GIAÙO TRÌNH

KIEÅM TOAÙN 1 & 2

BIEÂN SOAÏN:
THAÏC SÓ: ÑOAØN VAÊN HOAÏT

TIEÁN SÓ :

MAI HOAØNG MINH

1

CHÖÔNG I

TOÅNG QUAN VEÀ KIEÅM TOAÙN

I- ÑÒNH NGHÓA. Coù nhieàu ñònh nghóa khaùc nhau veà kieåm toaùn, nhöng ñònh nghóa hieän ñöôïc chaáp nhaän roäng raõi laø : “ Kieåm toaùn laø moät quaù trình thu thaäp vaø ñaùnh giaù baèng chöùng veà nhöõng thoâng tin ñöôïc kieåm tra nhaèm xaùc ñònh vaø baùo caùo veà möùc ñoä phuø hôïp giöõa nhöõng thoâng tin ñoù vôùi caùc chuaån möïc ñaõ ñöôïc thieát laäp. Quaù trình kieåm toaùn phaûi ñöôïc thöïc hieän bôûi caùc kieåm toaùn vieân ñuû naêng löïc vaø ñoäc laäp.” 1 II- PHAÂN LOAÏI KIEÅM TOAÙN. 1. Phaân loaïi theo muïc ñích. 1.1. Kieåm toaùn hoaït ñoäng. Kieåm toaùn hoaït ñoäng laø vieäc kieåm tra vaø ñaùnh giaù veà söï höõu hieäu vaø tính hieäu quaû ñoái vôùi hoaït ñoäng cuûa moät boä phaän hay toaøn boä moät toå chöùc, töø ñoù ñeà xuaát nhöõng bieän phaùp caûi tieán. 1.2. Kieåm toaùn tuaân thuû. Kieåm toaùn tuaân thuû laø vieäc kieåm tra nhaèm ñaùnh giaù möùc ñoä chaáp haønh moät quy ñònh naøo ñoù. 1.3. Kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. Kieåm toaùn baùo caùo taøi chính laø söï kieåm tra vaø trình baøy yù kieán nhaän xeùt veà caùc baùo caùo taøi chính cuûa moät ñôn vò. 2. Phaân loaïi theo chuû theå kieåm toaùn. 2.1. Kieåm toaùn noäi boä. Laø loaïi kieåm toaùn do kieåm toaùn vieân noäi boä thöïc hieän, hoï thöïc hieän caû ba loaïi kieåm toaùn, vôùi theá maïnh laø kieåm toaùn hoaït ñoäng. 2.2. Kieåm toaùn cuûa Nhaøø nöôùc. Laø hoaït ñoäng kieåm toaùn do caùc coâng chöùc cuûa Nhaø nöôùc tieán haønh vaø chuû yeáu laø kieåm toaùn tuaân thuû. Rieâng taïi caùc ñôn vò söû duïng kinh phí cuûa Nhaø nöôùc, hoï coù theå thöïc hieän kieåm toaùn hoaït ñoäng hoaëc kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. 2.3. Kieåm toaùn ñoäc laäp. Laø loaïi kieåm toaùn ñöôïc tieán haønh bôûi caùc kieåm toaùn vieân ñoäc laäp thuoäc nhöõng toå chöùc kieåm toaùn ñoäc laäp. Hoï thöôøng thöïc hieän kieåm toaùn baùo caùo taøi chính, vaø tuøy theo yeâu caàu cuûa khaùch haøng, hoï coøn cung caáp caùc dòch vuï kieåm toaùn hoaït ñoäng, kieåm toaùn tuaân thuû, tö vaán veà keá toaùn, thueá, taøi chính ... Hieän nay, thuaät ngöõ kieåm toaùn thöôøng ñöôïc hieåu laø kieåm toaùn ñoäc laäp, vaø kieåm toaùn vieân cuõng ñöôïc hieåu laø kieåm toaùn vieân ñoäc laäp. III- LÒCH SÖÛ HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN CUÛA KIEÅM TOAÙN. 1- Treân theá giôùi. Kieåm toaùn laø moät hoaït ñoäng ñaõ coù töø raát laâu ñôøi keå töø thôøi kyø maø caùc thoâng tin keá toaùn ñöôïc pheâ chuaån baèng caùch ñoïc leân trong moät buoåi hoïp coâng khai, vì theá töø goác cuûa thuaät ngöõ kieåm toaùn (Audit) theo tieáng La tinh laø “Auditus” coù nghóa laø “nghe”. 2 Keå töø thôøi kyø Trung coå, kieåm toaùn ñöôïc thöïc hieän ñeå xaùc ñònh veà tính chính xaùc cuûa caùc thoâng tin taøi chính. Beân caïnh ñoù, töø khi coù söï ra ñôøi cuûa thò tröôøng chöùng khoaùn vaø coâng ty coå
1 2

Auditing : An I ntegrated A pproach, A. A. Arens & J.K. Locbbecke, Prentice Hall, 1997. Theo Webster’s Seventh New Collegiate Dictionary, 1965.

2

phaàn, cuõng nhö do söï môû roäng quy moâ cuûa caùc doanh nghieäp, neân daàn daàn ñaõ dieãn ra söï taùch rôøi giöõa quyeàn sôû höõu cuûa caùc coå ñoâng vaø chöùc naêng ñieàu haønh cuûa nhöõng nhaø quaûn lyù. Töø ñoù ñaõ xuaát hieän nhu caàu kieåm tra cuûa caùc chuû sôû höõu ñeå choáng laïi söï gian laän cuûa caùc nhaø quaûn lyù laãn nhöõng ngöôøi laøm coâng, vaø vì theá kieåm toaùn ñoäc laäp ñaõ ñöôïc ra ñôøi vaøo theá kyû 18 ñeå ñaùp öùng cho nhu caàu naøy. Ñeán ñaàu theá kyû 20, neàn kinh teá theá giôùi phaùt trieån ngaøy caøng maïnh meõ, vôùi sö ï xuaát hieän cuûa haøng trieäu nhaø ñaàu tö chöùng khoaùn. Vì theá, kieåm toaùn ñoäc laäp chuyeån sang muïc ñích môùi laø nhaän xeùt veà möùc ñoä trung thöïc vaø hôïp lyù cuûa caùc baùo caùo taøi chính Qua quaù trình nghieân cöùu vaø thoâng qua hoaït ñoäng thöïc tieãn, daàn daàn caùc kieåm toaùn vieân ñaõ hình thaønh neân nhöõng phöông thöùc kieåm tra môùi. Ñoù laø vieäc xaây döïng vaø phaùt trieån cuûa kyõ thuaät laáy maãu, vaán ñeà ñaùnh giaù heä thoáng kieåm soaùt noäi boä vaø hình thaønh kyõ thuaät kieåm toaùn baèng maùy tính. 2. ÔÛ Vieät Nam. Hoaït ñoäng kieåm toaùn tröôùc thaäp nieân 90 chuû yeáu laø do Nhaø nöôùc tieán haønh thoâng qua coâng taùc kieåm tra keá toaùn. Phaûi ñeán cuoái nhöõng naêm 1980, khi Vieät Nam töøng böôùc chuyeån sang neàn kinh teá thò tröôøng theo ñònh höôùng Xaõ hoäi Chuû nghóa, ñaëc bieät laø töø khi coù Luaät Ñaàu tö nöôùc ngoaøi, chính söï xuaát hieän cuûa nhöõng nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñaõ taïo neân nhu caàu veà loaïi hình kieåm toaùn ñoäc laäp ñeå kieåm toaùn caùc baùo caùo taøi chính. Vaøo ñaàu thaäp nieân 90, hoaït ñoäng kieåm toaùn ñoäc laäp taïi Vieät Nam ñaõ böôùc ñaàu hình thaønh vôùi söï ra ñôøi cuûa coââng ty Kieåm toaùn Vieät Nam (VACO) vaøo thaùng 5/1991. Vieät Nam cuõng ñaõ töøng böôùc theå cheá hoùa hoaït ñoän g kieåm toaùn. Khôûi ñaàu laø vaøo thaùng 1/1994, Chính phuû ban haønh Quy cheá kieåm toaùn ñoäc laäp. Thöù ñeán vaøo thaùng 7/1994, Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc tröïc thuoäc Chính phuû ñöôïc thaønh laäp, vaø hoaït ñoäng theo Ñieàu leä Toå chöùc vaø Hoaït ñoäng cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. Sau cuøng, ñeán thaùng 10/1997, Boä Taøi chính ñaõ chính thöùc ban haønh Quy cheá Kieåm toaùn noäi boä aùp duïng taïi caùc doanh nghieäp Nhaø nöôùc. Ñeán thaùng 9/1999, Boä Taøi chính cuõng ñaõ chính thöùc ban haønh 04 chuaån möïc kieåm toaùn Vieät Nam (VSA) ñaàu tieân, vaø sau ñoù vaøo thaùng 12/2000 ñaõ ban haønh theâm 06 chuaån möïc kieåm toaùn. Ngoaøi ra, ñeå taïo ñieàu kieän cho söï phaùt trieån cuûa ngaønh ngheà, Hoäi keá toaùn Vieät Nam (VAA) ñaõ ñöôïc thaønh laäp vaøo naêm 1994. Ñeán thaùng 5/1998, VAA ñaõ ñöôïc keát naïp chính thöùc laø thaønh vieân thöù 7 cuûa AFA (Lieân ñoaøn Keá toaùn ASEAN), vaø laø thaønh vieân thöù 130 cuûa IFAC (Lieân ñoaøn Keá toaùn Quoác teá), ñoàng thôøi VAA cuõng laø thaønh vieân cuûa IASC (UÛy ban Chuaån möïc Quoác teá veà keá toaùn). Ngoaøi ra, Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc Vieät Nam cuõng ñaõ laø thaønh vieân cuûa INTOSAI (Toå chöùc quoác teá caùc Cô quan Kieåm toaùn Toái cao). IV- LÔÏI ÍCH KINH TEÁ CUÛA KIEÅM TOAÙN ÑOÄC LAÄP TRONG KIEÅM TOAÙN BAÙO CAÙO TAØI CHÍNH. Baùo caùo taøi chính cuûa moät doanh nghieäp ñöôïc raát nhieàu ngöôøi söû duïng, ñeå ra caùc quyeát ñònh kinh doanh. Theá nhöng, khi neàn kinh teá theá giôùi caøng phaùt trieån seõ taïo neân heä quaû taát nhieân laø khaû naêng nhaän ñöôïc nhöõng thoâng tin taøi chính keùm tin caäy cuõng seõ gia taêng. Ruûi ro naøy xuaát phaùt töø nhieàu nguyeân nhaân khaùc nhau, nhö laø : - Ñoäng cô cuûa ngöôøi cung caáp thoâng tin. - Löôïng thoâng tin phaûi xöû lyù vaø ñoä phöùc taïp cuûa caùc nghieäp vuï kinh teá gia taêng. - Söï khoù khaên trong vieäc tieáp caän nguoàn thoâng tin. Nhö vaäy, caàn coù nhöõng giaûi phaùp ñeå laøm giaûm ruûi ro, chaúng haïn nhö : - Ngöôøi söû duïng seõ tröïc tieáp kieåm tra thoâng tin. - Gia taêng traùch nhieäm phaùp lyù cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò (hay Ban giaùm ñoác). - Baét buoäc baùo caùo taøi chính phaûi ñöôïc kieåm toaùn bôûi kieåm toaùn vieân ñoäc laäp.
3

Trong ñoù, giaûi phaùp sau cuøng ñöôïc xem laø coù hieäu quaû nhaát. V- KIEÅM TOAÙN VIEÂN, TOÅ CHÖÙC KIEÅM TOAÙN VAØ HIEÄP HOÄI NGHEÀ NGHIEÄP. 1. Kieåm toaùn vieân ñoäc laäp. Muoán haønh ngheà kieåm toaùn ñoäc laäp, caùc öùng vieân thöôøng phaûi ñaït caùc tieâu chuaån sau ñaây: − Ñöôïc ñaøo taïo veà keá toaùn ôû moät trình ñoä nhaát ñònh. − Ñaõ coù kinh nghieäm thöïc tieãn veà kieåm toaùn. − Truùng tuyeån moät kyø thi quoác gia veà caùc kieán thöùc keá toaùn, kieåm toaùn, luaät kinh doanh ... 2. Hình thöùc toå chöùc vaø hoaït ñoäng cuûa toå chöùc kieåm toaùn ñoäc laäp. 2.1. Hình thöùc toå chöùc : moät toå chöùc kieåm toaùn coù theå hoaït ñoäng döôùi hình thöùc doanh nghieäp tö nhaân, coâng ty hôïp danh, hoaëc coâng ty coå phaàn, nhöng phoå bieán nhaát laø coâng ty hôïp danh ; vaø hoï thöôøng phaûi chòu traùch nhieäm voâ haïn. Coøn khi thaønh laäp toå chöùc kieåm toaùn ôû hình thöùc coâng ty coå phaàn, thì ñaây laïi laø moät loaïi coâng ty coå phaàn ñaëc bieät, nghóa laø seõ phaûi coù ngöôøi chuû sôû höõu chòu traùch nhieäm voâ haïn. Veà cô caáu toå chöùc noäi boä cuûa coâng ty kieåm toaùn, thoâng thöôøng bao goàm caùc caáp baäc chuû yeáu laø : • Chuû phaàn huøn • Chuû nhieäm • Kieåm toaùn vieân chính • Kieåm toaùn vieân phuï 2.2. Caùc lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa toå chöùc kieåm toaùn : Moät toå chöùc kieåm toaùn coù theå cung caáp nhieàu dòch vuï thuoäc nhöõng lónh vöïc khaùc nhau , nhö laø : • Xaùc nhaän • Dòch vuï keá toaùn • Tö vaán thueá • Tö vaán veà quaûn trò 2.3. Phaân loaïi toå chöùc kieåm toaùn : Caên cöù vaøo quy moâ vaø phaïm vi hoaït ñoäng, n göôøi ta thöôøng chia thaønh thaønh boán nhoùm sau : • Vaên phoøng kieåm toaùn ñòa phöông • Coâng ty kieåm toaùn khu vöïc • Coâng ty kieåm toaùn quoác gia • Coâng ty kieåm toaùn quoác teá 3. Hieäp hoäi ngheà nghieäp. 3.1. Taïi caùc quoác gia. ÔÛ nhieàu nöôùc treân theá giôùi ñeàu coù thaønh laäp Hieäp hoäi ngheà nghieäp cuûa caùc keá toaùn vieân vaø kieåm toaùn vieân. Sau ñaây laø moät soá Hieäp hoäi taïi caùc quoác gia : − Hieäp hoäi keá toaùn vieân Hoa Kyø (American Accounting Association − AAA). − Hieäp hoäi keá toaùn vieân coâng chöùng Hoa Kyø (American Institute of Certified Public Accountants − AICPA). − Hieäp hoäi giaùm ñònh vieân keá toaùn Canada (Canadian Institute of Chartered Accountants − CICA). Hieäp hoäi quoác gia thöôøng coù caùc chöùc naêng nhö sau : − Thieát laäp caùc chuaån möïc vaø quy taéc veà keá toaùn, kieåm toaùn, cuõng nhö höôùng daãn cho caùc keá toaùn vieân coâng chöùng veà dòch vuï thueá vaø caùc dòch vuï khaùc. − Toå chöùc nghieân cöùu vaø xuaát baûn caùc taøi lieäu veà keá toaùn vaø kieåm toaùn, nhaèm giuùp cho caùc thaønh vieân luoân ñöôïc tieáp caän vôùi caùc kieán thöùc môùi ñeå naâng cao trình ñoä.
4

ñoù laø UÛy ban Chuaån möïc quoác teá veà keá toaùn (International Accounting Standards Committee – IASC). Ngoaøi ra coøn coù caùc toå chöùc quoác teá khaùc cuûa ngheà nghieäp kieåm toaùn laø IIA (Hieäp hoäi Kieåm toaùn noäi boä) vaø INTOSAI. .Giai ñoaïn chuaån bò kieåm toaùn bao goàm : + Tieàn keá hoaïch. ñoù laø : + Thöû nghieäm kieåm soaùt (kieåm tra heä thoáng kieåm soaùt).Giai ñoaïn keá tieáp laø thöïc hieän keá hoaïch kieåm toaùn : Trong giai ñoaïn naøy. + Laäp keá hoaïch kieåm toaùn.2. vaø ñaõ kyù Tuyeân boá chung vôùi IFAC vaøo ngaøy 01/01/1983. ñoù laø : a ) UÛy ban Thöïc haønh kieåm toaùn quoác teá (International Auditing Pratices Committee − IAPC) b ) UÛy ban Ñaïo ñöùc ngheà nghieäp c ) UÛy ban veà Keá toaùn quaûn trò vaø taøi chính d ) UÛy ban Lónh vöïc coâng e ) UÛy ban Coâng ngheä thoâng tin f) UÛy ban Ñaøo taïo. IFAC ñöôïc ñieàu haønh bôûi moät Hoäi ñoàng vôùi söï giuùp vieäc cuûa UÛy ban ñieàu haønh vaø Ban Thö kyù. − Ban haønh ñieàu leä ñaïo ñöùc ngheà nghieäp. toå chöùc kieåm tra cheùo giöõa caùc coâng ty kieåm toaùn. IFAC coù 151 thaønh vieân ôû 112 nöôùc. Lieân ñoaøn Keá toaùn Quoác teá (International Federation of Accountants − IFAC) ñöôïc thaønh laäp vaøo ngaøy 7/10/1977.. vaø coù baûy uûy ban trö ïc thuoäc ñeå ñaûm nhaän caùc lónh vöïc khaùc nhau. IASC ñöôïc thaønh laäp töø naêm 1973. kieåm toaùn vieân thöïc hieän hai thöû nghieäm chính. VI. Beân caïnh IFAC. 3. Quy trình kieåm toaùn baùo caùo taøi chính cuûa caùc kieåm toaùn vieân ñoäc laäp bao goàm : . hai toå chöùc naøy coù quan heä raát maät thieát vôùi nhau. 5 .vieâ n .. baèng caùch quy ñònh nhöõng tieâu chuaån kieåm tra chaát löôïng. − Toå chöùc caùc kyø thi caáp chöùng chæ keá toaùn vieân coâng chöùng . Theo ñoù.Treân theá giôùi. Veà phöông dieän toå chöùc. + Thöû nghieäm cô baûn (kieåm tra cô baûn ). Tính ñeán cuoái naêm 2000. vaø xöû lyù nhöõng vi phaïm ñieàu leä cuûa caùc thaønh − Quaûn lyù chaát löôïng hoaït ñoäng kieåm toaùn. coøn coù moät toå chöùc quoác teá veà keá toaùn cuõng coù vai troø raát quan troïng.Giai ñoaïn hoaøn thaønh kieåm toaùn : laø giai ñoaïn toång hôïp vaø raø soaùt laïi veà nhöõng baèng chöùng ñaõ thu thaäp ñöôïc ñeå kieåm toaùn vieân hình thaønh yù kieán nhaän xeùt treân baùo caùo kieåm toaùn. g ) UÛy ban Keát naïp thaønh vieân.QUY TRÌNH KIEÅM TOAÙN BAÙO CAÙO TAØI CHÍNH . .

vaø Boä Taøi chính ñaõ xaùc ñònh ba nguyeân taéc xaây döïng chuaån möïc keá toaùn vaø kieåm toaùn Vieät Nam laø (1) Döïa treân cô sôû caùc chuaån möïc quoác teá veà keá toaùn. thoâng qua toå chöùc ngheà nghieäp cuûa mình.Töø chính nhöõng ngöôøi haønh ngheà kieåm toaùn. 2. Söï yù thöùc cao veà traùch nhieäm xaõ hoäi ñaõ thuùc ñaåy caùc toå chöùc ngheà nghieäp khoâng ngöøng giaùm saùt caùc thaønh vieân cuûa mình ñeå naâng cao chaát löôïng coâng vieäc vaø qua ñoù naâng cao uy tín ñoái vôùi xaõ hoäi. nhöng laïi laáy nhöõng ngöôøi söû duïng baùo caùo taøi chính beân ngoaøi ñôn vò ñeå laøm ñoái töôïng phuïc vuï chính yeáu. Naêm 1948. chuaån möïc kieåm toaùn cuûa caùc quoác gia khaùc laàn löôït ra ñôøi nhö UÙc (1951).Töø yeâu caàu cuûa xaõ hoäi ñoái vôùi chöùc naêng kieåm toaùn. ÔÛ Vieät Nam. hoaëc aùp duïng toaøn vaên.ÑAÏO ÑÖÙC NGHEÀ NGHIEÄP. (2) Phuø hôïp vôùi ñieàu kieän phaùt trieån cuûa Vieät Nam. Sau ñoù. 6 . vaø (3) Ñôn giaûn.Töø yeâu caàu cuûa Nhaø nöôùc. 1. Ñaëc ñieåm cuûa ngheà nghieäp kieåm toaùn. Ñoái vôùi heä thoáng chuaån möïc cuûa nhöõng quoác gia ñaõ ñöôïc ban haønh tröôùc caùc ISA. Anh (1980) … Nhaèm phaùt trieån vaø taêng cöôøng söï phoái hôïp cuûa ngaønh ngheà moät caùch haøi hoøa treân toaøn theá giôùi. vì theá cuõng töông töï nhö caùc chuaån möïc quoác teá veà keá toaùn. IFAC uûy nhieäm cho IAPC ban haønh heä thoáng chuaån möïc quoác teá veà kieåm toaùn (ISA). Chuaån möïc kieåm toaùn laø nhöõng nguyeân taéc cô baûn veà nghieäp vuï vaø veà vieäc xöû lyù caùc moái quan heä phaùt sinh trong quaù trình kieåm toaùn. Do nhöõng ñaëc ñieåm treân. II.CHÖÔNG II MOÂI TRÖÔØNG KIEÅM TOAÙN I. Theo thôøi gian vaø thoâng qua hoaït ñoäng thöïc tieãn. roõ raøng vaø tuaân thuû caùc quy ñònh veà theå thöùc ban haønh vaên baûn phaùp luaät. chuaån möïc kieåm toaùn bao goàm caû nhöõng höôùng daãn vaø giaûi thích veà caùc nguyeân taéc cô baûn ñeå caùc kieåm toaùn vieân coù theå aùp duïng trong thöïc teá.CHUAÅN MÖÏC KIEÅM TOAÙN. yeâu caàu naøy luoân thuùc ñaåy hoaït ñoäng kieåm toaùn phaûi ngaøy caøng hoaøn thieän hôn ñeå cung caáp moät möùc ñoä baûo ñaûm cao hôn cho caùc thoâng tin ñöôïc kieåm toaùn. Boä Taøi chính laø cô quan chòu traùch nhieäm soaïn thaûo vaø ban haønh caùc chuaån möïc kieåm toaùn. Chuaån möïc kieåm toaùn cuûa caùc nöôùc ñaõ hình thaønh töø ñaàu theá kyû 20. Phaùp (1971). Hieäp hoäi keá toaùn vieân coâng chöùng Hoa kyø ban haønh caùc chuaån möïc kieåm toaùn ñöôïc chaáp nhaän phoå bieán. daàn daàn caùc ISA ñaõ ñöôïc moät soá quoác gia coâng nhaän laø tieâu chuaån ñeå kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. Caùc yeáu toá cuûa moâi tröôøng kieåm toaùn. cuõng nhö ñeå ño löôøng vaø ñaùnh giaù chaát löôïng coâng vieäc kieåm toaùn. kieåm toaùn vieân ñoäc laäp tuy cuõng thu phí cuûa khaùch haøng. . moâi tröôøng cuûa hoaït ñoäng kieåm toaùn ñöôïc hình thaønh döôùi taùc ñoäng töø nhieàu phía : . Trong khi nhieàu ngaønh ngheà khaùc laáy khaùch haøng laøm ñoái töôïng phuïc vuï duy nhaát.MOÂI TRÖÔØNG KIEÅM TOAÙN. III. Ñöùc (1964). Hieåu theo nghóa roäng. . chuaån möïc quoác teá veà kieåm toaùn cuûa IAFC. Nhaø nöôùc thöôøng ñöa ra caùc ñònh cheá ñeå giaùm saùt hoaït ñoäng kieåm toaùn trong moät khuoân khoå phuø hôïp vôùi ñaëc ñieåm vaø yeâu caàu cuûa xaõ hoäi ñoù. chuùng ñaõ vaø ñang daàn daàn ñöôïc aùp duïng roäng raõi trong neàn taøi chính quoác teá. hoï coù theå döïa vaøo heä thoáng ISA ñeå söûa ñoåi caùc chuaån möïc cuûa mình. Caùc quoác gia cuõng coù theå tham khaûo caùc ISA khi xaây döïng môùi chuaån möïc. vôùi tö caùch ngöôøi quaûn lyù xaõ hoäi.

− Khaùch quan : kieåm toaùn vieân phaûi coâng minh. hoaëc hieåu sai caùc söï kieän. do caùc nhaân vieân. caùc chuaån möïc kieåm toaùn thöôøng ñeà caäp ñeán ba nhoùm haønh vi sai phaïm bao goàm sai soùt. hay gaây aùp löïc ñoái vôùi ngöôøi khaùc. nhieàu sai phaïm coù theå xaûy ra vaø daãn ñeán khaû naêng laø caùc baùo caùo taøi chính seõ phaûn aùnh khoâng trung thöïc veà thöïc traïng taøi chính cuûa hoï. − Chaáp haønh caùc chuaån möïc nghieäp vuï trong khi tieán haønh coâng vieäc.TRAÙCH NHIEÄM VAØ NGHÓA VUÏ CUÛA KIEÅM TOAÙN VIEÂN ÑOÄC LAÄP. IV. Trong quaù trình hoaït ñoäng cuûa moät ñôn vò. Sai soù t ñöôïc ñònh nghóa laø " nhöõng nhaàm laãn khoâng coá yù trong baùo caùo taøi chính. hoaëc do caùc beân thöù ba thöïc hieän daãn ñeán sai leäch treân baùo caùo taøi chính. giuùp baûo veä vaø naâng cao uy tín cho ngheà kieåm toaùn trong xaõ hoäi." Gian laän ñöôïc ñònh nghóa laø " nhöõng haønh ñoäng coá yù do moät hay nhieàu ngöôøi trong Ban Giaùm ñoác. hoaëc soå saùch. − Tö caùch ngheà nghieäp : kieåm toaùn vieân phaûi töï ñieàu chænh nhöõng haønh vi cuûa mình cho phuø hôïp vôùi uy tín cuûa ngaønh ngheà. chaúng haïn nhö : a) Nhaàm laãn veà soá hoïc. Thoâng thöôøng. b) Boû soùt.Caùc daïng sai phaïm cuûa ñôn vò. b) Tham oâ taøi saûn. e) AÙp duïng sai caùc phöông phaùp keá toaùn. tröø khi coù nghóa vuï phaùp lyù. phuïc vuï cho lôïi ích chung cuûa ngheà nghieäp vaø xaõ hoäi. hoaëc aùp ñaët. bôûi vì noù taïo neân söï baûo ñaûm veà chaát löôïng cao cuûa dòch vuï cung öùng cho khaùch haøng vaø xaõ hoäi. − Baûo maät : kieåm toaùn vieân phaûi giöõ bí maät cuûa nhöõng thoâng tin ñaõ thu thaäp ñöôïc trong thôøi gian thöïc hieän caùc dòch vuï chuyeân moân. gian laän vaø khoâng tuaân thuû luaät ñònh. c) AÙp duïng sai caùc phöông phaùp keá toaùn. kieåm toaùn vieân chæ ñöôïc pheùp nhaän laøm nhöõng coâng vieäc khi ñaõ coù ñuû trình ñoä nghieäp vuï ñeå hoaøn thaønh nhieäm vuï. vaø phaûi töï kieàm cheá nhöõng haønh ñoäng coù theå phaù hoaïi uy tín ngheà nghieäp. hoaëc veà ghi cheùp trong caùc döõ lieäu keá toaùn. 1. nguïy taïo.” 7 . baát vuï lôïi. Beân caïnh luaät phaùp vaø cuøng vôùi luaät phaùp. Ñeå xem xeùt traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân ñoái vôùi caùc sai phaïm dieãn ra taïi ñôn vò. Gian laän coù theå laø : a) Söûa ñoåi. chính vieäc tuaân thuû ñaïo ñöùc ngheà nghieäp seõ giuùp cho caùc thaønh vieân luoân duy trì ñöôïc moät thaùi ñoä ngheà nghieäp ñuùng ñaén. caùc noäi dung sau ñaây ñöôïc quy ñònh trong ñieàu leä ñaïo ñöùc ngheà nghieäp cuûa kieåm toaùn vieân ñoäc laäp : − Chính tröïc : kieåm toaùn vieân phaûi thöïc hieän coâng vieäc vôùi moät tinh thaàn trung thöïc.1 . c) Che giaáu. − Trình ñoä nghieäp vuï : kieåm toaùn vieân coù nghóa vuï phaûi duy trì trình ñoä nghieäp vuï cuûa mình trong suoát quaù trình haønh ngheà . − Ñoäc laäp : kieåm toaùn vieân phaûi thaät söï ñoäc laäp vaø toû ra ñoäc laäp. d) Ghi cheùp caùc nghieäp vuï khoâng coù thaät . nghóa laø khoâng ñöôïc pheùp phaùn quyeát moät caùch voäi vaøng. 1. vaø khoâng ñöôïc söû duïng hoaëc tieát loä baát cöù thoâng tin naøo neáu khoâng coù thaåm quyeàn roõ raøng vaø hôïp lyù. hoaëc traùch nhieäm ngheà nghieäp yeâu caàu phaûi coâng boá. hoaëc boû soùt aûnh höôûng cuûa caùc nghieäp vuï treân soå saùch hay chöùng töø. Trong phaàn naøy.Ñaïo ñöùc ngheà nghieäp laø nhöõng qui taéc ñeå höôùng daãn cho caùc thaønh vieân öùng xöû vaø hoaït ñoäng moät caùch trung thöïc. hay traùo ñoåi soå saùch. thaúng thaén. chöùng töø.Traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân trong vieäc phaùt hieän nhöõng sai phaïm cuûa ñôn vò. chuùng toâi chæ giôùi thieäu veà traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân ñoái vôùi nhöõng sai phaïm cuûa ñôn vò vaø traùch nhieäm phaùp lyù cuûa kieåm toaùn vieân .

hay cuûa nhaân vieân cuûa ñôn vò.Traùch nhieäm cuûa ngöôøi quaûn lyù ñôn vò ñoái vôùi caùc sai phaïm. traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân ñöôïc xaùc ñònh laø "… kieåm tra. kieåm toaùn vieân khoâng chòu traùch nhieäm veà vieäc phaùt hieän vaø ngaên chaën caùc sai phaïm ôû ñôn vò. hoï coù theå seõ phaûi chòu traùch nhieäm daân söï tröôùc nhöõng ñoái töôïng sau ñaây : . caù nhaân döôùi danh nghóa ñôn vò hoaëc cuûa nhöõng ngöôøi ñaïi dieän cho ñôn vò gaây ra .Traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân ñoái vôùi caùc sai phaïm ôû ñôn vò..2 . Sau ñaây laø vaøi ví duï minh hoïa veà loãi cuûa kieåm toaùn vieân : 8 . khoâng kòp thôøi hoaëc khoâng thöïc hieän phaùp luaät vaø caùc quy ñònh duø laø voâ tình hay coá yù cuûa ñôn vò. muïc tieâu cuûa kieåm toaùn baùo caùo taøi chính ñöôïc xaùc ñònh laø "… giuùp cho kieåm toaùn vieân vaø coâng ty kieåm toaùn ñöa ra yù kieán xaùc nhaän raèng baùo caùo taøi chính coù ñöôïc laäp treân cô sôû chuaån möïc vaø cheá ñoä keá toaùn hieän haønh (hoaëc ñöôïc chaáp nhaän). chuaån bò vaø trình baøy yù kieán cuûa mình veà baùo caùo taøi chính" vaø "… vieäc kieåm toaùn baùo caùo taøi chính khoâng laøm giaûm nheï traùch nhieäm cuûa Giaùm ñoác (hoaëc ngöôøi ñöùng ñaàu) ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn ñoái vôùi baùo caùo taøi chính". Nhöõng haønh vi naøy bao goàm haønh vi cuûa taäp theå. kieåm toaùn vieân caàn thieát keá vaø thöïc hieän moät cuoäc kieåm toaùn ñeå baûo ñaûm hôïp lyù raèng baùo caùo taøi chính khoâng coù sai leäch troïng yeáu. 1.” Ñoái vôùi haønh vi khoâng tuaân thuû. coù tuaân thuû phaùp luaät lieân quan vaø coù phaûn aûnh trung thöïc vaø hôïp lyù treân caùc khía caïnh troïng yeáu hay khoâng ?". phaùt hieän vaø xöû lyù nhöõng haønh vi khoâng tuaân thuû phaùp luaät vaø caùc quy ñònh trong ñôn vò ". ñieàu naøy chuû yeáu thuoäc traùch nhieäm ngöôøi quaûn lyù ñôn vò nhö ñaõ trình baøy trong phaàn treân. 1.Traùch nhieäm daân söï. Nhö vaäy. ngaên ngöøa. Do traùch nhieäm daân söï thuoäc phaïm vi ñieàu chænh cuûa Daân luaät. 2. vaø thöôøng bao goàm traùch nhieäm daân söï trong hôïp ñoàng vaø traùch nhieäm daân söï ngoaøi hôïp ñoàng.” Haønh vi khoâng tuaân thuû khoâng bao goàm nhöõng vi phaïm caù nhaân .1 .Chòu traùch nhieäm ñoái vôùi nhöõng ngöôøi sôû höõu chöùng khoaùn cuûa caùc coâng ty coå phaàn coù yeát giaù ôû thò tröôøng chöùng khoaùn .töùc khoâng lieân quan ñeán hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ñôn vò .Chòu traùch nhieäm ñoái vôùi caùc beân thöù ba coù lieân quan. boû soùt.. Theo thoâng leä chung.Chòu traùch nhieäm ñoái vôùi khaùch haøng .Khoâng tuaân thuû “ laø nhöõng haønh vi thöïc hieän sai.3 .cuûa caùc nhaø quaûn lyù. ngöôøi chòu traùch nhieäm tröôùc phaùp luaät veà tính trung thöïc cuûa caùc baùo caùo taøi chính cuõng nhö vieäc tuaân thuû luaät phaùp trong moät ñôn vò chính laø nhöõng ngöôøi quaûn lyù cuûa ñôn vò. Treân cô sôû muïc tieâu ñoù. . thoâng qua vieäc aùp duïng vaø duy trì hoaït ñoäng cuûa moät heä thoáng keá toaùn vaø kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu. nguyeân nhaân chuû yeáu cuûa nhöõng sai phaïm coù theå daãn ñeán traùch nhieäm daân söï thöôøng laø do kieåm toaùn vieân thieáu thaän troïng ñuùng möùc. Theo ñoaïn 11 VSA 200. ñoaïn 5 ISA 240 neâu roõ :“ Traùch nhieäm ngaên chaën vaø phaùt hieän caùc gian laän vaø sai soùt laø thuoäc veà ngöôøi quaûn lyù. Luùc naøy. Traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân chuû yeáu lieân quan ñeán vieäc dieãn ñaït yù kieán cuûa mình treân baùo caùo kieåm toaùn vaø ñeå ñöa ra yù kieán ñoù. keå caû caùc beân ñöôïc raøng buoäc trong hôïp ñoàng. • Traùch nhieäm daân söï trong hôïp ñoàng ñöôïc hình thaønh do quan heä hôïp ñoàng giöõa kieåm toaùn vieân vaø khaùch haøng. Nhìn chung. 2.Traùch nhieäm phaùp lyù cuûa kieåm toaùn vieân. ñoaïn 8 VSA 250 xaùc ñònh :" Giaùm ñoác (hoaëc ngöôøi ñöùng ñaàu) ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn coù traùch nhieäm ñaûm baûo cho ñôn vò tuaân thuû ñuùng phaùp luaät vaø caùc quy ñònh hieän haønh . Ñoái vôùi gian laän vaø sai soùt. hoaëc do khoâng toân troïng caùc chuaån möïc ngheà nghieäp. thöïc hieän khoâng ñaày ñuû.

kieåm toaùn vieân coøn phaûi chòu traùch nhieäm hình söï veà nhöõng sai phaïm cuûa mình.. V. Treân theá giôùi. hay ñöôïc laõnh ñaïo bôûi ban giaùm ñoác ñang coù vaán ñeà veà naêng löïc...2 . ñoù laø nhöõng ngöôøi söû duïng coù theå thaáy tröôùc trong hieän taïi vaø töông lai.Traùch nhieäm hình söï. . 3. ñaëc bieät laø trong vieäc khaùm phaù nhöõng sai phaïm. Taïi nhieàu quoác gia.Phaùt haønh baùo caùo kieåm toaùn khoâng ñuùng thôøi haïn theo hôïp ñoàng. kieåm toaùn vieân seõ bò truy toá vaø Toøa Hình söï seõ xeùt xöû theo Luaät Hình söï.. • Vì caùc tranh chaáp thöôøng seõ xaûy ra sau khi khaùch haøng bò phaù saûn. Keát quaû cuûa nhieàu cuoäc nghieân cöùu cho thaáy coù hai nhaân toá chính hình thaønh neân khoaûng caùch treân vaø ñöôïc ngöôøi ta ñaõ moâ taû baèng hình veõ sau : Yeâu caàu cuûa xaõ hoäi Caùc chuaån möïc Caùc chuaån möïc hôïp lyù hieän taïi Caùc dòch cung caáp vuï Khoaûng caùch do yeâu caàu quaù cao Khoaûng caùch do dòch vuï chöa hoaøn haûo • Sau ñaây laø phaàn giaûi thích veà töøng nhaân toá : Khoaûng caùch do yeâu caàu quaù cao cuûa xaõ hoäi ñoái vôùi ngheà nghieäp kieåm toaùn.Nhaän xeùt khoâng xaùc ñaùng veà baùo caùo taøi chính. kieåm toaùn vieân coù theå bò truy toá theo Luaät Chöùng khoaùn naêm 1933.. • Traùch nhieäm daân söï ngoaøi hôïp ñoàng laø loaïi traùch nhieäm phaùt sinh khoâng do quan heä hôïp ñoàng. 2. hay ñaïo ñöùc . quan nieäm phoå bieán veà traùch nhieäm ngoaøi hôïp ñoàng laøø chæ aùp duïng ñoái vôùi caùc coå ñoâng vaø caùc chuû nôï. Ñieàu naøy coù theå haïn cheá thoâng qua vieäc khoâng tieáp nhaän caùc khaùch haøng coù tình hình taøi chính khoâng laønh maïnh. vaø coù caùc raøng buoäc roõ raøng veà nghóa vuï cuûa töøng beân ñeå traùnh moïi söï hieåu laàm coù theå xaûy ra. kieåm toaùn vieân vaø toå chöùc kieåm toaùn neân chuù yù caùc bieän phaùp sau ñaây : • Kyù hôïp ñoàng trong taát caû caùc dòch vuï ngheà nghieäp. neáu do gian laän. Ngoaøi traùch nhieäm daân söï. • Mua ñaày ñuû caùc khoaûn baûo hieåm ngheà nghieäp. Do ñoù caùc nhaø nghieân cöùu vaø thöïc haønh ñaõ ñöa ra khaùi nieäm "khoaûng caùch giöõa yeâu caàu cuûa xaõ hoäi vaø khaû naêng ñaùp öùng cuûa ngaønh ngheà" vaø xem ñaây laø moät thaùch thöùc ñoái vôùi söï toàn taïi cuûa ngheà nghieäp kieåm toaùn . • Thöïc hieän ñaày ñuû caùc yeâu caàu vaø höôùng daãn cuûa ngheà nghieäp. soá löôïng nhöõng vuï kieän tuïng veà keát quaû kieåm toaùn baùo caùo taøi chính ñoái vôùi caùc kieåm toaùn vieân ñoäc laäp trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ gia taêng raát nhieàu vaø ñaët ra caâu hoûi veà khaû naêng ñaùp öùng cuûa ngheà nghieäp kieåm toaùn ñoái vôùi caùc yeâu caàu cuûa xaõ hoäi. neân phaûi thaän troïng khi tieáp nhaän khaùch haøng. Hay taïi Myõ. Ñeå traùnh hay giaûm thieåu caùc haäu quaû do kieän tuïng.Khoâng baûo maät nhöõng thoâng tin cuûa khaùch haøng.. nhaát laø phaûi tuaân thuû nghieâm ngaët caùc chuaån möïc kieåm toaùn. . neân gaây thieät haïi cho khaùch haøng . hay Luaät Giao dòch chöùng khoaùn naêm 1934.KHOAÛNG CAÙCH GIÖÕA YEÂU CAÀU CUÛA XAÕ HOÄI VAØ KHAÛ NAÊNG ÑAÙP ÖÙNG CUÛA NGAØNH NGHEÀ.Caùc bieän phaùp ñeå haïn cheá traùch nhieäm phaùp lyù. 9 .. trong ñoù coù Vieät Nam. • Toân troïng caùc chuaån möïc veà kieåm tra chaát löôïng ngheà nghieäp . Hieän nay.

Moät cuoäc kieåm toaùn bình thöôøng khoâng theå ñaùp öùng ñöôïc nhöõng yeâu caàu ñoù vì nhöõng haïn cheá tieàm taøng cuûa kieåm toaùn nhö ñaõ neâu treân vaø saâu xa hôn laø khía caïnh kinh teá cuûa vaán ñeà.Khoâng coù gian laän taïi ñôn vò. ..Caùc coâng ty kieåm toaùn vaø caùc kieåm toaùn vieân trong töøng hôïp ñoàng cuï theå coù theå chöa hoaøn thaønh heát traùch nhieäm cuûa mình.v.Caùc baùo caùo taøi chính laø chính xaùc... cuõng nhö vieäc chaáp haønh ñaïo ñöùc ngheà nghieäp. . Ñeå thu heïp khoaûng caùch giöõa yeâu caàu cuûa xaõ hoäi vaø khaû naêng ñaùp öùng cuûa ngaønh ngheà kieåm toaùn..Ñôn vò ñaõ tuaân thuû phaùp luaät. xaõ hoäi vaø nhöõng ngöôøi söû duïng keát quaû kieåm toaùn thöôøng coù caùc yeâu caàu raát khoù thöïc thi. thoâng qua haøng loaït bieän phaùp nhö : . nghóa laø kieåm toaùn vieân phaûi baûo ñaûm raèng : .Baûn thaân caùc chuaån möïc kieåm toaùn chöa ñaït ñöôïc yeâu caàu hôïp lyù cuûa ngheà nghieäp vaø xaõ hoäi. Thu heïp khoaûng caùch do söï chöa hoaøn haûo cuûa dòch vuï.. caùc toå chöùc ngheà nghieäp ñaõ coù nhieàu noã löïc ñeå : 1.Taêng cöôøng nghieân cöùu ñeå söûa ñoåi vaø ban haønh môùi caùc chuaån möïc ngheà nghieäp. thoâng qua vieäc taêng cöôøng giaûi thích cho ngöôøi söû duïng veà nhöõng haïn cheá tieàm taøng cuûa nhöõng cuoäc kieåm toaùn baùo caùo taøi chính.Chuù troïng vaán ñeà ñaøo taïo vaø taùi ñaøo taïo kieåm toaùn vieân .Nhìn chung. Dòch vuï maø ngheà nghieäp kieåm toaùn cung caáp cho xaõ hoäi sôû dó coøn chöa hoaøn haûo do hai nguyeân nhaân laø : . khoâng thöïc hieän heát nhöõng tieâu chuaån chaát löôïng maø chuaån möïc ñaõ ñeà ra.Phaùt huy vai troø cuûa hieäp hoäi kieåm toaùn. . ñaëc bieät laø giaûi thích veà traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân . • Khoaûng caùch do dòch vuï chöa hoaøn haûo..Ñôn vò seõ khoâng bò phaù saûn. . . . 2. .Ñôn vò ñaõ ñöôïc quaûn lyù toát v. Thu heïp khoaûn g caùch do yeâu caàu quaù cao cuûa xaõ hoäi ñoái vôùi ngheà kieåm toaùn. 10 . ñaëc bieät laø taêng cöôøng kieåm soaùt chaát löôïng ngheà nghieäp.

− Hoaït ñoäng höõu hieäu vaø coù hieäu quaû. Vì vaäy.Cô caáu toå chöùc : . Khaùi nieäm.Ñaûm baûo veà naêng löïc . vaø phaûi coá gaéng kieåm soaùt ñöôïc nhöõng ruûi ro naøy. Hieäp hoäi Kieåm toaùn vieân noäi boä (IIA). kieåm soaùt noäi boä bao goàm caùc boä phaän sau : 2. Baùo caùo cuûa COSO ñöôïc coâng boá döôùi tieâu ñeà : Kieåm soaùt noäi boä – Khuoân khoå hôïp nhaát (Internal Control – Integrated Framework) 11 .cuûa ñôn vò coù theå khoâng ñöôïc thöïc hieän.Hoäi ñoàng Quaûn trò vaø UÛy ban kieåm toaùn : .1 . Moâi tröôøng kieåm soaùt phaûn aûnh saéc thaùi chung cuûa moät ñôn vò. boán khaùi nieäm neàn taûng ñöôïc nhaán maïnh laø quaù trình. Nhö moïi ngöôøi ñeàu bieát.CHÖÔNG III HEÄ THOÁ NG KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ I – KHAÙI NIEÄM VEÀ HEÄ THOÁNG KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ. Hieäp hoäi Quaûn trò vieân taøi chính (FEI).Moâi tröôøng kieåm soa ùt. Noù ñöôïc xem laø neàn taûng ñoái vôùi caùc boä phaän khaùc cuûa kieåm soaùt noäi boä. Caùc nhaân toá thuoäc veà moâi tröôøng kieåm soaùt bao goàm : . chi phoái yù thöùc kieåm soaùt cuûa moïi thaønh vieân trong ñôn vò. nhaø quaûn lyù vaø caùc nhaân vieân cuûa ñôn vò chi phoái. COSO laø moät UÛy ban thuoäc Hoäi ñoàng quoác gia Hoa kyø veà vieäc choáng gian laän khi laäp baùo caùo taøi chính (National Commission on Financial Reporting. hay coøn ñöôïc goïi laø Treadway Commission ). Hieäp hoäi Keá toaùn Hoa kyø (AAA) Hieäp hoäi keá toaùn vieân quaûn trò (IMA).Caùch thöùc phaân ñònh quyeàn haïn vaø traùch nhieäm . Quaù trình nhaän thöùc töøng böôùc veà kieåm soaùt noäi boä ñaõ daãn ñeán caùc ñònh nghóa khaùc nhau töø giaûn ñôn ñeán phöùc taïp veà hoaït ñoäng naøy. 3 Ñònh nghóa naøy ñöôïc ñöa ra bôûi COSO (Committee of Sponsoring Organization) vaøo naêm 1992. 2. con ngöôøi. caùc nhaø quaûn lyù phaûi thaän troïng khi xaùc ñònh vaø phaân tích nhöõng nhaân toá aûnh höôûng ñeán ruûi ro laøm cho nhöõng muïc tieâu – keå caû muïc tieâu chung vaø muïc tieâu cuï theå cho töøng hoaït ñoäng . − Caùc luaät leä vaø quy ñònh ñöôïc tuaân thuû. ñònh nghóa veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä ñöôïc chaáp nhaän khaù roäng raõi laø3 : “ Kieåm soaùt noäi boä laø moät quaù trình do Ban giaùm ñoác. Caùc boä phaän hôïp thaønh cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. Ñaây laø moät boä phaän thöù hai cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. Ñeán nay . Theo quan ñieåm phoå bieán hieän nay. taát caû caùc hoaït ñoäng ñang dieãn ra trong moïi ñôn vò ñeàu coù theå phaùt sinh nhöõng ruûi ro vaø khoù theå kieåm soaùt heát moïi ruûi ro ñoù. ñöôïc thieát laäp ñeå cung caáp moät söï baûo ñaûm hôïp lyù nhaèm thöïc hieän ba muïc tieâu döôùi ñaây : − Baùo caùo taøi chính ñaùng tin caäy. cuï theå laø : Thoáng nhaát ñònh nghóa veà kieåm soaùt noäi boä ñeå phuïc vuï cho nhu caàu cuûa caùc ñoái töôïng khaùc nhau.2 .” Trong ñònh nghóa treân. Coâng boá ñaày ñuû moät heä thoáng tieâu chuaån ñeå giuùp caùc ñôn vò coù theå ñaùnh giaù heä thoáng kieåm soaùt cuûa hoï vaø xaùc ñònh neân hoaøn thieän nhö theá naøo. UÛy ban naøy bao goàm ñaïi dieän cuûa Hieäp hoäi keá toaùn vieân coâng chöùng Hoa kyø (AICPA). ñaûm baûo hôïp lyù vaø caùc muïc tieâu.Tính chính tröïc vaø giaù trò ñaïo ñöùc .Trieát lyù quaûn lyù vaø phong caùch ñieàu haønh cuûa nhaø quaûn lyù .Chính saùch nhaân söï 2. COSO ñöôïc thaønh laäp nhaèm nghieân cöùu kieåm soaùt noäi boä.Ñaùnh giaù ruûi ro. 1.

