Você está na página 1de 24

1

A Al le ev vi il le er ri in n E Et tn ni ik k K Ki im ml li i i i
A Al le ev vi il le er r K K r rt t M M ? ? T T r rk k M M ? ?

Cemal ener
1951 Erzincan Merkez-Gl lce doguml u. llk, orta ve lise grenimini Erzincan'da tamaml ad|. Daha
sonra lstanbul niversitesi, Edebiyat Fakltesi Sosyal Antropoloji Bl mnde "Erzincan|n
Demografik Yap|s|" tezi ile lisans, lktisat Fakl tesi Siyaset Bilimi'nde "erkes Ethem Ol ay|" tezi ile
yksek lisans yapt|. Alevilik Olay|'n| doktora al|;mas| olarak srdrrken, Siyasal Bilimler
Fakl tesi'ndeki grevinden YK nedeni ile 1983'te ayr|ld|. Trkiyenin toplumsal yap|s| ile ilgisi
al|;malar|n| srdrmektedir. Yay|nlanm|; yap|tlar|: erkes Ethem Ol ay|, Alevilik Olay|, Alevi
Trenl eri, Alevilik stne Ne Dediler, Atatrk ve Aleviler, Topal Osman Olay|, Ya;ayan Alevilik,
Alevi Sorunu stne D;nceler, Seriat ve Alevilik, Alisiz Alevilik Olur Mu?, Bihatay|k Evlad|
Kerbelay|k, Anadol uda Alevi-Bekta;i Dergahlar|, Saha Dogru Giden Kervan, Benim Kabem
lnsand|r, Aleviler Ne Yapmal|?, Samanizm, Anadilde lbadet, Alevilik Dersleri, Osmanl |
Belgelerinde Aleviler-Bekta;iler, lbni Haldunun Hayat| ve D;nceleri, Alevilerin Etnik Kimligi,
Trklerde ad|r, Osmanl | Belgel erinde Dersim Tarihi.


2 2. . B Ba as sk k y ya a S SU UN NU U ( (A Al li i T Ta ay yy ya ar r n nd de er r) )
Etnik kimligi iki temel ge belirler, biri dil (soy) digeri inan(d|r). Bir lde de egemen kltr.
Ancak, kltr de belirleyen temel de dil (soy) ve dindir. Kimliksiz bir toplumun ba;ar|ya ul a;mas|
mmkn degildir. Tarihte de rnegi' yoktur. Kimlik; temel de dayan|;ma, diren, g birligidir.

Oysa, bu "insan merkezli" kiml ik, toplumsal sosyolojik gerekl er kar;|s|nda fazlaca abart|l| bir
iyimserliktir ve Alevileri, peki;mi; gl bir kiml igin topluluga saglayacag| diren ve gten
yoksun k|lmaktad|r.

Aleviler Trkle Snniyi zde;le;tirmi;ler, Trklg sahiplenmemi ;lerdir. Zazaca T|rk'|n "Snni'
anl am| ta;|mas| bundand|r.

Aleviligi, "evrensel" bir olu;um gibi takdim etme kompleksine sahip birok Alevi ara;t|rmac|
(nedeni ok) Aleviligi, Samanizm, Zerd;tlk, Maniheizm, H|ristiyanl|k vb. pek ok etmenin bir
paydas| olarak tan|ml amak gayretke;ligiyle, 72 millet felsefesi, etnik kimligi horlayan bir insanl|k"
kiml igi uydurmu;lard|r.

Oysa, Alevilik inan olarak degil, tre, gelenek, usul, ya;am tarz| olarak Samand|r. Zerd;tlkle ise,
hibir ilgisi yoktur. Eline, beline, diline ilkesi Maniheizmden gelmemi;tir. Ali'nin oglu Hasana
vasiyetinde mevcuttur. Musahiplik Medine'de ensar|n Mekkeli gmen Msl manl ar| karde;lik
edinmesiyle ba;lam|;t|r. Hz. Muhammedde Ali'yi karde;lik tutmu;tur. Mehdi, yani kurtar|c| inanc|
Kur'an kaynakl|d|r. Kald| ki Zerd;tlk, Maniheizmden bir ;eyler kat|lm|;sa bunlar| getirenler
Trkmenl erdir. Alevilik, zde, Kuran|n ahlak temel inin Trkmen ya;am|na, degerl erine uyarlanm|;
yorumudur bence.




2
A Al le ev vi il le er r K K r rt t M M ? ? T T r rk k M M ? ?
Demek ki; Aleviler nce Trke biliyorlar. Trke'nin yerini zamanl a Krte ya da Zazaca al|yor. ...
Osmanl|da kurulu; y|llar|nda Trkmen ag|rl|g| vard|. Bu Fatih Sultan Mehmet dnemine kadar
devam: etti; Dnme-Dev;irme gelenegi Osmanl |'da hakim olduka Trkmen d;manl |g|na ko;ut
ol arak Alevi d;manl |g| da artt|. Trkmen'in nnde i ki yol vard|. Ya Snnile;ip mmetile;ecekti
veya "Katli vacip"ti. l;te Osmanl | 'ya kar;| bitip tkenmeyen Cel ali Ayaklanmal ar| byle ba;lad|.
Merkezi otoritenin gleri kar;|s|nda yenilen Trkmen' in can|n| kurtarmak iin tek yol kalm|;t|. Ku;
umaz kervan gemez dag kylerine yerl e;mek, Trke'yi derhal unutup Krte ya da Zazaca'y|
grenip can|n| kurtarmak. l;te Horasan Trkleri'nin Krtle;me maceras| byle ba;l|yor.

Dersim blgesinde dede ocaklar|n|n tm kendilerinin Horasan'dan gel en Trkmen A;ireti
ol dugunu savunur.

K KO O G G R R A A R RE ET T K K R RT T M M ? ? T T R RK K M M ? ?
Mel ikoff... llk Safeviler'in taraftarlar|n|n ad| olan, fakat giderek horlay|c| 'asi z|nd|k', hatta 'Krt'
anl amlar|na gelmeye ba;layan K|z|lba; deyiminin yerini; olduka yak|n bir tarihte, Alevi sz
alm|; bulunuyor.

Trk sznn kaba, kl tc, yaban, kyl anlam| stne dururken "lslama girmi;, Mslman
ol mu;, Seluklu hanedan| gibi, kltr lranl|la;m|; kentli Trk ile, henz lslamla;mam|; veya
yeterince lslamla;mam|; ger ya da yar| ger Trk aras|ndaki uyu;mama dolay|s|yla birincisine
Mslman, ikincisine Trk denmi;tir diyor.

Mel ikoff; sosyal anlamda kullan|lan Trk ve Krt szckl eri iin ... Trk de lslamla;mam|; olana
deniyordu diyor ve devam ediyor: "Bu szcgn etnik anlamda degil, sosyal bir anl amda
kullan|ld|g| a|kt|r. ... A;iret baglar| hala canl|, cemaat d|;| bir lslam inan|;| ile belli bir ya;am tarz|n|
srdre gel en Anadol ulu anl am|nda Krt deyimi ile kar;|m|za |kar".

Prof. Dr. lrene Mel ikoff ... "Sonu ol arak, bu boylara verilen 'Krt' ad|, Alevi Krtler de bul unmakla
birlikte, onl ar|n tmnn Krt kkenl i olmas| gerektigini gstermez. Krtlerin ogu Safii
mezhepten gerek Snnidirler. Alevilere tak|lan Krt lakab| sosyal bir deger ta;|r, belli bir ya;am
biimini gsterir, resmi Snnilige uymayan, a;iret adetleri hala canl| ol an ve kendi ilerine
kapanm|; olarak ya;ayan cemaatleri ifade eder" diyor.

Kogiri konusunda ara;t|rmas| ol an tarihi Baki zde bu konuda mr Ltfi Barkan ve lrene
Mel ikoff'u dogrulamaktad|r. O da ara;t|rmas| sonucu; Kogiri a;iretinin Orta Asya'dan
Anadol uya gelen bir Trkmen a;ireti oldugunu, esasen lzol u olduklar|n| Dersimden buraya
yerle;tiklerini Seyh Hasan a;ireti ile akrabal|k ili;kilerinin bul undugunu, sonradan Krtle;en bir
Trkmen boyu olduklar|n| yaz|yor.

G G K KA AL LP P' 'T TE EN N C CA AL LA AN N A A T T R RK KM ME EN NL LE ER R N N K K R RT TL LE E M ME ES S
Abdul lah calan'|n savunmas|ndan; Trk men ak|nlar|n|n XI. Yzy|lda Krtlerin yogun ya;ad|klar|
cografyaya ak|n etmel eri iki halk aras|nda yogun bir kayna;maya yol at|. Krtlerin nispeten
yerle;ik konuml ar| bu yzy|llarda daha ok Trk boylar|n|n erimel erine yol a|yordu." diyen
calan yaz|n|n devam|nda; Trk st tabakalar|, yerel siyasal kl trle btnle;ip ogunlukla
hakim olurken, alt tabaka daha ok Krtler iinde erimeyi ya;|yordu a|klamas|nda bul unuyor.

3
Trk bas|n|nda "Krtle;mi; Trk" ya da "dagl| Trk" ifadelerine Krtlk ad|na y|llarca kar;| |k|p
dalga geenl ere bak|n calan Trkler'in Krtle;mesinde oldugu gibi ne cevap veriyor: "Krt
Trk veya Trk Krd byl e olu;uyor. Bel irgin bir zellik olarak bunu srekli gz nne getirmek,
saglam objektif degerlendirmel er iin byk nem ta;|r. Trk-Krt karde;ligine byl e bilimsel
yakla;mak byk nem ta;|r."

A AL LE EV V L LE ER R N N C CO O R RA AF FY YA AS SI I
Ama bu yredeki Alevilerin 60 ya; ve stndeki kesim kendisini Krt ya da Zaza diye ifade
etmiyor. Kendisini |srarla Trk olarak ifade ediyor. Krte ya da Zazacay| sonradan grendigini
bel irtiyor. Alevi anne babadan dogup kendini Krt ya da Zaza olarak ifade eden kesim ise gen
kesimdir. Onl ar|n Krtlg ya da Zaza l|g|, siyasal Krtlk ya da Zazal|k olarak kabul edilebilir.

Bunlar d|;|nda Trkiye'de Hatay, lskenderun, Adana ve Mersin civar|nda yerle;mi; Arap
Alevilerden sz etmek gerekir. Bunl ar Aleviligi benimseyen ve kendilerini etnik olarak Arap olarak
ifade eden toplumsal kesimdir.

Dersim milletvekili Hasan Hayri Beyin 1921de TBMMde... Yavuz Sul tan Selim zaman|nda
Harzem'li Alevi Trkler'in can gvenlikl eri nedeni ile, Dersim daglar|na ekilmek zorunda
kald|klar|n| ve bu tecrit neticesinde kendilerini gizlemek iin Krte grendiklerini, sre iinde
Trkeden uzakl a;arak Krtle;tiklerini belirtmesi ok anlaml|d|r.

T TA AR R H HS SE EL L K K R RT TL L K K / / S S Y YA AS SA AL L K K R RT TL L K K
Kendisini Krt ya da Zaza olarak ifade eden kesim ise; son y|llarda Krtlk veya radikal sol
rzgardan etkilenen az|nl |k bir genl ik kesimidir. Bu kesimin savundugu Krt ya da Zaza kiml igi ise
tarihsel degil siyasal bir kiml ik olarak kabul edilebilir.

Bu gen kesimin anne, baba ve dedel erinin kendilerini Trk ol arak ifade etmel erine kar;|
ynelttikleri ele;tirel cevap ise asimile ol duklar|d|r.

'Trkmenl er canlar|n| kurtarmak iin Osmanl |'n|n ul a;amayacag| dag kylerine ekilmi;ler. l;te
Krte ya da Zazaca o zaman devreye girmi;. Osmanl| Krt d;man| degil Trkmen ve Alevi
kar;|t| imi;. Krtlerin b|rakal|m asimile olmas|n|, Osmanl| taraf|ndan korunup kol land|g|n| gryoruz.

Osmanl|'da zel ml k olmad|g| hal de, tm mlk Allah|n ad|na padi;ah|n oldugu halde t|mar
sistemi oldugu halde bak|yoruz; Krdistan'da zel ml kiyet var ve ml k babadan ogul a padi;ah
fermanlar| ile geiyor. Hatta Krt agalar| Osmanl |'ya yapt|klar| yararl|l|klar kar;|l|g| fermanl arla
mlk ediniyorlar. Hem de o ml kler babadan ogula, miras ile geebiliyor.

Yani Osmanl|da Krt olmak avantaj. Cel ali ve benzer ayaklanmal arda can|n| kurtaran
Trkmenl er, Krt blgesine s|g| narak Krteyi grenerek canlar|n| kurtar|yorlar. nk Trke
bilenin katli vaciptir.

Y YA AZ ZI IY YA A G GE EL LE EN N E EL LE E T T R R L LE ER RD DE EN N. .. .. .

Suriye topraklar| iinde kalacak olan Caberdeki ecdad|m Gndz Alp'|n trbesinin bulundugu
sahada bir kilometre karelik sahan|n Trk toprag| olarak kabul , orada bir k|ta askerimizin daimi
4
ol arak bul undurul mas|, her sabah ;anl| sancag|m|z|n merasimle gndere ekilmesi... Bu madde
bugn de yrrlktedir. Yurt d|;|nda tek Trk toprag|d|r.

