Você está na página 1de 8

JakoϾ zasilania - poradnik

Harmoniczne
Rzeczywista wartoϾ skuteczna (RMS) - 3.2.2
jedyny prawdziwy wyznacznik

3
Peak value = 2.6

2 Crest or Peak factor = 2.6


Form factor = 1.82

1 True RMS value = 1.0


Averaging RMS measurement = 0.61

Mean value = 0.55


Harmoniczne

0
0 90 180 270 360

-1

-2

-3
Harmoniczne
Rzeczywista wartoϾ skuteczna (RMS) - jedyny prawdziwy wyznacznik
Towarzystwo Rozwoju Miedzi
Marzec 2001

Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A. (PCPM S.A.)


Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A. jest organizacj¹ non-profit, finansowan¹ przez dostawców miedzi oraz producentów pragn¹-
cych zachêciæ odbiorców do stosowania miedzi i jej stopów oraz promuj¹cych ich prawid³owe i efektywne zastosowanie. Dzia³alnoœæ
Centrum obejmuje zapewnienie technicznego doradztwa i informacji tym, którzy s¹ zainteresowani wykorzystaniem miedzi w jej
wszystkich aspektach. Centrum równie¿ zapewnia ³¹cznoœæ miêdzy jednostkami badawczymi a przemys³em wykorzystuj¹cym miedŸ
w produkcji oraz utrzymuje blisk¹ ³¹cznoœæ z innymi organizacjami zajmuj¹cymi siê rozwojem miedzi na ca³ym œwiecie.

Europejski Instytut Miedzi (ECI)


Europejski Instytut Miedzi jest spó³k¹ joint venture Miêdzynarodowego Stowarzyszenia na Rzecz Miedzi (ICA) i IWCC. ECI, dziê-
ki swoim cz³onkom, zajmuje siê w imieniu najwiêkszych producentów miedzi na œwiecie i czo³owych europejskich producentów -
promocj¹ miedzi w Europie. Powsta³y w styczniu 1996 roku Europejski Instytut Miedzi jest wspierany dziêki sieci dziesiêciu Towa-
rzystw Rozwoju Miedzi (CDA) w krajach Beneluksu, we Francji, w Niemczech, Grecji, na Wêgrzech, we W³oszech, w Polsce, Skan-
dynawii,Hiszpanii i Wielkiej Brytanii. Towarzystwo rozwija swoj¹ dzia³alnoœæ podjêt¹ przez CDA powsta³¹ w 1959 roku oraz dziêki
INCRA (Miêdzynarodowemu Towarzystwu Badañ Miedzi) powsta³emu w 1961 roku.

Zrzeczenie siê odpowiedzialnoœci


Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A. oraz Europejski Instytut Miedzi zrzekaj¹ siê wszelkiej odpowiedzialnoœci za bezpoœrednie
b¹dŸ poœrednie skutki jak równie¿ nieprzewidziane szkody, które mog¹ byæ poniesione w wyniku u¿ycia informacji lub nieumiejêt-
nego u¿ycia informacji lub danych zawartych w niniejszej publikacji.

Copyright© Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A.

Reprodukcja materia³u zawartego w niniejszej publikacji jest legalna pod warunkiem reprodukcji w ca³oœci i podania jej Ÿród³a.

Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A. European Copper Institute


50-136 Wroc³aw 168 Avenue de Tervueren
pl. 1 Maja 1-2 B-1150 Brussels
Polska Belgium

Tel: 00 48 71 78 12 502 Tel: 00 32 2 777 70 70


Fax: 00 48 71 78 12 504 Fax: 00 32 2 777 70 79
e-mail: pcpm@miedz.org.pl Email: eci@eurocopper.org
Website: www.miedz.org.pl Website: www.eurocopper.org
Harmoniczne

