Você está na página 1de 32

':?

.t.

p

NCIS

BOLtrTÍN MtrNSUALDA CULTURAGA.

ÓNCEO

DA

SOCIEDADE

NÓS,,

LEGA,

DINDITOR:

Vicente Risco

REDAUTOR

X.EFE:

Xaviel Prado(Lameiro)

SEGREDARIO

DA

BEDAUCION:

Xulio Gallego

REDAÜTORES:

XERENTE:

Arturo Noguerol

SÜB-XER,ENTE

Alfonso

V. Monxa,rdÍn

Ramón Cabanillas,

Alfonso R. Castelao, Antón Losada Diéguez, R¿mór Otero Pedrayo,

Florentino L. Cuevillas, Leuter González Sa,lEado

COLABORADORES:

leix¡ir'¿. de Pascoaes, Johan Viqueira, Philéas Lebesgue, Leonardo RodrÍguez' Antón Villar

I'oute,

.{.beDte, Manoel Banet Fontela,

Wencesl¿o Fernández Flór'ez,

Xaime

Quintanilla,,

Antón Norieg¿)Varela,,

Gonzalo

Lois Peña NoYo,

Eladio Ro¿lriguezGonzález,

Ernesto Rivera,

f{¿rqués de Figueloa,

Alexandre

Antón P¿lacios,

Leonaldo Coirubra,

An¡ador Yillar,

AlYaro Cebreiro

Taibo,

Xulio

de Córdov¿, J. Celvaens Rotlrígues,

Xulio

A' Cuevillas,

Victoriano

Prieto,

)(osé Ferl]árldez MartÍnez,

Farruco Lauas,

etc., etc.

REDUCIÓNY-ADEMINISTRACIÓN

'

PadreFeixóo,12

ABONAMENTO

Doce ntimatos,

ña

Atlcentína.

Petri¡tstta.

I

6

3

ptas.

?¿Jos

d'olarc

ets.

. En Cuba .

NlLr¡I&t'osatrqsados I petas. Númaro sólto, ú

tstebolotínr0npübli¿amaisorixinás que0s qustorandireitame¡rtessol¡eitadospol.aD¡reuciór. -Tamp0uco ss

faisol¡daíiodasideiasn-elasemil¡das,Ionsendodosquep0rno¡¡renf¡rmad0s,entérdense qüe sondaRedauoión.

SUMARIO

Nota d@Red,aución. -

Al,atdsd,clnoite d,e So;aXoan, por Euxnlro O Pil,ósofo d.ef?¿?, por XaN AZNAR. C b¿srno.por C¡st¡teo.

Prq,fa,cerun /¿i¿¿zo , por FoRMTNBoúza BREY.

ge¿c¿ón Arqueolóüícc,, por FLOBENTTNOL. CttEvlLLAB. No¿aslinclnceí¡ as , por Anruno Nocuetor,. Not@sdeportú)q,s,por GoaL. Oshomes,osfeitos,as aerbo,s, pol-a,REDAüCróN. Aaho ósleutor6. Fóra. de testo: flhu,no, pot QtsraLA.o. Fatografias de SaüANrtrco.

lloNTES,

SAMANIEGO

L¡uts

És¡ra.d.ar

¡rírrn.

NOS

. FOTÓGRAFODE MODA

A3

-

<DüJREIIIISE

fuTANUTL SE@ANE

AXENCIADE FERROCARRILES

Macleiraslabradas (le tjdas clases

Porrúe

llfaJriDr-

:-:

-

:-;

{DLIR'D¡¡I

MércanseAP|AS pra ntnas

5E

GA AS SUAS OPERACIÓSCOMERCIALES

co'-rs c.{s-\s Qull s' .{NllNcl¡l\

No

BANCO

DE VIGO

FUND-{I)O EN 19OO

CASACENTRALviG0.-8ücür$ah$0al0|teia$sl¡0|lntfi$t,

p0llll|,ilnn,

$ñllTlñ[0,llttñ0[n0ifl,!"|0üilnlt

üoYft,8nnc0[t l|flt0t0nfin$,cflRsftl.lñ0,ttLfll0lll,cfiRlllfl0d,ü f$IRff0fl,ilnnBnl8nonl,lfl,l|lÍlll

Tér1-\xerlie,. e Conesponsaesno R:ino yo

Estr¿nxeiro, especi¿lücrLtenils -{rr1érecas

Ileali24 t,l¿tt 11'1h.¡: Ot).rdciósde

llanca, e llolstL.t¡.:r:ttltl,al. Ade¡niteca¡ttasc,t¡'rct1,tesc ¿.qr¡i.tt)s

t:¡ol'osoueú¡o¡taos itrtrcs$ s¡lluatttts:

( O\TAS COIIRENTES á vist¿'

DEPOSITOSa

1 rnesplazo.

')it6,>

'¿ 12

"

lln C.!IX-I

DE '\FORROS cleic¿10000 ptas.

2

2 ri¿

3

:1 ,,r:

4

:J

"r

LUIS

GALLEGO - Procurador

DASE PRESA NO DESPACHO DE

LUIS

ESPADA. N(IMERO

TODA CRAS D'ASUNTOS

9.-OARENSE

NOS

MANUEL PEÑ

A

REY

ESPECIATISTA[N PARTOSEDO'NZASPROPTASD MUII,ER

A

DEIXOIIDE PERTENECERDEND.OIY\ESDE XUNIO

U S,\\.\TORIU'JI IRIlRXJTO D L'I I]:\-E

E

CONTINUA

NA

SUA

CLi\;CA

NA CALLEDE LUISESPADA.21-2.'

o\DIl

tiltLIBE -\

CLr\sLI-f \

E i-,',i t-pri0li-\clós

E Tir-,T-r" "-\:-fr ):.

Merquen,PLN,Y'iRCSDI RRFIR ,,PERILLT,,

OS DE ii-{I:

I_'L!i_r,. ,_,: !'-a:

ll-:,

BOAS UIILIDAS

F'\Bnl-

ANDRÉS

OTtF,Elif

SE

CirlreA. ts.C

-r-\ - i

'

PERILLE

:EsFa;-a.!

:r'¿i:::.:

,i]

OS

'

LltIp^

, os MAIS I CO^r:Liru Cos

REVENDEDORES

iIEPERSENTANTE N -.\

AR\E\TINA

JOSE

MARTíN

Oalle \¡eüezrela.

926

Gaga "F--_REE¡LE,,

FIIRRETERIA :-: L¡-ft-A ]IL}EBLE¡ E[.()NTIXIECOSE DE LL-\U

:-: (.-'RIS'|AL

FRABICACIOS DE CI,)L'-II0SPATENTADOS

VosledepodeñoDl¿l-as!3 casaconsolovisitaristeashlEaG.

c¡lendo0 maximümd' economía.

?az Nóvoa,9-OURENSE

BOLETIN

Ano

III

MENSUAL'DA

DA

CULTURA

GALEGA,

NÓS,,

SOCIEDADE

Ogr¿¡se

25

óe

Agosto

1922

ÓRGAO

Núm'

f 2

chegouá

Non

findal-a sua pirmeira seriede docenrimaros'

NT/IQ

t\

e persistente,cl'eixemprar sacrifizo,de fé endexamáisdeceucionada

noi clestinosclaRazae da

\-/

J

imoscliciro qu'élo repersentad'esforzo pacienzudo

cultura galega, pol parte doseclitores.

