Você está na página 1de 7

CALE E A

CALE E A ESPEDICION DE DECIO IUNIO BRUTO


POLA GALIZA
por

MODESTO RODRIGUEZ FIGUEIREDO

No espoemento que segue se non tenciona apresentar orixinalidos episodios do seu contido, que somentes faguer estructura
doada de datos manexados con anterioridade, ordeando o panorama
xeral do total acontecer da incidencia.
E, demandando escenario xeografico en letras de Estrabon,
atopamos que se sulina que o Norde do Texo esta a Lusitanea,
a tribu mais grande das tribus ibericas, a cal foi longo tempo combatida polos romans \
E deslindalle territorio, adeantando que a veira do Sul... formalla o Texo ; o lado do Poente e a nordia, o Oceano ; e o lado do
Leste, os Carpetans, Vettons, Vacceos e CalaicosM, de quenes
anade que son xentes ben conecidasn,
Ementa 6 pais coma wfertil e... atravesado por rios grandes e
pequenos, que a eito acoden do abrente e van paralelos ao (repetido)
Texo, sendo icnavigabeles na sua maior parte e tendo moita area
de ouro s.
En xeito de mais importantesn fala do Manduas, homonimo da
cidade que hoxe e a Montilla andaluza, celebre pola rota de Cesar
sobor de Cneo Pompeio no ano do 45 i. de Cristo, debendose aquil
reducir 6 Mondego. E tamen di do Vacua, lembrado por Ptolomeu
e Marciano, nomeado Vagia en Plinio 3 e localizado como Vouga.
PSTRAB6N: Gcograjia de Iberia. Lilir. Ill, cap. III. 3, C-138 (C- e a paxinacion da edi'cion de Casaubonus) ; Fontes HUpaniae A ntiqtiac, fasc. VI, Adolfo
Scliuften, pax. 104. I.ibreria Bosch, Barcelona, ano do
3 Id. ant., lihr. Ill, 3,
Cl 33, paxs. 104-I03.
3 PLINIO: 4, M3,

i
i

ESI'EDICI6N

249

DE DECIO IUNIO BRUTO IOLA GALTZA

De amos a clous distera que en itpouco treito poden termar naos.


0 Douro, cecais tinguido de semanteca celta ou precelta, adicalle
parlamento sobranceando que, vindo de alleo, atola por Numancia
e outros moitos povos dos Celtiberos e Vacceos e premite ser
sulcado con grandes barcos ao largo de caseque oitocentos estadiosn,
co que leva conta da dimension xusta antre o Atrantico e o remate
da Meseta, onde finda o especifico trinco fluvial baixo.
No inventario asimesmo se incrusan o Lethes, acrarando que
alguns chamanlle Limaias e Belion, e o Minios, do que afiuza que
foi marxe da espedicion de Bruto.
Despoisxa, e sostendo matinacion en tocantes a rios, escrebe que
aina hai outros moitos, sempre paralelos cos mentados, silenzando os seus tiduos e aicidentes.
Conven non descoidar, e por iso nos demoramos nelo, que a rela
tion raise tecendo asegun as respeitives situations dos resaltados rios,
estremo de importancea en orde a investigation.
E nese acotamento topografico abranguese como Lusitanea o que
propriamente chegaria a ser ela, coutada polo Texo e o Durius ;
rexion que, habendo pertenecido a Hispania Ulterior, despartiuse
pra estabeleceh como atal no ano do 29 denantes de Cristo, 6
estraar a guerra cantabrica, pois daquela Augusto chantou en rexencia di] 6 distrito da contenda e deixou o asosegado pro goberno
mais arredro. de menos tirantura e menos casuistico do Senado.
E reparese en que Estrabon engade no rotule de Lusitanea tamen
a terra de Callaecia, que igoalmente consagrou apelative adeministrativo no rol de isa data, pondolle wn legado ao frente das lexions
VT Victrix e X Xemina.
E a Callaecia asinouselle na partilla de Cesar todolo que dende
a fronteira meridional do Douro ia pro Norde, apeandolle as restantes estremeiras co mar polo Poente e o Septentrion e os Asttires e
Cantabros polo Nacente, con roteiro aguzado a prol do rio Melsos
que deljc ser o Naelo ou Nalon , da cidade de Noega que caia
proisima ao Cabo de Penas e de un esteiro oucidental, que se ha
corrcsponder co do Sella.
F.nton, a Callaecia artellada no 29 i. C. comprendia a aitual
Galiza e 6 Norde de Portugal, nunha aponicinn latu sensu imitante
coa de Plinio cando indica que a escabela dos lusitaneos tinase no
Douro.
Decatemonos que se non enchnaba testeiro conforme a marca da