Rzeczywista wartoœæ skuteczna (RMS) - jedyny prawdziwy wskaŸnik


Wiele instalacji komercyjnych i przemys³owych ponosi straty z powodu tak zwanego niepo¿¹danego zadzia³ania wy³¹czników au-
tomatycznych. Czêsto te niespodziewane zadzia³ania wydaj¹ siê niewyt³umaczalne, ale oczywiœcie zawsze jest jakaœ przyczyna: ist-
niej¹ dwa typowe powody takiego niepo¿¹danego zadzia³ania. Pierwszym mo¿liwym s¹ pr¹dy rozruchowe powstaj¹ce w momencie,
kiedy niektóre obci¹¿enia, szczególnie komputerów osobistych i innych urz¹dzeñ elektronicznych, s¹ w³¹czane; ten problem jest
omówiony w dalszej czêœci naszego poradnika. Drug¹ przyczyn¹, która mo¿e wywo³aæ niepo¿¹dane zadzia³anie wy³¹czników auto-
matycznych to niedoszacowanie rzeczywistej wielkoœci pr¹du przep³ywaj¹cego w obwodzie - innymi s³owy, w rzeczywistoœci pr¹d
jest zbyt du¿y.
Niedoszacowanie rzeczywistej wartoœci pr¹du zdarza siê bardzo czêsto w nowoczesnych instalacjach - ale dlaczego, przecie¿ cy-
frowe instrumenty pomiarowe s¹ takie dok³adne i niezawodne? OdpowiedŸ polega na tym, ¿e wiele z tych urz¹dzeñ pomiarowych nie
jest dostosowanych do pomiaru pr¹dów zniekszta³conych - a wiêkszoœæ pr¹dów w dzisiejszych czasach jest zniekszta³cona.
Zniekszta³cenie jest wywo³ane pr¹dami harmonicznymi pochodz¹cymi z nieliniowych obci¹¿eñ, szczególnie z urz¹dzeñ elektro-
nicznych takich jak komputery osobiste, zap³onniki i napêdy bezstopniowe. Powstawanie harmonicznych i ich wp³yw na systemy
elektryczne jest omówiony w Czêœci 3.1. naszego poradnika. Rys. 3. przedstawia typowy kszta³t fali pr¹du zasilaj¹cego komputer oso-
bisty. Oczywiœcie nie jest to sinusoida i wszystkie typowe urz¹dzenia do pomiaru zwyk³ej sinusoidy oraz sposoby obliczania nie
sprawdzaj¹ siê. Oznacza to, ¿e podczas usuwania problemów czy podczas analizowania wydajnoœci systemu zasilania nale¿y u¿ywaæ
w³aœciwych narzêdzi - to znaczy takich, które poradz¹ sobie z pomiarem niesinusoidalnej fali pr¹du i napiêcia.

Rys. 1. Jeden pr¹d - dwie wartoœci. Która jest prawdziwa?


Powy¿szy obwód odga³êziony zasila nieliniowe obci¹¿enie zniekszta³conym pr¹dem.
Miernik rzeczywistej wartoœci skutecznej (RMS) (po prawej) mierzy prawid³owo,
a miernik œredniej wartoœci skutecznej (po lewej) wskazuje wartoœæ ni¿sz¹ o 32%.

