CONCELLO DE VERÍN

ROCÍO GARCÍA VALLADARES
2º GUÍA, INFORMACIÓN E ASISTENCIA TURÍSTICA

ÍNDICE
1. INTRODUCCIÓN..................................................................................................................3
2. ANÁLISE E DIAGNÓSTICO DO DESTINO.....................................................................5
2.1 Análise territorial..............................................................................................................5
2.1.1 Localización, superficie e distribución
2.1.2 Estudo físico
2.1.3 Flora e Fauna
2.1.4 Historia
2.1.5 Demografía
2.1.6 Economía
2.1.7 Planificación urbanística
2.2 Análise interno................................................................................................................23
2.2.1 Potencialidade turística
2.2.2 Análise da oferta hoteleira
2.2.3 Infraestrutura
2.2.4 Oferta complementaria
2.2 5 Planificación
2.3 Análise externo................................................................................................................39
2.3.1 Demanda
2.3.2 Análise competitivo
2.4 DAFO...............................................................................................................................43
3. OBXECTIVOS......................................................................................................................44
4. ESTRATEXIA E PLANS DE ACCIÓNS...........................................................................47
5. ÓRGANOS DE XESTIÓN..................................................................................................79
6. EQUIPO TÉCNICO.............................................................................................................81
7. FONTES CONSULTADAS..................................................................................................82

2

1. INTRODUCCIÓN
O turismo é un sector en continuo crecemento, durante as seis últimas décadas experimentou
unha expansión e diversificación continuadas, converténdose nun dos sectores económicos de maior
envergadura e crecemento do mundo, de feito, e a pesar das ocasionais conmocións, as chegadas de
turistas internacionais rexistraron un crecemento practicamente ininterrumpido: dende os 25 millóns
en 1950 ata os 278 millóns en 1980, os 528 millóns en 1995 e os 1087 millóns en 2013. Un
panorama no que cada vez máis destinos foron convertendo o sector turístico nun factor clave para
o progreso socioeconómico.
Nesta conxuntura, España é un país líder en turismo, segundo o Panorama do turismo
internacional presentado pola OMT no 2013: é o segundo país do mundo e o primeiro de Europa
(60.000 millóns de dólares) en ingresos por turismo internacional e o terceiro en número de turistas
internacionais con 61 millóns de visitantes.
Outros indicadores dan igualmente boa conta de que a actividade turística é clave para a
economía do noso país, para o mesmo ano e segundo Exceltur: o turismo supón un 10,9% do PIB e
aporta o 11,9% do emprego, máis concretamente no 2014 o IET recollía os seguintes datos sobre a
xeración de emprego: 2.001.448 traballadores afiliados en alta laboral nas actividades
características do turismo, cunha tasa de variación interanual de 3.4 e dos cales un 76,6 % son
asalariados e o 23,4% restante autónomos 1. Por ramas as actividades turísticas con maior ocupación
foron os servicios de comidas e bebidas (49,6% do total ocupados en turismo), outras actividades
turísticas (24,1%), os servizos de aloxamento (13,9%) e o transporte de viaxeiros (12,4%), en todas
elas se observou un crecemento interanual positivo2.
Ademais o turismo ten unha importancia estratéxica como factor reequilibrador das contas
exteriores da economía española equilibarndo a balanza de pagos. Segundo os datos publicado polo
IET para 2014, os ingresos por turismo supoñen un total de 46.405 millóns de euros, os pagos
12.448 millóns de euros e o saldo 33.957 millóns de euros3.
A nivel autonómico ,e segundo datos aportados por Exceltur para o ano 2013, a actividade
turística en Galicia supón un 10,6% do PIB e un 11,5% do emprego, segundo os datos do IET para
o 2014, en Galicia o número de ocupados en turismo é de 107.309 dos cales un case un 75% son
asalariados e o 25% restante autónomos.
Outros efectos positivos que ten a actividade turística sobre a economía son a mellora da
distribución da renda o cal se traduce nunha diminución das diferenzas económicas entre a
poboación, o aumento das inversións públicas en infraestructuras que actúan na mellora da vida da
poboación local e ademais o impulso do crecemento doutros sectores económicos debido o seu
efecto multiplicador.
Aínda que os efectos económicos sexan os máis chamativos ao deixarse notar con maior rapidez,
o turismo actúa positivamente noutros ámbitos. En primeiro lugar na sociedade xa que non
podemos esquecer que estamos ante un fenómeno social que pon en contacto a diferentes culturas,
1 Tabla de datos “Trabajadores afiliados en alta laboral en las actividades características del turismo, según alta en la
Seguridad Social” (2014). (con acceso de 26 de febreiro de 2015).
http://www.iet.tourspain.es/WebPartInformes/paginas/rsvisor.aspx?ruta=%2FAfiliaci%25u00f3n+Seguridad+Social
%2FEstructura%2FAnual%2FTrabajadores+afiliados+en+alta+laboral+en+las+actividades+caracter
%25u00edsticas+del+turismo+seg%25u00fan+alta+en+la+SS.+-+Ref.508&par=1&idioma=es-ES&anio=2014
2 Nota de coyuntura, emprego en turismo no 2014. IET.
3 Tabla de datos “Balanza de pagos,turismo” (2014)
http://www.iet.tourspain.es/WebPartInformes/paginas/rsvisor.aspx?ruta=/Balanza%20Pagos/Estructura/Anual/Ingresos
%20%20por%20turismo%20(millones%20de%20euros).%20-%20Ref.543&par=1&idioma=es-ES&anio=2014

3

neste sentido a actividade turística provoca o acercamento e as relacións estre os estados, permite o
coñecemento doustras culturas e sociedades ao tempo que revaloriza a cultura autóctona, incide na
mellora da calidade de vida da poboación e fai que as Administracións públicas teñan que regular
certos eidos levando a cabo programas de desarrollo e melloras en certos ámbitos como o sanitario,
monetario ou tecnolóxico.
Ademais, o turismo e o medioambiente están unidos xa que o entorno natural, construído ou non
polo home, é unha das bases da actividade turística. Deste xeito, observamos que unha das
tendencias turísticas é o respeto polo medioambiente o que se traduce nun aumento da
concienciación medioambiental e na posta en marcha de programas de sostenibilidade que ,por unha
banda, incide na revalorización do entorno a través da inversión dos ingresos do turismo e, por outra
banda, na mellora da calidade ambiental.
A pesar de todo isto non debemos que esquecer que o turismo pode ter efectos negativos xa que
un desarrollo turístico masivo pode provocar fortes impactos medioambientais, a degradación dos
recursos, a perda de identidade dos territorios, etc. O turismo, polo tanto, debe ir acompañado dunha
planificación e xestión adecuadas que permitan un desarrollo turístico sostible a longo prazo,
economicamente viable e equilibrado dende o punta de vista ético e social.
O desarrollo de actividades turísticas inflúe de forma cada vez máis decisiva no desarrollo local
de territorios como o concello de Verín, onde o territorio e o patrimonio (cultural e natural) albergan
un gran conxunto e diversidade de recursos, é dicir, potencialidades ao servicio dunha forma de
explotación turística coherente e sostible. Desta maneira, unha xestión adecuada do turismo,
contribúe a posta en marcha de procesos de desarrollo local dende o punto de vista económico,
social, cultural e medioambiental. Así pois, a importancia crecente do turismo fai que sexa
necesario establecer planificacións turísticas a nivel local, é por esta razón pola que se leva a cabo o
presente Plan de Desarollo Turístico do Concello de Verín.

4

xa dende a Idade Media. Castrelo de Val e Riós. polo oeste co municipio de Oímbra. Riós. superficie e distribución O Concello de Verín está situado no sur da provincia de Ourense.1. na comarca de Verín ou tamén chamada de Monterrei. e sobre todo nas datas de comezo e fin das vacacións. MAPA DE LOCALIZACIÓN DO CONCELLO DE VERÍN. Esta comarca está formada por oito municipios: Castrelo do Val. punto turístico relevante en verán. A situación xeográfica de Verín fai que. Oímbra. FONTE:http://es. Verín e Vilardevós.2. ANÁLISE E DIAGNÓSTICO DO DESTINO 2. Cualedro. Segundo o IGE Verín ten unha extensión de 94.1 Análise territorial 2.Portugal (POCTEP) da Unión Europea así o demostra. o carácter transfronteirizo do concello confirelle unha personalidade propia e implica no plano turístico a posibilidade de relacionarse e de poñer en contacto a comarca de Verín coa de Chaves. polo norte coas comarcas de Terra de Trives e Terra de Caldelas e polo oeste coa comarca de Limia.1 Localización. que se dirixen cara as Rías Baixas. polo este co de Vilardevós e polo sur con Chaves (distrito de Vila Real. De feito. Monterrei. Portugal). Polo tanto o Concello de Verín limita polo norte cos municipios de Monterrei. A candidatura dos proxectos Eurocidade e Eurocivitas Aqua Novum dentro do Programa de Cooperación Tranfronteiriza España. Laza. De feito.15km2 e está constituído por 18 núcleos de poboación distribuídos en 15 parroquias. sexa un lugar de paso para os vixeiros que queren ir á zona do norte de Portugal e para aqueles que viaxan entre as Rías Baixas e Castela e León. nos meses de verán. que lidera o conxunto de territorios do Alto Támega.wikipedia.org/wiki/Ver%C3%ADn 5 . coa comarca de Viana polo leste. en especial de Castela e León e Madrid. as relacións entre ambos territorios son continuas e prodúcense dende fai tempo. o fluxo de viaxeiros que pasan por Verín aumenta considerablemente polos emigrantes que veñen de outros países de camiño cara Portugal ao igual que os turistas do interior da Península. A comarca limita con Portugal polo sur. o que o converte en punto referencial de cruce de camiños e lugar de parada e descanso e lle permite aproveitarse de sinerxias de destinos turísticos próximos. Ademais.

TÁBOA DAS PARROQUIAS E LUGARES DE VERÍN. (FONTE: PXOM de Verín. 2012) MAPA DE PARROQUIAS E NÚCLEOS DE POBOACIÓN (FONTE: PXOM de Verín. 2012) 6 .

(FONTE: PXOM de Verín. Lombo de Santa Marta.) que entran en contacto inmediato coas serras dos arredores. a Serra do Fial das Corzas ao norte. e on de nacen a maioría dos afluentes do río Támega. algún deles discontinuos que soamente levan auga na época de choivas. Alto do Circo. relacionado coa altitude as pendentes en Verín son en xeral suaves aínda que se acentúan cara o NE. por ambas marxes. MAPA DO RELEVO . como o Monte Maior (774 m. Lombo do Coto) e montañas por encima dos 700 m.2. 4 Esta falla tamén se coñece co nome de Creba da Corga e esta condiciona notablemente a abundancia de manantiais mineiromedicinais. Verín presenta unha variación altitudinal que vai dende os 340 m aos 947 m no extremo NE. As características xeomorfolóxicas de Verín e as unidades de relevo van a condicionar unha serie de variables: Altitudes. que son as principais elevacións que dominan o entorno. O principal afluente é o río Bubal. 7 . 2012). Podemos observar a Depresión de Verín e variacións de altitude Hidrografía O elemento principal da hidrografía de Verín é o río Támega que atravesa o Concello de norte a sur. con cumios sobre os 1000 m. lombos (Outeiro da Cruz.2 Estudo físico Xeomorfoloxía O territorio de Verín atópase inmerso nunha fosa chamada Depresión de Monterrei ou Verín esta é de carácter tectónico e continúa por Chaves (Portugal). A cunca do río Támega abarca varios concellos dende o seu nacemento en Laza (Alberguería) ata Portugal.1. Deste xeito podemos distinguir dúas unidades morfolóxicas: o fondo do val (sobre os 400 m de altititude e con pendentes suaves) sobre a que se asenta a maior parte do territorio e as ladeiras que entran en contacto co val e presentan pendentes fortes onde temos outeiros. a Serra Seca e Penas Libres ao leste e a Serra Larouco. Pendentes.) ou A Cabeciña (744 m. O sistema do Támega en Verín está formado polo propio Támega e os seus afluentes.4 A fosa é unha planicie aluvial flanqueada por serras: os macizos montañosos se San Mamede. Outeiro do Veado.

tanto para a industria de augas envasadas. Na seguinte táboa exprésase o patrimonio hidrotermal co que actualmente conta o Concello de Verín: 8 . zonas húmidas. HIDROLÓXICO DE (FONTE: PXOM de Verín. a cunca do río Támega está declarado LIC (Lugar de Interese Comunitario) e ZECVN (Zona de Especial Conservación dos Valores Naturais) dentro da Rede Natura 2000. en Portugal PRINCIPAL AFLUENTE Río Bubal MAPA VERÍN. e constitúe un corredos natural que conecta diferentes hábitats de todo o val e serras que o rodean. que tanto pulo tivo nas primeiras décadas do sécculo XX. 2012) Outro elemento destacado da hidrografía de Verín son as súas augas subterráneas que constitúen un importante recurso.O sistema hídrico do río Támega está formado por ríos. etc. Ademais. regatos. Características xerais da cunca do Támega: (FONTE:Confederación hidrolóxica do Douro) RÍO TÁMEGA LONXITUDE (km) 49 NACEMENTO ALBERGUERÍA (Concello de Laza) CUNCA (km2) 452 DESEMBOCA Río Douro. charcas. praias fluviais. como para a recuperación dos balnearios e o turismo termal.

Segundo o Catálogo de Humedais de Galicia os humedais do Támega forman un Complexo Aluvial con 14 espazos catalogados. 2012) 5 Balneario pertencente á xurisdicción de Monterrei. estrutura de fonte rústica non si non FONTE: PXOM de Verín.AUGAS MINEIROMEDICINAIS BALNEARIO FONTE PLANTA EMBOTELLADORA Sousas Balneario residencia contruído en 1859 kiosko Si Cabreiroá Construído en 1906. 9 . en desuso kiosko si Fontenova Balneario sen actividade Dentro da planta si Requeixo ou Vilaza5 Edificio en ruínas Minicentral eléctrica Caldeliñas Ruína en fase de rehabilitación Fonte do Sapo A auga brota nunha pedra no medio dun prado. 11 deles no Concello de Verín. Para rematar coa hidrografía de Verín debemos facer mención dos seus humedais. 2012. COMPLEXO DE HUMEDAIS DO RÍO TÁMEGA. (FONTE: PXOM de Verín. Todos forman parte do espazo protexido do río Támega integrados na Rede Natura 2000.

Porén. etc. charcas. humeias. está dentro da zona climática de clima Oceánico. Vila de Verín 2. ríos. regatos. algunhas zonas arboradas que delimitan os cultivos e prados e bosques de ribeira.Paisaxe Verín presenta unha paisaxe natural variada. vales pechados e abertos.53 ºC cada 100 m que ascendemos en altitude) en especial no pluviométrico (aumento de 78 mm de precipitado cada 100 m que ascendemos en altitude).ambiental e a implantación das infraestruturas e as actividades productivas: 1. cunha alta diversidade de hábitats: serras. e en concreto na de clima Oceánico interior. barrancos. 3. 10 . Porén podemos diferenciar tres unidades de paisaxe ben diferenciadas a simple vista pero que unifican de xeito claro os criterios que establecen o modelo de asentamento. Foxa do Támega: na zona dos vales temos unha paisaxe en mosaico de cultivos de vide. FONTE: PXOM de Verín 2012 Clima A Comarca de Verín. como parte da provincia de Ourense. outeiros. bosques. cereal e horta. o relevo e características fisicas do seu terrirorio establece unhas condición climáticas moi marcadas e lixeiramente diferentes que as das comarcas limítrofes que se concretan basicamente cunha maior continentalización. a dinámica físico. Zonas de macizo (serras): nas ladeiras das serras que pechan o val os cultivos e pastos mestúranse cos matos arborados e coas repoboacións forestais. Deste xeito pódese dicir que a climatoloxía da Comarca de Verín está condicionada pola configuración do relevo que incide directamente no gradiente térmico (-0.