Coù nhieàu loaïi hoaït ñoäng kieåm soaùt khaùc nhau ñöôïc thöïc hieän trong moät ñôn vò.Kieåm soaùt quaù trình xöû lyù thoâng tin. Ñöôïc thöïc hieän theo hai nguyeân taéc cô baûn laø nguyeân taéc phaân coâng phaân nhieäm vaø nguyeân taéc baát kieâm nhieäm. caàn phaûi chuù yù ñeán hai boä phaän quan troïng trong heä thoáng keá toaùn ñoù laø chöùng töø vaø soå saùch keá toaùn. Coù hai loaïi hoaït ñoäng kieåm soaùt quaù trình xöû lyù thoâng tin laø kieåm soaùt chung vaø kieåm soaùt öùng duïng.3 .Thoâng tin vaø truyeàn thoâng.Kieåm soaùt vaät chaát.Hoaït ñoäng kieåm soaùt. Sau ñaây laø nhöõng muïc tieâu chuû yeáu maø moät heä thoáng keá toaùn phaûi ñaït ñöôïc : . soå 12 . trong ñoù heä thoáng thoâng tin keá toaùn coù moät vai troø quan troïng. . soå saùch toát. duy trì vaø naâng cao naêng löïc kieåm soaùt trong ñôn vò. vaø döôùi ñaây laø nhöõng hoaït ñoäng kieåm soaùt chuû yeáu thích hôïp cho vieäc kieåm soaùt keá toaùn cuûa ñôn vò : a .2.4 . Ñeå thöïc hieän kieåm soaùt öùng duïng. ñeå heä thoáng thoâng tin keá toaùn vaän haønh toát coøn caàn coù sô ñoà haïch toaùn vaø soå tay höôùng daãn veà caùc chính saùch vaø thuû tuïc keá toaùn.Xaùc ñònh vaø ghi cheùp taát caû caùc nghieäp vuï coù thaät. Thôøi ñaïi hieän nay laø thôøi ñaïi thoâng tin. Hoaït ñoäng naøy ñöôïc thöïc hieän cho soå saùch vaø nhöõng taøi saûn khaùc. Muïc ñích cuûa phaân chia traùch nhieäm nhaèm ñeå caùc nhaân vieân kieåm soaùt laãn nhau . neáu coù caùc sai soùt xaûy ra seõ ñöôïc phaùt hieän nhanh choùng . . Ngoaøi chöùng töø. • Kieåm soaùt öùng duïng laø hoaït ñoäng kieåm soaùt chæ ñöôïc aùp duïng cho töøng hoaït ñoäng cuï theå. ñaày ñuû ñeå cho pheùp phaân loaïi ñuùng ñaén caùc nghieäp vuï. caàn baûo ñaûm raèng (1) Phaûi coù moät heä thoáng chöùng töø. . Phaân chia traùch nhieäm ñoøi hoûi phaûi taùch bieät giöõa caùc chöùc naêng sau ñaây: .Chöùc naêng thöïc hieän nghieäp vuï vôùi chöùc naêng keá toaùn b . Hoaït ñoäng kieåm soaùt laø nhöõng chính saùch vaø nhöõng thuû tuïc ñeå ñaûm baûo cho caùc chæ thò cuûa nhaø quaûn lyù ñöôïc thöïc hieän. (2) Vieäc pheâ chuaån caùc loaïi nghieäp vuï phaûi ñuùng ñaén. Caùc chính saùch vaø caùc thuû tuïc naøy nhaèm thuùc ñaåy nhöõng haønh ñoäng vôùi muïc ñích chính laø nhaém vaøo caùc ruûi ro maø ñôn vò ñang ñoái phoù. cuõng nhö nhöõng soå saùch khaùc (soå nhaät kyù.Trình baøy ñuùng ñaén caùc nghieäp vuï vaø nhöõng coâng boá coù lieân quan treân caùc baùo caùo taøi chính. Ñeå ñaït caùc ñieàu treân.Ño löôøng giaù trò cuûa caùc nghieäp vuï ñeå ghi cheùp ñuùng giaù trò cuûa chuùng. keå caû nhöõng chöùng töø ñaõ ñöôïc ñaùnh soá tröôùc nhöng chöa phaùt haønh. .Chöùc naêng pheâ chuaån nghieäp vuï vôùi chöùc naêng baûo quaûn taøi saûn . c .Dieãn giaûi nghieäp vuï moät caùch chi tieát. soå saùch vaø phöông phaùp ghi cheùp vaøo soå saùch. ñoàng thôøi giaûm cô hoäi cho baát kyø caù nhaân naøo trong quaù trình thöïc hieän nhieäm vuï coù theå gaây ra vaø giaáu dieám nhöõng sai soùt hoaëc haønh vi gian laän cuûa mình. vì theá thoâng tin vaø truyeàn thoâng chính laø ñieàu kieän tieân quyeát cho vieäc thieát laäp. Vieäc truyeàn thoâng ñuùng ñaén cuõng ñem ñeán cho caùc nhaân vieân moät söï hieåu bieát veà vai troø vaø traùch nhieäm cuûa hoï coù lieân quan ñeán quaù trình laäp baùo caùo taøi chính. • Kieåm soaùt chung laø hoaït ñoäng kieåm soaùt ñöôïc aùp duïng cho taát caû caùc hoaït ñoäng coù lieân quan ñeán quaù trình xöû lyù thoâng tin.Xaùc ñònh ñuùng kyø haïn cuûa caùc nghieäp vuï kinh teá ñaõ xaûy ra ñeå ghi cheùp ñuùng kyø.Chöùc naêng baûo quaûn taøi saûn vôùi chöùc naêng keá toaùn . Phaân chia traùch nhieäm ñaày ñuû. 2.

Kieåm tra ñoäc laäp vieäc thöïc hieän. ñaõng trí. Ñeå ñaït ñöôïc keát quaû caàn phaûi thöïc hieän nhöõng hoaït ñoäng giaùm saùt thöôøng xuyeân hoaëc ñònh kyø. döï toaùn. .Khaû naêng ñaùnh löøa. hoaëc do kieåm toaùn vieân ñoäc laäp thöïc hieän. 3. Laø vieäc kieåm tra ñöôïc tieán haønh bôûi caùc caù nhaân (hoaëc boä phaän) khaùc vôùi caù nhaân (hoaëc boä phaän) thöïc hieän nghieäp vuï. ñaùnh giaù hay öôùc löôïng sai.caùi.Yeâu caàu thöôøng xuyeân vaø treân heát cuûa ngöôøi quaûn lyù laø chi phí boû ra cho hoaït ñoäng kieåm soaùt phaûi nhoû hôn giaù trò thieät haïi öôùc tính do sai soùt hay gian laän gaây ra. cuï theå laø : − Thoâng qua tìm hieåu veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä vaø caùc boä phaän caáu thaønh.Ñieàu kieän hoaït ñoäng cuûa ñôn vò thay ñoåi neân daãn tôùi nhöõng thuû tuïc kieåm soaùt khoâng coøn phuø hôïp v.. hay hieåu sai chæ daãn cuûa caáp treân hoaëc caùc baùo caùo cuûa caáp döôùi. do ñoù nhöõng sai phaïm hay gian laän trong caùc nghieäp vuï naøy thöôøng hay bò boû qua. Nhu caàu caàn phaûi kieåm tra ñoäc laäp xuaát phaùt töø heä thoáng kieåm soaùt noäi boä thöôøng coù khuynh höôùng bò giaûm suùt tính höõu hieäu tröø khi coù moät cô cheá thöôøng xuyeân kieåm tra soaùt xeùt laïi. töøng khoaûn muïc. . laån traùnh cuûa nhaân vieân thoâng qua söï thoâng ñoàng vôùi nhau hay vôùi caùc boä phaän beân ngoaøi ñôn vò.. nhaø cung caáp … hoaëc xem xeùt caùc baùo caùo hoaït ñoäng vaø phaùt hieän caùc bieán ñoäng baát thöôøng. d . . thieát keá caùc thuû tuïc kieåm toaùn .Luoân coù khaû naêng laø caùc caù nhaân coù traùch nhieäm kieåm soaùt ñaõ laïm duïng quyeàn haïn cuûa mình nhaèm phuïc vuï cho möu ñoà rieâng.Hoaït ñoäng kieåm soaùt thöôøng chæ nhaèm vaøo caùc nghieäp vuï thöôøng xuyeân phaùt sinh maø ít chuù yù ñeán caùc nghieäp vuï khoâng thöôøng xuyeân. . Nhöõng haïn cheá voán coù cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. Hoaït ñoäng naøy chính laø xem xeùt laïi nhöõng vieäc ñaõ ñöôïc thöïc hieän baèng caùch so saùnh vôùi soá lieäu keá hoaïch. ñoàng thôøi xem xeùt laïi moät caùch toång theå ñeå ñaùnh giaù quaù trình thöïc hieän. . ñaùnh giaù sô boä veà ruûi ro kieåm soaùt. Giaùm saùt laø quaù trình maø ngöôøi quaûn lyù ñaùnh giaù chaát löôïng cuûa hoaït ñoäng kieåm soaùt. nhöng laïi coù nhöõng aûnh höôûng raát lôùn ñoái vôùi coâng vieäc cuûa kieåm toaùn vieân. moät heä thoáng kieåm soaùt noäi boä khoâng theå hoaøn toaøn höõu hieäu duø coù ñaàu tö raát nhieàu trong thieát keá vaø vaän haønh heä thoáng.. Giaù m saùt thöôøng xuyeân ñaït ñöôïc thoâng qua vieäc tieáp nhaän caùc yù kieán goùp yù cuûa khaùch haøng.Nhöõng haïn cheá xuaát phaùt töø baûn thaân con ngöôøi nhö söï voâ yù. soá lieäu ôû kyø tröôùc.. 13 .v. Muïc ñích nghieân cöùu vaø ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä. kieåm toaùn vieân seõ xaùc ñònh phöông höôùng vaø phaïm vi kieåm tra. Kieåm soaùt noäi boä tuy laø moät coâng cuï quan troïng trong quaûn lyù ñôn vò.5 . II – TRÌNH TÖÏ NGHIEÂN CÖÙU KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ CUÛA KIEÅM TOAÙN VIEÂN. baát caån. ÔÛ baát kyø ñôn vò naøo.). Töø ñoù. haïn cheá vieäc tieáp caän vôùi caùc chöông trình tin hoïc vaø nhöõng hoà sô d öõ lieäu.Soaùt xeùt laïi vieäc thöïc hieän. döï kieán veà thôøi gian vaø löïc löôïng nhaân söï caàn thieát trong keá hoaïch vaø chöông trình kieåm toaùn . kieåm toaùn vieân hình dung veà khoái löôïng vaø ñoä phöùc taïp cuûa coâng vieäc. 2. − Treân cô sôû hieåu bieát veà kieåm soaùt noäi boä. e . vaø nhöõng döõ lieäu khaùc coù lieân quan nhö nhöõng thoâng tin khoâng coù tính chaát taøi chính . kieåm toaùn vieân ñaùnh giaù ñöôïc nhöõng ñieåm maïnh vaø ñieåm yeáu cuûa kieåm soaùt noäi boä noùi chung cuõng nhö trong töøng boä phaän. 1.Giaùm saùt. Giaùm saùt ñònh kyø ñöôïc thöïc hieän thoâng qua caùc cuoäc kieåm toaùn ñònh kyø do caùc kieåm toaùn vieân noäi boä. Nhöõng haïn cheá voán coù cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä xuaát phaùt töø nhöõng nguyeân nhaân sau ñaây : .

Chu trình mua haøng vaø thanh toaùn .Xaùc ñònh caùc loaïi sai soùt tieàm taøng. • Xem xeùt vieäc xöû lyù caùc nghieäp vuï : Caùc nghieäp vuï ñöôïc baét ñaàu nhö theá naøo ? Nhöõng soå saùch keá toaùn coù lieân quan ? Caùc phöông phaùp xöû lyù caùc nghieäp vuï ? • Tìm hieåu tieán trình laäp caùc baùo caùo taøi chính. . Böôùc 2 : Ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt.Xem xeùt caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán caùc ruûi ro cuûa vieäc khai baùo sai troïng yeáu. . .Chu trình saûn xuaát . .Kieåm tra caùc loaïi taøi lieäu vaø soå saùch. Söï hieåu bieát naøy bao goàm hai phöông dieän. Chaúng haïn. Trình töï nghieân cöùu kieåm soaùt noäi boä. Thuaät ngöõ "chu trình nghieäp vu"ï duøng ñeå chæ caùc chính saùch vaø caùc thuû tuïc coù lieân quan ñeán quaù trình xöû lyù moät loaïi nghieäp vuï cuï theå. 2. c .Chu trình baùn haøng vaø thu tieàn . heä thoáng keá toaùn trong moät doanh nghieäp saûn xuaát coù theå phaân ra thaønh nhöõng chu trình nghieäp vuï chuû yeáu döôùi ñaây: . goàm coù caû caùc chính saùch keá toaùn vaø phöông phaùp ñeå xaùc ñònh caùc öôùc tính keá toaùn. Hai böôùc naøy thöôøng ñöôïc tieán haønh trong giai ñoaïn thöïc hieän kieåm toaùn. kieåm toaùn vieân phaûi taøi lieäu hoaù nhöõng thoâng tin ñaõ thu thaäp ñeå chöùng minh ñaõ tìm hieåu veà kieåm soaùt noäi boä trong hoà sô kieåm toaùnï. Trong quaù trình tìm hieåu heä thoáng keá toaùn vaø caùc hoaït ñoäng kieåm soaùt coù lieân quan cuûa khaùch haøng.Chu trình tieàn löông . Khi tìm hieåu veà heä thoáng keá toaùn.1 .Tìm hieåu heä thoáng kieåm soaùt noäi boä ñeå laäp keá hoaïch kieåm toaùn.Chu trình taøi chính . vaø chuùng coù ñöôïc ñôn vò thöïc hieän treân thöïc teá hay khoâng? Söï hieåu bieát naøy ñöôïc kieåm toaùn vieân söû duïng ñeå: . nhaân vieân giaùm saùt. Sau khi ñaõ tìm hieåu veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä cuûa khaùch haøng. thoâng thöôøng kieåm toaùn vieân seõ phaân chia heä thoáng thaønh nhöõng chu trình nghieäp vuï chuû yeáu. vaø caùc nhaân vieân khaùc. . Böôùc 3 : Thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt trong chöông trình kieåm toaùn.Phoûng vaán caùc nhaø quaûn lyù. a . Kieåm toaùn vieân caàn phaûi coù söï hieåu bieát ñaày ñuû veà caùc boä phaän hôïp thaønh cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä ñeå phuïc vuï cho vieäc laäp keá hoaïch kieåm toaùn. Kieåm toaùn vieân tieán haønh nghieân cöùu heä thoáng kieåm soaùt noäi boä cuûa khaùch haøng qua caùc böôùc sau ñaây: Böôùc 1 : Tìm hieåu veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä ñeå laäp keá hoaïch kieåm toaùn. Caàn löu yù laø böôùc 3 vaø 4 khoâng caàn thöïc hieän neáu kieåm toaùn vieân ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt laø toái ña.Chu trình ñaàu tö b .Döïa vaøo kinh nghieäm kieåm toaùn tröôùc ñaây taïi ñôn vò. 14 . Caùc phöông phaùp ñeå tìm hieåu goàm : .Quan saùt caùc hoaït ñoäng kieåm soaùt vaø vaän haønh cuûa chuùng trong thöïc tieãn. kieåm toaùn vieân caàn theo trình töï sau : • Tìm hieåu caùc loaïi nghieäp vuï chính trong ñôn vò.Tìm hieåu nhöõng boä phaän cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. Böôùc 4 : Ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt vaø ñieàu chænh nhöõng thöû nghieäm cô baûn ñaõ döï kieán. ñoù laø heä thoáng kieåm soaùt noäi boä coù ñöôïc thieát keá phuø hôïp khoâng .Thieát keá caùc thöû nghieäm cô baûn.Phöông phaùp ñeå tìm hieåu heä thoáng kieåm soaùt noäi boä.Thuû tuïc ñeå chöùng minh cho söï hieåu bieát. nhöng ñoâi khi kieåm toaùn vieân laïi thöïc hieän trong giai ñoaïn laäp keá hoaïch kieåm toaùn.2.

* Löu ñoà : Laø nhöõng baûng hình veõ bieåu thò heä thoáng thoâng tin keá toaùn vaø caùc hoaït ñoäng kieåm soaùt coù lieân quan cuûa khaùch haøng baèng nhöõng kyù hieäu ñaõ ñöôïc quy öôùc. . Thöû nghieäm kieåm soaùt (coøn ñöôïc goïi laø thöû nghieäm tuaân thuû hoaëc phöông phaùp tuaân thuû) laø nhöõng thöû nghieäm duøng ñeå thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn veà söï höõu hieäu trong thieát keá vaø vaän haønh cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä.3 . Nhöõng thöû nghieäm kieåm soaùt ñöôïc söû duïng ñeå kieåm tra söï höõu hieäu cuûa h eä thoáng kieåm soaùt noäi boä goàm : . Cô sôû daãn lieäu ñöôïc hình thaønh xuaát phaùt töø traùch nhieäm cuûa caùc nhaø quaûn lyù ñoái vôùi vieäc soaïn thaûo. (f) Chính xaùc : Nghieäp vuï phaûi ñöôïc ghi cheùp ñuùng soá tieàn . hoaëc “Khoâng aùp duïng”.Nghieân cöùu nhöõng thoâng tin thu thaäp ñöôïc qua vieäc tìm hieåu. kieåm toaùn vieân coù theå thöïc hieän caùc böôùc sau : . (g) Trình baøy vaø coâng boá: Caùc chæ tieâu ñöôïc trình baøy. . Ñaùnh giaù ruûi ro kieåm soaùt laø ñaùnh giaù söï höõu hieäu cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä trong vieäc ngaên chaën vaø phaùt hieän caùc sai soùt troïng yeáu.Thöïc hieän laïi caùc thuû tuïc kieåm soaùt. Sau khi ñaõ hoaøn thaønh caùc thöû nghieäm kieåm soaùt.Kieåm tra taøi lieäu. Ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt.Ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt vaø thay ñoåi nhöõng thöû nghieäm cô baûn ñ aõ döï kieán. kieåm toaùn vieân thöôøng söû duïng pheùp thöû Walk-through ñeå kieåm tra laïi xem coù ñöôïc moâ taû ñuùng hieän traïng cuûa töøng chu trình nghieäp vuï hay chöa ? Pheùp thöû naøy ñeå chæ coâng vieäc theo doõi moät vaøi nghieäp vuï thoâng qua moãi böôùc trong moät chu trình. Ñieàu naøy cuõng coù nghóa laø sau khi kieåm toaùn vieân tìm hieåu caùc boä phaän hôïp thaønh cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä.Quan saùt vieäc aùp duïng caùc thuû tuïc kieåm soaùt. (e) Ñaùnh giaù : Taøi saûn hoaëc coâng nôï phaûi ñöôïc ghi cheùp theo ñuùng giaù trò thuaàn.Xaùc ñònh nhöõng sai soùt tieàm taøng vaø nhöõng thuû tuïc kieåm soaùt chuû yeáu. . moïi thu nhaäp vaø chi phí phaûi ñöôïc phaân boå ñuùng kyø. Cô sôû daãn lieäu laø nhöõng giaûi trình (hoaëc khaúng ñònh) cuûa caùc nhaø quaûn lyù ñeå chöùng minh veà caùc döõ lieäu ñöôïc trình baøy treân baùo caùo taøi chính. Sau khi moâ taû kieåm soaùt noäi boä baèng caùc coâng cuï neâu treân. baûng caâu hoûi ñöôïc thieát keá döôùi daïng traû lôøi “Coù”.Ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt.* Baûng töôøng thuaät : Laø söï moâ taû baèng vaên baûn veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä cuûa khaùch haøng. 2. * Baûng caâu hoûi veà kieåm soaùt noäi boä: Laø moät baûng lieät keâ moät loaït caùc caâu hoûi ñöôïc chuaån bò tröôùc veà caùc quaù trình kieåm soaùt trong töøng lónh vöïc kieåm toaùn. (c) Phaùt sinh : Nghieäp vuï phaûi coù thöïc vaø ñaõ xaûy ra trong kyø baùo caùo.Phoûng vaán. Trong haàu heát caùc tröôøng hôïp.Thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt. . 2. kieåm toaùn vieân phaûi ñaùnh giaù laïi ruûi ro 15 .2. (b) Quyeàn vaø nghóa vuï : Taøi saûn hoaëc nôï phaûi traû thuoäc veà ñôn vò taïi thôøi ñieåm baùo caùo. keå caû moâi tröôøng kieåm soaùt.4 . (d) Ñaày ñuû : Moïi taøi saûn. coâng nôï. nghieäp vuï ñeàu phaûi ñöôïc ghi cheùp vaø trình baøy treân baùo caùo taøi chính. phaân loaïi vaø coâng boá treân caùc baùo caùo taøi chính phaûi ñuùng theo chuaån möïc keá toaùn hieän haønh. VSA 500 xaùc ñònh caùc cô sôû daãn lieäu cuûa baùo caùo taøi chính nhö sau : (a) Hieän höõu : Taøi saûn hay nôï phaûi traû coù thöïc vaøo thôøi ñieåm baùo caùo. . “Khoâng”. 2. Ñeå ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt. caàn phaûi ñaùnh giaù ruûi ro kieåm soaùt theo töøng cô sôû daãn lieäu. trình baøy vaø coâng boá caùc baùo caùo taøi chính theo ñuùng vôùi caùc chuaån möïc hay cheá ñoä keá toaùn hieän haønh.

coâng nôï . Rieâng taïi nhöõng doanh nghieäp nhoû thì nhieàu vaán ñeà kieåm soaùt seõ khoù thöïc hieän. − Haøng thaùng ñeàu laäp vaø phaân tích baùo caùo taøi chính ñeå sôùm phaùt hieän nhöõng bieán ñoäng baát thöôøng vaø tìm nguyeân nhaân cuûa chuùng. theo ñuùng quy ñònh. 2.. ñoù laø : − Soå keá toaùn phaûi ñöôïc ñaùnh soá trang. IV− CAÙC VAÁN ÑEÀ KHAÙC. Khi thöïc hieän kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. − Ghi cheùp kòp thôøi moïi nghieäp vuï thu chi quyõ. 1. − Thöôøng xuyeân ñoái chieáu giöõa soá lieäu toång hôïp vaø chi tieát veà nguyeân lieäu.. − Moïi khoaûn thu ñeàu phaûi noäp vaøo quyõ. Thoâng baùo veà nhöõng khieám khuyeát cuûa kieåm soaùt noäi boä. haøng hoùa. vaät tö. Haàu heát nhöõng vaán ñeà ñaõ trình baøy veà kieåm soaùt noäi boä chæ thích hôïp vôùi nhöõng ñôn vò coù quy mo â lôùn. − Moïi khoaûn chi ñeàu phaûi coù phieáu chi. Taïi nhöõng doanh nghieäp naøy. Haøng ngaøy phaûi thöïc hieän vieäc caäp nhaät vaø tính soá dö treân so å quyõ moät caùch nghieâm tuùc. Khoâng ñeå toàn quyõ tieàn maët lôùn vaø keùo daøi. ñoùng daáu giaùp lai . vaø taêng cöôøng söû duïng caùc loaïi seùc.. vaø ñoái chieáu coâng nôï. CHÖÔNG IV 16 . − Thöïc hieän chöûa soå ñuùng theo quy ñònh. Trong tieán trình treân. kieåm toaùn vieân luoân phaûi ghi cheùp treân caùc tôø giaáy laøm vieäc. kieåm toaùn vieân coù theå seõ phaùt hieän ñöôïc nhöõng yeáu keùm cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. Tuy chuùng khoâng phaûi laø muïc ñích chính cuûa cuoäc kieåm toaùn . hoaëc baûng sao keâ ngaân haøng. − Haïn cheá toái ña vieäc thanh toaùn baèng tieàn maët. hay noäp cho ngaân haøng ngay trong ngaøy. Kieåm soaùt noäi boä taïi caùc doanh nghieäp nhoû. − Thöôøng xuyeân ñoái chieáu soá phaùt sinh vaø söû duïng cuûa taøi khoaûn Tieàn gôûi ngaân haøng vôùi soå phuï. chuùng toâi xin giôùi thieäu moät soá bieän phaùp kieåm so aùt coù theå ñöôïc aùp duïng. theá nhöng kieåm toaùn vieân cuõng caàn thoâng baùo cho ñôn vò. vaø cuoái cuøng caàn phaûi hoaøn taát taøi lieäu veà vieäc ñaùnh giaù ruûi ro kieåm soaùt. ñeå ngaên ngöøa vaø haïn cheá nhöõng sai phaïm coù theå xaûy ra..kieåm soaùt. Thoâng thöôøng nhöõng thoâng tin ñoù seõ ñöôïc kieåm toaùn vieân gôûi cho ñôn vò döôùi hình thöùc Thö quaûn lyù. − Ñònh kyø thöïc hieän kieåm keâ taøi saûn.

saùch baùo chuyeân ngaønh . ñeå coå phaàn hoùa … ? Thôøi gian kieåm toaùn ? Caùc vaán ñeà khaùc maø kieåm toaùn vieân coù theå phuïc vuï khaùch haøng. 2. vaø caùc phöông tieän caàn thieát cho cuoäc kieåm toaùn.Kieåm soaùt chaát löôïng cuoäc kieåm toaùn . theá nhöng kieåm toaùn vieân vaãn caàn thaän troïng khi quyeát ñònh tieáp nhaän khaùch haøng.Hôïp ñoàng kieåm toaùn). Haøng naêm. Tieáp caän khaùch haøng. kieåm toaùn vieân phaûi tieáp xuùc vôùi hoï. thôøi gian thöïc hieän vaø caùc ñieàu khoaûn veà phí. vieäc coù vaø giöõ ñöôïc moät khaùch haøng tuy coù theå khoù khaên. vaø ñöôïc nhaán maïnh trong ñoaïn VSA 310 . toå chöùc kieåm toaùn seõ chính thöùc trôû thaønh kieåm toaùn vieân cuûa ñôn vò.Ñoái vôùi khaùch haøng môùi. naêng löïc ñeå phuïc vuï khaùch haøng moät caùch toát nhaát..” 3. Ñaây laø moät coâng vieäc raát quan troïng. kieåm toaùn vieân seõ tìm hieåu lyù do môøi kieåm toaùn cuûa khaùch haøng. töø baùo chí. tình traïng taøi chính . Sau khi hai beân kyù keát vaø ñaõ hoaøn taát caùc thuû tuïc phaùp lyù ñeå boå nhieäm.CHUAÅN BÒ KIEÅM TOAÙ N I− TIEÀN KEÁ HOAÏCH.. sau khi hoaøn thaønh kieåm toaùn. vaø do nguyeân taéc bí maät ngheà nghieäp neân hoï chæ coù theå traû lôøi caùc caâu hoûi cuûa kieåm toaùn vieân keá tuïc neáu coù ñöôïc söï ñoàng yù chính thöùc cuûa ñôn vò. Trong moät laõnh vöïc coù nhieàu söï caïnh tranh nhö ngheà kieåm toaùn.. coâng ty kieåm toaùn phaûi caân nhaéc veà tính ñoäc laäp.” 1. Kieåm toaùn vieân cuõng caàn thu thaäp thoâng tin töø caùc ngaân haøng döõ lieäu. Thoûa thuaän sô boä vôùi khaùch haøng. Tröôùc heát. 1.. trong ñoù xaùc ñònh muïc tieâu. Ñeå quyeát ñònh chaáp nhaän hay duy trì moät khaùch haøng. vaø caàn löu taâm ñeán tính chính tröïc cuûa caùc nhaø quaûn lyù ñôn vò. 4. khaùch haøng) veà caùc ñieàu khoaûn vaø ñieàu kieän thöïc hieän kieåm toaùn cuûa khaùch haøng vaø coâng ty kieåm toaùn. quyeàn vaø traùch nhieäm cuûa moãi beân. 1.. nhö goùp yù ñeå caûi tieán kieåm soaùt noäi boä.2. Chính vì theá.neâu roõ : “ Coâng ty kieåm toaùn caàn phaûi ñaùnh giaù khaùch haøng trong töông lai. ñoaïn ISA 220 .” (Ñoaïn 4 VSA 210 . II− TÌM HIEÅU VEÀ KHAÙCH HAØNG.. Phaân coâng kieåm toaùn vieân. − Vaán ñeà söû duïng nhaân vieân cuûa khaùch haøng ñeå tieát kieäm thôøi gian vaø phí kieåm toaùn. Hôïp ñoàng kieåm toaùn. “ Hôïp ñoàng kieåm toaùn : laø söï thoûa thuaän baèng vaên baûn giöõa caùc beân tham gia kyù keát (coâng ty kieåm toaùn.Ñoái vôùi khaùch haøng cuõ.1. kieåm toaùn vieân caàn caäp nhaät thoâng tin ñeå ñaùnh giaù laïi veà caùc khaùch haøng hieän höõu cuûa mình. veà xöû lyù khi tranh chaáp hôïp ñoàng. vaø thu thaäp thoâng tin veà caùc khía caïnh nhö laõnh vöïc kinh doanh. phaïm vi kieåm toaùn. kieåm toaùn vieân seõ trao ñoåi vaø thoûa thuaän sô boä vôùi khaùch haøng veà moät soá vaán ñeà. − Vieäc cung caáp taøi lieäu keá toaùn. Khi thaáy raèng coù theå nhaän lôøi môøi kieåm toaùn. hình thöùc baùo caùo kieåm toaùn. chaúng haïn nhö : − Muï c ñích vaø phaïm vi kieåm toaùn : ví duï nhö kieåm toaùn ñeå xin vay tieàn ngaân haøng. Trong tröôøng hôïp ñôn vò ñaõ coù kieåm toaùn vieân tieàn nhieäm. Ñoaïn 6 ISA 220 yeâu caàu : ” Coâng vieäc kieåm toaùn chæ ñöôïc phaân coâng cho nhöõng nhaân vieân ñöôïc ñaøo taïo töông xöùng. coù kinh nghieäm vaø naêng löïc chuyeân moân ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu thöïc teá... ñeå xem coù neân tieáp tuïc kieåm toaùn cho hoï hay khoâng ? Kieåm toaùn vieân cuõng xem coù caàn thay ñoåi noäi dung cuûa hôïp ñoàng kieåm toaùn hay khoâng ? .Hieåu bieát 17 . tö vaán quaûn lyù . vaø phaûi thöôøng xuyeân xem xeùt caùc khaùch haøng hieän coù.

kieåm toaùn vieân coù theå tröïc tieáp trao ñoåi vôùi nhöõng caùn boä chuû choát taïi caùc boä phaän.1 . caùc chuaån möïc. Ngoaøi ra. hoaëc ñeán baùo caùo kieåm toaùn . vaên phoøng laøm vieäc .Nhöõng noäi dung caàn phaûi hieåu bieát : Kieåm toaùn vieân caàn ñaït ñöôïc söï hieåu bieát treân moät phaïm vi raát roäng...Phöông phaùp tìm hieåu. 2.Phoûng vaán.veà tình hình kinh doanh . Phaân tích laø moät thuû tuïc quan troïng trong kieåm toaùn.Phaân tích sô boä.4 . thanh tra hay kieåm tra cuûa naêm hieän haønh vaø trong vaøi naêm tröôùc. chính saùch kinh doanh. ñeán vieäc kieåm tra cuûa kieåm toaùn vieân. möùc ñoä laïm phaùt. cheá ñoä keá toaùn cuõng nhö caùc quy ñònh luaät phaùp khaùc lieân quan ñeán ngaønh ngheà… • Hieåu bieát veà nhöõng yeáu toá noäi taïi cuûa chính ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn. kieåm toaùn vieân caàn phaûi tham quan nhaø xöôûng. III− XAÙC ÑÒNH MÖÙC TROÏNG YEÁU VAØ ÑAÙNH GIAÙ RUÛI RO KIEÅM TOAÙN. caùc ñaëc ñieåm cuûa ngaønh ngheà kinh doanh. c) Caùc bieân baûn hoïp Ñaïi hoäi coå ñoâng. e) Caùc noäi quy. bao goàm nhöõng ñaëc ñieåm veà sôû höõu vaø quaûn lyù. d) Caùc hôïp ñoàng. chính saùch cuûa khaùch haøng. tình hình kinh doanh cuûa ñôn vò. 2. Ñeå taän maét quan saùt veà moïi hoaït ñoäng cuûa khaùch haøng. 2.nhö sau :“ Ñeå thöïc hieän kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. 18 .” 1. Kieåm toaùn vieân seõ phaûi thu thaäp moïi thoâng tin coù theå aûnh höôûng ñeán hoaït ñoäng kinh doanh cuûa khaùch haøng.. phaân tích giuùp cho kieåm toaùn vieân phaùt hieän nhöõng bieán ñoäng baát thöôøng. Trong giai ñoaïn naøy. caùc chính saùch cuûa Chính phuû… • Hieåu bieát veà moâi tröôøng vaø lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn nhö tình hình thò tröôøng vaø caïnh tranh. kieåm toaùn vieân phaûi coù hieåu bieát ñaày ñuû veà tình hình kinh doanh nhaèm ñaùnh giaù vaø phaân tích ñöôïc caùc söï kieän..2 . veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. ñoù laø söï so saùnh giöõa nhöõng thoâng tin khaùc nhau. nhaèm ñaùnh giaù veà caùc moái quan heä vaø xu höôùng phaùt trieån. nghieäp vuï vaø thöïc tieãn hoaït ñoäng cuûa ñôn vò maø theo kieåm toaùn vieân thì coù aûnh höôûng troïng yeáu ñeán baùo caùo taøi chính. khaû naêng taøi chính cuûa ñôn vò… 2. 1. cô caáu toå chöùc .3 .1 .. bao goàm nhieàu phöông dieän nhö sau : • Hieåu bieát chung veà neàn kinh teá nhö thöïc traïng neàn kinh teá. b) Caùc baùo caùo taøi chính vaø caùc loaïi baùo caùo kieåm toaùn. nhaø xöôûng cuûa ñôn vò. 1. hay caùc cam keát quan troïng. Sau ñaây laø moät soá thoâng tin ñaëc bieät : a) Ñieàu leä coâng ty vaø giaáy pheùp thaønh laäp. h ) Caùc thoâng tin khaùc.Khaùi nieäm.Xaùc ñònh möùc troïng yeáu. Kieåm toaùn vieân coù theå yeâu caàu ñôn vò cöû ngöôøi coù thaåm quyeàn ñeå trình baøy veà tình hình cuûa ñôn vò. f) Nhaän dieän caùc beân höõu quan.Thu thaäp vaø nghieân cöùu thoâng tin veà tình hình kinh doanh.. cuõng nhö döï ñoaùn chieàu höôùng sai phaïm. 2. g) Döï kieán nhu caàu chuyeân gia.Tham quan vaên phoøng. Hoäi ñoàng quaûn trò (hay Hoäi ñoàng thaønh vieân) vaø Ban giaùm ñoác.

Böôùc 3 − Öôùc tính sai soùt trong töøng khoaûn muïc.VSA 200 . hay caùc boä phaän cuûa baùo caùo taøi chính. trong ñoù hai böôùc ñaàu laø thuoäc giai ñoaïn laäp keá hoaïch.. Ñeå laøm ñöôïc ñieàu naøy. quy trình vaän duïng khaùi nieäm troïng yeáu thöôøng g oàm naêm böôùc.1.Muïc tieâu vaø nguyeân taéc cô baûn chi phoái kieåm toaùn baùo caùo taøi chính giaûi thích : “ Troïng yeáu : laø thuaät ngöõ duøng ñeå theå hieän taàm quan troïng cuûa moät thoâng tin (moät soá lieäu keá toaùn) trong baùo caùo taøi chính.Ruûi ro kieåm toaùn : . − Caùc gian laän thöôøng khoù phaùt hieän hôn laø caùc sai soùt v. Veà ñònh löôïng. baèng caùch laäp keá hoaïch kieåm toaùn vaø ñieàu haønh cuoäc kieåm toaùn moät caùch phuø hôïp. thoâng thöôøng moät sai phaïm ñöôïc xem laø troïng yeáu neáu noù vöôït quaù moät giôùi haïn nhaát ñònh.v . chöù khoâng phaûi nhaèm chöùng minh soá lieäu cuûa baùo caùo taøi chính laø tuyeät ñoái chính xaùc. hoï caàn xem xeùt treân caû hai maët ñònh löôïng vaø ñònh tính. chöù khoâng kieåm tra toaøn boä. kieåm toaùn vieân caàn xem xeùt tính troïng yeáu ôû möùc ñoä toång theå cuûa baùo caùo taøi chính. vaø möùc ñoä töøng khoaûn muïc.. Nhö ñaõ nghieân cöùu laø baát kyø cuoäc kieåm toaùn naøo cuõng ñeàu coù nhöõng haïn cheá tieàm taøng.Öôùc tính ban ñaàu veà möùc troïng yeáu. kieåm toaùn vieân coøn xem xeùt caû veà maët ñònh tính. hay töøng loaïi nghieäp vuï.” 1. coøn ba böôùc keá tieáp thuoäc veà hai giai ñoaïn sau. Böôùc 5 − So saùnh sai soùt döï kieán cuûa moïi khoaûn muïc vôùi öôùc tính ban ñaàu veà möùc troïng yeáu. vì coù nhöõng tröôøng hôïp tuy giaù trò thaáp nhöng do baûn chaát cuûa sai phaïm neân vaãn coù theå laø troïng yeáu. Ruûi ro naøy bao goàm ba yeáu toá laø ruûi ro tieàm taøng. Böôùc 2 − Phaân phoái öôùc tính ban ñaàu veà möùc troïng yeáu cho caùc khoaûn muïc. Böôùc 4 − Öôùc tính möùc sai soùt toång hôïp. Vò trí cuûa khoaûn muïc Baùo caùo keát quaû kinh doanh Baûng caân ñoái keá toaùn Khoâng troïng yeáu Döôùi 5 % laõi tröôùc thueá Döôùi 10 % taøi saûn Coù theå troïng yeáu Töø 5 % ñeán 10 % laõi tröôùc thueá Töø 10 % ñeán 15 % taøi saûn Chaéc chaén troïng yeáu Treân 10 % laõi tröôùc thueá Treân 15 % taøi saûn Ngoaøi ra.Ñaùnh giaù ruûi ro vaø kieåm soaùt noäi 19 2. 1. “Ruûi ro kieåm toaùn laø ruûi ro khi kieåm toaùn vieân cho yù kieán kieåm toaùn khoâng ñuùng vì coù nhöõng sai soùt troïng yeáu trong baùo caùo taøi chính. chaúng haïn nhö do : − Kieåm toaùn vieân thöôøng chæ laáy maãu ñeå kieåm tra. Tính troïng yeáu cuûa thoâng tin phaûi ñöôïc xem xeùt treân caû tieâu chuaån ñònh löôïng vaø ñònh tính. − Vieäc thu thaäp caùc baèng chöùng kieåm toaùn laø do kieåm toaùn vieân caàn döïa vaøo ñoù ñeå thuyeát phuïc. Thoâng tin ñöôïc coi laø troïng yeáu coù nghóa laø neáu thieáu thoâng tin ñoù hay thieáu chính xaùc cuûa thoâng tin ñoù seõ aûnh höôûng ñeán caùc quyeát ñònh cuûa ngöôøi söû duïng baùo caùo taøi chính. ruûi ro kieåm soaùt vaø ruûi ro phaùt hieän. hoaëc vôùi möùc öôùc tính ñöôïc ñieàu chænh. xuaát phaùt töø nhieàu nguyeân nhaân khaùc nhau. 2. Chính vì theá maø khaû naêng ñeå kieåm toaùn vieân nhaän xeùt khoâng xaùc ñaùng veà baùo caùo taøi chính laø ñ ieàu luoân coù theå xaûy ra. Ngoaøi ra.Phöông phaùp xaùc ñònh möùc troïng yeáu : Xaùc ñònh möùc troïng yeáu laø vieäc xeùt ñoaùn mang tính ngheà nghieäp cuûa kieåm toaùn vieân. Möùc ñoä troïng yeáu tuøy thuoäc vaøo taàm quan troïng cuûa thoâng tin hay cuûa sai soùt ñöôïc ñaùnh giaù trong hoaøn caûnh cuï theå. Ñaùnh giaù ruûi ro kieåm toaùn. Xuaát phaùt töø ñieàu ñoù maø khaùi nieäm ruûi ro kieåm toaùn ñöôïc neâu ra.2 .3. cuï theå nhö sau : Böôùc 1 .” (Ñoaïn 3 ISA 400 .Quy trình vaän duïng khaùi nieäm troïng yeáu : Trong kieåm toaùn. Vaán ñeà caàn ñaët ra laø phaûi tìm caùch giôùi haïn khaû naêng ñoù ôû möùc ñoä chaáp nhaän ñöôïc.

“ Ruûi ro phaùt hieän laø ruûi ro khi maø caùc thöû nghieäm cô baûn cuûa kieåm toaùn vieân ñaõ khoâng phaùt hieän ñöôïc caùc sai soùt hieän höõu treân soá dö taøi khoaûn. c. 2. 20 . hay caùc nghieäp vuï khaùc. “ Ruûi ro kieåm soaùt laø ruûi ro maø söï trình baøy sai trong soá dö cuûa taøi khoaûn hay moät loaïi nghieäp vuï. hoaëc phaùt hieän ñeå ñieàu chænh kòp thôøi. vôùi giaû ñònh raèng khoâng coù kieåm soaùt noäi boä. Ruûi ro kieåm soaùt . nhöõng sai soùt naøy coù theå laø troïng yeáu neáu xeùt rieâng leû. hoaëc keát hôïp vôùi caùc sai soùt ôû nhöõng soá dö hay loaïi nghieäp vuï khaùc.boä). Ñaùnh giaù ruûi ro. Töông töï nhö vieäc nghieân cöùu veà tính troïng yeáu. Moái quan heä giöõa caùc loaïi ruûi ro. “ Ruûi ro tieàm taøng laø khaû naêng coù sai soùt troïng yeáu trong soá dö cuûa taøi khoaûn hay moät loaïi nghieäp vuï. a.” (Ñoaïn 5 ISA 400).3. Ta coù theå nghieân cöùu moái quan heä treân thoâng qua hình veõ moâ taû veà bieän phaùp ngaên chaën caùc loaïi ruûi ro 4 nhö sau : Ruûi ro tieàm taøng Coù sai laàm cuï theå naøo hay khoâng ? Coù Heä thoáng kieåm soaùt noäi coù phaùt hieän ñöôïc hay khoâng ? Khoâng Ruûi ro phaùt hieän Kieåm toaùn vieân phaùt hieän ñöôïc baèng caùc thuû tuïc kieåm toaùn hay khoâng ? Khoâng Ruûi ro kieåm toaùn YÙ kieán sai 2.” (Ñoaïn 4 ISA 400).” (Ñoaïn 6 ISA 400). b. ruûi ro kieåm toaùn cuõng ñöôïc xem xeùt ôû hai möùc ñoä toaøn boä baùo caùo taøi chính vaø töøng khoaûn muïc : * ÔÛ möùc ñoä toaøn boä baùo caùo taøi chính : Vieäc ñaùnh giaù ruûi ro kieåm toaùn ñöôïc tieán haønh döïa treân nhöõng thoâng tin thu thaäp ñöôïc veà ñaëc ñieåm vaø tình hình hoaït ñoäng kinh doanh. hoaëc coù theå keát hôïp vôùi caùc sai soùt ôû caùc soá dö. nhöõng sai soùt naøy coù theå rieâng leû.2. hoaëc caùc loaïi nghieäp vuï. Ruûi ro phaùt hieän. hoaëc keát hôïp vôùi caùc sai soùt ôû caùc soá dö hay loaïi nghieäp vuï khaùc. Ruûi ro tieàm taøng. nhöõng sai soùt naøy coù theå laø troïng yeáu neáu xeùt rieâng leû. kinh nghieäm 4 Taøi lieäu huaán luyeän Kieåm toaùn cuûa Price Waterhouse vaø VACO taïi TP Hoà chí Minh (10/1992). maø khoâng ñöôïc heä thoáng keá toaùn vaø heä thoáng kieåm soaùt noäi boä ngaên chaën.

Hoaïch ñònh phöông höôùng aùp duïng caùc kyõ thuaät kieåm toaùn cho caùc khoaûn muïc Sau ñaây laø moät maãu keá hoaïch sô boä cho caùc khoaûn muïc ñöôïc kieåm toaùn : Coâng ty Y Keá hoaïch sô boä cho caùc khoaûn muïc ñöôïc kieåm toaùn. Vieäc laäp keá hoaïch sô boä bao goàm nhieàu böôùc : 1. laäp keá hoaïch vaø thieát keá chöông trình kieåm toaùn. ⇔ CR (Control risk) : ruûi ro kieåm soaùt. IR (Inherent risk) : ruûi ro tieàm taøng. neáu giaûm möùc sai soùt coù theå chaáp nhaän ñöôïc. vaø thôøi gian cuûa caùc thuû tuïc kieåm toaùn. Quaù trình naøy thöôøng bao goàm vieäc laäp keá hoaïch sô boä cho caùc khoaûn muïc ñöôïc kieåm toaùn. Qua nghieân cöùu. phuï luïc cuûa ISA 400 ñaõ trình baøy moái lieân heä giöõa caùc boä phaän cuûa ruûi ro kieåm toaùn nhaèm cho thaáy söï thay ñoåi cuûa ruûi ro phaùt hieän nhö sau : Ñaùnh giaù cuûa kieåm toaùn vieân veà ruûi ro kieåm soaùt Cao Trung bình Thaáp Ñaùnh giaù cuûa Cao Toái thieåu Thaáp Trung bình kieåm toaùn Trung bình Thaáp Trung bình Cao vieân veà ruûi Thaáp Trung bình Cao Toái ña ro tieàm taøng AR = IR × CR × DR DR = AR IR × CR 3. Vieäc nhaän thöùc vaø ñaùnh giaù ruûi ro raát quan troïng. hay boä phaän : Döïa vaøo möùc ñoä ruûi ro chaáp nhaän ñöôïc ñaõ döï kieán cho töøng khoaûn mu ïc.3. noùi caùch khaùc. luùc ñoù ruûi ro kieåm toaùn seõ taêng leân. 2. Söï ñaùnh giaù naøy seõ giuùp cho kieåm toaùn vieân xaùc ñònh tyû leä ruûi ro kieåm toaùn coù theå chaáp nhaän ñöôïc. * ÔÛ möùc ñoä khoaûn muïc. luùc ñoù khaû naêng coù sai soùt troïng yeáu seõ giaûm. ta nhaän thaáy troïng yeáu vaø ruûi ro kieåm toaùn coù moái quan heä chaët cheõ vôùi nhau. 21 . Vieäc naém vöõng caùc moái quan heä treân raát höõu ích. Phaân chia toång theå baùo caùo taøi chính thaønh nhöõng boä phaän. Quan heä giöõa troïng yeáu vaø ruûi ro kieåm toaùn. DR (Detection risk) : ruûi ro phaùt hieän. vaø hình thaønh chieán löôïc chung veà kieåm toaùn.2. khi naøo kieåm toaùn vieân taêng giaù trò sai soùt coù theå boû qua. Keá hoaïch sô boä. cuï theå laø : 1. söï xuaát hieän cuûa nhöõng nhaân toá laøm gia taêng khaû naêng gian laän vaø sai soùt. moâ hình ñoù ñöôïc bieåu thò bôûi coâng thöùc sau ñaây : AR (Audit risk) : ruûi ro kieåm toaùn. taïi moät soá quoác gia thì ngöôøi ta ñaõ thieát laäp moâ hình ruûi ro kieåm toaùn. kieåm toaùn vieân seõ thieát keá chöông trình kieåm toaùn chi tieát. 1. Moâ hình ruûi ro kieåm toaùn vaø ma traän ruûi ro phaùt hieän. Neáu möùc sai soùt coù theå chaáp nhaän ñöôïc taêng leân. phaïm vi.kieåm toaùn. cuõng nhö giuùp kieåm toaùn vieân ñieàu chænh keá hoaïch vaø chöông trình laøm vieäc. roõ raøng laø ruûi ro kieåm toaùn seõ giaûm xuoáng . Ñeå giuùp kieåm toaùn vieân öôùc tính veà möùc ñoä ruûi ro phaùt hieän coù theå chaáp nhaän ñöôïc döïa treân söï ñaùnh giaù ruûi ro kieåm soaùt vaø ruûi ro tieàm taøng. IV− XAÂY DÖÏNG KEÁ HOAÏCH VAØ CHÖÔNG TRÌNH KIEÅM TOAÙN. neân vaøo ñaàu thaäp nieân 80.4. vì noù seõ giuùp cho kieåm toaùn vieân xaùc ñònh noäi dung. Ngöôïc laïi. hay nhöõng khoaûn muïc caàn kieåm toaùn.1. Xaùc ñònh möùc troïng yeáu vaø ñaùnh giaù ruûi ro kieåm toaùn 1.

heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. Keá hoaïch kieåm toaùn. Laø thöû nghieäm duøng ñeå thu thaäp baèng chöùng veà nhöõng sai leäch troïng yeáu trong baùo caùo taøi chính. 3. Keá hoaïch kieåm toaùn thöôøng bao goàm caùc noäi dung nhö sau : − Moâ taû veà tình hình cuûa khaùch haøng. Chöông trình kieåm toaùn cuõng coù theå bao goàm nhöõng muïc tieâu kieåm toaùn cho töøng khoaûn muïc. caùc taøi khoaûn khoâng coù soá dö hay trong caùc tröôøng hôïp baát thöôøng. hay theo töøng ñoái töôïng . cuoái cuøng kieåm toaùn vieân ñaùnh giaù keát quaû vaø xaùc ñònh soá dö cuoái kyø. thö xaùc nhaän . cuoái cuøng kieåm toaùn vieân ñaùnh giaù vaø xaù c ñònh soá dö cuoái kyø. ñaùnh giaù sô boä veà ruûi ro tieàm taøng vaø ruûi ro kieåm soaùt . nhö laø ñaëc ñieåm kinh doanh. − Muïc ñích kieåm toaùn. − Thôøi haïn hoaøn thaønh. Khaùi nieäm. sau ñoù choïn maãu ñeå kieåm tra vaø ñoái chieáu giöõa caùc taøi lieäu. caùc tyû leä. − Yeâu caàu nhaân löïc cho cuoäc kieåm toaùn. Caùc thuû tuïc kieåm toaùn ñöôïc thieát keá trong chöông trình kieåm toaùn maãu bao goàm hai loaïi thöû nghieäm kieåm soaùt vaø thöû nghieäm cô baûn. Chöông trình kieåm toaùn. Noù bao goàm hai loaïi thöû nghieäm chính laø : a. Thöû nghieäm cô baûn. sau ñoù kieåm tra chi tieát veà caùc taøi lieäu. − Nhöõng coâng vieäc caàn phaân coâng cho nhaân vieân cuûa khaùch haøng thöïc hieän. b. 3. Loaïi kieåm tra naøy ñöôïc söû duïng khi maø soá phaùt sinh cuûa taøi khoaûn ít. cô caáu toå chöùc.Khoaûn muïc Caùc nhaân toá laøm taêng (hay giaûm) ruûi ro Ñaùnh giaù ban ñaàu veà ruûi ro Tieàm taøng Kieåm soaùt Phöông höôùng aùp duïng nhöõng kyõ thuaät kieåm toaùn 2. 3.. nhöõng cô sôû daãn lieäu vaø caùc muïc tieâu kieåm toaùn..Thöû nghieäm chi tieát : laø vieäc kieåm tra tröïc tieáp caùc nghieäp vuï hay caùc soá dö.1. * Kieåm tra soá dö : laø kieåm tra ñeå ñaùnh giaù veà möùc ñoä trung thöïc cuûa soá dö caùc taøi khoaûn coù nhieàu nghieäp vuï phaùt sinh. Thöû nghieäm naøy ñöôïc thöïc hieän nhö sau : tröôùc heát kieåm toaùn vieân seõ choïn caùc nghieäp vuï caàn kieåm tra .. 22 . thôøi haïn thöïc hieän caùc thuû tuïc kieåm toaùn ñaëc bieät − ví duï nhö quan saùt kieåm keâ toàn kho. “ Chöông trình kieåm toaùn laø taäp hôïp nhöõng höôùng daãn cho caùc thaønh vieân tham gia kieåm toaùn. soå saùch vôùi nhau. hay ñeå thöïc hieän töøng thuû tuïc kieåm toaùn” (Ñoaïn 10 ISA 310 – Laäp keá hoaïch kieåm toaùn). vaø ñoái chieáu vôùi nhöõng taøi lieäu thu thaäp ñöôïc töø caùc ñeä tam nhaân . − Ñaùnh giaù sô boä veà möùc troïng yeáu. vaø xem xeùt quaù trình luaân chuyeån cuûa chuùng qua caùc taøi khoaûn . Thieát laäp ñöôïc moät chöông trình kieåm toaùn thích hôïp seõ giuùp kieåm toaùn vieân ñaït ñöôïc möùc thoûa maõn trong kieåm toaùn vôùi chi phí vaø thôøi gian kieåm toaùn hôïp lyù. vaø öôùc tính thôøi gian caàn thieát ñeå kieåm tra töøng khoaûn muïc.2. chöùng töø cuûa caùc nghieäp vuï ñoù. Thöû nghieäm naøy ñöôïc thöïc hieän nhö sau : ñaàu tieân kieåm toaùn vieân phaân tích soá d ö ra thaønh töøng boä phaän.. ñeå phaùt hieän vaø nghieân cöùu veà caùc tröôøng hôïp baát thöôøng. Thuû tuïc phaân tích : laø vieäc so saùnh caùc thoâng tin taøi chính. − Noäi dung. vaø laø phöông tieän ñeå kieåm tra vieäc thöïc hieän coâng vieäc. thôøi gian vaø trình töï kieåm toaùn : nhöõng coâng vieäc caàn tieán haønh. goàm coù : * Kieåm tra nghieäp vuï : laø kieåm tra chi tieát moät soá ít hay toaøn boä nghieäp vuï phaùt sinh ñeå xem xeùt veà möùc ñoä trung thö ïc cuûa caùc khoaûn muïc. caùc chæ soá. Sau ñaây ta nghieân cöùu theâm veà caùc thöû nghieäm cô baûn.