***
Cemal Sener bu i;in tetikisidir. Aynen lzzettin Dogan|n Genel kurmay projel eri dogrultusunda,
Aleviligi lslam"la;t|rmak ve Snniligin biraz c|v|k haline dn;trmekteki tetikiligi gibi. ... Hibir
hal k karar verip de asimile olmaz. Y|llara yay|lan uzun bir zaman diliminde, evredeki kl trn
gc ya da siyasi otoritenin bilinli bask|s| sonucu haklar asimile olur. Bunun tarihte hi istisnas|
yoktur. ... T|rk demek sadece Trk anlam|n| ta;|maz. TIRK Snni demektir ayn| zamanda. Tarihi
ol arak da d;man grlm;tr tm K|z|lba; toplumunca. ... Bazen inanc|n ilk ortaya |kt|g| dil
kutsal inan dili ol abiliyor. lslam|n Arapas| gibi. Alevilerin birbirlerinden farkl| dillerindeki
nefesleri deyi;leri grenmesi neden onl ar|n ba;ka bir kkenden oldukl ar|na kan|t ol u;tursun ki?
Cemal Sener burada resmen uvallay|p samal|yor. ... Neden KOKIri (goceden-goer-gebe)
;eklindeki bir anlam| d;nmyorlar acaba? K|saca sylemeye al |;t|g|m, isim ilk nce o halk|n
konu;tugu dildeki anlam| ara;t|r|larak irdelenir.

***
Hemen tm ya;l| Alevilerde ol dugu gibi, kendilerine Nesin?" diye soruldugunda Alevi" diye
yan|t verirler, Krt, Zaza diye degil, Trk diye ise hi degil. Zira Dersim yresinde, Trk"
szcgnn genel anl am| Snni" demektir, ki bu Lazlar, Krtler veya Snni Zazalar iin de
genel leme ol arak sylenir. Alevilerin tm ise, dili Zazaca, Krte, Trke veya Arapa olsun,
Zazacada yer yer Kirmanc (Krt anlam|na gel mez)", yer yer Elevi" veya isane ma, sare ma"
(bizim insan/millet) olarak tan|mlan|r. ... Dersimli birinin kimlik konusundaki tart|;mada verdigi yan|t:
Ben ne Trkm, ne de Krdm, Aleviyim!". Avrupay| ulus" cetvel ine uymayan bu millet tasnifi,
mmeti bir bak|; a|dan kaynaklan|yor, ki bunun Osmanl| hkmdarl ar|n|n Alevi toplumunu, dil
a|s|ndan ay|rt etmeksizin K|z|lba;" diye tan|mlay|p d;man grp katliaml ar uygulad|g| ile de
ilintilidir, bel ki ana etkendir de, zira ayn| s|k| bag Snni Trkler, Krtler, Zazalar, Lazlar, erkezl er,
Lezgiler vs. aras|nda grlmektedir. ... Dogu Anadoludaki Alevilerin ya;l| kesiminin kendisini Krt
veya Zaza milletinden degil de, Alevi milletinden saymas| o yredeki Safii Krt veya Safii ve
Hanefi Zazalarla ya;ad|g| at|;malardan kaynaklan|yor olsa gerek. ... Aleviligin de Yahudilikte
ol dugu gibi, gerekten gemi ;te de mi bir endogen (endojen) mezhep anlay|;|na sahipti? Yani,
bir insan sadece Alevi veya Yahudi olarak dogabildigi olay| (Aleviligin ve Yahudiligin misyoner bir
din olmamas|n|n sebebi de bundand|r san|r|m). ... Seyh Sait ayaklanmas|na kat|lmamas|n|n ana
nedeni tabii ki Alevilerin ;eriat korkusuydu (zaten bir ulusal ayaklanma say|lmaz); bunun d|;|nda
Seyh Sait ile Cirbran a;ireti aras|ndaki akrabal|k bag| (e;lerinden biri o a;irettendi) olmas| da
sebepti san|yorum. ... Bu tr, zellikle bilimsel kayg| gtmeden ve samimi olmayan bir tart|;may|
yaratmak, insanlar| hayatta daha neml i olan ya;am mcadel esi sorunlar| degil d e kiml ik"
sorununa te;vik eder. Sadece kimlik sorununu zmekle kendimizi hayatta tatmin edebiliyorsak,
hayat|n bize gretecegi daha ok ;ey var demektir...

***
tane neml i grev var ve bunlardan hibiri Trke ve Arapa degil, peki bu nas|l Byk Trk
kltr oluyor? ... Pir szcg Zazaca ve Zazalardan kopan e;itli hal klar|n inanlar|nda
mevcuttur. Pir Trke kar;|l|g| ulu demektir. "Rayber" Zazaca'd|r, "Raye" yol "Ber" de Gtrmek fiilin
kkdr. lkisini yan yana getirince "Rayber" ve Trke'de yol sren veya yol gtren. "Mr;id"
szcg ille Zazaca demiyorum ama Zazaca'da 'Mur'la ba;layan epeyce szck vard|r. ...
Alevilik Trk inanc| m|d|r? Hay|r Alevi Trk yok, asimile olmu; (dilini degi;tirmi;) Trke konu;an
5
Alevi var. Eger Alevilik Trk inanc| ol sayd| kkeni Orta Asyada olurdu. Hem de sayd|g| m neml i
kuruml ar|n ad| Trke olurdu hem de Trklgn ana merkezi Orta Asyad|r ve oradaki Trkl erin de
Alevi ol mas| gerekiyordu. En az|ndan bir para alevi de Trkmenistan, K|rg|zistan, zbekistan,
Kazakistan'da olurdu. ... Gney Zazalarda halk halen kendine Dimli/Dimli diyor. Dimli ad|n|n da
e;itli dilbilimciler bu ad|n Parta'da ad| Xorasan (anlam| Gne;in grl dg yer, Gne; lkesi ...
Zazaca'da halen asaane; grnmek, asnane gstermek) olan bl gede bir dnem ya;am|;
lrani bir halk olan Deylem'lerden gel digini ve 935'te Deylem devletini kurmu; 1055 y|l|nda Trk
beyi ol an Tugrul bey taraf|ndan y|k|lm|;t|r. Trkler bu halk| nne katt| ve dag|tt|. ... Alevilik ise
daha eski lrani inanlar|n kkeni olan Zerd;t, mani'yle ilintilidir. Hatta eski Hint diniyle de
benzerl ikl eri ol an bir inan biimidir. ... Alevilik bir mezhep degil ama tek tanr|l| inanlar gibi bir
inant|r.

***
Mel ikoff'un tezinde a|klanmayan en nemli ;eylerden biri, neden ve nas|l Alevi olan bir grubun
kendi mezhepta;| olmayan Krt gruplar| aras|na s|g|n|p, o grupla kendi dilini unutacak kadar
kayna;abilecegi. Ha ;unu syleyebilirsiniz, Trke konu;an bir Alevi gurup, Krte konu;an bir
Alevi grupl a kayna;|p Krteyi birinci lisan| haline getirmi; ol abilir. O mmkndr; ama mezhebi
farkl|l|kl ar|n|n lm kal |m mesel esi oldugu bir dnemde, farkl | mezhepl erden iki grubun bu kadar
i ie girmi; olmas| bana anla;|lmaz gel iyor dogrusu.

***
Alevilik ayr| bir millet midir? Bu tr sorular|n bylesine neml i addedilmesi bir tek ;eyin
gstergesidir, o da asl|nda hi de eski olmamas|na ragmen mi lliyetilik ideol ojisinin nas|l
toplumun tm katmanlar|nca iselle;tirildigi. ... Milliyetilik bir ideolojidir, genel likl e Frans|z Devrimi
ile ba;lad|g| varsay|l|r. Klasik anlamda, ki;ilerin "birincil" kimliklerinin |rksal/dilsel kimlikleri olmas|
gerektigini savunur. ... Yani siz ;u veya bu grubun milliyetisi ol abilirsiniz, ancak sizin dedeniz-
ebeniz byk ihtimal sizin d;ndgnz anl amda milli kimlikler ierisinde d;nmyor ve
hareket etmiyordu. ... Bence Aleviler ayr| millet degil ama bag| ms|z bir etnik gruptur. Hibir etnik
grup Adem ve Havva'dan beri mevcut ol mu; degildir. Btn etnik kiml ikl er tarihin bel li bir
dneminde, bel li sosyal, ekonomik, demografik vs. faktrler sonucunda olu;mu;lard|r. Bir etnik
grubu bir araya getiren dil, din, cografya, ortak d;man, geim kaynag| vs. unsurlar|ndan biri,
daha s|kl|kla da birden fazlas|d|r. Son zml emede etnik kimligin tek objektif ls vard|r, o da
insanlar|n kendini nas|l tan|mlad|g|, kendini ait hissettigi en byk grubun ne oldugudur. Tabii
btn bunl ar her zaman sabit ve nesnel olarak l lebilecek nitelikl er degildir. Ancak zellikle
modern ncesi dnem iin bir etnik grubun s|n|rlar|n| bel irleyen en gzel l evlilik kal|plar|d|r,
yani bir grup e; seiminde kiml eri me;ru gryor, kimleri gayr| me;ru gryor. Bu lye gre de
Aleviler bag|ms|z bir etnik gruptur. Zaten yzy|llarca kendi iinde evlene evlene farkl| dil grupl ar|
birbirinden ayr|lamayacak derece i ie gemi;tir. l;te tam da bu yzden Alevilik, ayr| bir etnik
grup niteligindedir. Yoksa bo;una m| 16., yy.da ya;am|; ol an Hasan Dede a;ag|daki dizeleri
sylemi;: Bahe bizim, gl bizdedir... Yetmi; iki dil bizdedir.





6
A AL LE EV V L LE ER R N N E ET TN N K K K K M ML L Y YA AZ ZI IS SI IN NA A G GE EL LE EN N E EL LE E T T R R L LE ER R D DO O R RU U O OK KU UM MA AK K
Diyarbak|r blgesi Eyll 1515'de Osmanl| birligine kat|lm|;t|r. Tart|;t|g|m|z olay ise bu y|llardan sonra
yreye giden Trkmenlerin Krtle;tirilmesi ile ilgilidir.

Tart|;t|g|m|z blge Orta Anadolu veya Bat| Anadolu'daki Trk-Krt ili;kisi degil. Tart|;t|g| m|z blge
Krt nfusun ogunlukta oldugu ve Yavuz Sultan Sel im-Sah lsmail at|;mas|ndan dolay| ayn|
zamanda Osmanl|'y| arkas|na al an Krt Agalar|n|n blgedeki hakim pozisyonudur. Osmanl|
ynetimi Trkmen'i degil, Krt toprak agalar|n| tutmaktad|r. Osmanl|, Trkmen Safevi Sah lsmail
kar;|t|d|r. Ayn| zamanda da Trkmen Sah|n| destekleyen Trkmenin kar;|t|d|r.

Zazalar ile ilgili olarak; V. Minorsky, O. Mann, David McKenzie, Haddak, M.V. Bruinessen ve
Hewrami vb. ara;t|rmac|lar Zazalar|n Krt olmad|g|n| ara;t|rmalar|nda a|k olarak ifade ederler.

Zazalar|n Trkiye d|;|nda ya;amad|g| da biliniyor. Son y|llarda kurulmaya al|;|lan lran-Deyl em
ili;kisi ise biraz zorlama grlyor. Zazalar|n, Harzeml i Trkl er oldugunu syl eyen tarihiler de
bul unuyor. Ol duka ciddi bir iddia olarak kabul ediliyor.

Bu sat|rlar|n yazar| ve onun gibi d;nenl erin amac| illa ki Zazalar|n ve Krt'lerin Trk oldugunu
ispat degildir. Hi byle bir kayg| ta;|nm|yor. Ortada tarihsel bir srecin dogru yoruml an|p,
yoruml anmad|g| mesel esi var. Ortada bir toplumsal kesimin her ;eye kar;|n illa da ben veya biz
Krt degiliz" |gl|g| sz konusudur. Birilerinin bu |gl|k sahiplerine "illaki siz Krtsnz" deme hakk|
yoktur. T|pk|, Mezopotamya'dan, Zagros Daglar|ndan gel en Krt oldugunu syleyene Hay|r sen
Trksn" deme hakk| olmad|g| gibi. Tabii sonuta kim kendini nas|l tan|ml|yorsa o odur.

Hollandal| antropolog M.V. Bruinessen ve Prof. Dr. lrene Mal ikoffda alanlar|nda hakl| olarak
ul uslar aras| degeri olan, kendi konular|nda, biri Krtler konusunda, digeri Aleviler konusunda
otoritedirler.

M.V. Bruinessen kitab|nda; "Krdistan'da btn a;iretler mutlaka ayn| kkene sahip olma
durumunda degillerdir. evrede baz| Krt a;iretleri Trkl e;mi;ken baz|lar| da Krtle;mi;lerdir"
dedikten sonra sz edilen blge kastedilerek kitab|nda, yrede Alevilerin byk
ogunlugunun Trk soylu oldugunu" saptam|;lard|r.

Alevilerin zaten ezici ogunl ugu Trkmen'dir. ... Zorunlu tarihsel nedenl erden dol ay| Krtle;en
Trkmen Alevilik sz konusudur.