1
Rzeczywista wartoϾ skuteczna (RMS) - jedyny prawdziwy wyznacznik

Rys. 1. przedstawia dwa mierniki zaciskowe na jednym obwodzie odga³êzionym. Oba instrumenty pomiarowe funkcjonuj¹ prawi-
d³owo i oba s¹ skalibrowane zgodnie z instrukcjami producenta. Podstawow¹ ró¿nic¹ jest sposób wykonywania pomiaru przez po-
szczególne instrumenty pomiarowe. Miernik pokazany w lewej rêce to instrument mierz¹cy rzeczywist¹ wartoœæ skuteczn¹ (RMS), a
miernik w prawej rêce to skalibrowany instrument mierz¹cy œredni¹ wartoœæ skuteczn¹ (RMS). Zrozumienie ró¿nicy wymaga zrozu-
mienia tego, co naprawdê oznacza wartoœæ skuteczna (RMS).
Co to jest wartoϾ skuteczna (RMS)?
Wartoœæ „œredniej kwadratowej (RMS)” pr¹du przemiennego to wartoœæ odpowiadaj¹ca pr¹dowi sta³emu, który wytworzy³by tak¹ sam¹
iloœæ ciep³a przy sta³ym obci¹¿eniu rezystancyjnym. Iloœæ ciep³a powsta³ego w oporniku dziêki pr¹dowi przemiennemu jest proporcjonal-
na do kwadratu œredniej pr¹du w ca³ym okresie. Innymi s³owy, ciep³o wytworzone jest proporcjonalnie do œredniej kwadratu, tak wiêc war-
toœæ pr¹du jest proporcjonalna do pierwiastka œredniej kwadratu, czyli œredniej kwadratowej (RMS). (Biegunowoœæ nie ma znaczenia, po-
niewa¿ kwadrat jest zawsze dodatni.)
Aby uzyskaæ idealn¹ sinusoidê, tak¹ jak na Rys. 2, wartoœæ skuteczna (RMS) musi wynosiæ 0,707 razy wartoœæ szczytowa (wartoœæ
szczytowa wynosi 2, lub 1,414, razy wartoœæ skuteczna (RMS)). Innymi s³owy, wartoœæ szczytowa pr¹du o 1-amperowej wartoœci sku-
tecznej i niezak³óconym kszta³cie fali wynosi 1,414 amperów. Jeœli wielkoœæ sinusoidy zostanie po prostu uœredniona (odwracaj¹c ujemna
po³owê okresu), œrednia wartoœæ wyniesie 0,636 razy wartoœæ szczytowa, lub 0,9 razy wartoœæ skuteczna (RMS). Na Rys. 2. pokazano dwa
wa¿ne wspó³czynniki.

Rys. 2. Sinusoida bez zniekszta³ceñ.

Skutki nieprawid³owego pomiaru


Dopuszczalne znamionowe ograniczenia dla wiêkszoœci elementów obwodu elektrycznego zale¿¹ od iloœci ciep³a, które mo¿e zo-
staæ wyemitowane, a dany element siê nie przegrzewa³.
Wartoœci znamionowe kabli s¹ podawane dla konkretnych instalacji, z których ciep³o jest emitowane z ró¿n¹ prêdkoœci¹, i dla ma-
ksymalnych temperatur. Poniewa¿ pr¹dy zniekszta³cone harmonicznymi maj¹ wy¿sz¹ wartoœæ skuteczn¹ (RMS) od tej zmierzonej
miernikiem do pomiarów œredniej wartoœci skutecznej (RMS), wartoœci znamionowe kabli mog³y zostaæ zani¿one i wytrzymaj¹ wy-
¿sz¹ temperaturê; w rezultacie nastêpuje zniszczenie izolacji, wczeœniejsze awarie oraz istnieje niebezpieczeñstwo po¿aru.
Rzeczywista wartoϾ skuteczna (RMS) - jedyny prawdziwy wyznacznik

Rys. 3. Typowy kszta³t fali pr¹du zasilaj¹cego komputer osobisty.