Durante todo iste tempo,

non deixou NOS un istante de traballar

pol-oacomprimentoda

áe recadai pla elo a contribución dos mais doados pra clarenó Pobo

Galego

mais

nra

que nos obriga a aumental-a tirada a cada que non imos descamiñadose que o boletín

NÓS tespondea unha necesidaclefondamentesentidano nósoPaís.

tamén a persistirmos no nóso esforzo e a intensi-

novo nrlmaro,

tarea que clend'o principio se propuxera, nin

un meirancle conecimentocl¿scousas qtre ten de seu, e

marcarlle o camino do que clebechegar a ser.

A crecente d.emanda,

dinos ben

EIo bbríganos

ficalo ainda.

buian á nósa obra

sendo en Galiza unha afirmación d'enxebrismo, unha revelación das nósas posibilidáspr'o futuro e un órgaoderelaciónantr'o pensamento galego e o pensamentodos poboscultos.

ÑÓStui po}o tento eiquí un chamamento pra que contri-

todos aquiies

que queiran que o nósoboletín siga

LISTA DOSSOCTOSDE NÚIIARO DA SOCIEDADE NÚS"

F

t

D.

D.

D. VrceNtr Rrsco

D. Ar,roNso R. C¡.stpr-¡.o

R¡.uóN OrPno Pron-+Yo

Antuno NocuERor,BUJÁN

D.

ANTóNLous¡o.t DrilcuEs

D.

R¡.'uóNVrr-r-¡.nPourn

Excuo. Sn.

D.

D.

D.

D. Lr:oN¡.nooRoonicurz

XosÉ OALvIñoXI¡n¡Ño

ANIóN Vrlr-¡'n Po¡rr

Fn¡scrsco L¡m¡s

r

NOS

NLRLRSDRNOITEDES,XONN

PorEu¡enio¡1ONTES :-:

ñ Rar¿ónCRBRN|LIRS

Pol-o||lara¡¡lt0

Itofo mar abáixo, pol-o r¡¿r.enriba.

[ollí|lü|l||aoútnlaleriüa

Collil¡ uulÉ ostrelá feri¿la

Pol-o I)]ar abaixo

 

Tol1 tolr tor porrou tou

Pol-o 1n¿r.€uriba

Collin rrDhe e¡JL¡elaferida

Velr 1:L)'ánaloseüE reüto rnareiro

E

quiteille as Dlürrag

Ai

lo re le lelo

E

n-u¡he g¿Iola, ai lelelo

T¡ai bágoas Dosollos

Cubfíralolle tuds a faci¿n¿ os cebelos.

No nrar enrbá,i,\o l{o rna¡ enribe

Ráráte, veDto rnareiro:

P¡a d¿rche ledicias Troüxeümeü p¿D¡leiro,

Vento maleiro

que füras

en pip¿

Párate reDto rnar.eilo.

0e[d'ooütod'ü|t llcoüto

Denal'o oüto d ll¡r Dicolrto Urr attrrrlxo cai no ral

ei ujnj[

Ujujru,

Picoi€¿r r'il l'oalal-asgaliirás o g¡los ¡lo lngar

Probo aturll\o,

Probe atüruxo, ei jtl jüiu, soio fai chor.¿r

ujü.iR,soio fai chor¿r

taruarlúaqüoro8 0ro l||ülño

llfargarida qrr€ ras l)r'o tnririo

Lalalo ai lalala

Margartd¡, chógate acá Margarlala qu€ ras pm lriiro Pous¿ i reir¿ do n€r ter fol ()s s¿posescoitan diü cr.oct0

NoD hai geláD, M¡rgariala Nou l¡i Éiel¿irr n-esta Ter.¡a

C¡laz de ¡¡loe[ó $o],

Tou porro[

tou

BeD mantialar ben bobida

Iler m¡ntiala, ben bobial¿

Frrltlle curanalo a terialo

U

¿ estrel¿ botonso a ¿anta¡

D

¿ estr.elg,botouse a,c¡ntar

Ai

lsl&la,

ai l¿ la li.

.Ec¿ldo xa eltilo ToLrpolroü to¡r

AbriDlls emailá a g¿yola

Abdtrlleamarláag!¡yola

cu].Íalá,

A-ai

l¿ lá

E a estrela botouse a r.o¿r

Si. E a estfelr, botorrse¿ Yoar

-4.ilelelortou, tolr, tu

po¡rou toLr

A estrel¡ boto[se 3 voa¡.

Xhl¡ü trlhldr

-riocaüriño de San¡ lag,r

Esqueein o mer borilóD

It Ea ponl¿ ¿I'ün ca¡bsllo

Perdin o mer cü¡sz¿D.

Peralín o cur¿zó¡1nreu

P¡o tr¿igo ¿ c¿bazn

Ai la la le le lo Che¿ de s¿l¿t'os

E as cunchas chea- de pe¡dós

You ohrm¿r n-i¡e c¿stelo

Seiror dos cen caprLsal'os,

O'¡ubil¿eóbair¡la

A costiña aleCarotlo

O[ríD ¿ un c¿r¿bel Bo¡raDalon-ü¡ pe¡realo

Tra la,lá, tr¿ 1¿le 1o Onrin ¡ un c¡rabel

lJer¡aDdo n-ún peDedo.

[u qu¿ro

telunÍa

[úa

Du qlrero to¡ u¡rlra J'ri¡1.

Liltriti,

Eu qrero ter unha pú¿

Ileinr, ¿l(ir mercar á riia

Si {lí

ELrquero ter únha pria

Do¡a hai, i cidá.

PIa tocar a gritalra

en ra.v_ol¿sal€hia.

P¡a

Ai ler.elé,ai laja'lá.

tocar a güitarr.a, elr r¿tolas de lúa.

lol-¡$coiledoiro$l$!lúr$

Pol-as cor.redoiras

Ispidás. euc0ires, Pol-as coüe¿loires que ra¡

Pol-as corietioiras qrre trep¿n e choütan

boca a baixo

, Pol-ás corleiloi¡as

Ispidas, eacoira.r. ]Iolladas de ¡úa que l¿mben o chao.

Ai lelelo, i-ai lelelo

ai lelelo. i,¿i tatalá.

B¿i\a¡

ás cautigss

desguedellad¿s

Ar loi¡as ¿artigas

Ca¡ls¿s.sofocaalas, As c¡ntigas moz¿s

Como osmar.iileiros

\a

Con piDchos de toxos Feridas, t¿tuadas

Ai lelelo, i-¿i lelelo

Ai lelelo, i-ai lalalá.,

ll¿ix¡n as ca¡rtigas Pol-¿s cor'¡ealoir¿s quo lamben o chao

Baixan ¡s ceDtig¡t Collialss da rnao.