Tart|;t|g|m|z konu 1500 y|llar|n|n Osmanl|-Krt ve Osmanl |-Trkmen ili;kileridir. Krt blgesine s|g|nan
Trkmenl er ile Krtler ili;kisinde; ogunl uk ol an Safii Krtlerdir. Az|nl|k ol an ise, Trkmen Alevilerdir.
l;te asimilasyon bu nedenl e ogunlukl a Trkmen' in Krtle;mesi ;ekl inde ol mu;tur.

Her Alevi yazar Ahmet Yesevi, Lokman Parende, Dede Korkut vs. diye yaz|yor. Bu ki;ilerin Orta
Asya'da ya;ad|g| n| ise sag| r sultan bile grendi. ... Orta Asya Cumhuriyetlerindeki Trkler'in
ya;am|n| gidip izleyenl er, t|pk| bizim 40-50 y|l nceki Anadolu'yu grdklerini sylyorl ar.

Aleviligin kaynag| Orta Asya'd|r. Horasan'd|r. Yusuf Hemedani , Ahmet Yesevi, Lokman Parende,
Hac| Bekta; Vel i ve Anadolu-Rum Erenleri'nin yoludur. Alevi ulular| Hac| Bekta; Veli, Pir Sultan
7
Abdal, Fuzul i, Nesimi, Virani, Kul Himmet, Yemini ve Sah lsmail Trk kkenlidirler. ... Hi birinin
anadili, Zazaca veya Krte degildir.

Krt ve Alevilik stne d;nce retecekseniz, Prof. Dr. Bruinessen'i, Prof. Dr. Melikoff'u
kmseyemezsiniz.

Osmanl|-Krt ili;kilerini, Osmanl|-Trk ili;kilerini nesnel olarak grenmek istiyorsan|z; Prof. Dr. lsmail
Hakk| Uzunar;|l|'y|, lsmail Hakk| Dani;mentli'yi, Prof. Dr. Mustafa Akdag'|, Dogan Avc|oglu'nu, Prof.
Dr. Sencer Divitioglu'nu yok sayamazs|n|z. Bu konudaki Osmanl | belgel erini grmezl ikten
gel emezsiniz.

Cevdet Trkay'|n a;iretlerin yerle;mesi stne yapt|g| dev al|;may| grmezlikten gelemezsiniz. Dr.
lsmail Be;iki 'nin bile kitab|na al d|g| Osmanl|'n|n Krt a;iretlerine imtiyazlar veren fermanl ar|
okumazl |ktan gel emezsiniz.

Cumhuriyet tarihinin en neml i sosyologu Ziya Gkalp'in siyasi-ideol ojik d;ncel erini benimser
veya benimsemezsiniz ama O'nun Krt a;iretleri stne yapt|g| sosyolojik ara;t|rmal ar| yok
sayamazs|n|z. ... Osmanl | lktisat Tarihi denilince konunun piri olan Ord. Prof. Dr. mer Ltfi
Barkan'|n a;iret yap|lanmas| ile ilgili saptamalar|n| ciddiye almak zorundas|n|z.

Apo'nun "Trkmen a;iretlerinin Krtle;mesi" tespiti yakalanmadan ok nceye dayan|r. ... Apo'ya
k|zarak Krtlk yapmak eskimi; bir ;ark kurnazl|g|d|r.

Apo'nun dediklerini tercme etmek gerekirse, diyor ki; Yavuz'un istemesine ragmen Krt beylikleri
ayr| devlet kurmad|lar. Osmanl |dan tavizler kopar|p Sah lsmail ile sava;may| menfaatlerine
daha uygun bul dular. Yani Safeviler'i lranda kurulan Trkmen devletini Krt beylikl eri ol masayd|
Osmanl| yenemezdi.

Sadece ald|ran'| degil, Osmanl |'n|n Ridaniye, Mercidab|k ve Meml k Araplar|na kar;| ba;ar|s|n|n
alt|nda da doguda kendilerine jandarma grevi gren Krt beyl iklerinin imzas| vard|r.

Abdul lah calan'dan okuyal |m: "19. yzy|l ba;lar|na kadar Krt toplumu gel i;mesini srdryor.
Dil, kltr ileri geli;me sagl|yor. Sorunl ar ok mstesna ya;an|yor. Bunda ortak devlet at|s| alt|nda
yerel hkmetlerin geni; zerkl igi, bag|ms|z a;iret yap|lar|, dil, din alan|nda Alevilik d|;|nda geni;
zgr gel i;me imkan| neml i rol oynuyor. Bugn bile, ders al|nacak ok ynl zengin bir ynetim
deneyiyle kar;| kar;|yay|z."

Yani Osmanl|'n|n Trkmen ile sorunlar|n|n yogunla;t|g| ve Trkmen iin Osmanl | ynetiminin adeta
ya;anmaz oldugu dnem Osmanl |'n|n Krtler ile uyuml u ili;kilerinin ol dugu dnem oluyor.

Seriat|larla Krtlerin mmet esas|na dayal| Osmanl|'y| cay|r cay|r zlemel erinin sebebi
buradan kaynaklan|yor.

Deng Dergi si yazarlar|ndan Mehmet Bayrak|n referans al d|g| L. Lol lyneux-Seel ... Sah lsmail'in
ba;ar|s|n| anl at|rken; "muzaffer ol mas|na neden ol an yedi Trk boyu k|yafet olarak farkl|l|k
gsteriyordu: kafalar|na k|rm|z| bir ba;l|k tak|yorlard|." diyor.

8
Bu boylar|n adlar| ise dipnotta; Ustacalu, Samlu, Nikal|, Baharl |, Zlkadirli, K|yar ve Af;ar Trkmen
boylar|d|r deniyor.

Prof. Von Luschan ... "Sadece Krtler genel de Safii Snnilerdir. Krtlerde ok az say|da K|z|lba;
bul unmaktad|r."
Ama Safii Krtler ise, Alevi ama Zazaca ya da Krte konu;anlar| "Krt" kabul etmezler. Onlar Krt
degil Alevidir derler. ... Alevilerin bir kesimininTrk kimligine sahip |kmalar| ve Trke'den ba;ka
dil bilmedikleri halde, Snni Trk'e "Trk" deyip kendine "Krt" demelerinin sebebi Osmanl |'n|n
Trkmen Alevi-kar;|t| siyaseti ve yapt|g| toplumsal katliaml ard|r. Son y|llarda Alevi ama Trkmen
genl erin kendini "Krt" saymas| ise siyasi-ideolojik tepkidir. Siyasi-ideol ojik Krtlktr.

Mehmet Bayrak ... Ba;ka Trkl er de yak|n zamanl arda s|n|fl ar|na ve reddedilmi; statlerine
sembol olarak Krt kimligini kabul etmi;lerdir."

Ayn| kitapta makalesine yer verilen Hans Lukas Kieser ... ;u tespiti de yap|yor: Bununl a beraber
pek ok ipucu, Aleviligin be;igi olan Dersim'in en az|ndan bir blmnn Krtl e;mi; Ermeni as|ll|
hal klardan olu;tugunu gsterir." ... Ermenilerin Krtle;mesi 19. yy.|n sonunda ve 20. yy.|n ba;|nda
devam etti."

1915-1918 y|llar|nda Hac| Bekta; Veli Dergah| dedesi Cemal ettin Efendi'nin tespitidir. ... Bizden
ncekilerin lmnden sonra sahipsiz kald|lar ve "tamamen Krt ol dular" diyor. Demek ki daha
nce Krt degillerdi.

1937 -38 Dersim Ol aylar| denilen olay|n kahraman| Seyit R|za'd|r. ... Anadolu'nun herhangi bir
yerine srlmektense atalar|n|n geldikl eri Horasana gitmek istedigini yazar. ... Dersim Alevileri'nin
etnik kiml igini tan|mlamak iin bu belgeden daha gl bir referans olabilir mi? Tuncel i
blgesinde ya;ayanlar|n byk bir blm kendilerinin Horasan blgesinden gel digine
inanmaktad|rlar.

"Byk ayaklanmal ar|n ba;ar|s|zl|ga ugramas|yla Dersim gibi Krt blgelerinde eziyetlerden
kurtulmak iin 1530 tarihl erinden ba;layarak K|z|lba; Trkmen kabilel erin Krtle;mi; oldugunu da
unutmamak gerekir."

Hans Lukas Kieser diyor ki; Byk ayaklanman|n ba;ar|s|zl|ga ugramas| ile yani Sah lsmailin
Osmanl| 'ya yenilmesi ile 1530 tarihlerinden itibaren; "K|z|lba; Trkmen kabilel erin Krtle;mi;
ol dugunu da unutmamak gerekir."

O OS SM MA AN NL LI I' 'D DA A P PA AD D A AH H E EV VL L L L K KL LE ER R

Osmanl|'n|n kurucusu olarak kabul edilen ismi nce Otman olup sonra Osman ol an 1. Osman, z
amcas| Dndar Bey'i bogdurduktan sonra padi;ah oldu. Kendisinin Seyh Edebal i'nin nfuzunu
arkas|na almak iin de k|z| Balhun Hatun ile evlendigi kabul edilir.

Baz| kaynaklar ise; Bal ve Mal Hatunlar|n iki ayr| ki;i stelik karde; ol dukl ar|n| ve Mogol as|ll|
ol duklar|n| yaz|yor.

9
Osman'dan sonra padi;ahl|k oglu Orhan'a geti. Orhan, Trk olmayan Mogol anneden dnyaya
gelmi;tir. Kendisi, Trk olmayan ismi sonradan degi;erek Nilfer Hatun olan Horofira ile evlenmi;tir.
Padi;ah Orhan'|n diger iki e;inin isimleri ise, Prenses Aspore ve Teodora'd|r.

3. Osmanl | padi;ah| olan I. Murat tahta karde;leri Halil ve lbrahim'i ldrerek oturdu. Kendisi
Orhan'|n Horofira'dan dogan ocukl ar|ndan biridir. Annesi Rum as|ll|d|r.

I.Murat'|n ilk e;i Bul gar Kral| lvan Aleksandr'|n Yahudi e;inden dogan Marya'd|r. Marya'n|n ad|
daha sonra degi;tirilmi; Gliek Hatun olmu;tur. Diger e;i ise Bulgar Kral| Susmasun'un k|z|
Tamara'd|r.

I.Murat'tan sonra Osmanl| Padi;ah| ol an 1. Beyaz|t'|n annesi Bulgar as|ll| Gl iek Hatun
(Marya)'dur. Beyaz|t taht iin on karde;ini pe; pe;e ldrm;tr. Beyaz|t'|n e;lerinden biri, S|rp
Kral| Lazar'|n k|z| Olivera digeri ise, Bulgar as|ll| Olga'd|r.

Tarihiler, annesi Bulgar Prensesi Olga olan elebi Mehmet'in Fetret Devri denen dnemde
karde;leri ile 12 y|l sava;t|g|n| ve karde;i lsa'y| ldrttgn yaz|yor.

elebi Mehmet'in; Veronika'dan dogan, Murat, Ahmet, Yusuf, Anna'dan dogan Mahmut ve
Sofiadan dogan Kas|m ad|nda ocukl ar| oluyor.

Daha sonra Osmanl | taht|na oturan 2. Murat taht kavgas|nda karde;i Mustafa'y| ldrmekle
yetinmedi, amcas|n| saltanat| iin Edirne surlar|nda ast|g| gibi, diger karde;lerini etkisiz k|lmak iin
gzlerine mil ektirdi.

2. Murat'|n annesi Veronika'd|r. 2. Murat S|rp as|ll| Despina ve ltalyan as|ll| Stella ile evlenir.

Ad| daha sonra degi;erek Hma Hatun olan Despina Fatih'in ok etkisinde kal d|g| annesi Mara
Despina'd|r. Tarihiler Fatih Sultan Mehmet'in hayat|na 17 kad|n|n girdigini yaz|yorlar. Bunlardan
baz|lar|n|n isiml erini verel im. Bunlardan biri Rum Zaganos Pa;an|n k|z| Kornel ya'd|r. Daha sonra ad|
degi;tirilip Hatice Sultan olmu;tur. Diger bir e;i, Trabzon Kral| David Kommen'in k|z| Prenses
Anna'd|r. Bir digeri Mora Valisi'nin k|z| Helen ile Phrantzes'in k|z| Tamarad|r.

Grl dg gibi Fatih, fethettigi yerlerin kral lar|n|n k|zlar|n| da kendine e; alm|;t|r. Gl ;ah Hatun
takma adl| bir Frans|z k|z|, Bizansl| Prenses lren, yarg|c|n k|z| Maria'da bunlara dahildir.

Fatih taht|n|n gelecegi iin kundaktaki karde;i Ahmet'i bile bogdurmu;tur. Fatih Kanunnamesi ile
de taht iin; baba, amca ve karde; katlini kanunla;t|rm|;t|r.

Fatih'ten sonra Osmanl| padi;ah| ol an 2. Bayez|t taht iin, ltalya'ya kaan Cem Sul tan'| ve
ocuklar|n| l drtt. 2. Bayez|t, Fatih'in e;lerinden Rum Zaganos Pa;an|n k|z| Kornelya'dan
dogmu;tur. Kendisinin S|rp, Romen,Bul gar as|ll| e;lerinden baz|lar|n|n isimleri ;unlard|r: Beti, Anita,
Suzi, Liliana, Katberin, Nina, Martha ve Danilava.