As precipitacións son escasas (entre 600-800 mm de auga ao ano) e ademais obsérvase unha forte estacionalidade pluviométrica (soamente o 9%. primavera 100-200 mm P. concentra o menor índice de precipitacións e as máis altas temperaturas medias de toda a comarca.14. verán < 100 mm Xeadas Risco de xeadas entre 3 e 6 meses 1)Temperatura anual ponderada (ºC)// 2) Precipitacións anuais ponderadas (mm). A temperatura media anual ponderada está no rango de 14-15ºC e a temperatura media dos meses de verán ascende aos 19ºC. En resumo.inverno 100-200 mm P. Verín está nunha zona co clima máis seco que no resto de Galicia. o amplo rango de altitudes que mencionamos con anterioridade (400-100 m aproximadamente) orixina diferentes situación climáticas na Comarca de Verín. Acotando un pouco máis e centrándonos na climatoloxía do Concello de Verín podemos dicir que. inverno 6-8ºC T. verán 20ºC T. tal e como se observa nos mapas de temperatura e precipitacións medias anuais.5ºC. Resumo datos climáticos (FONTE: PXOM de Verín.outono 200-300 mm P.5ºC Precipitacións 600-800 mm Estacionalidade pluviométrica Moi forte P. primavera 12-14ºC T. 2012) 11 . 2012) PARÁMETROS VALORES Temperatura anual media 14-15ºC T.O marcado contraste na orografía de Verín provoca que tamén o seu clima teña unha ampla variedade e vaia de moi seco e cálido na foxa de Verín a húmido e fresco nas estribacións das serras. (FONTE:PXOM de Verín. caen no verán) o que provoca unha importante seca estival. Ademais.outono 10-12ºC Amplitude térmica 13. menos de 100 mm.

Os bosque autóctonos das zonas medias son os ribeireños e os caducifolios de rebolos acompañados de carballo común. de alto valor paisaxístico e natural. Entre as unidades de vexetación natural podemos distinguir: Bosques de ribeira: arborado asociado ao Támega e afluentes. armiños a lobos. Nas zonas altas aparece arborado tipicamente mediterráneo como os breixos. gatos bravos e corzos. ratos. logo temos áreas máis cercanas ao núcleos de poboación onde se establecen mosaicos de cultivo con parcelas arboradas.6 Vexetación ornamental: existen no terrirorio de Verín unha serie de espazos públicos ou privados con vexetación ornamental e/ou exemplares singulares. coellos. Nas matogueiras podemos atopar arborado autóctono como os cerquiños. en ocasións a vexetación de ribeira redúcese a unha ringleira de pes arbóreos que discorren paralelos ao río. carballos e castiñeiros. Entre estas destacan as especies de pesca fluvial e de tipo cinxético debido á importancia das actividade de caza e pesca. lebres. en xeral. Entre os mamíferos atopamos ata 33 especies destacadas que van dende morcegos.3 Flora e fauna Flora A vexetación característica de Verín é a carballeira galaico portuguesa na que destacan as especies de carballo común e rebolo. As fondosas autóctonas: os bosque autóctonos de carballos e rebolos foron sustituídos en gran parte por repoboacións forestais de coníferas. Debemos puntualizar que a diversidade faunística de Verín está sendo menguada. No Val de Monterrei aniñan entre 66 e 79 especies de aves. tanto no medio natural como en parques e xardíns públicos e privados. Variedade de especies7 En canto aos peixes. As matogueiras: os matos situados nas zonas de montaña. cultivadas e abandonadas. toupas. 12 . Para rematar debemos engadir que algunhas das especies están incluidas no catálogo da Rede Natura do río Támega. Debemos ter en conta que a maioría dos terreos anexo ao río son empregados como prados ou terras de cultivo polo que. enciñas e algún castiñeiro.AdemaisVerín é unha zona de interese ornitolóxico. As repoboacións forestais: os bosques ou masas de repoboacións máis importantes son os piñeirais. bidueiros e carballos. anfibios e réptis debemos destacar alta biodiversidade sendo unha das zonas de maior riqueza herpetolóxica de Galicia. cunha variedade de especies por encima das 75. A árbore máis característica é o amieiro. arbustivas. teñen a súa orixe na degradación do bosque e é máis rico en uces que en toxos (por exemplo as urceiras como mato de sustitución de bosques caducifolios).2. Fauna A comarca de Verín presenta unha gran variedade e riqueza de especies animais. porcos bravos. 6 O termo touzas refírese a aqueles terreos cerrados con vexetación de árbores ou mato alto. Mosaico de cultivos: as grandes zonas de val están adicadas ao cultivo de viñedos fundamentalmente. (Real Academia Galega) 7 Debemos sinalar que a penas existen estudos neste eido. acompañado de salgueiros. se ben aparecen frondosas autóctonas nas ladeiras e vales máis pechados. en boa medida debido á destrución dos seus hábitats e á contaminación. onde se atopan as chamadas touzas.1. freixos.

moedas. aínda que posteriormente sufriu unha etapa de declive.X d. Ademais. IDADE MODERNA Xa na Idade Moderna Verín vive algún dos episodios máis destacados da súa historia. logo de mediados do século X e cando se comeza a cultivar a vide no Val de Monterrei. por exemplo a de Qeizás (Parroquia de Queizás) ou A Madorra (Verín). o grupo escultórico de Mourazos onde destaca unha estatua de mármore branco do deus Baco. Os restos arqueolóxicos desta época son abundantes e variados podemos destacar: os restos dun aposento romano en Ábedes cunha lápida alusiva á Legio VII. que remataría co nacemento da provincia romana de Gallaecia.4 Historia Os antecedentes máis remotos do que hoxe é o municipio de Verín remóntanse ao período Neolítico con diferentes asentamentos espallados polo terrirorio.C produciuse a invasión e posterior romanización de Galicia. A partir deste período houbo unha ocupación continua do territorio durante toda a Prehistoria segundo evidencian os restos arqueolóxicos presentes no Concello de Verín: xacementos como O Penedo da Moreiriña ou de Santiago (Ábedes) conservan petroglifos de inicios do Bronce ao igual que o xacemento de Fraga de Lobos (Ábedes) onde atopamos cerámica e restos da Idade de Bronce. parece que a zona de Verín tivo un importante peso durante a época romana na explotación de minas de estaño. o xacemento da Igrexa de Mouros que parece que foi reutilizado como campamento romano nesta etapa. Deste xeito. Porén existen moitas hipótese acerca das orixes da vila de Verín. Neste contexto Verín adquire un papel destacado grazas á Vía da Prata. imprimíase no Castelo de Monterrei o Misal de Monterrei que pasaría a ser o primeiro libro impreso no noso país e que evidencia o peso que tiña a 8 Deste xeito Verín procedería de Verinius (de Verus). Verín comeza a perfilarse como un punto destacado e estratéxico. en grande medida. O impulso definitivo do Camiño de Santiago tivo lugar durante o século XI. o Forno dos Mouros (entre Mandín e Feces) onde se conservan restos que evidencian da existencia dun centro de producción cerámica e outros moitos restos como vivendas. 13 . visigoda.non so para a Comarca de Verín. Entre os século I e IV d. Nesta etapa debemos destacar un importante fito . entrados na Baixa Idade Media.2. probablemente introducidos de xeito masivo polos mosteiros dos arredores. etc. sobre todo. parece que Verín non tivo unha significancia relevante entre os séculos V. Desta etapa Verín conserva algunhas pegadas como dolméns e mámoas. a vida da comarca. asturiana e mozárabe. Verín pasa a un segundo plano e é Monterrei quen centraliza. ruta xacobea de Ourense a Santiago de Compostela na que converxían o Camiño Portugués e o da Meseta. as cimentacións da ponte de Feces de Abaixo.1. sepulcros. Xa a partir do século XI. ao redor dos seus condes e señores. a partir da independencia de Portugal a finais da primeira metade do século XII. muíños. aínda non ben entrada a Idade Moderna. dun xeito ou outro que se sabe con certeza é que a primeira mención á vila co nome de Verín no Apeo de Ramiro II no ano 950. Nesta mesma etapa.C (Alta Idade Media) que corresponderían coa etapa sueva. senón para a historia de Galicia en xeral e que foi o descubrimento do sepulcro do Apóstol Santiago no 813 e a súa progresiva conversión nun importante centro de peregrinaxe. tégulas. debido ao auxe barroco que revestiu a practica totalidade de edificios anteriores. o Castro da Igrexa dos Mouros e o Castro da Viña ou Baixada de San Xosé (ambos en Cabreiroá) constitúen un paradigma do modelo de asentamento castrexo no municipio de Verín (Idade de Ferro). Da arte románica que se desenvolveu nesta etapa a penas quedan vestixios. da que Verín formaba parte. IDADE MEDIA Continuando na historia. Segundo algúns estudosos como Dasairas Valsa o propio nome “Verín” podería provir do nome de algún dirixente romano que controlaba ese territorio na época da romanización 8. No ano 1494. cando se comeza ademais a contruír a fortificación do Castelo de Monterrei.

No plano artístico os séculos centrais da Idade Moderna foron unha época prolífica para Verín. entra en crise a causa da inadapatción ás innovacións tecnolóxicas e á invasión dos tecidos cataláns e a produción do sector primario é incapaz de soster a poboación que aumentara notablemente na época de bonanza anterior. fidalguía e Igrexa. o que a converte no máis fermoso exemplo de urbanismo e arquitectura vilega de todo o Val do Támega. levándose a cabo obras e renovacións que na actualidade constitúen un importante recurso cultural.) e ten lugar a conformación definitiva da vila de Verín destacada pola súa extraordinaria arquitectura vilega e a súa trama urbana tradicional. Verín tivo que atravesar importantes dificultades entre os séculos XVII e XVIII debido. contando en momentos con máis alumnbos que Santiago. en concreto no primeiro terzo coincidindo co período liberal constitúese definitivamente o Concello de Verín. ás guerras con Portugal que provocaron grandes pestes e fames entre a poboación da comarca e que derivou na decadencia dos cultivos. prodúcese en Verín unha fonda transformación económica e social. Nun primeiro momento so estaban presentes os franciscanos. Vilela (Tintores). principalmente. en gran medida. porén coa expulsión dos seus promotores o Colexio foi espoliado e o seu patrimonio esparxido por varios centros galegos. Monterrei. Capela de San Gregorio (Pazos). recuperación económica e industrialización. Nun principio a nova xeira económica veu marcada pola incorporación de novas terras ao cultivo e a implantación masiva de cereais e tubérculos americanos (pataca e millo fundamentalmente) e pola expansión das actividades artesanais complementarias da pesca e agrogandería. deixando de lado definitivamente á súa capital histórica.nobreza local da época. prodúcese tamén a renovación de boa parte das igrexas parroquiais en estilo neoclásico e sobretodo barroco así como a construción das cinco ermidas do termo municipal (Unha capela dedicada a San Antón (Ábedes). A pesares distos. Casa do Asistente. entre eles. ata que os primeiros foron trasladados definitivamente ao convento da vila de Verín no 1597 e os xesuítas foron expulsados no século XVII. á redención foral de 1873 e o acceso dos labregos á propiedade da terra. ao igual que no resto de Galicia. A relixión tamén tivo un papel destacado nesta época. que pertenecería nun primeiro mometo ao partido xudicial de Monterrei. porén a finais do XIX o sistema productivo toca teito. e Capela de San Martiño. con gan peso económico en Verín. ). e o xurdimento dunha incipiente burguesía grazas. A industria familiara de tecidos. o desenvolvemento das comunicacións trasladou definitivamente o centro da comarca a Verín. Dende entón Verín 14 . que ademais agora debía competir co progresiva expansión do cultivo de vide na costa sur de Galicia. provocou unha emigración transoceánica masiva cara América e Lisboa. Todo isto. etc. Pertencen a este etapa gran parte da arquitectura civil destacada do municipio (casas rectorais. agravado polas fames e epidemias que asolagaron o val durante a Guerra de Independecia. co nomeamento de Alonso de Acevedo y Zuñiga. Neste momento comeza o declive das clases rendistas. Capela de Caldeliñas (Vilamaior do Val). o viño. Ademais. Durante esta etapan prodúcese tamén o auxe dos balnearios e fontes medicinais galegos que repercutiu notablemente na dinamización de Verín a través de Sousas. e do cal formaba parte o actual Concello de Verín. Fontenova e Cabreiroá. No primeiro terzo do século XX Verín pasa por unha especie de rexurdimento: recuperación poboacional. porén primeiro os mercedarios no 1484 e logo os xesuítas dende o 1555 ocuparon tamén o centro do condado. Outro fito importante foi a configuración dun novo Condado de Monterrei. a súa liña sucesoria sería a cabeza do Condado ata a súa extinción no 1710. Capela de San Lázaro (Verín). creando unha conxuntura sociopolítica nova. O Colexio de Xesuítas instaurado no Castelo tivo grande importancia. instalados na fortaleza de Monterrei. No mesmo século. IDADE CONTEMPORÁNEA No século XIX. casas nobres da rúa Maior.Pazo dos Acevedo.

unha revista comarcal dirixida na última década polo galardoado escritor Xosé Carlos Caneiro. industrial (embasado e comercialización de augas minerais e o sector téxtil) agrogandeiro (nomeadamente os viños de calidade) e forestal. publicacións todas elas de ideoloxía definida que ían do republicanismo ao conservadorismo. acabou relegando o futuro de Verín á condición de concello de primeira residencia que ten aínda por desenvolver un dos seus horizontes de futuro máis prometedores: o seu potencial turístico. ao igual que fixo. supuxo para Galicia. unha nefasta experiencia social. Neste sentido a experiencia de implementación do Plan Europeo Leader. El Eco de Monterrey. xa moi recentemente. sobre todo. -Conclusión O patrimonio histórico. Todas elas fanse eco da actualidade de todo o Val de Monterrei. da autovía Vigo-Madrid e a industrialización dos núcleos rectores de Galicia (as cidades do litoral atlántico). Boa proba disto que dicimos é o nacemento da prensa escrita a finais do XIX e primeiros do XX. o seu consumo ten que ser necesariamente no territorio e por iso. xestionado pola Asociación para o Desenvolvemento Rural “Portas Abertas” dende o ano 1990. comercial e poboacional. A Tempo. económica e cultural. O que acontece hoxe en todo o Val da Comarca de Verín. No paso cara o século XXI Verín aínda segue sen desenvolver todas as súas potencialidades en materia social e económica. porque son recursos escasos nas zonas densamente poboadas e. con cabeceiras como El Clamor. nas cidades e porque son activos inmóbiles. explotar económicamente estes activos pode supoñer unha fonte de actividade e de recursos mois significativa no medio e longo prazo. coas terras de labor e os montes practicamente abandonados. que non se poden trasladar para ser consumidos noutro lugar. non só da de Verín. pasando polo liberalismo. A industrialización de primeiros do século XX primeiro. A Guerra Civil Española e o longo período da Dictadura Franquista.pasará a ser o centro neurálxico da comarca no ámbito administrativo. é dicir. comercial. puxo en marcha na comarca interesantes iniciativas económicas baseadas no aproveitamento dos recursos endóxenos. a paisaxe. Heraldo de Verín ou El Támega. 15 . a localización. a flora e a fauna son un recurso estratéxico para o desenvolvemento do territorio da comarca de Verín. deslabazando os avances acadados no tempo da primeira e segunda República. ao igual que para todo o Estado. e a derivada do desarrollismo franquista despois (década de 1960 en diante) propiciou a construción da Autoestrada do Atlántico.

es/index. conformada polos concellos de Castrelo do Val. Oímbra e Riós. FONTE: Paxina web oficial do concello http://www. e arredor do 4% da poboación provincial e do 0.5 Demografía Evolución da poboación Segundo os datos do padrón de habitantes do Instituto Nacional de Estadística (INE) o Concello de Verín conta a 1 de xaneiro de 2013 con 14760 habitantes.2. Vilardevós. GRÁFICO DA EVOLUCIÓN DA POBOACIÓN EN VERÍN. Dos oito concellos que integran a 16 . No 2012 a poboación ascendía a 14707 e seguindo o gráfico de evolución da poboación en series de 10 anos dende o 1842 podemos dicir que dende a década dos setenta constátase unha dinámica positiva de crecemento no conxunto municipal.1. FONTE: Elaboración propia a partir dos FONTE: PXOM do Concello de Verín datos do INE Superpoñendo os datos que podemos observar nos gráficos anteriores podemos dicir que Verín é un concello cabeceira da Comarca de Verín.5% da poboación total de Galicia. Laza. Monterrei. O conxunto de poboación destes concellos incluído o termo municipal de Verín é de 27968 habitantes.verin. Cualedro.php? option=com_content&view=article&i d=273&Itemid=137 Distribución e concentración territorial A poboación de Verín supón o 53% da poboación total da Comarca de Verín.