NOS

O FILÓSOFO DE TUY

i 18te babrrllo ¿ unha na¿icia praJ¿o'qua oai altantuAa búaluc¿ón'a

princ¿p¿oÍ no nttm&ro qle 'r¿nr d,o tro,todo QlI'd |t¡hll l.ltur,

ncnre fiIósofo go,legoFrdncisco 8ó,n.he2' feita pol-o culthí't|o profeaot do

Igtituto al'Our¿rc¿, D. XM Aznet Ponte. E a pbn¿ira Penír¿fik|,e NÓSobtl¿¿odsptim¿.easalasua Iübrice.ú:4

d¿ ¿mt_

qúe 3úi m

rt

rt

rt

rl

moitos halles caus¿r sorpresa o tftulo d' iste ¿rtigo, e cecais qu' o seu esprito sonli¿ escéptica,mente ó leelo. Un filósofo galego? N-outlo tempo x¿,ido felizmente, estranab¿ ouviü falar de filóso- fos hespañoles, e moito máis, d'unha Jilosofia nazonal. Hoxe ainda, pra

rnoitÍsemosgalegos é unha revelación ouviren rlolubrar a un pensador nado na su¿ terra. E

n¿d¿ menos que se trata

figu|as do Ren¿cemento filosófico no

p¿ña participou tan intens¿meDt€ coma no

renacemetrto artísteco e literado,

tres persoalid¿des tan orixinaes e barudas com'o valenciano Xan Luis Vives, o estJomeño Pedro de Valencia e o galego Fr¿ncisco Sán-

chez. Tres nomes clu'iles solos ¿bo[d¿n pra nazonaliz¿l-a fllosofia n-un pais.

d'unha das grandes

clue Hes-

produeindo

Espdtos

apaixoados,

rebeldes, inquedos e

¿ventureiros, máis que ninglin o ei¿lego Fr¿ln- ci6co Sánchez, son os verd¿(leiros inici¿dores d¿ refor.ma lilosófica, cui¿ ll¿ternidade atri-

Iluise á Desc¿rtes.Rebeldes ó ferleño dogma- tismo d¿ filosofia. tr'¿dicional d¿l Edade Mealia, n¿ que foran educados, e que non satisfacis,ó 6eu esprito, coñecedor€só mesmo tempo .das ideias e teorias rla antiguidade gteg",. princi- -cia palmente traguidas ó ¿mbente por obr& e gr'¿- dos huma,¡.ist¿s;idei¿s e teori¿s opost&se conf¿iliutorias ¿ntre si e moito máis ainda co¿ filosofia medieval, cairon en glan receio e des- confianza tocantes ás ideia,s adimitid¿s tr¿di-

zon¿lmentecoma

resolto

cenoia. Mais, esplitos refreusiyos e sinceira,'

mente apaixo¿dos pol-a sabenci¿, non podían ffc¿r n¿ postur¿ escéptic¿ doada e cómoda, 6enon que neg¿ndo e dudando ¿ lilosofÍ¿ndo seü

tempo,

estudo do coñecementomesmo, siñalando a su¿ orixe, leis de desenvolvemento e limites, 6endo n-isle sen6o, sobre todo Luis Vives e Pedro de

verd¿deil¿s, vindo p&r¿r n-un

esceplicismo toc¿nies á tod¿ filosofÍa e

enca,miñaroD a sua refi'eusión car'o

Yaleneia, verdadeiros filósofoscr{tecose ac¿dé- micos, descendenteBd'Arcesilao e pr€cursores de Kant, Fransisco Sánchez deu un paso máis. Escéptico no tocantes á cencia do 8eutempo, inieia, com'os discipulos d'Enesidemo, unha

direioión positivista,

a fllosofia,escolástica, da que compre ceibarse

p|a que libre d' ela o esprito, poda, ollar direit¿- mente &scous&s en si mesmas, levando pra elo

osdous únecosistrumentos, o esprimento e máis

o xuicio, capaces de produsir cencia, O lema

ou bandeira de Franciseo Sá,nchezéi ouerra ó s¿lothrlLo;po,so (r inclucióil,. -{ perso¿lid¿de qu'a nós hoxe nos intres¿ estudar, é a d'iste médeco e ñlósofo galego, trYancisooSánchez, A sua obra, igoal qu'8, sI¡¿ persoa, estiyeron moito tempo na sombra, máis que nada na nósa patria. Déronse a,estudala os estranxeiros, Un d'iles, Henry-Pi"rre Cazac, determiñou pra sempre as d¿tas principás d¿ sua vida e o lugar da sua naceneia, respeuto do que er&n a,s opiniós opostas com¿ se deduz da bibdogra,fi¿ qu'eu col de Sánchez temos. N¿ nósa p¿tria ana,lizou brilantismamente a su¿ obr¿ filosóIeca D. M¿rcelino Menéndez Pelayo uos seus -D)rsú¿gfosd,e aitiea fil,osófr,ca (cq,p.If De Zosor¿genesd,el a'tticisn'¿o lJ d.el erccepticismo U

e$)ecio,l,rnente cle los pt;ecursores españoles de

Kant),

t¿do Q?rod l1ihil saitut", sigte descoñecido, sendo moito máis citado do que leido, a cau6a

de non haber ningunha ve$ión ó ca,stelán.

Compre dalo a coñecer.Elo ha contribuir ¿ tiral-

o plexuicio

dos da xenera,l axitaeión

leermos xa o seu prólego, sentirémonos lev¿dos

a comparalo con Desca,rtes,o home d¿ dribid¿

sistemática, o innovador da lilosofia, coma 6e

ten repelido xa d'abondo. Alj hemos ver ¿ $ánchez exereitando o mesmo método, pondo

e neokantiana (1). Critioa

müis a sua obra, o intresaDtisemotra-

de que nós premañesemosaleixa-

do peDsamento,e, ó

(1) Irlenéndez Pefa]'o, ,¿.rogtosdc .r

drid.19l8.

¿¿o ÍUütjfrca, M*

4

en

di

guén for¿ir ditas.

mesrno nos

Da introdución coma sl endexamáis por nin-

dúbida, tod¿l-&s cousas,corna il

Traducitrnos

e d&rmos ¿

coñecer Da sua

terra a obr¿ filosófica do insine pensaclol',tal é

o uosoernpcño.A sua impollsncianol! paloz

que se poda discutir. Poderasediscutir,

e desbofar o escepticisDro, no terleo da espe'

clulacióni e pol-o rnesmo, atop¿¡,ttlesbotabel o

t-sceptir-ismodo ttosopensadot:lrr¡i: sPli¡ em-

peño vano descoñecer históúcanelte

tanci& de tal sistema e negar'llo á obra que tlatamos de dal a coñecer na nos¿ língoa, c¿ndo ademáis ela ten o rnér'eto iDdiscutibel de

spl plepursora do mélodoposilil o )'-,.Sprimeo- t¿l da cenci¿1modet'na. Hai aind¿ máis. "Pobo que non sabea sua historir,, é pobo condanado a irleYocabel ruor- te>. O rresmo pódesedicir do inditido: iDdi- vido, er que non lecorda, é e¿Taleiro. aboc¿do

á motlet, SuplimaDol-a meDoti¿ J-eD ce¡to sensoaniquil¿m[,]-o¿¿j \-edeo que pasa caud' erquegemos algo; somell¿ conla si nos esg¿za-

sen o

car''o pasado e o queremos lembrar: é o istinto

de conseryacióu espil'tual, a posesión de nós rncsmos.Canto üillor eüáis doadamentelem-

br.arnos,canto millor memoli¿ teDos. nráis for- tes somos mentalmente e rnáis ¿finratnol"¿ nósa persoalidade. lfirando car'o pasadoé coma,

adequilimos enerxÍa d'aboudo pra

nósa vida,

dacle.Maxineose os .-¿sosda süd perd¿. e

l.eranse os etectosantivitaes do esqueceruento.