3. quyeàn sôû höõu ñöôïc kieåm tra ñoàng thôøi vôùi söï hieän höõu.. Ngoaøi ra. xaùc ñònh caùc tröôøng hôïp baát thöôøng. Rieâng ñoái vôùi caùc khoaûn nôï phaûi traû. kieåm toaùn vieân seõ xaùc ñònh nhöõng muïc tieâu kieåm toaùn rieâng bieät. nhaø xöôûng. phöông tieän vaän taûi . d. Nhöng coù nhöõng taøi saûn maø söï hieän höõu vaø quyeàn sôû höõu khoâng gaén lieàn vôùi nhau. coâng nôï vaø nghieäp vuï coù ñöôïc ñaùnh giaù ñuùng theo nhöõng chuaån möïc keá toaùn hieän haønh hay khoâng ? e..Ghi cheùp chính xaùc : Soá lieäu toång hôïp cuûa moät khoaûn muïc thöôøng bao goàm nhieàu ñoái töôïng chi tieát. khi thieát keá chöông trình kieåm toaùn cuûa töøng khoaûn muïc hay chu trình nghieäp vuï. kieåm toaùn vieân caàn raø soaùt laïi quaù trình tính toaùn. 23 . Chöông III ñaõ trình baøy veà caùc cô sôû daãn lieäu vaø döïa vaøo ñoù kieåm toaùn vieân seõ xaùc ñònh caùc muïc tieâu kieåm toaùn vaø xaây döïng caùc thuû tuïc kieåm toaùn. Treân cô sôû caùc muïc tieâu kieåm toaùn toång quaùt neâu treân. toång coäng. taøi saûn. Cô sôû daãn lieäu vaø muïc tieâu kieåm toaùn toång quaùt. 3. vaø ñoøi hoûi kieåm toaùn vieân söû duïng phoái hôïp nhieàu kyõ thuaät kieåm tra. vaø giôùi haïn phaïm vi kieåm tra chi tieát. Rieâng vôùi doanh thu vaø chi phí. coâng nôï ñeàu ñöôïc ghi cheùp vaø phaûn aùnh ñaày ñuû trong baùo caùo taøi chính.Muïc tieâu chính cuûa thuû tuïc phaân tích laø giuùp cho kieåm toaùn vieân hieåu roõ veà hoaït ñoäng kinh doanh cuûa khaùch haøng. nhö ñaát ñai.Quyeàn vaø nghóa vuï : Ñoái vôùi moät soá taøi saûn.Hieän höõu vaø phaùt sinh : Kieåm toaùn vieân coù traùch nhieäm thu thaäp baèng chöùng chöùng minh veà söï hieän höõu cuûa caùc taøi saûn vaø nôï phaûi traû baèng nhieàu kyõ thuaät khaùc nhau.Ñaà y ñuû : Kieåm toaùn vieân caàn thu thaäp baèng chöùng ñeå chöùng minh laø moïi nghieäp vuï. kieåm toaùn vieân cuõng phaûi xem coù phaûi thöïc söï laø nghóa vuï cuûa ñôn vò hay khoâng ? c.Trình baøy vaø coâng boá : Caùc nhaø quaûn lyù coù traùch nhieäm phaûn aùnh trung thöïc veà tình hình taøi chính. tröôùc khi kieåm tra töøng ñoái töôïng chi tieát. Döôùi ñaây laø moät caùch coù theå söû duïng : a. Vì theá. kieåm toaùn vieân caàn ñoái chieáu veà söï thoáng nhaát giöõa soá lieäu treân caùc soå chi tieát vaø toång hôïp.Ñaùnh giaù : Kieåm toaùn vieân caàn thu thaäp baèng chöùng ñeå xem taøi saûn. giöõa soå saùch vaø baùo caùo taøi chính. kieåm toaùn vieân caàn xaùc minh xem caùc nghieäp vuï coù thöïc söï phaùt sinh hay khoâng ? b. Vaán ñeà naøy khaù phöùc taïp. luõy keá. keát quaû hoaït ñoäng vaø trình baøy ñaày ñuû caùc vaán ñeà troïng yeáu treân caùc baùo caùo taøi chính theo ñuùng nhöõng chuaån möïc hay cheá ñoä keá toaùn. f. thí duï nhö tieàn gôûi ngaân haøng. vaø ñeà ra nhöõng thuû tuïc kieåm toaùn caàn thieát cho töøng khoaûn muïc hay chu trình nghieäp vuï coù lieân quan.

kieåm toaùn vieân caàn chuù yù ñeán caùc nhaân toá sau ñaây : • Nguoàn goác cuûa baèng chöùng kieåm toaùn • Daïng baèng chöùng kieåm toaùn • Heä thoáng kieåm soaùt noäi boä cuûa ñôn vò • Söï keát hôïp giöõa caùc loaïi baèng chöùng 2. Laø vieäc thu thaäp caùc thö xaùc nhaän cuûa caùc beân thöù ba veà caùc soá dö. Sau ñaây laø moät soá nhaân toá coù aûnh höôûng ñeán söï xeùt ñoaùn cuûa kieåm toaùn vieân veà söï ñaày ñuû : • Tính thích hôïp cuûa caùc baèng chöùng kieåm toaùn • Tính troïng yeáu • Möùc ruûi ro 3. Laø thu thaäp thoâng tin qua söï trao ñoåi vôùi nhöõng ngöôøi trong ñôn vò..” (VSA 500 “Baèng chöùng kieåm toaùn”). tính toaùn vaø quy trình phaân tích.Thích hôïp : Ñeå xem xeùt vaán ñeà naøy. vaên baûn. 24 .3. giöõa soå saùch vaø thöïc teá.CHÖÔNG V BAÈNG CHÖÙNG KIEÅM TOAÙN I. Thöôøng bao goàm hai loaïi : a. thoâng tin do kieåm toaùn vieân thu thaäp ñöôïc lieân quan ñeán cuoäc kieåm toaùn vaø döïa treân caùc thoâng tin naøy kieåm toaùn vieân hình thaønh neân yù kieán cuûa mình. 3. 3. chöùng töø coù lieân quan.Quan saùt..Phoûng vaán.Kieåm tra taøi lieäu : Bao goàm vieäc xem xeùt ñoái chieáu caùc taøi lieäu.1. thoâng tin töø nhöõng nguoàn khaùc. Laø söï xem xeùt caùc taøi lieäu ghi cheùp vaø caùc taøi saûn höõu hình baèng caùch raø soaùt. 2. 2. caùc tieán trình thöïc hieän coâng vieäc do ngöôøi khaùc laøm. 3.Kieåm tra.Caùc thuû tuïc thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn.4. giöõa quy ñònh vaø thöïc hieän . Vì theá caùc chuaån möïc kieåm toaùn thöôøng chaáp nhaän kieåm toaùn vieân thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn vaø döïa vaøo ñoù ñeå thuyeát phuïc hôn laø ñeå keát luaän. baùo caùo taøi chính vaø caùc taøi lieäu.Tính toaùn.5. maø chuû yeáu laø döïa vaøo söï xeùt ñoaùn ngheà nghieäp cuûa kieåm toaùn vieân. chöùng töø. soå saùch. 1. “Baèng chöùng kieåm toaùn laø taát caû caùc taøi lieäu. b. 3. ñieàu tra. Baèng ch öùng kieåm toaùn phaûi ñaït ñöôïc nhöõng yeâu caàu nhaát ñònh veà maët chaát löôïng vaø soá löôïng vaø hai khaùi nieäm thích hôïp vaø ñaày ñuû ñöôïc söû duïng ñeå chæ hai yeâu caàu naøy.Yeâu caàu.2. Baèng chöùng kieåm toaùn bao goàm caùc taøi lieäu. Vieäc thöïc hieän caùc phöông phaùp naøy moät phaàn tuøy thuoäc vaøo thôøi gian thu thaäp ñöôïc baèng chöùng kieåm toaùn.Xaùc nhaän.1.Ñaày ñuû : Vaán ñeà naøy khoâng coù moät thöôùc ño chung.Kieåm tra vaät chaát : bao goàm vieäc kieåm keâ hoaëc tham gia kieåm keâ taøi saûn thöïc teá. “ Kieåm toaùn vieân thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn baèng caùc phöông phaùp sau : kieåm tra.2.BAÈNG CHÖÙNG KIEÅM TOAÙN. xaùc nhaän. Laø söï xem xeùt taän maét veà caùc coâng vieäc. hoaëc caùc thoâng tin khaùc. quan saùt.” (Ñoaïn 20 VSA 500). soå keá toaùn.Khaùi nieäm. 3. ñoái chieáu giöõa chuùng vôùi nhau.

chuaån xaùc vaø coù giaù trò veà caùc soá lieäu keá toaùn . Khi phaân tích. • Coâng vieäc cuûa caùc kieåm toaùn vieân khaùc. thoâng tin cuûa ñôn vò thoâng qua vieäc so saùnh vaø nghieân cöùu moái quan heä giöõa caùc thoâng tin taøi chính vôùi nhau. chi phí thaáp.1 . Laáy maãu kieåm toaùn. Laø söï xem xeùt caùc soá lieäu.Choïn löïa toaøn boä. Sau ñaây laø moät soá baèng chöùng kieåm toaùn ñaëc bieät thu thaäp töø moät soá ñoái töôïng ñaëc bieät vaø thöôøng ñöôïc söû duïng trong kieåm toaùn baùo caùo taøi chính cuûa kieåm toaùn vieân ñoäc laäp. kieåm toaùn vieân coù theå löïa choïn moät trong ba phöông phaùp hoaëc söû duïng phoái hôïp. 2. II.Moät soá baèng chöùng kieåm toaùn ñaëc bieät.Laø söï kieåm tra laïi nhöõng pheùp tính soá hoïc cuûa caùc thoâng tin do ñôn vò cung caáp. 1.Caùc khaùi nieäm cô baûn. Tuøy töøng tröôøng hôïp. Kieåm toaùn vieân coù theå kieåm tra toaøn boä caùc phaàn töû caáu thaønh moät soá dö taøi khoaûn hay moät loaïi nghieäp vuï (hoaëc moät nhoùm trong toång theå). • Baèng chöùng veà caùc beân höõu quan. cuûa caùc soå saùch keá toaùn cuûa ñôn vò. döï toaùn • So saùnh giöõa caùc chæ tieâu cuûa ñôn vò vôùi caùc chæ tieâu bình quaân ngaønh • Nghieân cöùu moái quan heä giöõa caùc thoâng tin taøi chính trong kyø • Nghieân cöùu moái quan heä giöõa thoâng tin taøi chính vaø caùc thoâng tin phi taøi chính Phaân tích ñöôïc ñaùnh giaù laø moät thuû tuïc kieåm toaùn coù hieäu quaû cao nhaát vì thôøi gian ít. ñoù laø: • Caùc phaàn töû coù giaù trò lôùn hoaëc quan troïng • Taát caû caùc phaàn töû coù giaù trò töø moät soá tieàn naøo ñoù trôû leân • Caùc phaàn töû thích hôïp cho muïc ñích thu thaäp thoâng tin • Caùc phaàn töû thích hôïp cho muïc ñích thöû nghieäm caùc thuû tuïc 3. Tuy nhieân khi aùp duïng thuû tuïc naøy caàn phaûi chuù yù veà nhöõng vaán ñeà sau : − Moái quan heä baûn chaát giöõa caùc chæ tieâu ñöôïc so saùnh − Möùc ñoä troïng yeáu cuûa khoaûn muïc trong moái quan heä toång theå giöõa caùc thoâng tin taøi chính vôùi nhau − Möùc ñoä höõu hieäu cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä 4.PHÖÔNG PHAÙP LÖÏA CHOÏN CAÙC PHAÀN TÖÛ THÖÛ NGHIEÄM. ta coù theå so saùnh nhöõng thoâng tin nhö : • So saùnh giöõa caùc thoâng tin taøi chính trong kyø naøy vôùi thoâng tin töông öùng cuûa kyø tröôùc • So saùnh giöõa soá lieäu thöïc teá vaø soá lieäu keá hoaïch. vaø giöõa caùc thoâng tin taøi chính vôùi caùc thoâng tin phi taøi chính. 3.Choïn löïa caùc phaàn töû ñaëc bieät : Kieåm toaùn vieân coù theå choïn löïa caùc phaàn töû ñaëc bieät ñeå kieåm tra. Laáy maãu seõ giuùp kieåm toaùn 25 . ISA 530 ñònh nghóa : “Laáy maãu kieåm toaùn” (goïi taét laø laáy maãu) laø aùp duïng caùc thuû tuïc kieåm toaùn treân moät soá phaàn töû ít hôn 100% toång soá phaàn töû cuûa moät soá dö taøi khoaûn hay moät loaïi nghieäp vuï sao cho moïi phaàn töû ñeàu coù cô hoäi ñeå ñöôïc choïn. 3. ñoù laø : • Coâng vieäc cuûa chuyeân gia.6.Laáy maãu kieåm toaùn. • Giaûi trình cuûa giaùm ñoác. maø laïi coù theå cung caáp caùc baèng chöùng veà söï ñoàng boä. • Coâng vieäc cuûa kieåm toaùn vieân noäi boä.Phaân tích. ñoàng thôøi giuùp ñaùnh giaù ñöôïc nhöõng neùt toång theå vaø khoâng bò sa vaøo caùc nghieäp vuï cuï theå.

aûnh. Caùc loaïi hoà sô kieåm toaùn naêm. söû duïng vaø löu tröõ.1. Taøi lieäu trong hoà sô kieåm toaùn ñöôïc theå hieän treân giaáy.Thöïc h ieän caùc thuû tuïc kieåm toaùn .2 . . Hoà sô kieåm toaùn ñöôïc laäp vaø löu tröõ thaønh hai loaïi.Trôï giuùp cho vieäc xöû lyù caùc phaùt sinh sau cuoäc kieåm toaùn.Xaùc ñònh côõ maãu.Hoà sô kieåm toaùn naêm (coøn goïi laø hoà sô hieän haønh) : bao goàm toaøn boä hoà sô kieåm toaùn ñeå laøm cô sôû cho baùo caùo kieåm toaùn cuûa moät naêm taøi chính. VSA 230 “Hoà sô kieåm toaùn” ñònh nghóa :“ Hoà sô kieåm toaùn : laø caùc taøi lieäu do kieåm toaùn vieân laäp.Hoà sô quaûn lyù kieåm toaùn : Bao goàm caùc hoà sô ñöôïc thieát keá rieâng bieät ñeå hoã trôï cho kieåm toaùn vieân trong vieäc laäp keá hoaïch vaø theo doõi tieán ñoä thöïc hieän kieåm toaùn. Döôùi ñaây laø moät soá hoà sô ñöôïc söû duïng phoå bieán trong kieåm toaùn baùo caùo taøi chính : 3..Thieát keá maãu.Quy trình laáy maãu kieåm toaùn Trong quy trình laáy maãu kieåm toaùn coù caùc noäi dung cô baûn nhö sau : . Khaùi nieäm. 2.2. nhaèm hình thaønh hay cuûng coá moät keát luaän veà toång theå . caùc ñieàu chænh cuûa kieåm toaùn vieân vaø soá lieäu sau khi ñieàu chænh. phaân loaïi.. treân phim.HOÀ SÔ KIEÅM TOAÙN. Ruûi ro laáy maãu vaø ruûi ro ngoaøi laáy maãu * Ruûi ro laáy maãu : laø khaû naêng kieåm toaùn vieân ñöa ra keát luaän döïa treân laáy maãu coù theå khaùc vôùi keát luaän maø kieåm toaùn vieân ñaït ñöôïc neáu kieåm tra treân toaøn boä toång theå vôùi cuøng moät thuû tuïc. 26 . ñoù laø hoà sô kieåm toaùn chung vaø hoà sô kieåm toaùn naêm. 1.Baûng caân ñoái taøi khoaûn : Laø baûng toång hôïp vaø caân ñoái caùc khoaûn muïc theo soå saùch vaøo ñaàu kyø vaø cuoái kyø kieåm toaùn. 3.1 .” Hoà sô kieåm toaùn ñöôïc duøng ñeå : .Döï ñoaùn sai soùt cuûa toång theå . 3. . treân phöông tieän tin hoïc hay baát kyø phöông tieän löu tröõ naøo khaùc theo quy ñònh cuûa phaùp luaät hieän haønh. Ngöôïc laïi.Ñaùnh giaù keát quaû.” Laáy maãu thoáng keâ vaø laáy maãu phi thoáng keâ Laáy maãu thoáng keâ laø phöông phaùp laáy maãu döïa vaøo lyù thuyeát thoáng keâ ñeå ñaùnh giaù keát quaû maãu. thu thaäp. 3.Löu tröõ nhöõng baèng chöùng thu ñöôïc trong quaù trình thöïc hieän kieåm toaùn. soaùt xeùt vaø ñaùnh giaù chaát löôïng coâng vieäc kieåm toaùn .Xem xeùt baûn chaát vaø nguyeân nhaân cuûa sai soùt. .Löïa choïn caùc phaàn töû cuûa maãu. * Ruûi ro ngoaøi laáy maãu : laø ruûi ro khi kieåm toaùn vieân ñi ñeán moät keát luaän sai vì caùc nguyeân nhaân khoâng lieân quan ñeán côõ maãu.Trôï giuùp cho vieäc laäp keá hoaïchvaø thöïc hieän coâng vieäc kieåm toaùn . III. 2.Hoà sô kieåm toaùn chung (coøn goïi laø hoà sô thöôøng tröïc) : laø caùc thoâng tin chung veà khaùch haøng lieân quan töø hai cuoäc kieåm toaùn trôû leân. .2. vaø laøm cô sôû cho vieäc ñöa ra yù kieán cuûa kieåm toaùn vieân.Trôï giuùp cho vieäc kieåm tra. 2. . Phaân loaïi hoà sô kieåm toaùn. laáy maãu phi thoáng keâ döïa treân söï xeùt ñoaùn cuûa kieåm toaùn vieân neân coøn goïi laø laáy maãu xeùt ñoaùn.vieân thu thaäp vaø ñaùnh giaù baèng chöùng veà caùc ñaëc tröng cuûa caùc phaàn töû ñöôïc choïn.

Hoà sô kieåm toaùn phaûi ñaït ñöôïc nhöõng yeâu caàu nhaát ñònh. caùc hôïp ñoàng kinh teá quan troïng v.3. cuï theå laø : .. 27 . Ñoái vôùi caùc sai soùt troïng yeáu. * Bieåu phaân tích theo nghieäp vuï : duøng ñeå phaân tích moïi bieán ñoäng taêng giaûm cuûa moät taøi khoaûn trong kyø kieåm toaùn theo töøng loaïi nghieäp vu.Hoà sô kieåm toaùn phaûi coù ñeà muïc roõ raøng .v.Hoà sô kieåm toaùn phaûi coù ñaày ñuû chöõ kyù cuûa kieåm toaùn vieân . caùc hoà sô kieåm toaùn ñöôïc taäp hôïp vaø löu tröõ thaønh moät boä hoà sô theo thöù töï ñaõ ñaùnh soá ñeå giuùp tra cöùu deã daøng. Yeâu caàu ñoái vôùi hoà sô kieåm toaùn.5.3. * Bieåu chænh hôïp hay bieåu hoøa giaûi : duøng ñeå thuyeát minh chi tieát veà söï khaùc bieät giöõa soá lieäu thu töø caùc nguoàn khaùc nhau.Hoà sô kieåm toaùn caàn trình baøy deã hieåu vaø roõ raøng . Caùc bieåu cô sôû : Coù nhieàu loaïi bieåu cô sôû ñöôïc thöïc hieän tuøy theo töøng muïc tieâu cuï theå. Vaán ñeà baûo maät vaø löu tröõ hoà sô kieåm toaù n : Khi hoaøn thaønh kieåm toaùn.Hoà sô kieåm toaùn phaûi ñaày ñuû.Hoà sô kieåm toaùn phaûi ñöôïc chuù thích ñaày ñuû veà nguoàn goác döõ lieäu. 3. . Bieåu chæ ñaïo : Sau ñoù vieäc phaân tích caùc khoaûn muïc treân baùo caùo taøi chính theo caùc taøi khoaûn.4. kyù hieäu söû duïng .Hoà sô kieåm toaùn caàn ñöôïc saép xeáp khoa hoïc 5.. kieåm toaùn vieân coù theå phaùt hieän ñöôïc caùc sai soùt trong soá lieäu keá toaùn cuûa ñôn vò. tieåu khoaûn ñöôïc thöïc hieän baèng caùc bieåu chæ ñaïo. döôùi ñaây laø moät soá daïng thöôøng ñöôïc söû duïng : * Bieåu lieät keâ chi tieát : coù noäi dung laø chi tieát hoùa soá dö cuoái kyø cuûa moät taøi khoaûn thaønh töøng ñoái töôïng chi tieát thích hôïp cho vieäc kieåm tra. 4. 3. * Caùc taøi lieäu chöùng minh : kieåm toaùn vieân caàn löu vaøo hoà sô kieåm toaùn veà caùc taøi lieäu chöùng minh nhö baûn sao Bieân baûn caùc cuoäc hoïp cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò. Baûng toång hôïp caùc buùt toaùn ñieàu chænh : Trong quaù trình kieåm toaùn. chính xaùc vaø thích hôïp . * Bieåu tính toaùn : bao goàm caùc tính toaùn ñoäc laäp cuûa kieåm toaùn vieân ñeå cung caáp döõ lieäu cho caùc hoà sô kieåm toaùn khaùc. kieåm toaùn vieân seõ ñöa ra caùc buùt toaùn ñeå ñeà nghò ñôn vò ñieàu chænh laïi cho ñuùng. coå ñoâng...

CHÖÔNG VI

BAÙO CAÙO KIEÅM TOAÙ N

I− CHUAÅN BÒ HOAØN THAØNH KIEÅM TOAÙN. Coâng vieäc chuaån bò hoaøn thaønh kieåm toaùn , bao goàm vieäc xem xeùt veà caùc khoaûn coâng nôï ngoaøi döï kieán, xem xeùt veà caùc söï kieän xaûy ra sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä, xem xeùt veà giaû ñònh hoaït ñoäng lieân tuïc vaø ñaùnh giaù toång quaùt keát quaû. 1. Xem xeùt caùc khoaûn coâng nôï ngoaøi döï kieán. Trong thöïc teá, coù nhöõng söï kieän ñaõ phaùt sinh trong naêm vaø coù theå daãn ñeán moät khoaûn coâng nôï hay thieät haïi maø cho ñeán thôøi ñieåm khoùa soå vaãn chöa theå xaùc ñònh laø coù chaéc chaén xaûy ra hay khoâng vaø soá tieàn cuï theå laø bao nhieâu ? Thoâng thöôøng coù caùc loaïi coâng nôï ngoaøi döï kieán nhö sau : − Caùc vuï kieän chöa xeùt xöû do ñôn vò xaâm phaïm quyeàn sôû höõu coâng nghieäp, hoaëc veà traùch nhieäm phaùp lyù ñoái vôùi saûn phaåm. − Caùc tranh chaáp veà thueá vôùi cô quan thueá vuï. − Caùc baûo laõnh veà coâng nôï cuûa ngöôøi khaùc v.v ... Caùc chuaån möïc keá toaùn thöôøng yeâu caàu ñôn vò phaûi coâng boá caùc khoaûn coâng nôï ngoaøi döï kieán troïng yeáu trong thuyeát minh baùo caùo taøi chính Moät soá thuû tuïc kieåm toaùn coù theå söû duïng ñeå tìm kieám caùc khoaûn coâng nôï ngoaøi döï kieán cuûa ñôn vò, ñoù laø : • Trao ñoåi vôùi ngöôøi quaûn lyù ñôn vò veà khaû naêng coù caùc khoaûn coâng nôï ngoaøi döï kieán chöa ñöôïc coâng boá. • Yeâu caàu luaät sö, hay tö vaán phaùp lyù cuûa ñôn vò cung caáp thö xaùc nhaän. • Xem xeùt caùc bieân baûn hoïp Hoäi ñoàng quaûn trò ñeå bieát ñöôïc caùc hôïp ñoàng, caùc vuï kieän quan troïng v.v... Sau cuøng, kieåm toaùn vieân caàn ñaùnh giaù taàm quan troïng cuûa caùc khoaûn coâng nôï ngoaøi döï kieán vaø noäi dung caàn thieát coâng boá treân baùo caùo taøi chính. 2. Xem xeùt söï kieän xaûy ra sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä. Töø ngaøy keát thuùc nieân ñoä cho ñeán ngaøy kyù baùo caùo kieåm toaùn , vaø sau ngaøy coâng boá baùo caùo taøi chính ñaõ ñöôïc kieåm toaùn coù theå xaûy ra nhöõng söï kieän quan troïng vaø coù theå aûnh höôûng ñeán baùo caùo taøi chính. Chuùng ñöôïc goïi laø caùc söï kieän xaûy ra sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä (coøn goïi taét laø caùc söï kieän tieáp theo). Theo IAS 10, coù hai loaïi söï kieän tieáp theo caàn ñöôïc quan taâm bôûi ngöôøi quaûn lyù ñôn vò vaø kieåm toaùn vieân. 2.1. Ñoái vôùi caùc söï kieän coù aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán baùo caùo taøi chính vaø ñoøi hoûi phaûi ñieàu chænh baùo caùo taøi chính : Döôùi ñaây laø moät soá söï kieän tieáp theo thuoäc loaïi naøy : − Keát quaû xeùt xöû moät vuï kieän sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä cho thaáy soá tieàn ñôn vò bò boài thöôøng laø troïng yeáu. − Moät soá seùc cuûa khaùch haøng ñaõ ghi vaøo toàn quyõ cuûa ñôn vò vaøo ngaøy khoùa soå, ñeán khi noäp ngaân haøng vaøo ñaàu naêm sau ñôn vò môùi phaùt hieän laø khoâng coù khaû naêng thu tieàn. 2.2. Ñoái vôùi caùc söï kieän khoâng aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán baùo caùo taøi chính nhöng caàn phaûi coâng boá treân thuyeát minh baùo caùo taøi chính : Döôùi ñaây laø moät soá söï kieän xaûy ra sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä caàn ñöôïc coâng boá : − Söï phaùt haønh traùi phieáu hay coå phaàn.
28

− Söï suït giaûm giaù thò tröôøng cuûa haøng toàn kho A vì nhaø nöôùc caám baùn loaïi haøng naøy keå töø thôøi ñieåm X ... Ñeå phaân bieät moät söï kieän tieáp theo thuoäc loaïi naøo, kieåm toaùn vieân caàn xem xeùt veà thôøi ñieåm hình thaønh ñieàu kieän chuû yeáu daãn ñeán xaûy ra söï kieän laø tröôùc hay sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä ? 2.3- Caùc thuû tuïc kieåm toaùn coù theå aùp duïng ñeå xem xeùt caùc söï kieän xaûy ra sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä : coù theå chia ra laøm hai loaïi laø caùc thuû tuïc kieåm tra soá dö vaø caùc thuû tuïc chuyeân duøng ñeå phaùt hieän caùc söï kieän sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä. Loaïi thöù nhaát thöôøng laø caùc thuû tuïc kieåm tra quanh thôøi ñieåm khoùa soå vaø caùc thöû nghieäm ñaùnh giaù. Ñoù chính laø nhöõng thöû nghieäm cô baûn ñöôïc tieán haønh khi kieåm toaùn caùc khoaûn muïc treân baùo caùo taøi chính. Beân caïnh vieäc cung caáp baèng chöùng veà söï chuaån xaùc cuûa caùc soá lieäu, noù coøn cho thaáy nhieàu söï kieän xaûy ra sau thôøi ñieåm khoùa soå. Loaïi thöù hai ñöôïc thieát keá ñeå tìm kieám caùc thoâng tin veà caùc söï kieän xaûy ra sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä ñeå tieán haønh caùc ñieàu chænh, hoaëc boå sung caùc thuyeát minh treân baùo caùo taøi chính. 3. Xem xeùt veà giaû ñònh hoaït ñoäng lieân tuïc. IAS 1 ñònh nghóa giaû ñònh hoaït ñoäng lieân tuïc (coøn goïi laø tính lieân tuïc hoaït ñoäng kinh doanh) nhö sau :" Thoâng thöôøng moät doanh nghieäp ñöôïc coi laø ñang hoaït ñoäng khi maø noù tieáp tuïc hoaït ñoäng cho moät töông lai ñònh tröôùc. Ngöôøi ta quan nieäm raèng doanh nghieäp khoâng coù yù ñònh vaø cuõng khoâng caàn phaûi giaûi taùn hoaëc quaù thu heïp quy moâ hoaït ñoäng cuûa mình". Giaû ñònh hoaït ñoäng lieân tuïc laø moät giaû ñònh cô sôû cho vieäc laäp baùo caùo taøi chính. Nhieàu phöông phaùp xöû lyù keá toaùn vaø trình baøy baùo caùo taøi chính döïa treân giaû ñònh naøy. Trong hoaït ñoäng cuûa moïi doanh nghieäp, coù raát nhieàu nguyeân nhaân coù theå daãn ñeán giaû ñònh naøy bò vi phaïm, chaúng haïn nhö laø : − Doanh nghieäp bò loã laõ lieân tuïc, vaø khoâng coù khaû naêng thanh toaùn nhöõng khoaûn nôï ñaùo haïn, − Doanh nghieäp bò nhöõng tai hoïa nghieâm troïng nhö hoûa hoaïn, thieân tai ... − Doanh nghieäp ñang vöôùng vaøo nhöõng vuï tranh tuïng taïi Toøa aùn, vaø neáu thua kieän thì hoï seõ gaùnh chòu khuûng hoaûng nghieâm troïng veà taøi chính, − Nhöõng thay ñoåi veà luaät phaùp, hay chính saùch cuûa chính phuû taïo ra nhöõng baát lôïi nghieâm troïng cho hoaït ñoäng cuûa doanh nghieäp v.v ... Neáu vaãn coøn nghi vaán raèng giaû ñònh naøy khoâng ñöôïc toân troïng, kieåm toaùn vieân seõ xem ñôn vò coù coâng boá trong thuyeát minh cuûa baùo caùo taøi chính hay khoâng ? Tuøy theo töøng tröôøng hôïp cuï theå, kieåm toaùn vieân seõ phaùt haønh loaïi baùo caùo kieåm toaùn thích hôïp. 4. Ñaùnh giaù keát quaû . Tröôùc khi laäp baùo caùo kieåm toaùn , kieåm toaùn vieân phaûi ñaùnh giaù toång quaùt veà caùc keát quaû thu thaäp ñöôïc. Coâng vieäc naøy nhaèm soaùt xeùt laïi toaøn boä quaù trình kieåm toaùn , keát quaû thu ñöôïc vaø caân nhaéc caùc cô sôû ñeå ñöa ra yù kieán veà baùo caùo taøi chính. Ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích naøy, kieåm toaùn vieân thöôøng tieán haønh caùc thuû tuïc sau : - AÙp duïng caùc thuû tuïc phaân tích - Ñaùnh giaù söï ñaày ñuû cuûa baèng chöùng - Ñaùnh giaù toång hôïp caùc sai soùt phaùt hieän ñöôïc. - Raø soaùt laïi hoà sô kieåm toaùn : - Yeâu caàu ñôn vò cung caáp thö giaûi trình cuûa ngöôøi quaûn lyù. - Kieåm tra caùc coâng boá treân thuyeát minh baùo caùo taøi chính. - Xem xeùt caùc thoâng tin khaùc trong baùo caùo thöôøng nieân. II− BAÙO CAÙO KIEÅM TOAÙN. 1. Khaùi nieäm vaø vai troø cuûa baùo caùo kieåm toaùn.
29

Baùo caùo kieåm toaùn laø vaên baûn do kieåm toaùn vieân laäp vaø coâng boá ñeå trình baøy yù kieán cuûa mình veà nhöõng thoâng tin ñöôïc kieåm toaùn. Nhö vaäy, baùo caùo kieåm toaùn laø saûn phaåm cuûa cuoäc kieåm toaùn vaø coù caùc vai troø raát quan troïng. • Ñoái vôùi kieåm toaùn vieân, baùo caùo kieåm toaùn laø taøi lieäu trình baøy caùc keát luaän sau cuøng veà thoâng tin taøi chính ñöôïc kieåm toaùn, neân noù phaûi keát tinh ñöôïc toaøn boä coâng vieäc maø hoï ñaõ tieán haønh. Ñoàng thôøi, baùo caùo kieåm toaùn laø saûn phaåm cuûa kieåm toaùn vieân cung caáp cho xaõ hoäi vaø hoï phaûi chòu traùch nhieäm veà yù kieán cuûa mình. • Ñoái vôùi ngöôøi söû duïng thoâng tin taøi chính, baùo caùo kieåm toaùn laø caên cöù ñeå hoï ñaùnh giaù caùc thoâng tin naøy vaø ñöa ra caùc quyeát ñònh kinh teá. Ñeå thöïc thi vai troø naøy, baùo caùo phaûi roõ raøng, deã hieåu ñeå khoâng gaây ra caùc hieåu laàm. • Ñoái vôùi ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn, trong moät soá tröôøng hôïp, thí duï nhö kieåm toaùn hoaït ñoäng, baùo caùo kieåm toaùn vaø thö quaûn lyù (neáu coù) coøn laø caên cöù ñeå ñaùnh giaù vaø caûi tieán hoaït ñoäng cuûa ñôn vò noùi chung, kieåm soaùt noäi boä hoaëc coâng taùc keá toaùn taøi chính noùi rieâng. 2. Caùc yeáu toá cô baûn cuûa baùo caùo kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. • Tieâu ñeà : Giuùp phaân bieät vôùi caùc baùo caùo do ngöôøi khaùc laäp. • Ngöôøi nhaän : Phaûi ghi teân ngöôøi nhaän phuø hôïp vôùi hôïp ñoàng kieåm toaùn. • Ñoaïn môû ñaàu : - Chæ roõ ñoái töôïng kieåm toaùn laø caùc baùo caùo taøi chính, cuõng nhö ngaøy laäp vaø nieân ñoä maø baùo caùo taøi chính ñoù phaûn aùnh. - Khaúng ñònh roõ raøng vieäc laäp baùo caùo taøi chính laø traùch nhieäm cuûa Giaùm ñoác (hoaëc ngöôøi ñöùng ñaàu) ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn. Coøn traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân laø ñöa ra yù kieán veà baùo caùo taøi chính döïa treân keát quaû kieåm toaùn cuûa mình. • Phaïm vi kieåm toaùn : - Caùc chuaån möïc kieåm toaùn ñöôïc aùp duïng : nhaèm baûo ñaûm vôùi ngöôøi söû duïng baùo caùo taøi chính raèng cuoäc kieåm toaùn ñaõ ñöôïc thöïc hieän theo caùc chuaån möïc hieän haønh. - Cuoäc kieåm toaùn ñaõ ñöôïc laäp keá hoaïch vaø thöïc hieän ñeå coù ñöôïc söï ñaûm baûo hôïp lyù laø caùc baùo caùo taøi chính khoâng chöùa ñöïng nhöõng sai leäch troïng yeáu. - Caùc coâng vieäc ñaõ thöïc hieän, nhö caùc phöông phaùp kieåm toaùn ñeå thu thaäp baèng chöùng, ñaùnh giaù vieäc tuaân thuû chuaån möïc keá toaùn hieän haønh, ñaùnh giaù caùc öôùc tính keá toaùn, ñaùnh giaù vieäc trình baøy b aùo caùo taøi chính. - Xaùc ñònh cuoäc kieåm toaùn ñaõ cung caáp nhöõng cô sôû hôïp lyù ñeå laøm caên cöù cho yù kieán cuûa kieåm toaùn vieân. • YÙ kieán cuûa kieåm toaùn vieân : Neâu roõ yù kieán veà treân caùc phöông dieän laø : - Phaûn aùnh (hoaëc trình baøy) trung thöïc vaø hôïp lyù treân caùc khía caïnh troïng yeáu, - Tuaân thuû caùc chuaån möïc vaø cheá ñoä keá toaùn hieän haønh (neáu caàn phaûi ghi roõ teân quoác gia), vaø - Vieäc tuaân thuû caùc quy ñònh phaùp lyù coù lieân quan. • Ñòa ñieåm vaø thôøi gian laäp baùo caùo kieåm toaùn. • Chöõ kyù vaø ñoùng daáu. 3. Caùc loaïi baùo caùo kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. Caên cöù keát quaû kieåm toaùn, kieåm toaùn vieân coù theå ñöa ra moät trong caùc loaïi yù kieán sau ñaây : 3.1. YÙ kieán chaáp nhaän toaøn p haàn. YÙ kieán chaáp nhaän toaøn phaàn ñöôïc ñöa ra khi kieåm toaùn vieân cho raèng baùo caùo taøi chính ñaõ phaûn aùnh trung thöïc vaø hôïp lyù treân caùc khía caïnh troïng yeáu veà tình hình taøi chính cuûa ñôn vò, vaø phuø hôïp vôùi chuaån möïc hay cheá ñoä keá toaùn hieän haønh. Ngoaøi ra, cuõng haøm yù raèng moïi thay ñoåi veà nguyeân taéc keá toaùn vaø caùc taùc ñoäng cuûa chuùng ñaõ ñöôïc xem xeùt, ñaùnh giaù ñaày ñuû vaø ñaõ ñöôïc coâng boá trong thuyeát minh baùo caùo taøi chính.
30

YÙ kieán chaáp nhaän toaøn phaàn cuõng ñöôïc ñöa ra trong tröôøng hôïp baùo caùo taøi chính tuy coù sai soùt nhöng ñaõ ñöôïc ñieàu chænh theo yù kieán cuûa kieåm toaùn vieân. Ngoaøi ra, kieåm toaùn vieân coøn coù theå ñöa ra yù kieán chaáp nhaän toaøn phaàn vôùi moät ñoaïn nhaän xeùt. Ñoaïn naøy thöôøng ñöôïc ñaët sau ñoaïn yù kieán nhaèm laøm saùng toû theâm veà moät vaøi yeáu toá coù aûnh höôûng ñeán baùo caùo taøi chính, nhöng khoâng aûnh höôûng ñeán yù kieán cuûa kieåm toaùn vieân. 3.2. YÙ kieán chaáp nhaän töøng phaàn. YÙ kieán naøy ñöôïc trình baøy khi kieåm toaùn vieân cho raèng baùo caùo taøi chính chæ phaûn aùnh trung thöïc vaø hôïp lyù neáu khoâng bò aûnh höôûng bôûi yeáu toá ngoaïi tröø hoaëc yeáu toá tuøy thuoäc maø kieåm toaùn vieân neâu ra trong baùo caùo kieåm toaùn. a- Tröôøng hôïp coù yeáu toá ngoaïi tröø : Ñoù laø khi kieåm toaùn vieân bò giôùi haïn veà phaïm vi kieåm toaùn hoaëc baát ñoàng yù kieán vôùi ngöôøi quaûn lyù veà phöông phaùp keá toaùn . • Bò giôùi haïn phaïm vi kieåm toaùn : laø khi kieåm toaùn vieân khoâng theå thöïc hieän ñöôïc caùc thuû tuïc kieåm toaùn maø hoï cho laø caàn thieát. • Baát ñoàng yù kieán : Neáu nhöõng ñieåm khoâng nhaát trí laø troïng yeáu ñoái vôùi baùo caùo taøi chính, kieåm toaùn vieân phaûi ñöa ra yù kieán chaáp nhaän töøng phaàn hoaëc yù kieán khoâng chaáp nhaän. b- Tröôøng hôïp coù yeáu toá tuøy thuoäc : Yeáu toá tuøy thuoäc laø yeáu toá khoâng chaéc chaén vì phuï thuoäc vaøo caùc söï kieän töông lai, nghóa laø naèm ngoaøi khaû naêng kieåm soaùt cuûa ñôn vò vaø kieåm toaùn vieâ n . 3.3. YÙ kieán khoâng chaáp nhaän (YÙ kieán traùi ngöôïc). Ñaây chính laø tröôøng hôïp ngöôïc laïi cuûa yù kieán chaáp nhaän toaøn phaàn. Thoâng thöôøng kieåm toaùn vieân ñöa ra yù kieán naøy khi coù söï baát ñoàng nghieâm troïng vôùi giaùm ñoác ñôn vò veà vieäc löïa choïn vaø aùp duïng chuaån möïc vaø cheá ñoä keá toaùn, hoaëc söï khoâng phuø hôïp cuûa caùc thoâng tin ghi trong baùo caùo taøi chính, hoaëc phaàn thuyeát minh baùo caùo taøi chính. Khi ñöa ra yù kieán khoâng chaáp nhaän, kieåm toaùn vieân phaûi thu thaäp ñuû baèng chöùng ñeå laøm cô sôû cho yù kieán cuûa mình. Trong baùo caùo naøy, kieåm toaùn vieân phaûi trình baøy phaàn giaûi thích veà lyù do khoâng chaáp nhaän, vaø neâu nhöõng aûnh höôûng chính cuûa noù ñeán tình hình taøi chính vaø keát quaû hoaït ñoäng cuûa ñôn vò. 3.4. YÙ kieán töø choái (khoâng theå ñöa ra yù kieán). Kieåm toaùn vieân ñöa ra yù kieán naøy khi haäu quaû cuûa vieäc bò giôùi haïn phaïm vi kieåm toaùn laø quan troïng, hoaëc thieáu thoâng tin lieân quan ñeán moät soá löôïng lôùn caùc khoaûn muïc tôùi möùc maø kieåm toaùn vieân khoâng theå thu thaäp baèng chöùng kieåm toaùn ñaày ñuû vaø thích hôïp ñeå coù theå cho yù kieán veà baùo caùo taøi chính. YÙ kieán töø choái vaø yù kieán khoâng chaáp nhaän coù ñieåm gioáng nhau laø caû hai chæ ñöôïc ñöa ra khi coù nhöõng söï kieän nghieâm troïng, nghóa laø moät baùo caùo chaáp nhaän töøng phaàn laø khoâng theå thích hôïp do möùc troïng yeáu cuûa vaán ñeà. Tuy nhieân, yù kieán töø choái vaø yù kieán khoâng chaáp nhaän laø hai tröôøng hôïp hoaøn toaøn khaùc nhau : YÙ kieán töø choái duøng trong tröôøng hôïp kieåm toaùn vieân khoâng ñuû thoâng tin ñeå keát luaän baùo caùo taøi chính laø trình baøy “trung thöïc vaø hôïp lyù” hay “khoâng trung thöïc vaø khoâng hôïp lyù”. Coøn yù kieán khoâng chaáp nhaän ñöôïc ñöa ra khi kieåm toaùn vieân ñaõ coù ñuû baèng chöùng ñaày ñuû vaø thích hôïp ñeå keát luaän raèng baùo caùo taøi chính ñaõ trình baøy “khoâng trung thöïc vaø khoâng hôïp lyù”.

31

vaø heä thoán g naøy coù theå chia laøm hai loaïi : − Kieåm soaùt caùc chu trình nghieäp vuï coù aûnh höôûng ñeán caùc khoaûn thu hay chi tieàn. NOÄI DUNG VAØ ÑAËC ÑIEÅM CUÛA KHOAÛN MUÏC TIEÀN. Noäi dung. thì kieåm toaùn tieàn vaãn laø moät noäi dung quan troïng. ñaëc ñieåm vaø muïc tieâu kieåm toaùn cuûa töøng khoaûn muïc. vaø ngöôïc laïi. Do vaäy. Ñeå haïn cheá nhöõng sai soùt coù theå xaûy ra. 1. Caùc tröôøng hôïp tieàn bò haïn cheá söû duïng ñeàu ñöôïc khai baùo ñaày ñuû (Trình baøy vaø coâng boá).Soå chi tieát tieàn ñöôïc toång coäng ñuùng vaø phuø hôïp vôùi taøi khoaûn toång hôïp treân soå caùi (Ghi cheùp chính xaùc). chuùng toâi seõ trình baøy veà kieåm toaùn caùc khoaûn muïc cuûa baùo caùo taøi chính. − Kieåm tra ñoäc laäp thoâng qua kieåm keâ quyõ hay ñoái chieáu vôùi ngaân haøng. coâng nôï. thí duï chu trình baùn haøng hoaëc chu trình mua haøng. . bieån thuû thöôøng raát cao. Tieàn laïi laø taøi saûn ñöôïc öa chuoäng nhaát neân xaùc suaát xaûy ra gian laän. . Tieàn laø khoaûn muïc ñöôïc trình baøy tröôùc tieân treân baûng caân ñoái keá toaùn vaø laø moät khoaûn muïc quan troïng trong taøi saûn löu ñoäng. tieàn ñöôïc trình baøy ôû phaàn Taøi saûn (Phaàn A : taøi saûn löu ñoäng vaø ñaàu tö ngaén haïn). Treân baûng caân ñoái keá toaùn. chuùng toâi seõ trình baøy vieäc kieåm toaùn taïi caùc ñôn vò söû duïng caùc heä thoáng keá toaùn khaùc vôùi Vieät nam. vôùi trình töï chung laø giôùi thieäu veà noäi dung. caùc ñôn vò thöôøng thieát laäp kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi caùc khoaûn tieàn.Tieàn ñang chuyeån 2. .CHÖÔNG VII KIEÅM TOAÙN TIEÀN Töø chöông naøy. II− KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ ÑOÁI VÔÙI TIEÀN. Tieàn coøn laø moät khoaûn muïc bò aûnh höôûng vaø coù aûnh höôûng ñeán nhieàu khoaûn muïc quan troïng nhö doanh thu. kieåm soaùt noäi boä lieân quan vaø caùc thuû tuïc kieåm toaùn aùp duïng cho khoaûn muïc ñoù. duø soá dö cuûa khoaûn muïc naøy khoâng troïng yeáu. chi phí. ruûi ro tieàm taøng cuûa khoaûn muïc naøy thöôøng ñöôïc ñaùnh giaù laø cao neân kieåm toaùn vieân caàn taäp trung kieåm tra chi tieát nhieàu hôn caùc loaïi khaùc. 1.Soá dö caùc khoaûn tieàn toàn taïi vaøo ngaøy laäp baûng caân ñoái keá toaùn (Hieän höõu). phaàn minh hoïa chuû yeáu ñöôïc trình baøy theo keá toaùn Vieät Nam vôùi hình thöùc keá toaùn nhaät kyù chung. 32 . neân ñaây laø khoaûn thöôøng bò trình baøy sai leäch. . . Trong nhöõng tröôøng hôïp caàn thieát. 3.Soá dö tieàn ñöôïc phaân loaïi vaø trình baøy thích hôïp treân baùo caùo taøi chính. Khi xem xeùt tieàn. vaø haàu heát caùc taøi saûn khaùc cuûa doanh nghieäp. khoaûn muïc I : Tieàn vaø bao goàm caùc loaïi : .Taát caû caùc nghieäp vuï lieân quan ñeán tieàn laø coù thaät vaø ñeàu ñöôïc ghi nhaän (Ñaày ñuû).Tieàn maët . Ñaëc ñieåm. Trong caùc noäi dung ñöôïc giôùi thieäu. Muïc tieâu kieåm toaùn.Doanh nghieäp coù quyeàn sôû höõu veà maët phaùp lyù ñoái vôùi caùc khoaûn tieàn (Quyeàn sôû höõu). Nhöõng sai phaïm ôû caùc khoaûn muïc khaùc seõ taùc ñoäng ñeán tieàn. Soá phaùt sinh cuûa caùc taøi khoaûn tieàn thöôøng lôùn hôn soá phaùt sinh cuûa haàu heát caùc taøi khoaûn khaùc.Tieàn göûi ngaân haøng .Soá dö taøi khoaûn tieàn ñöôïc ghi theo ñuùng giaù trò coù theå thöïc hieän ñöôïc (Ñaùnh giaùù). muïc tieâu kieåm toaùn laø nhaèm xaùc ñònh caùc vaán ñeà sau : . Do ñöôïc söû duïng ñeå phaân tích khaû naêng thanh toaùn cuûa moät doanh nghieäp. I. Do taát caû nhöõng lyù do treân. Yeâu caàu cuûa kieåm soaùt noäi boä.

Vaän duïng ñuùng nguyeân taéc uûy quyeàn vaø pheâ chuaån. thöïc hieän ñ oái chieáu giöõa soá lieäu treân soå saùch vaø thöïc teá 3.Taäp trung ñaàu moái thu . moät nhaân vieân thöôøng phaûi ñaûm nhieäm nhieàu vieäc nhö baùn haøng. Trong ñieàu kieän ñoù. nhö thu tröïc tieáp töø baùn haøng.Haøng ngaøy. cuõng nhö thanh toaùn nôï ñeán haïn. ghi soå. Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi chi tieàn. ñoái chieáu soá lieäu giöõa thuû quyõ vaø keá toaùn.Trong thöïc tieãn. phöông phaùp kieåm soaùt toát nhaát laø söû duïng caùc thieát bò thu tieàn. vaø nhieàu khoaûn thu khaùc. caàn phaûi quaûn lyù ñöôïc soá thu trong ngaøy thoâng qua vieäc laäp ra caùc baùo caùo baùn haøng haøng ngaøy. 3. hoaëc bieân lai − Neáu thu tieàn taïi cô sôû cuûa khaùch haøng : Quaûn lyù chaët cheõ giaáy giôùi thieäu. vaø ñöôïc ghi cheùp ñuùng ñaén. ngöôøi ta thöôøng toå chöùc heä thoáng thu tieàn ôû moät trung taâm vaø phaân coâng cho moät nhaân vieân ñaûm nhaän. nhaø haøng.Thöïc hieän toái ña nhöõng khoaûn chi baèng tieàn göûi ngaân haøng. phaûi ñöôïc xeùt duyeät. Coù theå toùm taét caùc nguyeân taéc chung ñeå xaây döïng kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi tieàn nhö sau : . Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi thu ñöôïc thieát keá thay ñoåi tuøy theo töøng loaïi hình ñôn vò vaø tuøy theo caùc nguoàn thu. − Neáu thu tieàn qua böu ñieän : caàn phaân nhieäm cho caùc nhaân vieân khaùc nhau ñaûm nhaän caùc nhieäm vuï nhö Laäp hoùa ñôn baùn haøng − Theo doõi coâng nôï − Ñoái chieáu giöõa soå toång hôïp vaø chi tieát veà coâng nôï − Môû thö vaø lieät keâ caùc seùc nhaän ñöôïc − Noäp caùc seùc vaøo ngaân haøng − Thu tieàn. − Phaûi duy trì soá dö toàn quyõ hôïp lyù ñeå ñaûm baûo chi traû caùc nhu caàu veà kinh doanh.Haïn cheá toái ña vieäc söû duïng tieàn maët trong thanh toaùn : . vaø thöôøng xuyeân ñoái chieáu coâng nôï ñeå choáng thuû thuaät goái ñaàu... nhöng caùc bieân lai phaûi do moät nhaân vieân khaùc laäp. Ñoái vôùi caùc ñôn vò dòch vuï nhö khaùch saïn.AÙp duïng nguyeân taéc phaân chia traùch nhieäm . vì khoâng taïo khaû naêng sinh lôïi vaø coù theå gaëp ruûi ro. Ñoái vôùi caùc doanh nghieäp baùn leû. 33 . muoán kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu ñoái vôùi tieàn caàn phaûi ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu nhö sau : − Thu ñuû : Moïi khoaûn tieàn ñeàu phaûi ñöôïc thu ñaày ñuû.Cuoái moãi thaùng. vieäc ñaùnh soá tröôùc caùc bieân lai seõ laø moät phöông tieän höõu hieäu ñeå ngaên ngöøa gian laän. vaø noäp ngay soá thu trong ngaøy cho ngaân haøng . nhaän tieàn. göûi vaøo ngaân haøng hay noäp vaøo quyõ trong khoaûng thôøi gian sôùm nhaát. Moät soá thuû tuïc kieåm soaùt noäi boä thöôøng ñöôïc söû duïng ñoái vôùi chi quyõ nhö sau : .2. − Chi ñuùng : Taát caû caùc khoaûn chi ñeàu phaûi ñuùng vôùi muïc ñích. . Caùc nguyeân taéc kieåm soaùt noäi boä. Trong theå thöùc naøy. Tröôøng hôïp thu nôï cuûa khaùc h haøng. Traùnh vieäc toàn quyõ quaù möùc caàn thieát.Coù bieän phaùp khuyeán khích caùc ngöôøi noäp tieàn yeâu caàu cung caáp bieân lai hoaëc phieáu thu tieàn. Neáu khoâng trang bò ñöôïc heä thoáng maùy moùc tieân tieán.Nhaân vieân phaûi coù ñuû khaû naêng vaø lieâm chính . Tröôøng hôïp thu töø baùn haøng. 4. . thu töø nôï cuûa khaùch haøng. Sau ñaây laø moät vaøi thuû tuïc kieåm soaùt noäi boä ñieån hình : 3. haïn cheá chi baèng tieàn maët.1. 2. vì thöôøng coù nhieàu nguoàn thu khaùc nhau. − Neáu khaùch haøng ñeán noäp tieàn : Khuyeán khích hoï yeâu caàu cung caáp phieáu thu.Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi thu tieàn.