Wymiary szyn zbiorczych s¹ dostosowane do iloœci strat ciep³a z szyn podczas zjawiska konwekcji, promieniowania oraz do iloœci
pozyskiwanego ciep³a dziêki stratom rezystancyjnym. Temperatura, przy której te iloœci s¹ równe, jest temperatur¹ robocz¹ dla szyn
zbiorczych i s¹ one tak konstruowane, ¿e temperatura robocza jest dostatecznie niska, aby zapobiec przedwczesnemu zu¿yciu izola-
cji i materia³ów wzmacniaj¹cych. Podobnie b³êdy pomiarowe przy odczycie rzeczywistej wartoœci skutecznej (RMS) prowadz¹ do
eksploatacji przy wy¿szych temperaturach. Poniewa¿ szyny zbiorcze maj¹ zwykle du¿e rozmiary, bardziej widoczny jest efekt naskór-
kowoœci ni¿ przy mniejszych przewodach, co prowadzi do dalszego wzrostu temperatury.
Inne elementy elektrycznych systemów zasilania, takie jak bezpieczniki i nagrzewaj¹ce siê elementy wy³¹czników automatycznych,
s¹ znamionowane zgodnie z wartoœci¹ skuteczn¹ pr¹du (RMS), poniewa¿ ich dzia³anie jest zwi¹zane z oddawaniem ciep³a. Jest to
podstawow¹ przyczyn¹ niepo¿¹danego zadzia³ania wy³¹czników automatycznych - pr¹d jest wiêkszy ni¿ spodziewany, a wiêc wy-
³¹czniki automatyczne dzia³aj¹ w warunkach, w których przed³u¿one dzia³anie prowadzi do niepo¿¹danego zadzia³ania wy³¹cznika.
Reakcja wy³¹cznika jest wywo³ana temperatur¹ i mo¿e wydawaæ siê nie do przewidzenia. Tak samo jak przy przerwach w zasilaniu,
koszt awarii spowodowanej niepo¿¹danym zadzia³aniem wy³¹czników mo¿e byæ wysoki i prowadziæ do utraty danych w systemach
komputerowych, zak³óceñ w systemach kontroli procesów itd. Te kwestie s¹ omówione w Czêœci 2. naszego poradnika.
Tak wiêc tylko mierniki rzeczywistej wartoœci skutecznej (RMS) zapewniaj¹ prawid³owe odczyty i dziêki nim wartoœci znamiono-
we kabli, szyn zbiorczych i wy³¹czników mo¿na okreœliæ w³aœciwie. Zasadnym pytaniem staje siê kwestia: "Czy dany miernik jest
miernikiem rzeczywistej wartoœci skutecznej (RMS)?" Zwykle, jeœli miernik jest miernikiem rzeczywistej wartoœci skutecznej (RMS),
bêdzie to wyraŸnie zaznaczone w specyfikacji urz¹dzenia, ale czêsto nie ma takiej specyfikacji pod rêk¹. Mo¿na na to pytanie zna-
leŸæ odpowiedŸ, porównuj¹c pomiary pr¹du takim miernikiem z pomiarem zwanym miernikiem œredniej wartoœci skutecznej (RMS)
(zwykle s¹ one tañsze), lub porównuj¹c z pomiarem zwanym miernikiem rzeczywistej wartoœci skutecznej (RMS) przy pomiarze pr¹-
du w nieliniowym obci¹¿eniu (takim jak komputer osobisty) i pr¹du pobieranego przez lampê z ¿arnikiem. Oba mierniki powinny

Tabela 1. Porównanie mierników mierz¹cych œredni¹ i rzeczywist¹ wartoœæ skuteczn¹ (RMS).

!
Rzeczywista wartoϾ skuteczna (RMS) - jedyny prawdziwy wyznacznik

wskazywaæ tak¹ sam¹ wartoœæ pr¹du dla obci¹¿enia lampy z ¿arnikiem. Jeœli jeden z nich wskazuje du¿o wy¿sz¹ wartoœæ dla obci¹-
¿enia komputera osobistego ni¿ lampy (powiedzmy ponad 20%), prawdopodobnie taki miernik jest miernikiem rzeczywistej warto-
œci skutecznej (RMS); jeœli wskazania s¹ podobne, mierniki s¹ tego samego rodzaju.

Wnioski
Pomiar rzeczywistej wartoœci skutecznej (RMS) jest bardzo wa¿ny w ka¿dej instalacji, w której jest du¿a iloœæ nieliniowych obci¹-
¿eñ (komputery osobiste, zap³onniki elektroniczne, kompaktowe lampy fluorescencyjne, itd.) Mierniki œredniej wartoœci skutecznej
(RMS) wskazywaæ bêd¹ zani¿on¹ wartoœæ skuteczn¹ o nawet 40%, co mo¿e prowadziæ do podawania zani¿onych w³aœciwoœci zna-
mionowych kabli i wy³¹czników automatycznych, awarii i niepo¿¹danego zadzia³ania wy³¹czników automatycznych.