Entre todas estas circunstancias cabe citar a influenza que exerce a súa inserción nunha área territorial e económica de carácter interior de especial dinamismo nun eixo transnacional Galiza-Norte de Portugal. a pesar de que pola súa extensión ocupa o penúltimo lugar. a través da pirámide de poboación. a densidade de poboación da comarca é baixa . e pola contra. que supón o 69% da poboación do termo municipal. as parroquias son rurais. FONTE: PXOM do Concello de Verín. DISTRIBUCIÓN DA POBOACIÓN POR PARROQUIAS.5 hb/km2 e incluso por encima da media galega que é de 93 hb/km2 e moi por encima da provincial que se sitúa en 46. e nunha área de especial interese ecolóxico. os demais son Xinzo de Limia. O conxunto da poboación das parroquías do municipio de Verín. sen esquecer as potencialidades turísticas desta área xeográfica do interior galego. O Barco de Valdeorras e O Carballiño. Verín é un dos catro concellos da provincia de Ourense que se agrupa entre o 9000 e os 14000 habitantes. Estes municipios son cabeceira comarcal e eixes tractotes das economías locais e áreas funcionais.8 hb/km2 (os datos de densidade correspóndense con cifras do ano 2005). cun asentamento en núcleo rural concentrado. dando ao conxunto un perfil dinámico e de expansión. agás a vila de Verín. non chega aos 30 hb/km2. Segundo o PXOM do Concello de Verín.Comarca de Verín o máis poboado é o de Verín. A nivel interno do concello de Verín podemos apuntar varios datos seguindo de novo o PXOM do Concello de Verín (decembro de 2005) e os datos expresado no seguinte gráfico. 17 . Estrutura da poboación Antes de analizar a estrutura poboacional de Verín. Deste xeito vemos que o conxunto das parroquias do municipio teñen unha poboación moi baixa e con tendencia regresiva. debemos ter en conta as circunstancias esóxenas ao terrirorio que indudablemente serán decisivas cara ao crecemento. non chega a sumara a metade da poboación do núcleo da vila. Salvo a vila de Verín. pola contra a densidade de poboación do termo municipal de Verín sitúase moi por encima da cifra anterios con 144. o núcleo da vila de Verín ten un saldo positivo no seu crecemento. agás as parroquias de Tintores e Vilamaior do Val que contan con varios lugares.

e en especial mulleres. e os que teñen entre 45-50 anos e os non nacidos durante a guerra civil. FONTE: Elaboración propia segundo datos do INE. 18 . nos anos 80. En xeral a pirámide de Verín presenta unha poboación cunha forte presenza de maiores.FONTE: Elaboración propia a partir dos datos do INE. cunha taxas baixas de natalidade como se pode apreciar na estreita base da pirámide. Os tramos centrais amosan entrantes e saíntes que teñen que ver cos “boons de natalidade” dos nacidos hai 35 anos. A pirámide poboacional de Verín amosa unha figura abombada. que se corresponden cos tramos de idade dos homes e mulleres que hoxe teñen entre 65 e 70 anos. e un progresivo aumento da esperanza de vida xa que a pirámide aparece máis estilizada nos tramos máis altos (maior idade).

Segundo estes datos a poboación de Verín presenta un perfil maduro cunha media de idade entorno aos 41 anos de idade. FONTE: Elaboración propia a partir de datos do IGE 9Segundo datos da táboa de población por sexo. cifra moi alta comparando as porcentaxes do resto dos municipios. Tan só un 3% naceu noutro concello da Comunidade sen ser a provincia de Ourense e 8% noutra comunidade do estado español e un 18% foron nados nun país estranxeiro.Na gráfica anterior podemos ver as porcentaxes de poboación municipais segundo os grandes grupos de idade. e un 30% naceu noutro municipio da mesma provincia. Dos estranxeiros podemos dicir que destacan as nacionalidade portuguesa. para Verín 2013 (INE). é dicir que algo menos da poboación do municipio naceu no concello no que reside. brasileira e marroquí9. En canto á orixe o 42% da poboación de Verín é oriúnda do propio concello. 19 . municipios y nacionalidad. da provincia e da Comunidade galega.

Emprego por sectores FONTE: PXOM do Concello de Verín 20 . etc.6 Economía O municipio de Verín tivo nas últimas décadas un importantes desenvolvemento económico.1. A maioría de empresas deste sector son micro ou pequenas empresas e estiveron moi afectadas pola crise economómica. e en menor medida na hosteleria e turismo. viuse moi resentido pola deslocalización de Roberto Verino. Oficina de INSS. Subdelegación de Hacienda. Esta estrutura amósanos unha economía terciarizada. principalmente. Sousas e Fontenova). Este desenvolvemento esta estreitamente ligado á expansión urbana da vila de Verín que a súa vez se vencella coa consolidación do seu rol como cabeceira comarcal.2. onde se aprecia a febleza dotecido industrial. nun momento no que se configura unha boa parte do novo tecido terciario público e tamén privado. En canto á estrutura sectorial de Verín obsérvase un predominio do sector servicios. Porén o peso do sector terciario recae no sector comercial. Oficina de Extensión Agraria. Enseñanza Secundaria. e un pouco menos a agricultura. SPEE. A construcción foi de sempre unha fonte importante de emprego para o concello. O peso do sector terciario débese ao rol de cabeceira comarcal que posúe o concello de Verín que conta con amplas dotacións de servicios. e un relativamente forte peso da construcción e a agricultura. Tamén destaca o sector madeireiro tanto na tala como na elaboración de mobles. Hospital Comarcal. logo a industria e a construcción que teñen unha importancia máis ou menos similar. Partido Judicial. Outros factores que influeiron nesta consolidación foron a súa situación privilexiada con importantes comunicacións coa Meseta e o seu carácter de vila fronteiriza con Portugal. Dentro da insutria destacan as actividades das plantas embotelladoras de auga mineral recoñecidas a nivel nacional (Cabreiroá. obviando as consecuencias da conxuntura da crise xeral. O sector textil que tive durante anos un papel destacado na eocnomía do concello.

I do Barrio de San Lázaro e núcleo antigo. defínese o Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM) como o instrumento marco da política urbanística municipal. No concello de Verín a historia do planeamento urbanístico pódese resumir nunha serie de episodios: • • • • • • 28 de maio de 1986: Aprobación definitiva das Normas subsidiarias de planeamento.Emprego por ramas de actividade FONTE: PXOM do Concello de Verín 2. P. Estradas. R. tendo en conta que aparace fortemente complementado e intervido pola acción de administracións de rango superior (Costas. 27 de outubro de 2003: Aprobación definitiva do P. Medio Ambiente. P do Polígono Industrial C-1 de Pazos. Asimesmo. 7 de decembro de 2012: Aprobación definitiva do PXOM de 2012. 21 .) e por normas subsidiarias de carácter supramunicipal. etc. existen outras normas subsidiarias vixentes igualmente de carácter municipal: • Ordenanza Nº 3: Ordenanza Fiscal Reguladora do Imposto sobre o incremento do valor dos terreos de natureza urbana (Publicado no BOP nº 297 do 29 de decembro de 1995). 2 de decembro de 1986: Aprobación definitiva do P. 3 de agosto de 1998: Aprobación definitiva do “Plan Xeral de Ordenación”. 23 de febreiro do 2007: O Tribunal Supremo anula o PXOM do 1998 baseándose na ausencia dun estudo económico-financeiro sobre a previsión do crecemento urbanístico do concello. Como xa adiantamos a planificación urbanística do concello de Verín ríxese dende a súa definitiva aprobación polo PXOM do 2012. Patrimonio Histórico.7 Planificación urbanística Na lexislación urbanística vixente. E.1.

• Ordenanza sobre civismo. • Ordenanza Nº 14: Ordenanza Fiscal Reguladora da Taxa por ocupación de Terreos de Uso público local con mercadorías. materiais de construción. • Ordenanza Municipal Reguladora da instalación de terrazas de hostelería na vía pública ( Publicado no BOP nº 152 do 4 de xullo de 2013). • Plan Especial de Protección de Reforma Interior (P. • Ordenanza Nº 15: Ordenanza Fiscal Reguladora da Taxa por Portadas. 22 . soportes.) do Casco Antigo e do Barrio de San Lázaro ( Aprobado o 27 de outubro de 2003). puntais. Toldos e Rótulos (Publicado no BOP nº 55 do 8 de marzo de 2000). Vitrinas. carteis e outras instalacións locais análogas para exhibición de anuncios ( Publicado no BOP nº 55 do 8 de marzo de 2000). cascallos. Reguladora do uso e limpeza da vía pública e a protección da paisaxe urbanística.I. valados.R. soportes.P. andamios e outras instalacións análogas (Publicado no BOP nº 55 do 8 de marzo de 2000).• Ordenanza Nº 11: Ordenanza Fiscal Reguladora da Taxa pola utilización de columnas. ( Publicado no BOP nº 97 do 30 de abril de 2009).E. Escaparates.

1 Potencialidade turística a) Recursos culturais DENOMINACIÓN TIPOLOXÍA PARROQUIA Adega da Rasela Adega tradicional A Rasela Alto do Circo Castro Feces de Cima Ara da Soutilla Ara Vilamaior do Val Ara indíxena Ara Queizás Ara da Casa Reitoral Ara Queizás Balneario de Cabreiroá Balneario Cabreiroá Balneario de Caldeliñas Balneario Vilamaior do Val Balneario de Fontenova Balneario Verín Balneario de Sousas Balneario Verín Biblioteca do Hospital Biblioteca Verín Bouzadoiro Castro Cabreiroá Busto de García Barbón Escultura Verín Camiño de Santiago “Via da Prata” Camiños históricos Varias Capela de San Antón Capela Santa María de Ábedes Capela de San Lázaro Capela Verín Capela de San Gregorio Capela Pazos Capela de San Xosé Capela Santa María de Ábedes Capitel Romano de Tintores Achados soltos Tintores Casa do Escudo ou do Asistente Arquitectura civil Verín Casa dos Acevedo Arquitectura civil Verín Casa do Perú Arquitectura civil Verín Casa da Granxiña Arquitectura civil Santa María de Ábedes Casa do Ramos Arquitectura civil Tamaguelos Casa Reitoral de Queizás Arquitectura civil Queizás Casa Reitoral de Queirugas Arquitectura civil Queirugas Casa do Bispo Arquitectura civil Queirugas Casa dos Castellanos Arquitectura civil Feces de Abaixo Castelo de Monterrei (Parroquia de Santa María.2.2 Análise interno 2. Monterrei) 23 .2.

que foi construída no século XV.O monumental conxunto fortificado de Monterrei constitúe a "Acrópole" máis grande de Galicia. Dentro do recinto do castelo tamén se atopa o Palacio dos Condes. e forma un conxunto de evidente interese. sen dúbida algunha. os pequenos vanos e un pozo de 14 metros situado no patio interior completan as defensas do edificio. primeiro Conde de Monterrei. é de proporcións máis reducidas e contigua ó palacio. Un dos accesos ó recinto presenta unha ponte levadiza. María. Moi cerca da fortaleza atópanse os restos doutra fortificación denominada Atalaia. Posúe tres recintos amurallados sobre unha alongada lomba. con una sóa nave cuberta de madeira e ábside rectangular con bóveda de cruceiría. O máis destacado do castelo é. por Don Sancho Sánchez de Ulloa. que data de 1664 e servía de complemento defensivo. As almeas. a Torre da Homenaxe. A Torre das Damas. un templo de estilo gótico dos séculos XIV a XV. Caseta das Viñas de Verín Caseta de viñas Verín Caseta das Viñas de Mourazos Caseta de viñas Mourazos 24 . Nesta descansa a galería de columnas con pedras de armas nas enxutas. do século XIV. e entre outros elementos defensivos imprescindibles destacan a Torre da homenaxe e a Torre das Damas. Actualmente o edificio está en obras de rehabilitación para converterse en Parador de Turismo. elemento propio destas fortalezas. en tempos dos Reis Católicos. Pertence ó conxunto a igrexa parroquial de Sta. de estilo renacentista.