Ñoái chieáu haøng thaùng vôùi soå phuï cuûa ngaân haøng. Kieåm toaùn vieân chæ coù theå ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt ñoái vôùi moät cô sôû daãn lieäu naøo ñoù laø thaáp hôn möùc toái ña. Thö xaùc nhaän do kieåm toaùn vieân soaïn thaûo nhöng phaûi coù chöõ kyù cuûa ñôn vò. kieåm toaùn vieân yeâu caàu cung caáp hay töï laäp moät baûng keâ chi tieát caùc taøi khoaûn tieàn maët. 1. Tuy nhieân trong moät soá tröôøng hôïp.1 Thöïc hieän thuû tuïc phaân tích Trong kieåm toaùn tieàn thuû tuïc phaân tích ít ñöôïc söû duïng.1. kieåm toaùn vieân thöôøng döïa vaøo söï quan saùt vaø söû duïng baûng caâu hoûi veà kieåm soaùt noäi boä.KIEÅM TOAÙN KHOAÛN MUÏC TIEÀN 1. Muïc ñích cuûa thuû tuïc naøy laø giuùp kieåm toaùn vieân kieåm tra söï thoáng nhaát giöõa soá lieäu toång hôïp cuûa khoaûn muïc treân baùo caùo taøi chính vôùi soá lieäu chi tieát cuûa caùc taøi khoaûn caáu thaønh. Giaû söû raèng doanh nghieäp aùp duïng hình thöùc keá toaùn nhaät kyù chung. do vaäy thuû tuïc khaùm phaù gian laän seõ khoâng ñöôïc nhaán maïnh.Thöû nghieäm chi tieát : a. Luùc naøy caùc thöû nghieäm cô baûn thöôøng ñöôïc tieán haønh nhö sau : 2. . 1. Coâng vieäc naøy chuû yeáu laø ñeå nhaän dieän caùc ñieåm yeáu vaø ñieåm maïnh cuûa heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. kieåm toaùn vieân seõ ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt cho töøng cô sôû daãn lieäu. . nhaèm ñieàu chænh chöông trình kieåm toaùn cho phuø hôïp. Ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt. Nghieân cöùu vaø ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä. Sau khi ñaõ thöïc hieän caùc thuû tuïc treân.Göûi thö xin xaùc nhaän moïi soá dö cuûa t aøi khoaûn tieàn göûi ngaân haøng vaøo thôøi ñieåm khoùa soå. Tröôùc khi thöïc hieän caùc thöû nghieäm khaùc. vaøng baïc. coøn vôùi doanh nghieäp lôùn. Thö traû lôøi cuûa ngaân haøng phaûi göûi tröïc tieáp cho kieåm toaùn vieân vaø moät baûn sao cho khaùch haøng. vôùi caùc baûng keâ tieàn göûi vaøo ngaân haøng vaø vôùi taøi khoaûn nôï phaûi thu.4.2. kieåm toaùn vieân khoâng thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt. Ví duï nhö coù theå söû duïng tyû leä giöõa soá dö taøi khoaûn tieàn vôùi caùc taøi saûn löu ñoäng. vaø ñoái chieáu vôùi soá dö treân soå caùi. chuùng toâi giaû ñònh raèng kieåm soaùt noäi boä veà tieàn laø höõu hieäu. tieàn ñang chuyeån theo töøng loaïi : tieàn Vieät Nam. bao goàm soá dö ñaàu kyø (hoaëc soá dö kieåm toaùn kyø tröôùc) vaø soá dö cuoái kyø theo Soå caùi (chöa kieåm toaùn). III. neáu möùc ruûi ro kieåm soaùt ñöôïc ñaùnh giaù laø toái ña vaø xeùt thaáy khoâng coù khaû naêng giaûm ñöôïc trong thöïc teá. 2. kieåm toaùn vieân phaûi tröïc tieáp göûi thö vaø yeâu caàu thö phuùc 34 .Phaân tích baûng keâ chi tieát cuûa taøi khoaûn tieàn. hoï thöôøng söû duïng löu ñoà ñeå moâ taû cô caáu kieåm soaùt noäi boä hieän haønh. khi maø ñaùnh giaù raèng caùc thuû tuïc kieåm soaùt coù lieân quan ñöôïc thieát keá vaø thöïc hieän höõu hieäu.Toång coäng nhaät kyù quyõ vaø laàn theo soá toång coäng ñeán soå caùi .So saùnh chi tieát danh saùch nhaän tieàn töø soå quyõ (baùo caùo quyõ) vôùi nhaät kyù thu tieàn. Tìm hieåu veà kieåm soaùt noäi boä.Xaây döïng caùc thuû tuïc xeùt duyeät caùc khoaûn chi. Ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt vaø thieát keá laïi caùc thöû nghieäm cô baûn. kieåm toaùn vieân thöôøng soaïn baûng töôøng thuaät. Thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt.. Theá nhöng ñeå ñôn giaûn. Ñeå ñaûm baûo tính thích hôïp cuûa baèng chöùng. Ngöôïc laïi. 2. Thöû nghieäm cô baûn.Choïn maãu ñeå so saùnh giöõa khoaûn chi ñaõ ghi trong nhaät kyù chi tieàn vôùi taøi khoaûn phaûi traû . ta coù theå aùp duïng caùc thöû nghieäm kieåm soaùt thoâng duïng laø : . 1. thuû tuïc phaân tích coù theå vaãn höõu ích.3. ngoaïi teä. ñaù quyù cuûa töøng chi nhaùnh. 1. Ñeå thieát laäp. maø chæ thöïc hieän caùc thöû nghieäm cô baûn ôû möùc ñoä phuø hôïp.2. tieàn göûi ngaân haøng. vaø vôùi caùc chöùng töø coù lieân quan. Ñoái vôùi doanh nghieäp nhoû. . b.

Kieåm toaùn vieân caàn giöõ bieân baûn. Kieåm toaùn vieân choïn ra moät soá nghieäp vuï lôùn. kieåm toaùn vieân seõ ñoái chieáu soá dö taøi khoaûn tieàn göûi ngaân haøng vôùi soá dö treân soå phuï cuûa ngaân haøng. vaø ñöôïc ghi cheùp ñuùng hay khoâng ? Xem chuùng coù caàn ñöôïc coâng boá treân thuyeát minh baùo caùo taøi chính hay khoâng (ví duï nhö ñoái vôùi caùc nghieäp vuï lieân quan ñeán caùc beân höõu quan) ? f. baát thöôøng vaø kieåm tra chuùng ñeå xem caùc nghieäp vuï naøy coù ñöôïc cho pheùp. Soá lieäu töø caùc bieân baûn ñoù ñöôïc duøng ñeå ñoái chieáu vôùi chi tieát vaø toång hôïp cuûa taøi khoaûn Tieàn maët.Kieåm keâ tieàn maët toàn quyõ. kieåm toaùn vieân caàn laàn theo soá dö cuûa taøi khoaûn naøy leân soá dö treân baûng caân ñoái keá toaùn. chi baát thöôøng. hoaëc ñaõ noäp nhöng chöa nhaän ñöôïc giaáy baùo cuûa ngaân haøng (hay kho baïc) vaø nhöõng seùc chöa noäp taïi thôøi ñieåm khoùa soå.Kieåm tra vieäc khoùa soå caùc nghieäp vuï thu chi tieàn. d.ñaùp göûi veà vaên phoøng cuûa coâng ty kieåm toaùn. Xem xeùt caùc baûng toång hôïp. Ñeå kieåm tra.Kieåm tra vieäc quy ñoåi ngoaïi teä ra tieàn Vieät nam. c . ÔÛ moät soá ñôn vò. ñoái chieáu vôùi soå phuï cuûa ngaân haøng (hay kho baïc) vaø caùc chöùng töø coù lieân quan ñeå xaùc nhaän caùc khoaûn tieàn ñang chuyeån ñöôïc ghi cheùp ñuùng nieân ñoä. kieåm toaùn vieân thöôøng yeâu caàu khaùch haøng tröïc tieáp cung caáp soå phuï trong khoaûng thôøi gian moät tuaàn tröôùc vaø sau khi keát thuùc nieân ñoä. Kieåm toaùn vieân caàn xem xeùt thôøi ñieåm phaùt sinh cuûa caùc chöùng töø thu chi ñöôïc ghi nhaän vaøo soå keá toaùn vaøo nhöõng ngaøy tröôùc vaø sau khi keát thuùc nieân ñoä. Nhôø soå phuï. vaø phaùt hieän cheânh leäch. Khi keát thuùc. hoaëc baûn sao bieân baûn kieåm keâ. 35 . Kieåm toaùn vieân caàn kieåm tra vieäc choïn tyû giaù. neáu coù cheânh leäch caàn laøm roõ nguyeân nhaân. thuû quyõ seõ kyù vaøo bieân baûn kieåm keâ ñeå xaùc nhaän soá thöïc teá. vì ñaây laø khoaûn laø coù raát nhieàu khaû naêng gian laän.Kieåm tra caùc nghieäp vuï thu. • Kieåm tra vieäc khoùa soå cuûa taøi khoaûn Tieàn maët. Sau ñoù. hoaëc ñoàng tieàn ñöôïc choïn ñeå haïch toaùn. • Kieåm tra vieäc khoùa soå cuûa taøi khoaûn Tieàn ñang chuyeån. caàn laäp baûng toång hôïp caùc seùc ñaõ chi. ñeå xaùc ñònh xem moïi khoaûn thu chi coù ñöôïc ghi nhaän ñuùng nieân ñoä hay khoâng ? • Kieåm tra vieäc khoùa soå cuûa taøi khoaûn Tieàn gôûi ngaân haøng. tieàn maët toàn quyõ coù theå laø moät khoaûn muïc khoâng troïng yeáu. Ñeå kieåm tra. vieäc ñieàu chænh theo tyû giaù naøy vaø phaûn aùnh sai bieät vaøo khoaûn cheânh leäch tyû giaù. e. theá nhöng kieåm toaùn vieân vaãn caàn phaûi xem xeùt vieäc kieåm keâ quyõ tieàn maët. Sau khi nhaän ñöôïc thö xaùc nhaän cuûa ngaân haøng. kieåm toaùn vieân seõ tìm hieåu nguyeân nhaân cheânh leäch ñeå xaùc ñònh ñuùng ñaén soá thöïc.

. . Laäp leänh baùn haøng (phieáu xuaát kho). . . Do ñoù luoân coù khaû naêng laø ñôn vò seõ coá tình trình baøy sai leäch baùo caùo taøi chính.Caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng ñaõ ghi cheùp coù thöïc taïi thôøi ñieåm laäp baùo caùo (Hieän höõu).Ngöôøi söû duïng baùo caùo taøi chính thöôøng coù khuynh höôùng döïa vaøo moái lieân heä giöõa taøi saûn vôùi coâng nôï ñeå ñaùnh giaù khaû naêng thanh toaùn cuûa moät doanh nghieäp.NOÄI DUNG. Pheâ chuaån vieäc baùn chòu. ÑAËC ÑIEÅM CUÛA NGHIEÄP VUÏ BAÙN HAØNG VAØ NÔÏ PHAÛI THU KHAÙCH HAØNG. vì coù lieân quan maät thieát ñeán keát quaû kinh doanh cuûa ñôn vò. 2.Caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng ñöôïc ghi cheùp ñuùng soá tieàn goäp treân baùo caùo taøi chính vaø phuø hôïp giöõa chi tieát caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng vôùi soå caùi (Ghi cheùp chính xaùc). . Neân hieäu soá nôï phaûi thu khaùch haøng vaø döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi phaûn aùnh soá nôï phaûi thu thuaàn.Haàu heát caùc khoaûn tieàn thu ñöôïc cuûa caùc doanh nghieäp ñeàu coù lieân quan ñeán caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng.Caùc khoaûn döï phoøng ñöôïc tính toaùn hôïp lyù ñeå giaù trò thuaàn cuûa caùc khoaûn nôï phaûi thu gaàn ñuùng vôùi giaù trò coù theå thöïc hieän ñöôïc (Ñaùnh giaù). 3 . 1. Xuaát kho haøng hoaù. 2 . .Muïc tieâu kieåm toaùn. theá chaáp .Taát caû caùc khoaûn nôï phaûi thu ñeàu ñöôïc ghi nhaän ñaày ñuû (Ñaày ñuû).CHÖÔNG VIII KIEÅM TOAÙN NÔÏ PHAÛI THU KHAÙCH HAØNG VAØ NGHIEÄP VUÏ BAÙN HAØNG I. . Chaúng haïn trong chu kyø coù theå phaân chia nhö sau : 1 . maø vieäc laäp döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi cho caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng thöôøng döïa vaøo söï öôùc tính cuûa Ban giaùm ñoác vì theá neân raát khoù kieåm tra.Söï ñuùng ñaén trong trình baøy vaø coâng boá khoaûn nôï phaûi thu.Caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng vaøo ngaøy laäp baùo caùo thuoäc veà ñôn vò (Quyeàn sôû höõu).KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ ÑOÁI VÔÙI CAÙC KHOAÛN NÔÏ PHAÛI THU KHAÙCH HAØNG VAØ NGHIEÄP VUÏ BAÙN HAØNG. .Nôï phaûi thu khaùch haøng laø moät khoaûn muïc quan troïng treân baûng caân ñoái keá toaùn. vaø thöôøng ñöôïc trình baøy theo giaù trò coù theå thöïc hieän ñöôïc. hay boä phaän khaùc nhau phuï traùch. (Trình baøy vaø coâng boá). vaø phaân nhieäm cho nhöõng caù nhaân. 36 . do ñoù gian laän raát deã phaùt sinh töø caùc khoaûn naøy. khoaûn muïc nôï phaûi thu khaùch haøng ñöôïc trình baøy taïi phaàn A Taøi saûn löu ñoäng vaø ñaàu tö ngaén haïn. Noäi dung khoaûn muïc. II. 3. . baèng caùch ghi taêng caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng so vôùi thöïc teá nhaèm laøm cho khaû naêng thanh toaùn cuûa doanh nghieäp bieåu hieän khaùc ñi. goàm khoaûn muïc nôï phaûi thu khaùch haøng ñöôïc ghi theo soá phaûi thu goäp vaø khoaûn muïc döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi ñöôïc ghi soá aâm. bao goàm vieäc phaân loaïi ñuùng ñaén caùc khoaûn nôï phaûi thu.. Ñaëc ñieåm cuûa khoaûn muïc. Treân baûng caân ñoái keá toaùn. cuõng nhö coâng boá ñaày ñuû caùc vaán ñeà lieân quan nhö caàm coá. Do nghieäp vuï baùn haøng vaø nôï phaûi thu khaùch haøng coù moái lieân heä chaët cheõ vôùi nhau vaø chöông naøy seõ keát hôïp nghieân cöùu veà kieåm toaùn cho caû hai noä i dung treâ n . . Moät heä thoáng kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu veà caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng vaø nghieäp vuï baùn haøng thöôøng ñoøi hoûi phaûi taùch bieät caùc chöùc naêng.

so saùnh giaù treân hoùa ñôn vôùi baûng giaù taïi moãi thôøi ñieåm. Laäp vaø kieåm tra hoùa ñôn. chöõ kyù vaø söï xeùt duyeät ñoái vôùi caùc nghieäp vuï baùn chòu cuûa caáp coù thaåm quyeàn. caùc doanh nghieäp thöôøng söû duïng hoùa ñôn kieâm phieáu xuaát kho neân khoâng coù söï taùch bieät giöõa leänh baùn haøng (hoaëc phieáu xuaát kho) vôùi hoùa ñôn baùn haøng.3 .Kieåm tra maãu caùc nghieäp vuï baùn haøng : Kieåm toaùn vieân seõ laáy maãu ñeå xem xeùt caùc khía caïnh caàn thieát. Theo doõi thanh toaùn. 6 .Ñoái chieáu ngaøy ghi treân hoùa ñôn vôùi ngaøy göûi haøng.Ñoái chieáu veà chuûng loaïi. giaù caû. Ngoaøi caùc kyõ thuaät treân. hay khi ñoái chieáu taøi lieäu giöõa caùc boä phaän khaùc nhau. Ñeå kieåm tra vaán ñeà naøy. hoaëc vôùi catologue.1. chaúng haïn nhö teân cuûa nhaân vieân phuï traùch trong caùc lónh vöïc chính. . 1.Tìm hieåu veà kieåm soaùt noäi boä. b . vaø ngaøy ghi vaøo soå keá toaùn. sau khi nhaän ñöôïc ñôn ñaët haøng cuûa khaùch haøng. Göûi haøng ñi.Ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt : Töông töï caùc chöông tröôùc. Trong hình thöùc nhaät kyù chung. thí duï nhö so saùnh chi phí vaän chuyeån trong vaän ñôn. 8 . KIEÅM TOAÙN NÔÏ PHAÛI THU KHAÙCH HAØNG VAØ NGHIEÄP VUÏ BAÙN HAØNG. Chuaån y caùc khoaûn haøng baùn bò traû laïi. . c .Xem xeùt toång coäng cuûa töøng loaïi haøng.4 . 1. Do ñoù seõ giaûm thieåu ñöôïc khaû naêng xaûy ra gian laän vaø sai soùt. hoaëc coù theå döôùi daïng traû lôøi coù hay khoâng. . 5 . caàn choïn maãu caùc chöùng töø chuyeån haøng ñaõ laäp trong naêm vaø ñoái chieáu vôùi caùc hoùa ñôn. 1. Luùc naøy. hoaëc vôùi caùc taøi lieäu khaùc. muïc ñích laø tìm hieåu vaø ghi nhaän caùc thuû tuïc kieåm soaùt ñöôïc thöïc hieän. 1. hay giaûm giaù. Thöû nghieäm (a) khoâng giuùp phaùt hieän ñöôïc caùc tröôøng hôïp haøng ñaõ ñöôïc göûi ñi nhöng vì moät lyù do naøo ñoù maø khoâng laäp hoùa ñôn.Thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt. Caùc thöû nghieäm kieåm soaùt tieâu bieåu coù theå laø : a . toång coäng töøng hoùa ñôn. kieåm toaùn vieân thöôøng baét ñaàu choïn ra moät soá hoùa ñôn ñeå : . III. ñoù laø : Ñoái vôùi doanh nghieäp saûn xuaát. soá löôïng. 7 . Trong nghieäp vuï baùn haøng. Moät theå thöùc tìm hieåu veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä thöôøng ñöôïc söû duïng laø baûng caâu hoûi.2 . ngaøy göûi haøng. tieáp tuïc ñoái chieáu soá toång coäng cuûa nhaät kyù vôùi taøi khoaûn treân soå caùi. Caâu traû lôøi coù theå döôùi daïng moâ taû. sau ñoù. chöùng töø chuyeån haøng vaø hoùa ñôn baùn haøng. Sau khi xem xeùt veà tính chính xaùc trong maãu ñöôïc choïn neâu treân.Ñoái chieáu vôùi ñôn ñaët haøng. caâu traû lôøi khoâng chöùng toû kieåm soaùt noäi boä yeáu keùm. ñoàng thôøi laø caên cöù ñeå xuaát kho haøng hoùa (phieáu xuaát kho). quy caùch. hay bò hö hoûng. kieåm toaùn vieân seõ ñi töø hoùa ñôn ñeán nhaät kyù .Nghieân cöùu vaø ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä.Choïn maãu ñoái chieáu giöõa chöùng töø chuyeån haøng vôùi nhöõng hoùa ñôn lieân quan. Khi möùc ñoä phaân chia traùch nhieäm caøng cao thì caùc sai phaïm caøng deã bò phaùt hieän thoâng qua söï kieåm tra hoã töông giöõa caùc phaàn haønh. vaän ñôn. Cho pheùp xoùa soå caùc khoaûn nôï khoâng thu hoài ñöôïc. leänh baùn haøng. Caâu traû lôøi coù seõ cho thaáy kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu. ÔÛ Vieät Nam. kieåm toaùn vieân coøn coù theå thöïc hieän kyõ thuaät walk-through. Caàn ñaëc bieät löu yù ñeán soá thöù töï lieân tuïc cuûa caùc chöùng töø lieân quan laø ñôn ñaët haøng. hoùa ñôn baùn haøng seõ vöøa laø thoâng baùo cho khaùch haøng veà soá tieàn maø hoï phaûi traû. 37 . kieåm toaùn vieân seõ laàn theo töø caùc hoùa ñôn ñeán soå saùch keá toaùn. thoâng thöôøng doanh nghieäp seõ laäp hoùa ñôn baùn haøng hay hoùa ñôn giaù trò gia taêng (theo maãu quy ñònh).Xem xeùt söï cho pheùp vaø ghi cheùp veà haøng baùn bò traû laïi.

2. kieåm toaùn vieân seõ ñaùnh giaù möùc ruûi ro kieåm soaùt cho moãi cô sôû daãn lieäu lieân quan ñeán khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng vaø nghieäp vuï baùn haøng.So saùnh tyû leä chi phí döï phoøng nôï khoâng thu hoài ñöôïc vôùi soá dö taøi khoaûn nôï phaûi thu Khai khoáng hay khaùch haøng naêm nay vaø naêm tröôùc. hay giöõ soå keá toaùn. ñöôïc xeùt duyeät vaø kyù bôûi caáp coù thaåm quyeàn vaø hoï phaûi ñoäc laäp vôùi vieäc chi quyõ. khai thaáp möùc döï phoøng. 4. Khi ñaùnh giaù. Caùc thöû nghieäm chi tieát soá dö phuï thuoäc vaøo caùc muïc tieâu kieåm toaùn ñaõ ñöôïc xaùc ñònh ôû treân. ñoù laø : a . Caùc thöû nghieäm cô baûn tieâu bieåu ñeå ñaùp öùng muïc tieâu caùc kieåm toaùn chung coù theå bao goàm : 2.Thuû tuïc phaân tích ñoái vôùi taøi khoaûn doanh thu vaø nôï phaûi thu khaùch haøng : Baûng döôùi ñaây minh hoïa moät soá thuû tuïc phaân tích thöôøng duøng ñoái vôùi doanh thu vaø nôï phaûi thu khaùch haøng. Ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt vaø thieát keá laïi caùc thöû nghieäm cô baûn : Sau khi ñaõ thöïc hieän caùc thöû nghieäm treân. 1. (theo töøng maët haøng) 5. trong naêm vaø vôùi cuøng kyø cuûa naêm tröôùc. 7. kieåm toaùn vieân neân nhaän dieän nhöõng ñieåm yeáu cuûa kieåm soaùt noäi boä ñeå môû roäng caùc thöû nghieäm cô baûn vaø nhöõng ñieåm maïnh cho pheùp giaûm thieåu caùc thöû nghieäm cô baûn. tröôù c . 2. 38 .2 .Thöû nghieäm cô baûn. Thuû tuïc phaân tích Sai soùt coù theå xaûy ra 1. Baûng naøy lieät keâ soá dö cuûa töøng khaùch haøng vaø saép xeáp theo thôøi gian quaù haïn traû nôï (tính töø ngaøy heát haïn traû ñeán ngaøy laäp baùo caùo).1 . vaø coù theå aûnh höôûng ñeán khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng.4. hay bò hö hoûng ñeàu phaûi ñöôïc chöùng minh bôûi caùc taøi lieäu ñaõ ñöôïc ñaùnh soá thöù töï. 3.Thu thaäp hay töï laäp baûng soá dö chi tieát phaân tích coâng nôï theo tuoåi nôï ñeå ñoái chieáu vôùi soå chi tieát vaø soå caùi : Thöû nghieäm chi tieát veà taøi khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng vaø döï phoøng nôï khoù ñoøi chuû yeáu döïa vaøo baûng soá dö chi tieát phaân tích theo tuoåi nôï.Thöû nghieäm chi tieát soá dö : Ñoái vôùi chu kyø nôï phaûi thu khaùch haøng vaø nghieäp vuï baùn haøng. 2. So saùnh doanh thu baùn chòu giöõa caùc thaùng Khai khoáng hay khai thaáp doanh thu. So saùnh soá dö cuûa caùc khaùch haøng coù soá dö Sai soùt ôû taøi khoaûn nôï phaûi thu khaùch nôï vöôït quaù moät giôùi haïn naøo ñoù so vôùi naêm haøng. So saùnh caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng phaân tích theo tuoåi nôï cuûa naêm nay so vôùi naêm tröôùc. So saùnh giöõa tyû leä haøng bò traû laïi vaø giaûm Khai khoáng hay khai thaáp haøng bò traû giaù vôùi soá baùn giöõa naêm nay vaø naêm tröôùc laïi vaø giaûm giaù.Taát caû haøng hoùa bò traû laïi. So saùnh giöõa soá dö cuûa taøi khoaûn nôï phaûi thu Khai khoáng hay khai thaáp khoaûn nôï khaùch haøng vôùi doanh thu baùn chòu cuûa naêm phaûi thu khaùch haøng. 6. tröôù c . taøi khoaûn quan troïng nhaát laø taøi khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng vaø döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi. So saùnh tyû leä laõi goäp naêm nay vôùi naêm Khai khoáng hay khai thaáp doanh thu. nay so vôùi naêm tröôùc.

thöù ba. b. vaø phaûi ñaïi dieän cho toång theå ñeå coù theå thu thaäp ñöôïc baèng chöùng ñaùng tin caäy. Coøn ñoái vôùi phöông phaùp xaùc nhaän khoâng toaøn boä.3 . thöû nghieäm ñöôïc söû duïng phoå bieán nhaát laø göûi thö xin xaùc nhaän ñeán caùc khaùch haøng. b . c . Neáu khoâng nhaän ñöôïc thö traû lôøi. nhö laø göûi fax hay ñieän tín. chæ khi naøo coù söï khaùc bieät veà soá lieäu thì khaùch haøng môùi göûi thö traû lôøi cho kieåm toaùn vieân Sau ñaây laø moät soá vaán ñeà caàn quan taâm khi aùp duïng theå thöùc naøy : b.. Neáu chính saùch baùn chòu 39 . kieåm toaùn vieân caàn göûi thö nhaéc nhôû. Coù hai phöông phaùp thu thaäp xaùc nhaän töø khaùch haøng laø xaùc nhaän toaøn boä vaø xaùc nhaän khoâng toaøn boä. vaø toång hôïp keát quaû chung. kieåm toaùn coù theå söû duïng caùc kyõ thuaät khaùc. thoâng qua vieäc choïn ra moät soá khaùch haøng vaø laàn ñeán soå chi tieát cuûa khaùch haøng ñoù. goïi ñieän thoaïi . ñôn ñaët haøng. ñôn vò ñeàu yeâu caàu khaùch haøng xaùc nhaän coâng nôï vaø gôûi tröïc tieáp cho kieåm toaùn vieân. vaän ñôn . neân côõ maãu caàn phaûi khaù lôùn. Ñeå xaùc nhaän tính coù thöïc (Hieän höõu) cuûa taøi khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng. neáu vaãn khoâng nhaän ñöôïc. kieåm toaùn vieân seõ yeâu caàu ñôn vò kyù ñeå kieåm toaùn vieân göûi thö xin xaùc nhaän coâng nôï. Neáu sai soùt ñaùng keå khaùc xa so vôùi möùc döï kieán cuûa kieåm toaùn vieân. hoaëc coù theå ñeà nghò ñôn vò giaûi thích. Moät soá thö traû lôøi khaúng ñònh raèng soá dö ñaõ ñöôïc neâu laø khoâng chính xaùc vaø khoâng phaûn aùnh ñuùng soá nôï hieän haønh. Ñaây laø moät noäi dung quan troïng trong hoà sô kieåm toaùn. Neáu khoâng nhaän ñöôïc thö.Toùm taét vaø ñaùnh giaù keát quaû : kieåm toaùn vieân caàn laäp ra baûng toùm taét ñeå lieät keâ caùcthö ñaõ nhaän ñöôïc.Kieåm toaùn vieân thöôøng baét ñaàu kieåm tra laïi vieäc coäng doàn haøng ngang vaø haøng doïc. Trong nhieàu tröôøng hôïp. Sau cuøng.. vaø trong moïi tröôøn g hôïp thì khaùch haøng ñeàu ñöôïc yeâu caàu traû lôøi tröïc tieáp cho kieåm toaùn vieân. Sau ñoù. kieåm toaùn vieân caàn nghieân cöùu ñeå giaûi quyeát. Khi ñoù.Giaûi quyeát soá cheânh leäch giöõa thö xaùc nhaän cuûa khaùch haøng vôùi soá lieäu cuûa ñôn vò. Ngoaøi ra. nhö laø xem xeùt vieäc thu tieàn trong nieân ñoä keá tieáp. ñoái chieáu vôùi kyø haïn thanh toaùn..Thieát keá maãu : Do chæ göûi thö xaùc nhaän trong phaïm vi maãu ñöôïc choïn. Caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng khoâng nhaän ñöôïc thö traû lôøi sau khi ñaõ aùp duïng caùc thuû tuïc khaùc coù theå xem nhö laø sai soùt khi ñaùnh giaù keát quaû.5/ Cuoái cuøng.2 . kieåm toaùn vieân caàn laäp baûng chænh hôïp giöõa soá lieäu treân caùc soå chi tieát coù lieân quan vôùi baûng keâ chi tieát do khaùch haøng göûi ñeå xaùc ñònh soá thöïc. caùc hôïp ñoàng. Soá toång coäng treân baûng cuõng ñöôïc duøng ñeå ñoái chieáu vôùi taøi khoaûn toång hôïp treân soå caùi. Khi coù khaùc bieät soá lieäu. kieåm toaùn vieân neân tieáp tuïc göûi thö laàn thöù hai. kieåm toaùn vieân seõ ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt ñoái vôùi khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng.1. Trong phöông phaùp xaùc nhaän toaøn boä. caàn kieåm tra laïi toång coäng soá dö treân caùc soå chi tieát. vaø ñoái chieáu vôùi toång soá dö treân soå caùi. sau moät khoaûng thôøi gian naøo ñoù. cheânh leäch phaùt sinh laø do söï khaùc bieät veà thôøi ñieåm ghi nhaän doanh thu vaø caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng. phaûi traû coù lieân quan giöõa hai beân.Caùc thuû tuïc kieåm toaùn aùp duïng ñoái vôùi caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng khoâng coù thö traû lôøi. xem xeùt ñeán tính hôïp lyù cuûa söï phaân loaïi coân g nôï. Böôùc ñaàu tieân trong quaù trình kieåm toaùn caùc khoaûn döï phoøng laø xem xeùt keát quaû cuûa caùc thöû nghieäm khaùc lieân quan ñeán chính saùch baùn chòu cuûa doanh nghieäp. Tyû leä thö traû lôøi nhaän ñöôïc seõ thay ñoåi raát nhieàu tuøy theo caùc loaïi khaùch haøng. b. b. thì caàn ñaùnh giaù laïi vaø coù theå thay ñoåi phaïm vi cuûa caùc thöû nghieäm cô baûn trong cuoäc kieåm toaùn.Göûi thö xin xaùc nhaän ñeán khaùch haøng. vaø trong caû hai phöông phaùp. b. coù theå aùp duïng caùc thuû tuïc kieåm toaùn khaùc. hoùa ñôn baùn haøng..Kieåm tra vieäc laäp döï phoøng nôï khoù ñoøi. sau khi ñaõ giaûi quyeát moïi khoaûn cheânh leäch thoâng qua thö xaùc nhaän.4 . Maët khaùc.

nhö laø hôïp ñoàng kinh teá. cuõng coù theå laø moät chæ daãn toát cho kieåm toaùn vieân ñeå laøm saùng toû veà caùc khoaûn baát thöô øng. doanh nghieäp ñaõ ñoøi nhieàu laàn nhöng vaãn chöa thu ñöôïc nôï. phaù saûn hay bò cô quan phaùp luaät giam caàm thì cuõng ñöôïc ghi nhaän laø nôï khoù ñoøi. vieäc phaân tích taøi khoaûn chi phí taøi chính khoaûn muïc chi phí tieàn laõi . ñoái chieáu coâng nôï. döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi chæ ñöôïc laäp khi coù ñaày ñuû chöùng töø goác hay xaùc nhaän con nôï veà soá tieàn chöa traû. cuõng nhö caùc taøi lieäu xaùc nhaän veà coâng nôï coù lieân quan. Ñeå xaùc ñònh ñôn vò coù laäp ñuû caùc khoaûn laäp döï phoøng hay khoâng. Neáu coù cheânh leäch. Caên cöù ñeå ghi nh aän khoaûn nôï khoù ñoøi laø : • Nôï quaù haïn thanh toaùn töø 2 naêm trôû leân. Ngoaøi ra. luùc naøy söï thay ñoåi soá dö cuûa taøi khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng chæ coù theå do vieäc thay ñoåi cuûa hoaït ñoäng kinh doanh vaø doanh soá baùn.9. cuõng nhö taøi khoaûn toång hôïp treân soå caùi. so vôùi chi phí döï phoøng veà nôï khoâng thu hoài ñöôïc. thuû tuïc kieåm toaùn coù theå aùp duïng ñeå khaùm phaù gian laän naøy laø kieåm toaùn vieân laäp baûng lieät keâ caùc nghieäp vuï baùn haøng dieãn ra trong moä t s ngaøy tröôùc vaø sau ngaøy khoùa soå ñeå so saùnh vôùi hoùa ñôn baùn haøng vaø vôùi caùc oá chöùng töø coù lieân quan. Ngoaøi ra. Beân caïnh ñoù. kieåm toaùn vieân caàn so saùnh giöõa ngaøy ghi treân caùc chöùng töø chuyeån haøng ñöôïc choïn maãu vôùi ngaøy treân hoùa ñôn baùn haøng vaø treân soå keá toaùn.1997 cuûa Boä Taøi chính. vaø so vôùi khoaûn döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi. Nhaèm muïc tieâu kieåm tra vieäc ghi nhaän ñuùng thôøi khoùa. keå töø ngaøy ñeán haïn thu nôï ghi trong hôïp ñoàng kinh teá. Ñeå phaùt hieän sai phaïm naøy. theá chaáp.cuõng laø moät chæ daãn toát veà caùc khoaûn naøy. neáu chính saùch baùn chòu ñaõ thay ñoåi ñaùng keå. kieåm toaùn vieân seõ yeâu caàu ñôn vò ñieàu chænh ñeå phaûn aùnh ñuùng doanh thu cuûa nieân ñoä. khaùch haøng khoâng coøn quyeàn sôû höõu ñaày ñuû ñoái vôùi caùc khoaûn nôï vì moät soá ñaõ ñöôïc ñem caàm coá. Neân so saùnh buùt toaùn ghi Coù ôû taøi khoaûn naøy vôùi taøi khoaûn chi phí döï phoøng veà nôï khoâng thu hoài ñöôïc. qua nieân ñoä sau thì soá doanh thu naøy seõ ñöôïc khaáu tröø. doanh thu cuõng coù theå bò taêng giaû taïo baèng caùch ghi nhaän tröôùc moät khoaûn doanh thu naøo ñoù cho nieân ñoä . Sau ñoù.Kieåm tra vieäc khoùa soå ñoái vôùi nghieäp vuï baùn haøng : Moät trong nhöõng phöông phaùp laøm taêng giaû taïo doanh thu laø ghi vaøo nhaät kyù vaø soå caùi veà caùc nghieäp vuï baùn haøng xaûy ra sau khi keát thuùc nieân ñoä. tröôùc tieân caàn laäp baûng phaân tích döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi. kheá öôùc vay nôï hay cam keát nôï. kieåm toaùn vieân caàn phaûi thaän troïng khi ñaùnh giaù keát quaû cuûa nhöõng thay ñoåi naøy. 40 . thì noù cuõng laø söï chæ daãn veà khaû naêng coù sai soùt trong soá lieäu cuûa nieân ñoä. e -Xem xeùt veà caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng bò caàm coá theá chaáp : Trong moät soá tröôøng hôïp. Baèng chöùng veà söï caàm coá. Taïi Vieät Nam5. theá chaáp cuûa caùc khoaûn phaûi thu khaùch haøng coù theå ñöôïc kieåm toaùn vieân thu thaäp thoâng qua thö xaùc nhaän. kieåm toaùn vieân caàn laàn theo nhöõng khoaûn ghi Nôï vaøo taøi khoaûn döï phoøng phaûi thu khoù ñoøi ñeán caùc chöùng töø coù lieân quan. 5 Theo ThoângTö 64-TC-TCDN ngaøy 15. d . Ngoaøi ra.khoâng thay ñoåi vaø keát quaû cuûa caùc thöû nghieäm coù lieân quan cho thaáy chính saùch baùn chòu cuûa naêm hieän haønh töông töï nhö thôøi khoùa tröôùc. kieåm toaùn vieân neân xem xeùt caån thaän taát caû caùc khoaûn haøng traû laïi sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä coù lieân quan ñeán soá haøng baùn trong nieân ñoä tröôùc. Khi phaùt hieän ñöôïc. • Tröôøng hôïp ñaëc bieät tuy thôøi gian quaù haïn chöa ñöôïc 2 naêm nhöng con nôï ñang trong thôøi gian xem xeùt giaûi theå. vieäc tính tyû leä caùc khoaûn nôï khoâng thu hoài ñöôïc so vôùi khoaûn baùn chòu roøng. Ngöôïc laïi. caùc kheá öôùc vay nôï hay caùc cam keát nôï. Kieåm toaùn vieân phaûi döïa vaøo caùc quy ñònh naøy ñeå kieåm tra veà möùc laäp döï phoøng.

41 .. Kieåm toaùn vieân coøn caàn ñaùnh giaù xem vieäc trình baøy vaø coâng boá taøi khoaûnphaûi thu khaùch haøng treân baùo caùo taøi chính coù tuaân thuû ñuùng caùc chuaån möïc hay caùc quy ñònh hieän haønh hay khoâng ? Kieåm toaùn vieân cuõng caàn chuù yù laø moïi khoaûn baát thöôøng ñeàu phaûi ñöôïc coâng boá trong thuyeát minh baùo caùo taøi chính. phaûi thu taïm öùng cho nhaân vieân hay khoâng .. töùc laø coù taùch bieät vôùi caùc khoaûn nôï phaûi thu khaùc nhö laø nôï phaûi thu cuûa caùc chi nhaùnh. kieåm toaùn vieân seõ xem xeùt khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng ghi trong baûng naøy coù ñöôïc phaân loaïi ñuùng hay khoâng.. caàn löu yù neáu taøi khoaûn phaûi thu khaùch haøng coù soá dö Coù thì khi trình baøy treân Baûng caân ñoái keá toaùn caàn phaûi xeáp vaøo caùc khoaûn nôï phaûi traû . ? Ngoaøi ra..f.Ñaùnh giaù chung veà söï trình baøy vaø coâng boá khoaûn nôï phaûi thu khaùch haøng treân baùo caùo taøi chính : Thoâng qua kieåm tra baûng soá dö chi tieát phaân tích theo tuoåi nôï.

2. . vaø ñöôïc trình baøy theo giaù thaáp hôn giöõa giaù lòch söû vaø giaù trò thuaàn coù theå thöïc hieän. thaønh phaåm. Ngoaøi ra. ñöôïc trình baøy treân Baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh.Haøng toàn kho thöôøng chieám tyû troïng lôùn trong toång taøi saûn cuûa ñôn vò vaø thöôøng laø khoaûn muïc lôùn nhaát trong taøi saûn löu ñoäng cuûa doanh nghieäp.Ñaëc ñieåm. haøng toàn kho thöôøng ñöôïc ñaùnh giaù laø moät khoaûn muïc troïng yeáu vaø coù ruûi ro tieàm taøng cao. coâng cuï duïng cuï. chaúng haïn nhö laäp caùc khoaûn döï phoøng giaûm giaù khoâng ñuùng theo quy ñònh. saûn phaåm dôû dang. Moái quan heä naøy coù theå bieåu thò qua hình veõ sau : Haøng toàn kho ñaàu kyø Haøng mua trong kyø Chi phí cheá bieán (neáu coù) Giaù voán haøng baùn Haøng toàn kho cuoái kyø Toång löôïng haøng coù trong kyø Do moái quan heä chaët cheõ treân neân vieäc kieåm toaùn giaù voán haøng baùn cuõng ñöôïc thöïc hieän ngay trong quaù trình kieåm toaùn haøng toàn kho. 42 . ñaëc bieät laø ñoái vôùi doanh nghieäp thöông maïi. lao vuï cung caáp trong kyø. ñoù laø nhöõng vaät tö. haøng hoùa. haøng toàn kho coøn bao goàm haøng ñang ñi ñöôøng vaø haøng göûi baùn. nhö nguyeân vaät lieäu.Haøng toàn kho coù khaûø naêng bò giaûm giaù trò so vôùi giaù trò soå saùch raát nhieàu do hao moøn höõu hình vaø voâ hình.Soá löôïng vaø chuûng loaïi haøng to àn kho raát phong phuù. vì nhöõng lyù do sau : . Haøng toàn kho thuoäc Taøi saûn löu ñoäng trong Baûng caân ñoái keá toaùn. haøng hoùa. Giaù voán haøng baùn laø giaù voán cuûa thaønh phaåm. Nhöõng sai soùt treân khoaûn muïc haøng toàn kho thöôøng daãn ñeán nhöõng sai soùt troïng yeáu veà chi phí vaø keát quaû kinh doanh. Do ñoù vieäc quaûn lyù vaø ghi cheùp haøng toàn kho raát phöùc taïp. NOÄI DUNG VAØ ÑAËC ÑIEÅM CUÛA KHOAÛN MUÏC : 1. haøng hoùa thuoäc quyeàn sôû höõu cuûa ñôn vò nhöng vì caùc lyù do khaùc nhau neân khoâng naèm taïi kho cuûa ñôn vò. soá löôïng nghieäp vuï phaùt sinh trong kyø raát nhieàu vôùi giaù trò lôùn vaø lieân quan ñeán nhieàu loaïi chöùng töø. Soá lieäu naøy ñöôïc chi tieát thaønh giaù lòch söû cuûa töøng loaïi haøng toàn kho vaø toång soá döï phoøng giaûm giaù haøng toàn kho. bò hö hoûng hay loãi thôøi … Vì theá maø vieäc ñaùnh giaù haøng toàn kho thöôøng phöùc taïp. Trong nhieàu doanh nghieäp.CHÖÔNG IX KIEÅM TOAÙN HAØNG TOÀN KHO VAØ GIAÙ VOÁN HAØNG BAÙN I. . Chuùng bao goàm nhieàu loaïi . giaù trò haøng toàn kho coù theå khoâng ñöôïc ñieàu chænh thích hôïp vaø bò trình baøy sai leäch treân baùo caùo taøi chính. Haøng toàn kho laø taøi saûn löu ñoäng cuûa doanh nghieäp bieåu hieän döôùi hình thaùi vaät chaát. Noäi dung. neân deã bò rôùt giaù. Neáu haøng toàn kho bò ñaùnh giaù sai leäch seõ aûnh höôûng troïng yeáu ñeán möùc ñoä trung thöïc vaø hôïp lyù cuûa caùc baùo caùo taøi chính. Haøng toàn kho vaø giaù voán haøng baùn coù moái quan heä chaët cheõ.

caùc boä phaän coù lieân quan seõ soaïn thaûo phieáu ñeà nghò mua haøng vaø göûi cho boä phaän mua haøng. II. veà vieäc löïa choïn ngöôøi baùn … * Thieát laäp thuû tuïc kieåm soaùt mua haøng : Moãi khi coù nhu caàu mua haøng. ñòa ñieåm khaùc nhau. chaát löôïng cuûa toàn kho cuoái kyø. soá löôïng. kho haøng rieâng bieät haïn cheá ra vaøo kho nguyeân lieäu haøng hoùa. 2. . giaù caû vaø chaát löôïng haøng mua. . trong nhieàu tröôøng hôïp thì söï phaân chia traùch nhieäm cuï theå tro ng quaûn lyù haøng toàn kho cho nhöõng caù nhaân cuõng heát söùc caàn thieát. Caùc thuû tuïc kieåm soaùt vaät chaát. . Soå saùch toång hôïp vaø chi tieát haøng hoùa toàn kho phaûi theo doõi ñöôïc caû veà giaù trò. • Kieåm soaùt quaù trình ghi cheùp : Caùc chöùng töø ñöôïc ñaùnh soá tröôùc. . 3.Haøng toàn kho thaät söï coù vaø thuoäc quyeàn sôû höõu cuûa ñôn vò (Hieän höõu vaø quyeàn sôû höõu). saûn phaåm dôû dang. Baùo caùo nhaän haøng (hoaëc phieáu nhaäp kho) laø baèng chöùng veà vieäc nhaän haøng vaø kieåm tra haøng hoùa. Muïc ñích kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi haøng toàn kho. baùo caùo naøy thöôøng seõ ñöôïc göûi cho boä phaän 43 .Soá lieäu chi tieát haøng toàn kho ñöôïc tính toaùn chính xaùc vaø thoáng nhaát giöõa soå caùi vaø soå chi tieát (Söï ghi cheùp chính xaùc). vaø vôùi moãi phöông phaùp thì giaù trò haøng toàn kho seõ khaùc nhau neân taát nhieân seõ daãn ñeán lôïi nhuaän khaùc nhau. Ngoaøi ra. . thaäm chí coù theå raát phaân taùn ôû nhieàu boä phaän. * Söï phaân chia traùch nhieäm : Bao goàm vieäc aùp duïng nguyeân taéc phaân coâng phaân nhieäm vaø baát kieâm nhieäm nhaèm ngaên chaën söï gian laän. thaønh phaåm laø moät thuû tuïc kieåm soaùt chuû yeáu ñeå baûo veä taøi saûn. quaûn lyù taøi saûn. * Caùc chính saùch mua haøng : Bao goàm caùc chính saùch veà ñaët haøng.Haøng toàn kho ñöôïc ñaùnh giaù ñuùng theo giaù thaáp hôn giöõa giaù goác vaø giaù trò thuaàn coù theå thöïc hieän (Ñaùnh giaù). vaø duøng ñeå theo doõi thanh toaùn.Coù nhieàu phöông phaùp khaùc nhau ñeå ñaùnh giaù haøng toàn kho. .Taát caû haøng toàn kho ñeàu ñöôïc ghi cheùp vaø baùo caùo (Ñaày ñuû). vaø laïi do raát nhieàu ngöôøi ôû nhöõng boä phaän khaùc nhau quaûn lyù.Vieäc khoùa soå haøng toàn kho caàn baûo ñaûm raèng ñaõ chia caét nieân ñoä ñuùng ñaén ñeå khoâng aûnh höôûng ñeán baùo caùo taøi chính. * Kieåm soaùt vieäc nhaän haøng : Khi tieáp nhaän. Muïc tieâu kieåm toaùn. thôøi gian haøng ñeán vaø caùc ñieàu kieän khaùc ñeå laäp baùo caùo nhaän haøng. boä phaän mua haøng seõ pheâ chuaån treân cô sôû xem xeùt nhu caàu vaø löïa choïn nhaø cung caáp phuø hôïp vôùi chính saùch cuûa ñôn vò. soá löôïng. Maët khaùc quaù trình ghi cheùp soå saùch toàn kho caàn phaûi taùch bieät vôùi nhöõng ngöôøi baûo veä. . ñöôïc xeùt duyeät tröôùc khi cho pheùp haøng hoùa vaän ñoäng seõ coù taùc duïng baûo veä taøi saûn. Sau ñoù..Trình baøy vaø khai baùo haøng toàn kho ñaày ñuû vaø ñuùng ñaén (Trình baøy vaø coâng boá). 1. boä phaän nhaän haøng phaûi kieåm tra veà maãu maõ. * Laäp ñôn ñaët haøng : Caên cöù theo phieáu ñeà nghò mua haøng. Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi haøng toàn kho bao goàm : • Kieåm soaùt vaät chaát : Vieäc söû duïng caùc khu vöïc.KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ ÑOÁI VÔÙI HAØNG TOÀN KHO. Ñaây laø phieáu yeâu caàu cung öùng haøng cuûa moät boä phaän naøo ñoù. nhaát laø taïi caùc ñôn vò aùp duïng phöông phaùp kieåm keâ ñònh kyø.Haøng toàn kho thöôøng ñöôïc boá trí ôû caùc vò trí. boä phaän naøy tieán haønh laäp ñôn ñaët haøn g vaø göûi cho nhaø cung caáp. cuõng nhö phaûi taùch bieät traùch nhieäm cuûa caùc boä phaän quaûn lyù ñeå coù cô sôû ñieàu tra khi phaùt sinh cheânh leäch giöõa kieåm keâ vaø soå saùch. Sau ñoù.

trong ñoù keâ khai thöôøng xuyeân ñöôïc xem laø moät yeáu toá quan troïng ñeå kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu haøng toàn kho. lao ñoäng vaø saûn xuaát chung – theo coâng vieäc hay theo quy trình saûn xuaát. baûng phaân boå vaø baùo caùo taäp hôïp chi phí nguyeân vaät lieäu. chính saùch ñöôïc aùp duïng ñoái vôùi haøng toàn kho vaø giaù voán haøng baùn ra sao ? 44 . Caùc chöùng töø vaø soå saùch töông öùng ñöôïc laäp bao goàm : . Vieäc kieåm keâ phaûi do nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm thöïc hieän. doanh nghieäp coù theå söû duïng phöông phaùp keâ khai thöôøng xuyeân hay kieåm keâ ñònh kyø. * Kieåm keâ haøng toàn kho vaø xöû lyù cheânh leäch : Cheá ñoä keá toaùn quy ñònh haøng naêm phaûi kieåm keâ kho haøng ít nhaát moät laàn vaøo cuoái naêm. chuûng loaïi. caùc phaân xöôûng saûn xuaát seõ chuyeån sang cho kho thaønh phaåm. * Kieåm soaùt kho thaønh phaåm : Khi saûn phaåm hoaøn thaønh. khoâng bò maát phaåm chaát vaø giaûm thieåu chi phí toàn kho … Chöùng töø caàn thieát ñeå xuaát kho saûn xuaát laø phieáu xin lónh vaät tö ñöôïc ngöôøi phuï traùch taïi nhöõng boä phaän saûn xuaát laäp caên cöù vaøo nhu caàu. Ñoái vôùi doanh nghieäp saûn xuaát. caùc chi phí lieân quan ñöôïc keát chuyeån töø saûn phaåm dôû dang qua thaønh phaåm. chaát löôïng saûn phaåm … Taïi caùc phaân xöôûng saûn xuaát khaùc nhau. Moïi cheânh leäch giöõa soá lieäu kieåm keâ thöïc teá vôùi soå saùch phaûi ñöôïc ñieàu tra vaø xöû lyù thoûa ñaùng. kieåm soaùt pheá lieäu. do ñoù caàn phaûi xaùc laäp quy trình baûo quaûn toàn tröõ ñeå giaûm hao huït. Ñeå thöïc hieän quaù trình ghi cheùp haøng toàn kho. * Kieåm soaùt quaù trình tieâu thuï : Quaù trình kieåm soaùt naøy ñaõ ñöôïc trình baøy trong chöông VIII . 1. Khi hoaøn thaønh coâng vieäc hoaëc saûn phaåm. Veà cô baûn coù hai phöông phaùp keá toaùn chi phí laø xaùc ñònh chi phí theo coâng vieäc vaø xaùc ñònh theo quy trình saûn xuaát. nguyeân taéc uûy quyeàn vaø pheâ chuaån khoâng ? Caùc thuû tuïc.Baùo caùo saûn xuaát vaø baùo caùo saûn phaåm hoûng : Phaûn aùnh söï vaän ñoäng cuûa nguyeân lieäu trong saûn xuaát.Tìm hieåu vaø ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä.Soå saùch keá toaùn chi phí : Goàm soå caùi. boä phaän kho vaø keá toaùn nôï phaûi traû. haøng ñöôïc toàn tröõ taïi kho cho ñeán khi xuaát ra ñeå saûn xuaát hoaëc baùn. ñeå kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu thì caàn phaûi toå chöùc coâng taùc keá toaùn chi phí vaø tính giaù thaønh saûn phaåm. * Kieåm soaùt quaù trình saûn xuaát saûn phaåm : Taïi nhieàu nôi. taïi ñaây caàn phaûi coù nhöõng quy cheá baûo quaûn vaø toàn tröõ. * Baûo quaûn haøng hoùa vaø xuaát kho : Töø khi nhaän veà. • Heä thoáng keá toaùn chi phí vaø tính giaù thaønh saûn phaåm. • Heä thoáng keá toaùn chi tieát haøng toàn kho. ngöôøi ta laäp rieâng moät boä phaän kieåm soaùt saûn xuaát.mua haøng. 1. caên cöù theo caùc baùo caùo cuûa phaân xöôûng saûn xuaát. boä phaän naøy coù traùch nhieäm xaùc ñònh saûn löôïng.1. Kieåm soaùt veà quaù trình ghi cheùp.KIEÅM TOAÙN HAØNG TOÀN KHO VAØ GIAÙ VOÁN HAØNG BAÙN. III . vaø giuùp xaùc ñònh chính xaùc chi phí cuûa quy trình saûn xuaát. . nguyeân taéc baát kieâm nhieäm. 3. Trong moïi ñôn vò coù hoaït ñoäng saûn xuaát cheá bieán thì kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi keá toaùn chi phí laø moät phaàn quan troïng cuûa chöùc naêng saûn xuaát. baûng ñieàu chænh. caàn phaûi thieát laäp caùc noäi quy vaø quy trình saûn xuaát ñeå theo doõi saûn löôïng.Kieåm toaùn nôï phaûi thu khaùch haøng vaø nghieäp vuï baùn haøng. kieåm soaùt chaát löôïng.Tìm hieåu veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä : Kieåm toaùn vieân caàn ñaùnh giaù laø kieåm soaùt noäi boä coù ngaên ngöøa ñöôïc vieäc thaát thoaùt taøi saûn hay khoâng ? Coù tuaân thuû caùc nguyeân taéc phaân coâng phaân nhieäm.