CALE E A

250

MODESTO

KODKIC.UEZ

tribu eponima de Callaecia, avencellada no val meio do Lima i en


bisbarras dos de Homen e Albeldela, de cuia individualidade acaso
sexa recordo a parroquia de Galez, denantes Calez, sita no concello
ourensan de Entrimo, que parez derivar toponimo do da heroica
civitatew, como opina Frolentino Lopez Cuevillas *.
No espricado, que posei realidade de outra tipoloxia e que se
avalia pola autoridade de ise prestixioso estudoso e das de Murguia,
Vicetto, Garcia de la Riega e, con unanimidade, aceitase por todolos
que trataron da custion, non embargantes, e soilo no que recende
do eido dos autores latinos, poiderase entrometer sospeita de un
erro de fixacion devenido pola campafia de Bruto, singolarizando
pra un grupo concreto o que era denominador da comun nacion,
axudado elo pola similitude de pronunzamento.
En calisquer estima, na epoca proposta ise apeltive de Callaecia
non adequirira feitorio oficial, que He haberia de xurdir apos de un
seculo ben brandido.
E sabese que no ano do 138 inantes da Era o consule Decio ou
Decimo Iunio, e Bruto de conomen, aventurou someter a rexion que,
ao Norde do mentado Douro, tinaselle na andaina como quinon da
Lusitanea, ainda que algo se diferenciase decindolle Callaecia, en
nominacion que, co tempo, haberia ser sagrestada.
Pra emposta acadou por lugar de perparacion da partida a duas
cidades anteriores 6 roman, asentadas no que lie era fidel i emprazadas no esteiro do Texo, que se oferecia como dobre, sendo sinal
do canle desvaido o rio Sorraia.
Na outra quella, por frente da ilia de Amoural, hacia o Poente
de Abrantes, erguiase a urbe de Moron, que utilizou Bruto o
Callaico como base de opcracions * e a que, en spntir de Schulten *,
estaba no monte de Cha Marcos. E na ribeira do rio puxo defensas
a Olisipo, pra ter a rubida despexada e pro trasporto de mantenzas T.
Olisipo, asinalada no Periplo de Avieno, non percisa esforzo de
esculca, si ben o probrema xurde coa etimoloxia da trecola, quizaves
alacondrada por xunguimento en raigana iberica do prefixo o da
mesma natureza e o subfixo Hlvco -ippo, do que emerxeria a version
* F. L6rEz CUEVII.LAS- La CwilieaciStt cfltica en Galieia, paw,
de Compostela, ano do 1053, Porto e Cla, editores.

ESTRAB6N: Opp. cit., pax, ]03, C-152.


* ADOLFO SCHULTEN Fontes, opp. cit., fas. Vt. p.ixs. 197-108.
7
ESTRAB6N: Opp. cit., pax. 103. C 152

ESrEDlCl6tI

DE DECIO IUNIO BRUTO POLA CALIZA

251

FIGUEIKEDO

(14-05.