Pois ben, podemos dicir qu'a

pobo, o qu'a, memoria ó indiYialo. Os pobos' coñocendo e lembr'¿ndo ¿ sua.historia é com' adequireu enelxia d'abondo pra segEiren facén- doa. Isto p¿sa en calquer orde de feitos e o mesmona filosofia. Poalemosconsialeral-a hulra- uidacle pensaclola com'un solo indi¡-iilo. e asÍ coDr'iste pla seguil pensando ten que lembrar o xa pens&d.oe rnantelo com'el depósito na rnernoria, asi os poboshan lemblal-os seusfeitos pra seguileD autuando, vigorizándose co pasa- do. No dominio da filosofÍ& e da especulación

que é o qu'a nós nos iurporta, conYén que lef,o-

criticar

a iDrpor-

eu,

e

d' ehí \.era¡r,cobiz¿ coa.qt

ollamos

continual-a

A rnemoria é o sosténda persoali-

histori¿

é

á

ütr

bremol-o nóso pasado, a,nósa

(que si a tivemos,

pra,qu'asÍ

\.igolicrDlol-a nósa intelixencia e d iste xeito

seguiluros pensando e acr¿rando o nóso porYil filosófico.

.\'-o negala non é máis que iñorala)

ltistoria

fllosófica

coDraa tiveron todolos pobos,

VexaDrosagora pirneilo

cales foron:

NOS

A yida e asobrasdeFra[ciscoSánchez

ó tlatalnos d'escribir', xiquela sexa uroi sumali¿rmelrte, a r.ida cloescéptico galego, x¿ non terDos que púncipar coma fixo Pielle Cazac, dicinclo que <apenas é doado &topar,

onde naceu, asi

como á d¿ta da sua vincla ó urundo, algús escli-

tores que rlos.seusp¿receles anden conforrnes,

lon digo os ús cos outros, senon aind¿ corsigo

tocar]tesá sua p&tria e ó lugar

rnesmos>,

gación, cluedeu por lesultaalo a descobert¿ de pleciosos documentos, podenos aflr'rrrarc&l foi

o lugar

cluedarldod' iste xeito desr.añecidaa esvesidacle

e corfusió[ que respeutod'istes puDtosreina]la

d-Dt.'''osseusbiógr¿fos.

-\téDdonos,logo, ó resultadodas inYestiga-

Ilois,

gr¿cias á sua pacer]cios¿iDvesti

e a d¿t¿ do seu naceulento e lnotte,

ciósde II. P. Cazac {1)podemosdicir

"isco

cibdade de Tuy fCiultos Tuclensis),na seguDda

mirade do ano 1í;0. A escralecer ist¿, data,

qu'enantes era a de 1ó62,deducida do que se di

sa

aDos, er} 1ti32,\'eu un precioso documento iles-

coberto por lI. Boschach,no ljbro de defunciós da Basilic¿ de N.-D.-L¿ Daurade que fixa a data es¿üta do seu fallecinento en Novembre

1623,ós ?3 años (¡), foi por coDse-

rsaDtos)de

guinte o seu naceDlentono ano de 1550.

'Iuy

se chanl¿r'hesp8,ñol,flis?o?¿?.¿s,e non portugues,

Lutitanus,

firm¿cl¿s

de ningún

de hespañol co tit[lo x¿ moi distinto enton,

c¿ndo non oposto,

suas oblas, ó se referif

confunile nunca cosseus patrianos, r'eservando

pr¿ istes a calificación de Eispani'

conse-

c1u'a aquiles

guinte, s' il

ividcrr¡enr"ntppor' ,buso. qu'os seus biógra- fos-esqu"cr.ndo ou descoñpcendoas anllga¡ cilcuscriciós romans,s y-eclesiástica,sd¿s Hes-

que Fran-

Sáuclrezriu a luz l¡or rcz Pirtoeira lla

peti|¿ioj¿o (2) que rDorreu en Tolouse

ós ?0

Qu'era n¿tulal de

próbaoÍl mesmo, ó

en tres iscriciós esct'itas, d&taalase

da sua mau propia (4) coma dí Cazar,

xeito pudo trabucar

esta calidade

de LusítantLs.Aalelnáis,nas

a p(,Úugueses, noDos

lamentl'as

cbámalles LrLsítal¿i.Por

se chanou á 6Í mesmo llit?.¿l¿?¿s,foi

pañ¿s-plocramáro\o Llts¿ta|7rts, pottugués, co Dretestoale qu'ela f|rdcqrense, ou sexa,natural

áo antigo clominio riretropolitano

e archi.liócesis de Bl'ag¿ {Galiz¿

da provi:eia

'.

(l) Reris¿údeAlch¿aos'Bibliote.ús

¿eoúgen y lús

U m6e6)

Jülio v Agos'

ro lg)J. El lusú

cíór atel llltuofo hancBco S.i|úkez.

fechaq del nacíníento U tl¿lÚk'

(2)

(r)

(4)

Gux PatiD, x¿¿¿oeonú e¿Potinia

Eenr'1''Pierr'€Caz¡c, ob. cit.

Resislft d¿sActes da Ia Faatlté iteltc'iteci¡te¿lt I'U¡ti'

t,P:lrís,liol,

,ers¡I¿de lfon¿lell¿r Ví.LCú.dc.

NOS

En resnme, concruye Cazae,pimeiro, Fran- cisco Sáncheztron era portugués, senon hespa- ñol, fl mesmo affrmouno y-aprobouno. Segundo, naceu na segunda mitade do ano 1550e na cidade episcopal e galega de fuy, asegún il mesmo ilecrafou espresamente; e non pode ser'

d'outro

que se trate

nome: os Índices xeoEráficos non menciona,n, en efeüto, oütro pobo ¿liún qu'así se ch¿lne; naceu, pois, na ciilade hesp¿ñolade Tuy, que foi plimitiv¿mente sufr¿gánea de B|aga e que, asegún refire L¿,M¿rtiniére, leYab¿ o titulo de

eiquí

lugar

do

mesmo

ciaLade|ciait{t s fud,¿ns¿s.

médeco de gr¿n v¿ler, AnLón

Sánclrez,t',Fl'ancisco tixo os seus pirmeiros esrudosen Braga. marchando logo co seu prri pra Burdeos er 1ó62,por motivos que se non

indican,

sua conclición

colexio de Guyenne onde Montaigne for¿ disci- pulo (3), Ós 19 a,no6s¿i pra ltalia, residindo en Roma, onde foi máis ben com'estudaute que

non coma turista. Eiqui o futuro autor do Q?¿od

Fillo d'un

rnáis qu'algo

habian ter' que vel'co¿

de cristiano lovo (2), y-entr'¿ no

ilihil scitll,t'po¡:seó corlente das teoli¿s escolás-

tic¿s que con tanto apaixo¿mento habi¿ refu-

(a). Volto a Francia, gr'¿duousede Doutor en

tar

lfeiciña, no mes de Santiago de 15i1, n& Llniver-

D'eiqui obrigárono a

march¿r a,s guerras de relirión, indo a firal-a

sua lesidenz¿ en Tolos¿, en 1á7á,onde viviu exerceuilo a Meieiñ¿ y-escribiu ¿s su¿s oblas.

Rexente d¿ Facultade d'

En 1585 nomeárono

Aites; enseñou enton filosofia por vintecinco anos e foi agrega,do coma médeco no Hotel- Dieu. En 1610 fixéroüo Profesol da, Facultade

sidaile de Montpellier

(5).

de Meiciñ.¿.Mor'¡'euo 16de S¿ntosde 1628. F|ancisco Sánchez foi home de fecundiseno

enxeÍo;

máis compreta (6), en obras de meiciña e de lilo-

sofi¿. Someniescitalemos estasderr¿deir¿s:

agrúp¿nse n¿ edición

as suas obr¿s

D¿ lolt4¿tudiú et breoitate xi¿ae Ii.Le,. In líb. Arí.totel b Phusiosnorú.on conrlwlLku'iü 3.