. Choïn maãu moät soá nghieäp vuï mua haøng ñeå kieåm tra veà söï xeùt duyeät.Thöïc hieän thuû tuïc phaân tích haøng toàn kho : a.3 . ñoái chieáu giöõa ñôn ñaët haøng.4 .Ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt vaø thieát keá laïi caùc thöû nghieäm cô baûn. 1. Neáu sau khi ñaõ loaïi tröø bieán ñoäng giaù maø soá dö haøng toàn kho kyø naøy vaãn baát thuôøng so vôùi caùc kyø tröôùc thì caàn phaûi xem xeùt nguyeân nhaân cuï theå.Kieåm toaùn vieân coù theå duøng baûng caâu hoûi ñeå tìm hieåu kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi haøng toàn kho.So saùnh ñôn giaù cuûa haøng toàn kho vôùi caùc naêm tröôùc ñeå tìm ra caùc sai soá trong tính toaùn vaø toång hôïp soá lieäu. Thuû tuïc kieåm tra soå chi tieát bao goàm : .Ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt. thaønh phaåm : Giaù voán haøng baùn trong kyø Soá voøng quay haøng toàn kho = Soá dö haøng toàn kho bình quaân * Ñoái vôùi nguyeân vaät lieäu : Toång giaù trò nguyeân vaät lieäu xuaát trong kyø Soá voøng quay haøng toàn kho = Soá dö nguyeân vaät lieäu bình quaân c . Trong tröôøng hôïp ñôn vò aùp duïng keâ khai thöôøng xuyeân. 1.So saùnh soá voøng quay haøng toàn kho vôùi caùc kyø tröôùc. Caùc thöû nghieäm cô baûn ñöôïc tieán haønh ñoái vôùi haøng toàn kho vaø muïc tieâu kieåm toaùn nhö sau : 2. kieåm toaùn vieân seõ ñaùnh giaù ruûi ro kieåm soaùt lieân quan ñeán töøng cô sôû daãn lieäu cuï theå. Keát quaû thöïc hieän caùc thöû nghieäm treân giuùp kieåm toaùn vieân ñaùnh giaù laïi möùc ruûi ro kieåm soaùt cho moãi cô sôû daãn lieäu lieân quan ñeán haøng toàn kho. Caàn chuù yù xem xeùt caû nhöõng bieán ñoäng veà löôïng cuûa caùc loaïi haøng toàn kho chuû yeáu. kieåm tra vieäc ghi cheùp leân soå saùch. Thuû tuïc naøy ñöôïc aùp duïng nhaèm p haùt hieän nhöõng haøng toàn kho chaäm luaân chuyeån. Maët khaùc kieåm toaùn vieân coù theå so saùnh tyû troïng cuûa haøng toàn kho treân toång taøi saûn löu ñoäng giöõa kyø naøy vaø kyø tröôùc xem coù söï bieán ñoäng lôùn hay khoâng ? b. Thöû nghieäm cô baûn. Soá voøng quay haøng toàn kho thöôøng ñöôïc tính nhö sau : * Ñoái vôùi haøng hoùa. 45 .Kieåm tra xem caùc nghieäp vuï coù thöïc söï phaùt sinh hay khoâng baèng caùch choïn maãu moät soá nghieäp vuï treân soå chi tieát vaø ñoái chieáu vôùi chöùng töø goác.Kieåm tra söï ñaày ñuû baèng caùch choïn moät soá chöùng töø ñeå ñoái chieáu vôùi vieäc ghi cheùp treân soå chi tieát.2 . Kieåm toaùn vieân coù theå thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt sau ñaây : • Thöû nghieäm ñoái vôùi nghieäp vuï mua haøng.1 . 1. kieåm toaùn vieân seõ phaûi xem xeùt ñeán caùc khoaûn muïc chi tieát vaø soá voøng quay cuûa haøng toàn kho ñeå tìm nguyeân nhaân cuûa söï baát thöôøng. baùo caùo nhaän haøng vaø hoùa ñôn ngöôøi baùn veà soá löôïng giaù caû. Caên cöù vaøo keát quaû cuûa böôùc treân. 2. caàn kieåm tra heä thoáng soå chi tieát haøng toàn kho ñeå ñaûm baûo söï ghi cheùp ñaày ñuû vaø chính xaùc treân caùc so å naøy. Tuy nhieân khi so saùnh toång soá dö haøng toàn kho giöõa hai kyø thì caàn phaûi loaïi tröø aûnh höôûng do bieán ñoäng giaù. • Kieåm tra heä thoáng soå chi tieát.Thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt.So saùnh toång soá dö haøng toàn kho vôùi kyø tröôùc : Neáu giaù trò haøng toàn kho cuoái kyø naøy coù söï bieán ñoäng ñaùng keå so vôùi kyø tröôùc.

c) Kieåm tra vieäc ñaùnh giaù haøng toàn kho.Xaùc ñònh soá löôïng haøng toàn kho keùm phaåm chaát. Ñoái vôùi nhöõng tröôøng hôïp coù soá tieàn troïng yeáu hoaëc coù khaû naêng sai soùt cao.So saùnh giaù thaønh naêm hieän haønh vôùi caùc naêm tröôùc. b) Xaùc nhaän haøng toàn kho ñöôïc göûi kho cuûa ñôn vò khaùc. vaø so saùnh chi phí theo töøng khoaûn muïc chi phí nguyeân vaät lieäu tröïc tieáp. a . . ñieàu tra nguyeân nhaân cuûa caùc sai leäch troïng yeáu. chaäm luaân chuyeån hay caùc loaïi haøng hoùa thieáu.Ñaùnh giaù haøng mua : • Xaùc ñònh phöông phaùp ñaùnh giaù haøng toàn kho ñöôïc ñôn vò söû duïng. neân hoï seõ tieán haønh kieåm keâ vaø kieåm toaùn vieân seõ chöùng kieán quaù trình naøy. • Ñoái vôùi caùc ñôn vò söû duïng phöông phaùp keâ khai thöôøng xuyeân thì vieäc kieåm tra seõ giaûm nheï nhôø caùc soå chi tieát. cuõng nhö möùc ñoä kieåm tra thích hôïp cho töøng nhoùm.d . 2. . chi phí nhaân coâng tröïc tieáp.Thu thaäp caùc thoâng tin veà vieäc khoùa soå baèng caùch theo doõi caùc chöùng töø xuaát nhaäp vaø caùc khoaûn muïc toàn kho coù lieân quan ñeå laäp ra danh saùch caùc chöùng töø cuoái cuøng ñöôïc söû duïng. Thöû nghieäm chi tieát a) Quan saùt kieåm keâ haøng toàn kho : Ñaây laø moät thuû tuïc raát höõu hieäu ñeå xaùc ñònh haøng toàn kho laø coù thöïc. loãi thôøi.Thu thaäp vaø kieåm tra bieåu maãu kieåm keâ. xem coù ñöôïc söû duïng vaø ghi cheùp ñuùng khoâng. Vieäc kieåm keâ haøng toàn kho ñeå laäp baùo caùo taøi chính laø traùch nhieäm cuûa ñôn vò. . sau ñoù ñoái chieáu vôùi soá löôïng toàn kho thöïc teá cuûa ñôn vò. • Chöùng kieán kieåm keâ haøng toàn kho.2. vaø chi phí sa ûn xuaát chung.Choïn maãu ñeå kieåm keâ tröïc tieáp haøng toàn kho. Trình töï tieán haønh thuû tuïc quan saùt kieåm keâ haøng toàn kho nhö sa u : • Kieåm tra caùc höôùng daãn veà kieåm keâ haøng toàn kho.Yeâu caàu laøm roõ nhöõng loaïi haøng toàn kho naøo cuûa ñôn vò do ngöôøi khaùc giöõ hoä vaø loaïi naøo cuûa ngöôøi khaùc nhöng coù trong kho cuûa ñôn vò. kieåm toaùn vieân caàn ñeà nghò xaùc nhaän caùc tröôøng hôïp naøy. . Nhöõng khaùc bieät baát thöôøng caàn phaûi ñieàu tra ñeå giaûi thích nguyeân nhaân. . Haøng hoùa cuûa ñôn vò coù theå ñöôïc göûi ôû kho coâng coäng hoaëc naèm ôû caùc ñaïi lyù. Thöû nghieäm naøy ñöôïc 46 . sau ñoù yeâu caàu ñôn vò cung caáp hoùa ñôn lieân quan. Ngoaøi ra.Kieåm tra vieäc laäp döï phoøng giaûm giaù haøng toàn kho. hö hoûng. kieåm toaùn vieân coù theå yeâu caàu ñöôïc chöùng kieán vieäc kieåm keâ taïi choã cuûa caùc haøng hoùa naøy. . kieåm toaùn vieân neân söû duïng kyõ thuaät phaân nhoùm ñeå coù theå choïn phöông phaùp. Kieåm toaùn vieân phaûi chöùng kieán kieåm keâ kho ñeå bieát chaéc laø caùc nhaân vieân cuûa ñôn vò ñaõ thöïc hieän ñuùng nhö keá hoaïch hoaëc höôùng daãn kieåm keâ ñaõ ñöôïc kieåm toaùn vieân thoáng nhaát vôùi Ban giaùm ñoác. • Kieåm toaùn vieân caàn lieät keâ caùc maët haøng seõ kieåm tra vieäc ñaùnh giaù. hoaëc so saùnh gía thaønh ñôn vò keá hoaïch vôùi giaù thaønh ñôn vò thöïc teá. • Xem caùc khoaûn döï phoøng ñaõ laäp cuûa ñôn vò coù phuø hôïp vôùi quy ñònh hieän haønh khoâng ? • Kieåm tra chaát löôïng vaø tình traïng haøng toàn kho ñeå phaùt hieän nhöõng tröôøng hôïp haøng toàn kho maát phaåm chaát hoaëc loãi thôøi ñeå ñeà nghò ñôn vò laäp döï phoøng boå sung. b . thöøa trong quaù trình kieåm keâ nhöng chöa roõ nguyeân nhaân. • Khi laáy maãu kieåm tra.So saùnh keát quaû kieåm keâ vaät chaát vôùi soå chi tieát. Nhöõng bieåu maãu hö hoûng hoaëc khoâng duøng ñeàu phaûi ñöôïc thu hoài. kieåm toaùn vieân coøn thöïc hieän nhöõng thuû tuïc sau : . • Xaùc ñònh nhöõng boä phaän chi phí caáu thaønh cuûa giaù haøng nhaäp kho.Ghi cheùp bieåu kieåm tra keát quaû giaùm saùt quaù trình kieåm keâ haøng hoùa thöïc teá.

Kieåm toaùn vieân kieåm tra vieäc khoùa soå ñoái vôùi haøng toàn kho nhaèm phaùt hieän nhöõng tröôøng hôïp khoâng ñuùng vaø daãn ñeán haøng toàn kho bò sai leäch. baûo quaûn. ngaøy coâng. 47 . .Xem xeùt caùc loaïi haøng toàn kho vaøo thôøi ñieåm cuoái naêm veà tuoåi thoï.Trình baøy vaø phaân loaïi ñuùng ñaén caùc khoaûn nguyeân vaät lieäu. kieåm toaùn vieân phaûi hieåu roõ caùc chi phí caáu thaønh : . .Haøng mua cho naêm sau nhöng laïi ghi vaøo soå saùch cuûa naêm hieän haønh hay ngöôïc laïi. .Ñaùnh giaù haøng saûn xuaát (saûn phaåm dôû dang) : Thöû nghieäm cô baûn ñoái vôùi chi phí saûn xuaát kinh doanh dôû dang phöùc taïp hôn. keá toaùn ñaõ ghi vaøo taøi khoaûn nôï phaûi traû ngöôøi baùn nhöng treân thöïc teá thì haøng chöa veà nhaäp kho. Ngoaøi ra. f) Xem xeùt vieäc trình baøy vaø coâng boá haøng toàn kho. .Khi xuaát baùn khoâng phaûn aùnh ñoàng thôøi hai buùt toaùn ghi nhaän doanh thu vaø giaù voán haøng baù n . Kieåm tra vieäc khoùa soå haøng toàn kho.Phoûng vaán nhaân vieân phaân xöôûng.Moâ taû ñuùng ñaén veà caùc phöông phaùp ñaùnh giaù haøng toàn kho. . kieåm toaùn vieân seõ choïn nhöõng hoùa ñôn cuoái cuøng cuûa nieân ñoä vaø nhöõng hoùa ñôn ñaàu tieân cuûa nieân ñoä keá tieáp lieân quan ñeán vieäc nhaäp xuaát haøng toàn kho ñeå kieåm tra ñoái chieáu vôùi so å chi tieát ñeå ñaûm baûo laø ñôn vò ñaõ haïch toaùn ñuùng nieân ñoä. veà caùc ñaëc ñieåm lyù hoùa coù theå daãn ñeán deã hö hoûng cuûa töøng chuûng loaïi. chaúng haïn nhö : . . Kieåm tra toång hôïp keát quaû kieåm keâ. xem xeùt caùc ñieàu kieän löu kho.Ñoái vôùi chi phí nguyeân vaät lieäu tröïc tieáp : Phaûi kieåm tra caû veà ñôn giaù vaø soá löôïng nguyeân vaät lieäu söû duïng. e.Coâng boá ñaày ñuû veà caùc khoaûn haøng toàn kho bò theá chaáp.Ñoái vôùi chi phí saûn xuaát chung : Ngoaøi vieäc kieåm tra quaù trình taäp hôïp chi phí. neân caùc hoùa ñôn naøy coù theå bò boû soùt do khoâng ghi ngaøy thaùng. . . saép xeáp taïi kho xem coù ñaûm baûo hay coù phuø hôïp vôùi tieâu chuaån kyõ thuaät hay khoâng ? c . vì ngoaøi vieäc kieåm tra töông töï nhö haøng mua. nhaân vieân quaûn lyù vaø thuû kho veà thôøi gian vaø trình töï nhaäp xuaát kho. giôø coâng vaø ñôn giaù tieàn löông.Caùc khoaûn haøng mua ñang ñi ñöôøng. Kieåm toaùn vieân caàn chuù yù xem vieäc trình baøy vaø coâng boá treân caùc baùo caùo taøi chính veà caùc khoaûn sau ñaây : .thöïc hieän baèng caùch : .ÔÛ nhöõng ñôït baùn haøng cuoái naêm : hoùa ñôn laäp cho naêm sau hoaëc hoùa ñôn laäp cho naêm hieän haønh nhöng naêm sau môùi chuyeån haøng. saûn phaåm ñang cheá taïo vaø thaønh phaåm. d. Choïn maãu treân phieáu kieåm keâ vaø ñoái chieáu vôùi baûng toång hôïp kieåm keâ ñeå baûo ñaûm raèng taát caû caùc ghi cheùp treân baûng toång hôïp kieåm keâ ñeàu coù treân phieáu kieåm keâ. kieåm toaùn vieân coøn phaûi quan taâm ñeán vieäc aùp duïng caùc phöông phaùp phaân boå chi phí saûn xuaát chung.Ñoái vôùi chi phí nhaân coâng tröïc tieáp : Phaûi kieåm tra caû veà soá löôïng.

Taøi saûn coá ñònh bao goàm taøi saûn coá ñònh höõu hình. Tuy nhieân. ngoaøi ra coøn phaûi khai baùo theâm veà nguyeân giaù vaø giaù trò hao moøn. duïng cuï quaûn lyù . vaø chieám tyû troïng ñaùng keå so vôùi toång taøi saûn treân Baûng caân ñoái keá toaùn.Baèng phaùt minh saùng cheá . toång coäng ñuùng vaø phuø hôïp vôùi taøi khoaûn toång hôïp treân soå caùi (Ghi cheùp chính xaùc). kieåm soaùt noäi boä coøn phaûi giuùp haïch toaùn ñuùng ñaén caùc chi phí caáu thaønh nguyeân giaù taøi saûn coá ñònh.Caùc taøi saûn coá ñònh ñaõ ñöôïc ghi cheùp laø coù thaät.Moïi taøi saûn coá ñònh cuûa ñôn vò ñeàu ñöôïc ghi nhaän (Ñaày ñuû). suùc vaät laøm vieäc vaø cho saûn phaåm v. khaáu hao tích luõy..Caây laâu naêm.Maùy moùc thieát bò . II.Noäi dung cuûa khoaûn muïc. giaù trò khoaûn muïc naøy chieám tyû troïng raát cao trong toång taøi saûn.Chi phí thaønh laäp .goàm caû vieäc coâng boá phöông phaùp tính khaáu hao – laø ñaày ñuû vaø phuø hôïp vôùi quy ñònh hieän haønh (Trình baøy vaø coâng boá). • Taøi saûn coá ñònh thueâ taøi chính 2. 1. söû duïng coù hieäu quaû taøi saûn coá ñònh. chi phí khaáu hao. taøi saûn coá ñònh voâ hình vaø taøi saûn coá ñònh thueâ t aøi chính : • Taøi saûn coá ñònh höõu hình : Taøi saûn coá ñònh höõu hình thöôøng ñöôïc phaân thaønh caùc chi tieát nhö : Nhaø xöôûng.Chi phí nghieân cöùu phaùt trieån . Doanh nghieäp coù quyeàn sôû höõu ñoái vôùi caùc taøi saûn naøy (Hieän höõu.v… • Taøi saûn coá ñònh voâ hình : Taøi saûn coá ñònh voâ hình bao goàm caùc loaïi nhö : Quyeàn söû duïng ñaát . quyeàn sôû höõu). .v.Caùc taøi saûn coá ñònh ñöôïc ñaùnh giaù phuø hôïp vôùi caùc nguyeân taéc. chi phí söûa chöõa taøi saûn coá ñònh . chuaån möïc keá toaùn hieän haønh (Ñaùnh giaù). 3. Khi kieåm toaùn taøi saûn coá ñònh.Ñaëc ñieåm : Taøi saûn coá ñònh laø moät khoaûn muïc coù giaù trò lôùn. . .Soá löôïng nghieäp vuï taêng. 2..KIEÅM SOAÙT NOÄI BOÄ ÑOÁI VÔÙI TAØI SAÛN COÁ ÑÒNH : 1.Chi phí veà lôïi theá kinh doanh v.Muïc tieâu kieåm toaùn taøi saûn coá ñònh : Muïc tieâu cuûa kieåm toaùn taøi saûn coá ñònh laø nhaèm xaùc ñònh : . chi phí söûa chöõa.Caùc thuû tuïc kieåm soaùt : 48 . daàu khí. .Vaán ñeà khoùa soå cuoái naêm laïi khoâng phöùc taïp nhö taøi saûn löu ñoäng.Söï trình baøy vaø khai baùo taøi saûn coá ñònh . kieåm toaùn taøi saûn coá ñònh thöôøng khoâng chieám nhieàu thôøi gian vì : . kieåm toaùn vieân coøn thu thaäp caùc baèng chöùng lieân quan ñeán chi phí khaáu hao.. giaûm taøi saûn coá ñònh trong naêm thöôøng ít phaùt sinh. Ngoaøi ra.Soá löôïng taøi saûn coá ñònh khoâng nhieàu vaø töøng loaïi thöôøng coù giaù trò lôùn. vaät kieán truùc . .Muïc ñích cuûa kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi taøi saûn coá ñònh.Phöông tieän vaän taûi. khoâng laõng phí vaø quaûn lyù. Ñaëc bieät trong caùc doanh nghieäp saûn xuaát thuoäc lónh vöïc coâng nghieäp naëng.Caùc taøi saûn coá ñònh phaûn aùnh treân soå chi tieát ñaõ ñöôïc ghi cheùp ñuùng. thieát bò truyeàn daãn Thieát bò.. NOÄI DUNG VAØ ÑAËC ÑIEÅM CUÛA KHOAÛN MUÏC. khoaûn muïc taøi saûn coá ñònh ñöôïc trình baøy theo giaù trò coøn laïi. möùc khaáu hao phaûi trích.. Taøi saûn coá ñònh vaø ñaàu tö daøi haïn.CHÖÔNG X KIEÅM TOAÙN TAØI SAÛN COÁ ÑÒNH VAØ CHI PHÍ KHAÁU HAO I. Muïc tieâu chính cuûa kieåm soaùt noäi boä laø naâng cao hieäu quaû söû duïng voán ñaàu tö vaøo taøi saûn coá ñònh thoâng qua vieäc ñaàu tö ñuùng muïc ñích. . Treân baûng caân ñoái keá toaùn taïi phaàn B.

ñoâi khi ngöôøi ta cuõng laäp döï toaùn veà taøi saûn coá ñònh. .3 – Thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt : Loaïi thöû nghieäm naøy duøng ñeå ñaùnh giaù xem heä thoáng kieåm soaùt noäi boä ñaõ ñöôïc thieát laäp coù ñöôïc vaän haønh höõu hieäu trong thöïc teá hay khoâng ? 1. nhö baûo quaûn taøi saûn. hoûa hoaïn.3 .Caùc quy ñònh baûo veä vaät chaát ñoái vôùi taøi saûn coá ñònh : Nhö thieát keá caùc bieän phaùp baûo veä taøi saûn. 2. thoâng thöôøng laø moät soá tyû suaát sau : Tyû suaát Tyû troïng cuûa töøng loaïi taøi saûn coá ñònh so vôùi toång soá. mua baûo hieåm ñaày ñuû cho taøi saûn. hay ñöa vaøo chi phí cuûa nieân ñoä : Caùc doanh nghieäp neân thieát laäp tieâu chuaån ñeå xaùc ñònh veà hai khoaûn chi phí naøy.Keá hoaïch vaø döï toaùn veà taøi saûn coá ñònh : ÔÛ caùc coâng ty lôùn. hoà sô chi tieát. ñaàu tö xaây döïng cô baûn. Khi tìm hieåu.Heä thoáng soå chi tieát taøi saûn coá ñònh : Caùc ñôn vò caàn phaûi môû soå chi tieát cho töøng loaïi taøi saûn coá ñònh bao goàm soå chi tieát. Caùc tieâu chuaån caàn döïa treân chuaån möïc hay cheá ñoä keá toaùn hieän haønh.Tìm hieåu veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. 2.2 . ñòa ñieåm ñaët taøi saûn. vaø ñöôïc cuï theå hoùa theo thöïc tieãn ñôn vò. .KIEÅM TOAÙN TAØI SAÛN COÁ ÑÒNH.4 . caàn chuù yù caùc noäi dung coù lieân quan ñeán caùc boä phaän cuûa kieåm soaùt noäi boä nhö caùc thuû tuïc kieåm soaùt.Thöïc hieän thuû tuïc phaân tích : Tuøy theo ñaëc ñieåm kinh doanh cuûa ñôn vò.Caùc quy ñònh veà phaân bieät giöõa chi phí ñöôïc tính vaøo nguyeân giaù. ñieàu kieän söû duïng. . 2. 1. kieåm toaùn vieân coù theå söû duïng nhieàu loaïi tyû suaát khaùc nhau. caùc doanh nghieäp thöôøng xaây döïng chính saùch chung veà vaán ñeà naøy. 1. choáng troäm caép.1 .1 . haøng naêm ngöôøi ta thöôøng thieát laäp keá hoaïch vaø döï toaùn ngaân saùch cho taøi saûn coá ñònh. theû chi tieát. Taïi caùc coâng ty nhoû.Ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt vaø thieát keá laïi caùc thöû nghieäm cô baûn : töông töï caùc chöông tröôùc.AÙp duïng nguyeân taéc phaân chia traùch nhieäm giöõa caùc chöùc naêng.Nghieân cöùu vaø ñaùnh giaù heä thoáng kieåm soaùt noäi boä.2 . caùc quy ñònh veà keá toaùn .Thuû tuïc thanh lyù taøi saûn coá ñònh : Caùc doanh nghieäp thöôøng xaây döïng caùc quy ñònh lieân quan ñeán vieäc thanh lyù taøi saûn. thanh lyù.... hoaëc bò thieáu huït.Caùc coâng cuï kieåm soaùt khaùc : .Caùc thöû nghieäm cô baûn : 2. . . maát maùt . cuõng nhö phaùt hieän caùc taøi saûn ñeå ngoaøi soå saùch. nhöôïng baùn taøi saûn. .Caùc thuû tuïc kieåm soaùt thöôøng ñöôïc xaây döïng döïa treân nhöõng nguyeân taéc sau : 2. ñoàng thôøi quy ñònh veà caùc thuû tuïc caàn thieát khi mua saém taøi saûn coá ñònh..1 .Cheá ñoä kieåm keâ ñònh kyø taøi saûn coá ñònh : Nhaèm kieåm tra veà söï hieän höõu. ghi soå vaø pheâ chuaån vieäc mua. 1. 1.Caùc quy ñònh veà tính khaáu hao : Thoâng thöôøng thôøi gian tính khaáu hao ñoái vôùi töøng loaïi taøi saûn coá ñònh phaûi ñöôïc ban giaùm ñoác pheâ chuaån trong khuoân khoå quy ñònh cuûa Nhaø nöôùc tröôùc khi ñaêng kyù ñeå aùp duïng III. Coâng thöùc Giaù trò töøng loaïi taøi saûn / Toång giaù trò taøi saûn coá ñònh 49 .Thuû tuïc mua saém taøi saûn coá ñònh vaø ñaàu tö xaây döïng cô baûn : Nhaèm baûo ñaûm vieäc ñaàu tö taøi saûn coá ñònh ñaït hieäu quaû cao.Ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt : Ñöôïc tieán haønh töông töï nhö trình töï chung ñaõ ñöôïc trình baøy trong caùc chöông tröôùc.

Ñieàu tra caùc tröôøng hôïp maø chi phí mua taøi saûn cao hôn döï toaùn. naêm Tyû suaát giöõa Toång giaù trò taøi saûn coá ñònh Taøi saûn coá ñònh / Voán chuû sôû höõu vôùi Voán chuû sôû höõu. Lôïi nhuaän thuaàn / Taøi saûn coá ñònh. ñeå töø ñoù tính ra soá dö cuoái kyø. baûo trì vôùi doanh thu thuaàn. Coøn caùc taøi saûn taêng vaø giaûm trong naêm.Choïn maãu töø caùc nghieäp vuï mua taøi saûn. Soá dö ñaàu kyø seõ ñöôïc kieåm tra thoâng qua söï ñoái chieáu vôùi caùc taøi lieäu kieåm toaùn cuûa naêm tröôùc. nhöng laïi khoâng do mua vaøo. Xaùc ñònh xem caùc chi phí naøy coù ñöôïc xeùt duyeät cuûa ngöôøi coù thaåm quyeàn hay khoâng? . Tyû suaát giöõa Toång giaù trò taøi saûn coá ñònh Taøi saûn coá ñònh / Giaù voán haøng baùn cuûa vôùi Giaù voán haøng baùn.Thöû nghieäm chi tieát : a) Thu thaäp hay töï laäp baûng phaân tích toång quaùt veà caùc thay ñoåi cuûa taøi saûn vaø ñoái chieáu vôùi soå caùi : Tröôùc khi kieåm tra chi tieát veà soá taêng hay giaûm trong naêm. Ngoaøi ra.So saùnh giaù trò cuûa caùc taøi saûn giaûm trong naêm vôùi naêm tröôùc. Muïc ñích kieåm tra nhaèm phaùt hieän caùc chi phí phaùt sinh nhöng khoâng ñöôïc haïch toaùn vaøo nguyeân giaù taøi saûn coá ñònh. kieåm toaùn vieân seõ thöïc hieän moät soá thuû tuïc phaân tích khaùc nhö : .Laàn theo vieäc keát chuyeån töø taøi khoaûn Xaây döïng cô baûn dôû dang cho ñeán taøi khoaûn Taøi saûn coá ñònh. .Xem caùc taøi saûn coá ñònh mua döôùi hình thöùc traû goùp coù ñöôïc ghi taêng taøi saûn hay khoâng ? Phaàn chöa traû coù ñöôïc ghi taêng nôï phaûi traû hay khoâng ? . . Muoán vaäy. .Xem caùc taøi saûn thueâ taøi chính ñöôïc haïch toaùn vaøo taøi khoaûn taøi saûn coá ñònh. Muïc ñích thöû nghieäm nhaèm xaùc ñònh xem moïi khoaûn muïc lieân quan ñeàu ñaõ ñöôïc keát chuyeån hay chöa ? . hay ñöôïc haïch toaùn laø taøi saûn thueâ hoaït ñoäng ? 50 . baûo trì cuûa töøng thaùng vôùi cuøng kyø naêm tröôùc.Ñieàu tra moïi khoaûn ghi Nôï taøi khoaûn Taøi saûn coá ñònh. kieåm toaùn vieân caàn thu thaäp hay töï laäp ra moät baûng phaân tích trong ñoù coù lieät keâ soá dö ñaàu kyø vaø caùc chi tieát veà soá phaùt sinh taêng. hay khoâng do töï xaây döïng. vaø vieäc haïch toaùn caùc khoaûn chieát khaáu. Nhöõng tröôøng hôïp ghi taêng nguyeân giaù taøi saûn coá ñònh caàn phaûi phuø hôïp vôùi chuaån möïc hay cheá ñoä keá toaùn hieän haønh. Sau ñoù. . b) Kieåm tra chöùng töø goác cuûa caùc nghieäp vuï taêng taøi saûn coá ñònh: Caùc coâng vieäc thöôøng thöïc hieän khi kieåm toaùn nghieäp vuï naøy nhö sau : . kieåm toaùn vieân seõ thu thaäp theâm baèng chöùng chi tieát veà caùc khoaûn taêng hay giaûm naøy.So saùnh giaù trò cuûa caùc taøi saûn mua trong naêm vôùi naêm tröôùc. 2. Tyû suaát hoaøn voán cuûa taøi saûn coá ñònh. caàn ñoái chieáu giöõa soá toång coäng töø caùc soå chi tieát vôùi soá lieäu treân soå caùi.Duyeät xeùt laïi taát caû caùc chi phí lieân quan ñeán xaây döïng cô baûn dôû dang ñaõ phaùt sinh trong naêm. .Tyû suaát giöõa Toång giaù trò taøi saûn coá ñònh Doanh thu thuaàn / Taøi saûn coá ñònh vôùi Doanh thu thuaàn. . vaø laàn theo ñeán caùc chöùng töø coù lieân quan nhö hôïp ñoàng.2. Ñoàng thôøi caàn kieåm tra soá toång coäng. coâng vieäc naøy thöôøng khoâng toán nhieàu thôøi gian.So saùnh giöõa chi phí söûa chöõa.So saùnh giöõa chi phí söûa chöõa. thì trong quaù trình kieåm toaùn. kieåm toaùn vieân caàn baûo ñaûm raèng soá lieäu treân caùc soå chi tieát baèng vôùi soá lieäu phaûn aùnh ôû taøi khoaûn toång hôïp treân soå caùi. giaûm trong naêm. vaø caùc taøi lieäu khaùc.Xem xeùt söï pheâ chuaån ñoái vôùi moïi taøi saûn taêng trong kyø. goàm caû taøi saûn mua vaø xaây döïng. . cuõng nhö xem xeùt caùc hôïp ñoàng thi coâng cuûa caû hai tröôøng hôïp chöa hoaøn taát vaø ñaõ hoaøn taát.

thì phaûi xem caùc taøi saûn cuõ coù ñöôïc mang ñi trao ñoåi.ví duï nhö laøm taêng thôøi gian söû duï n g . ñaëc bieät laø khi kieåm soaùt noäi boä yeáu keùm.. Trong moät soá ít caùc tröôøng hôïp.vaø nghieân cöùu nhöõng quy ñònh cuûa Nhaø nöôùc hoaëc chính saùch cuûa ñôn vò veà ñieàu kieän ghi taêng nguyeân giaù taøi saûn coá ñònh khi tieán haønh söûa chöõa. kieåm toaùn vieân chæ quan saùt ña soá taøi saûn mua trong naêm chôù khoâng quan saùt toaøn boä taøi saûn coá ñònh. Muoán vaäy. tröôùc tieân caàn xem laïi veà baûn chaát cuûa chi phí . thí duï nhö caùc chi phí tieàn laõi vay coù haïch toaùn vaøo nguyeân giaù cuûa taøi saûn coá ñònh hay khoâng ? Xem xeùt vieäc ñaùnh giaù caùc taøi saûn do doanh nghieäp töï xaây döïng : neân aùp duïng caùc thöû nghieäm ïboå sung ñeå so saùnh giöõa toång chi phí xaây döïng thöïc teá phaùt sinh vôùi giaù öôùc tính do beân ngoaøi cung caáp. Ñoàng thôøi neân duyeät xeùt laïi caùc chi phí traû tröôùc. phieáu xuaát kho vaät tö duøng cho vieäc söûa chöõa..Khi thanh lyù taøi saûn coù thaønh laäp Hoäi ñoàng thanh lyù goàm caùc thaønh vieân theo quy ñònh hieän haønh hay khoâng ? 51 . kieåm toaùn vieân thöïc hieän caùc böôùc coâng vieäc nhö sau : . Trong moät soá tröôøng hôïp. Vieäc quan saùt ñoái vôùi caùc taøi saûn coù theå chæ giôùi haïn trong caùc taøi saûn ñöôïc mua trong naêm. f) Kieåm tra caùc nghieäp vuï ghi giaûm taøi saûn trong kyø : Thoâng thöôøng khi kieåm tra caùc nghieäp vuï ghi giaûm taøi saûn trong kyø. Ngoaøi ra. caùc hoùa ñôn ñoùng baûo hieåm. caàn ñieàu tra veà vieäc söû duïng caùc thieát bò duøng ñeå saûn xuaát saûn phaåm naøy ? . d) Kieåm tra quyeàn sôû höõu hôïp phaùp ñoái vôùi taøi saûn coá ñònh : Ñeå kieåm tra. kieåm toaùn vieân coù theå yeâu caàu kieåm keâ toaøn boä taøi saûn coá ñònh. Vieäc kieåm tra quyeàn sôû höõu ñoái vôùi taøi saûn caàn döïa treân söï hieåu bieát veà caùc quy ñònh phaùp lyù lieân quan cuûa moãi quoác gia ôû töøng thôøi kyø. caùc taøi lieäu veà löông vaø taøi lieäu khaùc coù lieân quan. hay cuõng coù theå môû roäng ra ñeán caùc taøi saûn ñaõ mua trong caùc naêm tröôùc.Phoûng vaán caùc nhaân vieân vaø quaûn ñoác ñeå tìm xem coù taøi saûn naøo ñöôïc thanh lyù trong naêm hay khoâng ? . hoaëc neân tính vaøo chi phí cuûa nieân ñoä. Caàn löu yù ñaëc bieät ñeán caùc taøi saûn maø chi phí thöïc teá phaùt sinh cao hôn giaù thi coâng cuûa thò tröôøng. baèng caùch laáy maãu moät soá chi phí vaø ñoái chieáu vôùi chöùng töø coù lieân quan nhö hoùa ñôn cuûa ngöôøi baùn. hoaëc chi phí phaûi traû coù lieân quan ñeán chi phí baûo trì vaø söûa chöõa ñeå xaùc ñònh möùc chi phí thöïc teá. c) Quan saùt caùc taøi saûn taêng leân trong kyø vaø coù theå seõ quan saùt toaøn boä taøi saûn coá ñònh (neáu caàn thieát) : Thoâng thöôøng. hay ñöôïc thanh lyù hay khoâng ? . khoâi phuïc hay thay ñoåi keát caáu taøi saûn. bieân nhaän chi traû tieàn cho caùc taøi saûn ñaõ theá chaáp .Neáu coù saûn phaåm bò ngöng saûn xuaát trong naêm. coøn caàn kieåm tra tính hôïp lyù cuûa chi phí söûa chöõa vaø baûo trì. e) Phaân tích vaø kieåm tra chi phí söûa chöõa vaø baûo trì taøi saûn coá ñònh: Muïc tieâu chính laø nhaèm xaùc ñònh caùc chi phí naøo seõ ghi taêng nguyeân giaù taøi saûn coá ñònh..Xem xeùt vieäc xaùc ñònh nguyeân giaù cuûa taøi saûn coá ñònh.Phaân tích taøi khoaûn thu nhaäp baát thöôøng ñeå xaùc ñònh xem coù khoaûn thu nhaäp naøo thu ñöôïc töø vieäc baùn taøi saûn hay khoâng ? . kieåm toaùn vieân caàn thu thaäp caùc baèng chöùng coù lieânquan nhö vaên baûn phaùp lyù veà quyeàn sôû höõu taøi saûn. kieåm toaùn vieân coù theå caàn phaûi söû duïng yù kieán chuyeân gia.Neáu coù mua taøi saûn môùi trong naêm. hoùa ñôn thueá.

coù theå söû duïng moät soá tyû suaát sau ñaây. cuõng nhö kieåm tra cac taøi saûn taêng. chöù khoâng phaûi laø chi phí thöïc teá phaùt sinh. Hoïa ñoà seõ giuùp cho kieåm toaùn vieân phaùt hieän nhöõng taøi saûn ñöôïc khai laø khoâng söû duïng. kieåm toaùn vieân thöôøng chuù troïng ñeán vieäc xaùc ñònh soá dö vaøo cuoái thôøi khoùa. ñôn vò phaûi coâng boá trong thuyeát minh baùo caùo taøi chính veà : • Phöông phaùp keá toaùn taøi saûn coá ñònh.Thöù hai. Thuû tuïc phaân tích : Khi tieán haønh phaân tích. soá dö cuûa taøi saûn coá ñònh vaø giaù trò hao moøn luõy keá ñöôïc trình baøy rieâng theo töøng loaïi laø taøi saûn coá ñònh höõu hình. IV.KIEÅM TOAÙN CHI PHÍ KHAÁU HAO : 1. • Tình hình taêng giaûm taøi saûn coá ñònh theo töøng loaïi vaø töøng nhoùm taøi saûn coá ñònh (ñaát ñai. ñeå xem lieäu coù phaûi baét nguoàn töø nguyeân nhaân giaûm taøi saûn hay khoâng ? . chi phí khaáu hao laø moät loaïi chi phí öôùc tính. 2.Ñoái chieáu giöõa soá lieäu soå saùch vôùi soá lieäu kieåm keâ ñeå xem coù bò maát maùt. Vieäc kieåm tra chi phí khaáu hao mang tính chaát cuûa vieäc kieåm tra moät phöông phaùp keá toaùn hôn laø kieåm tra moät chi phí phaùt sinh. kieåm toaùn vieân caàn xem xeùt phöông phaùp tính khaáu hao vaø möùc khaáu hao ñaõ trích ñeå xaùc ñònh xem : . Ñeå ñaùp öùng muïc tieâu naøy. treân baûng caân ñoái keá toaùn.Muïc tieâu cuûa kieåm toaùn khaáu hao : Muïc tieâu chuû yeáu cuûa kieåm toaùn khaáu hao laø xem xeùt söï ñuùng ñaén trong vieäc tính möùc khaáu hao vaø phaân boå ñuùng cho caùc ñoái töôïng coù lieân quan. Ngoaøi ra.Ñieàu tra caùc khoaûn giaûm veà baûo hieåm taøi saûn. caàn thaûo luaän vôùi ñôn vò vaø xaùc minh ñeå tìm nguyeân nhaân : Tyû suaát Coâng thöùc Tyû suaát giöõa chi phí khaáu hao vôùi Toång nguyeân giaù Chi phí khaáu hao / Nguyeân giaù taøi saûn coá ñònh.1. h) Xem xeùt vieäc trình baøy vaø coâng boá : Theo quy ñònh hieän haønh. thieáu huït taøi saûn hay khoâng ? g) Xem xeùt caùc hôïp ñoàng cho thueâ taøi saûn coá ñònh ñeå kieåm tra doanh thu cho thueâ: Khi kieåm tra thu nhaäp cho thueâ baát ñoäng saûn.-Vieäc tính toaùn möùc khaáu hao coù chính xaùc khoâng ? 3. nhöng thöïc teá laø ñaõ cho thueâ vaø khoâng ghi vaøo soå saùch keá toaùn. neáu phaùt hieän chuùng coù bieán ñoäng baát thöôøng. vaø so saùnh vôùi naêm tröôùc taøi saûn coá ñònh Tyû suaát giöõa möùc khaáu hao vôùi Nguyeân giaù cuûa töøng Chi phí khaáu hao / Nguyeân giaù nhoùm taøi saûn coá ñònh cuûa naêm nay so vôùi naêm tröôùc töøng nhoùm taøi saûn coá ñònh 52 . . Khi kieåm toaùn taøi saûn coá ñònh.Ñaëc ñieåm cuûa chi phí khaáu hao : Khaùc vôùi caùc chi phí thoâng thöôøng khaùc. nhaø cöûa …). chi phí khaáu hao coù hai ñaëc ñieåm rieâng nhö sau : . taøi saûn coá ñònh thueâ taøi chính. Hoïa ñoà coøn giuùp kieåm toaùn vieân öôùc tính phaàn doanh thu cho thueâ cuûa ñôn vò.Kieåm toaùn chi phí khaáu hao : 3.Phöông phaùp vaø thôøi gian tính khaáu hao coù tuaân thuû theo quy ñònh hieän haønh hay khoâng ? . kieåm toaùn vieân neân thu thaäp caùc hoïa ñoà chi tieát veà moïi baát ñoäng saûn vaø quan saùt tröïc tieáp.. kieåm toaùn vieân seõ phaân tích doanh thu cho thueâ vaø so saùnh vôùi hôïp ñoàng cho thueâ vaø nhaät kyù thu tieàn. Ngoaøi ra. do chi phí khaáu hao khaùc vôùi caùc loaïi chi phí khaùc neân kieåm toaùn vieân seõ khoâng xem xeùt chi phí khaáu hao trong töông quan vôùi kieåm soaùt noäi boä.-Thôøi gian tính khaáu hao ñaõ ñaên g kyù coù ñöôïc aùp duïng moät caùch nhaát quaùn hay khoâng ? Neáu thay ñoåi thì coù ñöôïc cho pheùp hay khoâng ? .Tröôùc heát. taøi saûn coá ñònh voâ hình. giaûm trong naêm vaø döïa vaøo ñoù ñeå xaùc ñònh möùc khaáu hao.

Thöû nghieäm chi tieát : a. tình hình taêng giaûm cuûa nhöõng taøi saûn naø y .Kieåm tra caùc khoaûn ghi giaûm giaù trò hao moøn do thanh lyù.So saùnh soá phaùt sinh Coù cuûa taøi khoaûn Hao moøn taøi saûn coá ñònh vôùi chi phí khaáu hao ghi treân caùc taøi khoaûn chi phí. vaø ñieàu tra caùc cheânh leäch (neáu coù). ñeå xaùc ñònh xem cöôøng ñoä söû duïng taøi saûn coù taêng cao. Sau ñoù. Chuù yù phaùt hieän caùc tröôøng hôïp taøi saûn ñaõ khaáu hao heát nhöng vaãn coøn tieáp tuïc tính khaáu hao.Tính toaùn laïi möùc khaáu hao cho moät soá taøi saûn vaø laàn theo soá lieäu cuûa noù treân soå caùi.So saùnh soá dö ñaàu kyø vôùi soá lieäu kieåm toaùn naêm tröôùc. caàn xem veà phöông phaùp tính khaáu hao. 3.2 .Laàn theo caùc khoaûn ghi giaûm naøy ñeán caùc baûng phaân tích caùc taøi saûn giaûm trong naêm. caàn thu thaäp caùc baèng chöùng coù lieân quan ñeán vieäc ghi giaûm caùc taøi saûn voâ hình. V.Duyeät xeùt laïi caùc chính saùch veà khaáu hao cuûa ban giaùm ñoác : . möùc khaáu hao coù ñöôïc ñieàu chænh töông öùng khoâng ? . veà möùc khaáu hao do hao moøn voâ hình. giaûm cuûa töøng loaïi.Xem xeùt caùc phöông phaùp söû duïng coù phuø hôïp vôùi quy ñònh hay khoâng ? . c . nhö thôøi gian tính coù phuø hôïp vôùi caùc quy ñònh. caàn xem caùc chi phí coù thoûa maõn caùc ñieàu kieän ñeå trôû thaønh taøi saûn coá ñònh voâ hình hay khoâng ? Ngoaøi ra.So saùnh toång soá dö cuoái kyø treân caùc soå chi tieát vôùi soá dö cuoái kyø treân soå caùi. . thí duï nhö caùc phieáu chi nhaèm muïc ñích xaùc ñònh raèng caùc chi phí coù thöïc söï phaùt sinh khoâng. kieåm toaùn vieân neân kieåm tra tính hôïp lyù chung cuûa vieäc tính khaáu hao taøi saûn voâ hình. ñoái vôùi nhöõng tröôøng hôïp ghi taêng caàn thu thaäp caùc baèng chöùng coù lieân quan. d .So saùnh toång soá khaáu hao taêng. KIEÅM TOAÙN TAØI SAÛN COÁ ÑÒNH VOÂ HÌNH : Do caùc taøi saûn naøy khoâng coù hình thaùi vaät chaát neân muïc tieâu kieåm toaùn quan troïng nhaát laø caàn thu thaäp caùc baèng chöùng ñeå xaùc minh veà tính coù thaät.Thaûo luaän vôùi caùc nhaân vieân coù traùch nhieäm veà söï caàn thieát thay ñoåi thôøi gian tính khaáu hao. thaønh saûn phaåm nhaäp kho. e .Tyû suaát giöõa chi phí khaáu hao so vôùi Toång giaù thaønh Chi phí khaáu hao / Toång giaù saûn phaåm nhaäp kho. Vieäc kieåm toaùn coù theå baét ñaàu baèng vieäc phaân tích chi tieát caùc khoaûn taêng.Kieåm tra tính chính xaùc cuûa vieäc tính khaáu hao cho ñeán ngaøy nhöôïng baùn. hay quaù giaûm so vôùi möùc bình thöôøng hay khoâng ? Neáu coù.Thu thaäp hay töï soaïn moät baûng phaân tích toång quaùt veà khaáu hao : Kieåm toaùn vieân seõ : .Xem xeùt möùc ñoä söû duïng taøi saûn coá ñònh trong kyø. . Keá ñeán. coù aùp duïng nhaát quaùn vaø ñöôïc tính toaùn chính xaùc hay khoâng ? 53 . . Cuoái cuøng. giaûm ôû soá lieäu chi tieát vôùi toång soá ghi treân soå caùi. Beân caïnh ñoù. Chöông trình kieåm toaùn khoaûn muïc naøy cuõng töông töï nhö ñoái vôùi taøi saûn coá ñònh höõu hình. hay nhöôïng baùn taøi saûn : . thanh lyù. .Kieåm tra möùc khaáu hao : .Xem laïi caùc vaên baûn môùi nhaát coù lieân quan ñeán vieäc ñieàu chænh möùc khaáu hao : Qua ñoù xem xeùt laïi veà vieäc ñieàu chænh tyû leä vaø möùc khaáu hao cho phuø hôïp.So saùnh tyû leä khaáu hao cuûa naêm hieän haønh vôùi naêm tröôùc. b . .