Caseta das Viñas de Cabreiroá Caseta de viñas Cabreiroá Caseta das Viñas de Ábedes Caseta de viñas Santa María de Ábedes Castro do Sobrañal Castro Feces da Cima Castro Pequeno Castro Feces da Cima Castro Grande Castro Feces da Cima Castro da Baixada de San Xosé Castro Cabreiroá Cemiterio municipal Cemiterio Verín Cruceiro de Tamagos Cruceiro Tamagos Cruceiro de Vilela Cruceiro Villamaior do Val Cruceiro de San Antón Cruceiro Santa María de Ábedes Cruceiro de Caldeliñas Cruceiro Villamaior do Val Cruceiro dos Remedios Cruceiro Villamaior do Val Cruceiro de Pazos Cruceiro Pazos Cruceiro de Queirugás Cruceiro Queirugás Cruceiro de San Lázaro Cruceiro Verín Cruceiro da Portela Cruceiro Villamaior do Val Cova de Felgoso Cova Queirugás Cova da Moura Cova Santa María de Ábedes D. pantalóns con flocos e chocas penduradas do cinto. O programa do entroido comeza xa dende o 17 de xaneiro e remata o domingo seguinte ao mércore de cinza. dentro deste extenso ciclo destacan certas celebracións como o “xoves de compadres”. É un personaxe ataviado cunha especie de mitra (máscara cun fondo de cínico sorriso e preferentemente con imaxes do Zodíaco). “ o domingo de corredoiro”.O Viño de Monterrei Patrimonio enolóxico Varias Edificio Modernista da Rúa Maior Arquitectura civil Verín Entroido de Verín (Verín) O Entroido de Verín está declarado Festa de Interes Tuístico Nacional e é un dos princiais recursos de atracción do Concello de Verín. chaquetiña de vistosos colores. corre polas rúas azoutando co látego a todo aquel que se lle cruce no camiño. a súa figura principal “O Cigarrón” é algo propio de Verín. O Entroido de Verín forma parte do chamado “Triángulo Máxico” no que se inclúen o de Xinzo de Limia e o de Laza tamén. A pesar de que o Entroido de Verín é semellante a outros entroidos galegos e incorpora elementos da cultura carnavalesca internacional. “o xoves de comadres” ou “ o domingo de piñata”. 25 .

apenas se conservan vestixios do antigo monasterio que se emprazaba alí. A construción consta de dúas partes. Os elementos máis destacados da construción son a torre e fachada da igrexa de estilo baroco. Na actualidade é un Colexio de aspirantes mercedarios. Verín) As orixes da Igrexa e do Convento da Merced remóntanse a mediados do século XVI. cando a comunidade de mercedarios que habitaba o Castelo de Monterrei foi transladada á Vila de Verín por motivos defensivos e se instala no coñecido ata ese momento Monasterio da Magadalena pertencente a unha comunidade de clarisas. 26 .Feira do Viño de Monterrei Feira especializada Verín Feira do Lázaro Mostras Verín Fonte da Lama Fonte Queirugás Fonte da Portela Fonte Madín Fonte de Mighadeira Fonte Madín Fonte do Campo de Pilatos Fonte Madín Fonte Grande Fonte Cabreiroá Fonte da Rasela Fonte A Rasela Forno de Feces Forno comunal Feces da Cima Forno de Tamaguelos Forno comunal Tamaguelos Forno de Tintores Forno comunal Tintores Forno de Pazos Forno comunal Pazos Forno da Aldea Forno comunal Queizás Forno da Cruz Forno comunal Villamaior do Val Forno O Pereiro Forno tradicional Villamaior do Val Fraga dos Lobos Petroglifo Gravado da Xea Petroglifo Santa María de Ábedes Gravado de Felgoso Petroglifo Feces de Abaixo Igrexa e Convento dos Padres Mercedario (Praza da Merced. unha destinada para a comunidad e outra para o culto e a maior parte é do siglo XVIII.

María de Tamaguelos Igrexa parroquial Tamaguelos Igrexa de Sta. XVIII por Frei Pedro Pascual García. María de Mandín Igrexa parroquial Mandín Igrexa de Sta. situado no presbiterio e trazado no segundo terzo do s. María A Maior Igrexa Verín Igrexa de Vilela Igrexa Tintores Lagar de Feces Lagar tradicional Feces de Abaixo Lagar de Tamagos Lagar tradicional Tamagos Lagar rupestre da Capela de San Lagar rupestre Antón 27 Sta. Destaca ademáis o claustro a parte conservada máis antiga da construción.No interior hai un retablo tamén barroco. Destacan o coro e 5 excelentes retablos (s. María de Ábedes Igrexa parroquial Santa María de Ábedes Igrexa de Santiago Igrexa parroquial Villamaior do Val Igrexa de San Bartolomeu Igrexa parroquial Queirugás Igrexa de Sta. O quinto. María de Feces da Igrexa parroquial Cima Feces da Cima Igrexa de Sta. María de Feces de Igrexa parroquial Abaixo Feces de Abaixo Igrexa de Sta. XVIII). Cristina Igrexa parroquial Tintores Igrexa de San Fiz Igrexa parroquial Pazos Igrexa de San Pedro Igrexa parroquial Queizás Igreza de Sta. Igrexa de Sta. o interior do templo acumula o maior e máis relevante patrimonio escultórico da comarca. Ademais. Catro son laterais. realizado por Francisco Moure. María de Tamagos Igrexa parroquial Tamagos Igrexa de San Martiño Igrexa parroquial Mourazos Igreza de San Salvador Igrexa parroquial Cabreiroá Igrexa de Sta. mercedario residente en Verín e autor doutras obras relevantes para templos da bisbarra como os das Xironda e Flariz. María de Ábedes .

Pedro Muíño Tamaguelos Muíño da Líbana Muíño Tamaguelos Muíño do Río Muíño Feces de Abaixo Muíño do Covato Muíño Sta. Marcelino Muíño Feces da Cima Muíño de Aceite do Sr. María de Ábedes Muíño da Ribeira Muíño Feces de Abaixo Muíño de San Pedro Muíño Queizás Muíño da Ribeira Muíño Tamaguelos Muíño do Carregal Muíño Tamaguelos Muíño Da Veiga Muíño Verín Muralla Fortificación Verín Necrópole da Carballeda Necrópole Queirugás Necrópole da Igrexa Vella Necrópole Tamagos Noria da Diestra Noria de sangue Feces de Abaixo Outeiro da Cruz Castro Tamaguelos O Carboeiro Escultura Verín O Cigarrón Escultura Verín Xacemento romano O Seixal Xacemento arqueolóxico Feces de Abaixo Xacemento romano O telleiro Xacemento arqueolóxico Feces de Abaixo Xacemento O Pondón Xacemento arqueolóxico Mandín 28 .Miliario de San Lázaro Miliario Verín Miliario da Casa dos Acevedo Miliario Verín Marco Deitado MIliario Pazos Miliario do Muíño da Veiga Miliario Tintores Minas da Estañeira Mina Feces da Cima Minas da Regadas Longas Mina Mourazos Mina dos Galos Mina MOurazos Mina da Xeria Mina Vilar de Cervos Mina do Pozo dos Bois Mina Vilar de Cervos Mina do Outeiro Mina Vilar de Cervos Muíño dos Tres Guerras Muíño Verín Muíño de Peláez Muíño Verín Muíño do Praces Muíño Pazos Muíño dos Bazales Muíño Verín Muíño de Miñambres Muíño Villamaior do Val Muíño de San Miguel Muíño Villamaior do Val Muíño de Aceite do Sr.

Xacemento romano Moreirá Xacemento arqueolóxico Mandín Xacemento de As Quintas Xacemento arqueolóxico Feces de Cima Xacemento de As Lamas Xacemento arqueolóxico Tamaguelos Xacemento de Casares Xacemento arqueolóxico Mourazos Xacemento do Ladrillas Xacemento arqueolóxico Sta. María de Ábedes Petroglifo doVigode Petroglifo Sta. María de Ábedes Petroglifo das Moreiriñas Petroglifo Sta. María de Ábedes Petroglifo da Peneda da Moura Petroglifo Tamaguelos Petroglifo da Fonte de Xancán Petroglifo Tamaguelos Petroglifo de Lama Longa Petroglifo Feces de Abaixo Poldras do Melo Pontella Feces de Abaixo Ponte do Regueriro Ponte A Rasela Ponte sobre o Támega ponte Verín Ponte do Río Ponte Tintores Ponte de Feces Ponte internacional Feces de Abaixo Pozo de Tamaguelos Pozo comunal Tamaguelos Pozo de Ábedes Pozo tradicional Sta. María de Ábedes Xacemento de Pazos Xacemento arqueolóxico Pazos Xacemento romano de O padrón Xacemento arqueolóxico Tamagos Peneda da Arca Achados soltos Queirugás Peto de Ánimas de Mandín Peto de Ánimas Mandín Peto de Ánimas de Pazos Peto de Ánimas Pazos Petroglifo da Peneda de Santiago Petroglifo Sta. María de Ábedes Pozo de Pazos Pozos artesáns Pazos Pozo de Os Codesás Pozos artesáns Pazos Santuario dos Remedios Villamaior do Val b) Recursos naturais DENOMINACIÓN TIPOLOXÍA PARROQUÍA A Braña Área de recreo Cabreiroá Área de recreo Feces de Abaixo Área de recreo Feces de Abaixo Área de recreo Pazos Área de recreo Pazos Área de recreo Sousas Área de recreo Tamagos 29 . María de Ábedes Petroglifo do Covato Petroglifo Sta.

Son augas case únicas polas súas características. Manantial de Sousas Manantial Verín 30 . cistitis. bidueiros. cólicos hepáticos. a planta embotelladora e os xardíns e é un dos recursos máis visitados do Concello de Verín.bicarbonato sódico. etc. cólicos nefríticos. bicarbonato lítico y bicarbonato potásico non aparece en outras augas acídulasalcalinas da península e se dan en poucos manantiais europeos.Área de recreo Tamagos Área de recreo Sousas Área de recreo Tintores Área de recreo Tintores Fonte do Sapo Manantial Verín Manantial de Cabreiroá (Estrada de Cabreiroá. Ademais conta con un grifo para poder degustar in situ as augas recén emanadas. Verín ) O Manantial de Cabreiroá forma un conxunto único xunto co antigo balneario. Debemos destacar que o resto do recinto é un espazo natural duns 50. Son ideales para doenzas e problemas das vías urinarias (infecciones urinarias.). araucarias.cálculos. sequoias xigantes. que emerxen a16 grados con un caudal de 8 litros por minuto.) e os metabólicos(como a diabetes e a hiperurcemia). O elemento arquitectónico máis destacado é o pequeno edificio osctogonal contruído por García Barbon. no seu centro atópase a “burbulla” grazas á cal podemosobservar como emanan as augas de Cabreiroá.000 m2 cruzado polo pequeno río Abedes e con exemplos de especies tan sobranceiras como cedros do Himalaia. freixos. coñecidocomo Quiosco ou Templete dos augüistas. etc. As augas de Cabreiroá son unhas aguas bicarbonatadas sódicas. 2000 árbores. cálculos. palmeiras e outras máis frecuentes como álamos. etc. tileiros. para trastornos gastro-hepáticos e biliares (gastritis. piñeiros. En total. onde a concentración de anhídrido carbónico.

Manantial de Fontenova Manantial Verín Manatial de Caldeliñas Manantial Vilamaior do Val Parque de Chaves Parque Verín Río Támega LIC. xa que non debemos esquecer que o noso municipio foi de sempre un lugar de paso e de cruce de camiños entre o interior da Península e Portugal e outras zonas turística de Galicia. a oferta de Verín está formada por un total de 461 prazas de aloxamento.2 Análise da oferta hoteleira CADRO RESUMO DA OFERTA DE ALOXAMENTO DO CONCELLO DE VERÍN. FONTE: Elaboración propia segundo os datos de Turgalica. non debemos obviar a existencia do que poderiamos chamar oferta “non controlada” como poden ser os pisos en aluguer para determinadas datas. Isto en datos porcentuais supón que o 70% da oferta de aloxamento de Verín está formada por pensións e un 23% por hoteis mentres que o albergue supón un 7%. para facer unha lectura real da oferta de aloxamento de Verín débese ter en conta o perfil da demanda. polo que cabe pensar que entre o número de visitantes de Verín a tipoloxía de excursionistas teña un peso destacado. Unha vez analizados os datos podemos concluir que a oferta é escasa en canto a número de establecementos e ademais no tocante á categoría destes a maioría é de categoría inferior. TIPOLOXÍA Nº DE ESTABLECEMENTOS Nº DE PRAZAS HOTEL 3 185 PENSIÓN 9 230 ALBERGUE 1 46 TOTAL 13 461 A oferta turística de aloxamento de Verín está composta por 3 hoteis. Deste xeito. ZECVN Varias 2. Nesta mesma liña. Dende o punto de vista da categoría dos establecementos vemos como dentro da tipoloxía de hotel temos un de 1 estrela e dous de 2 estrelas e en canto ás pensións todas entran dentro da categoría de 1 estrela. a pesar de que a oferta de establecemento de tipo hotel representaba pouco máis do 20% do total. 31 . se observamos estes datos en cifras porcentuais. dos cales non se dispoñen datos. 9 pensións e 1 Albergue de Peregrinos. segundas residencias ou casas de amigos e familiares.2. Non obstante. mentres que as pensións supoñen un 50% do total e as prazas do albergue un 10%. Para rematar debemos apuntar que sería interesante contar con datos referentes ao grao de ocupación xa que nos permitirían analizar dun xeito máis real esta cuestión. no total de prazas supón un 40%. o resultado chama a atención xa que.

Vilamaior do Val.un construído nos anos noventa con capacidade de 3000 m3 e un antigo de 600 m3. así como na distribución e puntos de consumo. como pode ser a temporada estival.2. pozos anchos ou mesmo de manaciais almacenándose en depósitos. A rede de distribución esta conformada por varias arterias que percorren o territorio que presentan un grao de cobertura amplo e homoxéneo no conxunto municipal. posteriormente bombéase aos depósitos de Pazos.3 Infraestrutura a) Infraestructuras básicas Abastecemento de auga Verín presenta unha rede municipal de abastecemento que cubre a totalidade do solo urbano.2. da Costa e de Borraquiña aos que antes se fixo referencia. de acordo cos datos da Memoria de Ordenación do PXOM. FONTE: PXOM Na táboa anterior podemos observar que varias núcleos presentan unha capacidade de 32 . O Salgueiro. A rede municipal de abastecemento está subministrada por dous depósitos. En canto ás redes veciñais dos núcleos rurais subminístranse a base de pozos de barrena. ademais do depósito do polígono industrial de Pazos que ten unha capacidade de 100 m3. así coma aos núcleos rurais de Pazos. Vilela. Queizás e Cabreiroá. A calidade da auga é comprobada permanentemente mediante a realización de análises na captación.430. CAPACIDADE DE ABASTECEMENTO DOS NÚCLEOS RURAIS. FONTE: PXOM de Verín A orixe de captación son as augas superficiais do río Támega (marxe dereita). A capacidade do abastecemento en termos de nº de habitantes é de 21. onde se atopa unha planta de tratamento que hixieniza a auga para o consumo da poboación. Caldeliñas. Os demais núcleos rurais posúen redes veciñais illadas. estes dous últimos parcialmente xa que posúen redes veciñais propias conectadas á rede xeral que so entra en funcionamento nas temporadas de necesidade. CAPACIDADE DO ABASTECEMENTO MUNICIPAL.