Lisiponem. De non ser, noutra suxerente hipotese, que se collera 6


artigo o, masculino e neutro, anteposto a lisi-poli, similar de lisipopolis e xemeo de povo dos lisios, lusons ou lusos, froitificando
por esa vertente que o Ravenate aprique Lysitania por Lusitanea.
Partindo de ise abeanco, o consule fotse en roteiro do que He
quedaba mais pjreto da Callaecia en senso amplo e que comenzaba ao
pasar o Douro, como eisi se determinaria no cartifol cesareo e conforme co sostenido por Plinio.
Por beizos de Appiano, ai moitos calaicos, imitantes de Viriato,
dt-saparecido laguia dous anos, asendeiraban aceifas, desoando a
terra e inquidando aos estranos.
Apercebase que se %olta coa pontoalizacion de discriminar antre
calaeicos e lusitaneos.
I en afogar aquela aitividade consistiu a mision deferida 6 Bruto,
de quen, como sembranza, val o que He adicou Sail Isidoro nas
Etimoloxias :
Bruto, como si se dijcra "obrutus (enterrado), porquc carecc
de sentido; cs el que no ticnc razon y le falta la prudencia. Por esto
Iunio Bruto, hijo dc tin a hcrmana de Tarquinio cl Sobcrbio, temiendo que le ocurricsc lo misvio que a sn hermano, que fue muerto
por su tio a causa de sits riquezas 1' discreet on, simulo ser tonto;
por esto rccibio el nombre de Bruto, siendo ast que cl sttyo era
Iunio
O comento espellanos o caraiter do home e a comprension do
seu aituar, sempre amallado a un precuro e a tin ciume que se desparexan do que caberia suponer do inxurioso mote, no tocantes a
Galiza tampouco por il merecido, porqtie ha de conferirselle a xustiza
de que non emporcaliou os seus trunfos antre nos coas crulezas dos
outros pretores.
E, adentrados no trance da comenda, Paulo Orosio despachao
con mesquinas frases :
Nomentras Bruto na Espafta Ulterior oprimiu a I.X mil Galcgns,
que zniieran pra acliedar aos Lusitaneos, vunba batalla rexa e
dificile, azoreiiandoos sin que se percatarnn; dos cuais abofe'lase
que morreron 1. mil, scis mil quedaron catirados e poitcos sc Hbraron
coa fuxida V

Santiago
8
SAN ISIDORO : Etimologias, version castelan de I-uis Cortes y Gongora,
Biblioteca de Autores Cristianos, Madrid. 1951, pax. 243.
9
OROSTO: 5, 5, 12. Ponies, opp. cit., fasc. IV, pax 140. O testo en latin

r
262

MODESTO RODRIGUEZ FIGUEIREDO

O resumo e atropallado, independentemente do esaxero dos seus


numaros.
A leitura indica cos lusitaneos tinan concertada lide co exercitoroman e que os galegos sairon en atreixa. Pro na Lusitanea estriuta
non habia guerra, e o entendemento loxico sera que se trataba dos
grupos inquedos que, asemade de asesinada a vitima de Cepion,
acometian na raia meridional da Callaecia, azurrados con anceios de
desquite ao se enteirar dos arranxos consulares pra espedicion que
en Moron e Olisipo tina coarteles de preparo.
En calquer supor base de enterpretar que serian avenzas devaneadas, sin unidade e sin xefe, que non aparesceu, e as que foi
Decio amorruando pouco e pouco, na maneira que declara Appiano:
0 exempt o dc Viriato faguia que inoitas outras bandorias percorrcran e asolascn a Lusitanea. Mandado Iunio Bruto escontra de
elas, deltesou dc abouralas naqucla largacia rexion atingitida antre
os nos Texo, Lcthcs , Douro e Betis, navigdbeles todos; nefeuto,
xulgaba dificultoso atallar tropcl que se mudaba de sitio con presa
dc facincrosos (fala un nemigo), non aquestalos, afronta, e vencelos
non moi grorioso. Entroqucs dc isto marchdu sobor das stias mesmas cidadcs, cscimando eisi esmorccelos 6 tempo que arriqueceria
6s soldados, c catando que os bandidos se escallanan indo cscadaiin
pra stta patria caitdo a mirasen ameaeada. Vcntando neste xeito,
esprinetpiou por sac oar 6 que alcontraba no camino; pra embaralo,
as mulleres loitaban xunto cos homes, mauexando igoal ca iles as
armas e sin gurgutar un soio betro nas contendas. Tamen os Itottba
que liscaron pras montams con todo o que poideron; os que Bruto
perddu cando pregaron crcmencia, quitdndolles parte dos setts bens 1#.
Chapodando dados estemporaneos, a pasaxe conten material
susceptibel de centrar o analise.
A mencion do Texo esta como apelamento pro intre de Appiano,
que mesturou cousas idas, porque rememorese que na sua zueira a
Lusitanea non dehia ser destriuto que ifiorasen as lexions. O desconecido vina pasado o Douro, i eiqui e onde se inxerta o senso do

capidado.
di : Interca Brutus in ulteriore Hispania LX mtiia Gallacconun qtii Lusilanis
auxilio vcncront asperrimo bclio ct difjicili quamvis incautos circutnvenisset
oppresstt, quorum in co proctio L milia occisa. sex milia copta referuntur, pauci
fugo evaserant.
Fontes, opp. cit., fasc. IV, pAx. 338; ArriANo: I her.