Yavuz Sul tan Sel im, saltanat| iin akrabalar|ndan canl| kimse b|rakmad|. Tmn ldrd.
E;lerinden baz|lar|n|n adlar| ise ;yle: Hafza Hatun olarak bilinen Lehistan Yahudisi Helga, Ay;e
10
Hatun olarak bilinen Aleksandra ve Tal| Hatun olarak bilinen K|r|m Tatar Hkmdar|n|n k|z|
Katarina'd|r.

Kanuni Sultan Sleyman taht|n| garantiye almak iin, oglu Mustafa'y| cellatlara ldrterek seyretti.
O da yetmedi drt torununu daha l drtt. Evliliklerindeki e;lerinin adlar| ise ;yle: Polonyal |
Anna, Hrrem Sul tan olarak me;hur olan Rus papaz|n k|z| Roksalan Sultan ve Glfem Sultan
ol arak bilinen Sicilyal| Rozalina'd|r.

Kanuniden sonra padi;ah olan Sar| Selim'in e;lerinden birisinin ad|, Roksalan Sultan'|n k|z| Nurbanu
ol arak bilinen Ra;el'dir.

I. Sleyman'|n annesi Hafza Hatun H|ristiyan Kafkas'lardand|r. 2. Selim 'in annesi Hrrem Sul tan ise
Slav'd|r. 3. Murat'|n annesi Nurbanu Valide Sultan ve 3. Mehmet'in annesi Safiye Sultan ise
Venediklidir. 3. Murat da tahta |kma konusundaki gelenegi evlilikler konusundaki gel enek gibi
srdrm;tr. Tahta |kar |kmaz be; karde;ini birden l drtm;tr.

2. Osman'|n annesi Mahfiruze Sultan ile 4. Murat'|n annesi Mahpeyker Sultan yani Ksem Sul tan
Rum kkenli H|ristiyand|rlar. 2. Osman taht iin karde;i Sehzade Mehmet'i ldrtrken, 4. Murat
da padi;ahl|k ugruna karde;ini birden ldrtm;tr.

Padi;ah 4.Mehmet'in annesi Hatice Turhan Sul tan Rus kkenl idir. Annesi Rus kkenli olan bir de
l.Osman vard|r. 2. Mustafa ve 3. Ahmet'in annel eri ise, Giritli Rum ol an Rabia Sultand|r.

Padi;ah 2. Mahmut'un annesi Nak;idil Valide Sul tan ise Frans|z as|ll|d|r. Son dnemde ise Osmanl |
saray|na H|ristiyan kkenli Kafkas gel inler al|nmaya ba;lanm|;t|r.

Osmanl| Tarihinde saraydaki evliliklere bakt|g|m|zda "ecdad|m|z|n durumu" Trk milliyetiligi
a|s|ndan pek parlak gzkmyor. Osmanl | saray|nda olup bitenler, Trk milliyetiligi a|s|ndan
ol dugu gibi, bir yn ile lslam ad|na da savunul acak ;eyler olamaz.

Bu olup bitene bir de 600 y|l boyunca Osmanl |'y|; Trklerin ve Msl manl ar|n degil de dev;irme
ocaklar|ndan yeti;en yneticilerin ynettigi varsay|l|rsa Trk milliyetiligi ve lslam mmetiligi
stne ecdat edebiyat|" yapanlar kendilerini ikna etmekte hayli zorluk ekecekler gibime
gel iyor. nk; Osmanl |'da devlete her dzeyden ynetici yeti;tiren dev;irme ocakl ar|na "Trk"
ve "lslam"kkenl i ocuklar|n al|nmas| yasakt|r. Oralara "Trk" ve lslam" olmayan "gayri Mslim"
yani Mslman ol mayan kesimlerin ocuklar| al|n|p yeti;tirilir. Bu kanallardan gelen ve Trkeyi
bile bilmeyen yneticiler Osmanl |'ya y|llarca sadrazam olmu;tur.

O OS SM MA AN NL LI I' 'Y YI I K K M M Y Y N NE ET T Y YO OR RD DU U? ?

Osmanl|'da 700 y|l boyunca birka kez greve gel ip gidenler say|lmazsa yakla;|k 36 padi;aha
kar;|n, 235 Veziri Azam greve gelmi;tir. Bunlar|n milliyet dag|l|m|na bakt|g|m|zda, 150'si dnme
dev;irmedir. Yani kkeni S|rp, H|rvat, Rum, Ermeni v.s.'dir. Trk olan Vezir-i Azam say|s| ise 85'dir.

Dnme dev;irme sadrazaml ar dneminin Fatih Sultan Mehmet ile ba;lad|g| n| gryoruz. 1323-
1453 y|llan aras|nda 11 sadrazam grev alm|;t|r. Bunl ar|n tm Trk kkenlidir. llk dnme-
11
dev;irme Vezir-i Azam 1453'de Fatih taraf|ndan andarl| Halil Pa;an|n yerine tayin olunan Rum
Mahmut Pa;ad|r. Onu Rum Mehmet Pa;a izlemi;tir.

1453-1520 y|llar| aras|nda Sadrazam olan 20 ki;inin 18'i dnme-dev;irme, 2'si Trk'tr, 1520-1700
y|llar| aras|nda ise; 199 Vezir-i Azam|n yakla;|k 75'i dnme-dev;irme 15i Trktr. Bu rakamlar
Osmanl|'y| kiml erin ynettigini ve Trkl erin ynetim erki iindeki etkinliginin ag|rl|g|n| gsteriyor. O
zaman, Osmanl |'n|n ne kadar Trk oldugu da gzkyor.

Siz; Sadrazam Davut Pa;an|n Arnavut, Kuyucu Murat Pa;an|n H|rvat, Hekimoglu Ali Pa;an|n
ltalyan oldugunu biliyor muydunuz?

700 y|l boyunca Osmanl|'da yakla;|k 170 ki;i Kaptan-| Derya oluyor. Yine birden fazla greve
gel enleri saymazsak yakl a;|k 115'i e;itli milliyetlere mensup dnme-dev;irmel erden olu;urken, 55
ki;i ise Trk kkenlidir.

Siz Kaptan-| Derya olan; Sokullu Mehmet Pa;an|n, Bo;nak, Koca Sinan Pa;an|n H|rvat, Piyale
Pa;an|n Macar, Damat lbrahim Pa;an|n H|rvat, Cagaloglu Yusuf Pa;an|n ltalyan, ol dugunu
biliyor muydunuz?

Osmanl|da nemli bir kurum da Ba; defterdarl|k denilen ve bugn Maliye Bakanl|g|'na tekabl
eden kurumdur. ... Birka kez greve gel enl er say|lmazsa Osmanl|'da yakla;|k 210 Ba; defterdar
grev alm|;t|r. Bunlar|n 160'| milliyet ol arak dnme-dev;irmel erden olu;urken, 50'si Trk
kkenl ilerden olu;uyor.

Grl dg gibi Osmanl| devletini Trklerden ok dnme-dev;irmel er ynetmi;tir. Trk
milliyetilerinin "ecdad"l|k ad|na Osmanl |'da savunabilecekleri fazla bir ;ey yoktur. nk tarihte
kurulan bir ok Trk devleti iinde st yneticileri a|s|ndan Trk olup ol mad|g| en rahat
tart|;|labilecek devletlerden birisi Osmanl |d|r.

O OS SM MA AN NL LI I D DE EV VL LE ET T E ER RK K N ND DE EN N T T R RK KM ME EN NL LE ER R N N D DI I L LA AN NM MA AS SI I

Ba;lang|ta Osmanl|lar lkelerine RUM diyorlard|. Yavuzdan sonra Osmanl |" ya da Devlet-i al-i
Osman" denilmeye ba;land|. Osmanl | Devlet ynetimi ile Kap|kulu Askerleri, dirlik sahipleri "Trk
ol mayan" dnmelerden ol u;maktayd|. Bu dnme-dev;irmel er, asker ya da ynetici olarak
egitilerek ve Trke gretilerek devlette grev al|yorlard|. Osmanl | Hanedanl|g| etraf|nda
ol u;turulan hel ozonik dnme Asker-Sivil ynetici s|n|f|n ba;|nda hanedan aileden bir "sultan" ol an
devlet despotik" ve retim ili;kileri de feodal yap|da idi. Trklk a|s|ndan bakt|g|m|zda
Akkoyunlu ve Safevi Devletleri, Osmanl |lardan daha ok Trktr. Trkl er, Osmanl|larda "ak|l ve
idrak" yoksunu ikinci s|n|f vatanda;lar olup, Ermeni, Rum, Yahudi, Krt, Arap vb. unsurlar daha n
plandayd|.

lstanbul'un fethi Trkler a|s|ndan neml i bir dnm noktas|d|r. 29 May|s 1453 Sal| gn lstanbul'u
Bizans devlet ve Ortodoks Kilise yneticileri Osmanl |lara teslim eder. Fatih Sultan (II. Mehmedin)
de 2 gn sonra Ayasofya Kilisesi ile Bizans lmparatorluk saray|na giderek trenle Bizans ve
Osmanl| devlet erkan|n| kabul etmesiyle de Osmanl | lmparatorlugu ilan edilmi; olur. Bu durum
ayn| zamanda Bizans taht|na Fatih Sul tan Mehmet'in getirilmesi de demektir. lstanbul un fethi
Trk tarihilerinin abartt|kl ar| kadar neml i bir askeri ku;atma ve muharebe degildir. Osmanl |
12
Veziri Rum Zaganos Pa;a gibi dnmel erin ve tkenmi;, rm; Bizans yneticilerinin i;birligiyle
ve de direni; gsteren grupl ar| katledilme operasyonu ile lstanbul al|nm|;t|r. Rum Zaganos Pa;a
gsterdigi bu maharetten dolay| Vezir-i Azam'l|ga (ba;bakanl|ga) getirilmi;tir. lstanbul
al|nmas|yla, Zaganos Pa;a ile birlikte dnme-dev;irmel erden (Enderunlu) 34 vezir atanm|;t|r.
Vezir-i Azam andarl| Halil Pa;a ve Trk vezirler grevlerinden al|nm|;t|r. Fatih Sultan Mehmet,
lstanbul'u ba;kent yapm|;, kendisini Edirne'de tahttan indiren Vezirleri ve Trkmen Beyl erini
grevden alarak srm;tr. Bizans devlet messesel erine uygun yeniden devlet yap|lanmas|n|
gerekle;tirmi;tir. Seyhlislaml|k messesesini ve Mftlg de Fener Rum Ortodoks Patrikl igine
benzer bir yap|yla Ortodoks lslam (Snni) ;eriat organizasyonuna dn;m;tr. andarl| Halil
Pa;a tutukl anarak Edirne'ye gnderilmi; buradaki hapishanede i;kence edilerek tm para ve
mal lar|na el konmu;, Temmuz 1453 ba;|nda da katledilmi;tir.

lstanbul'un ba;kent ol mas|, Fatih Sul tan Mehmet ile yeni bir dneme girilir. Trk aristokratlar| ve
Trk halk| devlet ynetiminden tamamen d|;lan|r. Padi;ah zerindeki etkileri sona erer. Trklerin
yerini, Padi;ah|n otoriter grnts alt|nda, dnme dev;irme Kap|kulu-Enderun zmreleri devlet
erkine sahip olurlar.

Il. Bayez|t'|n yeni fethettigi Modon, Koron, Navarino, Mora, Dra gibi yrelere Anadol u'daki
K|z|lba; zmrel eri oluk-ocuk, kad|n-erkek yzleri demirle daglanarak zorla srl erek iskana tabi
tutulurlar. Ayn| tip uygulamalar Fatih dnemi nde Karaman ve Konya'da da olmu;tur. Rum
Mehmet Pa;a blgede zul m ve katliam yapm|;t|r. Atatrk'n atalar| da bu yreden al |narak o
y|llarda bugnk Makedonya'n|n Jupa bl gesinin Kocac|k Ky'ne iskan edilmi;tir.

Fatih ve Bayez|t dneminde, Akdeniz, Ege ve l Anadol u Trkmenleri, oymaklar ve kafileler
hal inde Akkoyunlu lkesine ve bugnk Kuzey ve Gney Azerbaycan'a g ederler. Seyh
Cneyd ve Seyh Haydar bu Trkmen toplul ukl ar|n| rgtlerler. ... Sah lsmail'in nderliginde 24
Oguz Boyundan olan 72 Trkmen Oymak Beyi ve 40 Seyyid Ocag|ndan dedenin kat|l|m|yla
Erzincan'|n Sar|kaya yaylas|ndaki Trkmen Kurultay|nda Safevi Devletinin kurul u;una karar verilir.
Devlet 9 Eyll 1502 gn Tebriz'de kurulur.

I. Selim (1512-1520)'in tahta gemesiyle Trkmen srgn ve katliamlar| daha da vahim bir hal al|r.
1514'deki Sah lsmail ile Yavuz Selim aras|nda geen al d|ran Sava;| ncesi ve sonras|
Anadol u'da, tarihi kaynaklar 40 ila 100 bin civar|nda Trkmenin katledildigini yazmaktad|r. Safi
mezhebi nden Nak;ibendi tarikat|ndan Krt mollas| Seyh ldris-i Bitlisi'nin nerisi ve planl amas|yla
Dogu ve Gney Dogu Anadolu'dan Trkmenler srl erek katledilmi;lerdir. Trkmenl erin hakim
ol duklar| idari beyl ikl er ve topraklar| "yurtluk ve ocakl|k" ad| alt|nda Yavuzun imzalad|g| bo;
fermanlar|, ldris Bitlisi ol durarak 400 Krt A;iret reisine, agas|na vermi;tir.