Neste sentido debemos sinalar que existen proxectos de mellora en marcha. Para a recollida de outro tipo de materiais construíuse un punto limpo no 2005 no polígono de Pazos por iniciativo do CMATI co fin de evitar os vertedoiros a ceo aberto. Queizas. En canto ao resto dos núcleos.21 e 0.R ( Estación depuradora de augas residuais) situada en Queizás. deste xeito estan previstas varias actuacións para mellorar o sistema xeral de saneamento e que se concretan por unha banda no reforzo da rede existente e por outra banda na creación dunha nova rede que recolla o saneamento dos núcleos que agora verten a fosas sépticas.abastacemento bastante xusta e no caso de Tintores e Feces de Abaixo mesmo podemos observar un déficit de capacidade. Existe tamén un programa de recollida de plásticos agrícolas por parte do Concello.D. A recollida dos envases depende da Deputación provincial mediate un camión cunha frecuencia variable entre unha vez cada 15 días nos núcleos rurais e dúas veces por semana no nucleo urbano de Verín. 33 . En canto ao noso municipio a rede recolle as augas do solo urbano de Verín e dos núcleos de Pazos. A rede dos núcleos rurais sobre todo daqueles que presentan déficit de capacidade tamén deberían ser ampliados. nela conflúen os saneamentos dos concello veciños de Castrelo do Val e Oímbra. Caldeliñas e O Salgueiro. Xestión de residuos O tratamento de residuos sólidos faise seguindo o Plan Xeral de Xestión de Residuos Urbanos de Galicia 2010-2020 no cal co fin de facer corresponder a cada Concello o custo real da recollida en funcións das súas características outorgándolle a cada municipio un indicador de referencia (sostido nunha serie de parámetros poboacionais. verten en fosas e fosas sépticas que van dar a diferentes ríos e regatos. Verín atópase entre os valores 0. Vilela. Cabreiroá. que acude a demanda cando os colectores están cheos sen establecer unha periodicidade fixa. No PXOM ponse de manifesto que a capacidade actual da rede de saneamento é claramente insuficiente xa que provoca vertidos. agás na capital onde é diaria.99. en xeral. por outros de cartón e/ou vidro. A Rasela. agásTamagos que conta coa súa propia estación depuradora. O saneamento faise a través da E.no Poligono de Pazos e Feces de Abaixo cunha frecuencia de entre 5 e 6 veces por mes por parte da enpresa CONGALLE. Saneamento A rede de saneamento de Verín constitúe actualmente o punto final da rede de saneamento comarcal. xeográficos e socioeconómicos) cun valor. apoiado nalgúns núcleos. así como as do polígono industrial. Os residuos recollidos son tratados na Ecoplanta situada no Polígono de Pazos. Tintores. que pertencecen a categoría de Semiurbano e a xestión faise dende varios puntos: O sistema de recollida selectiva que. de cara a resolver os problemas da recollida selectiva nos nucleos rurais. Existe recollida de lixo orgánico en todos os núcleos cunha frecuencia de entre dúas e tres veces por semana. a construción de novos depósitos para o suministro da rede municipal que permitirían acadar unha capacidade de 9600 m3. ademais do propio Verín.A. A recollida de vidro é cuberta pola empresa DANIGAL. Ábedes. se trata dun modelo de instalación na beirarúa de contenedores para a recollida de envase xunto aos tradicionais xenéricos. A recollida de papel-cartón faise soamente no núcleo urbano de Verín.

dificulta que as compañías telefónicas poidan atender a totalidade da poboación. unha empresa privada encárgase de manter unha pequena rede de distribución de gas propano canalizado. distribúese na súa meirande parte por tendidos aéreos. apórtase unha estudada previsión de demanda para o futuro que poden servir para ilustrar o presente apartado. Ademais nas zonas proximas á frontera hai problemas coas operadoras portuguesas. internet) Rede Fixa: este servizo está a dispoñibilidade da práctica totalidade territorio. e de feito na alegación presentada por esa empresa para o PXOM. e chega á subestación do concello dende onde percorre as distintas parroquias por tendido aéreo. mobil. Servizos de telecomunicacións (fixa. Rede móbil: a orografía irregular da zona. A conexión WIFI está presente sobre todo na vila de Verín. Cabe destacar neste sentido que se están levando a cabo numerosos proxectos de optimización do suministro dos servizos como fomos vendo nos apartados anteriores e que se fan necesarios para seguir e moi importantes dende o punto de vista turístico.A Alimentación principal faise a través don tendido noroeste coa liña Salas-Verín de alta tensión. Rede de gas Aínda que Verín non se atopa dentro dos concello aos que chega a rede de gaseoductos de Galicia . A conexión por infraestructuras de telefonía móbil tamén é deficiente xa que a velocidade de descarga é moi baixa en moitos puntos e o coste é máis elevado que o ADSL. Por este motivo. 34 . A rede principal. Na actualidade estanse levando a cabo obras de ampliación destas redes de suministro. agas canse se intenta usar a rede actual no rural para a transmisión de datos (conexión a Internet) xa que ou ben non é posible ou so se permiten conexións a moi baixa velociadade. O ADSL está dispoñible en moi poucas localidades. Internet: na comarca non é fácil dispoñer de banda ancha. esta atópase situada moi preto da zona escolar polo que recentemente se subscribiu un acordo entre a empresa. así como a elevada dispersión xeográfica. en moitos casos o terminal cambia automáticamente de compañía incidindo na cuantía das facturas. CONCLUSIÓN En xeral podemos dicir que as infraestructuras básicas se atopan bastante desenvolvidas soamente se atopan incidencias en canto ao saneamento e ao servizo de telecomunicacións debido a orografía propia do concello e a súa dispersión. a Xunta e o Concello para o traslado da subestación a unha parcela do Polígono de Pazos co cal se acada o obxectivo de melloras as instalacións ao tempo que se diminúen os riscos para as persoas. Esta rede parte do centro de almacenamento. e que penetra no concello dende o oeste no solo urbano.Suministro de enerxía eléctrica A rede de suministro eléctrico. presentando un bo nivel de servizo acaído á demanda. e en especial neste caso para aqueles que empregaban os centros educativos situados nas proximidades. chega ata o núcleo urbano e da servizo ás principais rúas da vila. que sae do Poligono de Pazos. de media tensión. Todos os núcleos do concello dispoñen de suministro de enerxía eléctrica. O suministro con tensión de 2000 voltio en media e 380 en baixaé de boa calidade por regra xeral. son varias as zonas nas que non existe cobertura de algún operador o que impide que os usuarios teñan liberdade para escolle o seu operador. depende da empresa concesionaria UNIÓN FENOSA. sen haber maiores problemas.

Bélxica. Valladolid). Lleida. Burgos. 2 hamburgueserías.2. San Fernando e Alxeciras. logo o de Lavacolla de Santiago de Compostela a 189km de distancia (2h 4min) e finalmente o de Alvedro de A Coruña a 244 km (2h 30 min). Estas liñas ofrecen destinos provinciais cara concellos veciños e cara a capital de provincia principalmente. 2. Bilbao. a nivel autonómico os principais destinos son Vigo. Cáceres e Merída. Port Aventura). implantáronse diversas rutas de NOITE BUS que enlazan Verín con Xinzo de Limia e Allariz e outros núcleos da Comarca. San Sebastián. Irún). Castela e León (Palencia.4 Oferta complementaria a) Restauración A oferta de restauración de Verín está formada por 2 restaurantes de 4 tenedores (1º categoría). un restaurante de comida italiana. un establecemento especializado en tapas. Dentro dos destinos internacionais atópase: París. 20 restaurantes de 1 tenedor (4º categoría). e a da A Gudiña onde teñen parada trens de longo percorrido no eixo Madrid-A Coruña ou Vigo que está a uns 30 km da Vila de Verín. unha importante tendencia do turismo actual que se fai imprescindible no camiño de lograr un turismo sostible e máis se cabe dentro do perfil turístico do Concello de Verín onde o Turismo de natureza ou Ecoturismo ocupa un rol destacado. Holanda e Suíza. un restaurante pulperia. 45 min) que as outras ofrece un maior número de destinos. Logroño. Ademais. o transporte escolar compartido debido ás rutas e a escasa capacidade a penas podería ser aproveitado polos turistas. as principais cidades de País Vasco (Vitoria. En nº de prazas a oferta supón un total aproximado 35 . Alemaña. Tarragona. Con todo a principal estación segue a ser a da cidade de Ourense e aínda que se atopa a maior distancia (uns 75km. Transporte público autobús: Existen diversas liñas de transportes de viaxeiros tanto de ámbito comarcal e nacional e incluso internacional que teñen como punto de paso Verín. Polo tanto podemos dicir que Verín conta cunha oferta bastante ampla en canto a número de establecementos cun total de 33 entre os que destaca moi por encima os restaurantes de 1 tenedor que supoñen unha porcentaxe de máis do 60%. O Concello de Verín tamén se atopa incluído no programa de transporte escolar compartido (coñecido como Tes + bus) que actualmente conta con 5 liñas que comunican internamente as parroquias do concello e algunhas dos concellos veciños. Zaragoza. 3 restaurantes de 2 tenedores (3º categoría). Andorra. Cádiz. 2 pizzerías.non so para cubris as necesidade da posible demanda senón tamén porque a súa mellora incide directamente na demanda senón que permite manter unha postura máis respetuosa co medio ambiente. Santiago de Compostela e A coruña e a nivel nacional destacan as comunicacións con Madrid e enlaces cara o levante. e finalmente enlaces co sur en Sevilla. Terrestres As estacións de ferrocaril máis próximas son as de Campobecerros no veciño concello de Castrelo do Val situado a 22 km. Cataluña (Barcelona. Debemos ter en conta que mentres que o servizo de NOITE BUS si podería ter aproveitamento turístico. b) Transportes Aéreos O aeroporto máis cercano ao Concello de Verín é o de Peninado en Vigo situado a 166 km (1h 45min). un restaurante de comida turca e outro de comida china.

librerias. en horario de 9. a variedade de oferta complétase tres establecementos de comida italiana. Se algún deses tres días coincide en domingo. froitas. A oferta completáse coa exitencia de 5 farmacias concentradas no núcleo urbano de Verín. d) Sanidade Dentro dos servizos de sanidade pública podemos temos a existencia do Hospital Comarcal de Verín. que se asenta na súa totalidade no núcleo urbano de Verín. a 14. en datos porcentuais como era de esperar o grande peso recae nos restaurantes de 1 tenedor. .Zafiro Tours (Espido 17. c) Axencias de Viaxes O Concello de Verín conta con 5 axencias de viaxes: . . segue en importancia os establecementos adicados á parrillada cun total de 4 establecemetos. bazares. . A oferta complétase co centro de saúde de Verín que supón a principal infraestrutura de atención primaria do concello e dispón de servizos básicos en medicina xeral. Verín): maiorista-minorista. hortalizas.A (Av de Portugal 1.O Monterrei con catro bodegas especializadas. floristerías. a feira trasladase o luns seguinte.A (Av de Portugal.de 2122 prazas. conta con 79 camas e 3 quirófanos. con postos de venda de roupa. droguerías. local 3. este está integrado no SERGAS e atende tanto á poboación de Verín como do resto de concellos que conforman a Mancomunidade. 18-20): minorista . un centro de rehabilitación e un laboratorio de análises. Destacan as tendas de artesanía tradicional de cestería e as bodegas da D. 36 .30 h. variedade de árbores froiteiras. porén non conta con grandes superficies comerciais. Dentro deste apartado tamén poderiamos incluír a ampla oferta de bares e cafeterias coas que conta o concello. Verín): maiorista-minorista. b) Oferta comercial Podemos atopar unha ampla variedade de comercios: carnicerias. Éun mercado típico de grande importancia para a comarca que se realiza na zona histórica da vila. dúas hamburgueserías e un restaurante de comida turca e outro de comida china. complementos.Viajes Verín S. unha clinica. No tocante ao tipo de cociña a meirande parte teñen como especialidade a cociña tradicional cun porcentaxe do 61% do total e 20 establecementos. A oferta complétase coa Feira e Mercado Rural de VerínS. Non existen no municipio máis centros de atención ambulatoria.00 h. calzado. Verín): maiorista-minorista. panaderías. plantas. unha pulpería. Tamén haivarios supermercados e dous hipermercados.Viajes Halcón S. 11 e 23 de cada mes. pola tarde funciona como PAC e Urxencia tanto de Verín como dos concellos da comarca. En canto á sanidade privada Verín conta cun centro de psicoloxía. Para rematar debemos sinalar a alta concentración da oferta de restauración de Verín. peixe e carne. unha tapería.Reyso Viajes (Remedios 3 Baixo B.Viajes Iberia S. 2. Estación de Autobuses de Verín): maiorista-minorista. ferreterías. este celebrase os días 3. tendas de roupa. etc.A (Rúa José Santamarina.

e) Oferta deportiva
A oferta deportiva do Concello de Verín está formada por varias instalación, o pavillón
polideportivo con piscina climatizada (Rúa Irmáns Moreno) con actividades de escolas deportivas
especializadas( Atletismo, fútbol, natación, tenis, baloncesto, baile latino infantil, aerobic infantil
etc) e escolas xenéricas (psicomotricidade, educación física base). Zona deportiva municipal A
Granxa con uso coordinado coas escolas municipais de deporte e actividades deportivas en xeral e
que conta ademais con piscinas de verán. Complétase cos Campos de Fútbol das parroquias de
Tintores e Feces de Abaixo e outas pistas desportivas ao aire libre.
Temos que sinalar que estes equipamentos deportivos son utilizados en moitos casos para outros
fins, como poden ser concertos, mitins, etc, dado que no concello non se dispón dun equipamento
para estes fins, dato a ter en conta cara ao planeamento do concello. En Verín tamén existe un Club
BTT que ten bastante tirón na zona e unha empresa especializada neste eido, Bicicletas Matias, que
se encarga de organizar rutas en bicicleta. Tamén podemosdestacas a existencia de un centro de ocio
relacionado con actividades deportivas e outras como o senderismo:Tamagani (Rúa Remedios).
f) Oferta socio-cultural
Casa da Xuventude e Biblioteca. Edificio actualmente núcleo da vida cultural do concello. Este
edificio ten tamén, no seu interior, unha serie de servicios municipais como son os Servicios Sociais
e o Plan Xitano realízanse actividades culturais, educativas e divulgativas, así como exposicións e
dispón de museo. No centro impártense cursos, conferencias, talleres, etc.
Centro social da Terceira Idade da Xunta, localizado a pé da Alameda, realízanse
actividadesvarias vinculadas á Terceira Idade, bailes, charlas, salas de estar etc.
Fora do núcleo urbano de Verín atopamos locais socioculturais espallados polas parroquias foito
do movemento asociacionista podemos destacar: local socio-cultural de Queirugas e Tamaguelos ,
Centro Social de Cabreiroá, Quizás e Tamagos, Teleclub de Ábedes, Casa Cultural de Tintores ou a
Asocioción de Mulleres Rurais.
A oferta complétase co Centro de Interpretación de Verín (Avenida de Portugal) no cal se
podedescubrir os aspectos máis significativos de Verín.
g) Taxis
En Verín hai catro paradas de Taxi:
- Praza do Concello
- Praza da Merced
- Estación de Autobuses
- Hospital
h) Servizos de información turísticas
O Concello de Verín conta cunha Oficina Municipal de Información Turística, esta está situada
no nucleo urbano de Verín na rúa Iramáns La Salle, recentemente trasladada da Casa do Asistente
onde antes estaba ubicada. A oficina permane aberta todo o ano de luns a sábado co seguinte
horario: de 10:00 a 14:00 e de 17:00 a 20:30 h. O teléfono de contacto é 988 41 16 14 e o correo
37

electrónico turismo@verín.net. O persoal da oficina está formado por un director responsable da
oficina que traballa todo o ano e dous traballadores temporais que son contratado en épocas de
maior afluencia turística en temporada alta.
En canto a guías de información turística profesionais non se teñen datos.
Conclusión
Logo do análise anterio podemos concluir que en xeral o concello presenta un nivel de
equipamentos moi desenvolvido o cal ten unha relación directa co rol de cabeceira de comarca que
ostenta o Concello de Verín e que se ve claramente no papel que desempeña en canto á oferta
educativa e asistencial para os concellos límitrofes que conforman a Mancomunidade ou Comarca.
Porén no que se refire á oferta sociocultural obsérvase unha oferta bastante escasa, as entidades de
maior peso, soamente dúas atópanse na vila de Verín e o resto son centros sociais espallados polos
distintos núcleos rurais que presentan un nivel de aproveitamento case nulo.
2.2.5 Planificación
Entre os plans que afectan ao Concello de Verín podemos citar:

PXOM, Plan Xeral de Ordenación Municipal aprobado no 2012.