D¿ A¡üínútíone pet

A¿od níhil

saln]lt¡rr a.l Ar+tot liba

rl

¡n.

Ecitúr

(l)

Elogio

d,c l't6,nc¿s¿o S.i)tch.z por

discípülo

Dolas-

6us, ó frnté

ala e¿lición

¿las sue.J obras

Tohs¿e

Tectose'

gum,1636.

 

(2) MeúéD¿tezPelsyú, o¿.cit. pág. 1?8.

{3)

Dmitien

Senchet, ¡t 6¿t 3ü¡ Ia 1904,I¡rtl oaluction.

id.

tilüoIkíca

ethottc/le Frnlzcí4.o

n?

P.dct:ít¿d. I' U!¿íxer'

¡'c.o

S¿rrc¡?:,

l'olosá,e

,S'/ír¿cl¿¿.,Pefis,

(4)

lD

si¡édeñoaullti¿r.

(6¡

Ideú,

n¿g&tre dcaA¿t$ 4j,Ia I&uIü

Oper,¿ ned,¿cd,ú

TectGagum,

aprl¿ I'otrr¡n

Bosc ttpogr¿phrrn,

in-1.', 1636.

5

A máis import¿nte

lle

scitt¿t'.

de todas, a que flxo que

o escéptico, é o ftatado (fuod

chamara

nihil

Coñécense d'esta

A pirmeira

d,111¿¿,aptld, Gryphi um.

se

obr¿ c¿tro ediciós:

de 1581: Q?¿od nihi.l sciktr. Lu'g-

D' ela eisisten en Pans dous eixemprátes nas

bjbriorccas tr4azariDee Sainte-Getrefiéve; un en

Versalles, outro na bibrioteca da Universidade

de Montpellier', tres no Briiish Museüm.

A seguntl&edición é de 1618.

A telceira é a que fotma parte da xa citada

edición compreta de 1636.

llai

unha co¿rlta ediciótr cos outros tres tr¿-

tados fflosóficos, -&otterd'arni, Elc off¿cin'qAntokli

Leers. 7649té a edición rnáis eitendida e sobr' ¿ que fixémol-¿ nos¿tradución.

O fi]ósofo eseéptico, l€mitenos a n¡iudo no

trascurso do seu tr¿t¿do ¿ moitos que non ehe-

garon á nós,

De

¿i¿ir¡@,xuntamente c'un terceiro escrito en

Patin (1) e máis de las ciclxciaÉ, \o

Son

o

oprisculo

ear(trnel¿rerum

e

o

c¿stelán ale que fal¿n Guy \Iorcit Del trI¿todo uniaercql,

que Sánchez d¿rj¿ ¿ pa,rte costfutiy& da su¿ filosotí¿, máis que desgraciada,meute non se pudo afopar'. N¿mentras n¿ Flalcia, se non esquecida, quedou a obl'¿ clo escéptico sen abtanguer ¿quel¿ importancid, da que pol-o seu contido era mereceDte, .ná Alemaña chamou üáis ¿ atención pra ser decididarnente criticada; con- tra d'ela aparecerotr esoritos com'o d' Ulrich Wildius, Qt¿orZ al'irnritl scitur e o de Daniel Gartmar'k, que reeclit¿ o tr¿tado do Sánchezó qu'opón a sua crÍteca; ¿p¿rece¿ obra baixo o

líl\1o Sdnchez dl'¿quid scíens l2), Ma,ie eon todo, o nosopp,nsadornon foi rigurosa,menteestudado

e comprendido

Gerkz¿th €)na Alem¿ña, Teophilo Braga{a) gn

deic¿

rnodern¿mente. Foron

(¡).

Portugal e IuenéndezPela)-o na IIespañ¿

X¡¡

-{ZNAR.

{l)

"O sen librino

qu¿d ñihil scitú, e moi le¡mo_

YaI o 8eu pego

tsmén un libro hesp¿iol DcI Ú¿todoÚnioet'

titul^do

'Jo.O seu tlata¿lo ne diúuúio¡¿e ?¿t rot¡run

€l1oüro. tr'l:o

sal ¿Lelas cieú¿ac, q\e é |lloi dorrton. O¿.¿¿¿.

(!)

Entilisú Seocl,et,¡4

¡¡.

<3) lranz

Sd,1¿dtc.,Eiú

B.,itrag

ltr

G¿A hich¿e¿Ierphilúa'

I'hísch¿n Beb¿!úWen ín Aufange ¿e1'1u¿ercnt¿¡¿r Wjen, l8{i0.

(4)

(5)

Qúestó¿s d.eLi.tteft.túrd

PrincipahDente

e Arte portltgu¿za,

i|e Aüicn

Dos b*euü

¿r'id, 1C18,de p,i,x.1?8¿ 206.

Lhboa,

ltílmólt

l&11.

tr' \la-

CUBISMO

(Concflrsióu)

NOS

Platóne o cubismo

D'un diálogo:

n-É?-¿¿Do,-¿E ós ¿rtist¿s que rroDv¿n nráis ¿lá d' unha simpleiruitación,desdeñarialos?

,,\ócrates. Du poños n-un

rango

infelior',

pero ¿ind¿ honolabel se a sua imitación é per'- teuta. O que mocleleo rneu bustotal cor¡o se \:e; o que,aind¿ cosDreusr¿sgos,rnodei-arriñ¿r -v-alrDa naurolada do bell; aind¿ o que, contr" ¡rs

rtiñ¿s imperfeuciórs, saca de ulin a irraxe d¿ miña s¿bidurí¿, son tres hornes desiguás en llér'ito, pero lodos Dotables e cada un segúDa perfe[ción lealizad¿]do cotpo, da y-alma ou do dsplito. Ist¿ esqueila do Dér'ito altistico pocie servirnospra clrrsifical-o"praoptps:os l,rirnpi- ros son os que nós temos en somún co'¿s hcst¿rs:os5egundos son osque lemosPD cornún coshomesbós;os terceiros sonosque ternosen comrin cos deuses, polque os deuses represen- tan a perfeución, soJ.oouxeto dos nosos de-

SeXOS,> (1i

D'outro cliálogo:

oPro¿¿rco.-¿C¿lessou os pr'aceres,Sócl'¿rtes, que sepodenter por'\'el'dadeiros:'u "E()o'ates. -Son os que te¡en por ou\eto ¿ts boascótes e as boas flgutrrs, a ul¿ol Palte ilos &fl:ecenclolese dos soniclos,toclos aquilcs cu\a privanza lon é nin sensibel nin dórcrsa:pelo que o goce d'iles ¡'ai en conrp¿ñad' uDir¿sen' sación lgradabel senning[nh¡, mestur¿ de dól'," " Pt'otú1'co.- ¿CóL'rro debenos enteDdel iso. Sócrates?n .,-9dciat¿s.-X¿ que üon cornprendes asiñ¿r

Íou

prescindirei do

rr&rse; pol exenplo, os JerDlosos golpos e ¿ts l)o¿rspintur'¿s, llais eu quero fal¿r'chedo qu'é teulo e cilcular e cl¿sobr'¿rscl'iste )iéDero, plir-

nose sólidostr¿b¿Il¿dosen rod¿,asi com¿idas obr¿s feitas co':r, regla ou co cartabón, se ti conrprenclel-orLeu peDs¿uento, pois eu sosteño

ctu'istas figur¿s non soD, com'as outr'¿s, bel¿s

por' comparacióD,senon qu'ilas

bel&s pol si meslras, qif il¿s precur'¿nceltos lrlaccles que lle so l-,l olriose quP norl tcñelL

eisplicalcho: pr'a

belez¡r.d¿s figur¿s eu

que a rD¿or'Í¿poider'¿ m¿\i-

sorl sernple

(1) 'l'raalucialo al'uuha cróDica alePelad¿ü püblicada Raole t¿údomú.I@üt il,ePerís.

