që quhet formati klasik i Librit të Madh.

o Rreshti i fundit “Totali” shërben më së pari për të kontrolluar saktësinë e gjithë regjistrimeve të bëra.03. Në këtë rast thuhet se “kuadrimi është i dyfishtë”. 07 05. 47 . Duhet që shuma e vleftave në kolonat Debi të atij rreshti të jetë e barabartë me shumën e vleftave të kolonave Kredi të po atij rreshti. Meqenëse veprimet regjistrohen sipas parimit të partisë dyfishe.b Paraqitja klasike e “Librit të Madh” Libri i Madh Nr Ref Përshkrimi Debi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Blerje e makinerisë Pagesë për shlyerjen e furnitorit 150000 650000 650000 150000 0 100000 0 250000 150000 Totali 150000 150000 250000 250000 100000 100000 100000 250000 150000 150000 Kredi Debi Kredi Debi Kredi 1 2 3 4 12. 07 10. Nga ky rresht nxirren të dhënat dhe për bilancin vërtetues.03. Në këtë rast thuhet se rreshti “kuadron”. 07 01.03.03. që fillon me “Nr. totali i shumave të të gjitha Debive do të jetë detyrimisht i barabartë me totalin e shumave të të gjitha Kredive. Ref” që shërben për ta lidhur me regjistrimin te “Ditari i Kontabilitetit”. 07 Datë Regj Shuma 101 Kapitali 163 Hua 213 Makineri Debi Kredi 404 Furnitori Debi 512 Banka Kredi Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 0 150000 150000 350000 150000 Sqarime: o Çdo transaksion regjistrohet në një rresht. o Kolona “Shuma” shërben për të kontrolluar saktësinë e regjistrimit të rreshtit.

iii. 48 . Dokumenti paraqitet në trajtën e një tabele që përmban: o përshkrimin e llogarive që hapen30 gjatë ushtrimit o shumën e kolonës Debi dhe të kolonës Kredi të llogarisë o tepricën e llogarive. 30 Hapen: Llogaria quhet e hapur kur në të mund të kryhen veprime. që paraqet gjendjen në vlerë të elementeve të pasurisë së ndërmarrjes si dhe të përbërësve të llogarisë së rezultatit. b Paraqitja e Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 404 512 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 350000 150000 150000 650000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 0 200000 350000 350000 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitorë Banka Totali 650000 Shënim: Për ilustrim janë regjistruar llogaritë e përshkruara si shembull në Ditarin më sipër. a Mënyra e përftimit: Bilanci Vërtetues është dokumenti i parë që gjenerohet nga Libri i Madh nëpërmjet llogaritjes së shumave sipas kolonave të tij. Në Bilancin Vërtetues regjistrohen llogaritë dhe ndryshimet që kanë pësuar gjatë periudhës së ushtrimit. 29 Bilanci Vërtetues: quhet dhe “Gjendje e Llogarive”. Bilanci Vërtetues29 Bilanci Vërtetues është një raport. qoftë ajo debitore apo kreditore.

Teprica e llogarisë është pra shuma e veprimeve të regjistruara gjatë një ushtrimi në një llogari. Raporti “Bilanci Vërtetues” nevojitet për të thjeshtuar analizën dhe mundësuar ndërtimin e bilancit dhe të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes. Meqenëse, edhe ky, pasqyron veprimet e regjistruara sipas parimit të partisë dyfishe, mbajtja e saktë e llogarive verifikohet nga barazimi:

Totali i Debive = Totali i Kredive

49

7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31
Dokumentet që përshkruam më sipër: - Ditari i Kontabilitetit - Libri i Madh - Bilanci Vërtetues janë dokumentet kryesore të sistemit kontabël, nëpërmjet të cilave gjenerohen raportet financiare. Pasqyrat Financiare përfundimtare më të kërkuara: - Bilanci - Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve32(PASh)

i. Bilanci
Bilanci paraqitet si një fotografi e gjendjes financiare të shoqërisë në një datë të caktuar. Ai është i përbërë nga dy “krahë”, që quhen Aktivi (Përdorimet) dhe Pasivi (Burimet).

a Aktivi i Bilancit
Përfshin gjithçka që është pronë apo e drejtë e ndërmarrjes, që mund të jetë në forma të ndryshme: o Aktive Afatgjata(Klasa 2) Jomateriale - liçencat për ushtrimin e aktivitetit, patentat etj. Materiale - makineritë e pajisjet, mobiljet, mjetet e transportit, pajisjet kompjuterike etj. Në Proçes - Aktive që janë në proces ndërtimi apo krijimi; parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. Financiare - tituj të pjesëmarrjes, kredidhënie afatgjata etj.

31 Pasqyrat Financiare Kryesore: quhen ndryshe “Raportet Kryesore Kontabël”. 32 Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve” (PASH): quhet dhe “Llogaria e Rezultatit”.

50

o Inventarët (Klasa 3) ku përfshihen materialet e para, ndihmëse, produktet e gatshme etj. o Debitorë (Klasa 4 pjesërisht), ku përfshihen të drejtat që ka firma për të arkëtuar para nga persona të tretë (p.sh: klientë), kundrejt shitjeve të produkteve apo shërbimeve që ajo u ka bërë atyre. o Mjete monetare (Klasa 5) ku futen paratë në arkë apo në bankë. Inventarët (Klasa 3), Debitorët (klasa 4) dhe Mjetet monetare (klasa 5) përbëjnë së bashku Aktivet Qarkulluese.

b Pasivi i Bilancit
Përfshin të gjitha elementet që kanë financuar Aktivet e ndërmarrjes. Me fjalë të tjera Pasivi paraqet pretendimet e investitorëve mbi pasurinë e firmës. Ato grupohen në: o Burime të veta (Klasa 1) Pasuria në të cilën kanë kontribuar vetë pronarët, si: kapitali, rezerva, rezultati i ushtrimit. o Burime të jashtme (Detyrimet) Pretendimet e të tretëve ndaj pasurisë së firmës. Këto mund të jenë: Hua apo borxhe afatgjata (klasa 1) kreditë bankare etj. Borxhe afatshkurtra (klasa 4 pjesërisht) ndaj personave (p.sh: furnitorëve) të cilëve firma u detyrohet para33.

33 U detyrohet para – Këtu hyjnë dhe zbulimet e llogarive bankare (kur llogaria bankare është kreditore).

51

c Paraqitja e Bilancit
Bilanci. Gjendja më 31 /03 / 2007 Aktivi (Përdorimet)
Emërtimi
Makineri e pajisje Llogari të arkëtueshme Banka
34

Pasivi (Burimet)
Vlefta
150000 0 200000

Emërtimi
Kapitali i Vetë Hua Bankare Detyrime të pagueshme35

Vlefta
100000 250000 0

Totali Aktivit

350000

Totali Pasivit

350000

Shënim:3435
1. Formati është ilustruar sipas të dhënave të shembullit të mësipërm. 2. Përgjithësisht llogaritë në Bilanc paraqiten të grupuara në zëra e nënzëra, sipas nevojave dhe përparësive të kërkuesit.

ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)
Kjo pasqyrë jep rezultatin (fitimin apo humbjen) e ndërmarrjes për një periudhë të caktuar kohe. Paraqitet në dy “faqe”: të Ardhurat dhe Shpenzimet, veç e veç, që përmbajnë:

a Shpenzimet
Paraqiten të renditurara sipas klasifikimit të tyre: o Shpenzimet e Shfrytëzimit36 (llogaritë 60 ÷ 65) për blerjet (Llogaritë 60). për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62). për pushtetin publik (Llogaritë 63).
34 Të arkëtueshme = Të tretë (p.sh: klientë), që i kanë borxh ndërmarrjes 35 Të pagueshme = Të tretë (p.sh: furnitorë), të cilëve u ka borxh ndërmarrja 36 Shpenzimet e shfrytëzimit: quhen dhe “Shpenzime Operative”.

52

o Të Ardhurat e Shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75). për amortizimin për provizione. nga shitjet (llogaritë 70). o Tatim fitimi (llogaritë 69) o Fitimi (Teprica Kreditore) që llogaritet si diferencë mes “Të Ardhurave” dhe “Shpenzimeve”. o Të ardhura të Jashtëzakonshme (llogaritë 77). të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65). o Shpenzimet e Llogaritura (llogaritë 68). o Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67). o Shpenzimet Financiare (llogaritë 66). o Të Ardhura Financiare (llogaritë 76). nëse kjo diference është > 0. subvencione për shfrytëzimin (llogaritë 74) .për personelin (Llogaritë 64). b Të Ardhurat Paraqiten gjithashtu të renditura sipas klasifikimit të bërë më sipër. të tjera të shfrytëzimit (llogaritë 75). 53 . o Të ardhura të Llogaritura (llogaritë 78). prodhimi i assete për vete (llogaritë 72). o Humbja (Teprica Debitore) nëse “Shpenzimet” > “Të ardhurat”.

Q.c Paraqitja e Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve Formati 1 LLog 60-65 60 Nr I 1 a b Shpenzime për blerjet Blerje gjatë ushtimit Shpenzimet SHPENZIMET E SHFRYTËZIMIT Vlefta Ndryshimi i Gjendjeve (+ -) Punime e shërbime nga të tretë Tatime. taksa e të ngjashme Shpenzime për Personelin Pagat Trajtime dhe shperblime të tjera Sigurime shoqërore dhe të ngjashme Shpenzime të tjera shfrytëzimi SHPENZIME FINANCIARE Interesa të Paguara dhe për t’u Paguar Minusvlera nga Shitja e Letrave me Vlerë të Vendosjes Diferenca Negative nga Shkëmbimi Të tjera Shpenzime Financiare SHPENZIME TË JASHTËZAKONSHME AMORTIZIME E PROVIZIONE (shpenzime të llogaritura) Amortizimi i A.62 63 64 2 3 4 a b c 65 66 5 II 1 2 3 4 67 68 III IV 1 2 3 V 54 . Provizione Të tjera TOTAL (I + II + III) FITIMI PARA TATIMIT Tatimi mbi fitimin e të ngjashme FITIMI NETO (ose i Bilancit) 61.

. Në standardet e reja të kontabilitetit rekomandohen formate të reja.. 55 .Llog 70-75 70 Nr I 1 a b c Të ardhura nga shitjet Produkte Mallra Shërbime Të Ardhurat TË ARDHURAT E SHFRYTËZIMIT Vlefta 71 72 73 74 75 76 2 3 4 5 6 II 1 2 3 Të ardhura të tjera nga veprimtaritë e shfrytëzimit Prodhim aktive afatgjata për vete Produkte të pjesshme Subvencione për shfrytëzimin Të ardhura të tjera të shfrytëzimit TË ARDHURA FINANCIARE Interesa të fituara dhe të ngjashme Diferenca pozitive nga Këmbimi Të tjera të ardhura financiare TË ARDHURA TË JASHTËZAKONSHME TË ARDHURA TË LLOGARITURA (Rimarrje provizionesh. pastaj shpenzimet njëri poshtë tjetrit në vazhdim (në fillim ato të aktivitetit të shfrytëzimit e mbas tyre të tjerat).) HUMBJE (Rezultati i bilancit) 77 78 III IV V Shënim: Ky është njëri nga formatet e PASH. në të cilat vihen në fillim të ardhurat.

Meqenëse bëhet fjalë për blerje për herë të parë. ii. Blen me kredi (afati i pagesës 90 ditë) lëndë të para (CD etj. 2 i. I shet z. USHTRIM ZBATIMI NR. 56 . I shet z. klienti paguan me të marë mallin. v. ndërmarrja “IMB” kryen veprimet që vijojnë: i. Petro produkt të gatshëm (Software “Kontabiliteti Alpha”) me vleftë 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). Arben produkt të gatshëm (Software “AlphaNet”) për një vleftë prej 60000 lekë. Kërkesa: 1) Bëni regjistrimet përkatëse. Shtrimi i problemit Vazhdimi i rastit të ndërmarrjes “IMB” Gjatë muajit. iii.8. Paguan energjinë elektrike 7500 lekë. 2) Paraqitni bilancin dhe llogarinë e rezultatit në fund të muajit. iv. U paguan rrogën punonjësve 10000 lekë .) me vleftë 50000 lekë që shërbejnë për të prodhuar produkte të gatshme.

Furnitor 50000 601.ii. Banka 10000 3. Blerje lëndë të para 50000 IMB 2. Punonjësi Pagesa e rrogës 641. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) Përgjigje e kërkesës 1) 1. Paga 10000 IMB 512. Pagesë energjie elektrike 7500 lekë 57 . Blerje me kredi lëndë të para për 50000 lekë. Pagesa e rrogës prej 10000 lekë. Livrim lëndësh të para Furnitor Pagesa 401.

KESH Pagesa e energjisë 604. Petro Livrim të mirash 411. shitje 18500 58 . Arben produkt të gatshëm software “AlphaNet” për një vleftë prej 60000 lekë. Shitje Z. shitje 60000 5.… 7500 IMB 512. Shitje z.Banka 7500 4. Pagesa Arben IMB Livrim produkti 512.Bankë 60000 701. Klienti paguan sapo merr produktin.Blerje energji. Petro produkt i gatshëm software “Kontabiliteti Alpha“ për një shumë prej 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). Klient 18500 IMB 701.

paguar nga Banka Shitje produkt “Software AlphaNet” z. Arben.Petro me kredi afati 60 ditë Totali Shënim: Identifikimi i dokumentit që justifikon veprimin kontabël është kërkesë e domosdoshme. si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi).373839 37 FB = Faturë Blerje.04 07. Paguar në llogarinë Bankare Shitje produkt “Software Kontabiliteti Alpha”.04 06. Në këtë format realizohet me plotësimin e kolonave të “Dok Justifikues”.04 Blerje lëndë të para. Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 601 401 641 512 604 512 701 512 701 411 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 50000 50000 10000 10000 7500 7500 60000 60000 18500 18500 796000 796000 Kredi 04 / 04 FB37 05 / 04 XY38 06 / 04 XY 07 / 04 FS39 XK 07 / 04 FS 101 02 03 01 02 04. me kredi nga furnitori X 05. Në këtë kolonë shënohet shkutim i Llojit të Dokumentit. paguar nga Banka Shpenzuar për Energji Elektrike. detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka.04 06. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) a) Regjistrimi në Ditar Ditari i Kontabilitetit Ref 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Datë 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Dok Justifikues Lloj Nr Datë Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB.04 Shpenzuar për rrogat e punonjësve.iii. 38 XY = Urdhër Xhirimi Ynë Bankar 39 FS = Faturë Shitje 59 . për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. klientit z.

b) Gjenerimi i Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues nxirret nga Libri i Madh ku për çdo llogari merren shumat e kolonave Debi dhe Kredi Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 401 404 411 512 601 604 641 701 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 50000 150000 18500 410000 50000 7500 10000 78500 167500 150000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 50000 0 18500 242500 50000 7500 10000 78500 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitor lëndë të para Furnitorë Aktive të Qëndrueshëm Klientë Banka Blerje lëndë të para Blerje Energji Paga Shitje produkt i gatshëm (Software) Totali 796000 796000 478500 478500 c) Paraqitja e Pasqyrës të Ardhurat dhe Shpenzimet (PASH) Gjenerohet nga Bilanci Vërtetues. 60 . Në PASH hyjnë vetëm llogaritë e shpenzimeve (Klasa 6) dhe llogaritë e të ardhurave (Klasa 7).

Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog. Emërtimi 601 604 641 Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Total 50000 10000 7500 11000 78500 Total 78500 701 Të Ardhura Vlefta Llog. për ndërmarrjen “IMB”. Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 d) Prezantimi i Bilancit: Bilanci Aktivi 215 Makineri 411 Klientë 512 Bankë Total i Aktivit 150000 101 Kapitali 18500 120 Rezultati 242500 164 Hua 401 Furnitor 411000 Total i Pasivit Pasivi 100000 11000 250000 50000 411000 Shënim: Përfshihen edhe veprimet e ushtrimit 1. 61 .

.

......................... 107 Veprimet me Listëpagesat ......78 Veprimet me Inventarin....... 119 Ushtrim Amortizimi . 136 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI III Trajtimi kontabël i disa veprimeve .64 Veprimet që lidhen me Blerjen .....................67 Veprimet që lidhen me Shitjen................. 114 Zhvlerësimet (Amortizimi e Provizioni) ........................Kapitulli III Ilustrohet me shembuj mënyra e kontabilizimit të veprimeve më të përdorshme.... 129 Dalja e Aktiveve Afatgjata........... III TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Nga varet Trajtimi Kontabël ............................... dokumentat mbi të cilat ato mbështeten si dhe varësia e kontabilizimit nga përmbajtja e këtyre dokumentave..... Për çdo lloj dokumenti trajtohen rastet që hasen më shpesh...................85 Veprimet e Arkëtimit dhe Pagesës .....96 Veprimet me Prodhimin.......

më e plotë dhe e vetmja që pranohet zyrtarisht tek ne. o Mënyrat e mbajtjes së kontabilitetit Ndodh shpesh që momenti kur kryhet shitja të mos përputhet me atë kur bëhet arkëtimi i saj. Ky kontabilitet bazohet në parimin që një e ardhur (ose shpenzim) njihet e deklarohet në momentin që lind e drejta (ose detyrimi) për të. Në disa vende të zhvilluara bizneseve të vogla u kërkohet të mbajnë kontabilitetin sipas këtij parimi. Ndërsa në bizneset e vogla. në këtë pjesë do të shqyrtojmë tipe të ndryshëm veprimesh. Ai nuk ka llogari të detyrimeve dhe të drejtave afatshkurtra (klasa 4). Kjo dukuri është shumë e pranishme në bizneset e zhvilluara. Kontabiliteti i të Drejtave të Konstatuara Është mënyra e mbajtjes së kontabilitetit më e përhapur. Po kështu. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL Pasi paraqitëm parimet kontabël të regjistrimit të transaksioneve. pothuajse të gjitha veprimet kryhen me para në dorë.III. duke u kërkuar blerësve tuaj pagesën një muaj më pas. Ky lloj kontabiliteti është i thjeshtë. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1. Kështu ju mund të shisni mallra me kredi. që kontabilizohen në mënyrë specifike në përputhje me normat e procedurave. po kështu çdo e ardhur regjistrohet në momentin që kryhet arkëtimi i saj. furnitori mund t’ju kërkojë që ta parapaguani mallin që do të blini. 64 . Për këtë arsye ekzistojnë 2 mënyra të mbajtjes së kontabilitetit: Kontabiliteti i Bazës Monetare Nënkupton që çdo shpenzim regjistrohet në momentin që kryhet pagesa e tij. Këto norma në radhë të parë dallohen nga mënyra e mbajtjes së kontabilitetit.

65 . Le të listojmë dokumentet kryesore që përdoren për përligjjen e transaksionit: Dokumente Kryesore për Kontabilizim Nr.Për shembull. pavarësisht se arkëtimi mund të bëhet disa muaj më vonë. kjo paradhënie konsiderohet dhe regjistrohet. Detyrimet në Doganë Veprime rregulluese Kontabël Shënim: Inicialet e dokumenteve janë sipas kodifikimit të programit “Kontabiliteti Alpha”. regjistrimi i transaksoneve nënkupton regjistrimin në ditarin e kontabilitetit të dokumenteve justifikuese përkatëse. vetëm si detyrim ndaj tij por jo si e ardhur. o Varësia nga lloji i dokumentit Ritheksojmë se çdo transaksion duhet të mbështetet në një dokument justifikues. kjo konsiderohet si e ardhur dhe duhet regjistruar si e tillë. Inicial Emri i Dokumentit 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 FB FS MA MP UXY UXK ÇYB MAB FHM FDM FHP FDP LP FLD FK Faturë Blerje Faturë Shitje Mandat Arkëtimi Mandat Pagese Urdhër Xhirimi Ynë Urdhër Xhirim Klienti Çeku Ynë Bankar Mandat Arkëtim Banke Fletë Hyrje Magazine Fletë Dalje Magazine Fletë Hyrje Prodhimi Fletë Dalje Prodhimi Listëpagese Punonjësve Fletë Doganimi Fletë Kontabël Veprimi që kryhet Blerje të ndryshme Shitje të ndryshme Arkëtimi i parave në Arkë Pagesat që kryhen nga Arka Pagesa me xhirim nëpërmjet Bankës Arkëtime me xhirim nëpërmjet Bankës Tërheqje kesh nga Llogari e vetë Bankare Derdhje kesh në Llogarinë e vetë Bankare Hyrja e artikujve në magazinë Dalja e artikujve nga magazina Futja e lëndëve ne proces Prodhimi Nxerrja e produktit nga Prodhimi Detyrimi i Ndërmarrjes për Pagat etj. ku kontabilizimi i këtyre dokumenteve është automatik. Si e ardhur ajo do të regjistrohet vetëm pasi ne të kemi kryer shërbimin dhe të kemi dërguar faturën përkatëse. kur ne shesim mallra. Nga ana tjetër kur marrim paradhënie për një shërbim që do t’i kryejmë një klienti.

në kontabilizim ndikon edhe përmbajta e tij. Ose Toka Ndërtesa Makineri e pajisje Mobilje etj. b) Sipas afatit të përdorimit në: Afatgjatë .Aktive Afatgjata (AA) Afatshkurtër. P. “llojet e zbritjeve” dhe lloji i artikullit ndikojnë në kontabilizim. Dhe anasjelltas. Varësia e kontabilizimit nga lloji i artikullit Artikujt kur regjistrohen në kontabilitet duhet të mbahen në llogari që dallohen: a) Sipas natyrës së përftimit në: Blerje (Materiale e Mallra) Prodhime Ndërtime Shërbime. Se çfarë do të thotë kjo po e ilustrojmë me një shembull.Aktive Qarkulluese c) Sipas magazinimit që: nuk magazinohen magazinohen në ndërmarrje. Në skemat dhe rregullat e kontabilizimit të transaksioneve mbahet parasysh dhe parimi i pavarësisë së regjistrimit të një dokumenti nga regjistrimi i një dokumenti tjetër justifikues. Në vijim do të ndalemi në ilustrimin dhe shpjegimin e mënyrës së kontabilizimit të transaksioneve (dokumenteve) më të përdorshme: Blerjet dhe Shitjet Pagesat dhe Arkëtimet Veprimet në Magazinë (Hyrjet dhe Daljet) Veprimet në Prodhim (Hyrje lëndë e parë. Dalje produkt) Listëpagesat Veprimet me Aktivet Afatgjata. nëse kemi një dokument pagese ta regjistrojmë pa pritur të na vijë fatura përkatëse. Nëse kemi faturën që justifikon një blerje. atë ne duhet ta regjistrojmë pavarësisht nëse e kemi apo jo dokumentin e pagesës. Amortizimet dhe Provizionet 66 .Përveç llojit të dokumentit.sh: në një faturë blerjeje dhe “mënyra e pagesës”. magazinohet te të tretët d) Sipas qëllimit të përdorimit : Materiale të para Meteriale të tjera Inventar i imët … Prodhime në proces Produkte Mallra Gjendje të pambërritura etj.

megjithëse është bërë porosia.2. që janë: 1.Kur malli merret fizikisht furnitori lëshon një dokument livrimi – Fletë Shoqërimin. Ka mjaft raste që. kushte të pagesës e të livrimit etj. Ky është dokumenti i angazhimeve reciproke midis: furnitorit. kushtet e pagesës. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN i. me një telefonatë apo s’bëhet fare kur blihet direkt në treg të lirë. Vetëm mbi bazën e këtij dokumenti ndërmarrja mund të bëjë regjistrimin e veprimit të blerjes në llogaritë e saj në kontabilitet. Kërkesë për ofertë – Është dokumenti që ndërmarrja i formulon dhe i dërgon fillimisht Furnitorit kur kërkon që të blejë. për kryerjen e pagesës përkatëse. 67 . Ky dokument shërben për shoqërimin e mallit gjatë transportit deri në mbërritjen e tij në ndërmarrje. që firmoset edhe nga transportuesi apo personi. zbritjet etj. sepse ai është thjesht një kërkesë. për livrimin e porosisë dhe ndërmarrjes. Në të përshkruhen artikujt. As ky dokument nuk regjistrohet në kontabilitet. sasia e tyre. blerja mund të mos kryhet. Për të realizuar blerjen. dhe si dokument i marrjes në dorëzim. çmimi. Fletë Shoqërimi . Cikli i dokumenteve të Blerjes Për të prodhuar. 3. 4. Urdhër Porosia – Është dokumenti me të cilin ndërmarrja urdhëron që blerja të kryhet. koha e livrimit. ndërmarrja duhet të blejë nga furnitorët të mira dhe shërbime që do të përdoren në aktivitetin ose veprimtarinë e saj. Zakonisht ky dokument formulohet pasi është marrë oferta nga Furnitori dhe është negociuar me të. pasi firmoset nga marrësi. Në të përshkruhen artikujt që dëshiron të blejë. 2. sasia. Madje në mjaft raste kërkesa bëhet verbalisht. Faturë Blerje (FB) .Është Fatura që merr ndërmarrja kur bën një blerje. Edhe ky dokument nuk kontabilizohet pasi ai tregon që është bërë porosia por jo se është kryer blerja. Ky lloj dokumenti nuk regjistrohet në kontabilitet. që e merr mallin në ngarkim. në destinacionin mbërritës. tregtuar ose kryer një shërbim çfarëdo. sepse ndërmarrja bëhet pronare e mallit vetëm nga fatura që lëshohet për të. kalohen disa etapa.

klientin dhe natyrën e veprimit. në dyqane). përgjithësisht. vleftën e TVSH dhe totalin e faturës ku përfshihen të gjitha taksat. që kryhen me dokumentet e mësipërme. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (Mandat Pagese. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes Fatura përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi”. fatura përmban emrin. Ka gjithashtu fatura që shërbejnë edhe si dokumente pagese. nuk kontabilizohet. Trupi: përmban sasinë e artikujve40. Në përgjithësi.. uljet eventuale të çmimeve. çmimin për njësi pa TVSH.Këto 4 veprime. ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj. 68 . kur ajo likuidohet me “para në dorë“ në çastin e marrjes së faturës (p.. si rregull.sh. Në faturë saktësohen edhe kushtet e përgjithshme të shitjes (livrimi. Fletë Hyrja në Magazinë (FHM) – Është dokumenti me të cilin magazinieri vërteton marrjen në dorëzim prej tij të mallit dhe futjen në inventar. FHM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe. nga metoda e inventarizimit (periodik apo i vazhdueshëm) dhe veçanërisht nga fakti nëse lëvizja pasqyron ndryshim në klasifikimin kontabël të artikujve që përmban. (Në kontabilitet artikujt e blerë regjistrohen në inventar mbi bazën e Faturës së Blerjes). Urdhër Xhirimi..(Shih në vijim te veprimet me magazinën.) ii. kryhet me marrjen e faturës ose brenda një afati të miratuar nga shitësi. . 40 Artikujve: Artikujt mund të jenë mallra ose shërbime. Pagesa. Kontabilizimi i FHM varet nga skema kontabël (me ndryshim gjendje ose jo).. Koka: përmban informacione për furnitorin.). adresën dhe identifikuesin e tij tregtar (NIPT apo Kodi Fiskal). afati i pagesës etj. nga arka apo nga banka). Me blerjen mund të lidhet edhe: Pagesa e shumës së faturës. Për furnitorin dhe për klientin. përbëjnë Ciklin e Blerjes. Çek.

Vlerësimi i elementeve të Faturës Zbritjet në faturë Furnitori mund t’i akordojë klientit zbritje të natyrës tregtare ose financiare. Kjo e fundit i jep shoqërisë “IMB” faturën e mëposhtme: iii.Shembull Fature: Shoqëria “IMB” blen materiale (CD dhe bojë printeri) te shoqëria “Infosoft Systems”. Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: 69 .

Taksat në faturë TVSH (Tatimi mbi Vlerën e Shtuar) është një tatim i tërthortë. iii. 44 pagesën – kjo lloj ulje në anglisht : discount. 45 Afati i maturimit – është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. iv. Afati i pagesës lidhet përgjithësisht me datën e livrimit dhe afatin e maturimit45 të faturës. vonesa në livrim. ii. Zbritjet tregtare nuk regjistrohen në të njëjtën mënyrë me ato financiare.). 70 . për shembull. në frëngjisht: escompte. e menjëhershme ose me afat pagese. në frëngjisht: rabais. Mënyra e Pagesës Ka disa mënyra pagese. sasinë42 e blerjes (blerje me shumicë) apo nga rëndësia e klientit. për pagesën44 para afatit ose kur paguan “cash”. në italisht:ribasso. sipas afatit dhe mënyrës së pagesës. në italisht: sconto. Në regjistrimin e një fature duhet dalluar çmimi i blerjes pa taksa nga çmimi i blerjes që përfshin taksat (TVSH etj.) Zbritje financiare konsiderohen uljet në vleftë që akordohen. në frëngjisht: restourne. (Kjo ulje. nuk bëhet në faturë. përgjithësisht. 42 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. Ai përcaktohet në përqindje mbi çmimin e shitjes ose të shërbimit.i. që shënohet në disa fatura kur është i ndryshëm nga data e faturës. që vendoset mbi konsumimin. mall i mbetur stok. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes. defekte41 në cilësi. 43 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. tërësinë43 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. 41 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate. sepse shumat e derdhura si taksa (TVSH) i kalohen Shtetit nga ndërmarrja. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes Kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës. në frëngjisht: remise.

por pa zbritje dhe e paguar “me para nё dorë”. materiale të tjera(602). Me faturën Nr .. furnitura etj. Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit. prandaj vlefta e TVSH-së shkruhet në Debi të llogarisë 46 direkt e pagueshme: Faturë që paguhet “me para në dorë” (“cash”) me “çek bankar” apo “karta bankare”. magazinohet apo jo. Regjistrimi në ditarin e ndëmarrjes IMB Ref 10 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr .) regjistrohet direkt në një llogari shpenzime blerje (60…)..- lloji i zbritjes. tregtare apo financiare. që i përgjigjet vleftës së paguar realisht prej tij. fatura dhe pagesa mund të regjistohen bashkë (vetëm një herë) meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me livrimin e mallit. lloji artikullit. IMB blen nga Infosoft Systems vetëm 1 pako me 10 CD me vleftë pa TVSH 550 lekë. 71 . sepse i zbritet detyrimeve ndaj shtetit për TVSH. TVSH 110 lekë dhe vleftë me TVSH 660 lekë.. për blerjen në fjalë. Për artikujt: materiale të para(601). mallra(605) etj. 1 pako me 10 copë CD Shteti TVSH e zbritshme Arka Totali Sqarime: o Blerja e artikujve qarkullues që nuk magazinohen (materiale të para. a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme46.1 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 4456 531 Vlefta Debi 550 110 660 660 660 Kredi 12 / 04 Blerje. Në Ditar duhet të reflektohen: vlefta e blerjes neto pa taksa vlefta e TVSH që duhet paguar vlefta e plotë për t’u paguar nga klienti.1 (e ngjashme me atë më sipër).. o TVSH e Faturës së Blerjes quhet “TVSH e zbritshme”. afatgjatë apo qarkullues. Në këtë rast.

. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. që zvogëlon gjendjen e saj. jo sapo kryhet një veprim. ekzistenca e një borxhi ndaj furnitorit për vleftën e plotë. veç 72 . o Pagesa e plotë kryhet nga “Arka” e IMB.për detyrimet ndaj shtetit. Në këtë rast. Në ditar duhet të evidentohet: çmimi i blerjes pa taksa. vlefta e TVSH për t’u paguar. Rasti 2: Faturë me afat pagese: IMB blen përsëri tek Infosoft Systems me faturën Nr …2 (2 pako CD dhe një bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 (1000 + 5000) lekë. vlefta e plotë që realisht duhet të paguajë klienti për këtë.. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali Shpjegime: o Blerja e artikujve regjistrohet në llogari blerje sipas nëngrupit përkatës. Kjo mbahet në llogari sepse ndërmarrja i shlyen detyrimet ndaj shtetit vetëm periodikisht. prandaj ajo shërben si kundërparti në Kredi (dalje nga llogaria). për të marrë parasysh detyrimin që ka ndërmarrja për kryerjen e pagesës 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës kur bëhet pagesa realisht. TVSH 1200 lekë dhe vleftë me TVSH 7200 lekë me pagesë të vonuar (shih ilustrimin e faturës nr .3 më sipër) por pa zbritje. 2 pako CD Blerje material konsumi. regjistrimi ndahet në dy pjesë: 1) mbi bazën e faturës.

ndërsa totali pa zbritje quhet dhe “Totali Bruto”. o Me regjistrimin e dytë (Ref 12) të Urdhër-Xhirimit Bankar (UXB) ndërmarrja “IMB”. pasqyron pagesën me bankë për shlyerjen e borxhit Furnitorit. CD Blerje material konsumi bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori 14 10 / 07 UXY 004 10 / 07 Banka likuidimi i faturës Nr …3 Dt 17/03 Furnitori Totali 47 Totali me zbritje: quhet dhe Totali Neto. regjistrimi kontabël bëhet me vleftën e zbritur. dmth që ndërmarrja nuk ve në dukje në llogaritë e saj sa ishte vlefta para zbritjes apo zbritjen. veçse tani kreditohet një llogari e të tretëve (401 Furnitori) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese. 73 . Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 950 4750 1140 6840 6840 6840 13680 13680 Kredi 17 / 04 Blerje lëndë të parë. që i ka bërë furnitori. por ka edhe zbritje tregtare. Regjistrimi i faturës (Ref 11) debiton po të njëjtën llogari TVSH –je si në rastin 1. Shih faturën Nr …3 (që paraqitëm më sipër si shembull fature). Kjo faturë ka të njëjtat të dhëna në rastin 2. Trajtimi bëhet si në rastin e regjistrimit të një fature pa zbritje. b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare IMB blen përsëri CD e bojë printeri tek Infosoft Systems dhe ai i akordon një zbritje tregtare 5 %. veçse në vend të “totalit pa taksa” është “totali me zbritje47 pa taksa”.materiale të para (llogaria 601) dhe veç materiale konsumi (llogaria 606). Trajtimi i zbritjes tregtare: Në rastin e zbritjes tregtare.