Vì theá nhöõng sai leäch trong vieäc ghi cheùp vaø trình baøy nôï phaûi traû coù theå seõ daãn ñeán caùc sai leäch troïng yeáu trong keát quaû hoaït ñoäng kinh doanhû. löông vaø phuï caáp phaûi traû. 1− Noäi dung. thöôøng laø moät naêm. .3. xeáp thaønh ba loaïi laø nôï ngaén haïn.Nôï ngaén haïn thöôøng bao goàm caùc khoaûn nhö phaûi traû cho ngöôøi baùn.. Nôï phaûi traû laø moät khoaûn muïc quan troïng treân baùo caùo taøi chính ñoái vôùi nhöõng ñôn vò söû duïng nguoàn taøi trôï ngoaøi voán chuû sôû höõu. Nôï daøi haïn thöôøng bao goàm vay daøi haïn. − Caùc khoaûn nôï phaûi traû ñöôïc ghi cheùp ñaày ñuû (Ñaày ñuû). Vieäc thöïc hieän caùc thuû tuïc cô baûn veà nôï phaûi traû phaûi baûo ñaûm thoûa maõn caùc muïc tieâu kieåm toaùn sau : − Caùc khoaûn phaûi traû ñöôïc ghi cheùp thì hieän höõu vaø laø nghóa vuï cuûa ñôn vò (Hieän höõu.KIEÅM TOAÙN NÔÏ PHAÛI TRAÛ. caùc khoaûn nôï daøi haïn phaûi traû cho ngöôøi baùn .Muïc tieâu kieåm toaùn.Ñaëc ñieåm. muïc A : Nôï phaûi traû vaø chi tieát theo töøng ñoái töôïng phaûi traû. thöôøng laø hôn moät naêm. 1. thöông phieáu phaûi traû. nôï phaûi traû ñöôïc trình baøy treân baûng caân ñoái keá toaùn ôû phaàn Nguoàn voán. Theo cheá ñoä keá toaùn hieän haønh.Noäi dung khoaûn muïc. 54 .Nôï daøi haïn laø caùc khoaûn phaûi traû trong thôøi gian nhieàu hôn mo ät chu kyø hoaït ñoäng kinh doanh.1 . vaø thoáng nhaát vôùi soå caùi vaø caùc soå chi tieát (Ghi cheùp chính xaùc).1.Kieåm soaùt noäi boä veà nôï phaûi traû cho ngöôøi baùn. nhaän kyù cöôïc kyù quyõ daøi haïn … 1. taøi saûn thöøa chôø xöû lyù. Nghóa vuï). 2. I. Nhöõng sai leäch veà nôï phaûi traû coù theå gaây aûnh höôûng troïng yeáu ñeán baùo caùo taøi chính veà caùc maët : . thöôøng ñöôïc phaân chia thaønh nôï ngaén haïn vaø nôï daøi haïn : . Trong moät doanh nghieäp coù theå coù nhieàu khoaûn phaûi traû cho caùc ñoái töôïng khaùc nhau vaø coù nhöõng ñaëc ñieåm veà kieåm soaùt noäi boä khaùc nhau. Nôï phaûi traû bao goàm caùc nghóa vuï kinh teá cuûa moät doanh nghieäp. ngöôøi mua öùng tröôùc tieàn. − Caùc khoaûn nôï phaûi traû ñöôïc coäng doàn chính xaùc. 2− Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi nôï phaûi traû. nôï daøi haïn vaø nôï khaùc.2. Nôï khaùc bao goàm moät soá khoaûn phaûi traû ñaëc bieät nhö chi phí phaûi traû. thueá vaø caùc khoaûn phaûi noäp nhaø nöôùc.Tình hình taøi chính : Caùc tyû soá quan troïng trong vieäc ñaùnh giaù tình hình taøi chính thöôøng lieân quan ñeán nôï phaûi tra .Nôï ngaén haïn laø caùc khoaûn phaûi traû trong moät chu kyø hoaït ñoäng kinh doanh bình thöôøng.. ñaëc ñieåm cuûa khoaûn muïc nôï phaûi traû..CHÖÔNG XI KIEÅM TOAÙN NÔÏ PHAÛI TRAÛ VAØ NGUOÀN VOÁN CHUÛ SÔÛ HÖÕU.. vay ngaén haïn. Caùc khoaûn nôï phaûi traû ñöôïc trình baøy ñuùng ñaén vaø khai baùo ñaày ñuû (Trình baøy vaø coâng boá).Keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh : Coù moät moái quan heä maät thieát giöõa nôï phaûi traû vaø chi phí saûn xuaát kinh doanh cuûa moät doanh nghieäp. 1. − Caùc khoaûn nôï phaûi traû ñöôïc ñaùnh giaù ñuùng (Ñaùnh giaù). nôï daøi haïn ñeán haïn traû .

2. ta caàn phaûi xem xeùt k ieåm soaùt noäi boä trong chu trình mua haøng vaø traû tieàn. haøng thaùng ngöôøi baùn gôûi cho caùc khaùch haøng moät baûng keâ caùc hoùa ñôn ñaõ thöïc hieän trong thaùng. c. vaø ñònh kyø phaûi ñoái chieáu vôùi chuû nôï. Caùc voucher. Coøn ñoái vôùi caùc khoaûn vay lôùn. ñoàng thôøi khaûo saùt veà caùc nhaø cung caáp. vaø caân ñong ño ñeám . muïc II : Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi haøng toàn kho. Moïi nghieäp vuï nhaän haøng ñeàu phaûi ñöôïc laäp phieáu nhaäp. hoaëc ngöôøi ñöôïc uyû quyeàn. töø ñoù truy hoài veà nhaät kyù vaø xem xeùt 6 Quaù trình naøy ñaõ ñöôïc trình baøy moät phaàn trong chöông IX. Sau ñoù. ñoái chieáu nhö sau : − So saùnh soá löôïng treân hoùa ñôn vôùi soá löôïng treân baùo caùo nhaän haøng vaø ñôn ñaët haøng. Ñoái vôùi caùc khoaûn vay nhoû.Ñeå nghieân cöùu veà kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi khoaûn naøy. Caùc khoaûn vay phaûi ñöôïc theo doõi treân soå chi tieát môû theo töøng chuû nôï vaø theo töøn g khoaûn vay. Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi caùc khoaûn vay chuû yeáu laø thöïc hieän nguyeân taéc uûy quyeàn vaø pheâ chuaån. − Kieåm tra chöùng töø goác cuûa caùc nghieäp vuï ghi cheùp treân moät soá soå chi tieát : Kieåm toaùn vieân seõ löïa choïn moät soá soå chi tieát ngöôøi baùn hoaëc chuû nôï. coù tính chaát taïm thôøi Ban Giaùm ñoác coù theå quyeát ñònh theo chính saùch cuûa ñôn vò. coâng ty coù theå thueâ moät ngaân haøng lôùn ñeå laøm ngöôøi uûy thaùc ñoäc laäp.Kieåm toaùn nôï phaûi traû. do ñoù chuùng toâi chæ giôùi thieäu theâm veà hai noäi dung coøn laïi : a) Thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt. caùc chöùng töø caàn ñöôïc ñoùng daáu ngaøy nhaän. vaø caùc chöùng töø khaùc phaùt sinh trong boä phaän naøy phaûi ñöôïc ñaùnh soá lieân tuïc ñeå kieåm soaùt.. − So saùnh giaù caû.. ñeå taêng cöôøng kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi vieäc thu nôï. Vieäc naøy coù theå tieán haønh tröôùc ngaøy keát thuùc nieân ñoä. Trong tröôøng hôïp naøy. 3. 3. caùc soá lieäu naøy phaûi ñöôïc ñoái chieáu vôùi Soå caùi. 55 . Thoâng thöôøng coù nhöõng caùch kieåm tra.Kho haøng hoaëc boä phaän kieåm soaùt haøng toàn kho seõ chuaån bò vaø laäp phieáu ñeà nghò mua haøng ñeå gôûi cho boä phaän mua haøng. b..2.. f. boä phaän keá toaùn nôï phaûi traû caàn ñoái chieáu giöõa soå chi tieát ngöôøi baùn (hoaëc hoà sô voucher chöa thanh toaùn) vôùi soå caùi.Trong boä phaän keá toaùn nôï phaûi traû. hoaëc baùo caùo nhaän haøng.1. caùc khoaûn ñaõ traû vaø soá dö cuoái thaùng.Kieåm soaùt noäi boä vôùi caùc khoaûn vay.Boä phaän mua haøng caên cöù vaøo phieáu ñeà nghò mua haøng ñeå xem xeùt veà nhu caàu vaø chuûng loaïi haøng caàn mua.Nghieân cöùu vaø ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä. hoï seõ coù nhieäm vuï baûo veä quyeàn lôïi cho caùc chuû nôï vaø lieân tuïc giaùm saùt vieäc chaáp haønh hôïp ñoàng cuûa ñôn vò.Cuoái thaùng. − Caên cöù caùc nhaät kyù lieân quan ñeå kieåm tra vieäc ghi cheùp treân soå caùi nôï phaûi traû : Thöû nghieäm naøy thöïc hieän treân cô sôû choïn maãu moät soá nghieäp vuï treân soå caùi nôï phaûi traû vaø kieåm tra ngöôïc laïi treân nhaät kyù lieân quan. Coù theå moâ taû toùm taét moät quy trình maãu cho coâng vieäc naøy nhö sau 6 : a. boä phaän nhaän haøng kieåm tra chaát löôïng loâ haøng. d. Haøng thaùng. Caùc coâng ty lôùn cuõng coù theå vay ñöôïc nhöõng khoaûn nôï daøi haïn quan troïng thoâng qua vieäc phaùt haønh traùi phieáu. e.Trong nhieàu ñôn vò.Vieäc xeùt duyeät chi quyõ ñeå thanh toaùn cho ngöôøi baùn seõ do boä phaän taøi vuï thöïc hieän. boä phaän naøy seõ phaùt haønh ñôn ñaët haøng. g . chieát khaáu treân ñôn ñaët haøng vaø treân hoùa ñôn ñeå baûo ñaûm khoâng thanh toaùn vöôït soá nôï phaûi traû cho ngöôøi baùn. daøi haïn phaûi ñöôïc söï chaáp thuaän cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò. Hai noäi dung veà tìm hieåu kieåm soaùt noäi boä vaø ñaùnh giaù sô boä ruûi ro kieåm soaùt cuõng töông töï nhö caùc chöông tröôùc.Khi tieáp nhaän haøng taïi kho. chaát löôïng vaø giaù caû .

ñôn ñaët haøng.Kieåm tra baûng chænh hôïp nôï phaûi traû vôùi baûng keâ hoùa ñôn haøng thaùng cuûa ngöôøi baùn : 56 Comment: . a. caùc khoaûn phaûi traû ñöôïc theá chaáp baèng taøi saûn … Ñaây laø nhöõng khoaûn phaûi traû coù ruûi ro cao töùc coù khaû naêng xaûy ra sai leäch veà soá tieàn hoaëc khai baùo. − Rieâng vôùi caùc khoaûn nôï vay daøi haïn : Vì soá tieàn lôùn vaø nghieäp vuï khoâng nhieàu neân vieäc thöïc hieän thöû nghieäm kieåm soaùt thöôøng ñöôïc keát hôïp trong caùc thöû nghieäm cô baûn. Neáu soá lieäu treân baûng khoâng thoáng nhaát vôùi soå caùi hoaëc caùc soå chi tieát.Ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt vaø thieát keá laïi caùc thöû nghieäm cô baûn..toaøn boä chöùng töø goác (ñôn ñaët haøng.5.2. Muïc ñích cuûa vieäc löïa choïn naøy laø phaùt hieän nhöõng khoaûn phaûi traû khoâng ñöôïc ghi cheùp. b. thí duï coù theå trao ñoåi vôùi nhaân vieân cuûa khaùch haøng ñeå tìm kieám sai soùt vaø coù söï ñieàu chænh thích hôïp.3. nhö laø voucher.. kieåm toaùn vieân coù theå xem treân soå chi tieát. Sau khi hoaøn thaønh caùc thuû tuïc treân.Caùc thöû nghieäm cô baûn ñoái vôùi nôï phaûi traû ngöôøi baùn. a. Ñeå nhaän dieän caùc ñoái töôïng naøy. caùc khoaûn phaûi traû lieân quan ñeán caùc beân höõu quan . hoaëc phoûng vaán nhaân vieân ñôn vò. a.Thuû tuïc phaân tích : Ñeå baûo ñaûm tính hôïp lyù chung cuûa nôï phaûi traû. hoùa ñôn. a. Söï ñaùnh giaù naøy laø cô sôû ñeå kieåm toaùn vieân choïn löïa caùc thöû nghieäm cô baûn caàn thieát ñeå kieåm tra caùc khoaûn phaûi traû vaøo thôøi ñieåm khoùa soå. chöùng töø thanh toaùn . ñoù laø caùc nhaø cung caáp khoâng cung caáp baûng keâ hoùa ñôn haøng thaùng .. Caùch naøy seõ cho pheùp kieåm tra tính ñaày ñuû cuûa vieäc ghi cheùp töø nhaät kyù leân caùc soå chi tieát.Göûi thö xaùc nhaän moät soá khoaûn phaûi traû : Vieäc xin xaùc nhaän thöôøng ñöôïc thöïc hieän ñoái vôùi taát caû caùc nhaø cung caáp chuû yeáu cuûa ñôn vò. ñoù laø löïa choïn moät soá nghieäp vuï treân nhaät kyù. 3.4. a. kieåm toaùn vieân seõ ñaùnh giaù laïi ruûi ro kieåm soaùt cho caùc cô sôû daãn lieäu chuû yeáu cuûa nôï phaûi traû. Kieåm toaùn vieân choïn löïa moät soá khoaûn phaûi traû treân soá dö chi tieát cuoái naêm. sau ñoù kieåm tra toång coäng vaø ñoái chieáu vôùi soå caùi vaø caùc soå chi tieát..Choïn maãu ñeå kieåm tra chöùng töø goác vaø caùc taøi lieäu lieân quan : Ñaây laø thuû tuïc nhaèm kieåm tra söï coù thöïc cuûa caùc khoaûn phaûi traû.Yeâu caàu ñôn vò cung caáp baûng soá dö chi tieát nôï phaûi traû ñeå ñoái chieáu vôùi soå caùi vaø soå chi tieát : Muïc ñích thöû nghieäm laø ñeå xaùc minh xem soá lieäu nôï phaûi traû treân baùo caùo taøi chính coù thoáng nhaát vôùi taát caû caùc khoaûn phaûi traû cuûa töøng ñoái töôïng trong caùc soå chi tieát hay khoâng ? Kieåm toaùn vieân yeâu caàu ñôn vò cung caáp baûng soá dö chi tieát nôï phaûi traû vaøo thôøi ñieåm khoùa soå. caùc khoaûn phaûi traû coù tính chaát baát thöôøng .2.1. kieåm toaùn vieân coù theå tính moät soá chæ tieâu döôùi ñaây vaø so saùnh vôùi naêm tröôùc ñeå nhaän daïng caùc bieán ñoäng baát thöôøng vaø tìm hieåu nguyeân nhaân : Tyû leä nôï phaûi traû treân toång Nôï phaûi traû cuoái kyø = haøng mua trong kyø Toång giaù trò haøng mua trong kyø Tyû leä nôï phaûi traû treân toång nôï ngaén haïn = Nôï phaûi traû cuoái kyø Toång nôï ngaén haïn Nôï phaûi traû quaù haïn cuoái kyø Tyû leä nôï phaûi traû = Toång nôï phaûi traû cuoái kyø quaù haïn a.) cuûa caùc nghieäp vuï ñaõ ghi treân caùc soå chi tieát naøy.Thöû nghieäm cô baûn. caàn phaûi tìm hieåu nguyeân nhaân. Moät soá ñoái töôïng khaùc cuõng caàn xaùc nhaän. Thöû nghieäm naøy cuõng coù theå thöïc hieän theo moät höôùng khaùc. vaø theo doõi vieäc ghi cheùp chuùng treân caùc soå chi tieát. duø raèng soá dö cuoái kyø coù theå raát thaáp hoaëc baèng khoâng. phieáu nhaäp. phieáu nhaäp . ñeå kieåm tra chöùng töø goác vaø caùc taøi lieäu coù lieân quan. hoùa ñôn.

nhöng cuõng coù theå do khaùc bieät veà thôøi ñieåm khoùa soå.. 7 Caên cöù theo chuaån möïc quoác teá veà keá toaùn. vaø (2) Ghi thieáu moät khoaûn phaûi traû. ñoàng thôøi phaûn aùnh thieáu moät chi phí.Tìm kieám caùc khoaûn nôï phaûi traû khoâng ñöôïc ghi cheùp : • Kieåm tra caùc nghieäp vuï sau thôøi ñieåm khoùa soå : Thoâng qua vieäc xem xeùt caùc khoaûn chi quyõ vaøo ñaàu nieân ñoä sau. cuûa thaùng cuoái nieân ñoä. nhaân vieân ñôn vò seõ ñoái chieáu caùc soá lieäu naøy vôùi soá dö treân soå chi tieát ñeå laäp moät baûng chænh hôïp. kieåm toaùn vieân caàn kieåm tra coâng vaên ñeán ñeå xem ñaõ nhaän ñöôïc moïi baûng keâ cuûa ngöôøi baùn hay chöa ? Moät muïc ñích khaùc cuûa thuû tuïc naøy laø baûo ñaûm söï phaân kyø chính xaùc cuûa soá dö nôï phaûi traû. Trong tröôøng hôïp ñôn vò coù tieán haønh chænh hôïp. Nhöõng tröôøng hôïp naøy phaûi ñöôïc trình baøy trong khoaûn muïc nôï phaûi thu cuûa baûng caân ñoái keá toaùn ñeå baûo ñaûm trình baøy ñuùng veà tình hình taøi chính cuûa ñôn vò. ñoàng thôøi phaûn aùnh thieáu moät taøi saûn. − Caùc voucher ñöôïc phaùt haønh sau thôøi ñieåm khoùa soå : kieåm toaùn vieân caàn xem xeùt caån thaän ñeå phaùt hieän nhöõng khoaûn thöïc teá phaùt sinh tröôùc thôøi ñieåm khoùa soå. a. ñoù laø (1) Ghi thieáu nôï phaûi traû. a.Xem xeùt vieäc trình baøy vaø coâng boá caùc khoaûn phaûi traû treân baùo caùo taøi chính : Thoâng thöôøng seõ bao goàm nhöõng vaán ñeà sau ñaây : . Moät vaán ñeà khaùc maø kieåm toaùn vieân cuõng caàn löu yù laø coù hai tröôøng hôïp ghi thieáu nôï phaûi traû.Caên cöù baûng keâ cuûa ngöôøi baùn ñaõ göûi cho ñôn vò trong thaùng. kieåm toaùn vieân chæ caàn kieåm tra laïi caùc böôùc chænh hôïp naøy xem coù ñöôïc thöïc hieän chính xaùc hay khoâng ? Neáu ñôn vò khoâng tieán haønh vieäc chænh hôïp. Haäu quaû taát nhieân laø nôï phaûi traû cuoái kyø vaø chi phí cuûa nieân ñoä kieåm toaùn bò ghi thieáu moät khoaûn. maø laïi ghi vaøo nieân ñoä sau khi thöïc chi. ñoàng thôøi laøm phaùt sinh caùc khoaûn phaûi traû cuoái kyø . do ñoù coù theå nhöõng hoùa ñôn naøy thöïc söï thuoäc nieân ñoä kieåm toaùn.7. 57 . ñoàng thôøi soá lieäu cuûa nieân ñoä sau cuõng bò aûnh höôûng töông öùng. sai soùt trong ghi cheùp cuûa moät beân. coøn cheá ñoä keá toaùn Vieät Nam chöa coù yeâu caàu coâng boá naøy. caùc khoaûn chi phí naøy ñaùng leõ phaûi ñöôïc ñôn vò tính vaøo chi phí cuûa nieân ñoä. kieåm toaùn vieân coù theå phaùt hieän caùc khoaûn chi quyõ cho caùc chi phí cuûa nieân ñoä naøy − thí duï nhö caùc khoaûn tieàn ñieän. . kieåm toaùn vieân phaûi laäp buùt toaùn ñeà nghò saép xeáp laïi khoaûn muïc.Xem xeùt caùc tröôøng hôïp phaùt sinh soá dö beân nôï treân caùc taøi khoaûn phaûi traû. hay hoùa ñôn ñaõ veà maø haøng chöa nhaän ñöôïc : kieåm toaùn vieân caàn nghieân cöùu caùc hoà sô dôû dang trong heä thoáng voucher cuûa ñôn vò.Caùc khoaûn nôï phaûi traû troïng yeáu lieân quan ñeán caùc beân höõu quan caàn ñöôïc coâng boá treân baùo caùo taøi chính7 . vaø thuyeát minh söï khaùc bieät soá lieäu giöõa hai beân. • Xem xeùt caùc taøi lieäu coù khaû naêng chöùa ñöïng caùc khoaûn nôï phaûi traû khoâng ñöôïc ghi cheùp : − Caùc tröôøng hôïp haøng veà nhöng chöa coù hoùa ñôn. tieàn thueâ nhaø .. vaø chuùng phaûi ñöôïc ghi vaøo nôï phaûi traû cuoái naêm. Ñeå ñaûm baûo cô sôû doàn tích. Söï khaùc bieät naøy coù theå do nhaàm laãn. Söï phaân kyø cuûa nôï phaûi traû coù moái quan heä chaët cheõ vôùi söï khoùa soå cuûa hoùa ñôn mua haøng ñeå xaùc ñònh soá dö haøng toàn kho. theá nhöng hoï laïi khoâng ghi cheùp ñuùn g kyø. Khi kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi nôï phaûi traû laø yeáu keùm. Vieäc khoùa soå cuoái naêm phaûi baûo ñaûm raèng caùc loâ haøng ñaõ nhaän vaøo ngaøy cuoái nieân ñoä seõ ñöôïc ghi cheùp vaøo nôï phaûi traû vaø ñöôïc ghi nhaän vaøo bieân baûn kieåm keâ toàn kho. kieåm toaùn vieân coù theå töï thöïc hieän.6 . − Caùc hoùa ñôn cuûa ngöôøi baùn nhaän ñöôïc sau ngaøy keát thuùc nieân ñoä vì coù theå sau khi ñaõ göûi haøng ñi vaøi ngaøy thì ngöôøi baùn môùi gôûi hoùa ñôn. Neáu ñôn vò khoâng thöïc hieän ñieàu naøy vaø soá tieàn laø troïng yeáu.

thöôûng. baûo hieåm xaõ hoäi . Ñaùnh giaù söï chính xaùc cuûa caùc soå keá toaùn chi tieát lieân quan ñeán vieäc theo doõi veà loaïi chi phí trích tröôùc naøy. − So saùnh soá dö n ôï vay cuoái naêm vôùi ñaàu naêm... b. kieåm toaùn chi phí . baûo hieåm xaõ hoäi . Xaùc ñònh tính hôïp lyù cuûa caùc giaû thuyeát ñaõ duøng laøm cô sôû cho vieäc tính toaùn caùc khoaûn trích tröôùc 4. Kieåm tra vieäc trích tröôùc coù ñöôïc thöïc hieän ñaày ñuû hay khoâng ? Thí duï nhö kieåm toaùn vieân seõ tìm kieám nhöõng chi phí caàn trích tröôùc nhöng ñôn vò laïi khoâng tieán haønh trích. cuï theå laø kieåm toaùn vieân xem xeùt caùc baûng khai thueá vaø caùc chöùng töø noäp thueá. Trong moät soá tröôøng hôïp.. • Kieåm toaùn chi phí phaûi traû : bao goàm caùc khoaûn trích tröôùc veà chi phí laõi vay. Kieåm toaùn vieân seõ kieåm tra caùc chöùng töø thanh toaùn. thöôûng phaûi traû thuoäc veà nieân ñoä naøy.. kieåm toaùn vieân coøn phaûi xem xeùt vieäc ghi cheùp vaø khaáu tröø thueá giaù trò gia taêng ñaàu vaøo.. 3. Kieåm toaùn vieân cuõng caàn xem xeùt caùc khoaûn chi löông ñaàu nieân ñoä sau ñeå coù theå phaùt hieän caùc khoaûn löông. ÔÛ ñaây. kieåm toaùn vieân ñeàu phaûi tìm hieåu vaø giaûi thích nguyeân nhaân. 58 . keá hoaïch söûa chöõa lôùn taøi saûn coá ñònh .8. hoaëc chöùng töø goác ñöôïc duøng laøm cô sôû cho vieäc trích tröôùc : hôïp ñoàng vay.. ôû ñaây kieåm toaùn vieân löu yù xem xeùt veà vieäc thanh toaùn löông. chuùng ñöôïc ghi cheùp laø ñaõ traû cho khaùch haøng nhöng thöïc teá ñaõ bò chieám ñoaït bôûi nhaân vieân ñôn vò. tieàn löông nghæ pheùp.. vaø soá coøn phaûi traû vaøo cuoái kyø. Ñaëc ñieåm cuûa caùc khoaûn chi phí phaûi traû laø chuùng thöôøng ñöôïc tính döïa treân söï öôùc ñoaùn cuûa ñôn vò. hoaëc khaáu tröø vaøo löông coâng nhaân vieân . caùc khoaûn coøn giöõ laïi. b. vieäc kieåm tra caùc khoaûn naøy thöôøng bao goàm nhöõng böôùc sau : 1. • Kieåm toaùn thueá vaø caùc khoaûn phaûi noäp cho Nhaø nöôùc : phaà n lôùn noäi dung naøy ñaõ naèm trong kieåm toaùn caùc phaàn haønh khaùc laø kieåm toaùn doanh thu. 6.AÙp duïng caùc thuû tuïc phaân tích : Ñeå xaùc ñònh tính hôïp lyù chung cuûa chi phí laõi vay vaø soá dö nôï vay. kieåm toaùn vieân coù theå göûi thö ñeà nghò xaùc nhaän. Rieâng ñoái vôùi thueá giaù trò gia taêng. 8 Töông t öï ghi chuù 3. keá hoaïch vaø döï toaùn veà löông nghæ pheùp. a. nhaát laø khi ngöôøi quaûn lyù ñôn vò coù yù ñoà muoán che giaáu lôïi nhuaän thöïc cuûa ñôn vò.Kieåm toaùn moät soá khoaûn phaûi traû khaùc : • Kieåm toaùn caùc khoaûn kyù cöôïc kyù quyõ : Kieåm toaùn vieân neân xem xeùt caùc thuû tuïc nhaän vaø hoaøn traû caùc khoaûn naøy ñeå phaùt hieän nhöõng yeáu keùm trong kieåm soaùt noäi boä.Caùc khoaûn phaûi traû ñöôïc baûo ñaûm baèng taøi saûn theá chaáp thì phaûi coâng boá vaø tham chieáu vôùi taøi saûn bò theá chaáp8 . Ñoái vôùi caùc soá dö lôùn hoaëc khi kieåm soaùt noäi boä yeáu keùm. 5. Neáu phaùt hieän ñöôïc nhöõng khaùc bieät baát thöôøng. Xem xeùt tính nhaát quaùn trong vieäc aùp duïng phöông phaùp trích tröôùc.1.Ñoái vôùi caùc khoaûn vay. Kieåm tra vieäc tính toaùn cuûa ñôn vò. chi phí söûa chöõa taøi saûn coá ñònh . Yeâu caàu cung caáp caùc hôïp ñoàng. Moät phaàn coâng vieäc naøy cuõng ñaõ laøm khi kieåm toaùn chi phí. tieàn thöôûng.. 2.... Sau ñoù kieåm toaùn vieân caàn ñoái chieáu soá lieäu chi tieát vaø toång hôïp. Noùi chung. caùc thuû tuïc phaân tích sau ñaây coù theå aùp duïng : − So saùnh giöõa chi phí laõi vay vôùi soá dö nôï vay bình quaân vaø vôùi möùc laõi suaát bình quaân. chuùng ta nghieân cöùu thuû tuïc kieåm tra boå sung lieân quan ñeán tính thueá vaø noäp thueá.. − So saùnh chi phí laõi vay naêm nay vôùi caùc naêm tröôùc. • Kieåm toaùn khoaûn phaûi traû cho coâng nhaân vieâ n : bao goàm caùc khoaûn phaûi traû veà tieàn löông. do ñoù vieäc kieåm soaùt caùc chi phí naøy khaù khoù khaên..

. * Ñoái vôùi caùc khoaûn nôï coù theá chaáp : kieåm toaùn vieân seõ ñeà nghò chuû nôï xaùc nhaän. neáu khoaûn naøo ñeán haïn trong naêm sau thì caàn trình baøy treân phaàn Nôï ngaén haïn − Muïc Nôï daøi haïn ñeán haïn traû. Do ñoù. b. ngaøy traû laõi . Do ñoù. kieåm tra toång soá vaø ñoái chieáu vôùi soå caùi. b.. Ngoaøi ra. vaø caùc chöùng töø thanh toaùn nhö phieáu chi.7. laõi suaát. caùc khoaûn vay.2.. b.Xem xeùt tính hôïp phaùp cuûa vieäc phaùt haønh traùi phieáu : Thoâng thöôøng vieäc phaùt haønh traùi phieáu phaûi ñöôïc söï ñoàng yù cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò... kieåm toaùn vieân cuõng caàn phaûi ñoái chieáu laïi vôùi Ñieàu leä coâng ty vaø phaùp luaät hieän haønh veà thaåm quyeàn phaùt haønh traùi phieáu... vaø caùc chi phí laõi vay cuoái kyø chöa ñöôïc thanh toaùn.4. Kieåm toaùn vieân xem xeùt vieäc thanh toaùn caùc chi phí naøy. kieåm toaùn vieân caàn kieåm tra caùc khoaûn Nôï daøi haïn cuoái kyø..8. − Caùc khoaûn vay lieân quan ñeán caùc beân höõu quan caàn ñöôïc coâng boá treân baùo caùo taøi chính.6.3.9 9 Xem ghi chuù 3. sau ñoù ñoái chieáu vôùi soå saùch ñôn vò. * Ño ái vôùi caùc chuû nôï khaùc : kieåm toaùn vieân ñeà nghò xaùc nhaän veà ngaøy vay.Yeâu caàu ñôn vò cung caáp soá dö chi tieát caùc khoaûn vay. döïa vaøo soå chi tieát theo doõi nôï vay. hoaëc baûng sao keâ cuûa ngaân haøng. 59 . Taát caû caùc ngaân haøng maø ñôn vò coù giao dòch trong kyø ñeàu caàn phaûi göûi thö xaùc nhaän. kieåm toaùn vieân caàn kieåm tra chi tieát theo töøng khoaûn vay. hoaëc Ñaïi hoäi coå ñoâng . Ñeå xem xeùt vieäc phaùt haønh traùi phieáu coù ñöôïc cho pheùp moät caùch ñuùng ñaén hay khoâng. b. kieåm toaùn vieân caàn nghieân cöùu bieân baûn hoïp Hoäi ñoàng quaûn trò. Ñieàu naøy laøm cho giaû ñònh hoaït ñoäng lieân tuïc coù theå bò vi phaïm. caùc bieân baûn ñoái chieáu nôï..Göûi thö ñeà nghò xaùc nhaän ñeán caùc chuû nôï : * Ñoái caùc khoaûn vay ngaân haøng : coâng vieäc xaùc nhaän naøy ñöôïc tieán haønh ñoàng thôøi vôùi vieäc xin xaùc nhaän veà tieàn gôûi ngaân haøng. soá dö hieän taïi.. Tröôøng hôïp laõi vay phaùt sinh töø traùi phieáu do ñôn vò phaùt haønh vaø giao cho ngöôøi uûy thaùc thöïc hieän thì kieåm toaùn vieân chæ caàn xin xaùc nhaän tröïc tieáp cuûa ngöôøi uûy thaùc. vaø caùc giao dòch khaùc nhö baûo laõnh. haïn traû. b. theá chaáp . ñoái chieáu vôùi soå chi tieát . giaáy baùo coù ngaân haøng . laõi suaát. Coù theå ñeà nghò chuû nôï cho bieát yù kieán veà söï tuaân thuû cuûa ñôn vò ñoái vôùi hôïp ñoàng theá chaáp. ñeå xem chuùng coù ñöôïc tuaân thuû hay khoâng.5.Xem xeùt vieäc tuaân thuû caùc cam keát trong hôïp ñoàng tín duïng : Vieäc ñôn vò vi phaïm caùc cam keát coù theå seõ daãn ñeán nhöõng khoù khaên nghieâm troïng. traùi phieáu ñang löu haønh taïi thôøi ñieåm khoaù soå .. Maãu thö xaùc nhaän bao goàm caùc ñeà nghò xaùc nhaän tieàn göûi ngaân haøng. * Ñoái vôùi caùc traùi phieáu do ñôn vò phaùt haønh : kieåm toaùn vieân ñeà nghò ngöôøi uûy thaùc xaùc nhaän veà caùc thoâng tin lieân quan ñeán traùi phieáu : ngaøy ñaùo haïn. sau ñoù kieåm toaùn vieân ñoái chieáu vôùi caùc taøi lieäu lieân quan nhö hôïp ñoàng.Kieåm tra vieäc trình baøy vaø coâng boá ñoái vôùi caùc khoaûn vay : Thöôøng bao goàm nhöõng vaán ñeà sau : − Vieäc trình baøy nôï vay treân baùo caùo taøi chính caàn taùch bieät giöõa nôï ngaén haïn vaø nôï daøi haïn. giaáy baùo nôï ngaân haøng . vaø phaûi tuaân thuû ñuùng caùc quy ñònh cuûa luaät phaùp. vaø coù nhöõng haønh ñoäng thích hôïp khi coù baèng chöùng laø chuùng bò vi phaïm.Kieåm tra vieäc tính toaùn chi phí laõi vay : Bao goàm caùc thuû tuïc ñeå kieåm tra söï chính xaùc vaø ñaày ñuû trong vieäc tính chi phí laõi vay cuûa ñôn vò. b.b.Kieåm tra chöùng töø cuûa caùc nghieäp vuï vay vaø thanh toaùn : Thu thaäp caùc chöùng töø nhaän tieàn nhö phieáu thu. kieåm toaùn vieân phaûi tìm hieåu caùc giôùi haïn ñang coù hieäu löïc vôùi ñôn vò.

tuy nhieân chuùng thöôøng raát quan troïng vì : − Giaù trò cuûa moãi nghieäp vuï thöôøng lôùn. 60 ..Kieåm tra cheânh leäch ñaùnh giaù laïi taøi saûn vaø cheânh leäch tyû giaù. hoaëc töø keát quaû kinh doanh.1. Noùi chung.Kieåm tra chöùng töø goác cuûa caùc nghieäp vuï taêng.− Caùc khoaûn vay coù theá chaáp caàn ñöôïc coâng boá. 1− Noäi dung vaø ñaëc ñieåm cuûa khoaûn muïc.3. caùc taøi khoaûn nguoàn voán chuû sôû höõu coù soá löôïng nghieäp vuï phaùt sinh trong kyø raát ít. Nguoàn voán chuû sôû höõu laø caùc loaïi nguoàn voán thuoäc quyeàn sôû höõu cuûa chuû doanh nghieäp. − Soá dö caùc nguoàn voán chuû sôû höõu coù ñöôïc keá toaùn tröôûng kieåm tra ñònh kyø hay khoâng ? .10 − Caùc giôùi haïn baét buoäc trong hôïp ñoàng vay daøi haïn caàn coâng boá. 1.. a. chi quyõ.2 . II. 2. Caùc nghieäp vuï lieân quan ñeán nguoàn voán chuû sôû höõu thì thaät söï xaûy ra (phaùt sinh) Moïi nghieäp vuï lieân quan ñeán nguoàn voán chuû sôû höõu ñeàu ñöôïc ghi cheùp (ñaày ñuû) Caùc soá dö veà nguoàn voán chuû sôû höõu ñöôïc tính toaùn chính xaùc vaø thoáng nhaát vôùi soå caùi (ghi cheùp chính xaùc) Caùc nguoàn voán chuû sôû höõu ñöôïc trình baøy ñuùng ñaén vaø coâng boá ñaày ñuû (trình baøy vaø coâng boá). caùc nghieäp vuï phaùt sinh giaûm trong kyø vaø soá dö cuoái kyø. hoaëc phaûi tuaân thuû nhöõng yeâu caàu veà maët phaùp lyù. hoaëc caùc coå ñoâng trong coâng ty coå phaàn. Xem ghi chuù 3.Laäp baûng phaân tích caùc taøi khoaûn nguoàn voán chuû sôû höõu.Muïc tieâu kieåm toaùn khoaûn muïc.Caùc thöû nghieäm ñoái vôùi nguoàn voán chuû sôû höõu. 1. nhö laø : − Söï xeùt duyeät ñoái vôùi vieäc ghi cheùp caùc nghieäp vuï lieân quan ñeán nguoàn voán chuû sôû höõu. * Ñoái vôùi cheânh leäch ñaùnh giaù laïi taøi saûn : thöôøng xaûy ra trong caùc tröôøng hôïp : 10 11 Xem ghi chuù 3.Noäi dung. cuûa caùc thaønh vieân trong coâng ty lieân doanh. caùc nghieäp vuï phaùt sinh taêng trong kyø.. b. − Tính chaát quan troïng cuûa caùc nghieäp vuï do lieân quan ñeán nguoàn voán chuû sôû höõu. kieåm toaùn vieân kieåm tra veà vieäc tính toaùn vaø ñoái chieáu toång soá vôùi Soå caùi. laäp quyõ. Nguoàn voán naøy hình thaønh töø vieäc goùp voán. 2. coù ñuùng vôùi quy ñònh veà quaûn lyù taøi chính cuûa Nhaø nöôùc vaø ñieàu leä coâng ty hay khoâng ? − Caùc nghieäp vuï coù ñöôïc xeùt duyeät bôûi caáp coù thaåm quyeàn trong ñôn vò hay khoâng ? − Caùc nghieäp vuï coù ñöôïc ghi cheùp theo ñuùng chuaån möïc vaø cheá ñoä keá toaùn hieän haønh hay khoâng ? − Kieåm tra caùc nghieäp vuï chi quyõ xem coù thöïc söï xaûy ra khoâng ? c. Baûng phaân tích bao goàm caùc noäi dung laø soá dö ñaàu kyø.1. Caên cöù vaøo caùc baûng phaân tích. phaân phoái lôïi töùc .KIEÅM TOAÙN NGUOÀN VOÁN CHUÛ SÔÛ HÖÕU. Vieäc kieåm tra tæ mæ treân chöùng töø cuûa caùc nghieäp vuï naøy nhaèm muïc ñích xem xeùt : − Tính hôïp leä cuûa caùc nghieäp vuï : chaúng haïn caùc tröôøng hôïp taêng giaûm voán.Kieåm toaùn nguoàn voán chuû sôû höõu. thí duï giôùi haïn veà vieäc 11 phaân phoái coå töùc.Nghieân cöùu vaø ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä. 2. vì raèng vieäc taêng giaûm voán coù theå lieân quan ñeán lôïi nhuaän.. Kieåm toaùn vieân cuõng caàn tìm hieåu nhöõng neùt cô baûn veà kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi nguoàn voán naøy. giaûm nguoàn voán chuû sôû höõu trong kyø.

nhö vôùi taøi saûn coá ñònh. hoï seõ kieåm tra ñeå baûo ñaûm vieäc phaùt haønh coå phieáu phuø hôïp vôùi Ñieàu leä Coâng ty. Khi ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä veà voán coå phaàn. ngöôøi giöõ soå saùch theo doõi coå ñoâng . vaø ñöôïc theå hieän qua caùc Bieân baûn hoïp cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò.Kieåm soaùt cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò ñoái vôùi caùc nghieäp vuï veà voán coå phaàn. chuùng toâi xin giôùi thieäu moät soá vaán ñeà trong kieåm toaùn nguoàn voán coâng ty coå phaàn. a. 3.Moät soá vaán ñeà veà kieåm toaùn nguoàn voán coâng ty coå phaàn. Vai troø chuû yeáu cuûa caùc coâng ty chöùng khoaùn laø giuùp traùnh ñöôïc söï phaùt haønh coå phieáu khoáng. 61 .Söû duïng dòch vuï löu kyù vaø chuyeån nhöôïng coå phaàn. Trong caû hai tröôøng hôïp treân. Ñeå ngaên chaën loaïi sai soùt naøy. kieåm toaùn vieân caàn xem laø coâng ty töï quaûn lyù vaø theo doõi coå phaàn. 12 Rieâng taïi nhöõng ñôn vò töï quaûn lyù vaø giöõ soå saùch theo doõi coå phaàn. Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi nguoàn voán coâng ty coå phaàn bao goàm ba noäi dung chính laø (1) Söï pheâ chuaån ñuùng ñaén caùc nghieäp vuï cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò . b. vaät tö haøng hoùa ñöôïc ñaùnh giaù laïi. vaø (3) Vieäc duy trì moät heä thoáng soå saùch ñaày ñuû. (2) Söï phaân chia traùch nhieäm trong vieäc thöïc hieän caùc nghieäp vuï − thöôøng ñöôïc thöïc hieän qua vieäc söû duïng dòch vuï löu kyù vaø chuyeån nhöôïng coå phaàn . Hoäi ñoàng quaûn trò phaûi thoâng qua quyeát ñònh veà vieäc phaân coâng : ngöôøi kyù coå phieáu − thöôøng thì coå phieáu phaûi coù chöõ kyù pheâ chuaån cuûa hai ngöôøi laø Chuû tòch Hoäi ñoàng quaûn trò vaø Tröôûng ban kieåm soaùt . Hoaït ñoäng cuûa caùc coâng ty coå phaàn vaø thò tröôøng chöùng khoaùn coøn raát môùi meû ôû Vieät Nam. Vì vaäy. ngöôøi baûo quaûn caùc coå phieáu chöa phaùt haønh . Nhôø ñoù caùc sai soùt voâ tình hay coá yù ñeå daãn 12 Ñöôïc trình baøy trong phaàn keá tieáp. − Cheânh leäch do ñaùnh giaù laïi taøi saûn theo quyeát ñònh cuûa Nhaø nöôùc. Kieåm toaùn vieân caàn chuù yù nhöõng vaán ñeà sau : − Caùc nguoàn voán chuû sôû höõu caàn phaûi trình baøy rieâng bieät töøng loaïi treân baûng caân ñoái keá toaùn. moïi coå phieáu môùi phaûi ñöôïc trình tröôùc cho toå chöùc naøy ñeå hoï kieåm tra vaø ñaêng kyù. * Ñoái vôùi cheânh leäch tyû giaù : Tröôùc heát. hoaëc vöôït möùc ñöôïc pheùp.− Cheânh leäch giöõa giaù trò soå saùch vaø giaù ñöôïc ñaùnh giaù laïi bôûi caùc beân tham gia lieân doanh khi goùp voán lieân doanh baèng taøi saûn : Tröôøng hôïp naøy kieåm toaùn vieân phaûi kieåm tra Bieân baûn ñaùnh giaù cuûa caùc beân tham gia lieân doanh. kieåm toaùn vieân cuõng kieåm tra caùc nghieäp vuï xöû lyù cheânh leäch ñaùnh giaù laïi taøi saûn vaø cheânh leäch tyû giaù coù phuø hôïp vôùi cheá ñoä hieän haønh vaø coù ñöôïc xeùt duyeät bôûi caùc caáp coù thaåm quyeàn hay khoâng ? d. 3. kieåm toaùn vieân caàn tìm hieåu veà phöông phaùp haïch toaùn cheânh leäch tyû giaù cuûa ñôn vò coù phuø hôïp vôùi cheá ñoä keá toaùn hieän haønh vaø aùp duïng moät caùch nhaát quaùn hay khoâng ? Cuoái cuøng.1. − Ñôn vò phaûi coâng boá veà tình hình bieán ñoäng cuûa nguoàn voán chuû sôû höõu trong Baûng thuyeát minh baùo caùo taøi chiùnh. kieåm toaùn vieân caàn ñoái chieáu vôùi caùc khoaûn muïc taøi saûn lieân quan. vaø phaûi coù söï pheâ chuaån chính thöùc cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò. Tröôùc khi phaùt haønh cho caùc coå ñoâng. hay hoï söû duïng caùc dòch vuï löu kyù v aø chuyeån nhöôïng coå phaàn. − Moïi söï thay ñoåi veà voán coå phaàn ñeàu phaûi ñöôïc söï pheâ chuaån chính thöùc cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò.Kieåm tra vieäc trình baøy vaø coâng boá caùc nguoàn voán chuû sôû höõu. ngöôøi kyù seùc thanh toaùn coå töùc.Kieåm soaùt noäi boä. Neáu coâng ty söû duïng caùc dòch vuï ñoäc laäp naøy thì kieåm soaùt noäi boä ñöôïc ñaùnh giaù laø höõu hieä u .

meänh giaù . hoaëc coâng ty ñöôïc uûy thaùc laøm dòch vuï löu kyù vaø chuyeån nhöôïng coå phaàn. d. Tröôøng hôïp goùp voán coå phaàn baèng hieän vaät. kieåm tra chöùng töø cuûa caùc nghieäp vuï naøy. Soå coå phieáu ñöôïc thöïc hieän töông töï nhö soå seùc. töø soá dö ban ñaàu cuûa taøi khoaûn voán coå phaàn.Kieåm tra ñoái chieáu giöõa soå saùch keá toaùn vaø caùc soå theo doõi voán coå phaà n . Ñoái vôùi caùc coâng ty khoâng söû duïng dòch vuï löu kyù vaø chuyeån nhöôïng coå phaàn.. vaø noù coù theå giuùp xaùc ñònh ñöôïc soá löôïng coå phieáu vaø coå phaàn maø töøng coå ñoâng ñang naém giöõ. ñöôïc ñaùnh soá lieân tuïc. vaø kieåm tra chöùng töø ñeå baûo ñaûm chuùng ñöôïc chaáp thuaän cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò. Trong cuoäc kieåm toaùn ñaàu tieân.Ñaùnh giaù kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi nguoàn voán coå phaàn. e. vaø thöïc hieän vieäc chuyeån quyeàn sôû höõu coå phaàn giöõa caùc ngöôøi mua baùn chöùng khoaùn. ñieàu leä coâng ty vaø caùc bieân baûn hoïp Hoäi ñoàng quaûn trò coù lieân quan ñeán voán coå phaàn. 3. Vì moät coå ñoâng coù theå sôû höõu nhieàu coå phieáu naèm raûi raùc trong nhieàu choã khaùc nhau treân soå coå phieáu. kieåm toaùn vieân seõ göûi thö ñeán caùc toå chöùc cung caáp dòch vuï ñeå ñeà nghò xaùc nhaän veà soá coå phaàn ñaõ ph aùt haønh vaø ñang löu haønh taïi thôøi ñieåm khoùa soå. Caùc coâng ty coå phaàn coù theå söû duïng dòch vuï naøy ñeå giaûm bôùt khaû naêng sai phaïm khi phaân phoái coå töùc.Kieåm toaùn nguoàn voán coå phaàn. Soá tieàn thu ñöôïc caàn kieåm tra qua caùc ghi cheùp veà tieàn. d. Veà dòch vuï chuyeån nhöôïng coå phaàn.Soå coå phieáu. teân coå ñoâng. Ñoái vôùi töøng laàn phaùt haønh coå phieáu.Xem xeùt giaáy pheùp. vaø söï chaáp thuaän cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò. ñieàu leä coâng ty vaø caùc bieân baûn hoïp hoäi ñoàng quaûn trò. Kieåm toaùn vieân caàn nghieân cöùu kyõ veà giaáy pheùp.. soá coå phaàn maø coå phieáu ñoù ñaïi dieän. Caùc thoâng tin phaûn hoài ñöôïc kieåm toaùn vieân söû duïng ñeå ñoái chieáu vôùi soå saùch keá toaùn cuûa ñôn vò. soá hieäu cuûa coå phieáu goác − ñeå theo doõi ñoái vôùi caùc coå phieáu ñaõ phaùt haønh nhöng sau ñoù chuyeån sôû höõu chuû.Göûi thö ñeà nghò xaùc nhaän ñeán caùc ngaân haøng.Phaân tích caùc nghieäp vuï taêng giaûm voán coå phaàn.Söû duïng dòch vuï thanh toaùn coå töùc ñoäc laäp. Trong nhöõng kyø kieåm toaùn sau. Kieåm toaùn vieân caàn ñoái chieáu caùc nghieäp vuï phaùt haønh coå phieáu vôùi vieäc thu tieàn. Vì theá. nghóa laø ñöôïc in saün.Kieåm tra caùc khoaûn thu ñöôïc töø phaùt haønh coå phieáu. kieåm toaùn vieân chæ caàn phaân tích caùc nghieäp vuï laøm thay ñoåi voán coå phaàn trong kyø. c. coù phaàn cuoáng (cuøi) löu laïi sau khi phaùt haønh. Dòch vuï naøy thöôøng do Ngaân haøng. Moãi thay ñoåi trong voán coå phaàn seõ phaûi ñöôïc ñaùnh giaù. ñeå thay cho 13 Bao goàm caùc vaán ñeà cô baûn ñaõ ñöôïc trình baøy ôû phaàn treân. 13 a. 62 . Neáu ñôn vò coù söû duïng dòch vuï naøy. Treân coå phieáu thöôøng bao goàm caùc noäi dung sau : soá hieäu coå phieáu. ñaïi hoäi coå ñoâng . c. vaø caùc taøi lieäu naøy thöôøng ñöôïc löu trong hoà sô kieåm toaùn chung.ñeán phaùt haønh khoáng coå phieáu seõ giaûm ñi moät caùch ñaùng keå. kieåm toaùn vieân seõ tieán haønh phaân tích ñeå coù theå nhìn toaøn dieän veà nhöõng bieán ñoäng trong nguoàn voán coå phaàn cuûa coâng ty. neân qua soå naøy khoù theå theo doõi rieâng bieät veà voán coå phaàn cuûa töøng coå ñoâng. hay moät coâng ty ñöôïc uûy thaùc ñaûm nhaän. Soå theo doõi coå ñoâng ñöôïc môû ñeå theo doõi cho töøng coå ñoâng.Soå theo doõi coå ñoâng. e. f. vaø soá thöïc teá phaùt haønh. kieåm toaùn vieân phaûi chuù yù kieåm tra tính hôïp lyù veà söï ñònh giaù cuûa caùc taøi saûn. kieåm toaùn vieân caàn tìm hieåu veà soá löôïng ñöôïc pheùp phaùt haønh. thöôøng caùc toå chöùc naøy seõ giuùp caùc coâng ty coå phaàn baèng caùch löu giöõ caùc soå chi tieát coå ñoâng.2. b .

vaø giaù trò cuûa chuùng. 63 . − Ñoái chieáu giöõa soå coå phieáu. − Kieåm tra ñeå baûo ñaûm taát caû caùc coå phieáu chöa phaùt haønh ñeàu coøn löu tröõ taïi ñôn vò vaø coøn ñeå traéng. kieåm toaùn vieân seõ phaûi aùp duïng caùc thuû tuïc kieåm toaùn sau ñaây : − Kieåm tra tính toaùn soá löôïng coå phieáu ñaõ phaùt haønh baèng caùch so saùnh soá hieäu coå phieáu cuoái kyø vôùi soá hieäu coå phieáu ñaàu kyø (theo hoà sô kieåm toaùn kyø tröôùc).thuû tuïc xaùc nhaän. vaø ñöôïc löu tröõ ñính keøm vôùi cuoáng trong soå coå phieáu taïi ñôn vò. − Kieåm tra ñeå baûo ñaûm moïi coå phieáu ñaõ thu hoài ñöôïc ñaùnh daáu huûy. soå theo doõi coå ñoâng vaø soå caùi ñeå xaùc ñònh söï thoáng nhaát giöõa ba loaïi soå naøy veà soá coå phieáu ñang löu haønh.