Da

Dada semellante cos Draceres ploducidos pol-¿s cóchegas.Eu dig'o rnesuod¿sfelmos¿scóres que teñen unh¿ibelez¿rdo lresmo ]!érreroe dos

placeres

ago1a1, (1) nO cubisruonon te dosseusacleptos.>

que lle son plopios. dEutérrdesme ti

outr¿ filosofÍ¿>,dÍ un

0 arledenonsaberp¡ntar

\¡elahi o titulo des¿(orga,dol que leva o

c¿pituio

IJeck (2) e que ii so1.9 abonda pr¿ faguer'nos lleditar. Celiaurente o s¿beLpintar non dona titulo cl'¿rtista e un virtuoso do acreite de liriaz¿r noD é máis que un artesán habilidoso. ¡Iajs eu coido que os cultivadores do l¿€o-¡r¿{¿s¿i- ciimo que chegarrá fa]al d'un esfol"zoreoló:xíco

pr:a califical o seu tlaballo, nin teñen fe in estirlul¿ntesd'olde¡ norai Iivi¡rdo com&r'ivel, cu¿setodos iles, nir, su¿ ton'e de aceito, ollando ulhiis loit¿1spol'o rnellor¿rnelrtoda vida, no que ten de rn¿teriale non pol-oque ten d'espri-

tu¿rl.Converbas d'un tár'selles; </:O¡rde está

¿relades,ó \eito dos prinjtiyos, coristluir ur] ¿ute: eslello onclese lite ¿rvida esteliol e inte- rior' e que se\¿ oLnalDentodo \,oso telupo'?" l[¡is iste tlab¿]lo meu DoD é clecritic¡, senórr

d' eisposiciól1de ide¿salle¿s. iO arte de non,r¿berpintar! Llonple esque-

cer rr ¿¡?'l¿tle pintar (coD nilúscul¿); rDais é

diticultoso

pr¿tes(luecelo talerrto>. Com¿rnLis est¿rlos cang¿dosc'unLa, inst|u-

ción e c'un ¿til\'isno altistico, lállanos arrisc¿- IDerto pr¿ seIDos ingr&tos co'¿t educ¿ciórI recibida dos nósos devanceiros e rnéstlesi "titl seda coDrose un {illo d'uuh¿l nobre falnili¿, chegado a probe, queimase os titulos e vendesc as ued¡rlla: . tr[¡is ¡um¡re des.nluizdlso lrir 1-olre].seun homenroyo,pr¿ testimonial-ascali- dades d¿ r'¿rz¿ie Íacel-¿ reD¿cer d' ise xeito.

de

d'unha

obr¿

Paul-Gust¡r,re Vau

c?¿ó¿ól¿¿poderí¿ pergun- ¿ \.os¿t.relixión, \'ós que

esquecelo.

.Colnpre noito talento

nÁ veira

cla obla

conscente e intelixenle,

said¿ d& cenci¿ e do )ie[io, ó D]esno te[l]l(,

(1) Tradrcida tt unh¿ pá¡iiDa ite ClrD¿sr¿¿¿ I'rnnítion por Louce Roselbers, Paris. (2) Po1ürépúret le tetúrd ¿tI¿1lrtLl¿rlen.tú,Blusel:Ls,l9rl.

I

NÓS

tradicionalista e revoluoionaria, o arte de non saber pintar constitue un elemento de purifica-

sendq iso

coma o folklore diante d'un museo moderno, com'a c¿ntiga popular diante da música rusa, com'o circo € os seus clowns diante do tea. o d' Arte? ll é a y-¿lm¿ limp¿, inmedi¿ta, plimi- tiva, e bárbara, sen artilicios, que cheg¿r'ia ó fitmo e ó estilo pol-o so-\.olebuscamento na

vida siü]ple e n¿tür¿I,,

ción e de rexuvenecimento. ¿Non ¡¡en

Estadoautualdo Cubismo

xa dixemos

que non se tr'¿t¿ d' unha revolu-

ción e si d'-rnha eyolución ronstante. Pol-o .l'hoxe trátase de busc¿]' un -\rte coDfolme ó lempo que preYemos. o mesmo Pic¿sso con Andé Lhote, Le Fauconnier e oütro6,xa deix¿-

ron o cubisrno Irr¿ spg'uircamiños

novos: dltis-

t¿s contempor'á!eosdos cubistas e ¿nimados do mesmo esplito-Derain, Viaminck, Dufi'esne, Othou Friesz, etc.-aparecen, tamén, com'os constr[tores d'un a]'te novo npol-a lorma e ritmos simplificadoE e sintétieos' sen que fixe- 6en endexamáis cttbismo. O cubismo foi máis que ú&da, unh¿ disciplin& neces¿r,riaó ¿rte fuancés e por entendel-o eisi tivo a(luil gr'¿n rnimador ¡oela GuillaurneApollinair'' lue non .ihegouá sereo trt¿ri¡etti do l¿f.¿r¿.smoit¿¡,li¿no. .U cubismo non ulorre en belez¿, e sigue des- acougando ós xóvenes ¿rtistas que oll¿n ó máñán. Agor¿ bén; ise mesmo esprito novo chegado á Alem¿ña produceu o Eüpressiollis- m{rs, que é o ¿porte ó Al'te da psicolosia rno- dern¿, deductiva e ¿bstr¿ut¿, unha destilación siDtética dos instintos. A teolía do cubisr¡roten un jnü'és univelsal )Len c¿d¿ pais civilizaclo

colle o aspeuto que lle

corresponclc.

Con todo ¿inda non morreu o cubisrno pulo

e se Pic¿sso desertou, eü troques Blanque élle

tidel. Iste cubismo puro sigue ploducindo obr'¿s

o des¿cougose discusións.

0 oubismo puro

P¿récenos á nós que

¡noito rnáis intles¿nte

que ¿s obras é a teoria, e c¿nto leYarnos clito

serl& d'¿bondo pra dec¿tármol1osdo esprito do

arte posibel de malán,

chüma

remate á iste tleballo

de Gleizes pra defendel-ocubismo puro

é deeir, do que x¿i,6e

e.'Tilitorooo; uráis compre que ale¿mos

c'un

resume d¿s teorias

(r).

Seguintl'o

camiño de Céz¿nne, que queli¿

facel' do impresionismo un Afte

pintula d'hoxe non vai c¡u"o cl¿sicisrno,pet'o

de museo, a

(l)

Dú atlbítlnt)

lileize¡J.-Erlitions

¿t .tet a.ouen¿ rle Ie cortp rd,¿d¡€ po¡

¿o Ci¿i¿, Palis,

1$91.

Albert

7

si c¿r'a tr'¿dición. A nosa époc¿ é lavorabel ás

máis grandescomprensióne.

"Vivimos n-un tempo análogo ó periodo merovinxio e carolinxio. A nosa situación é s, mesma que no sécülo rx ¡ra Franeian. Un aglo- merado sintético humán -- esprito fuancés- orgaiz¿se e aitiv¿ o rorrpim€nto co clasicismo greco-r'orn¿no, O seu desenyolviüenlo arqui- tectural afÍnc¿sen¿s infuencias bizantinas que pelsisten. Hoxe as influencias marcad¿s do esla\.islno n¿ nov¡, folmación siutética fana rnáis compreta, rnáis humán que no século rx.

O que se chama Cubismo non é unha de

t¿nt¿s escolasque sepoidaD considerar npr{or{ coma !.n sistema for¿ d¿ pintura, Se se cabil& friamente pra comprobal-as tr¿nsforüacións m¿teri¿es t-esprituaes que x¿ sufreu, tr:ansfor- m¿cións fundament¿es, sae¿li¿nse outr¿s corl-

olusións. Du¿s correntes s¿iron de dü¿s fontes difren- tes e ¿bonda un pouco de boa fe e de bós ollos pDa,percibilas: unha formada pol-o esforzo de

Braque e Picasso;¿ outr¿ por fletzinger, Lége¡, Le Fauconnier', Delaunay e Gleizes, Nov¿s rel¿cións contribuiron ó encontro latal d'ist¿s dL1ascorrenles que fonu¿n hoxe o rÍo comúDe rinico que se coñece baix'o nome de Cubismo.

d' iste esforzoos pirltores mesúlos

O plimei|o

non souperon esplicar o seu arte, O máis que deci¿n ela, que siñific¿b¿ unh¿ &spir'¿ción de construir', un v¿go presentimento .de org¿iz¿- cións difi'enteEdas ¿demitid¿s oflcialmente. Os pintores teñen cada yez máis o prese¡]ti- rrrenúod¿s construcióüs. Indubidabelmente hai leiseseternas qu'ordenan a obr¿ d'alte como h¿i leises eternas qu'orden¿n o corpo humán; rnais ¿ulas? ¿Quen-as colrselvou'? ¿As escol¿s d'Artes-bela,s? r;A ¿ualqui¿, mala conselleira, dos grupos independentes? ¿Os Museosi sen ato- par n-iles o fío coDductof No comenzo,os cubistas insistiron sobor d¿ esclitur¿i dos cubos, Axiña ist¿ violent¿ eis¿xe"

ración non-osdeixou satisfeitos e pouco ¿ pouco

foi perdendo intensidade. Os volumes

ronse, eBma.gáronsena superflcie da tela. o movimento escultur¿l caiu ó chán.

bolrá-

A penetr¿ción de pl¿nos e de volumes ocu-

pou o espüito dos pintores- A pteseta,cióDcine-

mática dos ouxetos letuvoos por algún tempo.

O estuatiodas dimensións tivoos doeDtese aeito

perdíanse en digresióDs sobor d'isto,

cheg¿ren á fal¿r

gurda f¿sed'iste moyimento entretivoos n-iste

sarillo. Velahí as teor'í¿s:

se-

hastla

d¿ coarta dimensión. A

Itlentid"ade.--\ pintura é o ¿rte d'.anim¿r

8

NOS

unha superficie chán. A superficie chán é un Drunilo con dual dimeusións e querer darlle

unl¿ telceira ser'Íadesnatura,lizala,na su& esen- cia meBma.

-¿J¿&¿?'smo.-QuerereYital o re¿lismo das for- mas coüplexas caendo no fea,lisfio das forDlas elementaesé un erro que s' espalla. O probrem& non iic¿ resolto renunciando á pintal'o corpo humfur. pr¿ pintar sómentes cilinalros oü coa- dlaalos.

xeito ¿cadémico

Daturas rroltas, renunci¿ de sripeto ós seus asuntos lar¡olitos pra s'apaixonal pol asultos compostos de cubos, cilinih'os e pianchas, il

pintaraios co'¿ pefspectiYa,óplica e co'a lus convelrcior]al. Moitos c¿dros cubistas non son Ináis que o ploduto d'iste troque. Nou se fixo máis que

renuncia¡

leali¡taé splrlfreel jdcnl c. Pol-a estlutur¿ inlerna e non poFas aparen- cias é cour¿ se cheg'á verdade, que semple estámáis lonxe que todo rea,lismo.

A pintura

tel] duas climeDsiónsia escult[ra

debe pint¿r sómen-

non é visibel

á transfigü'ada

ten tres. O escultol ten ttes dinensiós tenxi-

L)les pr'o tr¿ba1lo; o pintof

les n-as duas dimensións que ten a superficie,

A vida ila superficie depende d'ista eviden-

cjr, p fo|a d isto nott hai máisque a|arpnci¿.

super'ficie chán

Se o artista que pinta d'un

Luz,-rJnba

máis que c&rilo a luz nol-amostr¿

A orgaiz¿ción da

¡'ol-a 1uz.

Ó pirtor

pintur¿

Éobolde supel'ñcie Pi[t¿d8.

Unha ra}'ola de sol c¿e

non debeiñolar' ¿rinfluencia da luz

n-ur

muro e velahi

f¿g¿ ter a ilusión d' unha luz ver-

yelailÍ com'o cadro s'afundei pois

de sol ca)'a entiba

't'un

dimensións e telahi

obra d'alte

á celtos asurltos. O punto de Yist¿r

LtuFsPaniln¡: pois ¿ luz nalur¿rlDon d'sfdi ¿

.ua identid¿rde. Que unha Ia)ol¿ dp sol cdJ'd enliba d'un cadro onde o el'ro da terceir¿

dimensiólr llc

d¿deir¿ e

isld raJol¡ dc sol non coñeceos con\-cDciolla- pode decil que

C¿nalounha

¡10¿J¿r'¡r¿sr¿0.-Non 6e pode

decir

qu'unha

mazán é máis vell8, que utrha,rnáquina-

dadc

O

llol]

pintura alcaDza o seu lin, non se é moderna; el¿ é fata,l. A fat¿.tli-

lismos.- -Q¡e

é lrlodPl nd seoÓll c(erD&.

untta r¿yola

a,sunto t['orixen

non tetr impolt¿r]ci¿ elr

pol'o

elemeDtos

cadio

corn'o ¿¿dro enriquécese lóxicamente con ista

ltz. Posícióü da obr& pintad'a.-A

unba rnanifestaciónesplitu¿lconcreta.

preséDt¿seó

é

pintacltr eD duas

si. Todol-os a,limentos asimilados

Fag'sa

tit'a

Dinamistno.-F'alar

Un ca¿ho

obra pintaila

por

estó-

rnaEoconvirtense en sangue.

uDha pi[turtr

rnoderrlos e non orgaizalos seguindo as reglrts da creación é fic¿r no impresionislno e na des-

cripción.

de din¿mismo cando se

trata d'unha

se lenunci¿ á ilusión óPtic8,.

silenzosa é

que proYoc¿ non pode

é utlh¿ manifestaciól

A verrl¿de cl'unha obr¿ d'arte

Ñu .e"ll¿od"

espeutador lllesularllente en sentido coDtralio

rla percepción

que ten do ruundo estedot real'

do uruudo esterior é priueira-

tisico dos corPos que choca

é conteset que non

ruenteo ¿speuto

óssentidos. O

e l¿i falla ün esforzo P|a

esplito está escondido, trristereoso

velo.

queda, O movinento

eisistil l]láis que no esprito do espeut&dori rD¿ris

na superficie chán noD teLemos eDdex¿máis ningún rnoYimento, As influencias d¿s formas determiñan un movimento no esplito do pitrtor; mais iste rno¡¡i uento Dorlten nada de eomún co'a novilidade dos corpos.