I
1

GALE E A

ESFEDICI6N DE

DECIO IUNIO I1HUTO POLA GALIZA

253-

E hai que desbotar o referimento do Betis Baetis na grafia.


orixinal, que queda en trabucacion por Baenis, alcuiio que xa sedixo que Estrabon tamen emprega pro Mino.
E Iuuio Bruto enceta o seu metemento.
Escolleu pra laboura o tripar polo Douro, sen que nelo caiba ren
de posibilidas en troques.
O devandito Appiano daio por creto :
E avadado o Douro, combatcndo ctndivo inoitas terras, eis'txinda
moitos arrafens dos que. se somctian ,l.
I e forza que a entiga houbo de cumplirse cerco da cmbocadura,
por un porto pequeno e un burgo de arredor conecidos por Cale,
que ademiten identificacion co Cale de Salustio conquerido por
Ierpena, que se convertirian no Portucale locusx de Idacio e, qxina,
no Porto Cale romanceado que bautizou a unha nacion.
Apesares de que se lee en folks de imprensa 13 que Estrabon:
enfexou que a introdizon das forzas de Bruto escoara polo lugar,
por desgracia iso e lapsus calamix que, de sere verdadeiro, traeria
gracia de arredar o, noxo de parte do noso traballo.
Mais, con ausenza de garante documentado, o choio tivo que
arrincar por ise especifico miolo.
A premisa abonase con varias circustanceas :
a) L'ompria contar con acougo eisistente, soficente de encazar,.
por mar e terra, coas estacions porparatorias de Moron e Olisipo,
non moi lonxanas, anque o bastante pra elas non servir de fincape
no ensexo.
b) Que, coa Lusitanea asenoreada, era dado manter a Cale
como fenda de vangarda i endereitadora da tarefa.
r) Na lina en que quedaba Cale arremataba o territorio insumiso,.
a cuia zona se dirixia a proieucion do invasor.
d) O consule non habia de desparramar as stias tropas por fragas e montesios, deixando un frente e dous ladeiros pra solpresa
das troupeladas que atacasen.
O seu exercito convinalle a chaira e a camposa de hourizontes
despexados e gardar as costas coa ampludez de un rio, que hastra11
15

Id. anterior.
Porto e o seu distrito, pax.

9,

Frederir. P, Marjay, Lisboa, 1955.

254

MODESTO

HODRiCUEZ

FIGUEIREDO

CALE E A ESPEDIClON DE DECIO KJNIO BRUTO IOLA CALIZA

lie ofertaba seguranzas de arretirada, porque os indixenas tampouco


tinan meios de traspolo en gallo de acometida.
Sin dubida, a iste aserto conduz espricazon dos crasicos. Appiano
dinos 18 que ao seren abalados algiins dos que 11 chata de bandidos,
escorrentaron en pescuda das montanas ; do que se infere que o
abancamento quedaba na ribeira. E na ribeira esta Cale.
'latu sensu e
Estrabon ennade que o Leste da Lusitanea
outo e aspro, pro a rexion e toda cha, agas unhas poucas serras non

grandes w.
E se non colixe que no rispido e cebro, que, por conecelo, deixaba
mellor bastida os naturaes, escollerase a estratexia da zoupadura,
desporvista de tenzon de permanencia e levada por mesnadas de
pesado aparello.
c) Aporcima, as lexions, fornecidas con escoadra, non ian desperdiciar a ventaxa de apoiar suas aicions dende o mar e co codabo
de un rio que acollla en resgardo naos de grande tonelaxe.
Sempre lies quedaban sin posibilidade de ameazas as fronteiras
oceanica e do remate do Douro, das que lies dispunan en eiscrusiva.
Estonces, partindo de Cale foi a espedicion, a que endexamais
se poideron opor os medrados sesenta milleiros de combatentes que