Yavuz Selim taraf|ndan Erzincan Valiligine atanan(dnme) B|y|kl| Mehmet Pa;a ve dan|;man|
ldris Bitlisi, blgede terr estirirler. Kurban Bayram|nda Osmanl| muhaf|zlar| Trkl ere sald|rarak
binlercesinin kafas|n| keserek Erzincan'a getirip ;ehirde, kafataslar|ndan minare yaparlar.

B|y|kl| Mehmet Pa;a Osmanl | Ordusu ile ldris Bitlisi'nin toplad|g| 10 bin Krt gnl lsyl e, Munzur
daglar|na ekilen Sah lsmailin Erzincan Valisi Nur Ali Halife Haziran 1515'de Ovac|k yresindeki
Tekir Yaylag|nda bul arak bir blmn k|l|tan geirirler, digerleri kaar. Dersim yresinde
Osmanl| ordusu ile Palu Beyi Cem;id ve ldris Bitlisi komutas|ndaki Safi Krt gnlll er, on binlerce
Trk K|z|lba;| katlederler. Art|k Yavuz'un ad| Aleviler aras|nda Yezit ile birlikte an|lmaya ba;lan|r ve
13
lanet okunur. Yavuz Selim'in M|s|r'| almas| ve 74. lslam Halifesi ol mas| ile Snnilik resmi ideoloji
hal ine gel ir ve Osmanl | lslam Devlet kimligi olu;ur. Osmanl | s|n|rlar|n|n geni;lemesiyle de Roma
lmparatorlugu varisi olur.

Kanuni Sultan Sl eyman (l 520-1566) dnemi lslami kabuk iinde ama e;itli uluslardan ol u;an
Osmanl| devleti tam bir Roma lmparatorlugu halini al|r. Bu dnemde yine Trklere zul m, ;iddet
ve katliamlar devam eder. Krt kkenli Seyhlislam Ebussuud Efendi (1545-1574)'nin verdigi
fetvalarla Trkmen katliam|, lslam Seriat|na gre me;ruluk kazan|r. Bugn Snni ilim adaml ar|
taraf|ndan hu;u ile an|larak evliya mertebesine |kar|lan Ebussu'ud Efendi, Trk katliamc|s|, lanet
okunacak bir zalim, lslamiyeti |karlar|na gre yorumlayan cellat bir din ulamas|d|r.

H|rvat kkenli ve Nak;ibendi tarikat|ndan Kuyucu Murat Pa;a da, 6.12.1606'da Sadrazam
ol duktan hemen sonra Anadol u'da geni; apl| Trkmen katliam| harekat| ba;lat|r. 70 bin
Trkmeni diri diri kazd|rd|g| kuyulara gmdrr.

Trklerin tarihinde ayn| yrede olan Malazgirt ve ald|ran sava;lar| iki kar;|t dnemetir, Sel ukl u
Sultan| Alpaslan, Bizans'|n s|n|rlar|n| korumak isteyen lmparator Romanus Di ogenes'i 26 Agustos
1071'de yenerek Anadolu (Rum)'nun kap|lar|n| Trklere am|;t|r. Bizans ba;kenti lstanbul un sahibi
Yavuz Sul tan Sel im ise, Sah lsmail'i 24 Agustos 1514'de yenerek Anadolu'nun kap|lar|n| Trkl ere
kapatarak, Alparslan ve Oguz Trkmen boylar|ndan Bizans'|n intikam|n| alm|; ve dogu blgesi
hudutlar|n| da Krtlerin korumal |g|na b|rakm|;t|r.

A AL LE EV V L LE ER R N N E ET TN N K K K K M ML L
( ( E EY YH H H HA AS SA AN N O OC CA A I I) )
s sm ma ai il l O On na ar rl l

Birincisi Trk milliyeti bir yakl a;|m. lkincisi Krt milliyeti bir yakla;|m. ncs Zaza, Alevi
milliyeti bir yakl a;|m. Drdncs lslamc|-mmeti bir yakla;|m. Be;incisi, Marksist, s|n|fsal ve
devrimci bir yakla;|m. Alt|nc|s|, senkrediter ve Heterodoks bir yakla;|m diyealt| grupta
toplayabiliriz. ... Heterodoks lslami bir yakla;|m erevesinde bakmaya al|;acag| m. Senkrediter
bir tez olarak kendimi o kategoride gryorum ara;t|rmac|lar iersinde. Bundan dolay| da
Aleviligi lslami daire iinde grdgmden, lslamiyet'in bir versiyonu olarak kabul ettigim iin,
nce Aleviligin |k|;| ile birlikte ba;lamak istiyorum konu;mama.

622 y|llar|nda Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye gmesiyle, hicretiyle birlikte, Aleviligin
kuruml ar| da burada olu;maya ba;l|yor. ... Musahiplik Kurumu Muhacir-i Ensar'|n karde;le;me
organizasyonu, Hz. Muhammet hicretin daha ilk gnlerinde ba;lat|yor. ... Daha nce de Akabi
biatlar| dedigimiz lkrar vard|r. Yani bir Mslman|n sadece ag| zdan ben Mslman|m demesi
yeterli olmuyor. lkrar vermesi gerekir. Ben Mslman|m diye bir pirin, bir rehberin huzurunda. O
dnemde de mr;itlik grevini peygamberin kendisi stlendigi iin Hz.Muhammed'in huzurunda,
Mslmanlar ncelikle ikrar veriyor. Bu Alevilik Kurumunun birincisi. lkincisi nedir? Musahiplik
Kurumu. Gene 622'de olu;mu;tur. Bir ba;kas| Cem Kurumu. K|rklar Cemi dedigimiz olay da
gene1622 y|llar|nda Hz.Muhammed' in evinin bulundugu yerde Mescidi Nebevi denen yer
bugnk anl amda bir Cem Evi'dir.

Yani bugnk Aleviligin temelini olu;turan kurumlar lslamiyetin ba;lang|c|ndan itibaren
gnmze kadar gel mi;tir. Aleviligi ya;atm|;t|r. Bu a|dan bakt|g|m|z takdirde ben Aleviligi lslami
14
daire iinde gryorum. ... Hz. Muhammet'ten sonra (622-632) 10 y|ll|k srete lslam kendi iinde
iki kampa bl nm;tr. Ali yanl|lar| ve diger taraf yanl|lar|. Yani tefeci, bezirgan, tccar s|n|f|
hal ifeyi ve Muaviye'yi tutmu;tur. Hz. Muhammet, Hz. Ali yanl|lar| daha ok gebe topluml ar ve
kle s|n|flar|ndan te;ekkl eder. 656'da Abdullah lbni Sebe bir ihtilal sonucu Hz. Aliyi iktidara
getirmi;tir. ... Bundan sonra Alevilik bu kuruml arda ya;at|larak daha somut hal e gel mi;tir. Daha
sonra Alevilik Horasan, Orta Asya'ya gemi;tir. Yani Sufilerle sufi okulunda yeti;en Hz.
Muhammed' in kurdugu, Orta Asya'ya gemi;tir. Yani Kfe'den, lran ve Orta Asya Trklerine
gemi;tir. Ne zaman gemi;tir? 8. Yzy|l itibariyle gemi;tir. 8. yy. itibariyle Sufilerin orada
Aleviligini nakl etmel eri sonucu Alevi kavram|n| 9. yy. da grmekteyiz.

O gnk dnemde de Arabi olarak geiyor terminolojide. Yani Fars kaynaklar|nda Sovyet
kaynaklar|nda ve Arap kaynakl ar|nda, bugnk Aleviligin terminol ojisi 8.-9. yzy|lda hayatiyet
kazanm|;. ... Bunl ar daha sonra 11.yzy|ldan 13. yy. a kadar Anadolu'ya ta;|nm|;lar. ... llk Ocak
Seyit Battal Gazi Ocag| var. Gene 8. yy 'da tezahr eden bir taraftan Orta Asya'da Trk soylu
Ocaklar tezahr etmeye ba;lay|nca, daha 12 lmaml ar hayatta o zaman (8. yy 'da) Muhammet
Mehdi'nin l mnden sonra Orta Asya'da Hz. Ali'nin soyu Ocak gelenegini ba;lat|yorlar. Bir
taraftan Anadoludaki Seyit Battal Gazi evresinde olu;an bugnk Vel i Baba Ocag| gibi
Isparta'da olu;an, Malatya'da Seyit Battal Gazi Ocag| , Mineyik Ocag| , Aguan Ocag| gibi
ocaklar ba;l|yor. Bugnk Horasan ve Dersim cografyas|ndaki yrelerde, Trkl erin gel mel eriyle
birlikte, bu ocaklar ak|;|yor. ak|;|nca bu dnemde 11. yy sonlar| 12. yy ba;lar|nda, 12 tane
Ocak gryoruz. Yani Dede Karg|n|n Elbistan bl gesinde oldugu dnemde, Baba llyas'|n
Amasya'da oldugu dnemde 12 tane Ocak gryoruz.

O belgelerin ana kaynaklar| da mml Kitap denen bir kitap var. Bu ok neml i. Su anda Sovyet
Bilimler Akademisinde. ... Bizim bugn Seyh Safi Buyrugu lmam Cafer Buyrugu'nun ana
gvdel erini, ana kitab|n| ol u;turuyor. ... 622'deki lslamiyetin temel belgesi de Medine Vesikas|'d|r.
52 Maddelik Medine Vesikas|n|n 23 maddesi Aleviligin temel kurallar|n| ierir. Bu mml Kitap'ta
bunun gel i;tirilmi; ;eklidir. ... Semah| mesel a. Semah Anadol u'da falan girmi; degil. Hz.
Muhammed zaman|nda Abuzer Gaffari sokuyor. ok neml i bir kurum Semah.

Anadol unun d|;|nda diger lslam l kelerinde semah| gremiyoruz... nk egemen kltr Arap
kltr. Arap milliyetiliginin Muaviye'yle Emeviler'le, birlikte egemen olmas| sonucu...

Trklk=Alevilik ya da Trk lslamc|l|k=Alevilik ya da Krtlk=Alevilik ya da Zaza lslamc|l|g|
diyemeyiz.

Gr;tgm dedel erin ogu %90, Trk kkenl i olduklar|n| sylediler. ... Hac| Bekta; 1750'li
y|llardan itibaren 40'a |km|;, daha sonra Osmanl | dnemine gel digimiz zaman 1911'lere 120
civar|nda ocak var. Yani bu ocakl ar|n mesel a 300 dedeyle gr;tm. 1500 tane tekke var.
Bekta;i tekkel eri var. ... Dedelerin ogu kkenini Horasan'a dayand|r|yor, Trklere dayand|r|yor. ...
Seyh Hasan soyu, Seyh Hasan a;iretlerinin kurucul ar|, yani hepsini kastetmiyorum. Seyh Ahmet ve
Seyh Hasan bunlar iki karde; zaten. Bu soyl ar Trk soylusu.

Almanya ve Fransada |kan dergileri incel edim. Tuncel i kkenl ilerin |kard|g|. Seyh Hasan
Ocag|n| Krt ve Zaza olarak telakki ediyor ki ben kabul etmiyorum. ... nk belgeler, bunu
kabul etmiyor. Belgelerden konu;acag| z. Yaz|l| belgelerden. Seyh Hasan Ocag| , Seyit R|za dahil
Trk kkenlidir, kesinl ikl e.
15

Yani Zaza, Krt, Ermeni tm hal klar Mslmanla;m|;.

A;iretin ikili i;levi var. Kendisi a;iret reisi askeri lider olmu;. Karde;ini dini i;lerin ba;|na getirmi;.

Alevilikle Siiligin benzerl igi yoktur. Alevilik farkl| kulvarda giden bir inan bir gretidir. Bir kltr,
inan ve ya;ama tarz|d|r. Siilik ise, bugnk Snnilige benzeyen, Hanefilik, Hambel ilik gibi
lslamiyetin bir ba;ka versiyonudur. Yani nc bir ara ak|md|r. Alevilikle benzer yan| yoktur.

Alevilikle Siiligin ortak yan|, lslamiyet iersinde Ali ve Ehlibeyt yanl|s| olmalar|d|r. ... Siilik bir
anl amda Farslar|n, Perslerin lslam| yorum tarz|d|r. Alevilik de Anadolunun lslam| yorum tarz|d|r.
Trk yorum tarz|d|r.

Bizde Tuncel i denince oradaki herkesin Krt oldugu ya da Zaza oldugu varsay|m| var.

Dil konusu ;yle olmu;. Alevilik geldigimiz zaman, Alevi terimi ok eski nk, 9. yy-8. yy. Aleviligin
Anadol u'da ideolojik yap|s|, doktriner yap|s| K|z|lba;l|kt|r. Yani K|z|lba;l|k terimi bir devlet ynetme
erkine ynelik bir rgtlenme model ine tekabl eden ideolojik yap| K|z|lba;l|kt|r.

Teslim Dede, Diyap Aga ve Mustafa Kemal ili;kisini sormak istiyorum. ... Teslim Dede 1920-21
y|llar|nda Malatya ar;|s|nda Mehmet Bey K|z|lba;lara kfrettigi iin onu vuruyor. ... Secerel eri
gtryor Atatrk'e inceliyor. Muhammet soyundan ve Seyh Hasan Ocag| 'ndan ol dugunu
gryor. Ve bundan dolay| zel bir kararnameyle hapisten |kar|yorlar. ... Diyap Agan|n
Atatrk'e verdigi belgeler, Seyit R|za'dan veriliyor. EI Yazmas|, Kuran, Orta, Asya' dan gelen
bel geler vs. var. Bu belgel er Seyit R|za'da o zamanlar. Seyit R|za, yakaland|g| zaman bu belgeleri
o zaman orada bulunan komutana teslim ediyor. 1937 y|llar|nda. ... Seyit R|za yakaland|g| zaman
el e geirilen tm e;ya ve belgeler a|klans|n. Neden a|klam|yorlar, bence ;undan. Trkmen
soyu oldugu iin. Devlet Trk katliam|na girdigi iin. Seyit R|za yakaland|g| zaman, Krt oldugum
iin degil beni Alevi oldugum iin idam ediyorsunuz," diyor. ... "Bi hatay|k, evlad| Kerbelay|k"
diyor. ... Yani idama gitti~i zaman, Alevi fel sefesini savundugu iin gidiyor. ... Bence oradaki Krt
isyan| degil, bir Alevi direni;iydi.

Bizim ya;l|lar, zellikle Zazaca ya da Kurmanca konu;an Alevi ya;l|lar| kendi etnik kimliklerini
ifade ederl erken, Zazaca konu;mam|za ragmen ya da Kurmanca konu;mam|za ragmen biz
Trkz dedikl erinde onlara ogu kesim glp geiyordu. Biz de genl igimizde yle
davran|yorduk. Asimile ol mu;lar, ya da Kemal izm etkilemi; diyorduk. Halbuki durumun bunun
tam tersi oldugunu Krt tarihini Trk tarihini incel eyince anlad|k.

Orta Asyadan gelen Karakeili a;ireti cografi yreye dag|lm|; ve farkl| zel lik kazanm|;.
Halbuki kk ayn|, Orta Asya. Ve bunl ar zaman zaman Sgt'te bir araya gel ip ;lenler de
yap|yorlar. Yani ayn| a;iretin mensupl ar| bir k|sm| Krte bilmiyor, Trke konu;uyor. Bir k|sm|
Trke bilmiyor sadece Krte konu;uyor.

Seyidan a;ireti, Balu;ag| , Keel u;ag|, Birman u;ag| , Abbas u;ag|. Bunlar tamamen Trktr.

16
D DE ER RS S M M T TA AR R H H
A Al li i K Ka ay ya a

Dersimliler, Daylam, Daylaml |lar olarak an|lan, Hazer denizinin gney bat|s|yla Tahran'|n kuzeyine
d;en blgede ya;ayan bir toplum ol arak bilinmektedir. ... Goranl ar|n yine Deyl eml iler oldugu
da anla;|lmaktad|r.

Dersim denince iki zellik n plana |k|yor: 1. Dersimde oturanl ar|n Zazaca konu;mas|, 2. Alevi
ol malar|. ... Bir de Dersim deyince Krt Aleviler akl a geliyor. ... Baz| kaynakl ar Medlerin kuzey
kom;usu olan Deyleml iler'den sz ediyor. Onl ar|n bugnk Zazalar|n atalar| ol dugunu ifade
ediyor. Ayr|ca Minorski de ... Zaza bu insanl ara ve konu;tuklar| dile, kom;ular|nca verilen bir
add|r. Onl ar| kendilerine Dimili derler." Diyor. Bu yzden Dersime Dimili derler. ... Deyleml erin
Krtlerin aras|na kar|;|p Kuzey Mezopotamya blgesine yerle;en Zazal ar'|n atalar| oldugu
bel irtilmektedir. ... Taylor, Dimilice'den hareketle, Zazalar|n ayr| bir halk oldugunu belirtmektedir.

Deyl eml ilerin biraz nce de belirttigim gibi 700-1200 y|llar| aras|nda e;itli sebeplerden dol ay|
Dersim'e gel ip yerl e;tikl eri, buran|n yerli halk|yla da kayna;arak bugnk Dersim halk|n|
ol u;turdukl ar| bir gerektir.

Dilden hareket ettigimiz zaman, her dil bir halkt|r. ... Almanca ile Hollandaca aras|nda yak|nl|k %
70'lere varmaktad|r.

M.. 4000 y|llar|nda k|smen Dersim'e Smerl erin egemen ol dugu... lmparator Manuel 1052
y|llar|nda Bag| n yresine Barus komutas|nda ... 1055 de Barus'un yerine bu defa da Melisene
geer. Bizans lmparatoru Theodoros Bag| n ynetimini ve Ermeni prenslerini savunma grevini
Mel isene'ye verir. ... 1226'da Anadolu Seluklul ar| emi;kezek'i ele geiriyorlar. 1228'de
Mengckogullar| topraklardan edilir Seluklular taraf|ndan. Bylece Dersim yresi Seluklular|n
egemenligine girer. ... Yavuz Sultan Selim ald|ran Seferine |kt|g| s|ralarda, zellikle Dersim
zerinde byk bask|lar kuruyor. Bu ald|ran seferine gitmeden nce yediden yetmi;e ol an Alevi
kesiminin nfusunu tespit ettirip daha sonra da bunlar|n neml i kesimini ldrdkten sonra
ald|ran Sava;|na kat|l|r.

1896 y|l|nda zellikl e Dogu Anadolu ile Gney Dogu Anadolu'da Mehmet Pa;a'ya Hamidiye
Alaylar|n| olu;turma grevi veriliyor. ... Bu Hamidiye Alaylar| ierisinde Dersim yresindeki Alevi
a;iretlerin olmamas| Dersim Alevi a;iretlerinin tepkisine neden ol uyor. ... 1893'lerde Dersim'e
Osmanl|lar taraf|ndan,. Nak;icilik de yay|lmaya al|;|lm|;t|r.

23 Nisan 1920'de TBMM ilk Bile;ik toplant|s|na Trkiye'nin degi;ik yerlerinden 330 milletvekili agr|l|r.
llk toplant|ya sadece 115 milletvekili kat|l|r. Bu 115 milletvekilinden 6's| Dersim milletvekilidir.

O zamanda Dersim a;iretleri aras|nda srekli eli;kiler var. Mesela Dersimliler Seyh Sait lsyan|na
kat|lmam|;lard|r. ... Hkmet Dersim a;iretlerini memnun edebi lmek iin 1926 tarihinde Vali
Cemal Bardak| arac|l|g|yla Dersim a;iretlerini Ankaraya ag|r|yor. Ve bu dnemde, Dersim
a;iretleri Hkmete destek vermi;ler. ... Devlet Dersim'e ... vey evlat muamel esi yap|yor.

Dersim'in vergi vermedigi grlyor. Bir ba;ka sebep asker vermedigi grlyor. Oysa Dersimliler
Osmanl|-Rus sava;|nda 10500 milis vermi;ler.
17

Yani bu Cumhuriyet ynetimiyle Dersim aras|ndaki eli;kide esas olarak ekonomik sebepler
ol mas|na ragmen tm yle degildir. Orada agalarla halk aras|nda ya da agalarla Cumhuriyet
ynetimi aras|nda bir eli;ki vard|r. ... Her defas|nda Osmanl |lar dnemi de dahil, Dersim'e kar;|
ibret alma d;manl|k yapma, alma, ayr| gayr| davranma yerine, eger gerekten onlar|n
diline, dinine, kltrne, folkloruna sayg| gstermi; olsalard|, gelenek greneklerini dogal
kar;|lasalard|, yreye refah, sevgi, dostluk, ekonomi k kalk|nmay| gtrm; ol salard| ve her
defas|nda askeri zmler yerine devlet ekonomik anlamda iyile;tirme yapm|; ol sayd|
demokrasiye bagl|, insan haklar| baz|nda, zm aram|; olsalard| gerekten Dersimlilerle Devlet
aras|nda byk sorunlar meydana gel mezdi. Bunlar ya;anmazd|.

1937-38'de Dersim'in nfusu yakl a;|k 110 bin. ... 4000 civar|nda insan|m|z 4000-7000 aras|ndaki
insan|m|z|n ne yaz|k ki ok hunharca ldrldg yaz|yor. Bu ol aydan sonra da 72 bin insan|m|z|n
srgn edildigi bat|n|n e;itli illerine srgn edilip orada adeta eza ve cefa ektigi gene
bel gelerde yaz|l|.

K KO O G G R R O OL LA AY YI I
B Ba ak ki i z z

Kogiri bildiginiz gibi bir a;iret. Ama bir a;iret degil, a;iretler federasyonu, konfederasyonu. ...
Kogiri A;ireti kken olarak Dersim a;iretler grubundand|r. ... Vergi kay|tlar|nda 1360'l| 70li
y|llardan itibaren Kogiri blgesi vergi kay|tlar|na gemi;, vergi demi;. ... lzol A;iretine dayan|yor.
Seyh Hasan a;iretine dayan|yor. Bylece Dersimli a;iretler grubuna dayan|yor. Dersim blgesini
asl|nda ta Asya'ya kadar gtrmek gerekir. Kken olarak oralara kadar gtrmek gerekir. Biz
Kogiri'nin izlerine Asya da Orta Asya'da rastl|yoruz. Karahanl| boylar| ierisinde Ko kkenli, ko
kelimesine dayanan boylar var. Ve boylar|n alt gruplar| oymaklar var. Mesela Karahanl| grubu
iersinde Kourgal|lar boylar| vard|r. Hala da var bu Kourganlar. ... Gel en bu boylar zellikle
Dersim blgesine yerle;iyor Dersim bir bak|ma birikim noktas|. Dersim e;itli blgelere Erzincan'a,
Erzurum'a, Sivas blgesine g veriyor. ... Karahanl| boylar| ierisinde Kourganl ar ad|n| al|yorlar.
Hala da bu boyl ar|n kal|nt|lar| var. Bu boylar Trk kkenli.

Yani Kogiri blgesinin halk| Kurmanca konu;uyor. Ama Kurmanca konu;mal ar| onl ar|n bir Krt
boyu olu;unu kan|tlamaz. ... Ekrat taifesi Osmanl | dilinde konar ger, henz konar gerligi
b|rakmam|;, Krtle;mi; Trk boylar|n|n ad|d|r. Trkmen taifesi der, Krt taifesi der. ... Ama Trk iken
Krtle;enlere ise Ekrat boylar|, Ekrat taifesi der. ... Ya da Ekrat Trkmeni der.

Kogiriler hayvanc| bir toplum. ... Hayvanc| topluml ar mutlaka boylar|na hayvan figrleri
damgal ar verdikleri gibi, boy adlar| olarak da hayvan adlar| al|rlar. ... Akkoyunlular,
Karakoyunlular gene yl e. Bugn Dersim'in hangi yresine giderseniz gidiniz ko ba;l| mezar
heykel lerine rastlars|n|z. Kogiri blgesinde de ko ba;l| mezarl ar olduka hakimdir. Bu da onlar|n
kkeninin nerel ere kadar gittigini, yani hangi etnik boya dayand|g|n|n, yani Trk kkenli
ol duklar|n|n bir kan|t|d|r.

Kogiri Olay|, ... 1920 Eyll ile 1921 Haziran| aras|nda Ulusal Kurtulu; Kuvvetleriyle Kogiri'deki
a;iret beyleri aras|nda geen bir olay. ... Aleviler laik Cumhuriyet Mustafa Kemal 'in mcadelesini
(Kuvay-| Milliye'nin) ba;|ndan sonuna kadar yan|nda yer ald|lar. Kurtul u; Sava;|na iki toplumsal
g kar;|yd|. Bunlardan birisi ;eriat| padi;ah yanl |s| ol u;uml ard|. lkincisi de gene Ugur
18
Mumcunun ;eriat| Krt ayaklanmal ar| diye ifade ettigi Krt kkenl i Safii ayakl anmalard|r.
Burada 15-20 civar|nda ayaklanmay| kastediyor e;itli yazarlar. ... Alevilerin genel konumu ise
bunlar|n ikisinin d|;|nda Atatrk'n yan|ndayd|. Fakat bu kural|n istisnas| ol arak iki olayla kar;|
kar;|ya kal|yoruz. Birincisi Kogiri olay| ikincisi de Dersim olay|.

Ko gl zamanl a degi;erek dil kurallar|na gre Kogr, Kogiri'ye dn;t.

Kogirililerin zellikl e bagland|klar| Alevi Ocag| Baba Mansur Ocag|d|r.

Bir a;iret hareketi bu. A;iret hareketi ama ynlendirme var i;in iinde. Ynlendirme de Alevi
gdsyle bir ynl endirme degil. Krtlk gdsyle bir ynl endirme. ... lstanbul merkezli
1918lerde kurulan Krt Teali Cemiyeti vard|r. ... Krt Teali Cemiyetinin amac| Osmanl | Devletine
bagl|, Osmanl| Devletinin ierisinde bir zerk Krdistan kurmakt|. O dneml er Kogiri a;iretinin
ba;|ndaki Mustafa Pa;an|n ... Erzincan'a ag|r|larak k|l| ku;and|r|l|p Pa;al|k veriliyor. ... Ogullar|
egitim gryorlar. ... Abdl hamit'in Krt agalar|n|n ocuklar|n| al|p okutma ve daha sonra kendi
hizmetinde kullanma gibi bir politikas| vard|.

Ali;an ve Haydar Beyler de byle bir egitimden gemi; ve sarayla bag| olan insanlar. ... O
dnemde halk aras|nda Baytar Nuri ad|yla geen veteriner binba;| Nuri Dersimi ... Onl ar da Krt
Teali Cemiyeti erevesinde ... Ve teorisini Baytar Nuri haz|rl|yor. nk ne Ali;an Bey'de ne de
Haydar Beyde olay|n teorisi yok. O bl gede bir Krt rgtlenmesi yap|l|yor.

Ortaya gya Zlfikar koyma gibi. Zlfikar zerine yemin etme gibi. Bunlar Alevilikte sayg|nl |g| ol an
;eyler.

D DE ER RS S M M O OL LA AY YI I

Dersim, Osmanl |'da bag| ms|z bir blgeydi, bag|ms|z bir eyaletti, bugnk tabirle syl ersek.
Osmanl| ynetimi dnme dev;irmel erden ol u;uyordu. Yani Trk olmayan daha ok Bulgar, S|rp,
H|rvat, Ermeni, Yahudi v.s. kimlikl i insanlar|n al|n|p Osmanl | edebine gre yeti;tirilmesinden sonra,
Osmanl| brokrasisinde grev verilmesinden olu;uyordu. Bu nedenl e Osmanl | ynetimindeki idari
yap|ya birok tarihi gibi ben de dnme dev;irmel erden olu;an bir idari yap| olarak gryorum.
Bu yap|dan olu;an hilafeti, saltanat|, teokratik bir ynetimdi. Dini esaslara gre ynetiliyordu.
Ml kiyet ili;kisi a|s|ndan bak|ld|g|nda, Osmanl|da tm ml k Tanr| ad|na padi;ah|nd|. Dersimin
de iinde yer ald|g| Krdistan denilen topraklarda, agalar ve a;iret reisleri ml kn sahibiydi. Yani
diger yel erde ml k padi;ahlar|n, bu blgede ise babadan ogula geen a;iret agalar|n|nd|. ...
Dersim halk| Osmanl |'n|n gznde kafirdi, z|nd|kt|. Dersim hal k|yla M. Kemal'i Osmanl | kar;|tl|g|,
ul usal kurtulu; mcadelesi ;artlar|nda bir araya getirmi;ti.

Kurtulu; Sava;| sonras| Dogu blgesinde ya da Krtler aras|nda Dersim'i de o blge iinde
sayarsak iki ak|m vard|: Esas ak|m, ana ak|m, milli hkmetle birlikte yani ulusal kurtulu;
mcadelesinin yan|nda yer alan ak|md|. lkincisi ise lngilizlerle ve Damat Ferit Hkmeti iinde
sonuta bir Krt Devleti'ni kurmay| amalayan ak|md|. lstanbul daki Krt unsurlar ise kendi iinde
lngiliz kar;|t| ve kesinlikle Trk yanl|s| olanlar olarak ikiye ayr|lm|;t| ayd|nlar.

Bu iki ak|mdan lngiliz i;birlikisi ol an zay|f ak|m esas ol arak Krdistan Teali Cemiyetinde
rgtlenmi;ti. ... neml i kadrolar| genellikle kkl Krt ailel erinden gelmekteydiler.
19

Krdistan Teali Cemiyeti kendi iinde iki kanattan olu;mu;. Bunlardan biri Seyit Abdlkadir kanad|.
Krt milli haklar|n| Osmanl| Devleti'nin bnyesinde saglamak isteyen kanat. Bir de Kamuran
Bedirhan nderligindeki Te;kilat-| ltimaiye ad|n| ta;|yan bag| ms|z gruptu. Bu ise bag| ms|z
Krdistan kurmay| amal|yordu. Ancak her iki grup da bizzat Krt yazarlar|n|n da saptad|klar| gibi
a;|r| lngiliz yanl|s| idiler. ... Hatta Seyit Abdl kadir, Bedirhani Emin Ali, Bedizzaman Said-i Nursi
Amerikan komiserl erine harita zerinde Krdistan s|n|rlar|n| belirterek denizlere bir |k|; bulunmas|
zorunl ulugunu bile anlatm|;lard|r.

Erzurum Kongresinde Krt ileri gelenlerini ve Krt halk|n| milli mcadeleye kazanan Mustafa
Kemal Pa;an|n, Sivas'a gel ince daha sonra Kogiri lsyan|na l iderlik yapacak olan Ali;an Bey'le
bul u;tugunu hatta ona milletvekilligi teklif ettigini de biliyoruz. ... Mustafa Kemal Pa;a'yla i;birligi
yapan Krt mebuslar|n|n say|s| o s|rada 70 civar|ndad|r.

Simdi bakt|g|m|zda yakla;|k 400 y|ld|r bag| ms|z ya;am|;, bir anlamda merkezi otoriteyi kabul
etmemi; Dersim nderleri, merkezi otoriteyi kabul etmeye direniyorlard|. Dersimi agalar
ynetiyordu. ... Dersime yol, okul, karakol, kaymakaml|k, valilik gibi devletin bl geye girmesini
gerektirecek kuruml ar|n yerl e;mesini istemiyordu Dersim feodalleri.

Dinleyici: Bu konuda zel likle Dersim konusunda size bir tek kaynak neririm. Bu kaynak Trkiye
Cumhuriyeti tarihinin ok neml i bir kaynag|d|r. Ve ok neml i bir itiraf|d|r. Bu Say|n lhsan Sabri
aglayangil'in itiraf|d|r, an|lar|d|r. ... O an|larda anlat|lan, Seyit R|za'ya ynel ik kanunsuzl uk,
hukuksuzluk, idam|n|n nas|l yap|ld|g| btnyle anlat|lmaktad|r. Yani Seyit R|za'n|n sizin de yle
sylediginiz gibi, agal|k yan| yok. Seyit R|za tamamen kendine zg bir din adam|d|r. ...
aglayangil ... S|k|ynetim Komutan|na der ki, siz bu iki ki;iyi, savc| hakim grevden al|n. Benim
yan|mda getirdigim bu hukuk mezunu mfetti;i biz atar|z. Aynen bu ;ekilde yap|l|r, bu adam
atan|r. Hukuk mezunu olman|n tesinde hibir hukuki formasyonu olmayan bu ki;i de Seyit
R|za'n|n idam|na karar verir. Ve M. Kemal oraya gitmeden bir gn nce Seyit R|za orada as|l|r.
Seyit R|za'n|n sizin sylediginiz gibi dil dinamiklerle yak|ndan uzaktan ilgisi yoktur.

Seyit R|za'n|n kendisi Erzincanda Vali ile gr;meye giderken yakalanm|;, oradan Elaz|ga
getirilmi; ve yarg|lanma sreci sonunda stelik ya;| kltlerek, kendisinin ya;| 80in stnde
ol dugu iin, yani idam edilme ya; s|n|r|n| a;t|g| iin, ya;| kltl m;, oglunun ise ya;| byl tlerek
as|lm|;t|r.

Dersim millet meclisine 6 vekil gndermi;, ama kendisi millet meclisini tan|m|yor, devleti tan|m|yor.
Bu durum ne kadar devam edebilirdi? ... Mustafa Kemal Dersim'deki bu duruma hibir blgede
ol mad|g| kadar toleransl | davranm|;t|r. ... Esas eli;kinin halk ile Cumhuriyet ynetimi aras|nda
ol mad|g|n|, esas eli;kinin mahalli otorite ile merkezi otorite aras|nda oldugunu, blgedeki halk|n
son 60 y|ld|r gsterdigi, Cumhuriyet laikl ik ve demokrasiden yana olan siyasi tavr| gstermektedir.

A AL LE EV V L LE ER R K K R RT T M M T T R RK K M M ? ?

Trkler, lslamiyet'i dogu;undan yakla;|k 300 y|l sonra Trkistan| fethe gel en Arap ordular| ile
tan|;m|;lard|r. Bu fethe ok direnmi;ler, sonuta da ok kan dklm;tr. Kabul ettikl erinde ise
lslam iindeki Emevi Mslmanl |g|n| degil Ehlibeyt yanda;l|g|n| semi;lerdir.

20
Orta Asya'da, Yusuf Hemedani , Ahmet Yesevi, Lokman Parende ve Hac| Bekta; Veli, lslamiyet'i
Trk sufiligi ile btnl e;tirmi;lerdir. lslamiyeti Trke konu;turmu;lard|r.

Krte ya da Zazaca konu;an Alevilerin ortaya |kmas| Krtlerin veya Zazalar|n Aleviligi
benimsemesi sonucu olmam|;t|r. Bu olas|l|k din sosyolojisi a|s|ndan mmkn olmas|na kar;|n
Osmanl| tarihinin gel i;im seyri a|s|ndan mmkn gzkmyor. Krtlerin Aleviligi benimsemesini
iddia etmek Osmanl | tarihini bilmemektir. nk Osmanl|, Fatih dneminde ba;layan Yavuz ve
Kanuni dneminde daha yogunla;an bir lde Trkmen kar;|t|d|r. Trkmenl er de Alevi olmalar|
nedeniyle Alevi kar;|t|d|r. Krtler ise o y|llarda Osmanl| taraf|ndan korunan, kollanan adeta
Osmanl|'n|n vurucu gcdr.

1516-1517 ald|ran Sava;|na dek Erzincan, Erzurum, Diyarbak|r valileri Erdebil Dergah| taraf|ndan
atan|rm|;. Yani Trkmen Safevi Devleti bu bl gelerin valilerini atarm|;. O y|llarda bugnk Dogu
ve Gney Dogu Anadolu'ya Trkmen egemenmi ;. O blgeyi Osmanl | Krtle;tirmi;.

Dogan Avc|oglu ne yaz|yor: Gneydogu Anadolu, Safevilerin elinde kalsa idi, Trke orada
rakipsiz bir dil olurdu. Blge Trkle;irdi. Osmanl|'da bu ters oldu. Sah lsmail'in pe;indeki K|z|lba;
Trkmen'e kar;|, Osmanl | ogu Snni ve Safi olan Krt beylerini tutmu;tur."

Orta Anadolu'da ya;ayan Trkmenl er, Osmanl| zulmnden canl ar|n| kurtarmak iin ku; umaz,
kervan gemez dag ba;lar|na kam|;lard|r. nk Osmanl|'n|n gznde Trkmen potansiyel
sulu idi. ... Ord. Prof. Dr. mer Ltfi Barkan nas|l bir tespit yapm|;: Osmanl | lmparatorlugunda
e;itli tarihlerde iskan amac| ile v.s srgn edilen kitlenin ogunu adi sulular te;kil ediyordu.
K|z|lba;l|k da bu adi sular aras|nda say|l|p srgn nedeni ol uyor."

Bu y|llarda Trkmen ve Alevi ol mak srgn ve katli vacip" nedeni olu;tururken Krtler imtiyazl|
toplumsal kesimi olu;turuyor. Krtlerin byle bir durumda Aleviligi benimsemel eri ol as|l|k d|;|d|r.
B|rakal|m Krtlerin Aleviligi benimsemesi ni, iktidar mezhebi oldugu hal de daha |l|ml| lslam| temsil
eden Hanefiligi bile Krtler benimsememi ;lerdir. Krt olup Hanefi ol an az|nl|k kesim ise, Krtle;en
Trkmenl erdir. ... Dogan Avc|oglu'nun tespiti: "Osmanl|, Krdistan ad|n| verdigi blgede devletin
temel dayanag| olan t|mar sistemini uygulamaz. Devletin ynetimini blgede, ynetim babadan
ogul a getigi Krt beylerine b|rak|r. Blgede bul unan Trkmenlerin neml i bir blm dillerini
unutur ve Krt kabilel erine kar|;|r."... Avc|oglu'nun tespit yapt|g| y|llar 1500'l y|llard|r.

G G K KA AL LP P, , C CA AL LA AN N V VE E D D Y YA AR RB BA AK KI IR R I IN N K K R RT TL LE E M ME ES S

Tarih kitaplar| Diyarbak|r|n Eyll 1515'de Osmanl | lmparatorlugu'na kat|ld|g|n| yaz|yor. ... Ondan
nce Diyarbak|r valisi Safevi Devleti taraf|ndan atan|rm|;. Yani Diyarbak|r Trkmen Safevi
Devletine idare olarak bagl| imi;. Erzincan valisi gibi, Diyarbak|r valisi de Erdebilden atan|rm|;.

ald|ran Sava;|n| Sah lsmail yani Trkmenl er kaybettigi iin Dogu Anadolu Krtle;ti. ... nk ldris
Bitlisi arac|l|g| ile Krt Agalar|, a;iret reisleri ve Krt ;eyhleri Osmanl |-Safevi Sava;|nda Osmanl|'n|n
yan|nda yer ald|lar. Kar;|l|g|nda da Dogu Anadolu'nun tapusunu adeta ald|lar.

Ziya Gkalp ... Diyarbak|rl|lar|n konu;tugu Krte'nin suni oldugunu sylyor. Bu ;ivenin Trk
Krtesi oldugu tespitini yap|yor. Diyarbak|rl|lar|n Trk olduguna ili;kin en nemli delil dildir diyor. ...
21
Diyarbak|r'|n hakiki yerli halk| Hanefi'dir. Krtler ise Safiidir. Krtlerden ba;ka Safii yoktur. Trkl erin
ise ogunlugu Hanefidir.

l;te Abdullah calan|n konu ile ilgili yazd|klar|: Benim meselem bir Krtlk icat etmek degildir.
Benim ana taraf|m Trk. Benim anam Trk'ten ok, Trkmene benzer." ... Seluklu tarihini
inceleyin Krt ve Trk beyl ikl eri i iedir. Daha ba;ka rnekl er de verebilirim. Karakoyunlular,
Akkoyunlular, Artukogullar| Krt cografyas| ierisindedir ve ogu Krt onu kendi beyi san|r ve baz|
Krt beyl ikl eri de Trkmen boylar|n|n beyidir. Bu kadar iielik vard|r." ... "Birok Trk beyinin
Mardin'de, Diyarbak|r'da Ahlat'da, Erzurum'da kurdugu beyl ikl er var. Hepsinin iinde Krt-Trk
kar|;m|;t|r ve i;in ilgin yan|, birok Trk boyu Krtl e;mi;tir. rnegin Karakeililer, bugn
Karacadag eteklerinde ya;|yorlar, hepsi de benden daha fazl a Krt ve hi Trke bilmezler.
Karakeililer asl|nda bir Trkmen boyudur; buna benzer bi rok boy var."

D D L L, , D D N N, , E ET TN N S S T TE E L L K K S S Y YA A D DA A D D L L, , D D N N, , M M L LL L Y YE ET T L L K K S S

Hemen hemen hi bir toplum ilk ortaya |kt|g| ndan gnmze dek ayn| dili, ayn| inanc| hatta
ayn| etnik kiml igi izlemiyor.

Tarihin tan|d|g| ilk Trkler'in, bu ad| ta;|mamakl a beraber, Hunl ar oldugu hemen hemen kesindir.

Yahudiler d|;|nda Museviligi kabul eden tek farkl| milliyet ise Hazar Trkl eridir. Museviligi kabul
eden Hazar Trkleri tarihsel sre iinde Musevile;mekle kalmad|lar Yahudile;tiler. Yani
Yahudile;en bir Trkmen boyu sz konusudur.

Antropol oglar; yapt|klar| incelemel erde n Asya'da elde ettikleri buluntul ardan, Smer, Kut,
Elam ve Hurri topluluklar|n|n Ural-Altay kaviml erinden zel likle atl| gebe Trk unsurlar
ol abilecegi kanaatine varm|;t|r. Eski n Asya Tarihi uzman| F. Hemmel , Smerleri tamam|yla Trk
ol arak kabul etmektedir. Orta Asya'dan 4500-5000 y|llar|nda gel en Trkl er'in Smerl eri
ol u;turdugunu ileri srer. Smerce' deki 350 kel imenin Trke ol dugunu savunur.

Sadece Dogu Anadoluda 11. ve 16. yzy|lda yerle;ik Oguz Trkmen beyl ikl erinin kurdugu
devletler ;unlard|r:
1. Yukar| F|ratda Saltuklar (1072-1202)
2. A;ag| F|ratda Mengcekl er (1080-1228)
3. Bitliste Dilmaogul lar| (1084-1393)
4. Vanda Skmenliler (Atlah;ahlar) (1110-1207)
5. Diyarbak|rda Y|nalogullar| (1098-1183)
6. Harputda ubukogullar| (1085-1113)
7. Dogu ve Gneydoguda Artukogullar| (12.-14.yy)
8. Karakoyunlular (1365-1469)
9. Akkoyunlular (1469-1508)

Dogu Anadol u'da kurulmu; Trk Devletlerine bakt|g| m|zda en ge tarih 1469-1508 ile Akkoyunlu
Trkleri'dir. 1500'erden sonra ise Dogu Anadolu Tarihi incel endiginde Osmanl | ile i;birligi ile
blgenin Krtle;tigi gzleniyor.

22
Bunlar|n bir k|sm| Trkeyi bile bilmezken bir k|sm| ise kendi ana dilini bile bilmezdi. Bir yandan da
gizli bir dil ve gizli bir din ta;|d|klar| iddia edilir;

Prof.Orhan Trkdogan ... Dev;irme sisteminde militarist kadro ile brokrasi tamam|yla Trk
ol mayan gruplara emanet ediliyor. Anadol u ocuklar| ise ifti (reaya) durumunda
kal|yorlard|. ... Bizans lmparatorlugunda olmayan soyl u s|n|f yani "Fener Aristokrasisi" 18."yy. dan
itibaren Enderun nimetlerinden yararlanarak olu;mu;tur" diyor.

Prof. Dr. Bernard Lewis ... Yunanistan'a gnderilen Karaman Ruml ar| din itibariyle H|ristiyan
Rumlard|, yine de bunl ar|n ogu Rumca bilmiyordu. Dilleri -Grek yaz|s| ile yazd|klar|- Trke idi. ...
Yap|lan i;, bir Trk ve Rum mbadel esi degil, daha ok bir Rum Ortodoks ve Osmanl | Mslman
mbadel esi idi. ... Bunun hi bir ;ekilde vatana iade olmad|g|, iki srgne gnderme -H|ristiyan
Trkler'in Yunanistan'a, Mslman Yunanl|lar|n da Trkiye'ye- oldugu sonucuna bile varabilir."

Asl|nda sosyal ol arak Trkle;mi;ler. Bunl ara; Trkle;mi; Arnavut, Trkle;mi; Makedon, Trkle;mi;
Bulgar v.s. denebilir. Ama etnik olarak Trk degiller. Vatanda;l|k bag| ile T.C. vatanda;| ve
kendileri Trk olabilirler. Ne Mutlu Trkm Diyene" diyen herkese Trk denmesi gerektigi gibi...

Osmanl|'n|n Yemen'e iki byk seferi var. Biri 16. yzy|lda Portekizlilerin blgeye geldigi dnemde.
teki de 18. yzy|l|n sonunda.

Osmanl|'n|n 1918'de ekilme karar| almas|n|n ard|ndan, Yemen' den ayr|lmayan Anadolu
kkenl ilerin bugnk devam| olanl ar|n nfusu 500 bini geer.

Sibirya'dan Saha Trkleri'nden ve ABD'de K|z|lderili Trkler'in Mel uncanlar|n kat|ld|g| geni; bir
yelpaze gzleniyor.

Sadece devlet ba;kanlar|n|n kat|ld|g| 2000 y|l|ndaki Trk Devletleri Sempozyumunda ise devlet
ba;kanlar| dzeyinde bile ortak dil konusunda sorun ya;an|nca bu kez de ortak dil lngilizce
ol mu;tu.

"Trk Dnyas|" toplant|lar|na bir de Yeni Dnyadan, ABDden gel ip kat|lan Meluncanlar ve
K|z|lderililer var. Bunlar da her toplant|ya kat|lmaya al|;|yorlar ve Trke bilmedikl eri halde |srarla
"Biz Trkz" diyorlar. Peki bunl ara ne diyecegiz? Bunlar|n ille de Trkz demelerinin sebebi de
Kemalistler taraf|ndan asimile edilmel eri midir?

Trkler'in ilk uygarl|klar|n|n M.. 8.-10. yy. a dek ula;t|g|n| kaynakl ar yaz|yor. ... Trkler'in sadece
inand|g| dinler ve Trkl er'in konu;tugu diller stne yap|lm|; ara;t|rmal ar yaz|lm|; kitaplar var. Bu
durum bile olay|n ciddiyetini ortaya koyuyor. Trkl er tarihl eri boyunca bir dizi din ve dil ol dugu
gibi bir dizi de Alfabe degi;tirmi;lerdir.

Trkiye'de Trkl er ve Krtler d|;|nda say|sal olarak bir nemli grup da erkes'lerdir. erkesler;
Osmanl|-Rus sava;lar| sonucu 1860'lardan sonra Anadolu ile tan|;t|lar. Osmanl |'y| tutan erkesler
sava;ta Osmanl| yenilince Anayurtlar| Kafkasya'dan g ettiler. Bir k|sm| rdn'e, bir k|sm|
Balkanl ar'a giderken neml i bir nfus da Anadolu'ya geliyor. Hatta bugn Trkiye'de bulunan
erkes nfusun ana yurtlar| Kafkasya'dan 3 kat fazla oldugu ifade ediliyor.

23
stel ik erkes denilince bir etnik grup diye ifade edilmesi de tam dogru ifade olmuyor. nk
asl|nda erkes diye bir etnik grup yok. erkesce diye bir dil de yok. Trkiye'deki Kafkas
grupl ardan "Ad|geler"e erkes deniyor. Bunlar ise; Abhazlar, Osetler, Saps|glar, Kabarteyl er,
Balkarl ar, eenler v.s. 20 civar|nda olan toplumsal grup var. Sosyolojik olarak "kabile"
denebilecek toplumsal yap|lanmalar. Dil a|s|ndan da bir birlik yok. ... Bunlar|n hi biri erkesce
degil, dolay|s|yla erkesce diye bir dil yok. Ama ayn| zamanda hepsine de tek tek veya topluca
erkesce deniyor. erkeslik bir st kimlik, digerleri alt kiml ik denebilir.

Zazalar kendilerini Krt olarak kabul etmiyorlar. Zazalar kendilerini ayr| bir etnik yap| ol arak kabul
ediyorlar. Biz ne Krtz, ne de Trkz biz ayr| bir etnik yap|y|z. Biz Zazay|z" diyorlar.

Yahudiler... lspanya'dan Osmanl|'ya gelenler Safarata konu;urlar.

Krtlerin nas|l ki baz| istisnalar d|;|nda tm inan olarak lslamiyet'in Safii mezhebi ne mensupsal ar,
Yahudiler de baz| istisnalar d|;|nda tm Musevidir.

Baz| Ermeniler bu olaya dahil olmamak iin Krtler ve Aleviler aras|na gizlenmi;ler ve sre iinde
ise bir k|sm| Krtle;mi; veya Alevile;mi;tir.

Trkiye'de ya;ayan Ermenilerin ogu anadilini unutmu;tur. Lozanda elde ettikl eri temel hakl ara
kar;|n Trkler'le ve Krtlerle ili-d|;l| ya;amlar| onlar|n bir k|sm|n| Krtle;tirirken bir k|sm|n| da
Trkle;tirmi;tir.

Sryanilik dinsel bir ay|r|m. Dogu H|ristiyanl|g| denilen bir H|ristiyan ekol. H|ristiyanl|k iinde
kendilerine zg farkl| yoruml ar| var.

Sryanilerin ana dillerinin Sryanice veya Surite ol dugu biliniyor. ... Sryaniler; Mardin'de
Sryanice konu;uyor. Diyarbak|r'da Krte, Irak ve Suriye'de Arapa konu;uyor, lstanbulda
Trke.

Kendilerine son y|llarda Asuriler de diyen Nesturiler'de dil, din, etnisite ili;kileri nas|l yap|lanm|;?
Anavatanlar| Suriye. ... lbadet dilleri Sryanice, kendileri etnik olarak Asur. ... Kendilerine Nesturi,
kendilerine sosyolojik olarak yak|n akraba olan diger bir Asuri topluma da Kel dani diyorlar.
Keldaniler'in ibadet dilleri olan Sryanice d|;|nda bir de ana dillerinden bahsediliyor. Onun ad|
Surite'dir.

Krte ya da Zazaca konu;an ya;l| Aleviler |srarla ama |srarla kendilerinin Trk oldugunu
vurgularken son y|llarda siyasi - ideol ojik olarak Krt siyasi hareketinin etkisinde kalan genl er ise
Krt oldugunu sylyor.

l;in ilgin yan|; Alevi Trkmen' in Krtle;mesine Abdullah calan dahil ,Safii Krtler yani etnik
Krtler bu saptamal ara sogukkanl| bakarken hatta dogrularken her nedense Alevi kkenli ve
kendisini Krt kabul eden baz| "ayd|nlar" ve genl er olagan d|;| k|r|c| davran|yorlar. Hatta
sald|rgan tav|rlar al|yorlar.

Asimilasyon ayn| zamanda toplumsal dnmel ik ol ay|d|r. Dnmel erin ise genel olarak as|llar|ndan
daha sald|rgan olduklar| tarihte rnekl eri ok bilinen bir olayd|r.
24

Bir Anadolu hayran| Sabahattin, Eyboglunun Mavi ve Kara" da yazd|klar|n| sizlerl e payla;arak
bitirmek istiyorum: Halk|m|z|n tarihi Anadolu'nun tarihidir. Paganm|;|z, bir zaman sonra H|ristiyan
ol mu;uz, sonra Mslman. Tap|naklar| kuran da bu halkm|;, kilisel eri de, camileri de ... Bembeyaz
tiyatrolar| dolduran da bizmi;iz, karanl |k kervan saraylar| da. Kah bozk|ra |km|;|z, kah mavi
denize. Say|s|z devletler, medeniyetler bizim s|rt|m|zdan ykselmi;. Yetmi; iki dili konu;mu;uz,
Trkede karar k|lmadan nce."