Na obr¿rd'alte

o priDreilo que choca é o

O aspeuio fÍsico está agachado, ruiste-

esprito.

reosoe

lai ialla ull esfollzo pra Yelo'

A pintur& non é ünila imit¿ción do ouxeto

A lealiil¿de

do rnundo estedor srrtelle

de

pero flispois deix¿ ista re¿li-

punto de pattid¿i

daile pla

¿ pintur¿ debe sete

irnit¿ción, a rnais teüIlosa pintur'¡l seria a que

amostlase un espello repetindo tal ou cal

a máis

seria a que nos alnostraseun

ir' ó esplito.

Unha fror é inmóvil; forzas esteriores podeu

iso deixará de sere menos

Iste

moYimeuto

élle

alleo

Poiseisi é un c¿dro.

e

var'Í¿t

Estl'rict1il'a.* A- esl'tuctula interna d' ull cadro

mesm¿ naturezs, que toala,l-¿sformacións

d'a,rte l]on é coman¿lad¿ pol-¿i'faD- divagacióL. EI& obedece á certas

EIa

teu

un

esquelete qu'está apuntalado

Va'd,atledcr' pitttua.-Se

por

movel¿, pero non

estátic¿.

según a calid¿alede caila espeutr¡'dor'

nos

aspeuto d¿ naturez¿1.

Se a piutur¿i debe sel'einterpretación,

\"ountades deformantes.

tennosa pintutir

espello cóncavo ou conYeiso orgaizado según

ertas (

¿Non é contllalio á ra,zó[ que un cadro cha'-

colocado á carón de ouxetos co¡r

rnado ¿rsere

tles d.imensióls queila

óptica, ist¿rstles dimensións en lugar de sere o que él

é il¿

üaturaes, loiner&ea,Yexet&ese orgánicas.

A obr¿ tasía, e a

constantes e nou pode t¿celo máis que no orde

e no método.

contjnuar na ilusión

l

NOS

pol-¿s gr¿ndes direutiivas de liñas esenci¿es,ór- g¿os qüe son as divisións da superfieie e que depentlen os uns dos outros, unha c¿rüe qüe é

a cór, unha pulpa que é materia.

O corpo da, composición que se desenvolve

é cerrado c()m'un

corpo, com' unha fror, com' unha cristaiización.

ó redor cl'un nó xenetador

Equ,iübrta.-A

lei da que se desprenden os

outlos principios

na

constitución

d'utr

eadlo

é ¿ lei do equilibrio.

A

ilustlación

r'náis elemental d'ista

lei

é

a

simetria; múis a simelri¿{non é a primeir¿ eis- presión do equilibrio. Da mesma maneira que

hai tles equiliblios lecoñecidos centifio&melte no orde natulal, o equilibrio do cadro pode realizarse sobor d'ista verd¿de.

nos plátos da balanza pódenseet¡uili-

liilo de plomo e un kilo de plum¿, eisÍ

Cour¿

brar un

de clu¿s

formas desiguaes pol-os vaioles coleados dos

que un as viste. Pódese tamén, coma n& orde

natur¿l, equilibrar

cións de formas máis pequeuas ou pesos infe-

rlores.

Córes.-Q cadro baticlopo]'¿ iuz loit¿ ctl'as tebras, Non hai, pois, I'azón pra facer ah¿lnz¿ co'¿s tebras. N& verd¿de do c¿drJ sometido ás propiedás

da superficie, os

tamén pódese rest¿brecel-o equilibrio

unha forma por precipit¿-

cratescuros e

grisalles non

facerian

máis que opoñerse á esp¿sión d'ista

yerdade.

As córes que o pintor

empleg¿ son d'unh¿

verdede centÍlic¿ tlue ninguén

decir', son valores puros ou lel¿ltivamente puros

rexidos pol-a luz. Asegún que tal materia teñ-¿ propiedade de leter certos elementos d¿ luz, par'écenosroxa, verde, azul, etc U6ar istas matetias, r'espeitaildo a sü¿pure- za, é pint&r co' a luz mesma" Comprendendo ¿s relaciós d¿s córes antre sí é com'o pintor po- derá combinalos de tal xeito que os ¿n¿cosde superficie recubertos por el¿s, tomarán distan- cia6 asegrin as leisesd' ista superficie. Manténdosefidel á ista superlicie haberá un

espacio que de ningunha maneira der a ilusión do espacio n¿tural.

pode preten- O pintor ter'á

reconstituido os planos de fondura, non por adauta,ción oculat senón por un equivalente complementario da superficie. Istes plarros de fondura serán calitativos e nou oantit¿tivos Leises d,a Bel'eza.-A beleza d'u¡lh¿ pintür¿ rsulta da intem¿ cooperación de elementos calitativos e cantitatiYos. Os calitativos, ou de amor, son: inspir¿ción, €leuciüt dos elementos

sintéticos e sensibilialade.Os cantitativos, ou de

pode contr¿-

eonstrución, son: apreciación da

superficie,

9

oñeeimentodos principios d' equilibrio, cencia d¿ lei das ch(u7)entese cencia dos contr¿stes cooreailos. -{según que uü couxunto d'istes elenentos predomine, ¿ obra pintada inctinar¿se ó gusto

ou á friaxe. C¿ndo hai eqüilibrio a obr¿ é bel¿.

Os elementos c¿ntit¿ti1'os están b¿ix'o con-

tlol do individo:

eispresión direita

dade feita,de yalores psÍquicos incomensurables

com'os elementos cantitativos d'un orgaismo hünán son contlolables namentras que as cali- dades luxen a totla espricación. Saber olla¡'Mthd p¿nt1u'a.-IIoxe as xeutes rniden a calidade d'unha, pintura pol-o seu

os elementoscalit¿tiyos son ¿

da esenoia da su¿ persoali-

' poder de tt'ompel-czi,l: "Esta, auga cola, iste per-

nin y-alrga cola, nin o

soaxe está vivon pe$oaxe vi¡¡e

reler.e, din: nE Dralarriloso, saise do c¿dro>. Pr'os máis delic¿dos a,bond¿ un asulto gr'¿- cioso, pra outros unha escea que ince o senti- mentalismo, pra outros máis delaiños, un reii- n¿mento de cór, un brilo de tonoE. Hai al$ins penetr¿alosaa,esplanza d& especulación comer-

ci¿l que sechanrandmdf¿¿¡19.

llais

Cand'o tr&ballo de ilusión tlá

obra pictural f¿ise en

du¿s etapas: pri¡¡eiro pol-os sentidos,logo pol-o

esprito.

e6tá org&iz¿da, com¿ cal-

-{.cornplesión d'unba

A

obr¿ pintad¿

quera orgaismo. Com'¿s cous¿s n¿turás, pri- meiro desperta un intrés sensorial: os ollos regál¿nse sen saber porqué. -{tóparrse diante

d'un c¿dro cornodiante d' unha flol d¿ que non

coñecen o mister'io, máis que lles gusta

ollos non se fan pt'eguntasá sí mcsmos. noD evocan ningunha lembranz¿, nin se perguntan porque ela non s'imita a nada do qu'iles co- ñecen.

Cand'os ollos fican satisfeitos xa poale o cerebro es¡udal-a est¡rtura y-entfegarse ¿ toda clás d'¿naloxias. E velahí com'o cadro entre- gar¿se espritu¿lmente. lln colpo. unh¿ frol. son orgaizaciós que obeclecená rresma lei que o Universo e Bon, pois, pequeDos rniversos. O cadlo concebido

seguinclo a lei