O P.P do Polígono Industrial C-1 de Pazos aprobado no 1986.

PEPRI do Barrio de San Lázaro e do Núcleo histórico de Verín apribado no 2003.

O Plan da Eurocidade Chaves-Verín, de índole propiamente turístico, aprobado no 2009 e
que emana do POCTEP.

Plan de Competitvidade Turistica, Puertas de Galicia, 2011.

Modelo de Aproximación á calidade turística (MACT).

38

2.3 Análise externo
2.3.1 Demanda
Debido á falta de datas acerca da demanda turística de Verín acchégase un breve análise sobre a
demanda da cidade de A Coruña segundo un estudo publicado polo Consorcio de Turismo de A
Coruña. 10
Nº de visitantes
Nos meses de xullo e agosto, atendéronse nas dúas oficinas de turismo de A Coruña un total de
24327 visitantes (9113 en xullo e 15154 en agosto) o que supón unha media estival de 426 persoas
por día.
Procedencia
En canto á procedencia destacan os visitantes nacionais fronte aos internacionais. Dentro do
mercado nacional cabe destacar as C.A de Madrid cun 21% das consultas, seguido de Andalucía con
un 15% e de Cataluña con un 12%.
En canto aos visitantes internacionais por continentes destaca Europa cun 78% seguidos de
América e Asia. Dentro do mercado europeo o principal mercado emisor é Francia, seguido de
Italia, Portugal e Reino Unido
Idades
O 28% dos visitantes ten entre 25 e 35 anos seguidos da franxa comprendida entre 46 e 55 cun
27% . O 26% restante ten entre 36 e 45 anos e tan so un 6% ten entre 18 e 25 e o 12% supera os 55
anos.
Frecuencias
O 70% das consultas atendidas en verán son atendidas son de persoas que visitan por primeira
vez o destino fronte ao 30% de turista que xa estiveran en ocasións anteriores.
Información sobre o destino
A pregunta de cal foi a fonte pola cal decidiron visitar o destino e onde buscaron a información
sobre o mesmo, o 42% responde que a través de Internet e Redes Sociais, un 31% a través do
consello de amigos, u 14 % a través dos medios de comunicación e un 11% a través de folletos e
propaganda turística.
Medios de trasporte
O 77% dos visitante chegaron por carretera e en vehículo propio, fronte ao 11% que viaxou en
avión, o 5% en tren, o 5,2% en autobús e 1.5 % en barco.
Aloxamento
O hotel é o aloxamento preferido pola maioría de visitantes cun 43% seguido das casas de
familiares e amigos cun 12% e logo campings e pensións.
Estancia media
O 42% dos turistas atendidos asegura pasar máis de dúas noites fronte ao 41% que pernocta un
día na cidade. Un 15,7% dos encuestados so pasaron unhas horas na cidade.
10 “Análise descriptivo da demanda turística de A Coruña” (2012)

39

Perfíl
Segundo os datos analizados, o visitante tipo foi un viaxeiro de procedencia nacional cunha idade
comprendida entre os 36 e 55 anos, que viaxa en familia ou con parella e que chega á cidade por
carretera e en vehículo propio.

2.3.2 Análise competitivo
No análise da posición competitiva de Verín vimos as ventaxas comparativas e competitivas que
presentaba e en función diso unha das estratexias competititivas que eleximos foi a de Enfoque
/Segmentación nunha serie de tipoloxías turísticas que configuran o producto turístico que oferta o
noso concello: turismo termal (centrado na explotanción das potencialidades de Sousas, Cabreiroá,
Fontenova, Caldeliñas e Fonte do Sapo), Ecoturismo e de natureza (centrado na diversidade de
espazos naturais e en especial corredor ecolóxico que conforma o río Támega ao seu paso por
Verín), turismo enolóxico (centrado na D.O de Monterrei e todas as actividades que se derivan da
súa producción) e turismo cultural (centrado no patrimonio histórico cultural do Concello e no
Entroido).
a) Destinos competidores
Turismo termal
No eido do turismo termal a competencia e ampla e forte. En primeiro lugar, debemos ter en
conta que a provincia de Ourense é un destino termal por excelencia polo que a este nivel xa nos
atoparemos con importantes destinos competidores, segundo o mapa seguinte, os principais focos
termais da provincia de Ourense concétranse na metade oeste (destacan o concello de Ourense,
Cenlle, Beade, O Carballiño, Boborás, Maside, Ribadavia ), logo temos unha pequena focalización
no centro da provincia ( Allaríz, Xunqueira de Ambría, Maceda, Esgos, Baños de Molgas), no sur
destacan a zona de Lobios e A Porqueira e Verín e Monterrei, finalmente no da provincia, atópanse
mananciais de interese e, como casos illados, infraestruturas turísticotermais abandonados que
poderían ser a base de futuras iniciativas (por exemplo, Bembibre en Viana do Bolo, O Barco ou
Castro Caldelas).
Deste xeito establecemos que os principais destinos competidores de Verín son a zona noroeste
(Ourense, Cenlle, Beade, O Carballiño, Boborás, Maside, Ribadavia), o foco central de Allariz e
arredores e o suroeste (Lobios e A Porqueira).
A nivel autonómico o principal foco de turismo termal que pode supoñer unha competencia é a
provincia de Pontevedra e en especial Cuntis, Illa da Toxa, Mondariz e Caldas de Reis.
A nivel nacional as provincias que máis destacan son Barcelona e Granada seguidos de Huesca e
Zaragoza.
Debemos engadir, tendo en conta o carácter fronteirizo de Verín, a Chaves que constitúe un
importante foco de turismo termal da zona.
Turismo de natureza e ecoturismo
Son varios os destinos próximos que ofertan este tipo de turismo entre eles podemos destacar
Allariz (Reserva da Biosfera), os concellos que forman parte do Parque Natural do Invernadoiro
( Castrelo do Val, Pobra de Trives e Vilariño de Conxo), os concellos que forman parte do Parque
Natural de Baixa Limia-Serra do Xurés, que á súa vez forma parte da Reserva da Biosfera GerésXurés ( Entrimo e Lobios ) , os que conforman o Parque Natural Serra da Enciña da Lastra (Rubiá,
Comarca de valdeorras) así como a zona do Bidueiral de Montederramo (Ribeira Sacra).
Turismo enolóxico
40

O Barco. baseadas nas cinco denominacións de orixe que ten a Comunidade Autónoma de Galicia. centros históricos como Allariz ou Castro Caldelas e a cidade de Ourense. con relación tanto ao s atributos ou beneficios que lle ofrece. b) Mapa de posicionamento O posicionamento é a imaxe percibida polos consumidores du producto ou destino turístico. o Concello de Laza e Xinzo de Limia. A natureza académica do noso traballo non nos permite facer un estudo tan profundo polo que se estableceran a grandes rasgos os atributos que nos creemos que serían máis valorados pola demanda e a súa escala de valores. Turismo cultural Os destinos máis próximos a Verín que focalizan o turismo cultural da zona son en primeiro lugar a Ribeira Sacra . porén o entroido tamén ten un peso destacado en Ourense. Allariz e Ourense e o Barco de Valdeorras xa que son unha contantes ao longo de todo o análise. a través de enquisas á demanda principalmente. Turismo cultural: Allaríz. Escala de valores e ideal Os ideais para a conservación son os valores máis altos establecidos na escala de 1-8 e para as infraestruturas tamén serían os valores máis altos na escala 1-8. Atributos Infraestruturas turísticas. Allariz e O Barco de Valdeorras Turismo enolóxico: O Ribeiro. pediriaselle ao consumidor a súa opinión sobre varias marcas ou destinos e sobre cal sería o seu ideal. Deste xeito. Logo do análise dos destinos competidores de Verín segundo as principais tipoloxías turísticas podemos ver os principais competidores por tipoloxía turística: Turismo termal: Chaves. para ofrecer unha imaxe visual da imaxe percibida fronte aos competidores. Finalemnte decidimos que os tres competidores principais do Concello de Verín son a Ribeira Sacra. O Ribeiro e Rías Baixas (Cambados. Bande ou Vilariño de Conso. o conxunto monumental de Ribadavia. que tería que ver co grao de aproveitamento das potencialidades turísticas e cos servizos que se lle ofrecen ao consumidor. en especial os que forman parte do chamado Triángulo Máxico. Viana do Bolo. a zona de Valdeorras.Os destinos competidores máis próximos no eido do turismo enolóxico son a zona da Ribeira Sacra. Conservación ambietal: todo o que ten que ver coa conservación e proteción do medio ambiente e os valores paisaxísticos. Baiona). Con todo isto o mapa reflictiría claramente a posición do noso destino turístico na mente do publico obxetivo. Manzaneda. como con relación á posición ideal. Ribeira Sacra e Ourense. para coñecer os atributos que os consumidores consideran máis importantes. Para elaborar un mapa de posicionamento é necesario realizar un estudo de marketing. Ourense e O Carballiño Turismo de natureza: Ribeira Sacra. Ribeira Sacra e O Barco de Valdeorras. 41 . Asimesmo se nos centramos no importante atractivo turístico que ten o Entroido de Verín debemos falar da competencia que exercen os demais entroidos da zona. atendendo a unha serie de atributos e fronte á súa competencia e o mapa de posicionamento é a imaxe gráfica desa situación.

ATRIBUTOS VERÍN RIBEIRA SACRA ALLARIZ OURENSE O BARCO DE VALDEORR AS Ifraestruturas -2 5 4 7 -3 Conservación 6 7 7 -3 6 POSICIONAMENTO CONCELLO DE VERÍN 8 6 CONSERVACIÓN 4 2 0 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 -2 -4 -6 -8 INFRAESTRUTURAS c) Posicionamento ideal No mapa de posiconamento podemos observar como a pesar de que dende o punto de vista do atributo de conservación estamos ben posicionados con respecto aos nosos competidores. Deste xeito.así como importantes accións encamiñadas principalmente á construción de diferentes infraestruturas que permitan o aproveitamento efectivo das nosas ventaxas comparativas sobre todo no que se refire a riqueza termal e pasisaxística do concello. as Infrestruturas turísticas que están directamente relacionados co aproveitamento efectivo das nosas potencialidades turísticas non é un punto forte obtendo valores negativos con respecto aos nosos principais competidores. agás O Barco de Valdeorras. enolóxico. 42 . de natureza e termal) sería manter e se éposible mellorar a conservación ambiental levando a cabo iniciativas de posta en valor. o posicionamento ideal do noso concello como destino competidor tendo en conta as tipoloxías turísticas que conforman o noso producto (turismocultural. soamente nos supera Ribeira Sacra e Allariz. recuperación e protección tanto do medio ambiente como dos valores paisaxísticos do noso concello. levando ao mesmo tempo campañas de concienciación para a poboación residente sempre coa finalidade de conseguir un turismosostible e de calidade. No tocante ás infraestruturas turísticas sería necesario levar a cabo accións de mellora da calidade e aumento da oferta de aloxamento.

2. -Existencia de movementos internos de concentración da poboación en núcleos urbanos. (FEDER 2014-2020. restauración e turismo na provincia. -Presenza de augas termais de prestixio e consolidadas. -Escaseza de oferta turística complementaria. -Existencia de importantes recursos culturais. -Alta estacionalidade de importantes atractivos turísticos como o Entroido. -Presenza de festas de Interese Turístico Nacional (Entroido de Verín). -Non aproveitamento da potencialidade no turismo activo e ecoturismo e turismo natural. -Presenza de axentes industrias con imaxe de marca (Cabreiroá. -Destacada labor de promoción do turismo termal en conferencias e feiras especializadas. -Aproveitamento de sinerxias de destinos turísticos próximos. -Oferta ampla de equipamentos e servizos ao cidadán pola condición de cabeza comarcal. Portugal e o resto da P. OPORTUNIDADES AMEAZAS -Localización estratéxica: cruce de camiños entre Galicia. -Necesidade de aumentar a cooperación empresarial e entre asociacións supramunicipais. -Capacidade de atracción limitada do turismo termal entre os xóvenes. -Clima extremedamente seco na época estival e frío en inverno. -Crise económica e perda de poder adquisitivo. -Oferta insuficiente de servicios de intermediación turística.I -Características climáticas propicias para productos de calidade diferenciada. -Estratexias de promoción de débiles. -Envellecemento da poboación e éxodo da poboación xoven. -Resistencia das empresas ao cambio e á modernización. -Riqueza e diversidade de recursos naturais e paisaxísticos.O Monterrei). -Gastronomía destacada e presenza de productos de calidade diferenciada.O (D. -Tendencia da preocupación polo medio ambiente. Auxe do turismo do Ecoturismo. -Aproveitamento do producto turistico das rutas xacobeas (Camiño de Santiago e Vía da Prata). -Mellora das comunicacións coa meseta. -Rede de telecomunicacións insuficiente. -Desarrollo de certificados de calidade turística a nivel comarcal (MACT) -Existencia de centro de formación en hostelería. -Baixa estacionalidade do turismo termal e enolóxico. -Trazado do AVE que limita o rol do concello como lugar de parada e descanso. -Accesibilidade limitada por vía aérea e ferroviaria. -Cooperación con Chaves: Proxecto Eurocidade Chaves-Verín. -Necesidade de melloras na sinalización turística. Rías Baixas e Portugal (A-52). POCTEP). -Posición da Vía da Prata como un dos menos coñecidos e transitados. -Desarrollo dunha imaxe turística comarcal coa complementariedade entre concellos. -Novos canais de comercialización (TIC). Roberto Verino). -Oferta turística altamente concentrada na Vila de Verín. -Escaso tirón da provincia a nivel de turistas internacionais. -Tendencia da preocupación polo benestar físico. -Posición do Camiño Portugués como a segunda ruta xacobea máis transitada -Demanda crecente de productos autóctonos artesanais. -Tendencia a buscar alternativas ao turismo tradicional. -Imaxe de Verín como cabeceira de comarca e antiga vila termal. -Non aproveitamento da potencialidade no turismo rural. -Existencia de areas naturais protexidas. 43 . -Elevada competencia no sector turístico en zonas limítrofes. -Falta de profesionalización nos traballadores do sector turístico. -Falta de integración da oferta turística. -Importantes axudas a nivel europeo. -Proximidade a destinos con recursos similares e máis competitivos. -Escasa presencia nas redes e medios de comunicación non tradicionais. -Deterioro de algúns recursos turísticos. -Existencia de rutas xacobeas de paso (Via da Prata e Camiño Portugués). Auxe do turismo Retirement. -Escaso aproveitamento do potencial termal.4 DAFO FORTALEZAS DEBILIDADES -Existencia de productos con D. -Carencia de aloxamento de categorías superiores.