convoca Orosio.
Atrochadas as matanzas con que se respostou a fazana de Viriato
acrecida a demografia, Plinio tanxela con matematicas de censo
a cifra de cincocentos e un mil habitadores nos conventos de Braga,
Lugo e Asturica, correspondendo 6 primeiro e 6 segundo, que eran
as xurisdicions entremalladas na contenda de Decimo, douscentos e
cincoenta e oito mil. E si dividimos por cinco, abesullando en cada
familia varon utile pras armas, paramos en cincoenta e un mil, que
aina e un chisco menos co esceso atribuido, esquecedor de que ceibaba as casas, maisime en tempada en que o porporcion do xentio
non chegaba a tanto.
Po!a mesnia causa refugamos a solermia de Veleyo:
... Bruti juit, qtii penetratis omnibus Hispaniae gcntibus ingenti
vi hominum urbinmque potitus numoro... .
E cheganos coa verdade de Titio Livio, conformada coa toma de

>*
il

APPIANO: Iber, opp. cit., pax. 3.2.2.


ESTRABON: Opp. cit., p&x. 104, C-153.
FONTES: Opp. cit., fasc. IV, pax. 140. Veleyo: 2, 5.

256

Urinta cidades, que hai que entender como oppida, castros ou


povoados fortificados .
E o consule adicouse a alacandar valgadas que, indo pola beiramar, puxerono na barra do Mifio. Nesa proisimidade, a ore.a
esquerda e apeitando un algo no continente, fondou a vila de Valenza:
Ittnius Brutos cos. in Hispania is, qui sub Viriatho militaverunt,
agros ct oppidnm dedit, quod vocatum est J'alcvtia 1T.
A literalida do relote non ha de convencer que se dira ousequio
os vencidos. Simplesmentes que se coidara cautela militar pra ter
unha garnicion que vixiase 6 conquerido, dominase en presidio soldadeiro os que latexaban esforzos de insurreicion e, sobor de todo,
abrise unha cabeza de ponte con oficios duplos : a modo de salute
pra novas maniobras e, tamen, de recanto eventual en azaros de
afriuto.
Con ese razonamento achase valedoiro que a fondacion infruenciase 6 espandemento e alcances da acometida.
O crima conxetural en que temos de inzar a pescuda hastra dul
tou de cal fose a Velenza inxeniada, o que, certamente, resolveu
xa Ambrosio de Morales :
Algunos hombres docios crccn ser csta la ciudad muy famosa
destc nombre, que lo da a todo el reyno en la corona dc Aragdn.
Mas otros con mas aduertcncia les parece, que teiiicndo Bruto cl
gouierno Tie la Vlterior, y auiendo sido la guerra dc Viriato por la
mayor parte de la Lusitania, sin que jamas entrasse tan lexos en la
Citcrior: que cl dor tierra a los veternos, seria en la misina prouincia dondc conquistaron. Por csto crccn que seria csta l 'alca
na, que agora sc fundo, la que llaman dc Alcantara, por estar circa
dc aquella ciudad , o otra en Portugal, frontcro dc la ciudad de
Tuyd, Ilamada dc Mino, por estar en la ribera de aquel rio. V csto
tienc major fundamento de verdad ll.
Co recinto de Valenza do Mino velando, amosando poderio e
zapando infiltracions, Decimo Iunio correu e=ploracion deica 6
interior e chegouse os murallons de Braga, rendida logo de cernudo
'* T. Livio Dlcadas dc la Historia Ramana, cn castelan, por Francisco Na
varro v Caivo, t. VIII. vol. 122 da liiblioteca Ciasica, Madrid. 1882.
17 FONTES- Fnsc.
IV. pax . 1.28. Livio, per. 5!5.
>* la Coronica General de Hspaila, Ambrosio dc Morales,
t. I, lb. VIII.
cap. III. foi 12,2. Alcala de Hen ares, Casa de Juan liiiguez de Lequerica. setrmbro do 157-1.