4"
Europejskie Centra Promocji Miedzi
i partnerzy programu Leonardo da Vinci Power Quality

Benelux W³ochy
European Copper Institute Istituto Italiano del Rame
168 Avenue de Tervueren Via Corradino d’Ascanio 4
B-1150 Brussels I-20142 Milano
Belgium Italy
Tel: 00 32 2 777 70 70 Tel: 00 39 02 89301330
Fax: 00 32 2 777 70 79 Fax: 00 39 02 89301513
Email: ist-rame@wirenet.it
Email: eci@eurocopper.org
Web: www.iir.it
Web: www.eurocopper.org
Kontakt: V. Loconsolo
Kontakt: H. De Keulenaer
Institutio Italiano del Rame
Copper Benelux Via Cardinal Maffi 21
168 Avenue de Tervueren I-27100 Pavia
B-1150 Brussels Italy
Belgium Tel: 00 39 0382 538934
Tel: 00 32 2 777 7090 Fax: 00 39 0382 308028
Fax: 00 32 2 777 7099 Email: info@ecd.it
Email: mail@copperbenelux.org Web www.ecd.it
Web: www.copperbenelux.org Kontakt: Dr A. Baggini
Kontakt: B. Dôme TU Bergamo
Hevrox Viale G Marconi 5
I-24044 Dalmine (BG)
Schoebroeckstraat 62
Italy
B-3583 Beringen
Tel: 00 39 035 27 73 07
Belgium
Fax: 00 39 035 56 27 79
Tel: 00 32 11 454 420 Email: graziana@unibg.it
Fax: 00 32 11 454 423
Kontakt: Prof. R. Colombi
Email: info@hevrox.be
Kontakt: I. Hendrikx Wielka Brytania
Copper Development Association
KU Leuven Verulam Industrial Estate
Kasteelpark Arenberg 10 224 London Road
B-3001 Leuven-Heverlee St Albans
Belgium Hertfordshire AL1 1AQ
England
Tel: 00 32 16 32 10 20 Tel: 00 44 1727 731205
Fax: 00 32 16 32 19 85 Fax: 00 44 1727 731216
Email: ronnie.belmans@esat.kuleuven.ac.be Email: copperdev@compuserve.com
Kontakt: Prof. Dr R. Belmans Webs: www.cda.org.uk & www.brass.org
Kontakt: A. Vessey
Niemcy
Polska
Deutsches Kupferinstitut e.V
Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A.
Am Bonneshof 5
D-40474 Duesseldorf Pl.1 Maja 1-2
PL-50-136 Wroc³aw
Germany Polska
Tel: 00 49 211 4796 323
Tel: 00 48 71 78 12 502
Fax: 00 49 211 4796 310 Fax: 00 48 71 78 12 504
Email: sfassbinder@kupferinstitut.de Email: pcpm@miedz.org.pl
Web: www.kupferinstitut.de Kontakt: P. Jurasz
Kontakt: S. Fassbinder
Politechnika Wroc³awska
HTW Wybrze¿e Wyspianskiego 27
Goebenstrasse 40 PL-50-370 Wroc³aw
D-66117 Saarbruecken Polska
Germany Tel: 00 48 71 32 80 192
Tel: 00 49 681 5867 279 Fax: 00 48 71 32 03 596
Fax: 00 49 681 5867 302 Email: i8@elektryk.ie.pwr.wroc.pl
Email: wlang@htw-saarland.de Kontakt: Prof. Dr hab. in¿. H. Markiewicz
Kontakt: Prof Dr W. Langguth Dr in¿. A. Klajn
Fluke (UK) Ltd
The Metro Centre
Dwight Road
Watford WD1 8HG
Tel: 01923 216400
Fax: 01923 216405
Email: industrial@uk.fluke.nl
Website: www.fluke.com
Ken West

Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A. European Copper Institute


50-136 Wroc³aw 168 Avenue de Tervueren
pl. 1 Maja 1-2 B-1150 Brussels
Polska Belgium
Tel: 00 48 71 78 12 502 Tel: 00 32 2 777 70 70
Fax: 00 48 71 78 12 504 Fax: 00 32 2 777 70 79
e-mail: pcpm@miedz.org.pl Email: eci@eurocopper.org
Website: www.miedz.org.pl Website: www.eurocopper.org