Deste xeito. falta de cooperación e escaseza de empresas relacionadas coa oferta complementaria. a intermediación e os servizos de información que afectan negativamente no desarrollo dun turismo de calidade. 2. o obxectivo será a diversificación da oferta de productos turísticos a través do aproveitamento efectivo de recursos endóxenos relegados ata o momento a un segundo plano que ademais poden contribuir dun xeito destacado na desestacionalización e na atracción dun perfil de turista de poder adquisitivo medio-alto e con estancias relativamente prolongadas. etc. No análise DAFO observouse que unha das debilidades era a falta de profesionalización dos traballadores activos no sector turístico. Esta cuestión é 44 .). Diversificar a oferta de productos turísticos. Este obxectivo está en relación directa con varias das debilidades que se observaron no análise DAFO e que teñen que ver co escaso aproveitamento de importantes potencialidades turísticas como son o turismo rural. Observouse no DAFO varias problemáticas co sector empresarial de Verín: resistencias á moderninación. 3. Fomentar a creación.3. a creación de empresas que suplan as carencias que antes vimos e logo a modernización e especialización das empresas tanto directamente relacionados co turismo (aloxamento) como aquelas que son complementarias deste (restauración. Incrementar a formación e culificación dos rescursos humanos. comercio artesanal. o que se persegue é a integración das zonas menos desarrolladas e don núcleos rurais no desenvolvemento económico do concello. SOCIO-CULTURAIS 1. Este obxectivo está relacionado con varias problemáticas que se observaron no análise como a existencia de movementos internos da poboación cara os núcleos máis urbanizados que producen o abandono e despoboamento dos núcleos rurais e a alta concentración da oferta complementaria e de infraestruturas e equipamentos na capital do concello. Neste sentido. modernización e especialización das empresas locais. Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello. OBXECTIVOS ECONÓMICOS 1. o turismo enolóxico e o turismo termal así como coa alta estacionalidade de productos punteiros do concello como o Entroido. en primeiro lugar. polo que se pretende fomentar.

Desta maneira a recuperación dos elementos históricos. 3. débense levar a cabo iniciativas que muden esta tendencia e que axudarán non so á recuperación de recursos na actualidade en estado de deterioro senón que ademais constribuirá no desarrollo dun turismo sostible.importante tela en conta para poder promocionar o turismo de Verín como un turismo de calidade que require unha atención profesionalizada que enalteza a visita dos recursos do concello e que ao mesmo tempo terá un eco positivo na calidade de vida dos traballadores do sector. O aproveitamento limitado dos recursos naturais presentes no concello de Verín está relacionado coa valorización destes por parte da poboación local. Neste sentido. desarrollando o concepto de responsabilidade medioambiental con diferentes iniciativas e que incide directamente no desarrollo dun turismo sostible e na mellora da calidade de vida. agroturismo. Fomentar a concienciación medioambiental por parte da poboación local. turismo etnográfico) pero ademais pode contribuir á mellora da calidade de vida da poboación rural ofrecendo nichos laborais e oportunidades de desarrollo económico e a moderar o despoboamento dos núcleos rurais. Recuperar os valores históricos. o aproveitamento dos recursos relacionados co medio rural que ata agora non foron plantexados (turismo rural. o obxectivo é concenciar a poboación residente da importancia de manter e mellorar a calidade ambiental do seu entorno. por unha banda. Neste sentido. 2. 2. destacan principalmente os recursos naturais hídricos relacionados coas fontes termais que supoñen un aspecto ambiental característico da comarca e que é necesario poñer en valor e protexer polos seu interese a nivel natural e medioambiental. 45 . etnográficos e paisaxísticos do medio rural. etnográficos e paisaxísticos do medio rural de Verín permite. O non aproveitamento efectivo de determinados recursos endóxenos que se observou no análise está en relación co valor que a poboación local ten cara a patrimonio propio. AMBIENTAIS 1. Protexer e poñer en valor recursos naturais destacados do concello. Con este obxectivo preténdese protexer e recuperar determinados recursos naturais que ao longo do tempo foron perdendo valor ante as distintas iniciativas locais producíndose o seu deterioro. Este obxectivo está en relación con varias das debilidades detectadas no análise. Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local.

Deste xeito. Dende o punto de vista turístico non so contribuirá ao desarrollo dun turismo sostible e respetuoso co medioambiente senón que ademáis servirá para ofrecer unha imaxe de comarca integrada. 46 .3. é imprescindible intensificar a cooperación e as labores conxuntas que permitan manter e mellorar a calidade medioambiental da comarca que de novo incidia directamente na mellora da calidade de vida da poboación residente. coherente e articulada. O concello de Verín forma parte dun entorno natural e medioambiental que engloba varios municipios limítrofes da comarca e mesmo sobrepasa a fronteira ata municipios portugueses (sistema do río Támega). Intensificar as inciativas de cooperación supramunicipal para manter e mellorar a calidade ambiental da comarca.

ESTRATEXIAS E PLANS DE ACCIÓN OBXECTIVOS ECONÓMICOS 1.1.4. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO FONTES DE FINANCIACIÓN TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 47 .1 Programas de difusión de novas técnicas de cultivo e de novas produccións. Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello OBXECTIVO ESTRATEXÍA 1.1 Formación agraria PLAN DE ACTUACIÓN 1.

1 Impulso da actividade turística no medio rural (Turismo Rural. Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello. PLAN DE ACTUACIÓN 1. ESTRATEXÍA 1.OBXECTIVO 1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO FONTES DE FINANCIACIÓN TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 48 .2 Diversificación da actividade económica nas parroquias rurais.2. Etnográfico e Agroturismo).

Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello.2 Promoción da comercialización de productos ecolóxicos. PLAN DE ACTUACIÓN 1. ESTRATEXÍA 1.2 Diversificación da actividade económica nas parroquias rurais.OBXECTIVO 1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO FONTES DE FINANCIACIÓN TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 49 .2.

Fomentar a creación. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 50 . modernización e especialización das empresas locais. ESTRATEXÍA 2.1 Programas de formación para a creación e xestión empresarial.1.OBXECTIVO 2.1 Fomento da cultura emprendedora PLAN DE ACTUACIÓN 2.

DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 51 . ESTRATEXÍA 2. modernización e especialización das empresas locais.OBXECTIVO 2.2 Difusión de axudas públicas para a constiución de novas empresas.1 Fomento da cultura emprendedora PLAN DE ACTUACIÓN 2.1. Fomentar a creación.

PLAN DE ACTUACIÓN 2.1 Programa de axudas e subvencións para a implntación de TICS.2.2 Introducción de TICS como ferramenta de apoio a xestión interna e á comunicación externa. modernización e especialización das empresas locais. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 52 . ESTRATEXÍA 2. Fomentar a creación.OBXECTIVO 2.

3.3 Cooperación empresarial PLAN DE ACTUACIÓN 2.1 Creación de un Foro de carácter supramunicipal que sexa punto de encontro e coñecemento para empresas da comarca.OBXECTIVO 2. Fomentar a creación. modernización e especialización das empresas locais. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 53 . ESTRATEXÍA 2.

tamén se debe analizar a posibilidade de construír pistas para o ciclismo de montaña.1. personas da terceira idade.1. 3. 3.1.). 54 . PLAN DE ACTUACIÓN DESCRIPCIÓN 3. levaranse a cabo diferentes iniciativas para diversificar a oferta. Unha das primeiras actuacións que se deben levar a cabo é a introducción de certas melloras necesarias na oferta de rutas de sendeirismo.3 Creación dun Centro de Interpretación Ambiemtal.No Concello de Verín existe unha Asociación BTT dende o 2007 que esta levando a cabo importantes iniciativas de promoción e difusión dese tipo de prácticas porén é necesario implantar actuacións dende a administración local. moto cross. unha proposta interesante sería a creación de rutas ecuestres ou motorizadas (quads. O primeiro paso é adecuar as infraestruturas para este tipo de turismo. Finalmente. xente xoven.2 Impulso do cicloturismo. creando unha Marcha anual de cliclismo. aproveitando o desuso de estradas e a creación de novas vías para o desarrollo de rutas polos antigos trazados. Outro dos plans de actuación é o impulso do cicloturismo no concello de Verín. posicionando Verín como sede para a celebración de competiciñons deportivas relacionados con ciclismo. así como o desarrollo e mellora de productos preexistentes.4 Cooperación cos concellos da comarca e Chaves (Eurocidade) A liña estratéxica basease na crecación de novos productos relacionados co Turismo activo e o Ecoturismo.). etc. Actualmente Verín conta cunha oferta de rutas de senderismo bastante ampla porén é necesario reforzar o mantemento e a sinalización para optimizar o seu uso e para que todas teñan unha sinalización homoxénea. estas poden ser a través da promoción en federacións ou asociacións de ciclismo. Para impulsar este tipo de turismo no Concello é necesario levar a cabo campañas de promoción. impulsar a candidatura para introducir a Comarca de Verín Volta Ciclista a España. Sería ademais conveniente e práctico establecer unha clasificación tipolóxica das rutas ofertadas segundo o seu grao de dificultade co fin de poder ofrecer rutas axustadas aos diferentes perfís de usuario (familais con nenos.1 Creación e desarrollo de productos de Turismo Activo e Ecoturismo. etc.1. ESTRATEXÍA 3. boogies. así como traballar conxuntamente con outras asociacións dos concellos proximos co fin último de crear un marca como destino de cicloturismo.OBXECTIVO 3.1 Mellora da oferta de rutas de senderismo. Diversificar a oferta de productos turísticos. 3.

visitas guiadas especializadas. non é unha tipoloxía especialmente desarrollada no concello. Á hora de levar a cabo todas estas actuacións debemos ter en conta o carácter tranfronteirizo do Concello e a unidade medioambiental que Verín forma con demais concellos que conforman a Comarca polo que se debe buscar a cooperación a través da Eurocidade Chaves. tec. obradoiros de educación ambiental. Para iso proponse a creación dun Centro de Interpretación Ambiental.No eido do Ecoturismo debemos dicir que. Dende o Centro de Interpretación Ambiental coordinaríanse toda a oferta relacionada co Ecoturismocentrada por unha banda nas diferentes exposicións e charlas que se poden realizar na sede do propio centro e por outra banda. PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 55 . a pesar das claras potencialidades que posúe Verín. Deste xeito inténtase promover un turismo sostible a través do turismo de Natureza ou Ecoturismo e do Turismo activo permitindo un aproveitamento efectivo e respetuoso co medio ambiente que contribuirá a promocionar o Concello de Verín como un Turismo de calidade en calquera das tipoloxías turísticas. xornadas de divulgación.Verín e do traballo conxunto con toda a Comarca. que podería ser en colaboración con outros concellos proximos para crear unha imaxe integrada da Comarca.

DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 56 . Diversificar a oferta de productos turísticos.OBXECTIVO 3.2 Creación e desarrollo de productos de Turismo Termal.2. ESTRATEXÍA 3. PLAN DE ACTUACIÓN 3.1 Cooperación con Chaves no eido do Termalismo (Eurocidade).

ESTRATEXÍA 3.2 Creación e desarrollo de productos de Turismo Termal.2. PLAN DE ACTUACIÓN 3. Diversificar a oferta de productos turísticos.OBXECTIVO 3. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 57 .2 Restauración e apertura do Balneario de Cabreiroá.

PLAN DE ACTUACIÓN 3. ESTRATEXÍA 3. Diversificar a oferta de productos turísticos.2 Creación e desarrollo de productos de Turismo Termal.2.OBXECTIVO 3. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 58 .3 Participación en Feiras especializadas.

DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 59 .O Monterrei e bodegas particulares. ESTRATEXÍA 3.3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo.OBXECTIVO 3. Diversificar a oferta de productos turísticos.1 Cooperación coa D.3. PLAN DE ACTUACIÓN 3.

Diversificar a oferta de productos turísticos.OBXECTIVO 3.3.2 Creación de rutas temáticas (visita a bodegas e viñedos) DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 60 . PLAN DE ACTUACIÓN 3. ESTRATEXÍA 3.3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo.

PLAN DE ACTUACIÓN 3.3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo.OBXECTIVO 3. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 61 .O Monterrei en “Rutas del Vino de España”.3. ESTRATEXÍA 3. Diversificar a oferta de productos turísticos.3 Incorporación da D.

Diversificar a oferta de productos turísticos.3.4 Creación de xornadas enolóxicas cunha periodicidade semestral. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 62 .OBXECTIVO 3. PLAN DE ACTUACIÓN 3.3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo. ESTRATEXÍA 3.

Incrementar a cualificación e formación dos recursos humanos.1 Estudio para detectar as maiores necesidades formativas.1 Formación dos profesionais do sector turístico. PLAN DE ACTUACIÓN 1.OBXECTIVOS SOCIO-CULTURAIS OBXECTIVO 1. ESTRATEXÍA 1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 63 .1.

OBXECTIVO 1.1.2 Implantación de cursos de formación adaptados. ESTRATEXÍA 1. Incrementar a cualificación e formación dos recursos humanos.1 Formación dos profesionais do sector turístico. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 64 . PLAN DE ACTUACIÓN 1.

DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 65 . PLAN DE ACTUACIÓN 1. ESTRATEXÍA 1.1.1 Formación dos profesionais do sector turístico.OBXECTIVO 1.3 Implantación de practicas laborais turísticas na Comarca. Incrementar a cualificación e formación dos recursos humanos.

1.OBXECTIVO 2.1 Sensibilización da poboación local ante a riqueza patrimonial do concello PLAN DE ACTUACIÓN 2. Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local.1 Realización de charlas e ciclos informativos. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 66 . ESTRATEXÍA 2.

Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local.2 Proxección de documentais e outros materiais sobre o patrimonio de Verín.1.1 Sensibilización da poboación local ante a riqueza patrimonial do concello PLAN DE ACTUACIÓN 2.OBXECTIVO 2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 67 . ESTRATEXÍA 2.

Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local.OBXECTIVO 2.1 Sensibilización da poboación local ante a riqueza patrimonial do concello PLAN DE ACTUACIÓN 2.3 Organizacion de encontros e excursións para facer visitas grupais guiadas. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 68 .1. ESTRATEXÍA 2.

PLAN DE ACTUACIÓN 3. etnográficos e paisaxísticos do medio rural. ESTRATEXÍA 3.OBXECTIVO 3. Recuperar os valores históricos.1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 69 .1 Recuperación de oficios e empresas tradicionais.1 Creación de talleres de oficios tradicionais.

etnográficos e paisaxísticos do medio rural.1 Recuperación de oficios e empresas tradicionais.2 Organización de xornadas e feiras temáticas.OBXECTIVO 3. Recuperar os valores históricos.1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 70 . ESTRATEXÍA 3. PLAN DE ACTUACIÓN 3.

Recuperar os valores históricos. etnográficos e paisaxísticos do medio rural.2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 71 .1 Xornadas de traballo de rehabilitación e limpeza do patrimonio etnográfico. ESTRATEXÍA 3.OBXECTIVO 3. PLAN DE ACTUACIÓN 3.2 Rehabilitación de estruturas rurais tradicionais.

PLAN DE ACTUACIÓN 3.2 Rehabilitación de estruturas rurais tradicionais. etnográficos e paisaxísticos do medio rural.2.OBXECTIVO 3. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 72 .2 Axudas aos propietarios para o mantemento de estruturas tradicionais. Recuperar os valores históricos. ESTRATEXÍA 3.