apurar, no que as femias do pais ganaron ademiracion reconecida


nas cronicas :
Eran tan afo'iitadas estas .rentes que hastra as mulleres se apresentaban armadas escontra dos bariles romans, a pelexaban todos
con tan dcstemida carraxe que antes querian morrer que cispar do
nemigo; it in aiiia se lies otivia botar unha queixa ou un laio que
snpuiicra debilidadc ( 'ant vocem ullam indignam). Ainda mais: si
cadrnba que algunhas mulleres quedasen despartidas do exercito,
suietddbanse e daban cabo dos setts mesmos filliiios, preferndo a
mortc inantes que a cscravitude ('mortemque. servitio potiorem
sentiebant)
E crebado o formidabel engarro, a viaxe fixo detenza no Lima,
chamado Lethes, Limaias e Belion por Estrabon 2, Lethes en
Plutarco 21 e Appiano 23 e Oblivio ou Flumen Oblivionis en Livio 23
e Floro 2J.
O de Belion por nacer na lagoa de Beon.
As outras amafias acenan esquecemento, sena por tradicion e
lenda que alguen entronca en caste grega( ao caron da que perdiase
a memoria 6 franquear as augas, arrepresentando estas xebra da
realida e como unha morte en vida que afastaba a un de todo o
conecido, i elo por vinganza fora do human, que no canto aituaba
de fronteira separadora; ou sena porque, conforme sona apanada
por Estrabon 2\ os celtas e os Turdulos rebelaronse 6 pasar o rio
e, ao desparescerlles o xefe, cqnedaronse desleigados por alo etrabucados de destiiio.
Po'a entrequenencia os romans profesaban que quen se astrevera
co Lima valutabase da patria, dafamilia e mesmo da sua eisistenza.
Nesa fe, os soldados negabanse a seguire pra diante, se non
fora que o consttle colleulle 6 sinifero a aquila e, de a cabalo,
prantouse na outra ribeira i escomenzou a chamar os centurions
polas senas correspondentes, aquerditando que o fado tifia a sua.

acabacion.
10
23

22
23

24
23

J,

IALE E A

MODESTO RODRIGUEZ FIGUEIREDO

256

APPIANO Opp. eit., cap. 72.


ESTRAB6N : Opp. cit., pax. 105, C-153.
FONTES: Opp. cit., fasc. IV, pax. 834. Quacst. Rom., 34.
Opp. cit.. pax. 333. I her, 74.
T. LIVIO: Opp. cit.. 55-50. paxs. 338-130.
FONTES: Opp. cit., fasc. IV, Floro, 1, 33, 32.
I 'STtt.vBt'iN : O p c- . pi x. 105 C-153.

ES1>EDICI6N

Dt

DECK)

ILNIO BRUTO TOLA GALJZA

25T

O lima estaba vencido. Era o ano do 137 mantes de Cristo.


E Floro asentou:
Decimus Brutus aliquant o latiiis Cclticos Lusitanosqne et omnis
Callaectac populos formidatumquc militibus flu-men Oblivions s*.
Tito Livio enclje a escea de saiva lirica :
M. Acmilio, C. Hostilio Mancino cos. Decimus Brutus in Hispania re bene gesta Oblivionis Flumen planus transiit -7 ... Decimus
lunius Lnsitaniam e.vpugnationibus urbiuin usque Occanum perdomuit et cum flumen Oblivioncm transire no lien t raptum signifero
signum ipse transtulit et sic ut transgrederentur persuasit 21.
Arretirada das lexions a pavoria, Appiano iiustra que o traieuto
aportou a unha grande vila, que Pomponio Mela redica coa letricada
descriucion de Plexus ipse Lambriacani Urban amplexus red pit
fluvius (sic) Lacron et Viam.
E outra vegada arreciou cisco pra atopar co sitio, que Vicetto
estaca antremeio do Mandeu e do Eume, confondindo con burgo de
rubro asemellado que tamen menta Mela en De situ orbis : in
Artabns sinus ore augusto Lambricam Urban ct quator omnium
ostia cingit.
Cortes Ievao a abra do Ferrol 30 ; Murguia pra foz do Umia,
por circttndos de Cambados 31 ; M. Nisar prenuncia que estaria en
Padron ; Vossio en Muros ; Cornide pescuda polo Grove e A
Lanzada; Masdeu baixa preto do Vouga e quedase en Talobriga
(Aveiro) ; etc. Cecais a porida estea en Pontevedra, como entenderon o P. Sarmento 33 e Ce'.so Garda de la Riega 33.
FONTES: Opp. cit., Floro, 1. 33, 12.
FONTES: Opt>. cit.. Livio. per. 50, pax. 130.
13 Id., per. 55. p,-,xs. 138-130.
20 Historia de Galicia, Benito Vicetto,
0. Ferrol. nno do 1800, t. It, pax. 38sn CORTES Y L6I*EZ: Diccionario Gcogrdfico Historic/) dc la lispaila A ntiguar
tiL n|, pix. 218.
31 MANUEL MURGUIA: Historia de Galicia, 2. edicion, t. II, pax.
301. ImprensaCarre, A Cruiia, ano do 1003.
32
Antigiiedadcs de Pontevedra, en Documentos. inscripciones, monumcntos... para !a Historia de Pontevedra*. Sociedade Arqueoloxicn, t. II, paxs. 35 e ss_
Colcccitlti de voces y /rarer gailegas, FR. MARTIN SARMIENTO, edicion e estudo
por J, L. Pensado, Universidade de Salamanca, ano do 1070, piixs. 184 e ss.
33 Galicia Antgua, tip. de A. del Rio e
Mico. ano do 1004, Pontevedra.
paxs. 200 c ss.
23
27

258

MODESTO

RODRIGUEZ

PIGUEIREDO

E Lambriaca, que apremiou aforzada aboura, acugula importancea asinada por unha pecuniam conmunem, que Decio arrebanou
e que crama por continxencia de orgaizacion municipal, da que a
cidade seria reitoria, pois que nela se recadaba un tesouro vecinal.
Con posteriorida a isa emposta o estranxeiro soil0 se costata
que alcontrase engarro en Cinnania, do que Valerio Maximo conserva belida frase ao Bruto ofertar paz a cambeo de meirande
rescate :

Fcrrum sibi a maioribus, quo urbem tuercntur; non durum, quo


liberfatcm ab imperatorc avaro emercnt, rclictum.
Retrouso arrizado que o historiador moito louva : mellor seria
que o dixeran os romans, e non que o honberan escoitadon.
Masden e Cornide, menados por Contador de Argote, buscan que
a paraxe se corresponda coa anterga Gitania, en camino de Braga
a Guimaraes ; emprazamento que hai que rexeitar pola meticulosidade
que presidiu toda a travesia, o que se non compon con deixar atras
e por onde se andivera un perigro en cernes.
Murguia cachea por San Martino de Arauxo, provincia de Ourense 34. Vicetto en Viveiro 33 e outros en Bande, Amarante, Celanova,
Lanhoso i en Santa Comba da Cruna.
O P. Sotelo reduz a Cangas, na ria de, Vigo e rebordo vendaval
da peninsua do Morrazo.
Razoa que o termo axuga 6 subfixo celtico can, equivalente a
vila, e amosa siiiificanza de estano, que imediato habia nas illas
Cassiterides.
Pra nos a bondade do aserto outense por outros argumentos do
eiqui valedio V. Maximo. Son que os lambriacos acorreron por mar
aos de Cinnania e que o cerco de ista alzouse por haber mergullado
revolta na propria Lambriaca.
Amos eistremos esplanan proisimidade chegando a vecifianza e
verbo de interdependenza, que non consinten ninunha das demais
maxinadas reducions.
Por si aifia fora pouco, a eispresada intelixencia creemos que e
a que mais se atempera a unha verea e desprazamento conformados
e dependentes da fondacidn de Valenza.
E tense que descartar aquil episodio tan manexado pola literatura
do romantismo historico galego, de alcanzares o Promontorio
14
35

MANUEL MURGUIA: Opp cit., t. II, pax. 201.


P. VICETTO: Opp. cit., pax. 38 de t. cit.

(.lU E A

ESI'DICl6x

DE DELI O IUNIO BRUTO I'OLA GALIZA

25

Nerio, porque Decimo Iunio endexamais pisou ise chan. A argalladura carez de toda fonte indiciaria, pro que non serve o tenor de Floro:
... e ...habendo percorrido trunfantc Bruto a ribeira do
Oceano, non arretirdu as bandeiras hastra que olldu 6 sol asulagarse
no mar c 6 bogo celeste cubrido polas augas, o que se non podia
mirar sin arrcpio e sin comctcr cspccie de sacrilcxio 3*.
A cita eiscrusivamente encerra a esaititude da sua vea poetica,
sin que a condanacion relixiosa tampouco percisase do Fisterre pra
ouservacion do fenomeno, de sobras decatado como cotian nas costas
das vellas Calaecia e Lusitanea.
Appiano ratifica que dende Lambriaca Iunio Bruto marchou a
Roma e que despois do Lima somentes cruzou o rio Mino 37, 6 cal
tamen Estrabon manten como romate da espedicion 3*.
E no ano do 136 i C. o consule Decio recibiu na capital do
imperio as honras do trunfo e o alcume de Callaeico.
E dixo Publio Ovidio Nason 3 :

Turn sibi Callaico Brutus cognomen ab hostc


ct Ilispaniavx sanguine tin.vit. Iiuinum.

fecit

36 O testo intciro e como siguc : Deciinus Brutus aliqusnto la ius Cclticos


Lwilanosquc ct omnis Cul acciac popttios farm datuinque mUtibus jhtmen Oblivioins, prragraioque znclor Occam Utorc non prius sif;iia convertir quam cadentcm in
maria solcm obruttntu/uc aquis ignem non sine quodam sacrilcgii mctu ct horrore
deprendit. Fontes, opp. cit., 1, 33, 12.
57 APPIANO: Opp. cit., Iber. 74, pax. 33.
* F.STRABI'JN : Opp. cit., pax. 104, 0153.
au PUBLIO OVIDIO NAS6N : Fasti, VI, 401, Fontes, fasc. VIII, p.ix. 131,

INSTITDTO PADRE SARHIEHTO DE ESIDDIOS GALLEGIS


DIRECTOR: J. FILGUEIRA VALVERDE
VICEDIRECTOR: R. CARBALLO C.
SECRETARIO: A. FRAGUAS F.

CUADERNOS DE ESTUDIOS GALLEGOS


CEG
DIRECTOR:

EL DEL

INSTITUTO

TOMO XXVIII

'973

FASCfCULO 85

INDICE
PAGINAS
y FERNANDEZ VALLS: Castros asturianos del sector
lucense y otros no catalogados
MARIO CARDOSO: Breves consideracdes sobre a escultura frimitivo do Lu
,
.
sitania pre- e protohistorica
ALBERTO BALTL: Algunos aspectos y problemas de la Galicia romana
FERNANDO ACURA CASTROVIEJO : Os balsamarios romans da Gallaecia
Jos JOAO RIGAUD DE SOUSA. A nets e cntolhes de sona Portuguese do con,
vento bracaraugustano
ABELARDO MORALEJO LASO: Sobre algunos topdnhnos de las vias romanas
.
de Galicia
JosA MANUEL CAAMASO GESTO: Los miliarios del alto de la Cerdeira (Pue
bla de Trives, Orensc)
.
P. LE Roux et A. TRANOY: Notes d'epigraphie roinaine de Galice
FELIPE ARIAS VILAS: NOVO achAdego cpigrifico nas murallas romanas de

Josi MANUEL GONZALEZ

...........
. ........ .

143
153
101
is.
188
103

........
.
212

Lugo

... ..

ALVARO DORS: El cdnsul Augurino de la Tabla de Castromao


MODESTO RoDRfcuEz FIGUEIREDO : Cale e a espedicidn de Decio Iunio
Bruto polo Galiea
.
FELIPE MATEU Y LLOrts: Leges, aurei y tremisses de Teodosio a Valentiniano III en Hlspania {S70-Jid5)
MISCELANEA: Soporte de asa de Silula, de bronce (F. BOUZA BREY)

221
235

244

........
................
.....
.....
..... .
258
.....
..
200
273

PORTADA: Mosaico romano hallado cn la ciudad de Lugo, calle de Batitales.


(Segun dibujo de J. de D. de la Rada y Delgado.)

Se publican tres fasdculos al afio, que forman un tomo de una* 400 piginai,
con grabadoa intercalados y liminaa en papel couche.

j
ADunnsTRACibN:
DUQUE DE

MZDINACELI. 4

MADRID-14

REDACCI6N :
SANTIAGO DE COUPOSTKLA
Apartado 26