Ai evidenton vleftën me zbritje pa taksa dhe vlerën me zbritje me taksa. vetëm vlefta ndryshon. o Pagesa është regjistruar e veçantë.. 74 . sepse ndërmarrja e kryen atë më vonë.. CD e bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Zbritje e përfituar Furnitori 14 17 / 06 UXY 005 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr . Rasti 4: Faturë me zbritje financiare: I referohemi përsëri faturës Nr .3.Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2. pra.. nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që mundëson korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti.. Ulja. por duke e konsideruar tani zbritjen financiare. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 60… 4456 76x 401 512 401 Vlefta Debi 6000 1140 300 6840 6840 6840 13980 13980 Kredi 17 / 04 Blerje. Trajtimi i zbritjes financiare: Zbritja financiare nënkupton një zbritje me kusht. si në rastin 3.1 Dt 17/03 Furnitori Totali Sqarime: o Blerja e materialit regjistrohet me vleftën që i përgjigjet vleftës tregtare (pa zbritje) dhe pa taksa. sepse kryhet vetëm nëse ndërmarrja respekton pjesën e kontratës (domethënë nëse ajo paguan përpara datës së parashikuar). si në rastin 2.

Në këto raste blerja nuk trajtohet si shpenzim por si inventar (gjendje pasurie). llogaria “zbritje e përfituar“48 (në grupin 76). gradualisht.sh: 766) ose të përdoret llogaria 768 “Të ardhura të tjera financiare”. për të pasqyruar kohën kur merret materiali dhe atë kur bëhet pagesa. Ndërkaq ka mjaft raste kur artikujt e blerë magazinohen për t’u konsumuar.o Zbritja regjistrohet më vete si e ardhur financiare. prandaj në to blerjet trajtohen si shpenzim (debitohet llogaria 60 “shpenzime blerje”). 2 pako CD Blerje material konsumi. konkretisht: Rasti 6: Blerjet me hyrje në inventar Kjo skemë përdoret për aktivet qarkulluese që magazinohen. c Varësia nga lidhja me magazinën Në rastet e mësipërme artikujt e blerë nuk magazinoheshin. Mund të çelet një llogari e tillë në grupin 76 (p. le të shohim se si do të kontabilizohej fatura e rastit 2 nëse artikulli “pako CD” do të magazinohej. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 48 Llogaria zbritje e përfituar: Aktualisht nuk është e veçantë në PKP. o TVSH-ja e llogaritur mbi vleftën me zbritje regjistrohet si në rastin e zbritjes tregtare. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. më vonë. Për ilustrim. o Veprimi regjistrohet gjithmonë në dy kohë. 75 .

mallra (35). kontabilizimi i faturës ndahej në dy pjesë..Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2 vetëm se në vend të llogarise 601 (shpenzime\ materiale të para) debitohet llogaria 311 (inventar \ materiale të para) . sipas llojit dhe mënyrës së magazinimit. Në kontabilizimin e blerjeve. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems Llogaria 611 606 4456 401 311 60311 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 1000 1000 7200 7200 14400 14400 Kredi FHM Hyrje materiale në magazinë Ndryshim gjendje magazine 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 76 . nëpërmjet kreditimit të llogarisë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”. Bëni kujdes ! Në këtë regjistrim artikujt në inventar hynë me çmimin e blerjes sepse nuk kanë shpenzime të tjera. Kur artikujt që magazinohen janë: materiale të para (311). inventar i imët e ambalazh (32). dhe në pjesën e dytë regjistrohej hyrja në inventar (duke anuluar shpenzimin e blerjes). 2 pako CD Blerje material konsumi. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. sikur të ishin artikuj që nuk magazinohen.. Më konkretisht sipas kësaj skeme regjistrimi në ditar i këtij rasti (Rasti 6) do të ishte: Dok Justifikues Lloj FB Ref 11 Datë 15 / 04 Nr …2 Datë 15 / 04 Përshkrimi i veprimit Blerje materiale të para. Në pjesën e parë fatura e blerjes kontabilizohej si shpenzim. Në vijim.. materiale të tjera (312). o Artikujt “pako CD” dhe “bojë printeri” ndonëse janë në të njëjtin dokument (faturë blerjeje) trajtohen në kontabilitet me skema të ndryshme. o Ndërsa materialet e konsumit që nuk inventarizohen kontabilizohen njësoj (si në rastin 2) në llogarinë e shpenzimeve përkatëse 606. te “Veprimet me Inventarin” do të shohim dhe rastet kur ata kanë dhe shpenzime të tjera blerjeje (për shembull transporti) dhe hyjnë në inventar me koston e plotë. Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje”.

o Në vend të llogarisë 401 "furnitorë për mallra e shërbime" është përdorur llogaria 404 “furnitorë për aktivet afatgjata”. o Nëse pagesa e faturës do të ishte direkte. në vend të furnitorit 404. Rasti 7: Faturë me aktive afatgjata Nëse fatura përmban aktive afatgjata. shpesh.. klasa 2).. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 15 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FB Nr .Regjistrimi i hyrjes në inventar bëhej. me regjistrimin e fletë hyrjes në magazinë. do të vihej llogaria e bankës 512 nga bëhet pagesa. por si hyrje në inventar (në llogarinë përkatëse të aktiveve afatgjata. ajo në asnjë rast nuk konsiderohet si shpenzim.5 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 2182 4456 404 Vlefta Debi 200500 40100 240600 240600 240600 Kredi 19 / 03 Blerje pajisje informatike kompjuter e printer Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Totali Shpjegime: o Regjistrimi prek llogarinë 2182 “Pajisje informatike” e klasës (2) të aktiveve afatgjata dhe jo si në rastet e tjera që prekte llogari shpenzimesh (klasa 6) apo llogari inventari (klasa 3). Le të shohim rastin e faturës në vijim: Shënim: Mallrat do të përdoren për nevojat e vetë ndërmarrjes « IMB » për një afat mbi 1 vit. 77 .

me të cilën magazinieri vërteton daljen e mallit nga magazina dhe dorëzimin e tij personit marrës. edhe në rastin e shitjes.Urdhër-Shitja . që kryhen me dokumentet e mësipërme. Si në rastin e blerjes. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes Regjistrimi i veprimeve të shitjes ndjek të njëjtën logjikë si te veprimet e blerjes.Fletë-Shoqërimi (Dokument Livrimi) . VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN i. 78 . që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (nga Banka apo nga Arka). ii. Le t’u rikthehemi faturave që përdorëm në veprimet e blerjes nga IMB dhe të shikojmë se si ato regjistrohen në llogaritë e ndërmarrjes «Infosoft Systems» për të cilën ato shërbejnë si Fatura Shitjeje. përbëjnë Ciklin e Shitjes.Faturë Shitjeje Veprimet. Fatura: Baza për regjistrimin e veprimeve të Shitjes Në ciklin e shitjes përfshihen edhe: Arkëtimi i shumës së faturës. Cikli i dokumenteve të Shitjes Veprimi i shitjes kalon në etapa të ngjashme me ato të blerjes: . lloji i zbritjes. por në vend që të regjistrohen veprimet në llogaritë e klasës 6. FDM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe në përgjithësi ashtu si FHM nuk kontabilizohet.Oferta . kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës.3. Fletë Dalje nga Magazina (FDM) . lloji i artikullit. ato regjistrohen në llogaritë e klasës 7 dhe për TVSH-në në vend të llogarisë 4456 përdoret llogaria 4457.

shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin ishte inventarizuar dhe bëhet pakësimi i inventarit.vlefta që duhet paguar dhe që paguan klienti në dorë. veprimi i shitjes (livrimi dhe pagesa) regjistrohet vetëm një herë mbi bazën e faturës. Në këtë rast. Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems“ Ref …1 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 531 35 605 Vlefta Debi Kredi 550 110 660 460 460 1120 1120 12 / 04 Shitje mallra. Fatura e Shitjes (FS) është dokumenti që njëkohësisht justifikon daljen e mallit nga inventari (shpenzimin e tij). gjysmë produkte. Përgjithësisht. Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit.çmimi i shitjes pa taksa. faturë shitjeje mallrash (1 pako CD) me vleftë shitjeje pa TVSH 550 lekë dhe TVSH 110 lekë). 1 pako CD me 10 copë Shteti TVSH e pagueshme Arka Inventarë. dalje malli i shitur Shpenzime blerje malli Totali Sqarime: o Shitja e artikujve afatshkurtër (produkte.a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme I referohet faturës së mësipërme si te Rasti 1 i blerjes pa zbritje dhe me pagesë direkte me marrjen e mallit. 79 .… ) regjistrohet direkt në një llogari “të ardhura nga shitja” (70…). pa zbritje me pagesë direkte. prandaj duhet të pasqyrohet edhe kjo dalje. Pra. . mallra. meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me marrjen e faturës. . Në ditar evidentohet: .vlefta e TVSH-së së mbledhur. . të cilat janë në inventar me një kosto blerjeje prej 460 lekë.

shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin bëhet pakësimi i inventarit. prandaj llogaria “Arka” shërben si kundërparti në Debi (hyrje në llogari). Faturë shitjeje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë dhe TVSH 1200 lekë). .vlefta që duhet paguar nga klienti dhe që i korrespondon vleftës së paguar më vonë nga ky.vlefta e TVSH-së së mbledhur. … o TVSH e Faturës së Shitjes është “TVSH e pagueshme”... veprimi regjistrohet në dy etapa: 1) mbi bazën e faturës dhe 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës. që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. prandaj shkruhet në Kredi të llogarisë së detyrimeve ndaj shtetit. pa zbritje me pagesë të vonuar. pa zbritje me pagesë të vonuar. Në këtë rast. me afatin e pagesës.çmimi i shitjes pa taksa. Në ditar evidentohet: . punime e shërbime (704).ekzistenca e një kredie dhënë klientit.Për artikujt: produkt i gatshëm (701). nënprodukte (703). mall (705). . o Pagesa e klientit kryhet direkt (“me para në dorë”). .” Rasti 2: Faturë me afat pagese Ky rast i referohet të njëjtës faturë Nr …2 (si te rasti 2 i blerjes më sipër). që rrit gjendjen e saj. Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën me të cilën mbahej në magazinë artikulli (koston e blerjes që është 460 lekë) dhe debitohet si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash. produkt i ndërmjetëm (702). o Pjesa me sfond jeshil është pjesa e daljes nga inventari si shpenzim i blerjes. 80 . .

Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën e kostos me të cilën mbaheshin në magazinë (që është 4800 lekë) dhe debitohet me të njëjtën vlerë49 si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash.. debitohet një llogari e të tretëve (Klienti) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese.Regjistrimi në ditarin e «Infosoft Systems» Ref …2 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1200 7200 4800 4800 7200 7200 14400 14400 15 / 04 Shitje mallra. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë. 2 pako CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë. Urdhër Xhirim Klienti (UXK. o Njësoj si në rastin 1 (pjesa me ngjyrë jeshile). së bashku me shitjen regjistrohet edhe dalja nga inventari si shpenzim blerjeje. 81 .” o Regjistrimi i dytë. b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare Le t’i referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 3 i blerjes.. me 49 Duke e konsideruar që kosto e blerjes është sa shpenzimi i blerjes. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …3 17 / 06 UXK …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15 / 04 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi i parë i Faturës (ref …2) ka ndryshim nga ajo e rastit 1. ref …3) pasqyron veprimin e pagesës që bën klienti “IMB” për shlyerjen e borxhit të tij ndaj ndërmarrjes “Infosoft Systems”. se në vend të bankës.

që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …5 10 / 07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si skemë me atë të faturës 2 në rastin e mësipërm. me pagesë të vonuar. me pagesë të vonuar. me zbritje financiare 5%. Rasti 4: Faturë me zbritje financiare I referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 4 i blerjes. (vleftat e kostot janë po ato të rastit 3 më sipër). ndryshon vetëm nga fakti që këtu kontabilizohen vlerat me zbritje. vlefta me zbritje pa TVSH është 5700 lekë. ulja do të kryhet vetëm nëse ndërmarrja (IMB) respekton pjesën e kontratës. Ulja pra nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që të lejojë korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes «Infosoft Systems » Ref …4 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17 / 04 Shitje mallra. domethënë nëse ajo paguan para datës së parashikuar. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri). me zbritje regjistrohet dhe detyrimi i klientit (6840 lekë). Në këtë rast. Si vleftë e shitjes pa TVSH merret vlefta me zbritje (5700 lekë) dhe si vleftë e TVSH korresponduesja e saj me zbritje (1140 lekë).zbritje tregtare 5%. vlefta e TVSH pas zbritjes 1140 lekë. 82 . CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë.

CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Ulje e akorduar Klienti IMB Inventarë. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 50 …6 17 / 06 UXK …5 17/06 Shpjegime: o Në ndryshim me rastin 3 kur zbritja ishte tregtare. c Varësia nga magazina Për mallrat që magazinohen veprimi i shitjes shoqërohet me daljen nga magazina si më sipër. si vleftë e TVSH merret ajo me ulje dhe debitohet një llogari shpenzimesh financiare “Zbritje e akorduar” për uljen e akorduar prej 300 lekë. këtu si vleftë shitje pa TVSH merret ajo pa zbritje (6000 lekë). grupi 6 i shpenzimeve financiare). o Pjesët e tjera janë njësoj si në rastin 3. 83 .) 50 Ulje e akorduar = Rekomandohet të jetë një llogari e veçantë 66x (dmth në klasën 6 të shpenzimeve. Në rastet e veçanta të shitjes së mallrave të painventarizur ose të inventarizuar me vlerë jo të plotë bëhet pakësimi i shpenzimeve përkatëse të mallit të shitur. sepse fatura e shitjes shërben edhe si dokument justifikues për daljen nga magazina. (Shih veprimet me inventarin.Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems”50 Ref …5 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FS Nr …4 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 66x 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1140 300 6840 4800 4800 6840 6840 13980 13980 17 / 04 Shitje mallra.

Kjo sepse. të gjitha hyrjet dhe daljet nga inventari bëhen me kundërparti llogarinë 603. Për konkretizim. mallra” përdoret llogaria 6035 “Ndryshim gjendje mallra…” Shënim: Rastet e mësipërme janë raste të shitjes së aktiveve qarkulluese. regjistrimi në ditar i rastit 3 (të shitjes) do të ishte: Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes ”Infosoft Systems” Ref …4 Datë 17/04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 351 6035 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17/04 Shitje mallra. që trajtohet më poshtë. Shitja e një aktivi afatgjatë është një rast i veçantë.. Në kontabilizimin e shitjeve. sipas kësaj skeme. CD e bojë. Në këtë pjesë dalja nga inventari bëhej me kundërparti llogarinë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”. sipas kësaj skeme. 84 . mbas amortizimit.. CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB FS …1 17/04 Dalje nga magazina për shitje... kontabilizimi i faturës së shitjes ndryshonte vetëm në pjesën e dytë (me ngjyrë jeshile).”Ndryshim gjendje magazine”.Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të shitjeve. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. …5 10/07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr…1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 512 411 Shpjegime: o Siç shihet ndryshon vetëm llogaria kundërparti e llogarisë 35 “Mallra” që në vend të llogarisë 605 “Blerje.

b Metodat e regjistrimit të inventarit Për regjistrimin e veprimeve të magazinës dhe evidentimin e inventarit përdoren dy metoda: o Metoda e inventarit të vazhdueshëm o Metoda e inventarit të ndërmjetëm Metoda e inventarit të vazhdueshëm: Sipas kësaj metode. prodhimet. ndërsa kur del nga magazina regjistrohet si dalje nga inventari.e mbajtura për shitje (mallrat51. çdo aktiv. Në këtë rast ato trajtohen si pjesë e inventarit. Kjo metodë rekomandohet sidomos kur artikujt kanë një vlerë të konsiderueshme. ndërtesa.4.…). 85 . ose . VEPRIMET ME INVENTARIN i. Kjo metodë jep një gjendje faktike të inventarit në çdo çast. në fillim të 51 Në mallrat hyjnë dhe pronat e paluajtshme (si toka. Metoda e inventarit të ndërmjetëm Bazohet në evidentimin e gjendjes së inventarit në periudha të caktuara. në momentin që blihet dhe magazinohet. ose . regjistrohet si hyrje në inventar (kontabilitet).në formë materialesh apo furnizimesh për t’u përdorur në procesin e prodhimit ose në kryerjen e shërbimeve. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit a Ç’është inventari ? Inventaret përbëhen nga aktivet: .që ndodhen në procesin e prodhimit. …) kur ato blihen për rishitje.

vlefta etj. kostot inxhinierike. …). siguracioni i mallit e kosto të tjera.. c Kosto e inventarit Në standardet e kontabilitetit. në çastin kur bëhet inventarizimi. deri në sjelljen e inventarit në vendin dhe gjendjen që duhet. ngrohja e ndriçimi. Dokumentet e Magazinës Veprimet me inventarin bazohen në dokumentet e magazinës. Fletë Hyrje Magazine (FHM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën hyrje në magazinë artikujt e blerë apo të prodhuar.periudhës dhe në fund të periudhës dhe kontabilizohet vetëm kjo gjendje dhe jo çdo hyrje apo dalje nga magazina. jo në çdo çast por. ii. inventari (në magazinë) mbahet me kosto blerjeje apo prodhimi dhe jo me çmimin e blerjes. FHM plotësohet nga magazinieri që e merr në dorëzim artikullin dhe firmoset edhe nga personi që e sjell. detyrimet doganore. zakonisht. periodikisht. sasia e bërë hyrje.. pagat e punonjësve të prodhimit dhe shpenzimet për ta (sigurimet.. çmimi i magazinimit apo kostoja e prodhimit. nga 52 Lëvizje e brendshme quhet lëvizja nga një magazinë (vend stokim) në një tjetër pa ndryshim të gjendjes fizike të artikullit. fletë dalje prodhimi. Në koston e blerjes përfshihet: çmimi i blerjes. c) Kosto indirekte: Qeraja. .. kosto e transportit. FHM përgjithësisht nuk kontabilizohet. Në të përshkruhen artikujt.. firot.. mirëmbajtja. 86 . Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur artikulli qarkullues bën lëvizje të brendshme52duke ndryshuar klasifikimin kontabël (për shembull. Kjo metodë e jep gjendjen e inventarit.. humbjet teknike. që janë: 1. . Në koston e prodhimit përfshihen kostot direkte e ato indirekte që lidhen me atë prodhim: b) Kosto direkte: materialet e prodhimit. në fund të periudhës ushtrimore. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë blerjeje. Kjo metodë përdoret kur aktivet janë artikuj të imët e me vlerë relativisht të vogël.). kompensimet.

Në mbyllje të ushtrimit kjo është një kërkesë e detyrueshme e standardeve të kontabilitetit. Proces Verbal (Magazine) (PVM) . njësi shitje e prodhimi... 3.material konsumi që nuk magazinohet në material që magazinohet.është dokumenti që përdoret për të evidentuar dëmtimet. Ka dhe dokumente të tjera të kombinuar si: Fletë Hyrje Faturë53 (FHF) që luan rolin e FHM dhe të FB. Fletë Dalje Magazine (FDM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën dalje nga magazina artikujt për shitje. Këto janë 4 dokumentet më të përdorshme për lëvizjet e inventarit.). …). diferencat. Verifikimi i gjendjes dhe plotësimi i FIM kryhet nga një komision i përbërë prej të paktën 3 vetësh. 87 .ku regjistrohen FHM dhe FDM për evidentimin e tyre. Përveç këtyre. por për artikujt që dalin. periodikisht ose në rastet kur kërkohet të verifikohet gjendja fizike (faktike). për shërbim apo për në ndonjë magazinë tjetër.është dokumenti që përdoret për të kryer inventarizimin në magazina. 56 Kartela e Artikullit . . urdhër i brendshëm. FDM ka përmbajtje të njëjtë me FHM. FDM përgjithësisht nuk kontabilizohet. përdoret në rastet kur magazina luan edhe rolin e pikës së shitjes. Fletë Inventari (Magazine) (FIM) . 55 Regjistri i Magazinës . 54 Fletë Dalje Faturë – quhet dhe Fletë Dalje e Jashtme. nga materiale të para në mall dhe anasjelltas. 4. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë shitjeje.. .. Fletë Dalje Faturë54 (FDF) që luan rolin e FDM dhe të FS. nga gjendje te të tretët në gjendje në magazinë. ka dokumente të tjera (jo kontabël) ndihmëse të administrimit fizik të gjendjes së inventarit. Plotësohet nga magazinieri dhe firmoset edhe nga personi që e merr në dorëzim artikullin. 2. si: Regjistri i Magazinës55. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur kontabilizohet dhe FHM. për prodhim.ku regjistrohen të gjitha hyrjet e daljet e një artikulli. 53 Fletë Hyrje Faturë – quhet dhe Fletë Hyrje e Jashtme. vjedhjet në magazinë. Kartela e Artikullit56. FIM përdoret edhe për kontabilizimin e inventarit sipas “metodës së inventarit të ndërmjetëm”. në rastet kur nuk ka faturë blerjeje. PVM kontabilizohet kur këto diferenca kanë ndikim në gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes.

Trupi: përmban sasinë e artikujve. FLETE .2007 Lloji e targa mjeti trans Njesia Pako Adresa ku shkon malli Magazina nr. Koka: përmban informacione identifikuese (nr. destinacionin.... te autoriz Nr. Për këtë magazinieri i “IMB” plotëson Fletë Hyrjen e mëposhtme: Subjekti Instituti i Modelimeve në Biznes Emri mbiemri pers. datë. 1 Date 18.. vleftën totale të artikullit dhe totalin e të gjithë artikujve që përfshin dokumenti..).HYRJE Nr. 1. njësinë ekonomike apo magazinën. përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi” ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj. koston e magazinimit për njësi. 1 Emertimi i mallit Pako me 10 CD Sasia 2 Çmimi 475 Vlefta 975 975 Emri Mbiemri e nenshkrimi Magazinieri Marresi ne dorezim Transportuesi Llogaritari 88 ..04.) për dorëzuesin dhe marrësin në dorëzim.a Fletë Hyrja e Magazinës (FHM) FHM. ashtu si fatura.. Shembull Fletë Hyrje Shoqëria “IMB” bën hyrje në magazinë materialet (CD dhe bojë printeri) të blera me faturën 001 te shoqëria Infosoft systems. referimin e dokumentit justifikues (faturën.

që likuidohen në vend me Çek Bankar. Madje kur ka lëvizje nga një magazinë në tjetrën FDM e njërës shërben si FHM për tjetrën. Janë dokumente që plotësohen me komision. te koka ka ndonjë informacion plus me që shërbejnë dhe për magazinën. Hyrje e mallrave në magazinë Shembull: Infosoft Systems blen në import (si mall) me Faturën Nr. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar Veprimi i blerjes së një artikulli shoqërohet me veprimin e hyrjes së tij në magazinë.b Fletë Dalja e Magazinës (FDM) FDM është krejt e ngjashme me FHM si në formë dhe në përmbajtje.. iii.1. kursi 122. Rasti 1: Vlerësimi fillestar.5 lekë/euro). sipas artikujve apo i ndryshimeve që ka pësuar ai. Mirëpo hyrja në inventar kërkohet të bëhet me koston e blerjes ndaj kontabilizimi i hyrjes në magazinë duhet të jetë i tillë që vlefta e artikullit në inventar të rëndohet dhe me shpenzimet e tjera përkatëse të blerjes. Përveç këtyre i detyrohet transportuesit për transportin 2000 lekë (Faturë shërbimi Nr .1 Dt 29/ 05) paguan Taksë dogane 3000 lekë dhe TVSH 4410 lekë. përkatësisht me FB dhe FS.. c Dokumente të tjera të magazinës FHF dhe FDF janë të ngjashme në formë. përgjithësisht. sepse trupin e kanë të njëjtë. Në të shënohen artikujt që dalin nga magazina. Datë 25/05) Le të shohim si regjistrohet hyrja në inventar e printerave. Qëllimi është evidentimi i gjendjes fizike dhe kontabile të inventarit. FIM dhe PVM janë dokumente që ngjajnë me FHM me specifikat përkatëse. dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. 6 Datë 21/05. me çmimin e blerjes.. Për çdoganimin e tyre (me FLD Nr .. 89 .

TVSH). 90 . o Transaksioni i dytë (ref 8) pasqyrohet me regjistrimin e faturës së transportuesit (FB). por në 57 Fletëdoganimi – është dokumenti që lëshon Dogana për çdoganimin e mallit. Akcisa.1 …6 001 Datë 29/05 10/07 25/05 Përshkrimi i veprimit Shteti TVSH e zbrit. o Transaksioni i tretë (ref 9) bazohet në faturën e blerjes (FB) të printerave. (2 printerat në Doganë) Taksa. sepse për mallrat e importit përllogaritet nga Dogana. ndaj debitohet llogaria 35 “Mallra” dhe kreditohet llogaria 401 “Furnitori” për të evidentuar detyrimin që kemi për likuidimin e kësaj fature.Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 7 Datë 29 / 05 Dok Justifikues Lloj FLD ÇYB Nr …1 …4 . tarifa doganore Banka likuidimi i FLD Nr …1 Dt 29 /05 Shpenzim. Meqë pagesa e këtyre detyrimeve bëhet e menjëhershme (me Çek bankar) si kundërparti është kredituar llogaria “Banka” për shumën e paguar në doganë (7410 lekë).. që njihet si shpenzim transporti për blerje (Debitohet llogaria 632 “Shpenzime transporti për blerje”) dhe si detyrim pagese që ndërmarrja i ka transportuesit (Kreditohet llogaria 401 “Furnitori”). taksa e tarifa doganore” për vleftën e taksës doganore të paguar (3000 lekë) si dhe llogaria 4456 “Shteti. o Transaksioni i katërt (ref 10) nuk bazohet drejtpërdrejt në ndonjë faturë.. Mbi bazën e FLD debitohet llogaria 632 “Shpenzime. në të cilin shënohen detyrimet që mbahen në doganë (taksa Doganore. transport malli për blerje printeri Detyrim ndaj transportuesit (furnitor) Llogaria 4456 632 512 6271 401 35 401 632 6271 35 Vlefta Debi 4410 3000 7410 2000 2000 22050 22050 3000 2000 5000 36460 36460 Kredi 8 9 10 29/05 29 / 05 29/05 FB FB FK 21 / 05 Blerje dy printera Furnitori 29 / 05 Transferim shpenzime doganore për printera Transferim shpenzime transporti printera Kosto blerje dogane e transport printera Totali Shpjegime: o Transaksioni i parë (ref 7) bazohet në Fletëdoganimin57 (FLD) dhe në Çekun bankar (ÇYB). TVSH e zbritshme” për vlerën e TVSH. që fillimisht do magazinohen për shitje.

sepse shpërndarja e këtyre shpenzimeve dytësore të blerjes. Kjo metodë është aktualisht më e rekomanduara. 58 FIFO – Është shkurtimi i fjalëve angleze “First In. Ky transaksion pasqyron transferimin e shpenzimeve të taksës doganore dhe të transportit të printerave nga llogaritë e tyre të shpenzimeve në llogarinë inventar. iv. dalje e parë”). Me fjalë të tjera me këtë veprim anullohet shpenzimi i doganës dhe shpenzimi i transportit dhe vlefta e tyre bashkohet me vleftën e printerave në llogarinë “mallra”. o Transaksioni tretë dhe i katërt (ref 9 e 10 me ngjyrë jeshile) i përkasin të dyja hyrjes në magazinë të printerave dhe së bashku përbëjnë koston e plotë. rekomandohen këto metoda: Mesatarja e ponderuar FIFO58 (“hyrje e parë. Vini re! Taksa e doganës dhe shpenzimet e transportit të printerave mund të ishin kontabilizuar që në fillim (ref 8 dhe ref 9) në debi të llogarisë 35 “Mallra”. si pjesë përbërëse e kostos së blerjes. Ndaj kreditohen llogaria 632 “Shpenzime. dalje e parë”) LIFO59 (“hyrje e fundit. për të llogaritur koston e daljes nga inventari të artikullit dhe për të vlerësuar koston e gjendjes së inventarit. o Mesatare e ponderuar Kosto e daljes së artikujve llogaritet si mesatare e ponderuar e gjendjes në fillim dhe hyrjeve të tyre (të blera ose të prodhuara) gjatë periudhës. [Veprime të tilla transferimi dhe korrigjimi kryhen formalisht me Fletë Kontabël (FK)]. në shumicën e rasteve.përllogaritje të brendshme. mbasi shqyrtohen të gjitha shpenzimet dhe të gjithë artikujt që përfshihen në to. Fist Out” 59 LIFO . bëhet në një fazë të dytë. taksë doganore” dhe llogaria 6271 “Shpenzime transporti…. Mirëpo ne preferuam skemën e mësipërme. Fist Out” 91 .” dhe debitohet llogaria 35 “Mallra” për shumën e tyre 5000 lekë.Është shkurtimi i fjalëve angleze “Last In. Vlerësimi i Kostos së Inventarit Në përgjithësi.

07 25.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 1600 200 35. a) Sipas metodës së “Mesatares së Ponderuar” Kartela e Artikullit “CD Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01. gjendje janë elementet që janë blerë apo prodhuar në fillim. Shembull Në magazinën e Infosoft Systems.3469 Vleftë 4.0 2500 32 80000 1500 32.01.4 42.051.4 1300 92 . në fund të periudhës.2381 35.01. 25 janar bleu 2500 copë me 32 lekë/copa .000.01.07 28. 22 janar shiti 200 copë .571.381. gjendja e artikullit «CD» më 1 janar 2007 ishte 50 copë me vleftë gjithsej 2000 lekë.2381 56.0 35.o FIFO (“hyrje e parë.07 14.07 22.01.000.3469 48.0 17. Për këtë arsye. 28 janar shiti 1500 copë.619. Le të llogarisim gjendjen e artikullit CD në magazinë duke bërë regjistrimet e lëvizjeve (hyrje. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fillim shiten apo dalin nga njësia të parët.07 05.0 10. Në fund të periudhës. elementet gjendje e inventarit janë ato që janë blerë apo prodhuar më të fundit.6 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 500 300 2800 Çmim 40 35 Sasi Çmim Çmim 40.0 7.0 74.2381 32. o LIFO (“hyrje e fundit.571. gjatë janarit u kryen këto veprime: 5 janar Infosofti bleu 2000 copë me 35 lekë/copa .2381 35.4 90.01.047.01. 14 janar shiti 1600 copë .520.3469 32.2381 35. Kjo metodë përdoret vetëm në raste specifike. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fund shiten apo dalin nga njësia të parët. dalje) në kartelën e këtij artikulli.

o Në përfundim gjendja në sasi është e njëjtë.01.07 25. 93 . b) Sipas metodës “FIFO» Kartela e Artikullit “CD” me FIFO Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01.000 10.400 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 2000 500 300 2800 2500 1300 Çmim 40 35 Sasi Çmim Vleftë 4. me çmimin njësi sa kostoja e blerjes. me metodën FIFO.500 90.000 41.01. Prandaj sasia e daljes prej 1600 copë është ndarë në dy pjesë (100 copë me 40 lekë. por në vleftë ajo ndryshon. 60 Llogaritet . kur regjistrojmë një dalje të artikullit.500 10.07 dhe 1500 copë me 35 lekë me çmimin e hyrjes së parë).000 17.01.01.07 14.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 100 1500 200 40 35 35 35 32 4.01.500 80.07 05.500 38. o Mund të provohet lehtë se çmimi mesatar i gjendjes nuk ndryshon.01. në të gjitha metodat.000 52.01.000 70.Sqarime: o Në hyrje artikujt regjistrohen njësoj.07 22. që llogaritet60 nga pjesëtimi i «Vleftë Gjendje» me «Sasi Gjendje». o Në dalje artikujt regjistrohen me çmimin njësi.600 2500 32 80000 300 1200 Sqarime: o Në dalje.si mesatare e ponderuar. Në rastin e metodës "FIFO" vlefta është sa çmimi i blerjes së fundit.000 74.500 7. 32 lekë/copë. me të dyja metodat. me çmimim e gjendjes së datës 01. artikujt regjistrohen me çmimin njësi sa hyrja më e parë.07 28. te kolona nr. ai mund të ndryshojë vetëm kur regjistrojme një hyrje. 10 e Kartelës së Artikullit.

94 . transport për blerje Totali Shpjegime: o Dalja nga inventari pasqyrohet duke kredituar llogarinë 35 “mallra”. Rasti 2: Dalja jashtë përdorimit Le ta zëmë se gjatë qëndrimit në magazinë është dëmtuar një “printer”. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems: Ref …11 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FDM Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 605 632 6271 Vlefta Debi 11025 1500 1000 13525 13525 Kredi 13525 17 / 06 Dalje jashtë përdorimit e printerit Shpenzim blerje malli Shpenzim. Kjo dalje bazohet në Faturën e shitjes (FS). sepse vetëm kur del nga inventari ai trajtohet si shpenzim. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari Nëse shitet një artikull i magazinuar. Përgjithësisht rekomandohet “mesatarja e ponderuar”. o Kjo dalje përbën një shpenzim për ndërmarrjen që përbëhet nga: vlefta e blerjes 11025 (= 22050/2) lekë. taksë dogane Shpenzim. 632 dhe 6271. Kostua e plotë e printerit me të cilin është regjistruar në inventar është 13525 lekë [(22050 + 5000) /2]. shpenzimi i transportit 1000 ( = 2000/2) lekë. dalja bëhet duke e vlerësuar koston njësi me njërën nga metodat e vlerësimit të inventarit (mestare të ponderuar. i cili në bazë të proces verbalit të magazinës (PVM) përkatëse (dhe FDM) bëhet dalja nga inventari.) në përputhje me udhëzimet specifike kontabile. Në rastet kur kemi disa hyrje e dalje në inventar. shitja duhet të shoqërohet edhe me daljen nga inventari.v. FIFO etj. taksa e doganës 1500 (= 300/2) lekë. prandaj me këto vlera debitohen llogaritë përkatëse 605. me koston e plotë të blerjes 13525 lekë.

bëhej sipas skemës: Hyrja në magazinë e mallrave Debi llogaria 35 “Mallra” Kredi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Dalja nga magazina e mallrave Debi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Kredi llogaria 35 “Mallra” Kjo skemë në mënyrë analoge përdoret dhe për “materiale të para”. “produkte” etj. (shih më poshtë. pavarësisht nga metoda me të cilën është vlerësuar (FIFO. provizioni i stokut. duhet të bëhet ballafaqimi i vlerës së stokut me vlerën e tregut. b Rakordimi me vlerën e tregut Në mbyllje të vitit ushtrimor. Diferencat që rezultojnë nga inventarizimi kontabilizohen në varësi të natyrës së tyre (shkakut nga kanë ardhur). mesatare). duke zëvendësuar llogarinë 35 “mallra” me llogarinë përkatëse të inventarit (31. nëse kjo vlerë është më e vogël se kostua me të cilën është mbajtur në kontabilitet.Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të hyrje-daljeve nga magazina. Kontabilizimi i hyrje-daljeve nga inventari. përveç rakordimit të gjendjes fizike.) Po nëpërmjet llogarisë 603 “Ndryshim gjendje magazine” bëhej edhe kalimi nga llogaria e shpenzimeve në llogarinë inventar i shpenzimeve të kostos së artikullit që magazinohej. 34. Veprime të tjera me inventarin a Rakordimi me gjendjen fizike Gjendja e inventarit në kontabilitet duhet të rakordohet periodikisht me gjendjen faktike të tij.6034 etj.. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. vi.) dhe llogarinë 6035 me llogaritë përkatëse (6031.) 61 Vlera e realizueshme e shitjes – është vlera nëse do të shitej me cmimin e tregut duke i zbritur asaj shpenzimet e shitjes 95 . Gjendja e inventarit duhet të rivlerësohet me vlerën neto të realizueshme61 nga shitja e tij. etj.

Urdhër Xhirimi. 1. Arkëtim Banke . me shumën që shënohet në të. Tendenca është që të gjitha veprimet e pagesave dhe të arkëtimeve të bëhen nëpërmjet Bankës. 3. në llogarinë e ndërmarrjes në bankë. Ky dokument lëshohet nga banka në momentin e derdhjes së parave. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS Ndër veprimet më të shpeshta janë ato të Arkëtimeve dhe të Pagesave që bëhen nëpërmjet bankës ose arkës së ndërmarrjes. Urdhër Xhirimi ynë (UXY) është urdhri që ne i japin bankës për të xhiruar para (paguar) nga llogaria jonë bankare në llogarinë bankare të një tjetri. emri i të cilit është shënuar në çek. 2.është dokumenti që vërteton derdhjen e parave “cash”. i. nga vetë ajo apo nga ndonjë person tjetër. Urdhër Xhirimi – është dokumenti që përdoret për xhirimin e parave nga një llogari bankare në një llogari bankare tjetër. Urdhër Xhirimi i tjetrit (UXT) është ai i bërë nga një tjetër për të xhiruar (derdhur) para nga llogaria e tij në llogarinë tonë bankare. ka madje kufizime tatimore për pagesat “në dorë“ 62 (aktualisht deri 300000 lekë). 62 “Në dorë” = “Cash” 96 . Arkëtim Banke. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës a Dokumentet e Bankës Dokumentet bazë të veprimeve me bankën janë: Çeku. Çeku – është dokumenti që përdoret për tërheqjen e parave “në dorë“ nga llogaria bankare.5. Mbi bazën e tij banka panguan personin.

Shembull Çek Bankar Shembull Urdhër Xhirimi 97 .

1. por edhe sipas llojit të monedhave.b Dokumentet e Arkës Dokumentet bazë të arkës janë: Mandat Arkëtimi(MA) dhe Mandat Pagesa(MP) Secili prej tyre mbahet në blloqe në tri kopje. Shembull Mandat Pagese c Kërkesa specifike të likuiditetit Veprimet me paratë (hyrje daljet në arkë e në bankë) kanë disa kërkesa specifike në kontabilitet: 98 . me numër rendor. Mandat Pagesa (MP) . Ai zakonisht shoqërohet me urdhrin e pagesës që lëshohet nga administratori ose i ngarkuari i tij. që vërteton marrjen e shumës në dorëzim. MP duhet të nënshkruhet nga arkëtari. Ai duhet të nënshkruhet nga arkëtari. nga personi që merr paratë dhe në raste të përcaktuara edhe nga administratori ose i ngarkuari i tij. dhe personi që derdh paratë. Mandat Arkëtimi – vërteton hyrjen e parave në Arkë. Rekomandohet të mbahen blloqe me vete. jo vetëm arkëtimet nga pagesat.vërteton daljen e parave nga Arka. 2. pa korrigjime apo mundësi fshirjeje.

pra 300*120 = 36000 lekë.një njësi: Kalimet nga një arkë në një tjetër. Të ardhurat dhe detyrimi vlerësohen me kursin në datën e faturës. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 16 17 Datë 23 / 06 22 / 07 Dok Justifikues Lloj FS UXK Nr 007 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 701 411 512 411 769 Vlefta Debi 36000 37500 36000 1500 Kredi 36000 23 / 06 Shitje program “Kontabiliteti Alpha” (300 € ) Detyrimi i klientit të huaj 22 / 07 Arkëtim nga klienti i huaj për likuidim fature Likuidim detyrimi sipas faturës Fitim nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i faturës së shitjes (FS) së cilës i referohet arkëtimi. Rasti 1.Një monedhë . Ato duhet të regjistrohen në llogari të veçanta. Euro. Një dokument . 99 . Arkëtim fature në monedhë të huaj “IMB” i shet një klienti të huaj programin “Kontabiliteti Alpha“ dhe. Secila njësi arke apo banke duhet të ketë dokumentin e saj. ALL. pas një muaji. Kur kryhet pagesa e saj.…) nuk mund të mbahen në të njëjtën llogari. bazë për likuidimin do të merret vlefta e faturës në euro (300 Euro). kursi i monedhës ka ndryshuar nga 120 lek/euro që ishte në datën e faturës në 125 lek/euro në datën e arkëtimit. Më poshtë po rendisimin disa veprime të tjera tipike që ndeshen më shpesh dhe mënyrën e regjistrimit të tyre. ii. Veprimet me Bankë Disa veprime të arkëtimeve dhe pagesave ne i trajtuam së bashku me Faturat e Blerjes dhe të Shitjes.një llogari: vleftat në dy monedha të ndryshme (USD. sipas marrëveshjes. xhirimet nga një bankë në një tjetër apo nga banka në arkë e anasjellas nuk mund të bëhen me një dokument të vetëm.

dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. Fatura është në Euro (Faturën Nr. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 9 12 Datë 29 / 05 28 / 06 Dok Justifikues Lloj FB UXY Nr …6 003 Datë Furnitori Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 401 512 410 669 Vlefta Debi 22050 22050 22500 22050 450 Kredi 21 / 05 Blerje dy printera 28 / 06 Paguar për blerje printera 180 € Likuidim i detyrimit të furnitorit të printerave Humbje nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i mëparshëm i faturës (FB) së cilës i referohet pagesa. gjithashtu. Pagesa bëhet. pra 63 Llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore” e ka pas numrin 666. (Nga 122. kursi 122.5 lekë/euro që ishte në datën e faturës në 125 lekë/euro në datën e pagesës). Kur ndryshimi i kursit e rrit gjendjen (arkëtohen më shumë). ai konsiderohet si fitim dhe kreditohet llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore”. Datë 21/05.5 lekë/euro). o Diferenca prej 1500 lekë (midis detyrimit 36000 lekë dhe arkëtimit 37500 lekë) është nga ndryshimi i kursit të këmbimit (klienti e ka shlyer detyrimin prej 300 €). Rasti 2. debitohet llogaria bankare me vleftën 300*125 = 37500 Lekë.o Në këtë rast nuk ka TVSH të Shitjes (sepse eksportet përjashtohen). Vlefta e saj. pas një muaji. Pagesë për Fatura në monedhë të huaj Infosoft Systems shlyen detyrimin ndaj furnitorit të printerave të importuar. ndërsa llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore e ka pasur numrin 766. Në rast të kundërt. 100 . kur kursi i monedhës ka ndryshuar. konvertohet me vleftën në datën e kryerjes së veprimit (UXK). Detyrimi është vlerësuar me kursin e datës së faturës. Si arkëtim. o Në pjesën e dytë pasqyrohet regjistrimi i pagesës së klientit (arkëtim për shitësin) që kryhet nëpërmjet Llogarisë Bankare. 6. konsiderohet si humbje dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”63.

mirëpo ky detyrim njihej mbi bazën e kursit të faturës prandaj llogaria e furnitorit duhet të debitohet me 22050 ( = 180 x 122. e pakëson gjendjen e parave. prandaj konsiderohet si humbje nga kursi i këmbimit dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”. Rasti 3. përveç detyrimit (që sipas faturës së KESH është 15000 lekë me TVSH) mbahet dhe komision bankar (200 lekë). Pagesë për shpenzime me komision bankar64 IMB. 64 Komision Bankar – Është një tarifë shërbimi (shpenzim) që mban banka për disa lloj shërbimesh. e shkaktuar nga ndryshimi i kursit të këmbimit.5) lekë. o Vini re! Fatura është regjistruar kur është marrë dhe jo në datën e faturës (tetë ditë më vonë). pra 22500 (= 180 x 125) lekë.180*122. o Në pjesën e dytë pasqyrohet pagesa që i bëhet furnitorit nëpërmjet Llogarisë Bankare. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 18 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj UXY Nr 004 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 604 4456 628 Vlefta Debi 12500 2500 200 15200 15200 Kredi 15200 20 / 07 Likuidim i KESH-it.5 = 22050 lekë. Prandaj është e nevojshme të evidentohen të dyja datat: data e regjistrimit dhe data e faturës (dokumentit). Vlefta e saj 180 Euro regjistrohet në kredi të llogarinë 512 “bankë” e konvertuar me kursin pagesës 125 lekë/ euro. Njihen rastet kur data e regjistrimit nuk përputhet me datën e faturës. o Me pagesën prej 180 Euro detyrimi ndaj furnitorit konsiderohet i shlyer. muaji qershor me komision Paguar energjia elektrike muaji mars Shteti TVSH e zbritshme Shpenzime për shërbime bankare Totali Sqarime: o Llogaria “Banka” kreditohet për të gjithë shumën 15200 lekë (vleftë faturë + komision bankar). në rastin e pagesës së energjisë elektrike. 101 . o Diferenca prej 450 lekë.

ujë”) dhe me vlerën e TVSH së faturës (2500) llogaria përkatëse (4456 “Shteti TVSH e zbritshme”). Për shembull: Rasti 4. Regjistrimi në ditar e IMB Ref 19 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 621 442 Vlefta Debi 40000 4000 40000 40000 Kredi 36000 20 / 07 Paguar Z. o Kështu veprohet dhe për ujin. telefonin.… iii. Alban për punën e kryer Shpenzuar për punonjës të jashtëm Shteti . me vleftën e komisionit bankar 200 lekë është debituar llogaria 628 “Shërbime Bankare”. për qiranë 613. që një dokument (MA ose MP) të përmbledhë disa transaksione që prekin llogari të ndryshme. punonjës i jashtëm Totali 102 . Pagesë për shërbime me tatim në burim “IMB” paguan një punonjës të jashtëm për një punë të bërë prej tij dhe. sipas ligjit. Kujdes! Për “shërbimet e tjera” llogaria mund të ndryshojë sipas klasifikimit: për telefonin e postën 626. debitohet direkt një llogari shpenzimesh (604 “Blerje energji. avull.o Me vleftën e detyrimit. Arkëtari nuk pret një MP (për pagën e punës 40000 lekë) dhe pastaj një MA (për tatimin në burim 4000 lekë) por i përmbledh këto veprime në një MP të vetme (36000 lekë) duke përshkruar secilin prej tyre. mjafton të zëvendësojmë llogarinë 512 “Banka“ me llogarinë 531 “Arka“. postën e mjaft shërbime të tjera. nga të tretë. o Shpenzimet për shërbimet bankare evidentohen më vete. sidomos në veprimet me arkën.Tatim në burim. sipas faturës së KESH (12500). me të cilët nuk mbahet kartelë llogarie e veçantë. Veprimet me Arkën Veprimet me arkën janë krejt të ngjashme me ato të bankës. Ndaj. Ndodh. për transport 627. i mban tatimin në burim 10 %.

me të cilën debitohet llogaria 621 “Personel nga jashtë ndërmarrjes”. firmës i njihet e gjithë shuma 40000 lekë. Ky tatim nuk është shpenzim për ndërmarrjen. o Si shpenzim. Pagesë për disa lloje shpenzimesh “IMB” blen furnitura65 (20000 lekë) dhe paguan për transportin e tyre (5000 lekë) të njëjtin person66. o Llogaria 606 “Blerje të pastokueshme. ai është një detyrim që ka punonjësi ndaj shtetit.tatime e taksa të ndaluara nga të ardhurat e punonjësve …”. me të cilën debitohet llogaria 6271 “Transport për blerje”. Shteti ka ngarkuar ndërmarrjen që t’ia mbajë këtë detyrim punonjësit. 66 Person – Ky mund të jetë “Person fizik” ose “Person juridik”. o Ndërmarrja i mban punonjësit të jashtëm “Tatimin në burim”. Këto quhen edhe “materiale konsumi”. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 20 Datë 20 / 04 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 606 6271 Vlefta Debi 20000 5000 25000 25000 Kredi 25000 25 / 04 Paguar furnitori për furniturat e transportin… Shpenzuar për blerje furnitura Shpenzuar për transport furnituara Totali Sqarime: o Llogaria 531 “Arka” kreditohet për shumën 25000 (= 20000 + 5000) lekë që është paguar për të dyja këto shpenzime së bashku. Rasti 5. …” debitohet me shumën 20000 lekë. 65 Furnitura: Materiale e pjesë të ndryshme konsumi rrjedhës me të cilat furnizohet ndërmarrja dhe që nuk inventarizohen. 103 . sipas marrëveshjes që ka bërë me punonjësin. në këtë rast ajo pret një MP të vetme. furnitura. duke e ndarë nga shpenzimi tjetër për transport 5000 lekë.Sqarime: o Llogaria “Arka” kreditohet për 36000 (= 40000 .4000) lekë që efektivisht kanë dalë nga arka dhe i ka marrë punonjësi. prandaj është kredituar (me vlerën 4000 lekë) llogaria 442 “Shteti.

104 .iv. − tërheqim para nga një arkë dhe i derdhim në një arkë tjetër − tërheqim nga banka dhe i arkëtojmë në arkën e ndërmarrjes dhe anasjellas. regjistrimi në një llogari likuiditeti duhet të bazohet në dokumentin e vetë njësisë (parimi “një dokument – një njësi” ose i përgjegjësisë individuale) 2. − tërheqim nga një llogari (banke ose arke) një lloj monedhe (p. 531 Kredi 90000 Kontabilizimi i tyre bëhet me kundërparti llogarinë “Xhirime të brendshme” (llog 58…). pavarësisht nga veprimi pasues i derdhjes (p. 512 Debi Kredi 90000 Debi Llog. Kontabilizimi i këtyre transaksioneve nuk duhet të bëhet direkt.sh: lek) dhe i derdhim në llogarine përkatëse.sh: nga banka) duhet të regjistrohet më vete. Psh: Jo kështu Llog. “parimi i pavarësisë në regjistrim” kërkon që veprimi i tërheqjes së parave (p. Kjo sepse: 1. Ja disa shembuj: − xhirojmë para nga një bankë në një bankë tjetër.sh: Euro) i konvertojmë në një lloj monedhe tjetër (p. Xhirimet e Brendshme Xhirime të brendshme kemi kur kemi lëvizje parash nga një llogari në një tjetër llogari likuiditeti.sh: në arkë).

Le t’i ilustrojmë këto transaksione me dy shembuj: Rasti 5. prandaj urdhëron nxjerrjen e një sasie Euro (100 Euro) për t’i këmbyer në tregun e lirë dhe arkëtuar në lekë. madje ato mund të bëhen në ditë të ndryshme (regjistrimi i dytë është bërë një ditë më vonë). Tërheqje nga arka Euro dhe kthim në Lekë “IMB” i duhen lekë për të bërë një pagesë nga arka. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 21 22 Datë 25 / 07 26 /07 Dok Justifikues Lloj ÇB MA Nr 003 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 581 531 581 Vlefta Debi 90000 90000 90000 180000 180000 Kredi 90000 25 / 07 Tërheqje për gjendje arke Xhirime të brendshme 26 /07 Arkëtim i tërheqjes nga banka për gjendje Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë.tjetri. Llogaria 531 “Arka” debitohet po me shumën 90000 lekë. o Këto dy veprime janë krejt të pavarur nga njëri . të cilat i arkëton. (Kursi rrjedhës i këmbimit të Euros gjendje në llogarinë e arkës është 124 lekë/euro. ndërsa kursi i blerjes së saj në tregun e lirë është 121 lekë/euro) 105 . në bazë të dokumentit të arkës (MA) edhe kjo si kundërparti ka llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. Rasti 6. o Veprimi i dytë. Tërheqje nga banka dhe derdhje në arkë “IMB” bën një tërheqje nga llogaria e saj bankare (prej 90000 lekë) për gjendje arke në ndërmarrje. Llogaria 512 “Banka” kreditohet për shumën 90000 lekë që është shuma e tërhequr bazuar në dokumentin bankar (ÇB) dhe si kundërparti e saj debitohet llogaria 581 “Xhirime të brendshme”.

mbas xhirimit të parave.. Kjo konsiderohet humbje për ndërmarrjen prandaj debitohet llogaria 669 “humbje nga shkëmbimet valutore”. nga ndryshimi i kursit të këmbimit të Euros. nëse jo. 669 581 Vlefta Debi 12400 12100 300 12400 24800 24800 Kredi 12400 28 / 07 Nxjerrë 100 Euro për konvertim në Lekë Xhirime të brendshme 28 /07 Arkëtim nga konvertimi i 100 euro Humbje nga shkëmbimi në treg i 100 Euro Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë bazohet në MP që pret arkëtari kur nxjerr nga arka 100 Euro. duhet të jetë zero.. e cila kreditohet.121) * 100). sipas kursit me të cilin gjendet në llogarinë e saj. Llogaria 5311 “Arka në Lekë” debitohet me shumën që arkëtohet pas këmbimit. është 300 lekë (= (124 . Vini re! Llogaria “Xhirime të brendshme”. o Edhe ky veprim ka si kundërparti llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”.. 106 . 581 5311. kjo tregon që lëvizja e parave nga një llogari në tjetrën nuk ka përfunduar ose janë kryer regjistrime në mënyre jo korrekte. o Veprimi i dytë bazohet në MA që pret arkëtari kur arkëton lekët.Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 23 24 Datë 28 / 07 28 /07 Dok Justifikues Lloj MP MA Nr 003 003 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 5314. si llogari kundërparti është 581 “Xhirime të brendshme”. Llogaria 5314 “Arka në monedhe të huaj” kreditohet me shumën 12400 (= 100 * 124) lekë. 12100 (= 100*121) lekë sipas kursit që u këmbyen realisht.. o Diferenca e vlerës.

por edhe dallojnë nga fakti që produktet e tyre nuk magazinohen. ndonëse janë të ngjashme me FH dhe FD e magazinës. Këto. Mënyrat e trajtimit Njësitë e Prodhimit67 ngjajnë me një lloj magazine. ku hyjnë materiale të para68 e materiale ndihmëse.Edhe njësitë e Ndërtimit dhe të Shërbimit ngjajnë me njësitë e prodhimit. ngaqë lidhen me prodhimin kanë trajtim të veçantë. Lëvizja nga “materiale të para” në “prodhim në proces” dhe pas kësaj në “produkt” lidhet me ndryshimet e klasifikimit të artikullit në tri llogari kontabël (31 “Materiale të para. VEPRIMET ME PRODHIMIN i. Në mjaft raste në prodhim përdoren edhe dokumente të tjera të brendshme që varen nga teknologjia e procesit të prodhimit dhe lëvizjet nga një repart në tjetrin. ndërsa për daljen e produktit përdoret Fletë Dalje. 33 “prodhime në proces…” . 68 Materiale të para – quhen dhe “Lëndë të para”. përpunohen dhe del produkti. sepse edhe në to hyjnë materiale që konsumohen. Për hyrjen e materialeve në njësinë e prodhimit përdoret Fletë Hyrje. Kjo lëvizje ilustrohet në skemën që vijon: Skema e lëvizjes në Prodhim Magazina e materialeve 1 2 Procesi i Prodhimit 3 4 Magazina e produkteve Sqarime: Pika 1 – dalja e materialeve të para e ndihmëse nga magazina ku gjendeshin (dalja nga llogaria 31…) Pika 2 .” ..6. kontabilizohen vetëm FH dhe FD që lidhen me ndryshimin e klasifikimit të aktivit (artikullit). Këto dokumenta të brendshme nuk kontabilizohen. 34 “produkte”). 107 .hyrja e materialeve të para e ndihmëse në procesin e prodhimit (hyrja në llogarinë 33…) 67 Njësitë e prodhimit .

Receptura e Produktit është një dokument. ii. materialeve ndihmëse. Ajo justifikon ndryshimin e klasifikimit kontabël të aktivit. ku përcaktohet sasia dhe lloji i materialeve të para. që duhen për të prodhuar një njësi të produktit. Dokumentet e prodhimit a Hyrja në prodhim (pika 2) Fletë Analiza e materialeve është dokumenti ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të lëndëve që hyjnë. ) 69 Fletë Hyrje në Prodhim = quhet dhe “Fletë Hyrje në Procesin e Prodhimit”. Fletë analiza nuk kontabilizohet. që përbëjnë përkatësisht hyrjen dhe daljen nga procesi i prodhimit përbëjnë hyrjen e daljen e mirëfilltë nga prodhimi. që nënkupton: a) konsumin e lëndëve të para (dalja nga llogaria 33…).dalja e produktit nga procesi i prodhimit. gjithashtu i brendshëm.. Fletë Hyrja në Prodhim69 (FHP) është dokumenti bazë me të cilën bëhet hyrja e lëndëve të para në prodhim. sipas kërkesave të procesit teknologjik. FHP është dokumenti i vetëm që kontabilizohet për hyrjen në prodhim. Dalja nga magazina e materialeve (pika 1) dhe hyrja (dorëzimi) e produktit në magazinë (pika 4) bazohet në dokumentet e magazinës përkatëse (domethënë FDM dhe FHM).Pika 3 . Ky dokument është krejt i ngjashëm me Fletë Hyrjen e magazinës. b) prodhimin e produktit (gati për t’u stokuar në magazinë). Pika 4 – dorëzimi i produktit në magazinë (hyrja në llogarinë 34…). Receptura e produktit nuk kontabilizohet. Ajo i shërben menaxherit të prodhimit për të kontrolluar konsumin e materialeve të para. Në bazë të saj bëhet pranimi ose jo i materialeve. kalimin e tij në procesin e prodhimit (hyrje në llogarinë 33. Vetëm pika 2 dhe pika 3. 108 .

Kjo përmban sasinë e produktit të prodhuar (që del nga procesi i prodhimit). Ky proces verbal mbahet periodikisht. Ky dokument nuk kontabilizohet.hyrjen (prodhimin) e produktit. Në bazë të tij bëhet pranimi ose jo i produktit dhe vlerësimi i cilësisë së tij si dhe i çmimit. ka edhe çmimin e produktit që nuk e ka FDP. por nuk ka çmim. kur mungon Fletë Dalja e Lëndëve. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari” Fletë Analiza e produktit është dokumenti. FHM përdoret në vend të FDP sepse e përmban informacionin e saj dhe. Proces Verbal Inventari është dokumenti që përpilohet nga një komision vlerësimi për evidentimin e sasisë së materialeve gjendje në proçesin e prodhimit në momentin e kryerjes së inventarit.konsumin e materialeve .. sipas kërkesave të procesit teknologjik. ashtu edhe për materialet dhe produktet). Vini re ! Në kontabilitet kërkohet që dalja nga prodhimi të pasqyrojë: . që vërteton hyrjen në magazinë. Fletë Dalja nga Prodhimi (FDP)70 është e ngjashme me FD e magazinës. për më tepër. por për sasinë e materialeve të para e ndihmëse që konsumohen gjatë procesit të prodhimit. 109 .. Ky dokument përdoret kur procesi teknologjik lejon matjen direkte të sasisë së konsumuar pas çdo partie prodhimi. Në mungesë të FDL. mund të përdoret FDP 70 Fletë Dalje nga Prodhimi = quhet dhe “Fletë Dalje nga Procesi i Prodhimit” ose shkurt “Fletë Prodhimi”. sidomos kur nuk mund të matet drejtpërdrejt sasia e lëndëve të konsumuara. Për konsumin e materialeve: Fletë Dalja Lëndë (FDL) është dokumenti që vërteton në kontabilitet daljen e aktivit (materialeve) nga llogaria 33. FDP përdoret edhe për të llogaritur indirekt (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para.b Dalja nga prodhimi (pika 3) Fletë Dalje Lëndë (FDL) është si Fletë Dalja e magazinës.. ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të produktit të prodhuar. Fletë Hyrja në Magazinë është e njëjta FHM me të njëjtin format (si për mallrat.

Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari”. 71 Për punimet llogaria në proces është 332. që tregon se materialet kanë hyrë në proces prodhimi (llogaria 331) 71. për t’i përdorur si materiale të para për prodhimin e artikullit “Kontabiliteti Alpha”. pra(1) tregon që është “material i parë”. Pika 1. 110 . ndërsa për shërbimet është 333. ndërsa shifra e fundit e llogarisë 3311. Kontabilizimi i prodhimit Le të ilustrojmë kontabilizimin e dokumenteve sipas pikave të skemës së mësipërme. iii. Dalja nga magazina e materialeve të para “IMB” nxjerr nga magazina CD dhe materiale tjera. Për hyrjen (prodhimin) e produktit: Në kontabilitet produkti njihet kur magazinohet ose merret në dorëzim nga shitja (shih pikën 4 te skema e lëvizjes në prodhim).duke përllogaritur (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para e ndihmëse. Si kundërparti është llogaria 3311 “prodhim në proces”. Fletë Hyrja në magazinë e produktit është dokumenti bazë për hyrjen e aktivit në inventar si produkt (llogaria 34…). Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 Vlefta Debi 4600 4600 4600 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “Materiale” nga magazina për prodhim Hyrje “Materiale” në prodhim për “ Alpha” Totali Sqarime: o Dalja nga magazina tregon një pakësim të llogarisë së inventarit të materialeve të para.

) në procesin e prodhimit Ndryshim gjendje në procesin e prodhimit Totali Sqarime: o Ref 25/1 i takon regjistrimit të daljes së lëndës së parë “CD etj. që përdoret në vend të FDM që përdorëm më sipër (pika 1). Nëse artikulli është Aktiv Afatgjatë (AA).) nga magazina për prodhim Ndryshim gjendje magazine Llogaria 311 60311 331 60331 Vlefta Debi Kredi 4600 4600 4600 4600 9600 9600 25/2 17 / 08 FHP 001 17 / 08 Hyrje (CD etj. si kundërparti është llogaria 60331. 111 . duke kredituar një llogari shpenzimi (60331) me të njëjtën vleftë. regjistrimi i hyrjes në prodhim bëhet me FHP.) Në përgjithësi. hyrja e lëndëve në procesin e prodhimit konsiderohej si e ardhur. nuk kemi shpenzim por kalim të aktivit nga një gjendje në tjetrën.Pika 2. Kontabilizimi bëhet njësoj sepse në fakt është i njëjti transaksion.” në procesin e prodhimit. prandaj përdorej llogaria 713 (në vend të 6033…). Ref 25/2 është regjistrimi i FHP për hyrjen e lëndës së parë “CD etj. e njëjtë me atë të grupit përkatës të inventarit të prodhimit në proces (llogaria 331). sepse. Kontabilizimi sipas skemës me ndryshim gjendje magazinë.” nga magazina bazuar në FDM (pika 1) të cilën e konsideron si shpenzim (debitohet llogaria 60311 “ndryshim gjendje magazine materiale të para…”). Ndërsa sipas standardeve të reja. (Pra pika 1 dhe pika 2 janë dy anë të të njëjtit transaksion. Shifra e parafundit e 60331 është (3). prodhimi në proces dhe produkti konsiderohet si pakësim shpenzimi. Veprimi (ref 25/2) anulon shpenzimin që paraqet veprimi i mëparshëm (ref 25/1) i daljes së lëndës së parë nga magazina. 2. Hyrja në proces prodhimi e materialeve Hyrja në procesin e prodhimit të materialeve të para është e lidhur ngushtë me daljen e tyre nga magazina ku ishin. ai trajtohet ndryshe së bashku me amortizimin (Shih te “Trajtimi kontabël i amortizimeve”). Në standardet e kontabilitetit që kishim. Pika 1 dhe 2. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25/1 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë 17 / 08 Përshkrimi i veprimit Dalje (CD etj. në tërësi. o o Vini re ! 1. prandaj është regjistruar në debi të llogarisë së shpenzimit të ndryshimit të gjendjes (603…).

) duke kredituar llogarinë 331 dhe nga ana tjetër (meqë kjo dalje është shpenzim) duke debituar llogarinë 601 “Shpenzime blerje materialesh të para”. Pika 4. bën pjesë kostua e punës së specialistëve të “IMB”.Pika 3.) në procesin e prodhimit. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 Datë 17 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP Nr 001 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 Vlefta Debi 4600 4600 4600 13800 13800 Kredi 4600 17 / 08 Dalje (CD etj. Në këtë rast si dokument justifikues për konsumin përdoret FDP.) Shpenzime blerje materialesh të para Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme (Ref 25) të daljes së materialeve nga magazina dhe hyrjes së tyre në procesin e prodhimit të bërë me FDM.) nga magazina për prodhim Hyrje (CD etj. 112 . Dorëzimi i prodhimit Nga prodhimi del produkti i gatshëm (një paketë “Programi Alpha 7.) = 4600 lekë. Në koston e prodhimit. shpesh. dorëzohet në magazinë e cila e bën hyrje me FHM. evidentohet indirekt nëpërmjet sasisë së prodhimit (FDP) dhe “Recepturës”. që vlerësohet me 7400 lekë. Konsumi i lëndëve Konsumi i materialeve (CD etj.) në procesin e prodhimit 18 / 03 Konsumi i lëndëve (CD etj. o Veprimi (ref 26) paraqet efektin e konsumit të materialeve (daljen nga inventari të CD etj.0”) që pasi kontrollohet. Regjistrimi i këtij veprimi në kontabilitet është i njëjtë edhe kur konsumi bazohet në FDL. përveç materialeve të para (CD etj. paketohet (CD dhe manuali) dhe vlerësohet kostua e prodhimit (12000 lekë/ paketë).

Me fjalë të tjera prodhimi konsiderohet si pakësim shpenzimesh (dhe jo si e ardhur që trajtohej më parë). përfshihen dhe shpenzime të tjera direkte dhe indirekte (shih më sipër te “Kosto e inventarit”).) Shpenzim. Materiale të para Kosto produkti. 11 3 . page dhe shpërblime Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme në pikat 1. 2 e 3 të skemës së prodhimit.Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 27 Datë 17 / 08 18 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP FHM Nr 001 001 002 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 34 601 641 Vlefta Debi 4600 4600 4600 12000 4600 7400 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “CD etj. Në koston. o Vini re! Vlefta me të cilën produkti hyn në inventar (12000 lekë) nuk është aspak e njëjtë me vleftën e konsumit të materialeve të para (4600 lekë). 72 Llogaritja e kostos të pagës së punonjësve për produkte të tilla (software) është në fakt shumë më komplekse sepse varet shumë nga sasia e kopjeve të shitura.” në proces prodhimi 18 / 08 Konsumi i lëndëve (CD etj. blerje materialesh të para 18 / 08 Hyrje produkti “Software Alpha” në magazinë Kosto produkti . me të cilën prodhimi hyn në inventar.” nga magazina për prodhim Hyrje “CD etj. o Dorëzimi i prodhimit (magazinimi) pasqyrohet (ref 4) si hyrje në magazinë duke debituar inventarin (llogarinë 34) dhe kredituar si kundërparti llogaritë e shpenzimeve (kostos) përkatëse të prodhimit: llogarinë 601 “Blerje materiale të para” për vlerën e konsumit të tyre 4600 lekë dhe llogarinë 641 “Pagat e personelit…” për vlerën e pagës dhe shpërblimeve (7400 lekë) të punonjësve të shpenzuar për atë produkt72.

Gjithnjë e më shpesh. paaftësi të përkohshme. në bazë të kontratës së punës. shtesë funksioni. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT i. Ajo përdoret dhe si dokument justifikues për detyrimet e ndërmarrjes që lidhen me pagën e punonjësve. Me UX shlyhen dhe detyrimet ndaj shtetit. 73 “Paga me shtesat” – quhet dhe “paga bruto”. Listëpagesa është dokumenti që autorizon pagesën e punonjësve. Këto UX dhe MP janë dokumentet që justifikojnë shlyerjen e detyrimeve të ndërmarrjes për pagën ndaj punonjësve. tatim mbi të ardhurat.) d) paga neto si diferencë e “pagës me shtesat”73 me “ndalesat nga paga”. punonjësit paguhen me Urdhër Xhirime (UX) nëpërmjet bankës ose duke firmosur individualisht në mandat pagesa (MP) të veçanta.7.. pranisë në punë (kohëshënuesit). sigurimi shoqëror e shëndetësor..) c) ndalesat nga paga (tatimi mbi të ardhurat. Përbërësit e Listëpagesës LP.. Si dokument i brendshëm plotësohet nga personi i ngarkuar nga ndërmarrja.. 114 .) që lidhen me pagat e punonjësve.. Listëpagesa e Punonjësve (LP) LP është dokumenti me anën e të cilit evidentohen detyrimet e ndërmarrjes ndaj punonjësve dhe ato ndaj shtetit (sigurimet shoqërore e shëndetësore. ... normës (kur ka normë) etj. detyrime . vështirësi pune. në përgjithësi. përmban këto pjesë: a) paga për punën e kryer në fakt (paga bazë sipas pranisë dhe normës) b) shtesat mbi pagë (për vjetërsi.

11 5 Shembull Listëpagese . f) “Ndalesa \Të tjera”: Në të shënohen ndalesa të tjera në pagë. detyrime të punonjësit. që ndërmarrja detyrohet t’ja mbajë punonjësit për llogari të shtetit. që evidentohet nga raporti mjekësor.Pune Pag. e) “Sigurime” përmban: Sigurimet shoqërore e shëndetësore.Raport Të tjera Shuma Paga me shtesat Tatime 8 Ndalesat Sigurime 9 Te tjera 10 Shuma Paga Neto 11 = 8+9+10 12 = 7 -11 1 2 3 v Totali 400000 25000 15000 440000 42500 39000 20000 101500 33800 Financieri Administratori Sqarime: a) “Pag. Raport” përmban: Pagën për paaftësinë e përkohshme në punë. vështirësi pune. shtesë funksioni. c) “Shtesa \Të tjera”: Në të shënohen shtesa të tjera në pagë. që nuk përfshihen në pikën a) dhe b) d) “Tatime”: Tatimi mbi të ardhurat. që zakonisht llogariten së bashku (mund të mbahen edhe veç e veç). nëse ka. b) “Pag. nëse ka. Pune” përmban: ”Pagën e punës” dhe shtesat për vjetërsi.31 Gusht 2007 Punonjësi Nr Rend 1 2 3 4 5 6 7 =4+5+6 Emër Mbiemër Pag.Ndërmarrja: IMB LISTË PAGESE Sektori:1 Periudha: 1. vetëm pjesa që detyrohet t’i paguajë punonjësi shtetit.

“Kontributi i punonjësve për sigurimet shoqërore.. Pune“ + “Pag. Kontabilizimi i Listëpagesës Nga listëpagesa.. shtesa për punë jashtë orari.Raport“ + “Të Tjera“).. veç e veç. ).” Përveç këtyre.. ( Për shembull. 116 . që llogaritet po mbi bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. “. Raporti“ sipas udhëzimit përkatës. tatime mbi të ardhurat …” 4.“.. dëmshpërblimi). “Detyrime të tjera të punonjësve“. “Paga me shtesat“ (“Pag. ndryshon vetëm përqindja e kontributit. është shpenzimi dhe detyrimi i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve. që evidentohen më vete në listëpagesë te “Ndalesa të tjera“ (si psh shlyerje kredie..Paga e personelit” Kredi llog 421…”Personeli paga e shpërblime…” 2.. është shpenzim dhe detyrim i ndërmarrjes ndaj punonjësve për punën e bërë. për kompensime.“. mund të evidentohen edhe komponente të tjera... Tatimi mbi të ardhurat kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 442…”Shteti. Raporti“ sipas udhëzimit përkatës. huaje. Ky kontribut është detyrimi i punonjësve ndaj organizatave të sigurimit (shoqëror e shëndetësor) dhe kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 431… ”Sigurime shoqërore…” 5. .. është detyrim tatimor i punonjësve ndaj shtetit.. Këto detyrime pagese të punonjësve ndaj të tretëve (që kryhen nëpërmjet ndërmarrjes) ose detyrimet ndaj vetë ndërmarrjes kontabilizohen: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 427… ”Detyrime të kërkuara . Kjo vleftë kontabilizohet: Debi llog 641… “Shpenzime . Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet kontabilizohet: Debi llog 644… “Shpenzime .ii. “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet shoqërore. që llogaritet në bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. që llogaritet njësoj si “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet .Kuota të sigurimeve shoqërore…” Kredi llog 431…”Sigurime shoqërore…” 3. në kontabilitet duhet të evidentohen këto komponente kryesore: 1. “Tatimi (i punonjësve) mbi të ardhurat“.

5) Ndalesa të tjera punonjësve = 20’000 lekë.Paga e personelit …” dhe kreditohet po me atë vlerë llogaria 421 ”Personeli . o Kontributi (detyrimi) i punonjësve për sigurimet e tyre është 39000 lekë. ndaj me këtë vleftë debitohet llogaria 641 “Shpenzime . 4) Tatimi i punonjësve mbi të ardhurat = 42’500.paga e shpërblime për t’u marrë”. paga me shtesat. o Detyrimi i punonjësve për tatimin mbi të ardhurat është 42500 lekë prandaj me 11 7 . muaji Maj Personeli paga e shpërblime për t’u marrë Shpenzim. sepse këto konsiderohen si borxh që ndërmarrja i ka organizatës përkatëse të sigurimeve. sigurimet e punonjësve ndërmarrja Sigurimet Shoqerore e shëndetësore Tatimi punonjësve mbi të ardhurat Detyrime të tjera të punonjësve Totali Llogaria 641 421 644 431 442 427 Vlefta Debi 440000 101500 119090 158090 42500 20000 660590 660590 440000 Kredi Sqarime: o Detyrimi (shpenzimi) i ndërmarrjes për pagën e punonjësve është 440000 lekë sa paga me shtesat (paga bruto). 2) Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet … = 119’090. 3) Kontributi i punonjësve për sigurimet = 39’000.Shembull Listëpagesa e muajit gusht. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 28 Datë 3 / 09 Dok Justifikues Lloj LP Nr 001 Datë 1 / 09 Përshkrimi i veprimit Shpenzim. për sektorin I të IMB (që paraqitet më sipër) përmban në total: 1) Paga me shtesat = 440’000.Kuota të sigurimeve shoqërore…”. Detyrimi gjithsej (ndërmarrje + punonjës) për sigurimin e punonjësve është 158090 lekë (119090 + 39000) ndaj me këtë vlerë kreditohet llogaria 431 ”Sigurime shoqërore…”. o Kontributi (shpenzimi) i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve është 119 090 lekë dhe regjistrohen në debi të llogarisë 644 “Shpenzime .

sa teprica e llogarisë 421 “Personeli . 118 . o Detyrimi (ndalesat në pagë) gjithsej i punonjësve është 101500 lekë (39000 sigurimet + 42500 tatimi + 20000 detyrime të tjera) ndaj me këtë vlerë është debituar llogaria 421 ”Personeli .. Me këtë vleftë kreditohet llogaria 427 ”Detyrime të kërkuara .”.. sepse këto ndërmarrja ia ka borxh shtetit. o Detyrimi që i kanë punonjësit të tretëve është 20000 lekë..paga e shpërblime për t’u marrë” sepse kjo u mbahet nga paga. o Paga neto që marrin punonjësit është 338500 lekë (440000 – 101500).paga për t’u marrë”. sepse me këtë veprim punonjësit i paguajnë detyrimin ndërmarrjes dhe tani është ndërmarrja që u ka këtë borxh të tretëve.këtë vleftë është kredituar llogaria 442 ”Shteti – Tatime e taksa…”.

74 Ky quhet “konsum fizik” ose “zhvlerësim fizik”. 11 9 . Për këtë qëllim ai merr në konsideratë edhe zhvlerësimin që mund të pësojnë disa elemente aktive të ndërmarrjes me qëllim që të respektojë parimin e sinqeritetit të llogarisë.8. pra kur konstaton nevojën e shpenzimeve suplementare që ajo vetë duhet të përllogarisë për ripërtëritjen (apo zëvendësimin) e elementeve të aktivit të zhvlerësuar (me kusht që të mos jenë si kundërparti e ndonjë transaksioni material apo monetar të kryer). 2) Në treg ka dalë një makineri me teknologji të re75. më e lirë dhe më e mirë se makineria jonë. Ç′janë zhvlerësimet ? Kontabiliteti duhet të japë një paraqitje besnike të gjendjes së pasurisë së një ndërmarrje. Në kontabilitet dallohen dy tipa zhvlerësimi: Amortizimi dhe Provizioni. 75 Ky quhet “konsum moral”. konsumohet74. kur mund të blihet një e re shumë më lirë. nuk ka më vlerën që kishte kur e blemë dhe e regjistruam në kontabilitet. me kalimin e viteve. Ne nuk mund ta mbajmë në bilanc makinerinë tonë me vleftën e dikurshme. Zhvlerësimi kontabilizohet atëherë kur ndërmarrja e konstaton atë. të paktën për njërin nga të dyja: masën ose momentin. Zhvlerësimi konsiderohet: a) Amortizim nëse jemi të sigurtë për masën dhe momentin e kryerjes së shpenzimit. b) Provizion nëse nuk jemi të sigurtë. Shembull zhvlerësimi 1) Një makineri. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) i.

ii. Shpenzimet për Amortizimin
a Përcaktimi i amortizimit
Amortizimi përkufizohet si: “Konstatim kontabël i zvogëlimit të vlerës së një elementi të aktivit që rrjedh nga përdorimi, koha, ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër, efektet e të cilave janë të pakthyeshme“. Nga ky përkufizim del se: Llogaritja e amortizimit mbështetet mbi një konstatim dhe jo mbi një veprim apo ngjarje; ky përcaktohet pra nga vetë ndërmarrja. Amortizimi ka kuptim vetëm për elementet e Aktivit Afatgjatë (AA). Zhvlerësimi i konstatuar si amortizim është i pakthyeshëm, në të kundërt ai do të kontabilizohet si provizion. Meqenëse amortizimi përfaqëson një zvogëlim të vlerës, ai duhet konsideruar si një shpenzim për ndërmarrjen, gjë që do ta zvogëlojë rezultatin e saj. Amortizimi rrjedh nga arsye normale, pra jo të jashtëzakonshme.

b Paraqitja e amortizimit në llogaritë kontabël
o Elementet që preken nga amortizimi:
Në kontabilitet, jo të gjitha elementet e aktivit preken nga amortizimi. Së pari, koncepti i amortizimit zbatohet vetëm në disa elemente të aktivit afatgjatë (llogari të klasës 2). Edhe midis aktiveve afatgjata, vetëm disa janë të prekshme nga amortizimi; e pikërisht aktivet afatgjata materiale (AAM) dhe jomateriale (AAJ) (përjashto trojet).

o Koncepti i vlerës kontabël neto
Nga momenti kur ndërmarrja regjistron humbjen e vlerës së një elementi të aktivit të prekur nga amortizimi, ky nuk do të figurojë në llogaritë e bilancit të saj vetëm me vlerën e blerjes, por së bashku me disa përbërës: Vlerën fillestare të AA: që regjistrohet, sikurse e kemi parë, me vlerën e blerjes

120

së tij pa taksa. Amortizimin vjetor, që është vlera e zhvlerësimit të AA, e konstatuar gjatë periudhës së ushtrimit. Vleftën kontabël neto të AA: që është diferenca midis vlerës fillestare të AA dhe shumës së amortizimeve vjetore që aplikohen për këtë aktiv.

o Vlerësimi i Amortizimit
Megjithëse vlefta e amortizimit përcaktohet nga ndërmarrja, që ky vlerësim të jetë i besueshëm dhe i njëjtë për ndërmarrje të ndryshme, llogaritja e amortizimeve rregullohet me ligje fiskale ku përcaktohen: jetëgjatësia normale e përdorimit (ose normat e amortizimit) mënyra e llogaritjes së amortizimit. Ndërmarrja duhet gjithashtu të ketë, në një dokument të veçantë aneks, planet e saj të amortizimit.

c Llogaritja e amortizimit
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit të AA, ndërmarrja mbështetet mbi dy parametra:

o Jetëgjatësia e përdorimit të AA
Amortizimi i një AA varet nga jetëgjatësia e përdorimit e parashikuar për këtë AA. Mbi bazën e jetëgjatësisë llogaritet përqindja e normës së amortizimit.

o Përqindja e amortizimit të AA
Norma e amortizimit është përqindja vjetore e zhvlerësimit që do zbatohet për AA. Përqindjet e amortizimit varen nga kohëzgjatja e përdorimit të AA. Për t’i kontrolluar dhe unifikuar këto norma, administrata fiskale përcakton normat e amortizimit vjetor të AA sipas kategorive, që jepen në tabelën e mëposhme.

121

Normat fiskale të amortizimit
Nr 1 2 3 4 5 6 7 Emërtimi i kategorisë Toka, trualli, vepra arti, metale e gurë të çmuar,… Ndërtesa tregtare, industriale, zyra Aktivet afatgjata jomateriale Pajisje informatike, software Automjete, impiante, makineri etj. Mobilje e pajisje zyre Investim i hoteleve Norma 0% 5% 15 % 25 % 20 % 20 % 40 %

o Plani i amortizimit
Duke u mbështetur në kohëzgjatjen dhe normën e amortizimit, ndërmarrja harton planin e amortizimit, për një parashikim të shpenzimit vjetor të çdo AA që i nënshtrohet amortizimit.

Plani i amortizimit ka pamjen e mëposhtme:
Viti 2001 2002 … 200n Vlera në fillim të ushtrimit Amortizimi Vjetor Shuma e Amortizimeve Vjetore Vlera neto në fund të ushtrimit

iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit vjetor, ndërmarrja mund të përdorë dy metoda76:
76 Metoda : Këtu përmenden metodat që rekomandohen nga zyra e tatimeve, por ka edhe të tjera. 122

-

Metoda e amortizimit linear Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur.

Meqenëse metoda e llogaritjes së amortizimit ndikon në vlerën e amortizimit vjetor, ajo, gjithashtu, caktohet nga legjislacioni fiskal, në varësi të llojit të AA.

a Metoda e amortizimit linear
Kjo metodë, që quhet dhe metodë e amortizimit konstant, e cakton vleftën e amortizimit vjetor të njëjtë për çdo vit, deri në fund të jetës së parashikuar të AA që amortizohet. Aktualisht, përdorimi i saj njihet nga legjislacioni fiskal në aktivet afatgjata jomateriale (AAJ) dhe në godinat (administrative e industriale) apo ndërtimet e tjera me jetëgjatësi relativisht të madhe.

o Llogaritja e amortizimit linear
Fiksohet paraprakisht kohëzgjatja n (vjet) e përdorimit të AA të amortizueshëm dhe llogaritet vlefta e amortizimit vjetor duke pjesëtuar vleftën e blerjes të AA me n. Pra: Vleftë Amort. Vjetor = (Vleftë Fillestare) / (n vjet) Përqindje Amort. = 100% / (n vjet)
Shembull: Vlefta fillestare (kosto e blerjes) = 20’000 lekë; jetëgjatësia 10 vjet. Vleftë amortizimi vjetor = 20000 /10 = 2000 lekë Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10%

o Llogaritja e amortizimit për vitin e parë
Ndërmarrja nuk e blen AA që ditën e parë të vitit ushtrimor; në amortizimin e vitit të parë merret parasysh kohëzgjatja reale e përdorimit77 dhe jo i gjithë viti. Mënyra e llogaritjes së ditëve përcaktohet me udhëzim nga autoritetet fiskale. Përgjithësisht, amortizimi i vitit të parë llogaritet proporcionalisht me ditët e përdorimit.
77 Marrja në konsideratë e numrit të ditëve të përdorimit njihet si parimi i “prorata temporis” 123

) Shënim: Vitin e parë si vleftë e mbetur është vlefta e blerjes. vjetor) x (Koef. viti II = 10% * 18000 = 1800 lekë Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 – 1800 = 16200 lekë Vleftë amort. Pra. llogaritja e amortizimit me vlerë të mbetur bëhet: Vleftë Amort. Kjo metodë. = (ditë përdorimi) / (ditë gjithsej viti) Amort. krahasuar me metodën e amortizimit linear. në të cilën përqindja aplikohet mbi vleftën fillestare.∑ (Vleftë Amort.Për këtë. jetëgjatësia 10 vjet. viti III = 10% * 16200 = 1620 lekë Edhe në këtë metodë aplikohet parimi i kohëzgjatjes reale të përdorimit në llogaritjen e përdorimit në vitin e parë si në rastin e metodës lineare. Viti i parë = (Amort. Shembull: Vlefta e blerjes = 20’000 lekë.) b Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur Ndryshe nga metoda e amortizimit linear. llogaritet koeficienti e përdorimit të vitit të parë: Koef. Pra metoda e amortizimit me vlerë të mbetur përdoret për: 124 .) . = 10% * 20000 = 2000 lekë. ka si rrjedhojë uljen e shpenzimeve të amortizimit të ndërmarrjes gjatë viteve të mëvonshme. në metodën e amortizimit me vlerë të mbetur përqindja e amortizimit aplikohet mbi vlerën neto të mbetur të AA. Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 = 18000 lekë Vleftë amort. Legjislacioni fiskal aktual e rekomandon këtë metodë pothuajse për të gjitha AAM e tjera përveç atyre që evidentuam më sipër te metoda lineare.) Vleftë e Mbetur = (Vleftë fillest.Vjetor = (Vlefta e Mbetur) x (Përqindje Amort. Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10% Viti I Vleftë amort.

v. në një farë kuptimi. Regjistrimi i amortizimit do prekë pra një llogari të klasës 2 (sepse zvogëlimi i një elementi të aktivit ka të bëjë me AA) dhe një llogari të klasës 6 (llogari shpenzimesh). detyrim moral. po të amortizojmë një AAM të regjistruar në llogarinë 213 do të përdorim llogarinë 2813. makineri. Skematikisht. instrumente e vegla pune Mjete transporti Mobilje e orendi Godinat industriale me konstruksion të lehtë etj. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. Trajtimi Kontabël i Provizioneve Provizioni është një detyrim aktual. 28. iv. pajisje. 125 . 78 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por.: “Amortizimi i aktiveve afatgjata” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 2. Njësia ekonomike do të njohë një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv78 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. Kredi llog.- Instalime teknike. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve Sikurse e kemi parë..) Shënim: Përllogaritjet dhe veprimet që lidhen me amortizimin ilustrohen te pika 9 “Ushtrim Amortizimi”. regjistrimi i një amortizimi pasqyron një varfërim të ndërmarrjes dhe konstatimin në llogaritë e saj të një shpenzimi shtesë që e ul rezultatin e ushtrimit. 681: “Shpenzime amortizimi të aktiveve afatgjata” për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë amortizim. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. (Për shembull.. amortizimet do të regjistrohen: Debi llog.

nëse klienti nuk është i kënaqur me to ndonëse nuk ka detyrim ligjor për ta bërë këtë. (në analogji me amortizimet 28… ) Shembull: Provizioni i një Titulli Financiar vlerësohet 10000 lekë. Ndërmarrja ka deklaruar se do të riblejë produktet e saj të shitura brenda dy muajsh. Hyrja në fuqi e një ligji për mjedisin.) - b) Provizione që rrjedhin nga detyrime konstruktive (morale) - Në ndryshim nga amortizimet. që ndahet në nënllogari në të njëjtën mënyrë si dhe llogaritë përkatëse të klasës 2. Kredi llog 296: “Shuma të parashikuara për zhvlerësimin e AAF”. provizionet nuk aplikohen vetëm për aktivet afatgjata por edhe për aktive të tjera. Shembuj provizionesh: a) Provizione që rrjedhin nga detyrime ligjore: Shkelja e një kontrate noteriale në bazë të së cilës duhet të paguajë një dëmshpërblim. (Për këtë ndërmarrja krijon një provizion në bilanc për kostot e parashikuara. Provizion i Aktiveve Afatgjata (AA) Regjistrimi i provizionit të AA (psh Tituj Financiarë) duhet të pasqyrojë rëndimin e shpenzimeve financiare të ndërmarrjes dhe duhet të zvogëlojë vleftën e AA (Financiare). prandaj edhe trajtimi kontabël i provizioneve do të ndryshojë sipas tipit të aktivit. Rasti 1.c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. Skematikisht. sipas të cilit kërkohet që ndërmarrja të likuidojë ose kompensojë për ndotje të caktuara. 126 . në lidhje me riblerjen e mallrave. regjistrimi bëhet si vijon: Debi llog 686: “Provizione për zhvlerësimin e AAF”. Mosrespektimi i ligjit për taksat bën që Drejtoria e Tatimeve dhe Doganave të kërkojë pagesat e tatimeve shtesë ose gjobave (pavarësisht nëse kjo mund të jetë në proces ankimor). për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me një aktiv financiar të bilancit.

Provizion i stoqeve79 Regjistrimi i provizionit për inventarët (p.Regjistrimi në ditar: Ref X+1 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzime për provizione të titujve financiare Provizione për titujt e pjesëmarrjes Totali Llogaria 686… 296… Vlefta Debi 10000 10000 10000 10000 Kredi Rasti 2. 79 Stoqe = Gjendje inventari qarkullues dhe prodhimi në proces. Kredi llog. për zhvlerësimin e aktiveve qarkulluese”.... elementet e aktivit të provizionuara të bilancit janë llogari të klasës 3 (Inventarët). Provizione të kredive të klientëve Këtu veprohet në dy etapa: fillimisht konstatohet statusi i kredisë përkatëse klient (që në kontabilitet quhet kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor) më tej regjistrohet provizioni që i përgjigjet humbjes së mundshme të vlerës së kredisë.. (Shembull: për stoqet e lëndëve të para të regjistruara në llogarinë 31 përdoret llogaria 391). 683 ”Shuma . Rasti 3.sh: materiale të para) është ekzaktësisht i njëjtë me atë të AA.: “Shuma të parashikuara për zhvlerësime të inventarëve” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 3. 127 . Më saktë. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion. provizionet në këtë rast regjistrohen sipas skemës: Debi llog. 39. veçse në këtë rast.

128 . për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me aktivin financiar të bilancit. njësoj si për provizionet e tjera. Vetëm provizioni regjistrohet në: Debi llog. 491: “Provizione për zhvlerësim të llogarive klientë”.. për provizione të klientëve”.Shembull: Provizioni i një kredie klienti: 800 lekë Regjistrimi në ditar: Ref X+3 X+ 4 Datë Dok Justifikues Lloj FA FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor Klienti (kalim si klient i dyshimtë ) Shuma parashikuar zhvlerësim për klientët Provizione të parashikuara për klientët Totali Llogaria 416 411 491 684 Vlefta Debi 800 800 800 800 1600 1600 Kredi Sqarim: o Veprimi i parë (ref x+3) pasqyron ndryshimin e statusit të kredisë. Kredi llog. 80 Kjo llogari duhet shtuar në PKP.. nga llogaria 411 “klientë” në llogarinë 416 “Kredi të dyshimta /në proces gjyqësor”. 68480: “Shuma . o Në veprimin e dytë (ref 16) regjistrohet provizioni që rrjedh nga vlefta e kredisë së dyshimtë.

Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit Në momentin e krijimit. 601 604 641 Të Ardhura Vlefta Llog. të regjistruar në llogarinë 213. 129 . ndërmarrja “IMB” regjistroi disa transaksione që pasqyrohen në bilanc dhe në llogarinë e rezultatit si vijon: Bilanci Aktivi 213 411 512 Makineri Klient Bankë 150000 18500 242500 101 120 164 401 Kapitali Rezultati Hua Furnitor Pasivi 100000 11000 250000 50000 Total i Aktivit 411000 Total i Pasivit 411000 Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog.9. Drejtuesi ju kërkon të paraqitni tabelat e ndryshme të amortizimit të këtij AA sipas metodave të ndryshme që propozon plani kontabël. Ndërmarrja e ka përftuar AA më 1 korrik dhe e përdor këtë deri sot. USHTRIM AMORTIZIMI i. 50000 10000 7500 701 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 11000 Total 78500 Total 78500 Ndërmarrja konstaton se disponon një aktiv afatgjatë (AA). që mund t’ia nënshtrojë amortizimit. në procesin e prodhimit.

2.ii. Mirëpo IMB e përdor makinerinë vetëm për 6 muaj. sipas klasifikimit. Kësaj përqindje i korrespondon kohëzgjatja 10 vjet sepse (100 %) / (10%) = 10 Vlera e amortizimit vjetor normal llogaritet sipas formulës: Amortizimi Vjetor normal = “Vlera kontabël” x “Përqindje amortiz” = = 150000 x 10 % = 15000 lekë (në vit) Me këtë vlerë mund të ndërtojmë planin e amortizimit të makinerisë çdo vit. pra afërsisht gjysmë viti (181 / 365 ≈ 0. administrata fiskale ka nxjerrë udhëzim të veçantë. nga Administrata Fiskale. 81 Për mënyrën e llogaritjes së këtij koeficienti. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi 1. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton: Amortizimi vjetor (viti Irë) = 15000 x 0.Përqindja e amortizimit: 10 % Sqarime: 1. meqenëse vitin e parë u mor vetëm gjysma e vlerës së amortizimit vjetor normal. 130 . korrik .5 = 7500 lekë.5) 81.dhjetor të vitit të parë.Vlefta kontabël: 150000 . Rasti i amortizimit linear a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Duhen marrë parasysh elementet e mëposhtme: . nëse nuk do të merrnim në konsideratë faktin që ndërmarrja “IMB” fillon ta përdorë makinerinë më 1 korrik të vitit rrjedhës. Përqindja e amortizimit 10% jepet. Nga kjo rrjedh që amortizimi i makinerisë nuk do të zbatohet më për 10 vjet por për një periudhë prej 11 vjetësh.

duhet të regjistrojë në llogaritë e saj shkrimin që vijon: 131 . o Amortizimi Vjetor është i njëjtë çdo vit. b) Regjistrimi i amortizimit vitin e parë Në fund të vitit të parë ushtrimor “IMB”.Plani i Amortizimit Linear Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Vlera në fillim të ushtrimit 150000 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 Amortizimi Vjetor 7500 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 7500 Amortizimi i Akumuluar 7500 22500 37500 52500 67500 82500 97500 112500 127500 142500 150000 Vlera në fund të ushtrimit 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 0 Sqarime: o Vlera kontabël në fillim të ushtrimit është e barabartë me vlerën e regjistrimit të AA. sa është jetëgjatësia. AA amortizohet gjithsej me një vlerë të barabartë me vlerën e regjistrimit (150000). o Tabela e planit të amortizimit përmban 11 vjet dhe jo 10. në rastin tonë 15000 – 7500 = 7500. gjatë të cilave ndërmarrja aplikon amortizimin. sipas planit të amortizimit të makinerisë. nga fakti i fillimit të amortizimit në mes të vitit dhe jo që në fillim të tij. o Në fund të periudhës të përdorimit. me përjashtim të vitit të parë dhe të fundit. është zero. o Vlera kontabël neto në fund të viteve të përdorimit. pra 150000. o Amortizimi vjetor në vitin e fundit është i barabartë me vlerën e amortizimit vjetor normal minus amortizimin vjetor të vitit të parë.

681 – kredi llog. c) Efekti mbi situatën pasurore të ndërmarrjes Regjistrimi i këtij veprimi do të ketë efekte mbi: a) llogarinë e rezultatit.. prandaj me këtë vlerë është debituar llogaria e shpenzimeve 6813 “Shpenzim amortizimi për AAM” dhe është kredituar kundërpartia e saj llogaria 2813 “Amortizim i akumuluar për makineri. vetëm se vlera mund të jetë e ndryshme. Llogaria e Rezultatit Shpenzime Llog. si amortizimi në vitin e parë. 28. 28). 601 604 641 6811 Të Ardhura Vlefta 50000 10000 7500 7500 3500 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Shpenzim për amortizim Fitimi Llog. Emërtimi Vlefta 78500 701 Shitje produkt i gatshëm Total 78500 Total 78500 82 Në të njëjtën mënyrë: Dmth sipas të njëjtës skemë (debi llog.. 132 .Regjistrimi në ditar: Ref X+ 5 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzim për amortizim makinerie Amortizim i akumuluar për makinerinë Totali Llogaria 6813 2813 Vlefta Debi 7500 7500 7500 7500 Kredi Sqarime: o Vlera e amortizimit sipas planit për vitin e parë rezulton 7500 lekë. sepse ndryshon rezultati i ushtrimit (llog.. b) bilancin e ndërmarrjes. kontabilizohen edhe amortizimet në vitet e tjera. 121) si dhe amortizimi i akumuluar i aktivit afatgjatë (llog.. sepse ka lëvizje në një llogari të klasës 6.” o Në të njëjtën mënyrë82.).

në 3500 lekë. që ishte para regjistrimit të amortizimit. Përveç paraqitjes së mësipërme përdoret edhe një formë tjetër e paraqitjes së bilancit: Bilanci Aktivi Llogaria Nr 213 411 512 Pasivi Amort. o Amortizimi i paraqitur në kredi të llogarisë 2813 paraqitet në anën e aktivit në kllapa (7500) që do të thotë se duhet zbritur (marrë me minus). Paraqitja e bilancit nxjerr në pah tani zhvlerësimin e aktivit afatgjatë meqenëse vlera neto e makinerisë del me 142500 (= 150000 – 7500). 133 . 7500 0 0 Emërtim Makineri Klient Banka Vlera Bruto 150000 18500 242500 Vlera Neto 142500 18500 242500 Llogaria Nr 101 120 164 401 Emërtimi Kapital Rezultat Hua furnitor Vlefta 100000 3500 250000 50000 Total Aktiv 411000 7500 403500 Total Pasiv 403500 83 Tatali i bilancit: “Totali i Aktivit” të bilancit është gjithnjë i barabartë me “Totalin e Pasivit” të bilancit. o Totali i bilancit83 të ndërmarrjes del i ulur me një vleftë të njëjtë me vleftën amortizimit vjetor të regjistruar për makinerinë (pra 7500 lekë). Këto quhen me një emër të përbashkët “Totali i bilancit”. o Totali i pasivit të bilancit është i barabartë me totalin e aktivit neto të bilancit (pra 403500).Bilanci Aktivi 213 Makineri 2813 Amortizim makinerie (-) 411 Klient 512 Bankë 150000 (7500) 18500 242500 101 Kapitali 120 Rezultati 164 Hua 401 Furnitor Pasivi 100000 3500 250000 50000 Total i Aktivit 403500 Total i Pasivit 403500 Konstatime: o Regjistrimi i një shpenzimi shtesë në llogaritë e ndërmarrjes sjell zvogëlimin e fitimit nga 11000 lekë.

Ndryshimi fillon pas vitit të parë e konkretisht: Plani i Amortizimit me Vlerë të Mbetur Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Vlera në fillim të ushtrimit 150000.4 117400.9 2933.8 113778.0 109753.0 142500.6 32599.7 4968.0 115425. vitin e parë.4 29339.6 100313.7 44718.0 115425.4 94792.5 Vlera në fund të ushtrimit 142500.6 32599.8 4024.5 93494. por mbi vlerën e mbetur të saj në fillim të periudhës ushtrimore (vitit ushtrimor).2 3259.3 105282.7 44718. Rasti i amortizimit me vlerë të mbetur a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Le të llogarisim tani amortizimin e së njëjtës makineri. përqindja e amortizimit nuk aplikohet mbi vlerën fillestare të blerjes së AA.3 84144.8 65855.5 10388.5 134 . me metodën e vlerës së mbetur. teorikisht. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton i njëjtë me të dyja metodat.0 128250.4 29339.5 % Amort.2 36221.0 11542. amortizimi ndalon se përllogarituri kur AA del (jashtë përdorimit ose shitet). me të njëjtat vlera të parametrave: Vlefta kontabël: 150000 Përqindja e amortizimit: 10 % Thelbi i ndryshimit të kësaj metode konsiston në faktin se.5 93494.3 61341.2 5520.5 26405.2 74269.4 49686.0 103882.0 6815.7 4471. praktikisht.8 75730.9 Amortizimi i Akumuluar 7500 21750.5 56505.4 8414.3 9349. merret në konsideratë koha e përdorimit.0 46117.7 6134.0 40246. Edhe me këtë metodë.5 123594.7 81842.4 49686.3 68157. ndërsa.6 120660.6 55207. Me këtë metodë.6 3622.7 88658.0 34575.5 7573. AA mund të përdoret për një pafundësi vitesh.8 75730.3 61341.2.2 36221.3 84144. (në rastin tonë vitin e parë AA përdoret vetëm gjysmë viti).0 40246.3 68157.6 55207. 10% /2 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% Amortizimi Vjetor 7500 14250.0 128250.0 12825.0 103882.

deri para daljes jashtë përdorimit.5 = 7500) o Në shembullin e mësipërm amortizimi është ndërprerë sepse është supozuar se AA del jashtë përdorimit në vitin 17. por vlera e amortizimit vjetor nuk është e njëjtë sepse ajo aplikohet mbi vlerën e mbetur që zvogëlohet nga viti në vit. në vitin e fundit të përdorimit. (Pra: 150000 x 10% x 0. AA amorizohet gjithsej me një vleftë (123594. Shënim: Regjistrimi i amortizimit për vitin e parë dhe ndikimi mbi gjendjen pasurore të ndërmarrjes janë të njëjta si në rastin e amortizimit linear.Sqarime: o Përqindja e amortizimit linear është e njëjtë 10% për çdo vit.5) që nuk është e barabartë me vlerën e regjistrimit (150000) dhe vlera kontabël neto nuk është zero si në rastin e amortizimit linear. Kështu që. o Vitin e parë amortizimi është i njëjtë si te metoda lineare. ndërsa në vitet që pasojnë amortizimi vjetor me vlerë të mbetur bëhet gjithnjë e më i vogël në krahasim me amortizimin vjetor linear. 135 . Edhe këtu merret në konsideratë koha e përdorimit.

Në aspektin kontabël. duhen konstatuar. në aspektin kontabël. Regjistrimi në Ditar Veprimi në ditar ndahet në dy pjesë: a) regjistrohet e ardhura nga shitja e AA. përfshirjen e amortizimeve eventuale në vlerën e AA të dalë. gjithashtu. meqenëse sjellin ndryshime në pasurinë e ndërmarrjes. Ajo mund ta shesë një AA. DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA Gjatë veprimtarisë së saj ndodh që ndërmarrja në përgjithësi të humbasë zotërimin mbi një element të pasurisë së saj. nuk është i ngjashëm me një veprim të zakonshëm të daljes nga magazina të mallrave apo produkteve të ndërmarrjes. që ndodh shpesh. Duhet evidentuar. i. Në aspektin kontabël. ii. ta nxjerrë atë jashtë përdorimit për ta zëvendësuar ose nëse nuk i duhet më. për vetë ecurinë normale të ndërmarrjes. këto veprime dalje.10. ndërsa të ardhurat nga shitja (nëse ka) paraqiten në një llogari të grupit 75 “Të ardhura të tjera “. daljet e AA që i janë nënshtruar amortizimit dallohen nga daljet e atyre që nuk i janë nënshtruar amortizimit. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA Regjistrimi i daljeve të aktiveve afatgjata (AA) përmban: daljen (fizike) nga inventari i pasurisë së ndërmarrjes. të ardhurat eventuale të shitjes. 136 . ndikimi e këtyre veprimeve të veçanta në llogarinë e rezultatit. Veprimi i daljes së AA. efektin e kësaj dalje mbi llogarinë e rezultatit. Në regjistrimin e veprimeve të daljeve duhen marrë parasysh tri elemente: Çmimi i daljes së AA pa taksa TVSH-ja Vlera kontabël e AA së bërë dalje (vlera pa taksa e blerjes). Dalja e AA nga inventari sjell zvogëlim të pasurisë (klasa 2).

gjë që përgjithësisht i referohet faturës së shitjes. Dalja duhet të marrë parasysh faktin që ndërmarrja ka aplikuar amortizime mbi AA që del. gjë që do të thotë se kontabilizimi në pasurinë e ndërmarrjes të AA duhet bërë. Regjistrimi zakonisht i referohet Fletë Daljes nga magazina apo Proces Verbalit përkatës të daljes jashtë përdorimit. Regjistrimi në Ditar Ref X+6 Datë Dok Justifikues Lloj FS Nr Datë Përshkrimi i veprimit Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X Totali Llogaria 752 4457 512 Vlefta Debi Kredi 140000 28000 168000 168000 168000 Sqarim: o Regjistrimi i të ardhurave nga shitja e AA ngjan me shitjen e mallit. në aspektin kontabël. b Regjistrimi i daljes së AA nga inventari Veprimi i dytë paraqet daljen (heqjen) e vlerës së AA nga inventari. Ndërmarrja duhet ta llogarisë amortizimin deri ditën e fundit kur AA është pjesë e pasurisë 84 Dmth dalja nga inventari i ndërmarrjes. jo me vlerën e blerjes. 137 . vetëm se ndryshon llogaria e të ardhurave nga 705 në 752.b) regjistrohet dalja e AA nga pasuria e ndërmarrjes84. Kjo heqje. por me vlerën e saj kontabël neto. a Regjistrimi i të ardhurës nga shitja e AA Veprimi i parë i regjistrimit të të ardhurës kryhet vetëm nëse kemi shitje (dmth të ardhura nga dalja e AA). Ky veprim trajtohet në mënyrë të ngjashme me Shitjet. Për ilustrim është supozuar që AA shitet 168000 lekë me TVSH me arkëtim direkt. konsiderohet si një shpenzim i ndërmarrjes.

së saj. Pra është e nevojshme të bëhet regjistrimi për amortizim shtesë, midis datës së amortizimit të kryer dhe datës së daljes së AA nga pasuria e ndërmarrjes. Duke ia shtuar këtë amortizim shtesë, amortizimit të akumuluar ekzistues dhe duke ja zbritur këtë vlerës së blerjes, përcaktohet vlera kontabël neto e AA në ditën e daljes së saj nga pasuria e ndërmarrjes. Në hapin tjetër regjistrohet vetë dalja e AA nga inventari. Në regjistrimin, e kësaj dalje ndërmarrja merr parasysh tërësinë e amortizimeve të kaluara të AA (dmth gjithë amortizimin e akumuluar që i përket atij AA). Veprimi prek këto tri llogari: 1) Inventari i AA (llogaritë e grupit 20 - 26) 2) Amortizimi i akumuluar i AA (llogaritë e grupit 28) 3) Vlera kontabël e AA (llogaritë 652, 662). Le të supozojmë se makinerinë e shitëm në mes të vitit të dytë (1 korrik 2007). Në vitin e parë e kemi amortizuar (ref 1) me 7500 lekë (gjysmë viti). Meqë ai del në mes të vitit të dytë duhet të llogarisim amortizimin shtesë deri në datën e daljes të AA që është 7125 lekë ( =14250/2) sipas planit të amortizimit me vlerë të mbetur.

Regjistrimi në Ditar
Ref
2

Datë

Dok Justifikues Lloj
FS

Nr

Datë

Përshkrimi i veprimit
Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X

Llogaria
752 4457 512 2815 6811 215 2815 652

Vlefta Debi Kredi
140000 28000 168000 7125 7125 150000 14625 135375 325125 325125

3 4

FA FD

Kompletim i Amortizimit deri në dalje së AA Shpenzim amortizimi Çregjistrimi nga inventari i AA Amortizimi i akumuluar i AA Vlera kontabël e AA të shitura Totali

Sqarime:
o Në regjistrimin e mësipërm me ngjyrë gri (ref 2) është paraqitur veprimi i parë, regjistrimi i shitjes që bazohet në faturën e shitjes.
138

o Në regjistrimin e dytë (ref 3) është paraqitur amortizimi shtesë deri në dalje të AAM 7125 lekë (që bazohet me Fletë Amortizimi). o Në regjistrimin e tretë (ref 4) bëhet dalja (heqja) nga inventari, duke debituar llogarinë e inventarit 215 me vlerën fillestare 150000 (kosto e blerjes); kredituar llogarinë 2815 me vlerën e amotizimit të akumuluar gjithsej deri në datën e daljes 14625 (= 7500 + 7125) lekë. o Diferenca mes vlerës fillestare dhe amortizimit të akumuluar 135375 (= 150000 – 14625) lekë, që përbën vlerën kontabël të makinerisë dhe përfaqëson shpenzimin nga dalja, regjistrohet në debi të llogarisë 652.

c Ndikimi në Pasurinë e Ndërmarrjes
Nga këto regjistrime rrjedh se nga dalja e AA, efektet janë edhe në llogaritë e Bilancit edhe në llogaritë e rezultatit.

Përsa i takon bilancit:
Dalja e AA pasqyrohet si zvogëlim me vlerë sa diferenca e vlerës së hyrjes minus vlerën e amortizimit të tij (që të dyja janë llogari e klasës 2) dhe nga rritja e llogarisë së likuiditeteve me vlerën e shitjes së tij (llogari e klasës 5).

Përsa i takon llogarisë rezultat:
Veprimi i daljes do të varet nga vleftat e regjistruara në llogaritë 752 (të ardhurat nga shitja e AA) dhe 652 (vlefta kontabël e AA të dala). Nëse të ardhurat pa taksa (në llogarinë 752) janë më të mëdha se vlera kontabël neto e AA (në llogarinë 652), atëherë ndërmarrja do të ketë fitim nga shitja e tij. Në të kundërt, nëse të ardhurat e daljes së AA pa taksat janë më të vogla se vlefta kontabël neto e regjistrimit të AA, atëherë ndërmarrja do ketë humbje nga kjo shitje (apo dalje).

139

PJESA E DYTË
N J O H U R I PËR ANAL I Z ËN F I NANCI ARE

analiza financiare mbështetet në analizën e gjendjes së kaluar të një ndërmarrjeje. të vlerësojë prirjen e veprimtarisë. për të matur kapacitetin e saj. që paraqitet në formën e “Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve (PASH)”. Studimi ndjek tri etapa të njëpasnjëshme: i. gjithashtu. 142 . Analiza dinamike. Analiza e elementeve përfaqësues të ndërmarrjes. Pra. 1 Diagnostike – term i huajtur nga mjekësia. analiza financiare mbështetet në tri elemente: o o o Vlerësimi i situatës aktuale të një ndërmarrjeje duke u nisur nga studimi i bilancit të saj. Përpunimi i masave që duhen marrë për të përmirësuar gjendjen e ndërmarrjes në të ardhmen. Për të ardhmen. 2 Llogaria e rezultatit – quhet dhe “llogaria e fitim/humbje” ose llogaria e të ardhurave dhe shpenzimeve. duke u nisur nga përpunimi i dokumenteve të ndryshme. iii. Kjo përqasje bëhet në dy këndvështrime: Vlerësohet mundësia e ndërmarrjes për të shlyer borxhet në afat Matet kapacieteti i ndërmarjes për të realizuar fitime në varësi të burimeve njerëzore dhe financiare që përdoren në operacionet e biznesit. Analiza e llogarisë së rezultatit2 të ndërmarrjes. si fotografi e pasurisë së ndërmarrjes në një çast të dhënë. Përcaktimi i një diagnostike1 të gjendjes së tanishme të ndërmarrjes. Për rrjedhim. analiza financiare synon. HYRJE Analiza financiare ka për qëllim të studiojë pikat e forta dhe të dobëta të një ndërmarrjeje duke u mbështetur në elemente të ndryshme të natyrës kontabël dhe financiare. përdoret në kuptimin e analizimit të gjendjes për të njohur saktë “shëndetin” e ndërmarrjes.I. që përmirësojnë gjendjen e saj në të ardhmen. duke vlerësuar nevojat për financime të reja që lindin nga një strategji zgjerimi. ii. për të përcaktuar masat. që mundëson vlerësimin paraprak të nevojave për financim në të ardhmen të ndërmarrjes (bilanci dhe llogaritë e rezultatit parashikues dhe plani i financimit të investimeve në të ardhmen). për të gjeneruar burime financiare nga veprimtaria e saj. Analiza mbështetet mbi disa kritere të pranuara si të afta për të gjykuar për gjendjen financiare të ndërmarrjes.

Tregohet ç’është rentabiliteti............Kapitulli I Analizohet “Llogaria e Rezultatit”............ llogaritja dhe interpretimi i tyre..... I ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT 1 2 3 4 5 6 7 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Treguesit e Ndërmjetem të Menaxhimit ....... 152 Teprica Bruto e Shfrytëzimit..... 158 Matja e Rentabilitetit .................. 161 KAPITULLI I Analiza e llogarisë së rezultatit . 144 Produkti i Ndërmarrjes .. evidentohen prej saj treguesit kryesorë të menaxhimit......... treguesit e tij.......... për të cilët jepet kuptimi dhe mënyra e llogaritjes së tyre.................... 156 Fitimi i Ushtrimit ............. 154 Fitimi i Shfrytëzimit ........... 149 Koncepti i Vlerës së Shtuar .

ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT Llogaria e rezultatit mundëson matjen e kapacitetit të një ndërmarrjeje për të realizuar fitime gjatë një intervali të caktuar kohe. 3 Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit – quhen dhe Treguesit e Ndërmjetëm të Drejtimit. analizën e elementeve që kanë ndikuar në arritjen e këtij rezultati. duke i ndarë ata sipas aktiviteteve: a) Aktiviteti i shfrytëzimit përmban të ardhura dhe shpenzime që janë drejtpërdrejt të lidhur me funksionin e aktivitetit të ndërmarrjes. b) Aktiviteti financiar përmban të ardhura dhe shpenzime që janë të lidhur me politikën e investimeve apo me politikën e financimit të ndërmarrjes. 144 .I. Ajo llogarit tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve të regjistruara nga ndërmarrja gjatë kësaj periudhe dhe nëpërmjet diferencës së tyre përcakton rezultatin e ndërmarrjes: “Rezultat ndërmarrje” = “Total të ardhura” – “Total shpenzime” Analiza e thjeshtë e llogarisë së rezultatit nuk mundëson përcaktimin e një diagnostike të saktë të gjendjes së ndërmarrjes sepse ajo nuk mjafton për identifikimin. c) Aktiviteti i jashtëzakonshëm përmban të ardhura dhe shpenzime të lidhura me elemente të pavarura nga ndërmarrja dhe që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (jo të vazhdueshme apo të paparashikuara). Kjo analizë e llogarisë së rezultatit fillon me “Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit”3 (TNM) që do të analizojmë në vijim. duhen analizuar faktorët që janë në origjinë të përcaktimit të llogarisë së rezultatit. Për të bërë një diagnostikë të përshtatshme.

t’i komentojmë ata. Le ti rendisim TNM të shprehur në mënyre skematike dhe pas kësaj. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth.) 145 . Prodhimi i Ndërmarrjes. i. sqarohet në vijim (2. Prodhimi i Ushtrimit4 (PU) Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. (i) MT = AMS – KM Ku: MT = Marzhi Tregtar AMS = të Ardhurat nga Mallrat e Shitura KM = Kosto e blerjes së Mallrave të shitura ii. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. Marzhi Tregtar (MT) Marzhi Tregtar (MT) është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit (TNM) përbëjnë shkallën e parë të zbërthimit të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes drejt një diagnostikimi financiar analitik. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. (ii) PU = APS ± APM + APA Ku: PU = Prodhim i Ushtrimit APS = të Ardhura nga Prodhimi i Shitur 4 Prodhimi i Ushtrimit – është shkurtim i emërtimit “Prodhimi i ndërmarrjes gjatë vitit ushtrimor”. si aktiv afatgjatë).1.

si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare). Vlera e Shtuar (VS) VS shpreh kontributin e ndërmarrjes në shtimin e produktit shoqëror nëpërmjet prodhimit apo fitimit. gjendje që. materiale. taksa e të ngjashme SP = Shpenzime për Personelin 5 (të Ardhura) – është vënë në kllapa sepse në fakt është ndryshimi i gjendjes në magazinë të prodhimit.APM = (të Ardhura)5 nga Prodhimi i Magazinuar APA = (të Ardhura) nga Prodhimi i Aktiveve Afatgjata iii.SP Ku: TB = Teprica Bruto e shfrytëzimit AG = Të Ardhura nga Grandet dhe Subvencione të Shfrytëzimit SST = Shpenzime. 6 Teprica Bruto – quhet dhe “Marzhi Bruto” ose “Rezultati i veprimtarisë kryesore” por nuk duhet ngatëruar me “Rezultatin e Shfrytëzimit” 146 . taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“: (iv) TB = VS + AG – SST . do të sillte të ardhura. Teprica Bruto6 (TB) Teprica bruto e aktivitetit të shfrytëzimit (TB) llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grandet dhe subvencionet për Shrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. Shteti për Tatime. nëse shitet. për nevoja të prodhimit). Ajo llogaritet si diferencë ndërmjet “Prodhimit të ushtrimit“ me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët. (iii) VS = MT + PU – KP Ku: VS = Vlera e Shtuar e Ndërmarrjes MT = Marzhi Tregtar KP = Konsumi i Prodhimit e të tjera me prejadhje nga të Tretët iv.

Rezultati i Ushtrimit (FU) Rezultati i ushtrimit quhet dhe “Fitimi i Ushtrimit“ (FU) dhe llogaritet si shumë e “Rezultatit përpara tatimeve“ me “Rezultatin e jashtëzakonshëm“ (të ardhurat e jashtëzakonshme – shpenzimet e jashtëzakonshme) duke i zbritur kësaj shume “Tatimin mbi fitimin“: 7 Rezultati Financiar quhet rëndomtë “Fitimi Financiar” (FF). si dhe duke i zbritur kësaj shume “Shpenzimet për amortizimet dhe provizionet“. Rezultati i Shfrytëzimit (FSh) Rezultati i aktivitetit të shfrytëzimit quhet dhe “Fitimi i Shfrytëzimit“ (FSh) dhe llogaritet si shumë e “Tepricës bruto të shfrytëzimit me “Rimarrjet mbi provizionet e shfrytëzimit“ dhe me “të Ardhura të tjera të shfrytëzimit“. si dhe “Shpenzimet e tjera të shfrytëzimit“ : (v) FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku: FSh = Rezultati (Fitimi) i Shfrytëzimit ARP = Të Ardhura nga Rimarrje mbi Provizionet e shfrytëzimit AT = të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit SAS = Shpenzime për Amortizimet dhe Provizionet e Shfrytëzimit STS = Shpenzime të Tjera (të ndryshme) të Shfrytëzimit vi. llogaritet si shumë e “Fitimit të shfrytëzimit“ me “Rezultatin financiar“7. ku vetë rezultati financiar llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“: (vi) FpT = FSh + FF Ku: FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FF = Rezultati (Fitimi) Financiar = të Ardhura Financiare – Shpenzime Financiare (FF = AF – SF) vii.v. 147 . Rezultati Përpara Tatimit (FpT) Rezultati para tatimit quhet dhe “Fitimi para Tatimit“ (FpT).

duke veçuar: faktorët që lidhen drejtpërdrejt me shfrytëzimin e aktivitetit të ndërmarrjes. 148 .TF Ku: FU = Rezultati (Fitimi) i Ushtrimit FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FJ = Rezultati (Fitimi) i Jashtëzakonshëm = të Ardhura të Jashtëzakonshme – Shpenzime të Jashtëzakonshme (FJ = AJ – SJ) TF = Tatimi mbi Fitimin e tjera si këto Treguesit e ndërmjetëm të menaxhimit (TNM) mundësojnë zbërthimin e llogarisë së rezultatit.(vii) FU = FpT + FJ . faktorët që lidhen me politikën financiare të ndërmarrjes (rezultati financiar). si dhe nga faktorët që nuk varen nga menaxhimi i ndërmarrjes e që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (rezultat i jashtëzakonshëm). Le të ndalemi më tej në komentimin e tyre.

2. PRODUKTI8 I NDËRMARRJES
Llogaria e rezultatit analizohet në varësi të llojit të veprimtarisë së ndërmarrjes. Veprimtaritë e ndërmarrjeve dhe produktet e tyre janë të shumëllojta; në kontabilitet ato grupohen në: a) Prodhuese – që kanë veprimtari transformimi ose përpunimi të mirash ose shërbimesh (prodhim, ndërtim, shërbim); b) Tregtare – që nuk kanë veprimtari transformimi (tregti).

i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)
Koncepti i Prodhimit rezervohet për ndërmarrjet prodhuese (prodhim, ndërtim dhe shërbim). Prodhimi i ushtrimit si Tregues i Ndërmjetëm i Menaxhimit (TNM) llogaritet nga formula : (ii) PU = APS ± APM + APA Komponentët e tij vlerësohen si vijon: APS = (Prodhimi i shitur) = (Sasia e shitur) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 70, por pa llogarinë 705. APM = Prodhimi i magazinuar (domethënë i pashitur); vlerësohet me koston e prodhimit. Ky komponent me standardet e reja9 duhet të pasqyrohet në llogarinë 60 me minus (në Kredi) si pakësim i shpenzimit. Ky komponent pasqyrohet në llogarinë 72. Nëse i referohemi planit të llogarive, “Prodhimi i Ushtrimit“ është sa shuma e llogarive 70 (pa 705); 71 dhe 72.

8 Produkti – përdoret në kuptimin e gjerë të tij “produkt shoqëror/ekonomik”. 9 Në standardet e mëparshme prodhimi konsiderohej e ardhur dhe pasqyrohej në llogarinë 71 “Ndryshim i gjendjes së prodhimit”.

149

ii. Marzhi Tregtar (MT)
Në ndërmarrjet tregtare, veprimtaria vlerësohet nisur nga marzhi tregtar10 i realizuar. Ky tregues llogaritet dhe për ndërmarrjet që kanë aktivitet të përzier prodhim e tregti. Ku: Marzhi Tregtar (i) MT = AMS – KM Komponentët e tij vlerësohen si vijon: AMS = Të ardhurat nga mallrat e shitura = (Sasi) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 705. KM = Kostua e blerjes së mallrave të shitura = (Blerje e mallrave) + (Shpenzimet dytësore të blerjes). Ose KM = SBM + SDM
Ku : SBM = Shpenzime për Blerjen e Mallrave (sipas çmimit të blerjes së mallrave). Këto shpenzime pasqyrohen në llogarinë 605. SDM = Shpenzimet Dytësore të blerjes së Mallrave (transport, siguracion malli etj.) Këto shpenzime pasqyrohen në disa nga llogaritë e grupit 61 e 62 (për shembull 627 “Transport...“; 616 “Sigurim malli“; ...) Me këtë detajim: MT = AMS – (SBM + SDM)

Marzhi tregtar është treguesi më i përshtatshëm në rastin e ndërmarrjeve tregtare.

iii. Analiza e Marzhit Tregtar
Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: i ) Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) ii) Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) Këta treguesa matin kapacitetin e ndërmarrjes tregtare, për të realizuar fitim nga rishitja e mallrave. Sa më të mëdhenj të jenë këto dy raporte, aq më fuqi negociuese ka ndërmarrja me furnitorët ose klientët e saj.

10 “Marzhi Tregtar” është “Prodhimi” për aktivitetin tregtar të ndërmarrjes.

150

“Raporti i Marzhit“ dhe “Raporti i Markës“ janë treguesa relativë, për krahasimin midis ndërmarrjeve të të njëjtit sektor veprimtarie. Kështu, një ndërmarrje që ka një raport marzhi më të lartë se konkurrentët e vet mund të fillojë një betejë çmimesh sepse konkurrentët nuk mund ta ndjekin këtë strategji pa pësuar humbje. Prodhimi i Ushtrimit (PU) dhe Marzhi Tregtar (MT) përbëjnë nivelin e parë të TNM.

151

3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS)
Vlera e Shtuar (VS) përbën një nivel të dytë të treguesve ndërmjetës të menaxhimit (TNM).

i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar
Vlera e shtuar llogaritet duke hequr nga të ardhurat e funksionimit totalin e konsumimeve të ndërmjetme të furnizuara nga të tretët. Nëse do t’i gruponim të gjitha të ardhurat së bashku si “Të Ardhura të Funksionimit“ (AF) dhe nëse do të bashkonim dhe shpenzimet e blerjeve (SB) të mallrave me ato të lëndëve të para, materiale, shërbimeve etj. si dhe të bashkonim shpenzimet dytësore (SD) të mallrave dhe të prodhimit atëherë: Vlera e Shtuar llogaritet : VS = AF – SB - SD Ku komponentët e VS vlerësohen si vijon: AF = Të Ardhurat e Funksionimit. Pasqyrohen në llogaritë 70; 71; 72. SB = Shpenzimet për blerjet e mallrave, furnizimeve, të studimeve, punimeve dhe shërbimeve (vlefta neto pas uljes, kthimit etj.). Pasqyrohen në llogaritë 60. SD = Shpenzimet dytësore të tjera. Pasqyrohen në llogaritë 61; 62. Si përfundim, në kontabilitet, Vlera e Shtuar është e barabartë me diferencën midis llogarive të të ardhurave 70; 71; 72 dhe llogarive të shpenzimeve 60; 61 dhe 62.

ii. Interpretimi Ekonomik
Prodhimi i shitur nuk përfaqëson të gjithë prodhimin e ndërmarjes, pasi një pjesë e tij lidhet me hyrjet /daljet nga magazina ose me prodhimin për vete; për këtë shërben treguesi i “Prodhimit të Ushtrimit (PU), i dhënë më sipër. Mirëpo PU nuk përfshin shpenzimet e bëra për prodhimin (lëndë të para, materiale ndihmëse etj.) që i nevojiten ndërmarrjes për të

152

në fund të fundit. që ajo gjeneron kur prodhon produktin fundor. ndaj për këtë shërben treguesi i “Vlerës së Shtuar“ (VS). Në këtë kuptim.realizuar produktin fundor. Pikërisht në sajë të kësaj vlere të shtuar ndërmarrja do të jetë në gjendje të paguajë aktorët e ndryshëm që kontribuojnë në prodhim.). TNM mundësojnë. Pagesa e këtyre partnerëve bëhet në sajë të vlerës së shtuar që krijon ndërmarrja. të shikohet se si kjo VS u shpërndahet partnerëve të ndryshëm të ndërmarrjes. Në këtë kuptim. 153 . meqenëse ajo mat pasurinë reale të krijuar nga ndërmarrja në sajë të veprimtarisë së saj prodhuese. Veprimtaria e ndërmarrjes konsiston në krijimin e vlerës së shtuar. Në fakt ndërmarrja është një strukturë e organizuar që ka si synim fundor prodhimin dhe shitjen e të mirave ose shërbimeve duke përdorur disa faktorë prodhimi (faktorin punë dhe faktorin kapital) dhe një numër partnerësh të jashtëm (prurësit e kapitaleve etj. Pikërisht kjo është arsyeja e ekzistencës së vetë veprimtarisë shfrytëzuese të ndërmarrjes. Vlera e Shtuar është tregues më real për ndërmarrjen se sa prodhimi i ushtrimit.

mbrojtjen e pronës private dhe sigurimin nëpërmjet policisë.. o o Ndërmarrja e ruan. e krijuar nga ndërmarrja. Shteti. e lejon këtë të fundit të paguajë partnerët e ndërmarrjes. gjithashtu. gjykatës. që zotërojnë pjesë të ndërmarrjes (aksionet) dhe të cilëve ajo u jep pjesë fitimi proporcionale me kapitalin e tyre. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) i.4.. me të cilat ai kryen shpenzimet publike. tregtia apo shërbimi janë produktet e aktivitetit shfrytëzues të ndërmarrjes. që i shoqërohet pagës. por përfiton gjithashtu nga ndërmarrja edhe një pjesë të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore. Secili prej këtyre partnerëve shpërblehet në një mënyrë të veçantë. Pronarët (Aksionerët) marin pjesën e tyre të dividentit në funksion të sasisë së aksioneve që kanë. . Personeli : merr direkt një pagë. që është faktor i domosdoshëm i produktit11 të saj. Huadhënësit: paguhen me interesat që marrin nga huatë e tyre. Shteti merr tatimet dhe taksat. Të tillë janë katër: o o Personeli i ndërmarrjes. Kontribuesit e brendshëm në kapital (Pronarët apo Aksionerët). ndërtimi. i cili nuk ndërhyn direkt por ndikon në mënyra të ndryshme në produktin e ndërmarrjes (me ndërtimin e rrugëve. 11 Produkti – Prodhimi. 154 . një pjesë të Vlerës së Shtuar për të rritur mjetet e veta financiare. Ndarja e Vlerës së Shtuar Vlera e Shtuar.) Kontribuesit e jashtëm në kapital (Huadhënësit: Bankat …) që japin mjetet financiare të nevojshme (huatë afatgjata) për zhvillimin e saj.

ii. TB është një tregues i mirë i performancës industriale dhe tregtare të ndërmarrjes. Teprica Bruto (TB) Quhet Tepricë Bruto e shfrytëzimit (TB) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga VS) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. TB është një tregues që përdoret në krahasimin ndërmjet ndërmarrjeve dhe në llogaritjen e treguesve të tjerë të ecurisë së veprimtarisë shfrytëzuese (kryesore) të ndërmarrjes. Pra.SP Ku komponentët e TB vlerësohen si vijon: VS = Vlera e Shtuar AG = Të ardhurat nga grandet dhe subvencione të shfrytëzimit që jepen nga shteti. 62. as nga elementet e jashtëzakonshme që mund të ndikojnë në rezultatin e ndërmarrjes. Me fjalë të tjera. 72. 61. SST = Shpenzime shteti: taksa. TB është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. 73. 63. 71. iii. 64. në kontabilitet. TB është diferenca (saldua) totale e llogarive të të ardhurave 70. TB nuk varet. Pasqyrohen në llogaritë 73. 12 Llogaria 74 – aktualisht është lënë bosh. 74 dhe llogarive të shpenzimeve 60. Pra. 7412. 155 . SP = Shpenzimet për personelin Pasqyrohen në llogaritë 64. të ngjashme Pasqyrohen në llogaritë 63. tatime etj. as nga politika financiare e ndërmarrjes (dhënie huaje apo rritje kapitali). as nga politika e amortizimit që ndjek ndërmarrja. Përkufizimi i Tepricës Bruto Teprica Bruto : TB = VS + AG – SST .

kemi: FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku komponentët e FSh vlerësohen si vijon: TB = Teprica Bruto ARP = (Të Ardhura) Rimarrje nga Provizionet e shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë . 156 . ky rezultat merr parasysh edhe të ardhurat nga faktorë të tjerë të shrytëzimit. AT = Të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 75. Përcaktimi i FSh FSh përcaktohet duke u nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Në formulën (v) për FSh. që jepet më sipër.. FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) i. STS = Shpenzime të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 65. Me fjalë të tjera. Konsumi i kapitalit. që vlerësohet nga amortizimet dhe provizionet. Përftohet në këtë mënyrë një tregues menaxhimi që mat kapacitetin që ndërmarrja të nxjerrë burime neto nga veprimtaria e saj dhe kjo pavarësisht nga kombinimi i faktorëve të aktivitetit të saj. si: Kostoja e punëve të kontabilizuara më parë (pagesat e shpenzimet sociale). SAS = Shpenzime për Amortizime dhe provizione (të Shfrytëzimit) Pasqyrohen në llogaritë 681. si dhe shpenzimet e tjera që lidhen me shfrytëzimin. 13 Fitimi i shfytëzimit – quhet dhe “rezultati i shfytëzimit”. Koncepti i FSh Fitimi i Shfrytëzimit13 (FSh) mat performancën industriale dhe tregtare të ndërmarrjes pavarësisht nga mënyra e përfitimit të të ardhurave të shfrytëzimit.. (781). ii.5.

781 Ky rezultat është një tregues i mirë i mbarëvajtjes së produktivitetit të një ndërmarrjeje dhe është më domethënës sesa vetë treguesi i fitimit të ushtrimit. në aspektin kontabël Fitimi i Shfrytëzimit (FSh) është teprica totale e: o dhe o llogarive të shpenzimeve 60. 61. 64. 62. që merr parasysh edhe elemente që lidhen me faktorë të tjerë të politikës së financimit që ndjek ndërmarrja apo të jashtëzakonshëm.Pra. 65. 74. 71. 63. 73. 681 llogarive të të ardhurave 70. 72. 157 . 75.

14 Tepricë = Gjendja e llogarisë = Diferenca: Kredi . materiale.6. b) Aktiviteti Financiar Në përgjithësi. që mundësojnë matjen e rezultatit të ndërmarrjes nga: a) aktiviteti i shfrytëzimit (menaxhimi rrjedhës).. FITIMI I USHTRIMIT (FU) i. tregjeve të kapitalit) për kapitale.. lëndësh të para. Kjo sjellje kapitalesh nuk bëhet falas dhe sjell shpenzime për ndërmarrjen (pagesa interesash mbi huatë). Një tepricë14 negative provon që ndërmarrja nuk ka një mënyrë menaxhimi të mirë sepse kostot e produktit të saj janë më të larta se të ardhurat e saj nga shitja e këtyre produkteve fundore. për të financuar. Fitimi i Shfrytëzimit (RS) është i barabartë me diferencën midis të ardhurave të shfrytëzimit (vlefta e shitjeve) dhe shpenzimeve të shfrytëzimit (blerje mallrash. sepse ai përbëhet nga veprimet që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë produktive të ndërmarrjes (blerje mallra. mallra. shërbime. për të financuar nevojat e saj për kapitale. a) Aktiviteti i Shfrytëzimit Ky grup të ardhurash e shpenzimesh është më i rëndësishmi. b) aktiviteti financiar (politika financiare).).. shërbime . lëndë të para. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit Plani kontabël i përgjithshëm propozon zbërthimin e llogarisë rezultat në tre përbërës. nëse një ndërmarrje nuk disponon burime të brendshme të mjaftueshme. shitje produkte. për shembull.). Ky përbën një tregues shumë të rëndësishëm sepse tregon aftësinë e ndërmarrjes për të siguruar fitime nga veprimtaria e saj e shfrytëzimit. c) aktiviteti i jashtëzakonshëm. investimet. 158 .Debi = Saldo.. ajo duhet t’u drejtohet burimeve të jashtme (bankave. shpenzime personeli.

që nuk varen drejtpërdrejt nga veprimtaria e saj prodhuese dhe që nuk përsëriten periodikisht në kohë (p. pra e ul rezultatin e ndërmarrjes. Por një tepricë negative dëshmon. në një moment të dhënë.Për pasojë. përkundrazi.. më tej.. 159 . duhet të sjellë përmirësimin e llogarive të ndërmarrjes. FF = AF .). mbi llogaritë e një ndërmarrjeje. përpjekjet për investime që bën ndërmarrja. aq më të mëdha janë shpenzimet financiare.SF Rezultati (Fitimi) financiar tregon efektin e politikës së saj të financimit. 15 Në paraqitjen e pasqyrave financiare sipas formateve anglo-saksone quhen “Të Ardhura/Shpenzime nga operacione jo të vazhdueshme”. (pagesat e interesave mbi huatë...). Pra: FpT = FSh + FF c) Aktiviteti i Jashtëzakonshëm15 Rezultati i jashtëzakonshëm përfshin veprimet. sa më shumë një ndërmarrje merr hua. që prekin llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes por.) dhe shpenzimet financiare (SF). gjithashtu. (zbritjet financiare të mara nga furnitorët.. Një tepricë negative nuk është pra gjë e keqe në vetvete për ndërmarrjen.sh. Zbërthimi i llogarisë së rezultatit sipas metodës së Treguesve të Ndërmjetëm të Menaxhimit e përcakton Fitimin Përpara Tatimeve (FpT) si shumën e Fitimit të Shfrytëzimit (FSh) me Rezultatin (Fitimin) Financiar (RF). dëmshpërblimi nga përmbytjet.. Rezultati financiar (FF) përftohet nga diferenca midis të ardhurave financiare(AF).: shitja e një godine. Rezultati financiar i ndërmarrjes përftohet duke bërë diferencën midis shumës së llogarive të të ardhurave të grupit 76 me shumën e llogarive të shpenzimeve të grupit 66. gjë që. zbritjet e akorduara. Ky rezultat është në përgjithësi negativ.

Tatim Fitimi Totali S Shpenzime (S) Teprica (A–S) Rezultat Shfrytëzimi Rezultat Financiar Rezultat para Tatimit Rezultat i Jashtëzak. Jashtëzakon. Zbërthimi i llogarisë së rezultatit mund të përmblidhet: Llogaria e Rezultatit Të Ardhura (A) 1 2 3 4 5 6 Totali A A.STF = FU 160 . duhet fillimisht ta zbërthejmë atë në tre përbërës. që në kontabilitet quhet Fitim/Humbja e Ushtrimit (FU). përftohet nga mbledhja e rezultatit të shfrytëzimit (FSh) me rezultatin financiar (FF) dhe me rezultatin e jashtëzakonshëm (FJ) si dhe zbritjen prej kësaj shume të tatimit mbi fitimin (TF). nga vetë natyra e tij. Rezultat Ushtrimi ASh – SSh = FSh AF – SF = FF FSh + FF = FpT AJ – SJ = FJ = STF FpT + FJ . Shfrytëzimi A. Ky zbërthim na mundëson analizimin e aftësisë së ndërmarrjes për të realizuar fitime rregullisht (pavarësisht nga elementet e jashtëzakonshme). FJ = AJ . S. në një ushtrim të vetëm. Financiare = (1 + 2) A.Ai mund të jetë pozitiv ose negativ dhe mund të prekë fort rezultatin neto të ndërmarrjes por pasoja e tij kufizohet. duke u nisur nga veprimtaria e shfrytëzimit (fitimi i shfrytëzimit). Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) përftohet duke bërë diferencën midis të ardhurave të jashtëzakonshme (AJ) (llogarive të grupit 77) me shpenzimet e jashtëzakonshme (SJ) ( llogaritë e grupit 67).SJ d) Rezultati i Ndërmarrjes Rezultati i ndërmarrjes. Jashtëzakon. Financiare = (1 + 2) S. S. FU = FSh + FF + FJ – STF Për të përcaktuar pra origjinën e rezultatit të ndërmarrjes.

blen mjete pune dhe nxjerr një fitim prej 10 mln lekë. tregti. 17 Prodhuese – Këtu përdoret në kuptimin e gjerë të fjalës (prodhim. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) Analiza e llogarisë së rezultatit mundëson matjen madhësisë së fitimit apo të humbjes. i. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim 11 mln lekë. Shembull: Ndërmarrja A merr borxh 10 mln lekë. por ka përdorur 11 herë më tepër mjete apo ndërmarrja A ? Pikërisht për një gjykim të tillë shërben Rentabiliteti. 18 Totali i Aktivit quhet dhe “Totali i Bilancit”. 16 Rentabiliteti – quhet edhe “Kthim” (“Return”) sepse tregon se sa është kthimi i mjeteve të përdorura. që është në gjendje të sjellë ndërmarrja nga veprimtaria e saj. Vlera e Shtuar (VS): që mat pasurinë reale që krijon ndërmarrja nga veprimtaria e saj. Koncepti i Rentabilitetit16 Rentabiliteti i ndërmarrjes është raporti midis (a) rezultatit që jep ndërmarrja (nga njëra anë) dhe (b) mjeteve që ajo përdor për të arritur këtë rezultat (nga ana tjetër). Cila nga këto ndërmarrje e ka ecurinë më të mirë? Ndërmarrja B që e ka fitimin 1 mln lekë më shumë.7. Mirëpo vetëm madhësia e fitimit (apo humbjes) nuk mjafton nëse duan të krahasojmë ecurinë e një ndërmarrjeje me ecurinë e një ndërmarrjeje tjetër. Fitimi i Shfrytëzimit (FSh): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të përftuar rezultat vetëm nga veprimtaria e saj prodhuese17. b) Mjetet që vë në përdorim ndërmarrja mund të maten në disa nivele: o Totali i Aktivit18 (TA): përfaqëson totalin e aktivit të bilancit. shërbim). mat pasurinë totale të ndërmarrjes (bashkësinë e të mirave dhe të drejtave që përdor ndërmarrja për të prodhuar). ndërtim. a) Rezultati i ndërmarrjes mund të vlerësohet duke u nisur nga disa nivele: o o o Fitimi i Ushtrimit (FU): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të dhënë rezultat pozitiv duke marë parasysh tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve. ndërmarrja B merr borxh 110 mln lekë. 161 .

o o Kapitali i Përhershëm (KP): mat bashkësinë e gjithë aktiveve afatgjata (investimet kapitale) të kryera nga ndërmarrja. Kapitali i Vetë (KV): mat bashkësinë e burimeve të veta të kapitalit. por ajo mund të mos përballojë garën me ndërmarrjet e tjera të sektorit. Kontribut që përcaktohet në aktin e themelimit të ndërmarrjes dhe në rritjen e mëvonshme të tij (me shtimin e aksioneve). që përbëhet nga kapitali themeltar. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. Matja e Rentabilitetit Ka disa madhësi të ndryshme që përdoren për llogaritjen e rentabilitetit të një ndërmarrjeje: a Rentabiliteti i Investimit (ROI)20 ROI është raporti i fitimit të realizuar ndaj investimit përkatës të bërë. 162 . Pra. Ka dy interpretime të këtij treguesi: o ROI Global21: në llogaritjen e tij si fitim merret fitimi i gjithë ushtrimit dhe si investim gjithë pasuria e ndërmarrjes (totali i aktivit). ii. për ta realizuar atë. me kahasimin e tij me rentabilitetin e ndërmarrjeve konkurrente kryesore të saj. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj. Kapitali Themeltar19 (KT): përfaqëson tërësinë e kontributeve në para ose në natyrë që japin në avancë aksionerët (pronarët) e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj. 21 ROI Global quhet dhe “Rentabiliteti Global” ose “Rentabiliteti Ekonomik”. subvencionet e investimit. Një ndërmarrje mund të jetë rentabël. pra me konkurrentët e saj. ky tregues mat rentabilitetin e 19 Kapitali Themeltar quhet dhe “Kapitali i Shoqërisë” ose “Kapitali Social”. 20 Rentabiliteti i investimit .në terminologjinë anglo-saksone quhet “Return of Investiment” (ROI). o Vlerësimi i rentabilitetit të ndërmarrjes është pra një tregues për të matur mbarëvajtjen e ndërmarrjes në kuadrin e funksionit të saj prodhues. rezervat. Llogaritja e rentabilitetit duhet të shoqërohet.

të jashtëzakonshme). tatimit mbi rezultatin ushtrimor për pjesën e mbulimit të humbjeve të vitit të mëparshëm). Shembull: Nëse një ndërmarrje merr para borxh me interes 15% . 163 . ndërsa si investim merret Kapitali i Përhershëm (KP) që përdor ndërmarrja. Rentabiliteti global është një tregues mjaft i përgjithshëm. ai plotësohet nga disa vlerësime më shprehëse. (fitimet dhe humbjet me origjinë jo normale.quhet dhe “Rentabiliteti Financiar” ose “Rentabiliteti i Kapitalit të investuar”. të cilat të investuara në veprimtarinë e ndërmarrjes do të japin një ROI financiar 13% kjo do të thotë që diferenca prej 2% (15% . Pra një hua e tillë nuk është me leverdi.13%) do të paguahet nga vetë ndërmarrja (nga kapitali i vetë). si: o ROI Financiar22: në llogaritjen e këtij si fitim merret Fitimi i Shfrytëzimit (FSh). 22 ROI Financiar . (si për shembull interesat e huave që merr ndërmarrja). nuk ndikohet nga transaksionet e jashtëzakonshme.tërësisë së aktiveve që përdor ndërmarrja dhe shprehet me raportin e Fitimit të Ushtrimit (FU) me Totalin e Aktivit (TA) ROIG = FU * 100 / TA Shënim: FU shumëzohet me 100 sepse rentabiliteti shprehet në përqindje. ndaj dhe shprehet me raportin e tyre: ROIF = FSh * 100 / KP Ky raport shpreh më mirë efikasitetin e kapitalit të investuar në aktivitetin kryesor (që është aktiviteti shfrytëzues) sepse: nuk ndikohet nga shpenzimet financiare të ndërmarrjes. Vini re! Vlera e këtij treguesi nuk duhet të jetë më e ulët sesa interesi i huasë që jep banka. nuk ndikohet nga sistemi fiskal (për shembull.

Në anglisht quhet ROE (Return on Equity) 24 Efekti i levës – është një strategji investimi. Nga kjo del se ROI mund të rritet ose duke rritur ROS (duke rritur çmimet) ose duke rritur qarkullimin (duke rritur sasinë e shitjeve). dmth sa herë xhirohen aktivet në vit. koncepti i rentabilitetit ndryshon sipas këndvështrimit që analizojmë. ku (FU/XT) = ROS .Kthimi nga Shitjet). Sikurse shihet. e matur kjo e fundit me xhiron totale. Për këtë arsye.b Rentabiliteti i Kapitalit të Vetë23 (ROE) ROE merr parasysh kapitalet e investuara në ndërmarrje. 23 Rentabiliteti i Kapitalit = Rentabiliteti i kapitalit vetiak quhet dhe Rentabiliteti Financiar. Koment: Ekziston një zbërthim i ROI = (FU/XT) x (XT/TA). është e dobishme të llogariten disa nga këto raporte për të pasur një pamje më të saktë të rentabilitetit të ndërmarrjes. c Rentabiliteti Tregtar (ROS)25 ROS merr parasysh vëllimin e veprimtarisë (Xhiron).në terminologjinë anglo-saksone njihet si ROS (Return on Sales. 164 . 26 Xhiro Totale = Shifra e Afarizmës. dhe XT/TA = Qarkullimi i aktiveve. thuhet që ndërmarrja përfiton nga “efekti i levës”24. që konsiston në faktin që merr para borxh për të investuar. 25 Rentabiliteti Tregtar . Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit me Kapitalin e Vetë: ROE = FU * 100 / KV Shenim: Kur rentabiliteti i kapitalit të vetë është më i madh se rentabiliteti i investimit (ROE > ROI). Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit (FU) me Xhiron Totale (XT)26: RT = FU * 100 / XT Në këtë mënyrë përcaktohet dhe raporti i marzhit të ndërmarrjes që lejon të vlerësohet rezultati i ardhshëm i ndërmarrjes në funksion të ndryshimit të vëllimit të veprimtarisë.

evidentohen prej tij treguesit më të përdorur................ 188 KAPITULLI II Analiza e bilancit .......... mjetet monetare........... II 1 2 3 4 5 6 7 ANALIZA E BILANCIT PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Leximi i Thjeshtë i Bilancit ......... etj... nevojat për financime. 167 Nevojat për Financime ..Kapitulli II Analizohet “Bilanci”. 171 Bilanci Funksional ......................... Sqarohet bilanci funksional......................... 179 Nevojat për Fondin e Zhvillimit ... kuptimi i tij dhe jepen mënyrat për reduktimin e nevojave për fonde. 182 Reduktimi i Nevojave për Fond Zhvillimi..... fondi i zhvillimit.. 174 Fondi i Zhvillimit .......... 185 Mjetet Monetare .....

o Pasivi i bilancit (ana e djathtë) paraqet bashkësinë e burimeve financiare të ndërmarrjes. huatë afatshkurtra. ANALIZA E BILANCIT Kjo pjesë shtjellon bashkësinë e elementeve për analizën e bilancit të ndërmarrjes. Elementet që përmbahen në aktivin e bilancit janë të renditura sipas kriterit të likuiditetit28 në rritje. për të paguar borxhet).. 166 . mundëson ndër të tjera matjen e kredibilitetit të ndërmarrjes (dmth aftësinë e ndërmarrjes.. institucionet financiare. Ai përmban: nga njëra anë Përdorimet (Aktivin). që përshkruan gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes në një moment të dhënë. Aktivi i bilancit (pjesa majtas) paraqet bashkësinë e të mirave (aktive afatgjata. sikurse do ta shikojmë më poshtë. inventarët. furnitorët. .. të cilat do t’i shqyrtojmë në vijim. Likuiditet në rritje. . nga ana tjetër Burimet (Pasivin). 27 Detyrimet në rritje: kapitalet e veta. kapitali i vet teorikisht shlyhet vetëm kur mbyllet ndermarrja. 28 Likuiditeti i një aktivi = Aftësia e tij për t’u kthyer në para. huatë afatgjata.).II. që në fakt përbëhet nga bashkësia e borxheve dhe e detyrimeve që ka kontraktuar ndërmarrja me kreditorët e jashtëm (aksionerët. Bilanci i ndërmarrjes paraqitet në formën e një tabele përmbledhëse.. në dy pjesë. o Paraqitja e bilancit.) dhe të drejtave (kredi klienti. Përmbajtja e pasivit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të detyrimit në rritje27. dmth në fillim ato që kthehen më me vështirësi në para (më pak likuide) dhe në fund ato plotësisht likuide (vetë paratë në arkën e ndërmarrjes). Bilanci lejon gjithashtu edhe analiza të tjera të gjendjes së ndërmarrjes.. në një moment të dhënë. Dmth në fillim vendosen detyrimet me afat më të gjatë shlyerje.) që zotëron ndërmarrja dhe që janë të nevojshme për veprimtarinë e saj.

krahas vleftave. Megjithëse bilanci është pasqyrim i gjendjes pasurore të ndërmarrjes në një çast të dhënë. 167 .Likuidimi është i ndryshëm nga falimentimi. nëse ju jeni kreditor i kësaj ndërmarrje. edhe momenti kur borxhi bëhet i kërkueshëm (kur plotësohet afati) është një element i rëndësishëm i çdo analize të bilancit të një ndërmarrje. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT Para se të kalojmë në analizën financiare. Ajo që ka rëndësi këtu është të vlerësohet kur këto borxhe arrijnë afatin e shlyerjes. Kështu që. ajo që juve ju intereson para së gjithash të lexoni në bilanc. Nëse ndërmarrja nuk është në gjendje ti bëjë këto shlyerje. kjo do të thotë që ju keni një gjendje negative pranë entit tuaj të kredisë (bankës). Kuptohet që shqetësimi parësor i një sipërmarrësi është të njohë vleftën dhe borxhet afatshkurtra (më pak se një vit) që duhen paguar si dhe përparësinë e tyre. atëherë ajo vihet në falimentim29. Në këtë aspekt. i gjendjes pasurore të ndërmarrjes. pra ai vendos përballë Pasivin me Aktivin e ndërmarrjes. është aftësia që ka ndërmarrja për t’ju paguar. Bilanci përkufizohet si pasqyrim. Bilanci është një dokument që mund të lexohet në mënyra të ndryshme. Por. i. falimentimi i detyruar dhe kërkohet nga të tretët. bilanci jep një pasqyrë të strukturuar të pasurive dhe borxheve të një ndërmarrjeje. ato që ju detyrohet. Kjo situatë i korrespondon në fakt një kredie afatshkurtër që ju ka akorduar enti i 29 Falimentim . Le të përmendim borxhet më kryesore të një ndërmarrjeje: o Llogaria rrjedhëse kreditore: në qoftë se llogaria 512 është kreditore. në afatet e duhura. duhet pasur parasysh që borxhet e ndërmarrjes nuk kanë të njëjtin afat shlyerje. po rikujtojmë strukturën e thjeshtë të bilancit. Pasivi i Bilancit Pasivi i bilancit grupon tërësinë e angazhimeve që ka ndërmarrja ndaj partnerëve të ndryshëm. Likuidimi është vullnetar.1. Në fakt. në një moment të dhënë.

aksionerët. 401 dhe të aktiveve afatgjata llog. Huatë pranë enteve të kredive: (llogaria 16) janë me afate të ndryshme që përcaktohen nga kontratat përkatëse. afati është mbi 1 vit. 168 . Mungesa e një afati të përcaktuar justifikon faktin që ndërmarrja nuk i konsideron këto prurje kapitali si borxhe. Për pasojë. Në përgjithësi ky afat është 30 deri në 90 ditë. Është normale që një furnitor t’ju akordojë një afat pagese. mjete financiare nga aksionerët. Në trajtë të përmbledhur kjo do të paraqitej : Pasivi i bilancit Kapitali Borxhe afatgjata e afatmesme Borxhe afatshkurtra Llogari rrjedhëse kreditore 101 16 4… 31 512 o o 30 Zakonisht marrëveshja me bankën përcakton kushtet e kësaj lloj kredie. Ky duhet mbuluar sa më shpejt të jetë e mundur30. për shkak të interesave relativisht të larta. nga lart poshtë. Ky borxh ka veçorinë që është shumë afatgjatë sepse supozon ndërprerjen e veprimtarisë së ndërmarrjes.kredisë. Në krye të pasivit janë borxhet me afatin më të gjatë. kanë të drejtë të kërkojnë rikthimin e pjesës së tyre të kapitalit. Ndërmarrja në momentin e krijimit ose të rritjes së kapitalit përfton. Në fund të pasivit ndodhen borxhet me kërkesë më të parë. pasivi i bilancit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të kërkesës në rritje. në çdo rast. gjithsesi nuk është në interes të firmës ta lerë zbuluar llogarinë bankare për një kohë të gjatë. në këmbim të një pjese të kapitalit (aksionet). o Borxhi ndaj furnitorit: gjendja kreditore e llogarisë 40 të një ndërmarrjeje përfaqëson tërësinë e borxheve që ndërmarrja u ka furnitorëve të vetë (të zakonshëm llog. 404). Kapitalet e ndërmarrjes: (llogaria 10). për shembull me shkrirjen e ndërmarrjes. por si kapital. Ja përse kapitali i një ndërmarrjeje është në fakt një borxh që kjo ka kontraktuar tek aksionerët e vet. Por.

32 Letrat me vlerë janë: obligacionet. aksionet te të tretët. Të arkëtueshmet nga klientët: (llogaria 411) kur ndërmarrja i akordon klientit të saj një afat pagese33. kartëmonedha. sepse i ka dhënë afat për t’a paguar.. ortakëve. produkte. 34 Inventarët = Artikujt e ndryshëm (mallra. 33 P. lëndë të para etj. o o Arka: (llogaria 531) është elementi më likuid. Aktivi i Bilancit31 Për të shlyer borxhet. Për t’u bërë ballë borxheve afatshkurtra. Këto pasuri janë thuajse likuide. sigurimeve. 169 .. Inventarët34 gjendje dhe në proces pune: (llogaritë e klasës 3) janë elemente të aktivit që nuk kthehen lehtësisht në likuide nga ndërmarrja..) që ka gjendje në magazinë dhe në proces prodhimi. nëse kjo i kërkon).ii. . o o o 31 Këtu futen boxhet ndaj furnitorëve. aktivi i bilancit është i renditur nga lart poshtë sipas likuiditetit në rritje. Teprica debitore në bankë: (llogaria 512) i përgjigjen pasurive të depozituara nga ndërmarrja në llogaritë bankare. shtetit. i ka dhënë mallin dhe nuk ka marrë paratë.. që përgjithësisht është 30 deri në 90 ditë. godina. banka menjëherë duhet t’ja kthejë pronarit të tyre (në këtë rast ndërmarrjes. punonjësve. për këte arsye. bono thesari. Letrat me vlerë32 të vendosjes: (llogaria 50) transformohen mjaft lehtë në likuide duke i shitur në tregjet financiare. ndërmarrja duhet të disponojë aktive likuide.sh.. fonde të depozituara në llogari bankare). ndërmarrja disponon mjete pak a shumë likuide që grupohen në pjesën aktive të bilancit. Aktivet mund të jenë të natyrave të ndryshme.) që kanë sigurisht një vlerë.. Disa aktive përbëhen nga pasuri likuide (monedha. Sepse ato u korrespondojnë gjendjeve në llogarinë bankare dhe se këto para. pra aktive që janë në çast të përdorshme nga ndërmarrja. Ato janë shuma që ndërmarrja mund t’i përdorë relativisht shpejt. Ka gjithashtu pasuri shumë pak likuide (troje. por që nuk mund të konvertohen në çast në likuide (shitja e tyre mund të kërkojë deri në disa muaj për shembull).

afatmesëm 16 Borxhe furnitorëve Likuiditet pasiv 40 512 Një lexim i shpejtë i bilancit na mundëson një pamje të parë të situatës financiare të ndërmarrjes. Vendosja e elementeve të pasivit përbri elementeve të aktivit na jep një ide të aftësisë së ndërmarrjes për të shlyer borxhet. transformimi i tyre në likuiditete kërkon shpesh procedura të gjata dhe komplekse. Në krye të aktivit vendosen elementet që transformohen më me vështirësi në likuiditete. 3... Në qoftë se likuiditetet e ndërmarrjes nuk duken të mjaftueshme për të përballuar borxhet me afat më të shkurtër. sepse ndër të tjera.o Aktivet Afatgjata: (llogaritë e klasës 2) përbëjnë aktivet më pak likuide të ndërmarrjes. 41. Banka…) 2. Në fund të aktivit vendosen aktivet likuide lehtësisht të lëvizshme. Likuide (Arka. … 50 /512 /531 iii. Krahasimi Aktiv / Pasiv Tani mund të vendosim përbri Aktivin me Pasivin e një ndërmarrje: Aktivi i bilancit Aktive Afatgjata 2… Pasivi i bilancit Kapitali 101 Inventari gjendje e …. 170 . ato janë të domosdoshme për veprimtarinë e ndërmarrjes. Si përfundim. Në trajtë të përmbledhur: Aktivi i bilancit Aktivet Afatgjata Inventarë dhe në proces Kredi klinetëve etj. ndërmarrja ka rrezik të gjendet në situatë të pamundësisë së pagesave. Për më tepër. 3… Kredi klientëve Likuiditet aktiv 41 531/512/50 Borxh afatgjatë. aktivi i ndërmarrjes renditet sipas likuiditetit rritës nga lart poshtë.

duhet të ketë burime afatgjata që quhen Burime të Përhershme36. duhet të bëhet nga burime që ndërmarrja do t’i mbajë për një kohë të gjatë. Pra ndërmarrja. që kontabilizohen në llogari të klasës 3 (për inventarët) dhe në llogari 35 Aktivet Afatgjata . Ato janë disa llojesh: i. Financimet afatgjata Për të ushtruar veprimtarinë e saj. Kjo kërkon që ndërmarrja të jetë në gjendje të vazhdojë procesin e prodhimit pa arkëtuar menjëherë shumat përkatëse. natyrshëm. godinat ku do të vendosen makineritë etj. Financimi i AA. ndërmarrja duhet të ketë së pari një sasi aktivesh që do t’i nevojiten për një periudhë të gjatë kohe. në llogaritë e klasës 2. Financimet afatshkurtra Pasi të ketë blerë AA që i ka të domosdoshme. ndërmarrja mund të përballet me nevojën për financime. për godinën mund të kontraktohen hua afatgjata. në pjesën e sipërme të bilancit. për të blerë AA.quhen dhe burime “stabël“ dhe (nga këndvështrimi i kapitalit) “Kapitale të Përhershme“ 171 . NEVOJAT PËR FINANCIME Për kryerjen e aktivitetit të saj. Ajo duhet të ketë një gjendje mallrash apo lëndësh të para që do të përdoren për një periudhë të caktuar në procesin e punës. ndërmarrjes i duhet të financojë veprimtarinë e saj të përditshme. Në kontabilitet këto quhen Aktive Afatgjata35 (AA) dhe kontabilizohen në aktiv. Këto kredi të klientëve. ii. në aspektin kontabël. trajtohen si një lloj huaje që u jep ndërmarrja klientëve të saj. Nuk mund të blihet për shembull godina me hua me afat fare të shkurtër.2. Këto lloj aktivesh. 36 Burime të përhershme . Gjatë vitit ndërmarrja mund t’u akordojë afate pagesash klientëve të saj.quhen dhe Aktive të Qëndrueshme (AQ) ose Aktive Imobilare. si: truall për të ndërtuar një uzinë.

shtetit etj. ndërmarrja duhet të disponojë një shumë financiare të mobilizueshme menjëherë.të klasës 4 (për kreditë e klientëve). 3. Si rrjedhim. Kjo kontabilizohet në aktivin e bilancit në llogaritë e likuiditeteve (klasa 5). Në këtë kuptim. ndërmarrja ka nevojë për financime që mund të klasifikohen sipas kohëzgjatjes: 1. duhet të financohen nga pasivet afatshkurtra (p. Të menjëhershme për të papriturat e përditshme. 2. burime financiare që mund t’i përdorë menjëherë.sh: detyrimet ndaj furnitorëve. Ndërmarrja duhet pra të gjejë financime afatshkurtra për të plotësuar këto nevoja financimesh afatshkurtra. si individ.) 172 . Këtu likuiditetet veçohen nga aktivet qarkulluese. 37 Likuiditetet = Aktivet plotësisht likuide (paratë në arkë e bankë. edhe ndërmarrja duhet të disponojë. për t’u trajtuar te “Financimet e menjëhershme“. Këto nevoja financimi afatshkurtra përfaqësojnë për ndërmarrjen nevojat për likuiditete. në çdo moment. për të përballuar shpenzimet e saj të përditshme. Vini re ! Në aktivet qarkulluese.. Si përfundim. që nuk janë përdorur as për të blerë aktive afatgjata. në kontabilitet quhen aktive qarkulluese të mirëfillta (jo likuiditete). financimi i aktivit qarkullues supozon që ndërmarrja disponon burime financiare të mjaftueshme për të siguruar financimin për një periudhë relativisht të shkurtër. Financimet e menjëhershme Sikundër ju. punonjësve. dispononi përgjithësisht një shumë parash për të financuar shpenzimet e përditshme. që disponon ndërmarrja.) iii. kohëzgjatja e mbajtjes të këtij tipi aktivesh nga ndërmarrja nuk i kapërcen disa javë. natyrshëm. hyjnë edhe likuiditetet.. as për të financuar aktive qarkulluese të mirëfillta. Afatgjata për të financuar AA ose rifreskimin e tyre. Përgjithësisht. likuiditetet37 i korrespondojnë pjesës së burimeve financiare. Si rrjedhim. në përgjithësi. për të përballuar shpenzimet e funksionimit të përditshëm. Afatshkurtra për të financuar aktivin qarkullues. Aktivet afatshkurtra..

Një nga kërkesat e analizës financiare është që: për çdo financim që bën. për të bërë një analizë financiare të përshtatshme. sipas shkallës së tyre të kërkueshmërisë (për elementet e pasivit) dhe të likuiditetit (për elementet e aktivit). është e nevojshme të bëhen disa përpunime kontabël që mundësojnë përftimin e një bilanci që pasqyron elementet e aktivit dhe pasivit. Nisur nga një bilanc kontabël. Për këtë arsye. analisti financiar përcakton Bilancin funksional të ndërmarrjes. që të mund të gjykojë për ekuilibrin financiar. 173 . ndërmarrja duhet të sigurojë burime që qëndrojnë në pasivin e ndërmarrjes për një periudhë jo më të shkurtër se koha e qëndrimit të aktivit në ndërmarrje.

rezervat. edhe në funksion të shkallës së likuiditetit të tyre. ndër të tjera. evidentimin e grupeve të aktivit dhe të pasivit që do të shërbejnë si bazë për të analizuar ekuilibrin financiar të ndërmarrjes.)38. Një trajtim i tillë mundëson. o o 38 Kapitalet e veta . Pasivi i Bilancit Funksional Pasivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen sipas rendit rritës së shkallës së kërkueshmërisë. 174 . për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë.3.Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. Borxhet financiare afatgjata: Ato. i.. BILANCI FUNKSIONAL Duke vazhduar me analizën financiare të bilancit të një ndërmarrjeje. a) Kapitalet e përhershme: Kapitalet e përhershme përbëhen nga elementet e pasivit që e kanë rimbursimin më të largët në kohë (mbi një vit). që disponon ndërmarrja për të kryer veprimtarinë e saj (kapitali. pranë enteve të kredisë dhe që janë me afat të gjatë. provizionet e detyrueshme. më hollësisht detajohen në: o Kapitalet e veta të ndërmarrjes: Domethënë bashkësia e burimeve që nuk janë marrë hua.. që ka kontraktuar ndërmarrja. në mënyrë që të paraqiten elementet e ndryshme të bilancit. Për shembull. një borxh furnitori brenda disa muajsh dhe një hua afatgjatë për disa vjet. Shkalla e kërkueshmërisë mat kohën e nevojshme të një borxhi për t’u bërë i kthyeshëm. subvencionet e investimit. një zbulim bankar duhet të rimbursohet e shumta brenda disa javësh. del e nevojshme të rishqyrtohet bilanci kontabël. që i ka krijuar ndërmarrja. Amortizimet dhe provizionet: Ato..

175 . kurse një godinë është thuajse jolikuide në kuptimin që transformimi i saj. Me likuiditet kuptojmë aftësinë e një aktivi për t’u bërë i disponueshëm për të financuar një shpenzim ose për të paguar një borxh. Aktivi i Bilancit Funksional Aktivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen në rendin rritës të likuiditetit. taksat dhe detyrimet e tjera sociale çdo ditë (për shembull TVSH-në). grupohen elementet e pasivit që kanë një shkallë kërkueshmërie më të afërt dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes. që kontrakton ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj. Elementet e këtij pasivi qarkullues (ku nuk përfshihen likuiditetet) rifreskohen periodikisht. shpesh. për ta bërë të disponueshme. për shembull. deri atëherë konsiderohet se ajo i ka borxh shtetit apo organizmave shoqërore. o o c) Likuiditeti pasiv: Përbëhet nga elemente të pasivit që i përkasin llogarive plotësisht likuide ose shumë likuide e që grupohen në: o Kreditë afatshurtra bankare që merr nga një ent financiar. Borxhet fiskale dhe sociale Ndërmarrja nuk i paguan tatimet. me afat shlyerje deri në disa muaj. ndërmarrja duhet ta plotësojë zbulimin sa më shpejt të jetë e mundur. Zbulimet bankare kreditore Nëqoftëse llogaria bankare e ndërmarrjes është negative. Borxhet e tjera të shfrytëzimit. për të financuar veprimtarinë e përditshme të ndërmarrjes. bie dakord (kontrakton) me furnitorët t’i kosiderojë detyrimet si borxh. kërkon kohë relativisht të gjatë. o ii.b) Pasivi qarkullues: Më pas. Një kartëmonedhë. Më hollësisht: o Borxhet furnitorëve Ndërmarrja nuk i paguan detyrimisht furnitorët sapo ata bëjnë livrimin. ajo. ajo ka një afat të caktuar pagese. në kuptimin që ajo mundëson shlyerjen në çast. është një likuiditet perfekt.

që lidhen me sjelljen e aktivit në vendndodhje dhe kushtet e nevojshme për funksionimin e tij (përfshin koston e montimit të tyre. fonde tregtare. të mbajtura për më shumë se një vit nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e vet dhe që. AA detajohen më tej në: o Aktivet Afatgjata Jomateriale39 (AAJ): Janë të mira (aktive) të identifikueshme. jomonetare. përfaqësojnë shpenzime të bëra nga ndërmarrja (shpenzime të vendosjes.).. nëse ka të tilla kosto). Aktivet Afatgjata Financiare (AAF): Bashkësia e shumave të angazhuara nga ndërmarrja për të pasur pjesëmarrje në ndërmarrje të tjera ose për të bërë depozita me interes.) dhe që shërbejnë për disa cikle veprimtarie. patenta.. Aktivet Afatgjata Materiale (AAM)40 Janë të mira (aktive) materiale që përdoren nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj (troje. Këto 39 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara (AQP) 40 Aktivet Afatgjata Materiale (AAM) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara (AQT) 41 Kuotacione – Kuota pjesëmarrjeje në një ndërmarrje tjetër. shpenzime për studime dhe zhvillim. për të vlerësuar realisht koston e zëvendësimit të mundshëm. o o b) Aktivet Qarkulluese Më tej grupohen elementet e aktivit qarkullues që janë më likuide se AA (por pa likuiditetet e mirëfillta) dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes.a) Aktivet Afatgjata (AA) Aktivi afatgjatë përbëhet nga elemente që qëndrojnë për një periudhë të gjatë (më shumë se një vit) në ndërmarrje. . Kosto të tjera të drejtpërdrejta.. pajisje. jomateriale. . licenca. pra që nuk konsumohen që me përdorimin e tyre të parë. përgjithësisht.. ndërtesa. Në koston e tyre përfshihet: Kosto e blerjes (që përfshin edhe taksat e doganës dhe taksa të tjera të parimbursueshme). kuotacione41 ose për të akorduar hua. makineri. Këto elemente të aktivit vlerësohen me koston e tyre (pa amortizimin). 176 .

Arka: Paratë (monedha e kartëmonedha) që ka ndërmarrja (në arkat e saj). në ndryshim nga aktivet afatgjata finaciare. paradhënia e punonjësve etj).sh. 177 . 43 Të arkëtueshme nga klientë – quhen dhe të drejta tregtare. Likuiditetet aktive grupohen në : o Letrat me vlerë të vendosjes: Janë tituj financiarë (aksione. ajo u jep kredi që do t’ja shlyejnë brenda një afati relativisht të shkurtër (në përgjithësi disa javë). këto magazinohen nga ndërmarrja. Gjendjet e llogarive bankare debitore45: Bashkësia e parave që disponon ndërmarrja në llogaritë e saj bankare. nuk kanë vlerë strategjike44. që nuk konsumohen tërësisht menjëherë. Të arkëtueshme nga klientë43 Ndërmarrjes mund t’i duhet t’u akordojë afate pagese klientëve të saj. o o 42 Produktet në proces – Janë prodhime. bono thesari e tituj të tjerë. o o c) Likuiditetet aktive Përbëhet nga bashkësia e elementeve të aktivit që janë plotësisht likuide ose shumë likuide. Këto. të tregtueshëm në tregje financiare) të blerë nga ndërmarrja. që s’kanë përfunduar akoma. që mund të shndërrohen menjëherë në para. shërbime në proces pune. punime. Ato mbahen thjesht kur ka likuiditet të tepërt për të fituar në periudhën afatshkurtër. 44 Strategjike – që nuk kanë qëllim të sigurojnë kontroll apo ndikim mbi ndërmarrjen emetuese. 45 Llogaria është Debitore – kur ka gjendje parash në Bankë. me qëllim që të realizojë fitime për një afat të shkurtër. oblikacione. Me to kuptohen paratë (gjendje në arkë apo në bankë) dhe vlera të ngjashme me to.detajohen sipas nëndarjeve që janë: o Inventarët dhe produktet42 në proces: Për të prodhuar. ndërmarrja blen lëndë të para dhe furnizime të tjera. Në këtë kuptim. Të arkëtueshme (kredi) të tjera shfrytëzimi Bashkësia e kredive të tjera të shfrytëzimit që kontrakton ndërmarrja gjatë veprimtarisë së saj (p. Likuiditetet aktive quhen dhe “Mjete monetare”.

Paraqitja e Bilancit Funksional Nisur nga elementet e ndryshme që sapo përkufizuam.Borxhe fianciare afatgjata Pasive qarkulluese nga të cilët: .Gjendje në bankë Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: .Mbulime bankare Një riorganizim i tillë i bilancit kontabël mundëson analizën e ekuilibrit financiar të ndërmarrjes duke vënë në dukje nga njëra anë Fondin e Zhvillimit dhe nga ana tjetër nevojën për këtë Fond Zhvillimi. 178 .kredi klientëve Likuiditete Aktive nga të cilët: .Amortizime e provizione46 .AA Financiare Aktive qarkulluese nga të cilët: .Kontribute bankare47 .Kapitale të veta .4647 46 Amortizimi e provizionet në fakt paraqiten me minus në anën e aktiveve.AA Jomateriale .stoqe .iii. mund të ndërtojmë bilancin funksional: Bilanci Funksional Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: .Disponibilitete (Arka) .borxhe furnitorëve . 47 Kredi afatshurtra dhe mjete të tjera të Bankës.AA Materile . Këtu janë vënë në pasiv për qëllime demonstrimi.borxhe të tjera shfrytëzimi Likuiditete Pasive nga të cilët: .borxhe fiskale dhe sociale .

që i japin një farë mundësie manovrimi. ndërmarrja siguron burime financiare afatgjata: së pari në sajë të aksionerëve që i sjellin kapitale ndërmarrjes. një pjesë e burimeve afatgjata mundësojnë financimin edhe të nevojave për financime afatshkurtra. Për ta bërë këtë. Kuptohet që nuk ka barazim të plotë midis burimeve dhe nevojave afatgjata. Fondi i Zhvillimit përfaqëson pra tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata të totalit të shpenzimeve të investimeve të ndërmarrjes. FONDI I ZHVILLIMIT48 Bilanci funksional mundëson një vlerësim më të mirë të situatës financiare të ndërmarrjes. Për këtë ajo ka burimet e veta. Analiza financiare mundëson vlerësimin e aftësisë së ndërmarrjes për të përballuar nevojat e saj për financime. i. ajo duhet të fillojë me investimet themelore për të siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj. e së dyti edhe nga ente financiare që i akordojnë ndërmarrjes kredi (hua) afatgjata. Këto investime angazhojnë burime financiare për një periudhë të gjatë dhe kërkojnë aftësi financuese afatgjata (bazuar kjo në “rregullin e kujdesit” i cili rekomandon që një nevojë financimi afatgjatë duhet të plotësohet me burime me të nëjtin afat). Etapa e parë e analizës së situatës financiare të ndërmarrjes është përcaktimi i fondit të zhvillimit të ndërmarrjes. 48 Fondi i Zhvillimit quhet dhe “Fondi i Ecurisë”.4. 179 . Koncepti i Fondit të Zhvillimit Nevojat dhe burimet financiare afatgjata të ndërmarrjes: Kur krijohet një ndërmarrje. për të plotësuar nevojat e saj financiare afatgjata dhe afatshkurtra.

pa amortizimin e kryer nga ndërmarrja.ii. amortizimet dhe provizionet (e përllogaritura nga ndërmarrja për të rinovuar aktivet afatgjata). Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit Përpunimi i bilancit funksional mundëson rigrupimin e bashkësisë së burimeve afatgjata dhe të shpenzimeve të ndërmarrjes. jomateriale dhe financiare) që vlerësohen me koston e plotë të blerjes dhe të vendosjes. provizionet për rreziqe dhe shpenzime. b) Në aktivin e bilancit: aktivet afatgjata (materiale. Nga këto del që : Fond zhvillimi = Burime afatgjata – Përdorime afatgjata ose në aspektin kontabël: Fond zhvillimi = Kapitale të përhershme – Aktive afatgjata ose në gjuhën e bilancit funksional: Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: Aktive Afatgjata Materiale (AAM) Aktive Afatgjata Jomateriale (AAJ) Aktive Afatgjata Financiare (AAF) Fondi i Zhvillimit Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: Kapitalet e veta Amortizimet dhe provizionet Hua financiare afatgjata 180 . si vijon: a) Në pasivin e bilancit: kapitalet e veta. financimet afatgjata.

Fondi i zhvillimit është negativ: Në këtë rast. Një situatë e tillë kërkon. Interpretimi Ekonomik Tri raste mund të paraqiten: 1. 2. 181 . një veprim të shpejtë nga ndërmarrja. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë të barabarta me aktivin afatgjatë të realizuar. Në këtë rast. Por. një tepricë të burimeve afatgjata që i mundëson të financojë nevojat e tjera të finacimit afatshkurtër. gjë që e ve para riskut të madh të pazgjidhshmërisë. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të vogla se aktivi afatgjatë. në përgjithësi. për të rritur burimet afatgjata dhe për të krijuar një fond zhvillimi pozitiv. Fondi i zhvillimit është zero: Në këtë rast. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. domethënë që burimet afatgjata nuk mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. si fond zhvillimi. Fondi i zhvillimit është pozitiv: Si rregull fondi i zhvillimit duhet të jetë gjithnjë pozitiv. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të mëdha se aktivi afatgjatë i realizuar.iii. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. 3. Ekuilibri financiar respektohet dhe ndërmarrja disponon. kur kemi ekuilibër. “Rregulla e kujdesit” të ekuilibrit financiar nuk respektohet. Ndërmarrja është e detyruar të mbulojë disa nga përdorimet afatgjata me anën e burimeve afatshkurtra. ndërmarrja nuk disponon asnjë burim afatgjatë për të financuar ciklin e saj të shfrytëzimit. gjë që e bën ekuilibrin financiar jo të qëndrueshëm.

Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi Nevojat dhe burimet financiare afatshkurtra të ndërmarrjes: Pasi ndërmarrja i ka siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj prodhuese. pra. ii. Ekziston një shmangie kohore midis shpenzimeve që bën ndërmarrja për të prodhuar dhe të ardhurave nga shitjet e të mirave ose shërbimeve. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT Fondi i zhvillimit është teprica e burimeve afatgjata që mund të përdoret për financimin e një pjese të nevojave afatshkurtra të ndërmarrjes. sikurse e kemi sqaruar. nga shmangiet kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të transaksioneve. i. që lidhen me veprimtarinë prodhuese të ndërmarrjes. mallra apo shërbime me afate pagese të mëvonta. Ndërmarrja mundet gjithashtu të pranojë nga klientët e vet pagimin e faturave pas një afati. shfaq elementet e aktivit dhe pasivit që lidhen me veprimtarinë e ndërmarrjes dhe në të cilin përcaktohen nevojat e financimit afatshkurtër. të cilat vonojnë arkëtimin nga ndërmarrja të shitjeve tashmë të realizuara. gjë që i bën të mundur asaj t’i kryejë pagesat jo menjëherë.5. 182 . Ndërmarrja ka nevojë për lëndë të para dhe të tjera të ndërmjetme që konsumohen sipas ritmit të prodhimit. Ndërmarrja mund të përftojë nga furnitorët e saj. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi Bilanci funksional. Nevoja për fonde zhvillimi vjen. Këto nevoja afatshkurtra quhen nevoja për fond zhvillimi. asaj i duhet të financojë nevojat për ciklin e shfrytëzimit. në disa raste.

qoftë për lëndët e para. Borxhet fiskale dhe sociale që ndërmarrja i detyrohet administratës publike dhe organizmave socialë. Borxhet ndaj furnitorëve dhe llogaritë përkatëse: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara ndërmarrjes nga furnitorët si dhe nga vëllimi i veprimtarisë së ndërmarrjes. produktet apo mallrat.të arkëtueshme nga klientë 183 .a Elementet kryesore përbërëse të aktivit qarkullues: Inventarët dhe në proces: që janë funksion i ciklit të shfrytëzimit të ndërmarrjes. Bashkësia e borxheve të tjera të konstatuara gjatë ciklit të shfrytëzimit.borxhe furnitorëve .inventarët dhe në proces .borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për fonde zhvillimi Aktivi qarkullues nga i cili: . - Nga këto. Nevoja për Fond Zhvillimi (NFZ) përcaktohet: NFZ = “Përdorime shfrytëzimi” – “Burime shfrytëzimi” ose në aspektin kontabël: NFZ = Aktivi qarkullues – Pasivi qarkullues që e shprehur përmes bilancit funksional: Ak t i v i Pasivi Pasivi qarkullues: nga i cili: . Të arkëtueshmet nga klientët dhe llogari të ngjashme: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara nga ndërmarrja klientëve të saj dhe i vëllimit të veprimtarisë së ndërmarrjes. b Elementet përbërëse të pasivit qarkullues: Parapagimet e marra për punë me porosi.parapagimet e klientëve .borxhe fiskale dhe sociale .

përdorimet e shfrytëzimit të ndërmarrjes janë të barabarta me mbulimet e shfrytëzimit. Në përgjithësi kur FZ > 0 dhe NFZ > 0. 3. ndërmarrja nuk ka pra nevojë për të financuar shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues i kapërcen nevojat e financimit të aktivit të shfrytëzimit. Nevoja për fonde zhvillimi është zero: Në këtë rast. Ndërmarrja duhet pra të financojë nevojat e saj afatshkurtra me anën e tepricës së burimeve afatshkurtra (hua bankare afatshkurtra). Tri rastet që mund të paraqiten janë: 1. Nevoja për fonde zhvillimi është negative: Në këtë rast. Nevoja për fonde zhvillimi është pozitive: Në këtë rast. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit. ndërmarrja nuk ka pra nevojë të financojë shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues mjafton për të financuar aktivin qarkullues. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit.iii. 184 . 2. Interpretimi Ekonomik Nevoja për fond zhvillimi (NFZ) lidhet me fondin e zhvillimit (FZ).

ndërmarrja disponon dy leva të rëndësishme veprimi: i. 185 . Për ta bërë këtë. Dmth që ndërmarrja nxjerr teprica financiare afatshkurtra gjatë ciklit të saj të shfrytëzimit. që synon reduktimin e inventarëve të saj. është të tentojë drejt një menaxhimi. Kjo i mundëson asaj kufizimin e nevojave të shfrytëzimit dhe sjell uljen e aktivit të shfrytëzimit.6. për të ulur nevojat për financim të ciklit të saj të shfrytëzimit. mundëson kalimin nga gjendja pozitive e Nevojës për Fonde Zhvillimi (aktivi qarkullues > pasivi qarkullues) në atë negative (aktivi qarkullues < pasivi qarkullues). Reduktimi i Inventarëve Një nga masat që merr ndërmarrja. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI Reduktimi i nevojave për fond zhvillimi shërben shpesh për të realizuar ekuilibrin financiar. duke iu afruar sa më shumë situatës “gjendje zero”. Ilustrim: o Situata fillestare: Aktiv qarkullues Inventarët Kredi klientëve Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për Fond Zhvillimi o Rrjedhim i politikës të reduktimit të stoqeve: Aktiv qarkullues Kredi klientëve Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Zhdukja e gjendjes së inventarëve. duke kufizuar nevojat për financime afatshkurtra.

sh: mungesë lëndësh të para). Si rrjedhim. gjë që sjell ulje të aktivit të saj qarkullues. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rrisë pasivin qarkullues pa prekur nivelin e aktivit qarkullues. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët Në këtë rast. ashtu si duhet të përpiqet të rrisë afatin e pagesave ndaj furnitorëve. nevoja për fonde zhvillimi ulet aq sa rritet borxhi ndaj furnitorëve. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes reduktimin e aktivit qarkullues për të njëjtin pasiv qarkullues. ii. ndërmarrja ul vleftën e kredive të klientëve. ndërmarrjet mbajnë. që të mund të ndryshojë në favorin e saj nevojën për fonde zhvillimi. 186 . Duke e ndryshuar afatin e pagesës 0 në 60 ditë ose nga 60 ditë në 90 ditë. Kjo gjë sjell rritjen e pasivit qarkullues.sh: kur paguhet me para ose çek bankar në dorë ose me dorëzimin e faturës në bankë). Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët Ndërmarrja. shpesh. edhe me aktiv qarkullues të njëjtë. në përgjithësi. Si rrjedhim. Duke negociuar me klientët afrimin e afateve të pagesës. që synon të arrijë afate pagesash më të gjata. ndërmarrja është e interesuar të privilegjojë pagesat “Cash”49 të klientëve. ashtu duhet të përpiqet edhe për të shkurtuar afatin e pagesave që duhet t’i bëjnë klientët.Megjithatë. ndërmarrja rrit njëkohësisht borxhet që u ka furnitorëve. ndërmarrja zbaton me furnitorët një politikë negocimi. Për t’i minimizuar kreditë akorduar klientëve (me afate pagesash). iii. po aq ulet dhe nevoja për Fonde Zhvillimi. një gjendje minimale inventari për të shmangur ndërprerjen e prodhimit (p. 49 Pagesat “Cash” – pagesat e menjëhershme (p. për shembull.

si me klientët. 187 .Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rritë aktivin e saj qarkullues duke mbajtur të njëjtin nivel të pasivit qarkullues. Si përfundim. ndërmarrja mund të kufizojë nevojat e saj për Fonde Zhvillimi ose duke ulur totalin e aktivit të saj qarkullues (ulje e gjendjes së inventarëve ose ulje e kredive klientëve) ose duke rritur vleftën e pasivit të saj qarkullues (zgjatja e afateve të pagesave furnitorëve). Këto masa varen kryesisht nga fuqia negociuese e ndërmarrjes. ashtu dhe me furnitorët e saj.

188 . Nga ana tjetër. mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë bashkësia e disponibiliteteve që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes Sikurse thamë.7. letrat e kreditit.. mjetet monetare llogariten si diferencë midis likuiditetit aktiv dhe likuiditetit pasiv. i. ndërsa kur burimet janë më të mëdha se nevojat. Ato mund të llogariten ose duke u nisur nga bilanci funksional ose duke u nisur nga fondi i zhvillimit dhe nga nevoja për fonde të zhvillimit që përkufizuam më parë. MJETET MONETARE Në analizën financiare. mjetet monetare të një ndërmarrjeje paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare. atëherë mjetet monetare të ndërmarrjes janë negative (në pasivin e bilancit). çeqet. Pra. praktikisht. Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. ii. Në qoftë se nevojat kapërcejnë burimet.). mjetet monetare janë pozitive (në aktivin e bilancit).. mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë diferenca midis nevojave dhe burimeve të financimit. ka dy mënyra për të llogaritur mjetet monetare të ndërmarrjes: a Llogaritja nga “pjesa e sipërme e bilancit“: Mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis burimeve neto dhe nevojave për financim ose me diferencën midis tepricës së burimeve afatgjata (fondi i Zhvillimit) dhe nevojës për financim afatshkurtër të ndërmarrjes (Nevojat për Fonde Zhvillimi).. Në këtë rast. Koncepti i Mjeteve Monetare Mjetet monetare të një ndërmarrjeje mund të vlerësohen në dy mënyra: Nga njëra anë.

.. teprica kreditore të bankave.. mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis aktiveve të likuiditetit (letrat me vlerë të vendosjes.).) dhe elementeve të pasivit të likuiditetit (hua afatshkurtra bankare.Që nga: Mjete monetare = Burime financiare – Nevoja financiare në aspektin kontabël: Mjete monetare = Fond zhvillimi – Nevojat për Fonde Zhvillimi Ilustrim: o Rasti i likuiditetit neto negativ: Aktiv Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv Fond Zhvillimi Likuiditete Neto o Rasti i likuiditetit neto pozitiv: Ak t i v Nevoja për Fond Zhvillimi Likuiditete Neto Pasiv b Llogaritja nga “pjesa e poshtme e bilancit“: Në këtë rast. Që nga: Mjete monetare = Likuiditet aktiv – Likuiditet pasiv 50 Paratë gjendje në arkë dhe në bankë quhen dhe “disponibilitete” 189 .. tepricat në llogaritë bankare debitore50. tepricat në arkë.

Koment: Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete.gjendjet në arkë e në bankë. Mjete monetare o Rasti i mjeteve monetare pozitive: Ak t i v Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . Mjetet monetare pozitive: Në këtë rast. . Më tej. Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: . Likuiditete = para ose ekuivalente me to (që kthehen për disa ditë në para dhe pa kosto shtesë të ndjeshme).hua afatshkurtër bankare.tepricat kreditore të bankare.hua afatshkurtër bankare. .tepricat kreditore të bankave iii. Mjete monetare Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: . Tri raste janë të mundshme: 1. pa pasur nevojë për hua. 190 . Ilustrim: o Rasti i mjeteve monetare negative Aktiv Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . Interpretimi Ekonomik Analiza e mjeteve monetare jep një ide për gjendjen financiare të ndërmarrjes. që nga.gjendjet në arkë e në bankë. burimet financiare të ndërmarrjes janë të mjaftueshme për të mbuluar nevojat (Fondi i zhvillimit > Nevojat për Fondin e Zhvillimit). “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”.letrat me vlerë të vendosjes . që do të thotë se gjendja financiare e ndërmarrjes është e shëndoshë dhe se ajo është në gjendje të financojë një shtesë shpenzimesh. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero.letrat me vlerë të vendosjes .

Ekziston pra një rrezik financiar afatshkurtër nëse ndërmarrja nuk arrin të rrisë shpejt burimet financiare afatgjata ose të kufizojë nevojat e shfrytëzimit afatshkurtra. Gjendja financiare e ndërmarrjes është e ekuilibruar.. Mjetet monetare zero: Në këtë rast. 3.. Ajo duhet të përdorë financime shtesë afatshkurtra (zbulime bankare. por kjo nuk disponon asnjë rezervë për të financuar shtesa shpenzimesh. ndërmarrja nuk disponon burime të mjaftueshme financiare për të plotësuar nevojat e saj. Mjetet monetare negative: Në këtë rast.) për të përballuar nevojat e financimit të shfrytëzimit.2. burimet financiare mjaftojnë sa për të plotësuar nevojat (Fondi i Zhvillimit = Nevojat për Fond Zhvillimi). 191 . qoftë për investime e qoftë për shfrytëzim.

.

............ 201 Financimi i Ciklit të Shfrytëzimit ............. dhe evidentohen anët pozitive e negative të formave të ndryshme të financimit. 194 Financimi i Investimeve ..... investimeve dhe ciklit të zhvillimit të ndërmarrjes.. etj................. emetimi i aksioneve...... 211 .... III 1 2 3 4 5 MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Blerja e Aktiveve Afatgjata ......... huamarrja....... 208 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE KAPITULLI III Mënyrat e financimit të ndërmarrjes Përmbledhje ..Kapitulli III Jepen rekomandimet për mënyrat e financimit të blerjeve................ 198 Fluksi i Parasë . Sqarohet kuptimi i fluksit të parasë.......

është aktivi i bilancit të saj. investimi është Aktivi Afatgjatë.III. Në këtë kuptim. Le ta saktësojmë kuptimin e aktiveve afatgjata në kontabilitet dhe të shqyrtojmë nevojat për investime që mund t’i lindin një ndërmarrjeje. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë) makineritë. Koncepti i Investimit a Përkufizimi i investimit: Për të prodhuar. që do të qëndrojë në të njëjtën formë në ndërmarrje për jo më pak se një vit“. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Ndërmarrja disponon disa mjete për t’iu përgjigjur nevojave të saj për financim. Natyrisht. qoftë për ato afatshkurtra. gjatë të paktën një viti. materiale apo jomateriale. mallrat. i. qoftë për nevojat afatgjata. pra është “çdo e mirë e luajtshme ose e paluajtshme. Në praktikë me investim nënkuptohet rëndomtë investimi kapital (afatgjatë) që përkufizohet si “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. Para se të studiojmë tipat e ndryshëm të financimit në dispozicion të ndërmarrjes. 1. pajisjet. në procesin e prodhimit“. 194 . ndërtesën. mënyra e financimit do të varet nga karakteristikat e nevojës konkrete. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA Nevoja kryesore e një ndërmarrjeje për financime afatgjata është përftimi i aktiveve afatgjata. Në këtë kuptim investimi është pasuria e ndërmarrjes. materialet e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja.Term i përgjithshëm që përmban: tokën. 51 Të mira . ndërmarrja duhet të ketë “të mira51“ që t’i përdorë për të transformuar lëndët e para dhe materialet e tjera të ndërmjetme në produktin final. le të shikojmë më me hollësi nevojat e financimeve afatgjata të ndërmarrjes. e blerë ose e prodhuar nga ndërmarrja. Investimi në kuptimin e gjerë është “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. në procesin e prodhimit“.

.. . Blerje e mjeteve të transportit...... ..shpenzimet kërkimore. o Investimet Financiare janë: Blerja e aksioneve dhe letrave me vlerë të ndërmarrjeve të tjera për qëllim përfitimi afatgjatë. o Investimet Materiale kryesore janë: Ndërtimi i ambienteve për kryerjen e aktivitetit. 195 . Përftimi i patentave dhe licencave të shfrytëzimit. .shpenzimet e trainimit.. . . por si shpenzime gjatë periudhës kontabël kur ato ndodhin.b Tipat e ndryshëm të investimeve Dallohen tri tipa investimesh që përcaktohen nga natyra e aktivit të përftuar: o Investimet Jomateriale dallohet nga investimi material nga fakti që ai nuk e rrit stokun e të mirave afatgjata të ndërmarrjes. . Shpenzimet për makineri dhe pajisje të punës dhe instalimi i tyre.. Vini re! Sipas SNK dhe SKK disa shpenzime si: .shpenzimet për reklamë.shpenzimet e nisjes. nuk do të njihen më si AAJ. Shpenzimet për mobilje orendi. pajisje zyrash. Investimet kryesore jomateriale janë: Shpenzimet për studime dhe zhvillim. Përftimi i “software”-ve.

pa rritur vëllimin global të prodhimit të ndërmarrjes. aq më e interesuar është ndërmarrja për të investuar. nëse ajo do të dëshironte të prodhonte më tepër. Përcaktuesit e Investimeve Pse investojnë ndërmarrjet? o o o Për t’iu përgjigjur kërkesës: kur një ndërmarrje vlerëson se kërkesa që i drejtohet asaj do të rritet. Ai përcaktohet nga raporti midis kapaciteteve të prodhimit që përdoren mbi kapacitetet totale të prodhimit. Shpesh bëhet dallimi midis: o o investimit për zëvendësim: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër. Këto hua sjellin kosto (pagesa interesash). Në qoftë se ky raport është i lartë. Cilat janë synimet e investimit? Tipat e investimeve që kryen një ndërmarrje mund të klasifikohen sipas shkallës së rritjes së kapaciteteve prodhuese të ndërmarrjes ose sipas shkallës së rritjes së efikasitetit të procesit prodhues. investimit për kapacitet: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër që mundëson vëllim më të madh prodhimi. 196 . ajo do t’i rritë aftësitë e saj prodhuese. asaj do t’i duhej detyrimisht të investonte për të rritur kapacitetet e saj prodhuese (një raport prej 85% tregon në përgjithësi një ngopje të mundësisë prodhuese). Sepse përqindjet e interesit janë të ulëta: Shpesh ndërmarrja duhet të marrë hua për të investuar. o Një tregues që tregon ecurinë e investimit është përqindja e përdorimit të kapaciteteve të prodhimit. Për të realizuar fitime: ndërmarrja e bën investimin nëse ky mundëson rritjen e fitimit. Sepse ka subvencione nga administrata publike: subvencionet nxitin ndërmarrjen për të investuar sepse ato ulin kostot për ndërmarrjen.ii. kjo tregon se ndërmarrja përdor në maksimum kapacitetet e veta të prodhimit. Në këtë rast. Sa më të ulëta të jenë interesat.

që është më produktive se e mëparshmja. sepse një investim mbulon shpesh dy a më shumë aspekte. bëhet investimi i zëvendësimit të një makinerie me një makineri tjetër më moderne. një dallim i tillë është shpesh teorik. Psh. 197 . Në fakt. domethënë që mundëson prodhimin e të njëjtit vëllim me kosto më të ulët.o investimit për prodhimtari: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër më të efektshme.

Aktivet afatgjata të përftuara nga ndërmarrja zgjatin disa vite ushtrimore. ndërmarrja emeton aksione të reja në formën e rritjes së kapitalit të rezervuar për aksionerët ekzistues. nëse dëshiron të financojë politikën e saj të investimeve. plotësimi i një nevoje financimi mund të realizohet vetëm me burime që e kanë shtrirjen në kohë të paktën po aq të gjatë sa shtrirja e nevojës për t’u financuar. 198 . Rritje e kapitalit të rezervuar për aksionerët e vjetër: Në këtë rast. i. parimi i kujdesit në analizën financiare kërkon që. Kjo formë ka përparësinë që nuk u drejtohet aksionerëve të rinj dhe nuk modifikon përqindjet e shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. 2. rritja e kapitalit nuk mund të përballohet nga aksionerët e vjetër. Financimi i Investimeve Financimi i investimeve bëhet me: a) rritjen e kapitalit ose me b) hua. a) Rritja e Kapitalit Ndërmarrja. në rastin e ndërmarrjeve familjare që duan ta ruajnë kontrollin mbi ndërmarrjen e tyre. pra duhen financuar me burime afatgjata. Këto nevoja financimi mund të plotësohen në mënyra të ndryshme: ose me rritje të kapitalit ose duke marrë hua. Aksionerët e vjetër nënshkruajnë rritjen e kapitalit. Kjo ndodh. për shembull. proporcionalisht me pjesët që ata zotërojnë tashmë në kapitalin e ndërmarrjes. Kjo metodë financimi mund të kryhet në forma të ndryshme: 1.2. Rritje e kapitalit duke iu drejtuar aksionerëve të rinj: Në disa raste. FINANCIMI I INVESTIMEVE Sikurse e kemi theksuar edhe më parë. mund të rritë kapitalin e saj duke emetuar aksione të reja ose duke rritur numrin e pjesëmarrësve.

ndërmarrja vendos të kërkojë burime financiare në tregun financiar. si aktive afatgjata materiale ose jomateriale. rritja e kapitalit është kundërpartia e një kontributi në natyrë. Këta bëhen përftues të titujve të negociueshëm të emetuar nga ndërmarrja në kuadrin e emetimit të 199 .Ndërmarrja emeton aksione të reja që të përftohen nga partnerë të rinj. i mundëson ndërmarrjes modifikimin e ekuilibrit financiar duke e shndërruar një borxh në pjesë kapitali. Huatë nga tregu financiar (me obligacione) Në këtë rast. Kjo strategji ka si pasojë hyrjen në kapitalin e ndërmarrjes të aksionerëve të rinj. Kjo metodë ka përparësinë të mos u drejtohet aksionerëve të rinj për të përftuar fondet e nevojshme për blerjen e një ndërmarrjeje tjetër dhe shmang financimin e nevojave të veta duke shtuar borxhet. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. Kjo metodë mund të realizohet në ndërmarrje nga një ndërmarrje tjetër. ajo mund të përftojë kapitale duke iu drejtuar institucioneve financiare. gjë që mund të çojë edhe në ndryshimin e shumicës në kapitalin e ndërmarrjes. Për këtë ajo mund të veprojë në dy mënyra: 1. por si kundërparti kontributesh të mirash reale të dhënë nga një partner i jashtëm. e përdorur më pak se paraardhëset. për të plotësuar nevojat e saj për investime. Rritja e kapitalit nga konvertimi i kredive: Kjo teknikë. 3. Kjo teknikë është detyrimisht me mundësi të kufizuara sepse rritja e kapitalit nuk mund të jetë më e lartë se vlefta e borxhit fillestar. Rritja e kapitalit me kontribut në natyrë: Ndodh që një ndërmarrje të rritë kapitalin. Në këtë rast. duke emetuar një hua afatgjatë (për shembull në formë obligacionesh) të copëzuar në pjesë. është ajo e marrjes hua tek entet e kreditimit. Një tjetër metodë në dispozicion të ndërmarrjes. jo për të përftuar burime të reja financiare. Marrja Hua Në qoftë se ndërmarrja nuk dëshiron të rritë kapitalin e vet. ii. 4. Kjo teknikë zbatohet kur një ndërmarrje futet në tregun financiar ose në bursë për të financuar zhvillimin e saj.

ndërmarrja i drejtohet një enti kreditues të vetëm ose një grupi bankash. huadhënësve u rimbursohet kapitali. sipas shkallës së besueshmërisë që kanë.huasë. i barabartë me vleftën e obligacionit së bashku me interesin e përftuar. Këto ndërmarrje regjistrohen nga disa organizma të posaçme. Hyrja në tregun financiar ka disa rregulla të cilat u jepin akses vetëm ndërmarrjeve të mëdha52. më e lartë se në kuadrin e tregut financiar. përgjithësisht. por risku i tyre është shumë më i lartë dhe për pasojë kreditorët e mundshëm do të kërkonin norma të larta interesi. që dëshirojnë të kryejnë huamarrje me vlefta të mëdha. me plotësimin e afateve. dmth në bazë të rrezikut që paraqesin për të mos qenë në gjendje të paguajnë huatë së bashku me interesat. Sikurse shihet. që mund të kenë pasoja në ekuilibrin e saj financiar global. të cilat shoqërohen me një kupon. që përmban përqindjen e interesit të huasë së emetuar nga ndërmarrja. 200 . për të përftuar financimin që i nevojitet. që shkon nga 7 vjet (huamarrje afatmesme) deri në mbi 15 vjet (huamarrje afatgjatë). Këta bëhen zotërues obligacionesh. Huadhënësi kërkon. Në këtë rast përqindja e interesit është. (rritje e kapitalit nëpërmjet huamarrjes) ka disa rrjedhoja në strukturën e “bilancit”. 2. Huatë nga ente kredituese: Në këtë rast. Këto hua mund të akordohen për një periudhë. 52 Edhe ndërmarrje jo shumë të mëdha mund të hyjnë në tregun financiar. Me mbushjen e afatit. në përgjithësi. disa garanci për t’u mbrojtur nga rreziku i mospagimit nga ndërmarrja (psh të një hipoteke). mënyra me të cilën ndërmarrja vendos ta financojë politikën e saj të investimeve.

3. . 201 . FLUKSI I PARASË Fluksi i Parasë.. ndaj quhet dhe “Kapaciteti i Vetëfinancimit”. pagat e punonjësve. Diferenca midis arkëtimeve dhe pagesave jep një tepricë që quhet “Cash Flow” (CF) apo “Fluksi i parasë”. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) Përkufizimi Gjatë një viti ushtrimor. CF i jep ndërmarrjes një marzh manovrimi financiar. CF paraqet pra bashkësinë e mjeteve monetare të gjeneruara gjatë ushtrimit. është bashkësia e mjeteve monetare53 që gjeneron ndërmarrja gjatë një ushtrimi nga veprimet e saj menaxhuese. pasi të jetë hequr vlefta e dividendeve që u shpërndahen aksionerëve 53 Mjete monetare – parà ose ekuivalentë të saj. që u përgjigjen veprimeve të kryera prej saj: nga njëra anë ajo paguan për shpenzimet që kryen (blerje lëndësh të para. për të përballuar nevojat e saj për financime. në mjetet monetare të ndërmarjes ka lëvizje (hyrje e dalje). ndër të tjera. më shumë njihet me emërtimin anglisht “Cash Flow” (CF) (lexohet kesh fllou). Ai përcakton shumën e burimeve që ndërmarrja mund t’i përdorte për vetëfinancim. i. Në këtë kuptim. të ardhurat nga shitjet që bën.. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. Pra: CF = LA .LP Ku: CF = Kapacitet vetëfinancimi (Cash Flow) LA = Likuiditete (mjete monetare) të Arkëtuara (të Hyra) LP = Likuiditete (mjete monetare) të Paguara (të Dala) Vetëfinancimi (VF) është pjesa që mbetet nga CF.) ndërkohë që ajo arkëton.

VF = CF . 202 . finaciar) janë regjistruar në llogaritë 68 “Zhvlerësime dhe Amortizim“. të cilat kryhen pa përdorimin e parasë ose ekuivalentëve të saj. sepse shpenzimi në këtë rast nuk është kryer ende.54 Shpenzimet e llogaritura (SL) (ose shpenzime të paguara) janë: shpenzimet për amortizim apo provizion. - llogaritë e pagueshme (shpenzimet për detyrimet e papaguara).DV Ku: VF = Vetëfinacimi. E thënë ndryshe. DV = Dividendet “Cash Flow” (CF) ndryshon nga Fitimi i Ushtrimit (FU) nga fakti që CF nuk merr parasysh të ardhurat e llogaritura dhe shpenzimet e llogaritura. nuk përfshihen në “Cash Flow” Fluksi i parasë në monedhë të huaj konvertohet në monedhën raportuese (lekë) me kursin e këmbimit në datën e kryerjes së transaksionit. të regjistruara në llogari shpenzimesh sipas natyrës. (Duhet kujdes për t’i evindentuar. duhen marë parasysh vetëm shpenzimet e paguara dhe të ardhurat e arkëtuara. Këto “shpenzime“ të bëra për çdo lloj AA ( qoftë material. transaksionet jomonetare. pra me kursin me të cilin regjistrohet dhe në llogarinë përkatëse. duke mënjanuar prej tij efektin e “shpenzimeve të llogaritura“ dhe të “të ardhurave të llogaritura“. që pasqyrojnë zhvlerësim të elementeve të aktivit por që nuk kanë sjellë pagesë nga ana e ndërmarrjes. Janë “detyrime“ për blerje (mallrash apo shërbimesh) të papaguara. të cilit i duhet shtuar edhe ndikimi nga aktiviteti financues si dhe ai nga aktiviteti investues për llogaritjen e fluksit neto të parasë.) - pakësimi i inventarit kur kreditohet llogaria e inventarit (Klasa 3 e 2) në debi të një 54 Ky është CF nga aktiviteti operativ. Përcaktimi i Fluksit të Parasë Për të përcaktuar CF. ndonëse për to nuk është bërë akoma pagesa. jomaterial. CF mund të përftohet nga Fitimi i Ushtrimit (FU).

b) Llogaritja e CF nisur nga Fitimi i Ushtrimit (FU). sepse këto të ardhura nuk janë arkëtuar. Të ardhurat e llogaritura (AL) (ose të ardhura të paarkëtuara) që janë: rimarrjet mbi amortizimet dhe provizionet që nuk përbëjnë një të ardhur reale për ndërmarrjen por. Llogaritja e “Cash Flow“ (CF) të një ndërmarrje mund të bëhet pra në dy mënyra: a) Llogaritja e CF nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB). thjesht. - llogaritë e arkëtueshme (të ardhurat nga faturat e papaguara që na kanë klientët). Pasqyra e fluksit të parasë i paraqet hyrjet dhe daljet e parasë dhe të ekuivalentëve të 55 Përfshihet dhe llogaria 652 “vlera kontabël e AA” në rastin e daljeve të AA..llogarie shpenzimi (Klasa 6)55 sepse kjo tregon konsumimin e inventarit (ose daljen) por jo pagesën për blerjen e tij. që është një farë “CF-je shfrytëzimi”. Standardet e kontabilitetit kërkojnë (krahas Bilancit e PASH) edhe paraqitjen e “Pasqyrës së Fluksit të Parasë”. të ardhura nga rivlerësimi i një elementi të aktivit (llogaria 775) apo gabime të lejuara në ushtrimet paraardhëse (llogaria 777). ii. Konsiston në shtimin e TB. shtimi i inventarit (kur kreditohet llogari shpenzimesh (klasa 6) sepse kjo tregon rritjen e inventarit por jo hyrje apo dalje parash.. Këto pasqyrohen në llogaritë 78. Qëndron në heqjen nga FU të të ardhurave të llogaritura dhe (shtimin në të) të shpenzimeve të llogaritura. 203 . Paraqitja e Fluksit të Parasë Fluksi i Parasë përbën një tregues të rëndësishëm sepse ai përfaqëson kapacitetin e vetëfinancimit të ndërmarrjes. me të ardhura të tjera të arkëtueshme dhe (me heqjen prej saj) të shpenzimeve të tjera të pagueshme. sipas formateve të përcaktuara.. anulojnë një amortizim ose një provizion të mëparshëm.

shumë likuide.saj56. gjatë periudhës kontabël. Fluksi i parasë ndahet sipas qëllimit të përdorimit në tri pjesë të veprimtarisë: (I) shfrytëzuese. (II) investuese dhe (III) financiare. të cilat janë të konvertueshme menjëherë në para dhe që janë nën një rrezik minimal. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda direkte) Nr I 1 2 3 4 5 A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit Paratë e arkëtuara nga klientët Paratë e paguara ndaj furnitorëve dhe punonjësve Paratë e ardhura nga veprimtaritë Interesi i paguar Tatim fitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) (+) (-) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) Sqarime: 1. Në vijim jepen pasqyrat e fluksit të parasë sipas dy metodave direkte dhe indirekte. 204 . Rreshti IV “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare” është e barabartë me shumën e 56 Ekuivalentët e parasë janë investime afatshkurtra (zakonisht deri në 3 muaj). të ndara sipas qëllimit (për shembull fluksi i parasë nga veprimtari shfrytëzimi. nga investimi ose nga financimi). 2. përsa i përket ndryshimit të vlerës (për shembull depozitat afatshkurtra).

Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda indirekte) Nr I 1 2 a b c ç 3 a b c ç d A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Fitimi para tatimit Rregullime për: Amortizimin Humbje nga këmbime valutore Të ardhura nga investimet Shpenzime për interesa Rritje/rënie në tepricën e kërkesave të arkëtueshme nga aktiviteti. “Mjetet monetare në fillim të periudhës” (rreshti IV) plus “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare gjatë periudhës (rreshti V) duhet të jenë të barabarta me “Mjetet monetare në fund të periudhës” (rreshti VI)..rreshtave A. B dhe C dhe përfaqëson shumën neto gjithsej të mjeteve monetare të gjeneruara gjatë periudhës 3. etj.. Rritje/rënie në inventar Rritje/rënie në detyrimet për t’u paguar nga aktiviteti Paratë e përftuara nga aktivitetet Interesi i paguar Tatimfitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) 205 (+) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (-) (+) (-) Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit (+) .

mundëson marrjen parasysh edhe të shpërndarjes së dividendit. Disa tregues interesantë që lidhen me CF Krahas interesit që paraqet vetë vlefta e CF si kapacitet vetëfinancimi. b) Kapaciteti i Mbulimit të Borxhit (CMbB) Ky tregues shpreh masën në të cilën “Cash Flow” (CF) i ndërmarrjes i mbulon detyrimet financiare të saj. Ja pse preferohet me shumë ky koeficient që merr parasysh Vetëfinancimin dhe jo “Cash Flow“-n (CF). iii. V e VI llogariten njësoj si te metoda direkte. 2. a) Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar (KShVS) Ky koeficient tregon se ç’pjesë të Vlerës së Shtuar (VS) do t’i kushtojë ndërmarrja plotësimit të nevojave të saj për financime. pjesa e dytë dhe e tretë kanë të njejtat zëra. Rreshti IV. paraqet interes edhe llogaritja e disa koeficienteve. që përcaktohet nisur nga Vetëfinancimi. Ai llogaritet si vijon: 206 . Ai llogaritet si vijon: KSHVS = (VF * 100) / VS Ku: KShVS = Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar VF = VetëFinancimi VS = Vlera e Shtuar Ky koeficient.Sqarime: 1. Tabela e fluksit të parasë sipas metodës indirekte ndryshon nga ajo e metodës direkte vetëm në zërat e pjesës së parë “Fluksi nga verimtaria shfrytëzuese”. që shprehin lidhjen midis burimeve të brendshme të gjeneruara nga ndërmarrja dhe nevojave të saj për financim.

CMBB = BF / CF Ku: CMB = Kapaciteti i Mbulimit të Detyrimeve CF = Cash Flow (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja. 207 .

4. Zbritja financiare është një teknikë me të cilën ndërmarrja përfituese e një efekti tregtar59 e negocion atë para mbarimit të afatit. i. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues Në këtë optikë. duke praktikuar një strategji aktive të menaxhimit të kredive dhënë klientëve58 të saj. 208 . ndërmarrja duhet të plotësojë nevojat e saj për financime afatshkurtra. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT Krahas gjetjes së mjeteve për të plotësuar nevojat e financimeve afatgjata. për të marrë likuiditete me vleftë sa ajo e efektit tregtar minus komisionet (interesat) që merr banka për shërbimin e bërë. dhe këtë për një kosto relativisht të ulët. a) Zbritje Financiare57 Teknika e zbritjeve financiare i mundëson ndërmarrjes marrjen e likuiditeteve shpejt. Për këtë. ajo mund të shfrytëzojë disa mjete që i mundësojnë: ose të ulë nevojën e saj për fonde zhvillimi ose të përftojë kredi afatshkurtra. ndërmarrja ndjek një strategji që i lejon të ulë nevojat për fonde zhvillimi të shfrytëzimit duke rritur njëkohësisht likuiditetin e saj aktiv. 59 Efekti tregtar – Psh kredia dhënë klientëve nga një ndërmarrje. b) Strategjia e faktoringut Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e 57 Zbritje Financiare – njihet dhe me emërtimin “Skontim” 58 Kredive dhënë klienteve = afatpagesat e klientëve (për t’a paguar faturën më vonë). Kjo metodë financimi është me interes dyfish: nga njëra anë ul gjendjen e kredive dhënë klientëve në aktivin e bilancit (pra ul Nevojën për Fonde Zhvillimi) dhe nga ana tjetër i mundëson ndërmarrjes rritjen e mjeteve monetare duke i dhënë likuiditete të disponueshme në çast. me një ent kredie.

në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. Në këtë mënyrë. 60 Jo gjithmone firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e faturave që bën kompania faturuese60. 209 . ajo ka të drejtë të negociojë me furnitorët e saj për të përftuar kredi prej tyre (afat pagese). Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit a) Kreditë e furnitorëve: Ashtu si ndërmarrja u akordon afate pagese klientëve të saj. këto teknika shoqërohen me konvertimin e të arkëtueshmeve nga klientët. përmes afatit të pagesës. sepse ia delegon të tretëve menaxhimin e kredive. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë ti mbledhë. Në të gjitha rastet. Faktoringu është mënyra më e shtrenjtë e financimit afatshkurtër. “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. Ndërmarrja. që do kontabilizohen në pasivin e bilancit. Në këmbim të këtij shërbimi. që përdor këtë mënyrë financimi. Ndërmarrjet disponojnë edhe metoda të tjera të financimit të ciklit të shfrytëzimit. kjo metodë i kushton ndërmarrjes më shtrenjtë se përdorimi i zbritjes. Menaxhimi optimal i bilancit të ndërmarrjes kërkon që të kompensohen nevojat për fonde zhvillimi të të arkëtueshmeve nga klientët me kreditë e furnitorëve me vleftë ekuivalente. por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). sigurisht duke u shpërblyer me një komision. lirohet nga menaxhimi i llogarive klientë që lidhen me këto të ardhura të arkëtueshme dhe nuk ka nevojë të marrë masa kundër rrezikut të mospagimit sepse ajo nuk është më pronare e tyre.arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). Ndërkaq. Kredia furnitore mund të konsiderohet si kredi që i akordohet ndërmarrjes nga furnitori. përmes emetimit të një efekti tregtar. në likuiditete të mobilizueshme menjëherë për të përballuar shpenzimet rrjedhëse. ii. zhvendosja në kohë e pagesës të borxheve ndaj furnitorëve kontribuon në uljen e nevojës për fonde zhvillimi të ndërmarrjes. ndërmarrja humbet gjithashtu lidhjen me klientët.

në rastet kur ka një zhvendosje kohore të ndjeshme midis fazës së prodhimit dhe fazës së tregtimit të një të mire (për shembull ndërmarrjet sezonale) dhe këtë me kosto më të ulët se një zbulim bankar. ndërmarrja mund të marrë kredi likuiditeti nga banka e saj. ndërmarrjet mund të përftojnë kredi fushate ose kredi stokimi për të financuar prodhimin dhe stokimin e prodhimit të tyre. midis arkëtimeve dhe pagesave në një periudhë të caktuar. b) Financimi i likuiditetit Së fundi. Ky tip financimi afatshkurtër mundëson përballimin e zhvendosjeve. qoftë në trajtë zbulimi bankar të autorizuar. përgjithësisht të parashikueshme. 210 . ndërkohë që paguhen përgjithësisht “cash” nga klientët. qoftë si lehtësi arke61. Në të dy rastet ndërmarrja përfton kredi afatshkurtra disa ditore (lehtësi arke) ose disa javore (zbulim bankar).Kjo strategji mbështetet në fuqinë negociuese të ndërmarrjes kundrejt klientëve dhe kundrejt furnitorëve. Ky rast ndeshet veçanërisht në shpërndarësit e mëdhenj që gjenerojnë teprica të mëdha burimesh shfrytëzimi. duke u imponuar furnitorëve të tyre afate pagese të konsiderueshme. Me po këtë ide. Vlefta e tyre negociohet paraprakisht me entin huadhënës. 61 banka pranon që klienti ta vonojë pagesën megjithëse llogaria e tij nuk ka gjendje pozitive. por kostoja e saj është relativisht më e lartë se ajo në kuadrin e një financimi përmes një huamarrje klasike.

sepse fondet sillen nga aksionerët. Ka interes për ata që nuk dëshirojnë aksionerë të rinj. Të meta . që mund të mos jenë mbështetës të ekipit drejtues. ndërmarrja mund të mbështetet në disa koeficientë që ndihmojnë në përcaktimin e strategjisë të financimit që është më e përshtatshmja për të garantuar ekuilibrin e saj financiar. kur nuk kryhet nga vetë aksionerët. sepse janë burime të veta.Rritja e kapitalit. siç ndodh kur ndërmarrja merr hua. . .Ndërmarrja mund të ndryshojë politikën e shpërndarjes së dividendeve. gjë që mund të dëmtojë kredibilitetin e saj. në funksion të situatës së re financiare. . duke marrë parasysh ndonjëherë edhe interesa të veçanta (kundërshtim për aksionerë të rinj. .Huamarrja sjell rritje të shpenzimeve financiare të ndërmarrjes me koston e interesit të huasë. .Aksionerët presin të marrin kthim mbi fondet e vendosura. 2 11 .5. .Vetëfinancimi ul dividendet.Nuk krijon detyrime. qoftë dhe kur ky financim bëhet nga vetë ndërmarrja.Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk preket. Për të marrë vendimin e saj.Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk ulet.). pra kosto më të lartë se huamarrja. . .Shpërblimi i pritur për investimet nga aksionerët do të jetë më i lartë se përqindja e interesit të huamarrjes. . . pamundësi për treg financiar për ndërmarrjet e vogla etj.Nuk sjell rritje të borxhit të ndërmarrjes. madje mund të ndryshojë edhe kontrollin e ndërmarrjes. Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme Përparësitë dhe të metat e metodave të ndryshme së financimit që disponon ndërmarrja. Strategjia që do të ndiqet nga ndërmarrja do të jetë funksion i krahasimit midis mundësive të ndryshme. gjë që nuk u pëlqen aksionerëve.Nuk sjell shpenzime financiare. Vetëfinancimi Rritje e kapitalit Huamarrja Secila nga mënyrat e financimit ka pra përparësitë dhe të metat e veta. i. Zgjedhja e një metode të përshtatshme varet nga analiza e përparësive dhe të metave të metodave të financimit të propozuara. kjo ruan aftësinë financuese të saj. sjell aksionerë të rinj. . .Kostoja e këtij financimi njihet paraprakisht e nuk ndryshon në kohë. mund ti përmbledhim në tabelat e mëposhtme: Financime Përparësi . PËRMBLEDHJE Ndërmarrja disponon disa mjete për të përballuar nevojat e saj për financime afatgjata.Rritja e borxhit mund të krijojë disekuilibër financiar të ndërmarrjes.Nuk sjell ndryshim të shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. sidomos kur janë të kuotuar në bursë.

aq më të vogël e ka ndërmarrja marzhin e manovrimit për të përballuar shlyerjen e huave. Banka preferon që ky koeficient të jetë më i vogël se 3. Nëse do të ishte 2. Është e arsyeshme të përcaktohen. Sa më i madh të jetë CF. kjo tregon se kapaciteti i ndërmarrjes për mbulimin e borxhit është ekuivalenti i dy viteve të CF (Cash Flow). Ky koeficient llogaritet si: Ku: CMbB = BF / CF CF = “Cash Flow“ (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja Sa më i madh të jetë ky koeficient. Në qoftë se CF nuk mjafton për të mbuluar bashkësinë e nevojave për financime të ndërmarrjes. 212 . Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve Në strategjinë e financimit. në sajë të burimeve të gjeneruara gjatë veprimeve të menaxhimit. për shembull. aq më tepër ndërmarrja është në gjendje të përballojë nevojat e saj për financime. disa koeficientë që mundësojnë krijimin e një ideje më të saktë për kapacitetin e ndërmarrjes për të përballuar.ii. nevojat e saj për financime. duke u nisur nga vlefta e CF. ndërmarrja mund ta mbështetë vendim-marrjen mbi shqyrtimin e disa koeficientëve për të vlerësuar efektin e përzgjedhjes së mënyrës së financimit. kjo duhet të përdorë mënyra të tjera financimi. a) Kapaciteti i mbulimit të borxhit (CMbB) Ky raport tregon deri në ç’masë Kapaciteti i Vetëfinancimit të ndërmarrjes (Cash Flow) është i mjaftueshëm për të mbuluar borxhet financiare. CF është një tregues shumë i rëndësishëm që mundëson gjykim më të mirë të ekuilibrit financiar të ndërmarrjes.

Përzgjedhja e koeficientit varet nga ajo çfarë ndërmarrja kërkon të përcaktojë. pavarësisht afateve. Po qe se raporti është më i madh se 1. atëherë ndërmarrja nuk ka më marzh manovrimi për financime të jashtme. ajo duhet të përdorë koeficientin e autonomisë financiare. 62 Njihet dhe me emërtimin “Raporti Borxh/Kapital”. 213 . Ai llogaritet si vijon: KSTF = BF / KV Ku: KStF BF KV = Koeficienti i Strukturës Financiare = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja = Kapitali Vetiak c) Koeficienti i autonomisë financiare (KAuF) Koeficienti i autonomisë financiare bën të mundur verifikimin që borxhet e ndërmarrjes të mos jenë tepër të mëdha në raport me vleftën e kapitaleve të veta. nëse dëshiron të vlerësojë ekuilibrin e saj financiar. nëse dëshiron të matë mundësinë e huamarrjes. ajo duhet të përdorë kapacitetin e mbulimit të borxhit.b) Koeficienti i strukturës financiare (KStF)62 Ky koeficient shpreh raportin midis borxheve financiare (BF) dhe kapitaleve të veta (KV). Ky koeficient llogaritet si vijon: KAUF = BT / KV Ku: KAuF BT KV = Koeficienti i Autonomisë Financiare = Borxhet Totale (gjithë boxhet pavarësisht nga afati i shlyerjes) = Kapitali Vetiak Ky koeficient lejon të merret parasysh bashkësia e borxheve të kontraktuara nga ndërmarrja.

.

PJESA E TRETË F J AL O R I T ERM AVE KRYESO RË .

por përdoret për një periudhë jo më pak se një vit. koncensionet. instalime teknike. mbajtja e të cilave është afatgjatë. patentat. Sipas shkallës së likuiditetit dallohen disa grupe aktivesh: Aktiv afatgjatë Aktiv qarkullues të mirëfilltë Aktiv likuid. automjete. AKTIV AFATGJATË (AA) OSE (AKTIV I QËNDRUESHËM): E mirë e nevojshme për funksionimin e ndërmarrjes që nuk zhduket me përdorimin e parë. 216 . Shënohet në faturë. kur shitësi pranon që blerësi ta kryejë pagesën në një datë të ndryshme nga data e faturës. AKSION: Titull pronësie mbi një pjesë të kapitalit të një ndërmarrjeje (shoqërie tregtare) që jep të drejtën për të marrë dividendin përkatës. AKTIV (ANA E MAJTË E BILANCIT): Tërësia e të mirave1 dhe e të drejtave2 që zotëron një ndërmarrje për të ushtruar veprimtarinë e saj. projektet. 2 Të drejtat – Licencat. Të tilla janë: vlera tregtare (emri apo vendi i mirë). o Aktive afatgjata financiare (AAF) ose aktiv i qëndrueshëm financiar (AQF).term që sqarohet më poshtë. pajisje mobilimi. patentat etj. Aksioni bën pjesë në titujt e negociueshëm. studimet. shpenzimet për fillimin e aktivitetit e të tjera. licencat. 1 Të mirat . si: troje. o Aktive afatgjata materiale (AAM) ose aktiv i qëndrueshëm i trupëzuar (AQT)... makineri. ndërtesa. Në kontabilitet dallohen këto tipa aktivesh afatgjata: o Aktive afatgjata jomateriale (AAJ) ose aktiv i qëndrueshëm i patrupëzuar (AQP).. huatë e dhëna me interes për një periudhe mbi një vit e të tjera si këto. janë kryesisht: aksionet e ndërmarrjeve të tjera.AFAT MATURIMI: Afati i maturimit është afati ose data kur duhet të paguhet fatura.

parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. koha. Banka e Shqipërisë paguan financuesin me vleftën nominale të bonos së thesarit. që janë në proces ndërtimi apo krijimi. quhen të gjitha aktivet e ndërmarrjes që nuk janë aktive afatgjata (pra nga këndvështrimi i lëvizshmërisë qarkullojnë brënda vitit ushtrimor). BONO THESARI: Titull afatshkurtër i negociueshëm (letër me vlerë) i emetuar nga Thesari i Shtetit (Banka e Shqipërisë) për një kohëzgjatje disa mujore deri në një vit i cili jepet në këmbim të likuiditeteve (parave). AMORTIZIM: Shpenzim i llogaritur (si konstatim kontabël) që përfaqëson zvogëlimin e vlerës së një elementi të aktivit që vjen nga përdorimi. efektet e të cilave janë të pakthyeshme. domethënë inventarët (klasa 3) dhe debitorët (klasa 4). Në afatin e pjekurisë së kësaj bonoje. AKTIV LIKUID: . debitorët (klasa 4) dhe mjetet monetare (klasa 5).shih Mjete Monetare AKTIV QARKULLUES: Aktive qarkulluese. ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër. plus interesin e fiksuar. 3 Kolona = Anë ose “Krahë” 217 .shih “Fluksi i Parasë“. Aktivet qarkulluese përbëhen nga: Inventarët (klasa 3). në kuptimin e përgjithshëm. ku në njërën (në Aktiv) paraqiten elementet e pasurisë (përdorimet) dhe në tjetrën (në Pasiv) kapitali i vetë dhe huatë (burimet). o Aktiv qarkullues i mirëfilltë quhet aktivi qarkullues që nuk është mjet monetar (para). “CASH FLOW“: (lexohet “kesh fllou“) .o Aktive afatgjata në proces ose aktiv i qëndrueshëm në proces: përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. BILANC: Dokument kontabël i një ndërmarrjeje në trajtën e një tabele përmbledhëse në dy seksione3.

sipas vendimit të asamblesë së përgjithshme për ndarjen e fitimit. Në Debi regjistrohen: Hyrjet fizike (psh mallrat e blera). Për efektin tregtar nuk paguhet interesa. EFEKT TREGTAR (DËFTESË TREGTARE): Instrument kredie afatshkurtër. Në këmbim të këtij shërbimi. emrin e kreditorit (furnitorit dhënës).sh: klientët për faturat e palikuiduara) si dhe Shpenzimet e kryera (që interpretohen dhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët/aksionerët) DEBITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) që na ka një detyrim (borxh) për të shlyer. afatin dhe vleftën e kredisë. Për shembull. Efekti tregtar përmban emrin e debitorit (klientit përftues). Një “i tretë” (furnitor) llogaria e të cilit është debitore quhet debitor.DEBI (ANA E MAJTË E LLOGARISË): Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet). i negociueshëm. Arkëtimet monetare (psh paratë e marra). DIVIDEND: Pjesa e fitimit që u ndan ndërmarrja çdo vit aksionerëve në përpjestim me sasinë e aksioneve. që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. Për këtë çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). huamarrësi është debitor për huadhënësin. Borxhet që i kanë ndërmarrjes debitorët (p. që lëshohet kur ka një spostim kohor midis realizimit të një veprimi (faturës) dhe ekzekutimit të tij (pagesës). FAKTORING: Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). ata që përmbajnë interesa quhen kambiale. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e 218 . në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. Llogaria quhet debitore kur shuma e vlerave në debi është më e madhe se shuma e vlerave në kredi të saj (debiti > krediti).

Ai përbën pra atë pjesë të burimeve afatgjata që ndërmarrja mund ta përdorë për financimin e nevojave të saj për zhvillim. të konstatuara gjatë ushtrimit. 4 Jo gjithmonë firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. nëpërmjet të cilit blerësi shpreh zotimin për të kryer pagesën e shumës së shënuar.faturave që bën kompania faturuese4. të totalit të shpenzimeve të investimeve (aktiveve afatgjata) të ndërmarrjes. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë t’i mbledhë. sigurisht duke u shpërblyer me një komision. Ai përftohet nga diferenca mes hyrjeve dhe daljeve të parave ose ekuivalenteve të saj. FOND ZHVILLIMI (FOND ECURIE): Fondi i Zhvillimit përfaqëson tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata. KAMBIAL: Është dokumenti që përdoret në transaksionet e shitblerjes me afat. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. FLUKSI I PARASË (CASH FLOW): Tërësia e mjeteve monetare të gjeneruara nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor. Përveç fitimit të ushtrimit përdoren dhe: o Fitimi i Shfrytëzimit që është teprica e të ardhurave të shfrytëzimit nga shpenzimet e shfrytëzimit. Fluksi i parasë quhet edhe “kapaciteti i vetëfinancimit”.shih “Fluksi i parasë”. plus një përqindje interesi në një datë të caktuar. 219 . FITIM (FITIM I USHTRIMIT): Fitimi i një ndërmarrjeje është teprica e të ardhurave ndaj shpenzimeve të kontabilizuara në llogarinë e rezultatit gjatë vitit ushtrimor fiskal. por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). o Fitimi para Tatimit që është fitimi i ushtrimit i llogaritur pa e përfshirë shpenzimin për tatimin e fitimit. KAPACITETI I VETËFINANCIMIT: .

. KAPITALI QARKULLUES (NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI): Llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve. Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet fizike (p. për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë.. b) huatë financiare afatgjata dhe c) amortizimet e provizionet. Kapitali themeltar përbëhet nga pjesët e kontributit të ortakëve (në shoqëritë e personave5) ose nga aksionet (në shoqëritë e kapitaleve6). subvencionet e investimit dhe provizionet e detyrimeve. KREDI (ANA E DJATHTË E LLOGARISË): Çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas).sh: detyrimi që ndërmarrja i ka 5 Shoqëri personash janë shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar (sh.k).. 220 . që i ka krijuar ndërmarrja.a. KAPITAL I VETË (KAPITAL NETO): Bashkësia e burimeve të veta të kapitalit që përbëhet nga kapitali themeltar.). 7 Kapitalet e veta . detyrimet e klientëve. 6 Shoqëri kapitalesh janë shoqëritë aksionere (sh.) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet. Kreditë që ndërmarrja merr nga të tjerët (p. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend.sh: mallrat e shitura) Pagesat monetare (p. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj7. KAPITAL I PËRHERSHËM: Tërësia e kapitaleve të veta dhe e huave financiare afatgjata (mbi një vit) të regjistruara në pasivin e bilancit. që vijnë nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes.p. rezervat.KAPITAL THEMELTAR (KAPITAL I SHOQËRISË): Tërësia e kontributeve në para ose në natyrë që japin paraprakisht pronarët apo aksionerët e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj..sh: paratë që paguan). Kapitali i përhershëm detajohet në: a) kapitalet e veta. të cilat përbëjnë burimet afatgjata të ndërmarrjes.)...Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. Kapitali qarkullues përfaqëson nevojat e ndërmarrjes për financim afatshkurtër.

LIKUIDITET: Aftësia e një të mire për t‘u kthyer në para. LIKUIDITETE (MJETE MONETARE): Para ose ekuivalentë me to (që kthehen në para për disa ditë dhe pa kosto të ndjeshme8). KREDITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) të cilit i kemi ne një detyrim (borxh) për t’i shlyer. arkëtimet që bën ndërmarrja (për shembull. Bilanci i klasifikon elementet e aktivit nga ato më pak likuide (afatgjata) në ato më likuidet (paratë). letrat e kreditit etj. Një “i tretë” (për shembull klient) llogaria e të cilit është kreditore quhet kreditor. 221 . Më tej. paratë nga shitjet). Llogaria quhet kreditore kur shuma e vlerave në kredi është më e madhe se shuma e vlerave në debi të saj (krediti > debiti). “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”. çeqet. 8 Në para mund të kthehet për disa ditë edhe e gjithë pasuria nëse e shet “për 5 lek“ prandaj është vënë kushti “pa kosto të ndjeshme“. likuiditetet (mjetet monetare) janë: paratë në arkë apo bankë.- furnitorit për faturën e papaguar) si dhe Të ardhurat e realizuara (që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve/aksionerëve. Në Debi regjistrohen: hyrjet fizike (reale) që bëhen në ndërmarrje (për shembull. (Domethënë pa kosto ose me kosto fare të vogël të pa ndjeshme. Çdo llogari (tabelë) ndahet në dy pjesë që quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). mallrat që blihen). që nga. huadhënësi është kreditor për huamarrësin. Kosto të tilla përballohen edhe gjatë këmbimit të monedhave). Mjete monetare = Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. pra si kredi e pronarëve). Për shembull. LLOGARI: Tabelë (kartelë) që përmban veprimet (transaksionet) e regjistruara të të njëjtit element (kategori) të pasurisë së ndërmarrjes. borxhet që i kanë ndërmarrjes të tretët (për shembull klientët për faturat e palikuiduara) si dhe shpenzimet e kryera. Praktikisht. që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero.

) që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra.huatë financiare (kreditë) që ka marrë ndërmarrja nga të tretë (për shembull borxhi që i kemi furnitorit për faturën e papaguar) si dhe të ardhurat. Ato përfaqësojnë.daljet fizike (reale) që bëhen nga ndërmarrja (për shembull.. 3. Praktikisht. Dallohen: .shih “Teprica Bruto“. mallrat e shitura që dalin). Ato paraqiten në formën e një pasqyre që quhet “Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve“. MARXHI BRUTO: . 2. çeqet. as për të financuar nevojat për shfrytëzim. pra. LLOGARIA E REZULTATIT (LLOGARIA FITIM/HUMBJE): Quhet llogaria në të cilën grupohen veprimet që lidhen me llogaritë e shpenzimeve (klasa 6) dhe me llogaritë e të ardhurave (klasa 7). letrat e kreditit. Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë.llogaritë e bilancit që shërbejnë për të pasqyruar gjendjen pasurore të ndërmarrjes (llogaritë e klasave 1.llogaritë e rezultatit ku regjistrohen shpenzimet dhe të ardhurat dhe që shërbejnë për të llogaritur rezultatin (llogaritë e klasave 6 dhe 7) . Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: o Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) o Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) MJETET MONETARE (LIKUIDITETE. . . 222 .. paratë që paguan për blerjet e bëra). Diferenca midis totalit të debisë dhe totalit të kredisë jep “Tepricën” (pozitive ose negative) e llogarisë.Në Kredi regjistrohen: .. MARZHI TREGTAR (MT): MT është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. AKTIVET LIKUIDE): Mjetet Monetare paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare të një ndërmarrjeje. 4 dhe 5). pjesën e burimeve të ndërmarrjes që nuk është përdorur as për të financuar aktivet afatgjata.pagesat që bën ndërmarrja (për shembull.

NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI: Është nevoja e ndërmarrjes për financim afatshkurtër.. OBLIGACION (HUA NGA TREGU FINANCIAR): Një lloj letre me vlerë (biletë) e negociueshme. Diferenca midis totalit të të ardhurave dhe të shpenzimeve përcakton rezultatin e ushtrimit.. PASIV: (PJESA E DJATHTË E NJË BILANCI): Bashkësia e burimeve (kapitalit) të veta dhe detyrimeve (huave) të një ndërmarrjeje të përftuara në kuadrin e financimit të veprimtarisë së saj. 223 . Obligacioni përfaqëson pjesën e huasë që i ke dhënë ndërmarrjes që e emeton dhe të jep të drejtën e marrjes së një interesi fiks të përcaktuar paraprakisht dhe të rimbursueshëm në afat së bashku me vleftën e saj fillestare. detyrimet e klientëve. Përgjithësisht dallohen: o rezultati i shfrytëzimit: vjen nga veprimtaria rrjedhëse e ndërmarrjes (të ardhurat e shfrytëzimit – shpenzimet e shfrytëzimit)..). që emeton një ndërmarrje në tregun financiar. PASQYRA E TË ARDHURAVE DHE SHPENZIMEVE (PASH) 9: Pasqyrë financiare që paraqet tërësinë e shpenzimeve dhe të ardhurave për një periudhë të caktuar (vit ushtrimor).) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. o rezultati i jashtëzakonshëm: është pasqyrim i veprimeve të jashtëzakonëshme (të pavarura nga veprimtaritë e zakonshme të ndërmarrjes) dhe llogaritet si diferencë 9 PASH quhet edhe “Llogaria e Rezultatit” ose “Pasqyra e rezultatit”.. PASQYRA E REZULTATIT: shih “Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve“. Ajo llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve. o rezultati financiar: vjen nga politika e financimit që zbaton ndërmarrja dhe llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“. që vjen nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes.. në kërkim të një huaje afatgjatë të copëtuar në pjesë. që quhet “fitim i ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të mëdha se shpenzimet dhe “humbje e ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të vogla se shpenzimet.

një ndërmarrjeje. SUBVENCION: Para që i jep shteti gjatë një periudhe një dege të ekonomisë. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. Në këto kushte nuk duhet të ketë më të ardhura dhe shpenzime të jashtëzakonshme. PROVIZION: Regjistrimi kontabël i zhvlerësimit të një të mire. Provizioni është një detyrim aktual. 10 Sipas standardeve të reja të kontabilitetit. c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit.) PRODHIMI I USHTRIMIT (PU): Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. SALDO E LLOGARISË: shih Tepricë e llogarisë. normalizimin e metodave të regjistrimit të veprimeve kontabël.. Ndërmarrja duhet ta njohi një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv11 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. duke e siguruar pasurinë e saj. 224 . si aktiv afatgjatë). të një rreziku ose të një shpenzimi që nuk ka ndodhur por që mund të ndodhi thuajse me siguri. paraqitjen dhe përmbajtjen e pasqyrave financiare (pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. PLAN KONTABËL I PËRGJITHSHËM (PKP): Bashkësia e rregullave që synojnë: klasifikimin e transaksioneve të ndryshme (renditjen e llogarive). bilanci. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. një institucioni etj.. ndërmarrja mund dhe duhet ta shmang efektin ngjarjeve të jashtëzakonshme. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë.e “të ardhurave të jashtëzakonshme“ me “shpenzime të jashtëzakonshme“10. 11 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por në një farë kuptimi detyrim moral.. për ta ndihmuar e për t’i lehtësuar veprimtarinë.

paratë e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë). entitete apo persona të tjerë. furnitorët. ortakët. NGJARJE KONTABËL): quhet një marrëdhënie. në një periudhë të caktuar kohe. Teprica Bruto llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grantet dhe subvencionet për Shfrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. llogaria quhet kreditore. TË MIRAT: Term i përgjithshëm që përmban: tokën. kryerje e një shërbimi. Në raport me ndërmarrjen. Kur debiti > krediti. 225 . që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. TEPRICË E LLOGARISË (GJENDJA E LLOGARISË. prodhim produkti). që sjell ndryshim në vlerën e një variabli ekonomik. në përgjigje të transaksioneve fizike (pagesat për blerje. një veprim ekonomik apo lëvizje (fluks). taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“. ndërtesën. makineritë. materialet. arkëtimet për shitje). Dallojmë: o transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (livrim malli. SALDO E LLOGARISË): Teprica e llogarisë është diferenca midis shumës së Debitit të llogarisë (totali i vleftave të regjistruara në debi) dhe shumës së Kreditit të po asaj llogarie (totali i vleftave të regjistruara në kredi). mallrat. transaksionet janë të dy tipave: o transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. TË TRETËT: Të tretë në kontabilitet quhen: klientët. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. o transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave. TRANSAKSION (FLUKS.TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (MARXHI BRUTO): Quhet Tepricë Bruto e Shfrytëzimit (Marxhi Bruto) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga Vlera e Shtuar) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. punëtorët. pajisjet. o transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. Me fjalë të tjera Teprica Bruto është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar.

Ky fenomen shpreh rritjen e pavarësisë së agjentëve ekonomikë ndaj ndërmjetësve financiarë.. VLERË E SHTUAR: Është pasuria reale e krijuar nga ndërmarrja si rezultat i veprimtarisë së saj produktive (prodhimit apo fitimit).o transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. për të cilin raportohet. Vlera e shtuar është diferenca midis “Prodhimit të ushtrimit“ 226 .. Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor).. VIT USHTRIMOR: Vit ushtrimor quhet viti i ushtrimit të aktivitetit të ndërmarrjes. TNM janë: Marzhi Tregtar (MT) Prodhimi i Ushtrimit (PU) Vlera e Shtuar (VS) Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Rezultati i Shfrytëzimit (Fitimi i Shfrytëzimit (FSh)) Fitimi para tatimit (FpT) Rezultati (Fitimi) financiar (FF) Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) Rezultati (Fitimi) i ushtrimit TITULLIZIM: Fenomen relativisht i ri që konsiston në zgjerimin e mundësive të financimit të ndërmarrjeve duke emetuar tituj financiarë (obligacione. por ka sisteme të tjera kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari. Vetëfinancimi është “Fluksi i parasë“ (“Cash Flow“ apo “Kapaciteti i vetëfinancimit“) që mbetet pasi të jetë hequr prej tij vlefta e dividendeve.) në tregun financiar. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM): Janë treguesit që mundësojnë analizën e llogarisë së rezultatit duke veçuar elementet e ndryshme që kanë ndikuar në fitimin e ushtrimit. VETËFINANCIM: Financim me mjetet e veta financiare. që u shpërndahen aksionerëve.

për nevoja të prodhimit) si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare). por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes). Teknika me të cilën përfituesi i një efekti komercial e negocion. ZBRITJE FINANCIARE (SKONTO. materiale. DISCOUNT): Pagesë që i bëhet debitorit që shlyen borxhin para afatit. .sasinë13 e blerjes apo nga rëndësia e klientit. 14 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. në italisht:ribasso.defekte12 në cilësi. 13 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët. për të përftuar likuiditete me vleftë sa ajo e kredisë minus komisionin dhe interesat e marra nga banka. 227 . 12 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate. (Kjo ulje nuk bëhet në faturë. në frëngjisht: restourne. në frëngjisht: remise. ZBRITJE TREGTARE Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: . mall i mbetur stok. para afatit të skadimit. në frëngjisht: rabais.tërësinë14 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. pranë një enti kredidhënës. vonesa në livrim. .me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë.

geronim. Dr.LITERATURA 1. Arfaoui 3. Dr. Kontabiliteti – Prof. Analiza Financiare – Hidajet Shehu 7. Drini Salko 228 . As. Kontabiliteti Financiar – Prof. Plani Kontabël i Përgjithshëm – Ministria e Financave 4. Prof. Agim Binaj. Llogaria 2 .fr\compta 2. Dr.free. C. Flutura Kalemi 8. Lopater. Vjollca Karapici 9. F. As. Standardet Kombëtare të Kontabilitetit – Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit 5. Le Memento Comptable 1998 – P. Sotiraq Dhamo 6.Ira Roço 10. Llogaria 1 . Prof As. Analiza Financiare – Prof. Plan du cours de compabilite – www. As.Ira Roço. Dufils. Dr. Dr. Jorgji Bollano.Dr.

You're Reading a Free Preview

Descarregar
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->