. khoaûn muïc naøy laø ñoái töôïng cuûa nhieàu ruûi ro daãn ñeán sai leäch troïng yeáu vì nhöõng lyù do sau : . neân phaàn naøy chæ giôùi thieäu veà nhöõng vaán ñeà chöa ñöôïc trình baø y . Noäi dung khoaûn muïc. bao goàm doanh thu baùn haøng.1. . caùc khoaûn ñöôïc khaáu tröø khoûi doanh thu. Tuy nhieân. 1.Thu nhaäp vaø chi phí ñöôïc tính toaùn chính xaùc vaø thoáng nhaát vôùi soå caùi (Ghi cheùp chính xaù c ). Ñaëc ñieåm cuûa khoaûn muïc. Vì vaäy. II− KIEÅM TOAÙN DOANH THU VAØ THU NHAÄP KHAÙC. Kieåm toaùn doanh thu..Caùc nghieäp vuï thu nhaäp vaø chi phí ñöôïc ghi nhaän thì phaùt sinh trong thöïc teá vaø thuoäc veà ñôn vò (Phaùt sinh). ÔÛ nhöõng chöông treân.Thu nhaäp vaø chi phí ñöôïc phaûn aûnh ñuùng soá tieàn (Ñaùnh giaù). . Muïc tieâu kieåm toaùn. Do ñoù coù theå noùi thöïc chaát quaù trình kieåm toaùn thu nhaäp vaø chi phí ñaõ ñöôïc tieán haønh ñoàng thôøi vôùi tieán trình kieåm toaùn caùc khoaûn muïc cuûa baûng caân ñoái keá toaùn trình baøy töø chöông VII ñeán chöông XI. chuùng ta ñaõ xem xeùt veà nghieäp vuï baùn haøng vaø caùc khía caïnh coù lieân quan nhö tieàn. .Taïi Vieät Nam.Doanh thu coù quan heä maät thieát vôùi lôïi nhuaän. chuùng ta chæ nghieân cöùu theâm veà nhöõng noäi dung kieåm toaùn veà thu nhaäp vaø chi phí chöa ñöôïc trình baøy ôû caùc chöông treân. 3. .. do ñoù kieåm toaùn baùo caùo naøy veà thöïc chaát laø xaùc ñònh thu nhaäp vaø chi phí trong kyø xem coù ñöôïc trình baøy trung thöïc vaø hôïp lyù. Do ñoù phaàn lôùn vieäc kieåm toaùn thu nhaäp vaø chi phí ñaõ ñöôïc tieán haønh ngay trong quaù trình kieåm toaùn caùc khoaûn muïc khaùc cuûa baûng caân ñoái keá toaùn. Doanh thu ñöôïc trình baøy treân baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh. . Ñaëc ñieåm.Moïi nghieäp vuï thu nhaäp vaø chi phí ñeàu ñöôïc ghi nhaän (Ñaày ñuû). doanh thu coù quan heä chaët cheõ vôùi thueá giaù trò gia taêng ñaàu ra neân cuõng 64 . Ñaëc ñieåm noåi baät cuûa caùc khoaûn muïc thu nhaäp vaø chi phí laø moái quan heä chaët cheõ giöõa chuùng vôùi caùc khoaûn muïc treân baûng caân ño ái keá toaùn. 1. coù phuø hôïp vôùi caùc chuaån möïc hay cheá ñoä keá toaùn hay khoâng? 2.CHÖÔNG XII KIEÅM TOAÙN THU NHAÄP VAØ CHI PHÍ I− NOÄI DUNG VAØ ÑAËC ÑIEÅM CUÛA CAÙC KHOAÛN MUÏC THU NHAÄP VAØ CHI PHÍ. Nhöõng sai leäch trong doanh thu thöôøng daãn ñeán lôïi nhuaän khoâng trung thöïc vaø khoâng hôïp lyù. Thu nhaäp vaø chi phí laø nhöõng khoaûn muïc chuû yeáu treân baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh.Doanh thu trong nhieàu ñôn vò laø cô sôû ñaùnh giaù keát quaû hoaëc thaønh tích neân coù khaû naêng bò thoåi phoàng cao hôn thöïc teá. Doanh thu laø moät khoaûn muïc troïng yeáu treân baùo caùo taøi chính vì laø cô sôû ñeå ngöôøi ñoïc baùo caùo taøi chính ñaùnh giaù veà tình hình hoaït ñoäng vaø quy moâ kinh doanh cuûa doanh nghieäp.. vaø doanh thu thuaàn. nôï phaûi thu .Thu nhaäp vaø chi phí ñöôïc trình baøy ñuùng ñaén vaø khai baùo ñaày ñuû (Trình baøy vaø coâng boá). trong chöông naøy. 1. .

Kieåm tra vieäc phaân loaïi doanh thu : Thöû nghieäm naøy nhaèm traùnh nhöõng tröôøng hôïp khoâng phaân loaïi ñuùng neân daãn ñeán vieäc ghi cheùp.3. ñeå xaùc ñònh ñôn giaù cuûa haøng hoùa tieâu thuï.. Caùc loaïi doanh thu laø ñoái töôïng cuûa caùc loaïi thueá khaùc nhau (thueá giaù trò gia taêng.5.. 1...4. Phaùt hieän vaø giaûi thích moïi thay ñoåi quan troïng. − Kieåm tra vieäc tính toaùn treân hoùa ñôn. b. − Laáy maãu caùc nghieäp vuï baùn haøng vaø xem xeùt quaù trình thu tieàn. b.1. caùc khoaûn laõi phaùt sinhdo baùn traû goùp . vaän ñôn.14 b. hoaëc bò traû laïi thì ñoù laø baèng chöùng cho thaáy nghieäp vuï baùn haøng ñaõ thöïc söï xaûy ra. b. vaø xem xeùt caùc tröôøng hôïp coù doanh thu taêng. 65 . Ñoái vôùi caùc tröôøng hôïp baùn haøng baèng ngoaïi teä.. hay giaûm baát thöôøng.AÙp duïng caùc thuû tuïc phaân tích : Ñeå kieåm tra tính hôïp lyù chung cuûa doanh thu. a. hoùa ñôn . coù thueá suaát khaùc nhau. hay trình baøy sai veà doanh thu.Kieåm tra söï chính xaùc cuûa hoùa ñôn : Thoâng thöôøng kieåm toaùn vieân caàn kieåm tra nhöõng noäi dung sau ñaây cuûa hoùa ñôn : − So saùnh vôùi vaän ñôn.Kieåm toaùn doanh thu.Thöû nghieäm cô baûn...coù khaû naêng bò khai thaáp hôn thöïc teá ñeå traùnh neù thueá.2. leänh baùn haøng hoaëc phieáu xuaát kho. hôïp ñoàng . hôïp ñoàng kinh teá. ñôn ñaët haøng. caùc baûng xeùt duyeät giaù.Kieåm tra söï ghi cheùp ñaày ñuû caùc nghieäp vuï baùn haøng : Kieåm toaùn vieân phaûi xuaát phaùt töø nhöõng chöùng töø goác ñeå kieåm tra vieäc ghi cheùp caùc nghieäp vuï treân nhaät kyù baùn haøng. nhö ñôn ñaët haøng.2 . Kieåm toaùn vieân coù theå ñaït ñöôïc ñieàu naøy baèng caùc thuû tuïc sau : − Ñoái chieáu vôùi caùc nghieäp vuï baùn haøng ñöôïc ghi cheùp treân nhaät kyù baùn haøng vôùi caùc chöùng töø goác lieân quan. thueá tieâu thuï ñaëc bieät …). Caùc bieán ñoäng baát thöôøng caàn ñöôïc giaûi thích nguyeân nhaân. baùn taøi saûn. kieåm toaùn vieân caàn kieåm tra vieäc quy ñoåi veà tieàn Vieät nam.Kieåm tra söï coù thöïc cuûa caùc nghieäp vuï baùn haøng ñöôïc ghi cheùp : Muïc tieâu thöû nghieäm laø ñeå phaùt hieän caùc nghieäp vuï baùn haøng khoâng xaûy ra nhöng laïi ñöôïc ghi treân soå nhaät kyù baùn haøng. b.Tìm hieåu veà kieåm soaùt noäi boä. kieåm toaùn vieân coù theå söû duïng moät soá thuû tuïc phaân tích sau ñaây : − Laäp baûng phaân tích doanh thu theo töøng thaùng. kieåm toaùn vieân seõ xem xeùt veà söï phaân bieät giöõa : • Doanh thu baùn chòu vaø doanh thu thu tieàn ngay. − Ñoái chieáu vôùi baûng giaù. 14 Ñaõ ñöôïc trình baøy trong chöông IX. Cuï theå. töøng ñôn vò tröïc thuoäc .. ñeå xaùc ñònh veà chuûng loaïi vaø soá löôïng haøng hoùa tieâu thuï. b. hoaëc khaùc nhau veà cô sôû xaùc ñònh doanh thu chòu thueá. thieát keá vaø thöïc hieän caùc thöû nghieäm kieåm soaùt ñoái vôùi nghieäp vuï baùn haøng vaø doanh thu. Neáu chuùng ñaõ ñöôïc thanh toaùn... nhö cho thueâ taøi saûn. • Doanh thu baùn haøng vaø caùc khoaûn thu nhaäp khaùc (ñöôïc haïch toaùn vaøo thu nhaäp hoaït ñoäng taøi chính).. − Tính tyû leä laõi goäp cuûa nhöõng maët haøng chuû yeáu vaø so saùnh vôùi naêm tröôùc. leänh baùn haøng . − So saùnh doanh thu cuûa kyø naøy vôùi kyø tröôùc theo töøng thaùng.

66 . phaàn thu nhaäp töø hoaït ñoäng cho thueâ phaûi ñöôïc ghi nhaän vaøo doanh thu baùn haøng chöù khoâng ñöôïc ghi nhaän vaøo thu nhaäp hoaït ñoäng taøi chính. so saùnh giöõa ngaøy ghi treân vaän ñôn vôùi hoùa ñôn. vì vaäy kieåm toaùn vieân cuõng caàn chuù yù khoaûn muïc naøy. caùc khoaûn ñaàu tö baát ñoäng saûn ñöôïc chuyeån nhöôïng môùi ñöôïc haïch toaùn vaøo thu nhaäp. • Ñoái vôùi caùc khoaûn thu coù tính chaát ñònh kyø (tieàn cho thueâ taøi saûn. Tuy nhieân neáu soá tieàn lôùn thì vaán ñeà coù theå trôû neân nghieâm troïng. a.Tìm kieám caùc khoaûn thu nhaäp khaùc khoâng ñöôïc ghi cheùp : Kieåm toaùn vieân coù theå söû duïng nhöõng thuû tuïc sau : • Xem xeùt caùc nghieäp vuï ghi giaûm chi phí trong kyø : Nhieàu ñôn vò haïch toaùn caùc nghieäp vuï naøy vaøo caùc khoaûn thu nhaäp khaùc ñeå giaûm phí trong kyø. 2. cheânh leäch ñaùnh giaù taøi saûn goùp v oán lieân doanh. b. keá toaùn tröôûng kyù duyeät. III− KIEÅM TOAÙN CHI PHÍ. nhaät kyù baùn haøng vaø caùc soå chi tieát. laõi cho vay .6. − Caàn chuù yù laø moïi khoaûn thu nhaäp baát thöôøng ñeàu phaûi coù bieân baûn cuûa Hoäi ñoàng xöû lyù vaø ñöôïc giaùm ñoác. Vì vaäy nhieàu ñôn vò khoâng phaûn aûnh caùc thu nhaäp naøy khi nghieäp vuï phaùt sinh maø chæ ghi nhaän khi thöïc thu tieàn. Ñaëc ñieåm chung cuûa nhöõng khoaûn thu nhaäp khaùc laø tính ña daïng cuûa noù. nhaân vieân cuûa ñôn vò coù theå ghi cheùp caùc khoaûn thu nhaäp baát thöôøng sang caùc khoaûn phaûi traû khaùc.Phaân chia thu nhaäp hoaït ñoäng taøi chính vaø thu nhaäp baát thöôøng theo töøng nghieäp vuï ñeå kieåm tra chi tieát. − Caùc tröôøng hôïp cho thueâ taøi saûn maø ngöôøi thueâ traû tröôùc tieàn thueâ cho nhieàu kyø. thanh lyù taøi saûn coá ñònh : thu nhaäp bao goàm toaøn boä soá tieàn thu ñöôïc do thanh lyù. Sai soùt naøy khoâng laøm aûnh höôûng ñeán toång thu nhaäp cuûa ñôn vò. • Ñoái vôùi thu nhaäp baát thöôøng : − Tröôøng hôïp nhöôïng baùn. − Chæ coù caùc khoaûn lôïi nhuaän ñöôïc chia töø hoaït ñoäng lieân doanh môùi ñöôïc haïch toaùn vaøo thu nhaäp.b.Kieåm tra vieäc khoùa soå ñoái vôùi nghieäp vuï baùn haøng : Kieåm toaùn vieân löïa choïn moät soá nghieäp vuï xaûy ra tröôùc vaø sau thôøi ñieåm khoùa soå ñeå kieåm tra chöùng töø goác. Sai soùt naøy khoâng gaây aûnh höôûng troïng yeáu neáu soá tieàn nhoû vaø caùc nghieäp vuï ít xaûy ra. Khoâng ñöôïc tính vaøo thu nhaäp hoaït ñoäng taøi chính veà caùc khoaûn thu hoài voán goùp. vaø chæ ghi nhaän thu nhaäp hoaït ñoäng taøi chính theo kyø keá toaùn ma ø thu nhaäp ñoù thöïc söï xaûy ra.2. • Xem xeùt caùc khoaûn phaûi traû khaùc trong kyø : Ñeå chieám ñoaït soá tieàn naøy. • Xem xeùt caùc nghieäp vuï thu tieàn baát thöôøng hoaëc coù noäi dung khoâng roõ raøng : Nhöõng khoaûn thu naøy coù theå laø nhöõng thu nhaäp khaùc maø ñôn vò laïi voâ tình hay coá yù ghi cheùp vaøo moät noäi dung khaùc. nhöng laïi gaây bieán ñoäng ñoái vôùi töøng loaïi thu nhaäp. Ñaëc ñieåm. bao goàm thu nhaäp hoaït ñoäng taøi chính vaø thu nhaäp baát thöôøng.) : kieåm toaùn vieân caàn laäp baûng keâ thu nhaäp töøng thaùng ñeå phaùt hieän nhöõng thaùng chöa ñöôïc ghi cheùp.. 2. 2. Thöôøng nhöõng vaán ñeà sau ñaây caàn ñöôïc löu yù : • Ñoái vôùi thu nhaäp hoaït ñoäng taøi chính : − Chæ coù phaàn cheânh leäch giöõa giaù baùn vôùi giaù goác cuûa caùc loaïi chöùng khoaùn. rieâng caùc thu nhaäp baát thöôøng thì xaûy ra khoâng thöôøng xuyeân vaø khoâng döï ñoaùn ñöôïc. Kieåm toaùn thu nhaäp khaùc. Kieåm toaùn thu nhaäp khaùc. soá tieàn thu ñöôïc ñoù phaûi phaûn aùnh vaøo doanh thu nhaän tröôùc. nhöôïng baùn vaø giaù trò pheá lieäu thu hoài. Thu nhaäp khaùc ñöôïc trình baøy treân baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh.. Rieâng ñoái vôùi caùc ñôn vò chuyeân doanh cho thueâ taøi saûn döôùi daïng thueâ hoaït ñoäng.1. thanh toaùn vaõng lai vôùi caùc ñoái taùc.

caùc quy ñònh veà thueá Thu nhaäp caù nhaân. 1.2. Thöïc hieän thuû tuïc phaân tích. so saùnh chi phí tieàn löông thöïc teá vôùi döï toaùn vaø baùo caùo cho caùc nhaø quaûn lyù. hoaëc khi chuùng deã c où sai phaïm nhö caùc chi phí veà hoa hoàng.3. Moïi khoaûn giaûm phí trong kyø ñeàu caàn ñöôïc kieåm tra chi tieát ñeå xem chuùng coù thaät söï xaûy ra. Ñeå kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu ñoái vôùi tieàn löông. Moät phöông phaùp khaùc cuõng coù theå aùp duïng laø so saùnh chi phí theo töøng thaùng giöõa kyø naøy vaø kyø tröôùc.. b) Baùo caùo cho cô quan chöùc naêng cuûa Nhaø nöôùc : Phaûi toå chöùc nghieâm tuùc coâng taùc ghi cheùp vaø laäp baùo caùo cho cô quan chöùc naêng cuûa Nhaø 67 . chi phí kyø naøy vôùi chi phí kyø tröôùc : Thoâng qua döï toaùn. hay khoâng ñeå laõng phí laø hoaïch ñònh vaø theo doõi vieäc thöïc hieän caùc baûng döï toaùn tieàn löông. Do ñoù. Kieåm toaùn chi phí tieàn löông. baûo hieåm y teá.1. keát hôïp vôùi soá lieäu bình quaân trong ngaønh. 1. qua ñoù ñaùnh giaù toång quaùt veà söï thay ñoåi cuûa chi phí vaø tyû troïng chi phí treân doanh thu. Kieåm tra caùc khoaûn giaûm phí... Kieåm toaùn vieân cuõng thöïc hieän vieäc so saùnh soá lieäu naêm nay vôùi soá lieäu naêm tröôùc theo töøng khoaûn muïc chi phí. tieáp khaùch . a) Ñaùnh giaù toång quaùt chi phí baùn haøng vaø chi phí quaûn lyù doanh nghieäp : Kieåm toaùn vieân laäp baûng so saùnh giöõa baùo caùo keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh kyø naøy vaø kyø tröôùc.Caùc chöông tröôùc ñaõ ñeà caäp ñeán phöông phaùp kieåm tra nhöõng loaïi chi phí gaén lieàn trong quaù trình kieåm tra caùc khoaûn muïc cuûa Baûng caân ñoái keá toaùn. kinh phí coâng ñoaøn . caùc nhaø quaûn lyù hoaïch ñònh möùc chi phí döï kieán seõ xaûy ra trong thöïc teá.2. veà baûo hieåm xaõ hoäi. 1. kieåm toaùn vieân coøn caàn chuù yù ñeán nhöõng vaán ñeà sau ñaây : * Xaùc ñònh xem ñôn vò coù tuaân thuû caùc caùc vaên baûn phaùp lyù veà lao ñoäng tieàn löông hay khoâng ? Chaúng haïn nhö xem xeùt vieäc chaáp haønh Luaät Lao ñoäng. Kieåm toaùn vieân thöôøng choïn nhöõng loaïi chi phí maø chuùng chieám tyû troïng ñaùng keå. hay baát thöôøng : Phöông phaùp tìm hieåu laø truy hoài veà soå saùch keá toaùn vaø khi caàn thieát seõ phaûi kieåm tra chi tieát treân chöùng töø goác coù lieân quan. ngoaøi nhöõng muïc tieâu kieåm toaùn chung ñoái vôùi chi phí ñaõ neâu. b) So saùnh chi phí thöïc teá vôùi chi phí döï toaùn. Moïi söï khaùc bieät troïng yeáu ñeàu caàn ñöôïc phaùt hieän kòp thôøi.1. 2. kieåm toaùn vieân seõ kieåm tra chöùng töø goác cuûa caùc chi phí naøy ñeå xem xeùt chi phí coù thöïc söï xaûy ra hay khoâng ? 1. * Xaùc ñònh xem ñôn vò coù tuaân thuû caùc hô ïp ñoàng lao ñoäng ñaõ kyù vôùi nhaân vieân hay khoâng ? 2. chi phí baùn haøng. Muïc tieâu k ieåm toaùn. phaàn naøy chæ taäp trung giôùi thieäu veà chi phí quaûn lyù.. quaûng caùo. Kieåm toaùn chi phí quaûn lyù. vaø coù ñöôïc ghi cheùp phuø hôïp vôùi yeâu caàu cuûa cheá ñoä keá toaùn hay khoâng ? 2. caàn chuù yù nhöõng vaán ñeà sau : a) Kieåm soaùt baèng döï toaùn chi phí tieàn löông : Moät caùch raát höõu hieäu ñeå kieåm soaùt chi phí tieàn löông. Kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi tieàn löông. Trong moät soá tröôøng hôïp. Khi kieåm tra chi phí tieàn löông. kieåm toaùn vieân coù theå so saùnh vôùi caùc thoâng tin phi taøi chính. keá toaùn tröôûng seõ toång keát. chi phí baùn haøng vaø chi phí tieàn löông laø nhöõng vaán ñeà chöa ñöôïc ñeà caäp ñeán trong nhöõng chöông treân. Khi kieåm tra chi tieát. Haøng thaùng. Kieåm tra moät soá chi phí ñaëc bieät. c) c) Ñieàu tra veà nhöõng khaùc bieät quan troïng. nhôø ñoù phaùt hieän nhöõng tröôøng hôïp thöïc teá coù sai bieät lôùn so vôùi döï kieán ñeå coù bieän phaùp xöû lyù kòp thôøi.

hoaëc hoaøn thaønh treân caùc soå saùch theo doõi saûn xuaát. − So saùnh tyû leä chi phí nhaân coâng tröïc tieáp treân giaù voán haøng baùn kyø naøy vôùi kyø tröôùc. ngaøy coâng treân baûng löông vôùi caùc theû thôøi gian vaø baûng chaám coâng cuûa boä phaän söû duïng lao ñoäng. a) Tìm hie åu veà kieåm soaùt noäi boä ñoái vôùi tieàn löông. hoaëc seùc traû löông. . Neáu ñôn vò traû löông saûn phaåm. . keát hôïp so saùnh vôùi saûn löôïng saûn xuaát hoaëc tieâu thuï (coù theå duøng caùc bieåu ñoà).Chöùc naêng tính löông vaø ghi cheùp löông. seõ tieán haønh ñoái chieáu soá löôïng saûn phaåm hoaøn thaønh treân baûng löông vôùi soá löôïng saûn phaåm nhaäp kho. .nöôùc theo quy ñònh veà quaûn lyù lao ñoäng tieàn löông. e) Quan saùt vieäc phaùt löông cho nhaân vieân.3. 68 .Kieåm tra vieäc khaáu tröø löông treân baûng löông.Chöùc naêng phaùt löông 2. Döôùi ñaây ta seõ nghieân cöùu veà töøng chöùc naêng : .Ñoái chieáu teân vaø möùc löông treân baûng löông vôùi hoà sô nhaân vieân taïi boä phaän nhaân söï.Ñoái chieáu soá giôø coâng. − So saùnh chi phí tieàn löông giöõa caùc thaùng.Chöùc naêng theo doõi nhaân söï. Kieåm toaùn tieàn löông. .Kieåm tra vieäc phaân boå tieàn löông vaøo chi phí trong kyø. .Chöùc naêng theo doõi lao ñoäng. d) Quan saùt vieäc chaám coâng hoaëc duøng maùy ghi giôø. b) AÙp duïng caùc thuû tuïc phaân tích : Kieåm toaùn vieân coù theå aùp duïng moät soá thuû tuïc phaân tích sau ñaây : − So saùnh giöõa chi phí tieàn löông kyø naøy vôùi caùc kyø tröôùc.Kieåm tra vieäc tính toaùn treân baûng löông.Kieåm tra vieäc xöû lyù caùc khoaûn löông maø nhaân vieân chöa lónh. .So saùnh toång tieàn löông treân baûng löông vôùi soá lieäu treân phieáu chi. . keát hôïp so saùnh vôùi saûn löôïng saûn xuaát hoaëc tieâu thuï. c) Phaân coâng phaân nhieäm trong coâng taùc lao ñoäng tieàn löông : Moät vaán ñeà quan troïng khaùc laø phaûi phaân chia traùch nhieäm giöõa caùc chöùc naêng ñeå giaû m bôùt khaû naêng sai phaïm. . . c) Thöïc hieän caùc thöû nghieäm ñoái vôùi moät soá thôøi kyø ñöôïc choïn trong naêm : .

Dòch vuï kieåm toaùn bao goàm moät soá loaïi dòch vuï cuï theå nhö : .CHÖÔNG XIII CAÙC DÒCH VUÏ CUÛA TOÅ CHÖÙC KIEÅM TOAÙN I. caùc toå chöùc kieåm toaùn coøn cung caáp nhieàu dòch vuï khaùc nhö thueá. caùc dòch vuï do toå chöùc kieåm toaùn cung caáp cho khaùch haøng bao goàm ba loaïi chuû yeáu sau ñaây : . 15 Chuùng toâi taïm dòch töø thuaät ngöõ Review.. caùc dòch vuï coù lieân quan bao goàm : .Kieåm toaùn thoâng tin taøi chính cho caùc muïc ñích ñaëc bieät : Loaïi dòch vuï naøy raát ña daïng vaø phong phuù xuaát phaùt töø yeâu cau cuûa caùc beân giao dòch trong neàn kinh teá thò tröôøng. 69 .CAÙC LOAÏI DÒCH VUÏ DO TOÅ CHÖÙC KIEÅM TOAÙN CUNG CAÁP. Caùc dòch vuï coù lieân quan.Soaïn thaûo baùo caùo taøi chính. tö vaán keá toaùn .Caùc dòch vuï coù lieân quan. . CAÙC DÒCH VUÏ KIEÅM TOAÙN.Caùc dòch vuï khaùc.Caùc dòch vuï coù lieân quan ----------Tính chaát cuûa dòch vuï Kieåm toaùn Soaùt xeùt Kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän Khoâng ñaûm baûo Soaïn thaûo So saùnh möùc ñoä Möùc ñoä ñaûm ñaûm baûo do kieåm baûo cao. Caùc dòch vuï kieåm toaùn. Theo ISA 120.Kieåm toaùn caùc thoâng tin taøi chính quaù khöù : Ñaây chính laø hoaït ñoäng kieåm toaùn baùo caùo taøi chính maø chuùng ta ñaõ nghieân cöùu. 1.. Ngoaøi caùc dòch vuï neâu treân. kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän vaø soaïn thaûo baùo caùo taøi chính seõ ñöôïc trình baøy chi tieát trong phaàn III. Phaàn II à seõ giaûi thích veà caùc noäi dung naøy.Soaùt xeùt baùo caùo taøi chính 15. Kieåm toaùn ---------------. Döôùi ñaây laø sô ñoà toùm taét veà dòch vuï kieåm toaùn vaø caùc dòch vuï coù lieân quan ñöôïc neâu ra trong ñoaïn 4 cuûa ISA 120. Nhöõng noäi dung naøy ñaõ ñöôïc trình baøy khaùi quaùt trong chöông I. Theo ISA 120 "Khuoân maãu cuûa chuaån möïc kieåm toaùn quoác teá".Caùc dòch vuï coù lieân quan. tö vaán quaûn lyù. vaø khoâng ñöôïc chuùng toâi giôùi thieäu trong chöông naøy. II. . nhöng toaùn vieân cung caáp khoâng tuyeät ñoái Baùo caùo cung caáp Ñaûm baûo döôùi daïng khaúng ñònh veà cô sôû daãn lieäu Möùc ñoä ñaûm baûo trung bình Khoâng ñaûm baûo Ñaûm baûo döôùi daïng khoâng khaúng ñònh veà cô sôû daãn lieäu Caùc phaùt hieän kieåm toaùn Neâu ra caùc thoâng tin ñaõ soaïn thaûo 3. Noäi dung cuï theå cuûa ba loaïi dòch vuï soaùt xeùt. Caùc dòch vuï khaùc. . 2.Caùc dòch vuï kieåm toaùn. . .Kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän.

Kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. phaïm vi kieåm tra cuûa nhöõng boä phaän thöôøng roäng hôn phaïm vi kieåm tra ñoái vôùi chính noù khi kieåm toaùn toaøn boä baùo caùo taøi chính. cuõng nhö hình thöùc vaø noäi dung cuûa caùc baùo caùo kieåm toaùn seõ ñöôïc phaùt haønh. Trong moät soá tröôøng hôïp. ngoaïi tröø moät soá khoaûn nhö taøi saûn coá ñònh vaø khaáu hao thì vaãn döïa theo cô sôû doàn tích. Trong moät soá tröôøng hôïp. Do ñoù trong chuaån möïc keá toaùn taøi chính seõ co ù nhöõng ñieåm khaùc bieät so vôùi thueá trong vieäc xaùc ñònh caùc chi phí ñeå tính toaùnthu nhaäp chòu thueá.1.” Döôùi ñaây laø boán loaïi kieåm toaùn baùo caùo taøi chính cho caùc muïc ñích ñaëc bieät maø kieåm toaùn vieân thöôøng cung caáp. thí duï veà doanh thu baùn haøng ñeå laøm cô sôû tính tieàn baûn quyeàn phaûi traû cho ngöôøi chuû sôû höõu. chuaån möïc keá toaùn taøi chính taäp trung höôùng daãn veà vieäc trình baøy trung thöïc vaø hôïp lyù veà tình hình taøi chínhvaø keát quaû hoaït ñoäng cuûa doanh nghieäp. hoaëc laø ñeå coâng nhaän nhöõng tính chaát ñaëc bieät cuûa döõ lieäu ñöôïc kieåm tra.1 . • Keá toaùn treân cô sôû thöïc thu thöïc chi coù ñieàu chænh : cuõng töông töï nhö keá toaùn treân cô sôû thöïc thu thöïc chi. Nhö vaäy.. Coù nhöõng tröôøng hôïp. thôøi gian vaø phaïm vi caùc coâng vieäc phaûi thöïc hieän trong moät hôïp ñoàng kieåm toaùn ñeå ñöa ra caùc baùo caùo kieåm toaùn theo caùc muïc ñích ñaëc bieät tuøy thuoäc vaøo töøng hoaøn caûnh cuï theå. kieåm toaùn vieân ñöôïc yeâu caàu cung caáp baùo caùo veà moät soá boä phaän cuûa baùo caùo taøi chính. • Keá toaùn treân cô sôû thueá thu nhaäp : Söû duïng caùc nguyeân taéc ñaùnh giaù vaø ño löôøng cuûa thueá . Noäi dung troïng taâm vaø xuyeân suoát ñaõ ñöôïc trình baøy trong haàu heát quyeån saùch naøy laø kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. kieåm toaùn vieân thöïc hieän coâng vieäc kieåm toaùn ñeå ñaùp öùng nhu caàu cuûa moät soá khaùch haøng ñaëc bieät . kieåm toaùn vieân caàn phaûi môû roäng phaïm vi kieåm tra ñoái vôùi caùc boä phaän coù lieân quan. Kieåm toaùn baùo caùo taøi chính cho caùc muïc ñích ñaëc bieät. Luùc naøy.16 2. Cho neân tröôùc khi thöïc hieän moät hôïp ñoàng nhö vaäy. hoaëc moät caên cöù keá toaùn quy öôùc khaùc hay khoâng ? Tröôùc khi dieãn ñaït yù kieán veà caùc boä phaän cuûa baùo caùo taøi chính. döï phoøng .2 . maø laïi trình baøy theo nhöõng caên cöù keá toaùn khaùc. 70 . Sau ñaây.thí duï nhö khi tính khaáu hao. Nhöõng baùo caùo kieåm toaùn naøy ñöôïc goïi laø baùo caùo ñaëc bieät. kieåm toaùn vieân phaûi trình baøy veà caên cöù keá toaùn ñöôïc 16 ÔÛ nhieàu nöôùc. Trong baùo caùo. Ñeå traùnh ngoä nhaän. Nhö vaäy cô sôû naøy traùi ngöôïc vôùi cô sôû doàn tích. trong tröôøng hôïp naøy.Kieåm toaùn baùo caùo taøi chính ñöôïc laäp theo caùc caên cöù keá toaùn qui öôùc khaùc. trong hôïp ñoàng coù theå phaûi xaùc ñònh veà caùc boä phaän cuûa baùo caùo taøi chính laø coù phuø hôïp vôùi chuaån möïc keá toaùn hieän haønh. kieåm toaùn vieân chæ coù theå baùo caùo veà söï phuø hôïp cuûa baùo caùo taøi chính vôùi caùc caên cöù keá toaùn ñoù. 2. baùo caùo kieåm toaùn naøy khoâng ñöôïc ñính keøm vôùi caùc baùo caùo taøi chính toaøn boä cuûa ñôn vò. Khi ñoù.Kieåm toaùn moät soá boä phaän cuûa baùo caùo taøi chính.. 2. chuùng toâi giôùi thieäu veà moät vaøi caên cöù keá toaùn qui öôùc khaùc coù theå ñöôïc söû duïng khi laäp baùo caùo taøi chính. Ñoaïn 3 cuûa ISA 800 “ Baùo caùo cuûa kieåm toaùn vieân veà nhöõng hôïp ñoàng kieåm toaùn theo caùc muïc ñích ñaëc bieät” yeâu caàu :“ Noäi dung. vaø tieán h aønh kieåm tra döïa treân möùc troïng yeáu ñoái vôùi caùc boä phaän naøy.chöù khoâng thöïc hieän theo caùc chuaån möïc keá toaùn taøi chính. . baùo caùo taøi chính coù theå khoâng trình baøy theo caùc chuaån möïc keá toaùn hieän haønh. ñieàu quan troïng laø kieåm toaùn vieân phaûi thoûa thuaän vôùi khaùch haøng veà tính chaát chính xaùc cuûa hôïp ñoàng. ñoù laø : • Keá toaùn treân cô sôû thöïc thu thöïc chi : nghóa laø keá toaùn chæ ghi nhaän doanh thu vaø chi phí khi ñôn vò thaät söï ñaõ thu vaø chi tieàn. hay baùo caùo cho nhöõng muïc ñích ñaëc bieät.

moät döï aùn hoaëc keát hôïp caû hai. Ngoaøi boán loaïi baùo caùo treân. kieåm toaùn vieân phaûi neâu leân nhöõng ñieàu khoaûn cuûa hôïp ñoàng. Ñoaïn treân cho thaáy raèng neáu khoâng thöïc hieän kieåm toaùn toaøn boä caùc baùo caùo taøi chính. thí duï nhö doanh soá baùn . kieåm toaùn vieân chæ coù theå neâu yù kieán cuûa mình döïa treân keát quaû kieåm toaùn toaøn boä caùc baùo caùo taøi chính naêm. duy trì tyû leä taøi chính theo moät möùc ñaõ ñònh . chaúng haïn goàm döï baùo cho moät naêm coäng vôùi naêm naêm cho döï aùn. hoaëc kieåm toaùn vieân coù theå phaùt haønh baùo caùo veà söï tuaân thuû theo caùc ñieàu khoaûn ñaûm baûo cuûa moät hôïp ñoàng ñi vay . bôûi vì do coù nhöõng haïn cheá nhaát ñònh trong vieäc khai baùo. kieåm toaùn vieân seõ khoâng ñöôïc phaùt haønh baùo caùo veà caùc baùo caùo taøi chính toùm taét. Trong baùo caùo kieåm toaùn . kieåm toaùn vieân khoâng ñöôïc pheùp phaùt haønh baùo caùo kieåm toaùn veà baùo caùo taøi chính toùm taét. Cho neân baùo caùo kieåm toaùn veà baùo caùo taøi chính toùm taét khoâng theå chæ ra ñöôïc möùc ñoä trung thöïc vaø hôïp lyù cuûa toaøn boä caùc baùo caùo taøi chính. vaø vieäc chuaån bò caùc thoâng tin ñoù ñoøi hoûi nhieàu ôû söï xeùt ñoaùn. hoaëc laø moät boä phaän trong baùo caùo kieåm toaùn baùo caùo taøi chính. hoaëc trình baøy söï thoûa thuaän veà caên cöù keá toaùn vôùi khaùch haøng. hoaëc veà vieäc tuaân thuû caùc ñieàu luaät. Caùc thoâng tin naøy veà maët baûn chaát mang naëng tính chuû quan. 2. Neáu khoâng ñöa ra yù kieán veà toaøn boä baùo caùo taøi chính. Nhöõng thoûa thuaän nhö vaäy thöôøng yeâu caàu doanh nghieäp phaûi thöïc hieän ñuùng caùc kheá öôùc coù lieân quan. ” (ñoaïn 18 ISA 800) Chaúng haïn.Baùo caùo veà caùc baùo caùo taøi chính toùm taét : “ Ñôn vò coù theå laäp baùo caùo taøi chính toùm taét töø caùc baùo caùo taøi chính ñaõ ñöôïc kieåm toaùn haøng naêm cuûa mình vôùi muïc ñích thoâng baùo cho nhöõng nhoùm ngöôøi söû duïng chæ quan taâm chuû yeáu ñeán tình hình taøi chính vaø keát quaû hoaït ñoäng cuûa ñôn vò. vì theá seõ thieáu nhieàu chi tieát so vôùi caùc baùo caùo taøi chính naêm cuûa ñôn vò. Coù nhöõng ñôn vò hôïp ñoàng vôùi kieåm toaùn vieân ñeå phaùt haønh caùc baùo caùo veà söï tuaân thuû caùc ñieàu khoaûn cuûa hôïp ñoàng vôùi caùc ñôn vò khaùc.. nhö laõi treân voán. neân baùo caùo taøi chính toùm taét chæ trình baøy raát coâ ñoïng. − Baùo caùo coâng boá khaû naêng thanh toaùn cuûa ban giaùm ñoác veà vieäc cho pheùp mua laïi caùc coå phieáu v.v . Baùo caùo kieåm toaùn coù theå phaùt haønh rieâng bieät. 2. coù theå coøn coù nhöõng baùo caùo khaùc cuõng ñöôïc xem laø baùo caùo ñaëc bieät. Ñieàu naøy raát deã hieåu. hoaëc vieäc phaùt haønh traùi phieáu ñoøi hoûi ñôn vò phaûi duy trì caùc tyû suaát taøi chính theo moät möùc ñaõ ñöôïc aán ñònh. tuøy nhu caàu thöïc teá cuûa töøng quoác gia.. Caùc thoâng tin taøi chính töông lai coù theå toàn taïi döôùi daïng moät döï baùo. vaø yù kieán cuûa kieåm toaùn vieân veà möùc ñoä tuaân thuû caùc ñieàu khoaûn coù lieân quan. Do ñoù.3 .” (ñoaïn 21 cuûa ISA 800).. ñoù laø khi tieàn baûn quyeàn ñöôïc xaùc ñònh treân cô sôû caùc thoâng tin taøi chính cuûa ñôn vò.. kieåm toaùn vieân coù theå ñöôïc yeâu caàu phaùt haønh baùo caùo veà söï tuaân thuû hôïp ñoàng ñoái vôùi tieàn baûn quyeàn. Ñoaïn 3 ISA 810 “ Kieåm tra caùc thoâng tin taøi chính töông lai ” ñaõ ñònh nghóa :" Caùc thoâng tin taøi chính töông lai laø caùc thoâng tin taøi chính döïa treân caùc giaû ñònh veà caùc söï kieän coù theå xaûy ra trong töông lai vaø caùc bieän phaùp coù theå ñöôïc doanh nghieäp tieán haønh. ví duï nhö kheá öôùc veà tieàn thöôûng. nhö laø : − Baùo caùo veà heä thoáng kieåm soaùt noäi boä. Kieåm tra caùc thoâng tin taøi chính töông lai..Kieåm toaùn söï tuaân thuû caùc ñieàu luaät hoaëc caùc ñieàu khoaûn cuûa hôïp ñoàng. 3. nhöõng thoûa thuaän veà caùc khoaûn vay. “. nhö thanh toaùn laõi vay.söû duïng. Hai thuaät ngöõ naøy ñöôïc giaûi thích trong hai ñoaïn 4 vaø 5 cuûa ISA 810 nhö sau : “ − Döï baùo : laø caùc thoâng tin taøi chính töông lai ñöôïc soaïn thaûo döïa treân cô sôû caùc giaû ñònh veà nhöõng söï kieän töông lai maø caùc nhaø quaûn lyù mong ñôïi seõ xaûy ra vaø caùc bieän phaùp maø nhöõng nhaø quaûn lyù döï ñònh tieán haønh vaøo thôøi ñieåm maø caùc thoâng tin ñoù ñöôïc laäp (caùc giaû ñònh ñöôïc 71 . vaø phaùt bieåu raèng baùo caùo taøi chính toùm taét ñaõ ñöôïc trình baøy nhaát quaùn vôùi baùo caùo taøi chính toaøn boä. hoaëc caùc khoaûn nôï treân voán.4 ..

Moät caùch khaùi quaùt. Soaùt xeùt baùo caùo taøi chính. − Döï aùn : laø caùc thoâng tin taøi chính töông lai ñöôïc soaïn thaûo döïa treân moät trong hai cô sôû sau : (a) Caùc giaû ñònh coù theå xaûy ra veà caùc söï kieän trong töông lai vaø caùc bieän phaùp quaûn lyù maø khoâng nhaát thieát laø caùc nhaø quaûn lyù seõ thöïc thi nhö döï ñònh.Xem xeùt tính thôøi gian cuûa caùc thoâng tin taøi chính töông lai bôûi vì thôøi gian döï ñoaùn caøng daøi thì khaû naêng döï ñoaùn hôïp lyù caøng giaûm xuoáng. Vieäc xem xeùt nhöõng giaû ñònh naøy giöõ moät vai troø trung taâm trong vieäc cung caáp nhöõng thoâng tin veà caùc döï baùo hay döï aùn. Söû duïng roäng raõi coù nghóa laø caùc thoâng tin naøy coù theå duøn g cho baá t kyø beân thöù ba naøo. söï caïnh tranh hoaëc laø nhöõng chính saùch vaø nhöõng hoaït ñoäng cuûa chính phuû . thí duï moät döï aùn taøi chính trong hoà sô xin vay ngaân haøng. coøn döï aùn thöôøng döïa treân moät hay nhieàu giaû ñònh coù theå xaûy ra vaø khoâng nhaát thieát laø seõ dieãn ra ñuùng theo mong ñôïi... duø laø döï baùo hay döï aùn. . Nhöõng giaû ñònh khaùc laïi laø yeáu toá beân trong. 1. . Coøn söû duïng haïn cheá coù nghóa laø caùc thoâng tin naøy chæ ñöôïc söû duïng ñoái vôùi nhöõng beân thöù ba maø ngöôøi coù traùch nhieäm ñaõ thoûa thuaän tröïc tieáp. nhö hieäu quaû cuûa hoaït ñoäng.Xem xeùt vieäc trình baøy vaø coâng boá caùc thoâng tin taøi chính töông lai coù ñaày ñuû vaø roõ raøng hay khoâng ? III. soaùt xeùt laø thuaät ngöõ duøng ñeå chæ dòch vuï xaùc nhaän ñöôïc thöïc hieän döïa treân caùc baùo caùo taøi chính cuûa caùc ñôn vò khoâng coù yeâu caàu kieåm toaùn . . nhöng döï baùo ñöôïc xaây döïng treân cô sôû caùc giaû ñònh ñöôïc öôùc tính toát nhaát.Kieåm tra vieäc tính toaùn vaø xem xeùt caùc khía caïnh lieân quan khaùc. Nhö vaäy.Ñaùnh giaù nguoàn vaø ñoä tin caäy cuûa caùc baèng chöùng laøm cô sôû cho caùc giaû ñònh cuûa ñôn vò. vôùi ñoä tin caäy caàn 72 .öôùc tính toát nhaát). neân kieåm toaùn vieân khoâng theå ñöa ra yù kieán raèng lieäu caùc thoâng tin döï ñoaùn ñoù coù thöïc hieän ñöôïc hay khoâng ? YÙù kieán thích hôïp trong tröôøng hôïp naøy laø lieäu caùc thoâng tin töông lai naøy coù ñöôïc trình baøy thích hôïp vaø ñaõ ñöôïc xaây döïng döïa treân caùc giaû ñònh hôïp lyù hay khoâng ? Caùc thuû tuïc caàn tieán haønh trong moät cuoäc kieåm toaùn caùc thoâng tin taøi chính töông lai bao goàm : .Xem xeùt phaïm vi cuûa caùc thoâng tin taøi chính quaù khöù ñöôïc söû duïng laøm cô sôû cho quaù trình soaïn thaûo caùc thoâng tin taøi chính töông lai. . Do vieäc caùc thoâng tin taøi chính töông lai seõ xaûy ra nhö theá naøo laø coøn tuøy thuoäc vaøo caùc söï kieän trong töông lai. Caùc thoâng tin taøi chính töông lai coù theå ñöôïc söû duïng roäng raõi hoaëc haïn cheá trong moät soá ñoái töôïng.CAÙC DÒCH VUÏ COÙ LIEÂN QUAN. Coù nhöõng giaû ñònh laø yeáu toá beân ngoaøi. ñoä tin caäy cuûa nhöõng thoâng tin taøi chính töông lai phuï thuoäc vaøo nhöõng giaû ñònh laøm cô sôû ñeå xaây döïng chuùng.Thu thaäp thö giaûi trình cuûa ngöôøi quaûn lyù. caùc döï aùn ñaõ ñöôïc laäp vaø nhöõng thay ñoåi trong caùc hoaït ñoäng cuûa ñôn vò . .” Ñònh nghóa treân cho thaáy döï baùo vaø döï aùn cuøng laø nhöõng thoâng tin taøi chính töông lai.Tìm hieåu veà tình hình kinh doanh cuûa ñôn vò vaø quy trình soaïn thaûo caùc thoâng tin taøi chính töông lai cuûa ñôn vò. (b) Moät söï phoái hôïp giöõa vieäc öôùc tính toát nhaát vôùi caùc giaû ñònh coù theå xaûy ra. ví duï nhö khi doanh nghieäp ñang trong giai ñoaïn baét ñaàu hoaït ñoäng hay ñang döï ñònh coù thay ñoåi quan troïng veà baûn chaát hoaït ñoäng cuûa mình... . nhö nhöõng ñieàu kieän kinh teá laøm aûnh höôûng ñeán möùc giaù caû. thí duï caùc döï baùo taøi chính treân thoâng baùo quaûng caùo cho vieäc baùn traùi phieáu cuûa ñôn vò.

− Khaúng ñònh raèng khoâng theå döïa vaøo moät cuoäc soaùt xeùt ñeå phaùt hieän caùc sai leäch troïng yeá u . − Hieåu bieát veà caùc nguyeân taéc vaø thöïc haønh keá toaùn aùp duïng cho ngaønh ngheà cuûa ñôn vò.nhö phoûng vaán caùc nhaø quaûn lyù. thôøi gian vaø phaïm vi caùc thuû tuïc soaùt xeùt. khaùc vôùi vôùi yù kieán khaúng ñònh ñöôïc ñöa ra trong cuoäc kieåm toaùn thoâng thöôøng. Khoâng coù ñieàu gì khieán chuùng toâi phaûi löu yù vaø laøm cho chuùng toâi tin raèng baùo caùo taøi chính cuûa kyø keát thuùc vaøo … laø khoâng trình baøy trung thöïc vaø hôïp lyù veà tình hình taøi chính vaø keát quaû hoaït ñoäng phuø hôïp vôùi chuaån möïc keá toaùn hieän haønh”. hoaëc nhöõng tieâu chuaån trong ngaønh ngheà cuûa ñôn vò. hoaëc dòch vuï soaùt xeùt cuûa caùc kyø tröôùc. Muïc ñích cuûa soaùt xeùt laø ñöa ra moät söï ñaûm baûo döôùi daïng “khoâng khaúng ñònh”. − Khaúng ñònh raèng ñaây khoâng phaûi laø moät cuoäc kieåm toaùn neân seõ khoâng coù yù kieán kieåm toaùn naøo ñöôïc ñöa ra. . vaø xem chuùng coù phuø hôïp vôùi moâ hình döï ñoaùn hay khoâng ? Trong khi aùp duïng caùc thuû tuïc phaân tích.. tích luõy nhöõng thoâng tin caàn khai baùo treân caùc baùo caùo taøi chính vaø laäp baùo caùo taøi chính. kieåm toaùn vieân thu thaäp baèng chöùng thoâng qua quaù trình tìm hieåu veà ñôn vò . Nhaèm nhaán maïnh ñieàu naøy vaø ñeå traùnh hieåu laàm. • Phoûng vaán veà caùc vaán ñeà coù lieân quan ñeán caùc nguyeân taéc vaø thöïc haønh keá toaùn cuûa ñôn vò. Caùc thuû tuïc ñoù bao goàm : . Coù nghóa laø. trong thö cam keát cuûa hôïp ñoàng soaùt xeùt. nghieân cöùu veà moái quan heä giöõa caùc khoaûn muïc cuûa baùo caùo taøi chính. Ñeå traùnh hieåu laàm. − Hieåu bieát veà heä thoáng keá toaùn cuûa ñôn vò. kieåm toaùn vieân seõ xem xeùt caùc vaán ñeà caàn phaûi ñieàu chænh cho coâng vieäc keá toaùn trong nhöõng kyø sau. Sau ñaây laø caùc thuû tuïc phoûng vaán vaø phaân tích maø kieåm toaùn vieân thöôøng söû duïng trong dòch vuï soaùt xeùt : • Tìm hieåu hoaït ñoäng kinh doanh vaø ngaønh ngheà hoaït ñoäng cuûa ñôn vò. Trong quaù trình thöïc hieän dòch vuï naøy. kieåm toaùn vieân thöôøng döïa treân : − Hieåu bieát töø caùc cuoäc kieåm toaùn . • Phoûng vaán veà caùc vaán ñeà coù lieân quan ñeán taát caû caùc cô sôû daãn lieäu troïng yeáu treân baùo caùo taøi chính. 73 . − Phaïm vi cuûa soaùt xeùt. trong ñoù neâu roõ laø coâng vieäc soaùt xeùt ñöôïc thöïc hieän phuø hôïp caùc chuaån möïc kieåm toaùn quoác gia. vaø vaãn ñuû ñeå ñaùp öùng nhu caàu cuûa nhöõng ngöôøi söû duïng baùo caùo taøi chính. Tính troïng yeáu cuûa caùc nghieäp vuï vaø caùc soá dö taøi khoaûn. sau ñoù duøng caùc thuû tuïc phaân tích ñeå xaùc ñònh xem baùo caùo taøi chính coù nhaát quaùn vôùi caùc hieåu bieát noùi treân hay khoâng ? Trong vieäc xaùc ñònh tính chaát. vaø nhöõng öôùc tính cuûa nhaø quaûn lyù. • Phoûng vaán veà caùc vaán ñeà coù lieân quan ñeán caùc thuû tuïc ghi cheùp. kieåm toaùn vieân caàn neâu leân nhöõng noäi dung sau ñaây : − Muïc tieâu cuûa dòch vuï ñöôïc thöïc hieän. • Qua phaân tích. − Trong thö heïn neân ñöa ra baùo caùo soaùt xeùt maãu. thay vì noùi raèng baùo caùo taøi chính ñöôïc trình baøy hôïp lyù.So saùnh baùo caùo taøi chính kyø naøy vôùi caùc baùo caùo kyø tröôùc. hoaëc quoác teá. thì baùo caùo ñöôïc laäp treân cô sôû soaùt xeùt laïi neâu laø “. . kieåm toaùn vieân coù theå xem xeùt ñeå neâu theâm raèng hôïp ñoàng soaùt xeùt khoâng theå thoûa maõn yeâu caàu luaät ñònh hoaëc cuûa caùc beân thöù ba nhö moät hôïp ñoàng kieåm toaùn . xaùc ñònh caùc moái quan heä vaø caùc khoaûn muïc baát thöôøng.So saùnh baùo caùo taøi chính vôùi caùc döï ñoaùn veà keát quaû hoaït ñoäng vaø tình hình taøi chính.Döïa treân cô sôû kinh nghieäm..ñaûm baûo chæ ôû möùc ñoä trung bình. phaân loaïi vaø toång hôïp caùc nghieäp vuï.

Baùo caùo taøi chính ñöôïc laäp phuø hôïp vôùi caùc chuaån möïc keá toaùn hieän haønh hay khoâng ? . • Ñieàu tra. chaúng haïn : .Caùc vaán ñeà naûy sinh trong quaù trình thöïc hieän caùc thuû tuïc treân.Neâu roõ raèng baùo caùo chæ cung caáp giôùi haïn trong phaïm vi caùc beân tham gia thoûa thuaän veà caùc thuû tuïc thöïc hieän. . cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò vaø caùc ñoái töôïng khaùc maø chuùng coù theå aûnh höôûng ñeán baùo caùo taøi chính. thu thaäp caùc baùo caùo cuûa caùc kieåm toaùn vieân khaùc veà vieäc thöïc hieän hôïp ñoàng kieåm toaùn . . so saùnh vaø kieåm tra ñoä chính xaùc cuûa vieäc ghi cheùp khaùc. 3.Neâu roõ raèng coâng vieäc ñöôïc thöïc hieän phuø hôïp vôùi chuaån möïc kieåm toaùn (quoác teá hoaëc quoác gia) ñöôïc aùp duïng cho hôïp ñoàng kieåm t ra theo thuû tuïc thoûa thuaän . hay trong nhöõng nguyeân taéc vaø thöïc haønh keá toaùn. hoaëc soaùt xeùt baùo caùo taøi chính ñoái vôùi caùc boä phaän hôïp thaønh cuûa baùo caùo taøi chính. Kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän 2.Thu thaäp thö giaûi trình cuûa nhaø quaûn lyù neáu thaáy (caàn thieát). • Treân cô sôû caùc thoâng tin thu thaäp ñöôïc. • Quan saùt. . kieåm toaùn vieân khoâng cung caáp moät söï ñaûm baûo cho nhöõng hôïp ñoàng naøy. maø chæ baùo caùo veà caùc döõ kieän phaùt hieän ñöôïc. . 2.Neâu roõ raèng caùc thuû tuïc kieåm toaùn ñöôïc thöïc hieän theo thoûa thuaän vôùi ngöôøi nhaän baùo caùo.1 . . • Tính toaùn. Soaïn thaûo baùo caùo taøi chính.Taát caû caùc nghieäp vuï coù ñöôïc ghi cheùp vaøo soå saùch khoâng ? .Caùc noäi dung cuûa baùo caùo. kieåm toaùn vieân ñoïc vaø xem baùo caùo taøi chính trình baøy coù phuø hôïp vôùi caùc chuaån möïc keá toaùn aùp duïng hay khoâng ? • Neáu caàn. • Phoûng vaán nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm veà caùc vaán ñeà coù lieân quan ñeán keá toaùn. . Soaïn thaûo laø vieäc laäp caùc baùo caùo taøi chính caên cöù theo soå saùch keá toaùn vaø nhöõng giaûi trình cuûa khaùch haøng.• Phoûng vaán caùc nhaø quaûn lyù veà caùc vaán ñeà naûy sinh trong caùc buoåi hoïp caùc coå ñoâng.Thöïc hieän kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän.Caùc thoâng tin taøi chính vaø phi taøi chính cuï theå ñaõ ñöôïc kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän. 2.Muïc ñích cuûa vieäc kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän. cuûa Ban giaùm ñoác.Neâu roõ caùc thuû tuïc tieán haønh khoâng taïo thaønh moät cuoäc kieåm toaùn hay soaùt xeùt. ISA 920 “Hôïp ñoàng veà kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän” ñaõ trình baøy veà nhöõng nguyeân taéc caên baûn vaø höôùng daãn toång quaùt ñeå thöïc hieän hôïp ñoàng kieåm tra theo thuû tuïc thoûa thuaän.Lieät keâ caùc thuû tuïc kieåm toaùn ñaõ thöïc hieän. Baùo caùo seõ trình baøy caùc noäi dung chuû yeáu sau ñaây : . Trong thö heïn caàn lieät keâ caùc thuû tuïc thoûa thuaän vaø thoâng baùo laø baùo caùo naøy chæ ñöôïc phaân phoái cho moät soá ngöôøi söû duïng ñaëc bieät trong phaïm vi giôùi haïn. . Nhö ñaõ trình baøy.Caùc vaán ñeà ñaõ phaùt hieän trong kieåm toaùn. vaø do ñoù khoâng ñöa ra moät söï baûo ñaûm naøo. • Xaùc nhaän.2 . vaø khoâng cam keát seõ ñöa ra baát kyø moät söï ñaûm baûo naøo veà caùc baùo caùo 74 . Caùc thuû tuïc coù theå thöïc hieän bao goàm : • Phoûng vaán vaø phaân tích.Nhöõng thay ñoåi trong hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ñôn vò. . chuù yù laø phaûi moâ taû cuï theå veà caùc sai soùt hoaëc vi phaïm.

khoâng ñaày ñuû hoaëc khoâng thoûa maõn nhöõng yeâu caàu khaùc ñeå phuïc vuï cho muïc ñích cuûa vieäc soaïn thaûo caùc baùo caùo taøi chính.taøi chính ñöôïc cung caáp.thí duï nhö khoâng theå döïa vaøo dòch vuï soaïn thaûo ñeå phaùt hieän caùc sai soùt. • Ñaëc ñieåm cuûa caùc loaïi nghieäp vuï trong hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ñôn vò. .Noäi dung cuûa dòch vuï. Ñeå thöïc hieän hôïp ñoàng soaïn thaûo. Do ñoù. • Caên cöù keá toaùn aùp duïng ñeå trình baøy caùc baùo caùo taøi chính. neáu keá toaùn vieân coâng chöùng bieát raèng nhöõng thoâng tin do ñôn vò cung caáp laø khoâng ñuùng. nhöng hoïï khoâng coù traùch nhieäm thöïc hieän baát kyø caùc thuû tuïc kieåm tra naøo ñeå xaùc minh veà caùc giaûi trình naøy. • Hình thöùc vaø noäi dung cuûa caùc baùo caùo taøi chính v. Tröôùc khi phaùt haønh baùo caùo.v. Caùc keá toaùn vieân coâng chöùng phaûi ñaùnh giaù caùc giaûi trình cuûa khaùch haøng trong phaïm vi hieåu bieát ñuû ñeå laäp caùc baùo caùo taøi chính. caùc ñôn vò coù theå hôïp ñoàng vôùi caùc keá toaùn vieân coâng chöùng 17 ñeå laäp caùc baùo caùo taøi chính. Nhö vaäy.. Coøn neáu khaùch haøng töø choái cung caáp thoâng tin ñeå xem xeùt laïi.. . hoaëc ñöôïc hoï giuùp ñôõ ñeå laäp caùc baùo caùo taøi chính cho mình. muïc ñích cuûa soaïn thaûo laø saép xeáp vaø trình baøy caùc baùo caùo taøi chính cho ñuùng hình thöùc vaø phuø hôïp vôùi caùc chuaån möïc hay cheá ñoä keá toaùn hieän haønh. keá toaùn vieân coâng chöùng seõ huû y boû hôïp ñoàng. Nhöõng hieåu bieát ñoù caàn ñöôïc theå hieän qua thö cam keát. trong ñoù neâu roõ : . thuaät ngöõ keá toaùn vieân coâng chöùng thích hôïp hôn thuaät ngöõ kieåm toaùn vieân bôûi vì coâng vieäc thöïc hieä n chæ giôùi haïn trong lónh vöïc keá toaùn.Noäi dung cuûa baùo caùo seõ ñöôïc soaïn thaûo. hoaëc thoâng leä keá toaùn maø ñôn vò aùp duïng. • Trình ñoä cuûa nhaân vieân keá toaùn. Tuy nhieân. hoaëc xem xeùt laïi nhöõng thoâng tin ñoù.Caùc giôùi haïn cuûa dòch vuï . keá toaùn vieân coâng chöùng seõ xem laïi caùc baùo caùo taøi chính ñaõ ñöôïc bieân soaïn coù phuø hôïp veà hình thöùc vaø coù nhöõng sai phaïm troïng yeáu hay khoâng ? 17 Trong tröôøng hôïp naøy. keá toaùn vieân coâng chöùng phaûi coù hieåu bieát veà caùc vaán ñeà sau ñaây : • Caùc nguyeân taéc. keá toaùn vieân coâng chöùng seõ thu thaäp theâm. 75 . • Hình thöùc cuûa caùc soå saùch keá toaùn.

khi qui moâ cuûa ñôn vò lôùn ñeán moät möùc naøo ñoù. Phaân tích treân cho thaáy baûn chaát cuûa kieåm toaùn noäi boä laø moät boä phaän ñoäc laäp trong ñôn vò coù chöùc naêng kieåm tra vaø ñaùnh giaù ñoái vôùi nhöõng hoaït ñoäng cuûa ñôn vò nhaèm phuïc vuï cho nhöõng muïc tieâu cuûa caùc nhaø quaûn lyù. caùc toå chöùc chính phuû vaø caû nhöõng toå chöùc phi lôïi nhuaän. trong thôøi kyø ñaàu. Nhöõng baùo 18 IIA (Institute of Internal Auditors) ñöôïc thaønh laäp vaøo naêm 1941 taïi New York. KIEÅM TOAÙN NOÄI BOÄ. Khi ñoù. quyeàn haïn vaø traùch nhieäm seõ phaûi ñöôïc phaân chia cho nhieàu caáp vaø nhieàu boä phaän. Vì theá. thöù ñeán phaûi toå chöùc thöïc hieän caùc chính saùch. Kieåm toaùn noäi boä ra ñôøi nhaèm thoaû maõn caùc yeâu caàu quaûn lyù cuûa caùc doanh nghieäp. 2. caùc thuû tuïc kieåm soaùt trong ñôn vò. 76 . thuû tuïc ñaõ ñöôïc thieát laäp. ÔÛ ñôn vò coù qui moâ nhoû. Daàn daàn. caùc nhaø quaûn lyù caùc caáp cuûa ñôn vò seõ töï thöïc hieän vieäc kieåm tra vaø ñaùnh giaù söï tuaân thuû caùc chính saùch. ñeå kieåm tra vaø ñaùnh giaù caùc hoaït ñoäng cuûa toå chöùc ñoù nhö laø moät hoaït ñoäng phuïc vuï cho toå chöùc”. Ñeå coù the å baûo ñaûm hôïp lyù laø seõ ñaït ñöôïc caùc muïc tieâu ñaõ ñöôïc ñeà ra. ñoù chính laø boä phaän kieåm toaùn noäi boä. caàn phaûi coù moät boä phaän chuyeân moân ñeå giuùp hoï thöïc hieän toát ñieàu naøy. tröôùc heát ñôn vò caàn phaûi thieát laäp caùc chính saùch vaø thuû tuïc kieåm soaùt. Theá nhöng. Moät soá coâng trình nghieân cöùu cho raèng tröôùc tieân kieåm toaùn noäi boä hình thaønh do caùc nhaø quaûn lyù trong nhöõng coâng ty coå phaàn nhaän thaáy raèng vieäc kieåm toaùn baùo caùo taøi chính thöôøng nieân do caùc kieåm toaùn vieân ñoäc laäp thöïc hieän chöa ñaùp öùng ñöôïc ñaày ñuû caùc yeâu caàu. Qui ñònh veà nhieäm vuï cuûa kieåm toaùn noäi boä do Hieäp hoäi kieåm toaùn vieân noäi boä (IIA) 18 ban haønh ñaõ ñònh nghóa kieåm toaùn noäi boä nhö sau : “ Kieåm toaùn noäi boä laø moät chöùc naêng ñaùnh giaù ñoäc laäp ñöôïc thieát laäp beân trong toå chöùc. Vì theá. caùc hoaït ñoäng thöôøng ñôn giaûn hoaëc ít phöùc taïp. Baûn chaát cuûa kieåm toaùn noäi boä. vai troø cuûa kieåm toaùn noäi boä ñöôïc môû roän g nhaèm giuùp hoaøn thieän caùc chính saùch vaø thuû tuïc kieåm soaùt ñoái vôùi toaøn boä hoaït ñoäng cuûa ñôn vò. 1. cuoái cuøng caàn tieán haønh kieåm tra vaø ñaùnh giaù vieäc tuaân thuû chuùng. ñeå quaûn lyù coù hieäu quaû.CHÖÔNG XIV KIEÅM TOAÙN NOÄI BOÄ VAØ KIEÅM TOAÙN CUÛA NHAØ NÖÔÙC I. Hoï nhaän thaáy raèng caùc baùo caùo hoaït ñoäng cuõng caàn phaûi ñaùng tin caäy ñeå laøm cô sôû cho caùc nhaø quaûn lyù ra quyeát ñònh. IASC vaø INTOSAI (International Organization of Supreme Audit Institutions – Toå chöùc quoác teá cuûa caùc cô quan kieåm toaùn toái cao). caùc nhaø quaûn lyù khoù theå tröïc tieáp tieán haønh vieäc kieåm tra vaø ñaùnh giaù söï tuaân thuû caùc chính saùch vaø thuû tuïc kieåm soaùt. Vì theá. IIA laø thaønh vieân cuûa IFAC. Luùc naøy. do UÛy ban giao dòch chöùng khoaùn cuûa nhieàu nöôùc ñoøi hoûi caùc nhaø quaûn lyù cuûa caùc coâng ty coå phaàn coù yeát giaù ôû thò tröôøng chöùng khoaùn phaûi coù traùch nhieäm cao hôn veà ñoä tin caäy cuûa caùc baùo caùo taøi chính ñöôïc coâng boá. neân ñaõ daãn ñeán söï môû roäng vai troø vaø traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn noäi boä. troïng taâm coâng vieäc cuûa kieåm toaùn vieân noäi boä laø nhöõng vaán ñeà veà taøi chính vaø keá toaùn. Sô löôïc veà lòch söû hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa kieåm toaùn noäi bo ä. Sau ñoù.

Lyù thuyeát vaø thöïc haønh kieåm toaùn noäi boä. chaát löôïng saûn phaåm . moãi kieåm toaùn vieân noäi boä laø thaønh v ieân cuûa IIA phaûi tuaân thuû caùc chuaån möïc thöïc haønh ngheà nghieäp vaø ñaïo ñöùc ngheà nghieäp cuûa IIA ban haønh. Ñeå tham khaûo. vieäc ban haønh Luaät Choáng hoái loä ôû nöôùc ngoaøi vaøo naêm 1977 ñaõ laøm taêng theâm taàm quan troïng cuûa kieåm toaùn noäi boä. Phaïm vi cuûa hai chöùc naêng kieåm tra vaø ñaùnh giaù cho thaáy baûn chaát cuûa kieåm toaùn noäi boä vaø luoân gaén lieàn vôùi nhöõng noäi dung coâng vieäc cuï theå maø hoï phaûi thöïc hieän. Chöùc naêng cuûa kieåm toaùn noäi boä. xaõ hoäi cuõng ñaõ ngaøy caøng thöøa nhaän vai troø chuyeân moân cuûa kieåm toaùn vieân noäi boä.caùo naøy khoâng chæ bieåu hieän baèng thöôùc ño tieàn teä maø coøn ñöôïc bieåu hieän baèng caùc chæ tieâu khaùc ñeå cung caáp caùc thoâng tin veà hoaït ñoäng. Ngoaøi ra. ño löôøng.000 thaønh vieân treân toaøn theá giôùi. Cuoäc kieåm tra bao goàm caùc noäi dung : . bôûi leõ Luaät naøy yeâu caàu caùc coâng ty phaûi duy trì moät heä thoáng kieåm soaùt noäi boä höõu hieäu.. Ngoaøi ra. vaøo naêm 1972. vaøo naêm 1941. chuùng toâi xin giôùi thieäu vaøi neùt veà phöông phaùp vaø yeâu caàu ñoái vôùi kieåm toaùn noäi boä ñöôïc höôùng daãn trong chuaån möïc thöïc haønh ngheà nghieäp kieåm toaùn noäi boä cuûa IIA. Chaúng haïn. vaán ñeà chaáp haønh keá hoaïch. moãi öùng vieân phaûi coù toái thieåu 2 naêm kinh nghieäm thöïc haønh kieåm toaùn noäi boä hoaëc töông ñöông. .Quaûn trò. Ñoù laø kieåm tra vaø ñaùnh giaù möùc ñoä thöïc hieän caùc muïc tieâu cuûa toå chöùc. phaân loaïi vaø baùo caùo nhöõng thoâng tin ñoù.Ñaùnh giaù vieäc söû duïng caùc nguoàn löïc coù tieát kieäm vaø hieäu quaû hay khoâng ? . nhö laø soá löôïng linh kieän ñöôïc cung caáp trong kyø.Xem xeùt heä thoáng ñöôïc thieát laäp coù phuø hôïp vôùi nhöõng keá hoaïch. .Xem xeùt veà möùc ñoä tin caäy vaø söï trung thöïc cuûa caùc thoâng tin taøi chính vaø thoâng tin hoaït ñoäng. IIA ñaõ ñöôïc thaønh laäp taïi New York (Hoa Kyø) vaø hieän IIA ñaõ coù hôn 50. Thaønh vieân cuûa IIA coøn laø caùc hieäp hoäi taïi nhöõng ñòa phöông hoaëc caùc toå chöùc ngheà nghieäp cuûa caùc quoác gia. ví duï nhö kinh nghieäm kieåm toaùn trong lónh vöïc keá toaùn coâng. hôn laø chæ kieåm toaùn boå sung veà taøi chính vaø keá toaùn. Ñeå tieâu chuaån hoùa. ngoaøi vieäc phaûi truùng tuyeån kyø kieåm tra. cuï theå laø : . cuõng nhö phöông phaùp ñöôïc söû duïng ñeå ghi nhaän. 3. Kyõ thuaät vaø quy trình kieåm toaùn. chính saùch vaø quy ñònh cuûa ñôn vò .Xem xeùt nhöõng hoaït ñoäng hoaëc chöông trình coù ñaùp öùng ñöôïc caùc muïc tieâu ñeà ra khoâng ? 4. Laäp keá hoaïch kieå m toaùn : Coâng vieäc naøy bao goàm caùc noäi dung cô baûn sau ñaây vaø chuùng phaûi ñöôïc taøi lieäu hoùa trong hoà sô kieåm toaùn : 77 . cuõng nhö phaûi luoân tieáp tuïc töï reøn luyeän veà maët nghieäp vuï chuyeân moân.1. . Ñi ñoâi vôùi söï môû roäng vaø khaúng ñònh taàm quan troïng cuûa kieåm toaùn noäi boä ñoái vôùi caùc ñôn vò. ôû Myõ.. bao goàm caùc vaán ñeà nhö sau : 4. Ñeå ñöôïc caáp giaáy chöùng nhaän. IIA ñaõ baét ñaàu thöïc hieän vieäc kieåm tra vaø caáp giaáy chöùng nhaän kieåm toaùn vieân noäi boä.Keá toaùn.Xem xeùt phöông thöùc baûo veä taøi saûn vaø söï hieän höõu cuûa nhöõng taøi saûn naøy. Chính vì theá. . ñoàng thôøi xaùc ñònh möùc ñoä tuaân thuû chuùng cuûa ñôn vò. Cho neân. coâng vieäc cuûa kieåm toaùn noäi boä ñaõ chuyeån sang chuù troïng vaøo ñoä tin caäy cuûa caùc baùo caùo hoaït ñoäng. taøi chính vaø kinh teá hoïc. coøn coù nhöõng söï kieän khaùc cuõng coù aûnh höôûng ñaùng keå ñeán söï phaùt trieån cuûa ngheà kieåm toaùn noäi boä. caùc phöông phaùp ñònh löôïng vaø heä thoáng thoâng tin. trong quaù trình haønh ngheà. .

Thöïc hieän kieåm toaùn : Ñaây laø giai ñoaïn kieåm toaùn vieân thöïc hieän nhöõng thöû nghieäm ñeå kieåm tra. Tröôûng kieåm toaùn noäi boä coù traùch nhieäm pheâ chuaån baùo caùo kieåm toaùn vaø gôûi cho caùc caáp coù thaåm quyeàn vaø nhöõng nôi khaùc (neáu caàn thieát).• Xaùc ñònh muïc tieâu vaø phaïm vi kieåm toaùn : Xaùc ñònh muïc tieâu kieåm toaùn laø xaùc ñònh nhöõng vaán ñeà maø cuoäc kieåm toaùn caàn ñaït ñöôïc. kieåm toaùn vieân phaûi laäp hoà sô kieåm toaùn vaø Tröôûng kieåm toaùn noäi boä phaûi kieåm tra laïi. Cuï theå laø boä phaän naøy khoâng ñöôïc kieâm nhieäm caùc coâng vieäc khaùc cuûa ñôn vò vaø chòu söï chæ ñaïo tröïc tieáp cuûa Ban giaùm ñoác. theá nhöng caùc quy cheá naøy thöôøng khoâng bò cheá ñònh bôûi phaùp luaät. roõ raøng. Coøn xaùc ñònh phaïm vi kieåm toaùn laø giôùi haïn coâng vieäc kieåm tra caàn thöïc hieän cho ñoái töôïng. • Nhö vaäy. hoaëc Hoäi ñoàng quaûn trò. ñeå xaùc ñònh troïng ñieåm cuûa vieäc kieåm toaùn vaø ghi nhaän nhöõng yù kieán cuûa caùc ñoái töôïng kieåm toaùn. 4.. Trong quaù trình kieåm toaùn. 4. nghóa laø khoâng coù quy ñònh baét buoäc moãi ñôn vò phaûi toå chöùc kieåm toaùn noäi boä. Thoâng baùo keát quaû : Khi keát thuùc. ñoù laø : • Hoaït ñoäng kieåm toaùn noäi boä thöôøng khoâng ñöôïc quy ñònh bôûi phaùp luaät. Theo doõi sau kieåm toaùn : Nhaèm muïc ñích baûo ñaûm raèng caùc nhaø quaûn lyù cuûa ñoái töôïng kieåm toaùn ñaõ thöïc hieän nhöõng bieän phaùp thích hôïp ñoái vôùi caùc phaùt hieän kieåm toaùn ñaõ ñöôïc baùo caùo.3. nhö soá löôïng kieåm toaùn vieân. • Thu thaäp nhöõng thoâng tin caên baûn veà caùc hoaït ñoäng cuûa ñoái töôïng kieåm toaùn : nhö nghieân cöùu baùo caùo taøi chính. • Laäp chöông trình kieåm toaùn sô boä. Nhöõng vaán ñeà ñaõ trình baøy treân cho thaáy hoaït ñoäng cuûa kieåm toaùn noäi boä coù nhöõng neùt töông ñoàng vôùi kieåm toaùn ñoäc laäp. caùc ruûi ro vaø nhöõng quy cheá kieåm soaùt. • Beân caïnh ñoù. 5. ñeà xuaát vaø chöùng minh cho yù kieán cuûa kieåm toaùn vieân neân phaûi ghi cheùp ñaày ñuû veà caùc thoâng tin thu thaäp ñöôïc trong quaù trình kieåm tra vaø phaûi ñöôïc löu tröõ khoa hoïc. Ñaëc ñieåm cuûa kieåm toaùn noäi boä. • Xaùc ñònh nhöõng nguoàn löïc caàn thieát ñeå thöïc hieän kieåm toaùn.4.2. Caùc hoà sô naøy laø cô sôû cho caùc phaùt hieän. 78 . hoaëc Hoäi ñoàng quaûn trò. suùc tích. kieåm toaùn vieân seõ toång hôïp vaø ñaùnh giaù keát quaû. phaïm vi. phoûng vaán … ñeå hieåu bieát veà nhöõng hoaït ñoäng.. • Trình duyeät ñeå nhaø quaûn lyù caáp cao pheâ chuaån caùc keá hoaïch kieåm toaùn vaø chöông trình kieåm toaùn. thôøi gian kieåm toaùn … • Khaûo saùt thöïc teá baèng caùch quan saùt. chaúng haïn nhö hoï coù theå coù quyeàn truy caäp khoâng haïn cheá vaøo moïi nguoàn thoâng tin cuûa ñôn vò. quyeát ñònh thaønh laäp boä phaän kieåm toaùn noäi boä. • Xaùc ñònh phöông phaùp. ñoïc laïi hoà sô kieåm toaùn kyø tröôùc . nhöng loaïi hình naøy vaã n coù nhöõng ñaëc ñieåm rieâng. Chính vieäc tröïc thuoäc caùc nhaø quaûn lyù cao caáp seõ taïo ñieàu kieän cho hoï thöïc hieän coâng vieäc. 4. thu thaäp nhöõng baèng chöùng kieåm toaùn vaø taäp hôïp trong hoà sô kieåm toaùn. thuyeát phuïc vaø ñuùng haïn. thôøi gian vaø nhöõng ñoái töôïng se õ ñöôïc baùo caùo veà keát quaû kieåm toaùn. • Hoaït ñoäng kieåm toaùn noäi boä phaûi mang tính ñoäc laäp nhaát ñònh. keá hoaïch ngaân saùch. Hieäp hoäi kieåm toaùn vieân noäi boä ôû caùc nöôùc coù theå ban haønh caùc quy cheá ngheà nghieäp. Chaúng haïn trao ñoåi vôùi caùc ngöôøi quaûn lyù ñoái töôïng kieåm toaùn veà muïc tieâu. hoaëc UÛy ban kieåm toaùn hoaøn toaøn xuaát phaùt töø söï töï nguyeän cuûa Ban giaùm ñoác. vaán ñeà söû duïng chuyeân gia … • Trao ñoåi vôùi taát caû nhöõng ñoái töôïng caàn bieát veà cuoäc kieåm toaùn. ñeå hình thaønh yù kieán nhaän xeùt vaø ñeà xuaát nhöõng phöông aùn caûi tieán haàu khaéc phuïc nhöõng khieám khuyeát ñaõ phaùt hieän ñöôïc. Baùo caùo caàn ñöôïc trình baøy khaùch quan.

Boä Taøi chính ñaõ ban haønh Quy cheá kieåm toaùn noäi boä aùp duïng töø ngaøy 1/1/1998 theo Quyeát ñònh soá 832–TC/QÑ/CÑKT ngaøy 28/10/1997. caùc vieäc laøm sai traùi trong doanh nghieäp . ñeà cao tính ñoäc laäp trong hoaït ñoäng kieåm toaùn. 3 . vì vaäy kieåm toaùn vieân noäi boä phaûi chòu traùch nhieäm tröôùc ñôn vò vaø Nhaø nöôùc chöù khoâng chòu traùch nhieäm ñoái vôùi caùc ñoái töôïng khaùc ôû beân ngoaøi ñôn vò. Kieåm toaùn vieân phaûi khaùch quan . tuaân thuû caùc nguyeân taéc vaø chuaån möïc ngheà nghieäp veà kieåm toaùn. caùc chính saùch cheá ñoä hieän haønh cuûa Nhaø nöôùc. Khoâng ngöøng naâng cao naêng löïc chuyeân moân. taøi lieäu ñaõ ñöôï kieåm toaùn (loaïi tröø caùc tröôøng hôïp coù yeâu caàu cuûa toaø aùn. chöù khoâng phaûi cho taát caû loaïi hình doanh nghieäp. neáu so saùnh vôùi quan nieäm cuûa IIA. keá toaùn ñaõ ñöôïc kieåm toaùn. ngaên ngöøa caùc sai soùt gian laän. vaán ñeà ñaët ra laø neân hieåu chöùc naêng xaùc nhaän cuûa kieåm toaùn noäi boä theo quy cheá naøy laø nhö theá naøo ? Theo chuùng toâi. Ñeå taêng cöôøng quaûn lyù caùc doanh nghieäp Nhaø nöôùc. caùc yù kieán tö vaán cho công vieäc caûi tieán. ñoù laø chæ aùp duïng trong caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc. caùc giaûi phaùp kieán nghò. 1 . 4 . Kieåm toaùn vieân noäi boä thöïc hieän nhieäm vuï theo keá hoaïch kieåm toaùn ñaõ ñöôïc Toång giaùm ñoác hoaëc Giaùm ñoác pheâ duyeät vaø chòu traùch nhieäm tröôùc (Toång) Giaùm ñoác veà chaát löôïng. hoaëc nghóa vuï lieân quan ñeán tieâu chuaån nghieäp vuï). Kieåm toaùn noäi boä trong caùc doanh nghieäp Nhaø nöôùc ôû Vieät nam. 3 . ta nhaän thaáy coù theâm chöùc naêng xaùc nhaän. 2 . 6. Ñöôïc kyù xaùc nhaän treân baùo caùo kieåm toaùn noäi boä do caù nhaân tieán haønh.. hoaëc can thieäp khi thöïc hieän hoaït ñoäng kieåm toaùn vaø trình baøy yù kieán trong baùo caùo kieåm toaùn. hôïp lyù cuûa baùo caùo kieåm toaùn vaø veà nhöõng thoâng tin taøi chính. 6. caäp nhaät kieán thöùc. ñöôïc quyeàn ñeà nghò 79 . do ngöôøi chuû sôû höõu cuûa doanh nghieäp nhaø nöôùc laø Nhaø nöôùc. • Quyeàn haïn cuûa kieåm toaùn vieân noäi boä (Ñieàu 15). hoaøn thieän coâng taùc quaûn lyù ñieàu haønh hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh. Thoâng tö naøy ñöôïc thay theá baèng Thoâng tö 171/1998-TT-BTC ngaøy 22/12/1998 cuûa Boä Taøi chính. Ñieàu 6 cuûa Quy cheá kieåm toaùn noäi boä quy ñònh kieåm toaùn noäi boä coù ba chöùc naêng laø kieåm tra. ngaøy 16/04/1998. giöõ gìn ñaïo ñöùc ngheà nghieäp. Traùch nhieäm vaø quyeàn haïn cuûa kieåm toaùn vieân noäi boä. 4 . xaùc nhaän vaø ñaùnh giaù. Ñöôïc baûo löu yù kieán ñaõ trình baøy trong baùo caùo kieåm toaùn noäi boä.3.1. 6. Neâu caùc yù kieán ñeà xuaát. Noùi caùch khaùc. Tuaân thuû nguyeân taéc baûo maät caùc soá lieäu. Boä Taøi chính ban haønh Thoâng tö soá 52/1998-TT-BTC höôùng daãn toå chöùc boä maùy kieåm toaùn noäi boä ôû caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc. kieåm toaùn vieân noäi boä phaûi tuaân thuû luaät phaùp. Do ñoù.. Quy cheá kieåm toaùn noäi boä ñaõ xaùc ñònh traùch nhieäm vaø quyeàn haïn cuûa kieåm toaùn vieân noäi boä nhö sau : • Traùch nhieäm cuûa kieåm toaùn vieân noäi boä (Ñieàu 14). 5 . Nhöõng vaên baûn treân ñaõ ñöa ra nhöõng quy ñònh coù tính nguyeân taéc vaø höôùng daãn trieån khai coâng taùc kieåm toaùn noäi boä. Chöùc naêng cuûa kieåm toaùn noäi boä. hoaëc chòu traùch nhieäm thöïc hieän theo nhieäm vuï kieåm toaùn ñöôïc giao. taøi lieäu phuïc vuï cho coâng taùc kieåm toaùn. 2 .2. Coù quyeàn yeâu caàu caùc boä phaän. caù nhaân ñöôïc kieåm toaùn vaø boä phaän coù lieân quan cung caáp thoâng tin. Nhö vaäy. Söï hình thaønh kieåm toaùn noäi boä ôû Vieät nam. Khoâng bò chi phoái. Trong quaù trình thöïc hieän coâng vieäc.6. Ñöôïc ñoäc laäp veà chuyeân moân nghieäp vuï. veà tính trung thöïc. chæ neân xem xeùt chöùc naêng xaùc nhaän trong phaïm vi aùp duïng cuûa Quy cheá kieåm toaùn noäi boä cuûa Vieät nam. Tieáp ñeán. Sau ñoù. Ñieàu naøy ñaõ ñaùnh daáu chính thöùc veà maët phaùp lyù cho söï ra ñôøi cuûa hoaït ñoäng kieåm toaùn noäi boä trong caùc doanh n ghieäp Nhaø nöôùc ôû Vieät Nam. 1 .

PTS Nguyeãn ñình Höïu (chuû bieân). trang 595. NXB Chính trò Quoác gia 2000. Trong phaàn naøy chuùng toâi chæ taäp trung giôùi thieäu veà moät soá noäi dung cô baûn cuûa Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. ÔÛ nhieàu quoác gia. ñaëc bieät laø trong kieåm tra vieäc chaáp haønh luaät Ngaân saùch. 2. 1.” 6 Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc Vieät Nam hieän ñaõ laø thaønh vieân cuûa INTOSAI. 2. Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. giuùp söû duïng ngaân saùch Nhaø nöôùc moät caùch hieäu quaû. AÁn Ñoä treân 100 naêm . hay coøn goïi laø Cô quan Kieåm toaùn Toái cao (goïi taét laø Kieåm toaùn Nhaø nöôùc) cuûa moät quoác gia. ñieàu haønh tuaàn töï caùc hoaït ñoäng haønh chính . INTOSAI : International Organisation of Supreme Audit Institutions. II− KIEÅM TOAÙN CUÛA NHAØ NÖÔÙC. 80 . INTOSAI hoaït ñoäng theo Quy cheá INTOSAI (18/10/1992) nhaèm “… muïc ñích taïo ñieàu kieän cho vieäc trao ñoåi caùc quan ñieåm vaø kinh nghieäm giöõa caùc Cô quan Kieåm toaùn Toái cao veà coâng taùc kieåm toaùn Nhaø nöôùc. Kieåm toaùn Nhaø nöôùc laø loaïi hình kieåm toaùn ñaàu tieân cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi. nhieäm vuï vaø thaåm quyeàn kieåm toaùn cuûa Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc (Cô quan Kieåm toaùn Toái cao). hoaït ñoäng Kieåm toaùn Nhaø nöôùc ñaõ coù beà daøy lòch söû haøng traêm naêm. neân nhöõng nöôùc chuyeån töø neàn kinh teá keá hoaïch hoaù taäp trung sang kinh teá thò tröôøng cuõng raát quan taâm ñeán vai troø cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. Vai troø. .1. trang 157-158. Ñieàu 1 Quy cheá INTOSAI. Sau ñoù chuùng toâi cuõng seõ giôùi thieäu moät soá noäi dung cô baûn veà Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc Vieät Nam. khoâng theå phuû nhaän ñöôïc raèng moãi quoác gia caàn phaûi coù moät Cô quan Kieåm toaùn Toái cao ñöôïc phaùp luaät ñaûm baûo tính ñoäc laäp . moät coâng cuï quan troïng khoâng theå thieáu trong heä thoáng quyeàn löïc nhaø nöôùc hieän ñaïi. Noù ñöôïc xem laø moät chöùc naêng. Chaúng haïn. 4 Do nhaän thöùc ñöôïc taàm quan troïng ñoù.Trong boái caûnh caùc muïc tieâu cuûa Kieåm toaùn – cuï theå laø vieäc söû duïng hôïp lyù vaø hieäu quaû caùc nguoàn coâng quyõ . taêng cöôøng söï laønh maïnh trong quaûn lyù taøi chính . vaø thoâng tin lieân laïc vôùi caùc cô quan ñaïi chuùng vaø coâng chuùng thoâng qua caùc baùo caùo khaùch quan … ñang raát caàn thieát cho söï oån ñònh vaø phaùt trieån cuûa Nhaø nöôùc trong vieäc theo ñuoåi caùc muïc tieâu cuûa Lieân Hieäp Quoác … ” 4 5 6 Nguoàn : K ieåm toaùn caên baûn.Trong boái caûnh caùc Cô quan Kieåm toaùn Toái cao ñang ngaøy caøng trôû neân caàn thieát hôn khi Nhaø nöôùc ñaõ vaø ñang môû roäng hoaït ñoäng cuûa mình sang lónh vöïc kinh teá. . caùc Cô quan Kieåm toaùn Toái cao cuûa nhieàu quoác gia ñaõ thoáng nhaát thaønh laäp Toå chöùc quoác teá caùc Cô quan Kieåm toaùn Toái cao (INTOSAI)5. NXB Chính trò Quoác gia. Vai troø cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc ñaõ ñöôïc thoáng nhaát taïi Hoäi nghò laàn thöù IX cuûa INTOSAI taïi Lima vaø ñöôïc trình baøy trong Lôøi noùi ñaàu cuûa Tuyeân boá Lima veà caùc chæ daãn kieåm toaùn nhö sau : “ . phaùt hieän vaø ngaên chaën caùc haønh vi tham nhuõng.Trong boái caûnh ñeå ñaït ñöôïc muïc tieâu naøy. Ngoaøi ra. Söï ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc gaén lieàn vôùi söï hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa neàn taøi chính coâng do yeâu caàu cuûa moïi Nhaø nöôùc laø phaûi kieåm soaùt vieäc chi tieâu ngaân saùch quoác gia. Baûn chaát vaø söï caàn thieát cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. söû duïng laõng phí taøi saûn coâng. Vai troø. 1999. Lòch söû phaùt trieån ñaõ cho thaáy Kieåm toaùn Nhaø nöôùc laø moät boä phaän khoâng theå thieáu ñöôïc trong heä thoáng kieåm soaùt cuûa Nhaø nöôùc...cô quan chöùc naêng nhaø nöôùc xem xeùt laïi quyeát ñònh cuûa (Toång) Giaùm ñoác veà baõi nhieäm kieåm toaùn vieân.Trong boái caûnh vieäc söû duïng thoáng nhaát vaø hieäu quaû caùc khoaûn coâng quyõ laø moät trong nhöõng ñoøi hoûi thieát yeáu ñaàu tieân cho vieäc söû duïng hôïp lyù caùc nguoàn taøi chính coâng vaø hieäu naêng caùc quyeát ñònh cuûa caùc cô quan coù thaåm quyeàn . Caåm nang kieåm toaùn vieân Nhaø nöôùc. ôû Phaùp laø 190 naêm. ôû Myõ treân 150 naêm. . ôû Ñöùc ñaõ coù treân 280 naêm. xaõ hoäi vaø vì vaäy phaûi hoaït ñoäng tuaân theo nhöõng quy ñònh cuûa khuoân khoå taøi chính voán coù .

Kieåm toaùn caùc doanh nghieäp coù söï goùp voán cuûa khu vöïc coâng v. Tuyeân boá Lima xaùc ñònh t haåm quyeàn kieåm toaùn bao goàm : .loaïi hình kieåm toaùn maø yù nghóa vaø taàm quan troïng cuûa noù laø khoâng theå tranh caõi. ñeå goùp phaàn quaûn lyù toát neàn kinh teá quoác daân.Chöùc naêng. .Kieåm toaùn quaûn lyù taøi chính coâng.” 2. ñoøi boài thöôøng hoaëc coù nhöõng bieän phaùp ñeå ngaên ngöøa nhöõng haønh vi taùi phaïm hay chí ít thì cuõng laøm cho noù khoù coù cô hoäi xaûy ra hôn. trong thôøi kyø quaûn lyù neàn kinh teá theo cô cheá keá hoaïch hoaù taäp trung thì Kieåm toaùn Nhaø nöôùc theo yù nghóa neâu treân chöa ñöôïc söï quan taâm ñuùng möùc. kieåm soaùt cuûa Nhaø nöôùc nhaèm söû duïng tieát kieäm vaø coù hieäu quaû Ngaân saùch vaø taøi saûn quoác gia. Theo Ñieàu leä treân.Kieåm toaùn caùc cô quan coâng laäp vaø caùc theå cheá khaùc ôû nöôùc ngoaøi.” Beân caïnh ñoù. 3. Chöùc naêng cô baûn cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc laø kieåm tra. giaûi phaùp goùp phaàn giöõ vöõng kyû cöông phaùp luaät. .1. neàn kinh teá nöôùc ta ñaõ coù nhöõng thay ñoåi ñaùng keå.Kieåm toaùn caùc giao dòch coâng vaø caùc coâng trình coâng coäng. nghieân cöùu ñeà xuaát caùc kieán nghò. ñoàng thôøi thoâng qua coâng taùc kieåm toaùn. Chöùc naêng vaø cô caáu toå chöùc cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. . taøi lieäu keá toaùn. baùo caùo taøi chính. Tröôùc tình hình ñoù.2. tính hôïp leä. ngaên ngöøa caùc haønh vi phaïm phaùp. . Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc (goïi taét laø Kieåm toaùn Nhaø nöôùc) ra ñôøi theo Nghò ñònh soá 70/CP ngaøy 11/07/1994 cuûa Thuû töôùng Chính phuû laø moät heä quaû taát yeáu nhaèm goùp phaàn taêng cöôøng kieåm tra. a .coù taàm quan troïng töông ñöông nhau. Ñoái töôïng kieåm toaùn cuûa Cô quan Kieåm toaùn Toái cao . 2 .tính hôïp phaùp. Söï hình thaønh Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc.Beân caïnh ñoù. hieäu naêng vaø tính kinh teá cuûa coâng taùc quaûn lyù caùc nguoàn löïc ñeå töø ñoù coù nhöõng bieän phaùp ñuùng ñaén ñoái vôùi töøng tröôøng hôïp cuï theå. choáng tham nhuõng . coøn coù moät loaïi hình kieåm toaùn khaùc. hieäu quaû vaø hieäu naêng cuûa haønh chính coâng.. Tuyeân boá Lima ñaõ neâu roõ muïc ñích cuûa Cô quan Kieåm toaùn Toái cao laø :“ … Kieåm toaùn töï noù khoâng phaûi laø giaûi phaùp cuoái cuøng maø laø moät boä phaän khoâng theå taùch rôøi cuûa caû moät heä thoáng kieåm tra nhaèm phôi baøy kòp thôøi nhöõng sai leäch so vôùi caùc chuaån möïc ñaõ ñöôïc coâng nhaän vaø nhöõng vi phaïm nguyeân taéc phaùp lyù. söû duïng keùm hieäu quaû. hieäu naêng vaø tính kinh teá cuûa coâng taùc quaûn lyù taøi chính . 3 . buoäc caùc beân höõu quan lónh nhaän traùch nhieäm. voán vaø taøi saûn cuûa Nhaø nöôùc. 3. Cô quan Kieåm toaùn Nhaø nöôùc Vieät Nam.2. baùo caùo quyeát toaùn veà thu. goàm caû khaâu toå chöùc vaø heä thoáng haønh chính.Kieåm toaùn thueá. ÔÛ Vieät Nam. b . chi vaø söû duïng ngaân saùch Nhaø nöôùc .v… 3.Cô caáu toå chöùc. Loaïi hình kieåm toaùn naøy khoâng chæ kieåm toaùn caùc khía caïnh cuï theå cuûa coâng taùc quaûn lyù maø caû caùc hoaït ñoäng quaûn lyù bao truøm.. laõng phí coâng quyõ. taäp trung vaøo hoaït ñoäng. Nhieäm vuï vaø thaåm quyeàn kieåm toaùn : Tuyeân boá Lima xaùc ñònh nhieäm vuï chuû yeáu cuûa Cô quan Kieåm toaùn Toái cao laø thöïc hieän kieåm toaùn tuaân thuû vaø kieåm toaùn hoaït ñoäng (khoaûn 4) nhö sau : “1. xaùc nhaän tính ñuùng ñaén. Nhieäm vuï gaén lieàn vôùi caùc Cô quan Kieåm toaùn Toái cao laø kieåm toaùn tính hôïp phaùp vaø hôïp leä cuûa coâng taùc quaûn lyù taøi chính vaø keá toaùn. tính hieäu quaû. Vaán ñeà coøn laïi cuûa Cô quan Kieåm toaùn Toái cao laø quyeát ñònh xem neân chuù troïng öu tieân vaøo ñoái töôïng naøo tröôùc. hôïp phaùp cuûa caùc soá lieäu. Ngoaøi loaïi hình kieåm toaùn neâu treân . ñöùng ñaàu cô quan naøy laø Toång kieåm toaùn Nhaø nöôùc vôùi cô caáu toå chöùc 81 . Nhöng töø khi chuyeån sang neàn kinh teá thò tröôøng coù söï quaûn lyù cuûa Nhaø nöôùc. tính hieäu quaû.

quyeàn haïn vaø traùch nhieäm cuûa toå chöùc naøy nhö sau : a . keá toaùn cuûa ñôn vò. taïo ñieàu kieän thuaän lôïi ñeå Kieåm toaùn Nhaø nöôùc thöïc hieän nhieäm vuï. Ñieàu 4 vaø ñieàu 5 cuûa Ñieàu leä Toå chöùc vaø Hoaït ñoäng cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc (ban haønh theo Quyeát ñònh soá 61/TTg ngaøy 24/1/1995 cuûa Thuû töôùng Chính phuû) xaùc ñònh nhieäm vuï. baùo caùo quyeát toaùn ñaõ ñöôïc kieåm toaùn vaø chòu traùch nhieäm tröôùc phaùp luaät veà nhöõng noäi dung ñaõ nhaän xeùt. 3/ Nhaän xeùt. c . ñaùnh giaù vaø xaùc nhaän. ñeà xuaát vôùi Thuû töôùng Chính phuû vieäc söûa ñoåi. keá hoaïch ñaõ ñöôïc Thuû töôùng pheâ duyeät vaø nhöõng nhieäm vuï kieåm toaùn ñoät xuaát do Thuû töôùng Chính phuû giao hoaëc caùc cô quan Nhaø nöôùc coù thaåm quyeàn yeâu caàu . Nhieäm vuï vaø quyeàn haïn cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. soá lieäu keá toaùn. 7/ Quaûn lyù toå chöùc boä maùy. 2/ Ñöôïc yeâu caàu caùc ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn göûi baùo caùo quyeát toaùn vaø cung caáp caùc thoâng tin. ñaùnh giaù vaø xaùc nhaän vieäc chaáp haønh caùc chính saùch.Quyeàn haïn vaø traùch nhieäm : 1/ Chæ tuaân theo phaùp luaät vaø phöông phaùp chuyeân moân nghieäp vuï ñaõ ñöôïc Nhaø nöôùc quy ñònh. 3/ Ñöôïc yeâu caàu caùc cô quan Nhaø nöôùc. Trung.. vay nôï. döï aùn. keá toaùn veà söï chính xaùc. taøi lieäu ñaõ ñöôïc kieåm toaùn theo quy ñònh cuûa Nhaø nöôùc : giöõ bí maät taøi lieäu . 4/ Ñöôïc ñeà nghò caùc cô quan coù thaåm quyeàn giaùm ñònh veà maët chuyeân moân hoaëc laøm tö vaán khi caàn thieát. goùp yù kieán vôùi caùc ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn söûa chöõa nhöõng sai soùt. Ñònh kyø baùo caùo Thuû töôùng Chính phuû veà thöïc hieän chöông trình keá hoaïch k ieåm toaùn. hôïp phaùp cuûa caùc taøi lieäu. • Kieåm toaùn chöông trình ñaëc bieät (an ninh. 5/ Ñöôïc ñeà nghò caùc cô quan coù thaåm quyeàn xöû lyù theo phaùp luaät ñoái vôùi toå chöùc. Keá hoaïch phaûi noùi roõ ñoái töôïng. • Kieåm toaùn ñaàu tö xaây döïng cô baûn vaø caùc chöông trình. phöông phaùp kieåm toaùn.) • Vaên phoøng Kieåm toaùn Nhaø nöôùc.. 3. keá hoaïch kieåm toaùn haøng naêm trình Thuû töôùng Chính phuû pheâ duyeät. muïc tieâu vaø noäi dung kieåm toaùn. caùc ñoaøn theå quaàn chuùng. caùn boä. 2/ Toå chöùc thöïc hieän chöông trình. • Kieåm toaùn caùc khu vöïc (Baéc. 5/ Tham gia yù kieán vôùi Boä Taøi chính trong vieäc xaây döïng vaø ban haønh caùc cheá ñoä. cheá ñoä taøi chính.Nhieäm vuï : 1/ Xaây döïng chöông trình.3. cô sôû vaät chaát cuûa heä thoáng toå chöùc Kieåm toaùn Nhaø nöôùc theo quy ñònh chung cuûa Chính phuû. Nam). trung thöïc. soá lieäu keá toaùn vaø söï hoaït ñoäng cuûa ñôn vò ñöôïc kieåm toaùn theo quy ñònh cuûa Nhaø nöôùc. baùo caùo keát quaû kieåm toaùn cho Thuû töôùng Chính phuû vaø cung caáp keát quaû kieåm toaùn cho caùc cô quan Nhaø nöôùc khaùc theo quy ñònh cuûa Chính phuû. keá toaùn caàn thieát. taøi lieäu caàn thieát ñeå thöïc hieän nhieäm vuï kieåm toaùn. caûi tieán cô cheá quaûn lyù taøi chính. Kieán nghò vôùi caáp coù thaåm quyeàn xöû lyù nhöõng vi phaïm cheá ñoä taøi chính. vieän trôï chính phuû. chuaån möïc. 6/ Quaûn lyù caùc hoà sô. • Kieåm toaùn doanh nghieäp Nhaø nöôùc. 4/ Thoâng qua vieäc kieåm toaùn. keá toaùn cuûa Nhaø nöôùc. Toå chöùc huaán luyeän. döï tröõ quoác gia. boài döôõng nghieäp vuï cho ñoäi nguõ coâng chöùc kieåm toaùn. caù nhaân 82 . quoác phoøng. caùc toå chöùc xaõ hoäi vaø coâng daân giuùp ñôõ.cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc bao goàm : • Kieåm toaùn Ngaân saùch Nhaø nöôùc. • Trung taâm Khoa hoïc v aø Boài döôõng caùn boä Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. vi phaïm ñeå chaán chænh coâng taùc quaûn lyù taøi chính.

9/ Chòu traùch nhieäm tröôùc phaùp luaät veà nhöõng vi phaïm cuûa toå chöùc kieåm toaùn. 83 . 8/ Khi caàn thieát ñöôïc thueâ kie åm toaùn vieân vaø toå chöùc kieåm toaùn ñoäc laäp ñeå kieåm toaùn. 6/ Ñöôïc kieán nghò vôùi caáp coù thaåm quyeàn xöû lyù ñoái vôùi toå chöùc. caùc quy ñònh veà nghieäp vuï vaø xöû lyù caùc moái quan heä phaùt sinh trong kieåm toaùn maø caùc Ñoaøn Kieåm toaùn Nhaø nöôùc vaø caùc kieå m toaùn vieân Nhaø nöôùc (goïi chung laø kieåm toaùn vieân) phaûi tuaân thuû khi tieán haønh caùc hoaït ñoäng kieåm toaùn.4 .coù haønh vi caûn trôû coâng taùc kieåm toaùn cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc vaø cung caáp sai söï thaät thoâng tin. caù nhaân coù nhöõng vi phaïm cheá ñoä taøi chính . 3. taøi lieäu cho Kieåm toaùn Nhaø nöôùc. ñoàng thôøi laø caên cöù ñeå kieåm tra vaø ñaùnh giaù chaát löôïng kieåm toaùn. • Heä thoáng Chuaån möïc Kieåm toaùn Nhaø nöôùc ñöôïc aùp duïng trong moïi hoaït ñoäng cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc vaø chuû yeáu aùp duïng trong kieåm toaùn baùo caùo taøi chính vaø kieåm toaùn tuaân thuû. caùc yeâu caàu.Heä thoáng Chuaån möïc Kieåm toaùn Nhaø nöôùc : Heä thoáng Chuaån möïc Kieåm toaùn Nhaø nöôùc ñaõ ñöôïc Toång Kieåm toaùn Nhaø nöôùc ban haønh theo Quyeát ñònh soá 06/1999/QÑ-KTNN ngaøy 24/12/99 vôùi nhöõng noäi dung chính nhö sau : • Heä thoáng Chuaån möïc Kieåm toaùn Nhaø nöôùc laø toång theå caùc nguyeân taéc cô baûn.keá toaùn cuûa Nhaø nöôùc. kieåm toaùn vieân gaây ra cho caùc ñoái töôïng kieåm toaùn. vaø veà nhöõng haäu quaû xaáu do khuyeát ñieåm cuûa toå chöùc kieåm toaùn. Caùc cô quan coù thaåm quyeàn noùi ôû ñieåm 5. 7/ Cung caáp hoà sô taøi lieäu kieåm toaùn theo yeâu caàu baèng vaên baûn cuûa cô quan phaùp luaät coù thaåm quyeàn. nhöng Kieåm toaùn Nhaø nöôùc phaûi chòu traùch nhieäm veà tính chính xaùc cuûa soá lieäu. kieåm toaùn vieân khi thöïc hieän nhieäm vuï kieåm toaùn. taøi lieäu vaø keát luaän do kieåm toaùn vieân vaø toå chöùc kieåm toaùn ñoäc laäp ñaõ thöïc hieän. 6 treân ñaây coù nhieäm vuï thoâng baùo cho Kieåm toaùn Nhaø nöôùc bieát keát quaû giaûi quyeát cuûa mình trong thôøi haïn sôùm nhaát keå töø ngaøy nhaän ñöôïc yeâu caàu vaø kieán nghò cuûa Kieåm toaùn Nhaø nöôùc.