Recuperar os valores históricos.1 Traballos de recopilación e documentación.OBXECTIVO 3. historias. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 73 . etnográficos e paisaxísticos do medio rural. ESTRATEXÍA 3.3. lendas.3 Recuperación do patrimonio etnográfico inmaterial (costumes. etc) PLAN DE ACTUACIÓN 3.

1 Recuperación e protección dos recursos termais do concello.1 Traballos de rehabilitación de Fonte do Sapo e Manantial de Caldeliñas.1.OBXECTIVOS AMBIENTAIS OBXECTIVO 1. ESTRATEXÍA 1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 74 . PLAN DE ACTUACIÓN 1. Protexer e poñer en valor recursos naturais destacados do concello.

Protexer e poñer en valor recursos naturais destacados do concello. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 75 .1 Recuperación e protección dos recursos termais do concello. PLAN DE ACTUACIÓN 1.1. ESTRATEXÍA 1.2 Organización de xornadas e conferencias de Hidroloxía.OBXECTIVO 1.

DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 76 . Fomentar a concienciación medioambiental da poboación local. PLAN DE ACTUACIÓN 2. ESTRATEXÍA 2. charlas e talleres de concienciación e eduación ambiental.1.OBXECTIVO 2.1 Implantación de cursos.1 Concienciación e sensibilización ambiental da poboación residente.

1. ESTRATEXÍA 2.1 Concienciación e sensibilización ambiental da poboación residente. PLAN DE ACTUACIÓN 2. Fomentar a concienciación medioambiental da poboación local. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 77 .OBXECTIVO 2.2 Programas de voluntariado para o coidado do medioambiente.

78 .

retomando a liña do Plan de Actuación antes citado. e finalmente que as empresas poidan formar parte del a título individual e que os seus representantes estén integrados nos órganos de goberno para aumentar o recoñecemento do ente por parte dos axentes privados do sector. outras empresas afíns. con um mesmo destino. etc. o órgano de xestión debe permitir a participación do sector privado debido a que a existencia dunha área de turismo dependente da administración faise insuficiente xa que como se detectou no análise DAFO unha das debilidades que presentaba o concello era a falta de cooperación por parte do sector privado polo que. en segundo lugar é aconsellable que a colaboración do sector privado permita a aportación de recursos para evitar a dependencia exclusiva das contribucións fixas das adimistracións promotoras e finalmente. Logo de todos os puntos analizados do Concello de Verín ao longo do presente plan establécese a creación dun ente que actúe como órgano de xestión. Departamento de Estudios da Cámara Oficial de Comercio e Industria de Ourense. con dous obxectivos claros: canalizar todas as actividades dunha maneira organizada.Viana • Asociaciación Rural Portas Abertas • CEMIT de Verín (Rede de Centros para a Modernización e Inclusión Tecnolóxica) • Centro Comercial Urbano • Camara de Comercio de Ourense • Centro Cooperativo de Verín • INORDE (Instituto Ourensano de Desenvolvemento Económico) • Termared • AEVER (Asociación de empresarios de Verín) • Asociación de Municipios para o Plan de Competitividad Turística das comarcas de Monterrei e Conso-Frieiras No Plan de Actuación de Verín 2009-2014 11 presentouse como unha das liñas de acción para o sector turístico a creación dun ente mixto local que contase coa participación de todos os axentes do sector tanto empresas privadas como do sector.) que amose que o sector ten potencial e que hai unha intención clara e precisa de desarrollala. 79 . ÓRGANOS DE XESTIÓN No concello de Verín existe actualmente unha área de turismo integrada dentro da estructura administrativa local. Ademais disto podemos falar de outras entidades e asociacións que teñen estre as súas labores a promoción e dinamización turística no Concello de Verín: • Eixo Atlántico • Eurocidade Chaves-Verín • Portas de Galia Verín.5. Tendo en conta a conxuntura do sector turístico en Verín creemos que o ente adecuado sería aquel que se puidese adaptar ás seguintes circunstancias: en primeiro lugar. 11Informe “Estudio socioeconómico. 2009. en concreto o departamento de Turimo atópase dentro da Área de Promoción Económica e de Emprego do Organigrama do concello do que son responsables Enrique Díaz García e Juan Manuel Jiménez Morán. Plan de actuación verín 2009-2014”. aproveitando recursos e conseguindo economías de escala e lanzar unha sinal ao mercado ( posibles inversores.

garantiza a transparencia e seguridade xurídica e económica. ao depender dunha institución pública e ao mesmo tempo é recoñecido por parte das empresas como un organismo de referencia da xestión turística local. 80 . Así. a fórmula do ente que mellor se adaptaría é a dun órgano autónomo.Deste xeito. e en concreto baixo a forma institucional dun patronato xa que se trata de un ente de fácil e áxil xestión con estruturas flexibles e que a pesar de ser unha entidade de dereito público ten personalidade xurídica propia na cal todos os representantes do sector privado poden participar con independencia da súa aportación económica a título individual e integrados nos seus órganos de goberno.

xa que como fomos vendo o sector turísticos e as actividades que del se derivan afectan de moitos xeitos en diversos ámbitos (sociedade. – Membro 3: Graduao en Xestión e Administración pública pola Universidade Complutense de Madrid e cun Máster en Auditoría e Xestión da Calidade en Hostelería. 81 .6. – Membro 2: Graduada en Xeografía e Ordenación do territorio pola Universidade de Santiago de Compostela e cun Máster en Xestión do Patrimonio e Palificación e Desarrollo Territorial pola mesma Universidade. medioambiente. Turismo e Restauración polo Instituto Europeo de Estudos Empresariais. etc. EQUIPO TÉCNICO A composición do equipo técnico do presente plan constitúe un equipo multidisplinar co obxectivo de que a planificación turística no Concello de Verín sexa coherente e se adecue a un turiso sostible e de calidade. – Membro 1: Graduada en Turismo pola Universidade de A Coruña e con un Máster en Dirección e Planificación do Turismo pola Universidade de Santiago de Compostela . cultura.). territorio. economía.

europa.es • Páxina web de Turismo de Verín: http://turismoverin.com/index.com • INORDE Turismo Ourense: www.html • Rutas con Historia: www.com/orense/verin/guiaa-aventura.eu/agriculture/rur/leader2/rural-es/euro/r12.jsp%3FESP%3D3211 • Instituto Nacional de Estadística: www.htm • Instituto Galego de Estadística:http://www.php?id=122 • Asociación Puertas de Galicia Verín-Viana: www.centromultimedia.es/diario-oficialgalicia/mostrarContenido.7.terrasdaauga.com • Boletín Oficial da Provincia (Deputación de Ourense): https://bop.foro-ciudad.castelodemonterrei.gal/la-asociacion-g.eu/igebdt/esq.xn--espaaescultura-tnb. FONTES CONSULTADAS Webgrafía • Páxina oficial do Concello de Verín: www.depourense.com • Asociación de Balneario de Galicia: http://www.eu • Turgalicia: www.es/portal/ • Meteo Galicia: https://bop.html • España es cultura: http://www.html • Foro da Cidade de Ourense: http://www.sientegalicia.isum.termared.es/portal/ • Asociación de Amigos do Camiño de Santiago: http://www.ige.jsp?paxina=000&c=1&idioma=gl&ruta=navcomarcal.es/ • Diario Oficial de Galicia (Xunta de Galicia): http://www.com 82 .domonterrei.com • Clúster de Auga Mineral e Termal de Galicia: www.turismourense.isum.org/asociacion.rutadelvinomonterrei.es • Eixo Atlántico do Noroeste Peninsular: www.es • SienteGalicia: www.balneariosdegalicia.com • Ruta do viño de Monterrei: http://www.depourense.com • Pltaforma en Defensa do Castelo de Monterrei: www.eixoatlantico.wordpress.eurocidadechavesverin.verin.rutasconhistoria.net/ilive/ • Páxina web do Entroido de Verín:http://entroidoverin.ine.turgalicia.com/seccion.termatalia.com • Observatorio Europeo Leader II: http://ec.centromultimedia.html • Termatalia: www.caminosnorte.xunta.do?method=detalleHome&fecha=20150226&ruta=%2Fsrv %2Fwww%2Fdoga%2FPublicados%2F2015%2F20150226%2FIndice39_gl.net/ilive/Main?ISUM_Lang=1 • Eurocidade Chaves Verín: www.es • Páxina oficial DOP Monterrei: www.php?sec=la_camara • Rede de Cooperación para o Desarrollo Termal: www.camaraourense.com • Cámara de Comercio de Ourense: http://www.puertasdegalicia.

coceder. FRAIZ BREA.pdf • Nota de coyuntura de emprego en turismo (2014).iet.org/ • Euroregión Termal e da Auga: http://www.eu/ • Congreso Territorial del Noroeste Ibérico: www.pdf • GONZÁLEZ CASTRO. PAÜL CARRIL.org • Observatorio Nacional de Termalismo e Desarrollo Rural: http://www. El turismo activo o de aventura como componente destacado del turismo de naturaleza.).congresonoroiberico.euroregiontermal. La planificación de destinos emergentes. N. Xunta de Galicia. TERMARED. (2012).info (Turespaña): www.exceltur. Recuperado en http://afiprodel. provincia termal (TOMO I e III).pdf • Memoria Turespaña 2013.es/esES/estadisticas/otrasestadisticas/empleoturistico/encuestapoblacion/Notas%20de %20Coyuntura/Nota%20de%20coyuntura%20de%20la%20EPA%20en%20el%20sector %20tur%C3%ADstico.org/afiprodel/wp-content/bibliografia/El%20medio%20naturalOportunidad%20de%20desarrollo%20sostenible%20en%20la%20provincia%20de %20Orense. Gran Tour: Revista de Investigaciones Turísticas. Recuperado en http://www.info. Recuperado en http://dpouv2.eu/contenido-dinamico/libreria-ficheros/4206F8AE-CF6E-0A3F-4F1988673C2EFABB. diagnóstico e propostas de acción na Comarca de Verín. Estudio socioeconómico. IET.es/es/espana-destino-turistico • PADÍN FABEIRO. Recuperado en http://memoriaturespana2013. 4. (2011). Recuperado en http://www.bttverin. Recuperado en http://www. Recuperado en file:///C:/Users/asus/Downloads/DialnetElTurismoActivoODeAventuraComoComponenteD estacadoD-3916758. Plan de actuación verín 2009-2014.pdf • CDR.com • Exceltur: www.. pp.. núm. PORTAS ABERTAS.interregsudoe. (2011). El Medio Natural: oportunidad de desarrollo sontenible en la provincia de Ourense.observatoriotermalismo.depourense.es/fixo/ADL/plan2009-2014.php/es/ourense-provincia-termal • DEPARTAMENTO DE ESTUDIOS DA CÁMARA OFICIAL DE COMERCIO E INDUSTRIA DE OURENSE. Análisis de la oferta en Galicia. DIAGNÓSTICO TERMAL: Ourense.tourspain.I.es Documentos en liña: • ARAUJO VILA.%20IV%20trimestre%202014. 8-31.pdf • IGLESIAS DE OLIVEIRA CHAMINE.spain. P. (2010).org/extras/estudios/portas_abertas_2011. J..• Club Bttt Verín: www. Recuperado en 83 . La región fronteriza del Miño entre Galicia y Portugal. Cámara Oficial de Comercio e Industria de Verín. (2003). (2011). Diputación de Ourense. Catálogo de Manantiales Termales del espacio SUDOE GALICIA.pdfç • CRECENTE ASOCIADOS (2014).es/index. (et al. H. C. (2013) Turespaña. Recuperado en http://www. R.A.verin. Análise. España Destino Turístico.com • Spain.

es. I Congreso Territorial del Noroeste Ibérico (5-10 de noviembre de 2012. 1. http://www. 2013.pdf • VÁZQUEZ GESTAL.html (Con acceso 12 de novembro de 2014). (15/07/2014). núm.elpais. P.eurocidadechavesverin. (Con acceso 17 de novembro de 2014). M. vol.com/ccaa/2014/07/15/galicia/1405451881_009855. Verín lanza un portal de turismo con 15 empresas. • RODRÍGUEZ..eldiario. Recuperado en http://es. El Gobierno improvisa unha norma para que el Castillo de Monterrey sea un totel.usc. (17/07/2014). núm.pdf en • PXOM do Concello de Verín (2012). e GUISADO TATO.laregion. M. El País. Revista Galega de Economía. Eurocidade Chaves-Verín.74.es/galicia/Gobierno-permitira-convertir-castilloMonterrei_0_282422510. Eurorexión Galicia. 2013 Noticias de prensa dixital: • PÉREZ PENA. Razón y Palabra.M. Recuperado http://dtxtq4w60xqpw.pdf Recuperado Bibliografía: • Guía da Comarca de Verín.. http://www. Eurocidade Chaves-Verín. Una “trampa” del Gobierno permitirá convertir el Castillo de Monterrey en hotel de lujo. Recuperado en • Panomarama OMT do turismo internacional (2014).org. (2012). M.cloudfront.coceder. M.html • Autor desconocido.Norte de Portugal.es/econo/RGE/Vol%2012_1/Castelan/art8c.html • Autor desconocido (06/11/2014).AA. El PTC Puertas de Galicia abre 13 rutas de cicloturismo 84 . (2013).mx/N/N74/monotematico74/08-M-Eur.1-22)..eu/novas/ver-nova/50a0c69f9e83b/la-conferencia%27eurociudad-chaves-verin%3A-un-territorio-innovador-para-el-desarrollo-deoportunidades%27-em-el-1o-congreso-territorial-do-noroeste-iberico. C.esade.org/extras/estudios/portas_abertas_2011. Mancomunidade de Municipios da Comarca de Verín. M. un territorio innovador para o desarrollo de oportunidades.Eurocidade ChavesVerín. OMT. Recuperado en https://www. (2011).http://www. • Guía turística “La Eurociudad del Agua”..razonypalabra. (2003).(Con acceso a 25 de xaneiro de 2015). http://www. 2012 • Guía turística “La Eurociudad del Agua”. El diario.exceltur.12. e PIZARRO SILVEIRA BRAVO.pdf en • RIVERA BÚA.es/articulo/monterrei/verin-lanza-portal-turismo-15empresas/20141216073731510700.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights14_sp. J. La Región. Recuperado en http://www. Ciudades transfonterizas con importante grado de cooperación: El caso de la Eurociudad ChavesVerín. http://www.pdf • PIB y emprelo turístico por CC. (pp.org/pib-y-empleo-turistico-por-c-c-a-a/ Exceltur.pdf • RODRÍGUEZ DOMÍNGUEZ. http://ccaa. Competitividad y análisis estratégico del sector turístico en Galicia: consideraciones para la mejora competitiva.edu/cedit2003/pdfs/padincarmen. Ponferrada). (16/12/2014). S.

html • PORRAS. (20/01/2015).Hosteltur.en la comarca de Verín.html 85 .farodevigo.Monterrei. (Con acceso a 26 de febreiro de 2015)http://www. El turismo cierra 2014 con un crecimiento del 2.http://www. Faro de Vigo. C.9%. (con acceso 9 de febreiro de 2015).hosteltur.com/193070_turismo-cierra2014-crecimiento-29.es/portada-ourense/2014/11/06/ptc-puertas-galicia-abre13/1126237.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful