CONCELLO DE VERÍN

ROCÍO GARCÍA VALLADARES
2º GUÍA, INFORMACIÓN E ASISTENCIA TURÍSTICA

ÍNDICE
1. INTRODUCCIÓN..................................................................................................................3
2. ANÁLISE E DIAGNÓSTICO DO DESTINO.....................................................................5
2.1 Análise territorial..............................................................................................................5
2.1.1 Localización, superficie e distribución
2.1.2 Estudo físico
2.1.3 Flora e Fauna
2.1.4 Historia
2.1.5 Demografía
2.1.6 Economía
2.1.7 Planificación urbanística
2.2 Análise interno................................................................................................................23
2.2.1 Potencialidade turística
2.2.2 Análise da oferta hoteleira
2.2.3 Infraestrutura
2.2.4 Oferta complementaria
2.2 5 Planificación
2.3 Análise externo................................................................................................................39
2.3.1 Demanda
2.3.2 Análise competitivo
2.4 DAFO...............................................................................................................................43
3. OBXECTIVOS......................................................................................................................44
4. ESTRATEXIA E PLANS DE ACCIÓNS...........................................................................47
5. ÓRGANOS DE XESTIÓN..................................................................................................79
6. EQUIPO TÉCNICO.............................................................................................................81
7. FONTES CONSULTADAS..................................................................................................82

2

1. INTRODUCCIÓN
O turismo é un sector en continuo crecemento, durante as seis últimas décadas experimentou
unha expansión e diversificación continuadas, converténdose nun dos sectores económicos de maior
envergadura e crecemento do mundo, de feito, e a pesar das ocasionais conmocións, as chegadas de
turistas internacionais rexistraron un crecemento practicamente ininterrumpido: dende os 25 millóns
en 1950 ata os 278 millóns en 1980, os 528 millóns en 1995 e os 1087 millóns en 2013. Un
panorama no que cada vez máis destinos foron convertendo o sector turístico nun factor clave para
o progreso socioeconómico.
Nesta conxuntura, España é un país líder en turismo, segundo o Panorama do turismo
internacional presentado pola OMT no 2013: é o segundo país do mundo e o primeiro de Europa
(60.000 millóns de dólares) en ingresos por turismo internacional e o terceiro en número de turistas
internacionais con 61 millóns de visitantes.
Outros indicadores dan igualmente boa conta de que a actividade turística é clave para a
economía do noso país, para o mesmo ano e segundo Exceltur: o turismo supón un 10,9% do PIB e
aporta o 11,9% do emprego, máis concretamente no 2014 o IET recollía os seguintes datos sobre a
xeración de emprego: 2.001.448 traballadores afiliados en alta laboral nas actividades
características do turismo, cunha tasa de variación interanual de 3.4 e dos cales un 76,6 % son
asalariados e o 23,4% restante autónomos 1. Por ramas as actividades turísticas con maior ocupación
foron os servicios de comidas e bebidas (49,6% do total ocupados en turismo), outras actividades
turísticas (24,1%), os servizos de aloxamento (13,9%) e o transporte de viaxeiros (12,4%), en todas
elas se observou un crecemento interanual positivo2.
Ademais o turismo ten unha importancia estratéxica como factor reequilibrador das contas
exteriores da economía española equilibarndo a balanza de pagos. Segundo os datos publicado polo
IET para 2014, os ingresos por turismo supoñen un total de 46.405 millóns de euros, os pagos
12.448 millóns de euros e o saldo 33.957 millóns de euros3.
A nivel autonómico ,e segundo datos aportados por Exceltur para o ano 2013, a actividade
turística en Galicia supón un 10,6% do PIB e un 11,5% do emprego, segundo os datos do IET para
o 2014, en Galicia o número de ocupados en turismo é de 107.309 dos cales un case un 75% son
asalariados e o 25% restante autónomos.
Outros efectos positivos que ten a actividade turística sobre a economía son a mellora da
distribución da renda o cal se traduce nunha diminución das diferenzas económicas entre a
poboación, o aumento das inversións públicas en infraestructuras que actúan na mellora da vida da
poboación local e ademais o impulso do crecemento doutros sectores económicos debido o seu
efecto multiplicador.
Aínda que os efectos económicos sexan os máis chamativos ao deixarse notar con maior rapidez,
o turismo actúa positivamente noutros ámbitos. En primeiro lugar na sociedade xa que non
podemos esquecer que estamos ante un fenómeno social que pon en contacto a diferentes culturas,
1 Tabla de datos “Trabajadores afiliados en alta laboral en las actividades características del turismo, según alta en la
Seguridad Social” (2014). (con acceso de 26 de febreiro de 2015).
http://www.iet.tourspain.es/WebPartInformes/paginas/rsvisor.aspx?ruta=%2FAfiliaci%25u00f3n+Seguridad+Social
%2FEstructura%2FAnual%2FTrabajadores+afiliados+en+alta+laboral+en+las+actividades+caracter
%25u00edsticas+del+turismo+seg%25u00fan+alta+en+la+SS.+-+Ref.508&par=1&idioma=es-ES&anio=2014
2 Nota de coyuntura, emprego en turismo no 2014. IET.
3 Tabla de datos “Balanza de pagos,turismo” (2014)
http://www.iet.tourspain.es/WebPartInformes/paginas/rsvisor.aspx?ruta=/Balanza%20Pagos/Estructura/Anual/Ingresos
%20%20por%20turismo%20(millones%20de%20euros).%20-%20Ref.543&par=1&idioma=es-ES&anio=2014

3

neste sentido a actividade turística provoca o acercamento e as relacións estre os estados, permite o
coñecemento doustras culturas e sociedades ao tempo que revaloriza a cultura autóctona, incide na
mellora da calidade de vida da poboación e fai que as Administracións públicas teñan que regular
certos eidos levando a cabo programas de desarrollo e melloras en certos ámbitos como o sanitario,
monetario ou tecnolóxico.
Ademais, o turismo e o medioambiente están unidos xa que o entorno natural, construído ou non
polo home, é unha das bases da actividade turística. Deste xeito, observamos que unha das
tendencias turísticas é o respeto polo medioambiente o que se traduce nun aumento da
concienciación medioambiental e na posta en marcha de programas de sostenibilidade que ,por unha
banda, incide na revalorización do entorno a través da inversión dos ingresos do turismo e, por outra
banda, na mellora da calidade ambiental.
A pesar de todo isto non debemos que esquecer que o turismo pode ter efectos negativos xa que
un desarrollo turístico masivo pode provocar fortes impactos medioambientais, a degradación dos
recursos, a perda de identidade dos territorios, etc. O turismo, polo tanto, debe ir acompañado dunha
planificación e xestión adecuadas que permitan un desarrollo turístico sostible a longo prazo,
economicamente viable e equilibrado dende o punta de vista ético e social.
O desarrollo de actividades turísticas inflúe de forma cada vez máis decisiva no desarrollo local
de territorios como o concello de Verín, onde o territorio e o patrimonio (cultural e natural) albergan
un gran conxunto e diversidade de recursos, é dicir, potencialidades ao servicio dunha forma de
explotación turística coherente e sostible. Desta maneira, unha xestión adecuada do turismo,
contribúe a posta en marcha de procesos de desarrollo local dende o punto de vista económico,
social, cultural e medioambiental. Así pois, a importancia crecente do turismo fai que sexa
necesario establecer planificacións turísticas a nivel local, é por esta razón pola que se leva a cabo o
presente Plan de Desarollo Turístico do Concello de Verín.

4

Monterrei. punto turístico relevante en verán. sexa un lugar de paso para os vixeiros que queren ir á zona do norte de Portugal e para aqueles que viaxan entre as Rías Baixas e Castela e León. De feito.2. Ademais. as relacións entre ambos territorios son continuas e prodúcense dende fai tempo. Verín e Vilardevós.1 Análise territorial 2. o fluxo de viaxeiros que pasan por Verín aumenta considerablemente polos emigrantes que veñen de outros países de camiño cara Portugal ao igual que os turistas do interior da Península. que se dirixen cara as Rías Baixas. en especial de Castela e León e Madrid. Oímbra. Segundo o IGE Verín ten unha extensión de 94. e sobre todo nas datas de comezo e fin das vacacións. o carácter transfronteirizo do concello confirelle unha personalidade propia e implica no plano turístico a posibilidade de relacionarse e de poñer en contacto a comarca de Verín coa de Chaves. o que o converte en punto referencial de cruce de camiños e lugar de parada e descanso e lle permite aproveitarse de sinerxias de destinos turísticos próximos. FONTE:http://es. A situación xeográfica de Verín fai que. A comarca limita con Portugal polo sur. na comarca de Verín ou tamén chamada de Monterrei. Castrelo de Val e Riós. Polo tanto o Concello de Verín limita polo norte cos municipios de Monterrei.wikipedia. Esta comarca está formada por oito municipios: Castrelo do Val.1 Localización. nos meses de verán. ANÁLISE E DIAGNÓSTICO DO DESTINO 2.Portugal (POCTEP) da Unión Europea así o demostra. Portugal). De feito. Laza. polo oeste co municipio de Oímbra.15km2 e está constituído por 18 núcleos de poboación distribuídos en 15 parroquias. Riós. que lidera o conxunto de territorios do Alto Támega.org/wiki/Ver%C3%ADn 5 . A candidatura dos proxectos Eurocidade e Eurocivitas Aqua Novum dentro do Programa de Cooperación Tranfronteiriza España. polo este co de Vilardevós e polo sur con Chaves (distrito de Vila Real. Cualedro.1. superficie e distribución O Concello de Verín está situado no sur da provincia de Ourense. coa comarca de Viana polo leste. polo norte coas comarcas de Terra de Trives e Terra de Caldelas e polo oeste coa comarca de Limia. MAPA DE LOCALIZACIÓN DO CONCELLO DE VERÍN. xa dende a Idade Media.

TÁBOA DAS PARROQUIAS E LUGARES DE VERÍN. 2012) 6 . (FONTE: PXOM de Verín. 2012) MAPA DE PARROQUIAS E NÚCLEOS DE POBOACIÓN (FONTE: PXOM de Verín.

Outeiro do Veado. a Serra do Fial das Corzas ao norte. por ambas marxes. (FONTE: PXOM de Verín. lombos (Outeiro da Cruz. 4 Esta falla tamén se coñece co nome de Creba da Corga e esta condiciona notablemente a abundancia de manantiais mineiromedicinais. como o Monte Maior (774 m. As características xeomorfolóxicas de Verín e as unidades de relevo van a condicionar unha serie de variables: Altitudes. Pendentes. 7 . Deste xeito podemos distinguir dúas unidades morfolóxicas: o fondo do val (sobre os 400 m de altititude e con pendentes suaves) sobre a que se asenta a maior parte do territorio e as ladeiras que entran en contacto co val e presentan pendentes fortes onde temos outeiros. Verín presenta unha variación altitudinal que vai dende os 340 m aos 947 m no extremo NE. A cunca do río Támega abarca varios concellos dende o seu nacemento en Laza (Alberguería) ata Portugal. Lombo de Santa Marta. que son as principais elevacións que dominan o entorno. Podemos observar a Depresión de Verín e variacións de altitude Hidrografía O elemento principal da hidrografía de Verín é o río Támega que atravesa o Concello de norte a sur. algún deles discontinuos que soamente levan auga na época de choivas. con cumios sobre os 1000 m.2 Estudo físico Xeomorfoloxía O territorio de Verín atópase inmerso nunha fosa chamada Depresión de Monterrei ou Verín esta é de carácter tectónico e continúa por Chaves (Portugal). Alto do Circo. 2012). Lombo do Coto) e montañas por encima dos 700 m.) ou A Cabeciña (744 m.4 A fosa é unha planicie aluvial flanqueada por serras: os macizos montañosos se San Mamede. O principal afluente é o río Bubal. MAPA DO RELEVO . relacionado coa altitude as pendentes en Verín son en xeral suaves aínda que se acentúan cara o NE. a Serra Seca e Penas Libres ao leste e a Serra Larouco. e on de nacen a maioría dos afluentes do río Támega.2.1.) que entran en contacto inmediato coas serras dos arredores. O sistema do Támega en Verín está formado polo propio Támega e os seus afluentes.

praias fluviais. que tanto pulo tivo nas primeiras décadas do sécculo XX. HIDROLÓXICO DE (FONTE: PXOM de Verín. regatos. Na seguinte táboa exprésase o patrimonio hidrotermal co que actualmente conta o Concello de Verín: 8 . 2012) Outro elemento destacado da hidrografía de Verín son as súas augas subterráneas que constitúen un importante recurso.O sistema hídrico do río Támega está formado por ríos. a cunca do río Támega está declarado LIC (Lugar de Interese Comunitario) e ZECVN (Zona de Especial Conservación dos Valores Naturais) dentro da Rede Natura 2000. tanto para a industria de augas envasadas. zonas húmidas. en Portugal PRINCIPAL AFLUENTE Río Bubal MAPA VERÍN. Ademais. e constitúe un corredos natural que conecta diferentes hábitats de todo o val e serras que o rodean. etc. como para a recuperación dos balnearios e o turismo termal. charcas. Características xerais da cunca do Támega: (FONTE:Confederación hidrolóxica do Douro) RÍO TÁMEGA LONXITUDE (km) 49 NACEMENTO ALBERGUERÍA (Concello de Laza) CUNCA (km2) 452 DESEMBOCA Río Douro.

COMPLEXO DE HUMEDAIS DO RÍO TÁMEGA. 2012. 2012) 5 Balneario pertencente á xurisdicción de Monterrei.AUGAS MINEIROMEDICINAIS BALNEARIO FONTE PLANTA EMBOTELLADORA Sousas Balneario residencia contruído en 1859 kiosko Si Cabreiroá Construído en 1906. 9 . Para rematar coa hidrografía de Verín debemos facer mención dos seus humedais. Todos forman parte do espazo protexido do río Támega integrados na Rede Natura 2000. Segundo o Catálogo de Humedais de Galicia os humedais do Támega forman un Complexo Aluvial con 14 espazos catalogados. estrutura de fonte rústica non si non FONTE: PXOM de Verín. 11 deles no Concello de Verín. en desuso kiosko si Fontenova Balneario sen actividade Dentro da planta si Requeixo ou Vilaza5 Edificio en ruínas Minicentral eléctrica Caldeliñas Ruína en fase de rehabilitación Fonte do Sapo A auga brota nunha pedra no medio dun prado. (FONTE: PXOM de Verín.

a dinámica físico. regatos. o relevo e características fisicas do seu terrirorio establece unhas condición climáticas moi marcadas e lixeiramente diferentes que as das comarcas limítrofes que se concretan basicamente cunha maior continentalización. 10 . algunhas zonas arboradas que delimitan os cultivos e prados e bosques de ribeira.ambiental e a implantación das infraestruturas e as actividades productivas: 1.53 ºC cada 100 m que ascendemos en altitude) en especial no pluviométrico (aumento de 78 mm de precipitado cada 100 m que ascendemos en altitude). Vila de Verín 2. humeias. cunha alta diversidade de hábitats: serras. etc. Zonas de macizo (serras): nas ladeiras das serras que pechan o val os cultivos e pastos mestúranse cos matos arborados e coas repoboacións forestais. FONTE: PXOM de Verín 2012 Clima A Comarca de Verín. e en concreto na de clima Oceánico interior. está dentro da zona climática de clima Oceánico. barrancos. charcas. outeiros.Paisaxe Verín presenta unha paisaxe natural variada. como parte da provincia de Ourense. Porén. Deste xeito pódese dicir que a climatoloxía da Comarca de Verín está condicionada pola configuración do relevo que incide directamente no gradiente térmico (-0. Porén podemos diferenciar tres unidades de paisaxe ben diferenciadas a simple vista pero que unifican de xeito claro os criterios que establecen o modelo de asentamento. cereal e horta. Foxa do Támega: na zona dos vales temos unha paisaxe en mosaico de cultivos de vide. ríos. bosques. vales pechados e abertos. 3.

inverno 100-200 mm P. 2012) 11 . caen no verán) o que provoca unha importante seca estival. 2012) PARÁMETROS VALORES Temperatura anual media 14-15ºC T. Ademais. primavera 100-200 mm P. En resumo.outono 10-12ºC Amplitude térmica 13. Resumo datos climáticos (FONTE: PXOM de Verín. menos de 100 mm.outono 200-300 mm P.O marcado contraste na orografía de Verín provoca que tamén o seu clima teña unha ampla variedade e vaia de moi seco e cálido na foxa de Verín a húmido e fresco nas estribacións das serras. As precipitacións son escasas (entre 600-800 mm de auga ao ano) e ademais obsérvase unha forte estacionalidade pluviométrica (soamente o 9%. verán < 100 mm Xeadas Risco de xeadas entre 3 e 6 meses 1)Temperatura anual ponderada (ºC)// 2) Precipitacións anuais ponderadas (mm). primavera 12-14ºC T. concentra o menor índice de precipitacións e as máis altas temperaturas medias de toda a comarca.5ºC. tal e como se observa nos mapas de temperatura e precipitacións medias anuais. inverno 6-8ºC T. o amplo rango de altitudes que mencionamos con anterioridade (400-100 m aproximadamente) orixina diferentes situación climáticas na Comarca de Verín. A temperatura media anual ponderada está no rango de 14-15ºC e a temperatura media dos meses de verán ascende aos 19ºC. (FONTE:PXOM de Verín.5ºC Precipitacións 600-800 mm Estacionalidade pluviométrica Moi forte P. verán 20ºC T. Acotando un pouco máis e centrándonos na climatoloxía do Concello de Verín podemos dicir que.14. Verín está nunha zona co clima máis seco que no resto de Galicia.

Entre os mamíferos atopamos ata 33 especies destacadas que van dende morcegos. Entre estas destacan as especies de pesca fluvial e de tipo cinxético debido á importancia das actividade de caza e pesca. de alto valor paisaxístico e natural. Debemos ter en conta que a maioría dos terreos anexo ao río son empregados como prados ou terras de cultivo polo que. se ben aparecen frondosas autóctonas nas ladeiras e vales máis pechados. onde se atopan as chamadas touzas. enciñas e algún castiñeiro. Nas matogueiras podemos atopar arborado autóctono como os cerquiños. bidueiros e carballos. carballos e castiñeiros. logo temos áreas máis cercanas ao núcleos de poboación onde se establecen mosaicos de cultivo con parcelas arboradas. Fauna A comarca de Verín presenta unha gran variedade e riqueza de especies animais. freixos. A árbore máis característica é o amieiro. tanto no medio natural como en parques e xardíns públicos e privados. porcos bravos. cunha variedade de especies por encima das 75. en xeral.2. As repoboacións forestais: os bosques ou masas de repoboacións máis importantes son os piñeirais. arbustivas. Nas zonas altas aparece arborado tipicamente mediterráneo como os breixos. armiños a lobos.1. 12 . acompañado de salgueiros. No Val de Monterrei aniñan entre 66 e 79 especies de aves. ratos. Entre as unidades de vexetación natural podemos distinguir: Bosques de ribeira: arborado asociado ao Támega e afluentes. 6 O termo touzas refírese a aqueles terreos cerrados con vexetación de árbores ou mato alto. As fondosas autóctonas: os bosque autóctonos de carballos e rebolos foron sustituídos en gran parte por repoboacións forestais de coníferas. lebres. toupas.6 Vexetación ornamental: existen no terrirorio de Verín unha serie de espazos públicos ou privados con vexetación ornamental e/ou exemplares singulares. As matogueiras: os matos situados nas zonas de montaña. Debemos puntualizar que a diversidade faunística de Verín está sendo menguada. en ocasións a vexetación de ribeira redúcese a unha ringleira de pes arbóreos que discorren paralelos ao río. Para rematar debemos engadir que algunhas das especies están incluidas no catálogo da Rede Natura do río Támega. en boa medida debido á destrución dos seus hábitats e á contaminación. coellos. Variedade de especies7 En canto aos peixes. anfibios e réptis debemos destacar alta biodiversidade sendo unha das zonas de maior riqueza herpetolóxica de Galicia. Mosaico de cultivos: as grandes zonas de val están adicadas ao cultivo de viñedos fundamentalmente. (Real Academia Galega) 7 Debemos sinalar que a penas existen estudos neste eido. cultivadas e abandonadas. Os bosque autóctonos das zonas medias son os ribeireños e os caducifolios de rebolos acompañados de carballo común. gatos bravos e corzos.3 Flora e fauna Flora A vexetación característica de Verín é a carballeira galaico portuguesa na que destacan as especies de carballo común e rebolo.AdemaisVerín é unha zona de interese ornitolóxico. teñen a súa orixe na degradación do bosque e é máis rico en uces que en toxos (por exemplo as urceiras como mato de sustitución de bosques caducifolios).

Nesta mesma etapa. muíños. Verín pasa a un segundo plano e é Monterrei quen centraliza. moedas. Segundo algúns estudosos como Dasairas Valsa o propio nome “Verín” podería provir do nome de algún dirixente romano que controlaba ese territorio na época da romanización 8. O impulso definitivo do Camiño de Santiago tivo lugar durante o século XI. as cimentacións da ponte de Feces de Abaixo. sobre todo. en grande medida. da que Verín formaba parte. imprimíase no Castelo de Monterrei o Misal de Monterrei que pasaría a ser o primeiro libro impreso no noso país e que evidencia o peso que tiña a 8 Deste xeito Verín procedería de Verinius (de Verus). cando se comeza ademais a contruír a fortificación do Castelo de Monterrei. aínda non ben entrada a Idade Moderna. probablemente introducidos de xeito masivo polos mosteiros dos arredores. Verín comeza a perfilarse como un punto destacado e estratéxico. etc. o Castro da Igrexa dos Mouros e o Castro da Viña ou Baixada de San Xosé (ambos en Cabreiroá) constitúen un paradigma do modelo de asentamento castrexo no municipio de Verín (Idade de Ferro). Entre os século I e IV d. a vida da comarca. sepulcros. Porén existen moitas hipótese acerca das orixes da vila de Verín. Deste xeito. Os restos arqueolóxicos desta época son abundantes e variados podemos destacar: os restos dun aposento romano en Ábedes cunha lápida alusiva á Legio VII. o grupo escultórico de Mourazos onde destaca unha estatua de mármore branco do deus Baco. Neste contexto Verín adquire un papel destacado grazas á Vía da Prata. IDADE MEDIA Continuando na historia. debido ao auxe barroco que revestiu a practica totalidade de edificios anteriores.X d. IDADE MODERNA Xa na Idade Moderna Verín vive algún dos episodios máis destacados da súa historia. por exemplo a de Qeizás (Parroquia de Queizás) ou A Madorra (Verín).C (Alta Idade Media) que corresponderían coa etapa sueva. o xacemento da Igrexa de Mouros que parece que foi reutilizado como campamento romano nesta etapa. ruta xacobea de Ourense a Santiago de Compostela na que converxían o Camiño Portugués e o da Meseta. parece que Verín non tivo unha significancia relevante entre os séculos V.C produciuse a invasión e posterior romanización de Galicia. a partir da independencia de Portugal a finais da primeira metade do século XII. visigoda.1. entrados na Baixa Idade Media. o Forno dos Mouros (entre Mandín e Feces) onde se conservan restos que evidencian da existencia dun centro de producción cerámica e outros moitos restos como vivendas. dun xeito ou outro que se sabe con certeza é que a primeira mención á vila co nome de Verín no Apeo de Ramiro II no ano 950. que remataría co nacemento da provincia romana de Gallaecia. aínda que posteriormente sufriu unha etapa de declive. Desta etapa Verín conserva algunhas pegadas como dolméns e mámoas. Ademais. senón para a historia de Galicia en xeral e que foi o descubrimento do sepulcro do Apóstol Santiago no 813 e a súa progresiva conversión nun importante centro de peregrinaxe.4 Historia Os antecedentes máis remotos do que hoxe é o municipio de Verín remóntanse ao período Neolítico con diferentes asentamentos espallados polo terrirorio. 13 . ao redor dos seus condes e señores. parece que a zona de Verín tivo un importante peso durante a época romana na explotación de minas de estaño. tégulas. Da arte románica que se desenvolveu nesta etapa a penas quedan vestixios. A partir deste período houbo unha ocupación continua do territorio durante toda a Prehistoria segundo evidencian os restos arqueolóxicos presentes no Concello de Verín: xacementos como O Penedo da Moreiriña ou de Santiago (Ábedes) conservan petroglifos de inicios do Bronce ao igual que o xacemento de Fraga de Lobos (Ábedes) onde atopamos cerámica e restos da Idade de Bronce. Xa a partir do século XI. logo de mediados do século X e cando se comeza a cultivar a vide no Val de Monterrei. Nesta etapa debemos destacar un importante fito .non so para a Comarca de Verín. No ano 1494. asturiana e mozárabe.2.

Verín tivo que atravesar importantes dificultades entre os séculos XVII e XVIII debido. Pertencen a este etapa gran parte da arquitectura civil destacada do municipio (casas rectorais.nobreza local da época. a súa liña sucesoria sería a cabeza do Condado ata a súa extinción no 1710. Ademais. levándose a cabo obras e renovacións que na actualidade constitúen un importante recurso cultural. o desenvolvemento das comunicacións trasladou definitivamente o centro da comarca a Verín. A pesares distos. etc. No primeiro terzo do século XX Verín pasa por unha especie de rexurdimento: recuperación poboacional. Capela de San Gregorio (Pazos). á redención foral de 1873 e o acceso dos labregos á propiedade da terra. provocou unha emigración transoceánica masiva cara América e Lisboa. agravado polas fames e epidemias que asolagaron o val durante a Guerra de Independecia. A industria familiara de tecidos. porén coa expulsión dos seus promotores o Colexio foi espoliado e o seu patrimonio esparxido por varios centros galegos. ). contando en momentos con máis alumnbos que Santiago. Casa do Asistente. o que a converte no máis fermoso exemplo de urbanismo e arquitectura vilega de todo o Val do Támega. en concreto no primeiro terzo coincidindo co período liberal constitúese definitivamente o Concello de Verín. ás guerras con Portugal que provocaron grandes pestes e fames entre a poboación da comarca e que derivou na decadencia dos cultivos. e o xurdimento dunha incipiente burguesía grazas. con gan peso económico en Verín. ao igual que no resto de Galicia. IDADE CONTEMPORÁNEA No século XIX. No plano artístico os séculos centrais da Idade Moderna foron unha época prolífica para Verín. A relixión tamén tivo un papel destacado nesta época. Durante esta etapan prodúcese tamén o auxe dos balnearios e fontes medicinais galegos que repercutiu notablemente na dinamización de Verín a través de Sousas. Nun primeiro momento so estaban presentes os franciscanos. Monterrei. Neste momento comeza o declive das clases rendistas. O Colexio de Xesuítas instaurado no Castelo tivo grande importancia. deixando de lado definitivamente á súa capital histórica. Vilela (Tintores). entra en crise a causa da inadapatción ás innovacións tecnolóxicas e á invasión dos tecidos cataláns e a produción do sector primario é incapaz de soster a poboación que aumentara notablemente na época de bonanza anterior. instalados na fortaleza de Monterrei. Dende entón Verín 14 . Outro fito importante foi a configuración dun novo Condado de Monterrei. en gran medida. casas nobres da rúa Maior. porén a finais do XIX o sistema productivo toca teito. e Capela de San Martiño. o viño. prodúcese tamén a renovación de boa parte das igrexas parroquiais en estilo neoclásico e sobretodo barroco así como a construción das cinco ermidas do termo municipal (Unha capela dedicada a San Antón (Ábedes). Capela de Caldeliñas (Vilamaior do Val).Pazo dos Acevedo. ata que os primeiros foron trasladados definitivamente ao convento da vila de Verín no 1597 e os xesuítas foron expulsados no século XVII. que pertenecería nun primeiro mometo ao partido xudicial de Monterrei. creando unha conxuntura sociopolítica nova. entre eles. principalmente. No mesmo século. fidalguía e Igrexa. co nomeamento de Alonso de Acevedo y Zuñiga. Nun principio a nova xeira económica veu marcada pola incorporación de novas terras ao cultivo e a implantación masiva de cereais e tubérculos americanos (pataca e millo fundamentalmente) e pola expansión das actividades artesanais complementarias da pesca e agrogandería. Todo isto.) e ten lugar a conformación definitiva da vila de Verín destacada pola súa extraordinaria arquitectura vilega e a súa trama urbana tradicional. recuperación económica e industrialización. Capela de San Lázaro (Verín). e do cal formaba parte o actual Concello de Verín. que ademais agora debía competir co progresiva expansión do cultivo de vide na costa sur de Galicia. prodúcese en Verín unha fonda transformación económica e social. Fontenova e Cabreiroá. porén primeiro os mercedarios no 1484 e logo os xesuítas dende o 1555 ocuparon tamén o centro do condado.

coas terras de labor e os montes practicamente abandonados. comercial e poboacional. a paisaxe. ao igual que para todo o Estado. unha nefasta experiencia social. A Tempo. é dicir. ao igual que fixo. da autovía Vigo-Madrid e a industrialización dos núcleos rectores de Galicia (as cidades do litoral atlántico). comercial. pasando polo liberalismo. No paso cara o século XXI Verín aínda segue sen desenvolver todas as súas potencialidades en materia social e económica. Boa proba disto que dicimos é o nacemento da prensa escrita a finais do XIX e primeiros do XX. deslabazando os avances acadados no tempo da primeira e segunda República. a flora e a fauna son un recurso estratéxico para o desenvolvemento do territorio da comarca de Verín. porque son recursos escasos nas zonas densamente poboadas e. O que acontece hoxe en todo o Val da Comarca de Verín. que non se poden trasladar para ser consumidos noutro lugar. industrial (embasado e comercialización de augas minerais e o sector téxtil) agrogandeiro (nomeadamente os viños de calidade) e forestal. A industrialización de primeiros do século XX primeiro. sobre todo. o seu consumo ten que ser necesariamente no territorio e por iso. El Eco de Monterrey. A Guerra Civil Española e o longo período da Dictadura Franquista. económica e cultural. xa moi recentemente. xestionado pola Asociación para o Desenvolvemento Rural “Portas Abertas” dende o ano 1990. publicacións todas elas de ideoloxía definida que ían do republicanismo ao conservadorismo. Heraldo de Verín ou El Támega. puxo en marcha na comarca interesantes iniciativas económicas baseadas no aproveitamento dos recursos endóxenos. non só da de Verín. explotar económicamente estes activos pode supoñer unha fonte de actividade e de recursos mois significativa no medio e longo prazo. e a derivada do desarrollismo franquista despois (década de 1960 en diante) propiciou a construción da Autoestrada do Atlántico. Todas elas fanse eco da actualidade de todo o Val de Monterrei. nas cidades e porque son activos inmóbiles. supuxo para Galicia. Neste sentido a experiencia de implementación do Plan Europeo Leader.pasará a ser o centro neurálxico da comarca no ámbito administrativo. a localización. acabou relegando o futuro de Verín á condición de concello de primeira residencia que ten aínda por desenvolver un dos seus horizontes de futuro máis prometedores: o seu potencial turístico. unha revista comarcal dirixida na última década polo galardoado escritor Xosé Carlos Caneiro. -Conclusión O patrimonio histórico. 15 . con cabeceiras como El Clamor.

Dos oito concellos que integran a 16 . Monterrei. Laza. O conxunto de poboación destes concellos incluído o termo municipal de Verín é de 27968 habitantes.5% da poboación total de Galicia.5 Demografía Evolución da poboación Segundo os datos do padrón de habitantes do Instituto Nacional de Estadística (INE) o Concello de Verín conta a 1 de xaneiro de 2013 con 14760 habitantes.verin. conformada polos concellos de Castrelo do Val. FONTE: Paxina web oficial do concello http://www.1. FONTE: Elaboración propia a partir dos FONTE: PXOM do Concello de Verín datos do INE Superpoñendo os datos que podemos observar nos gráficos anteriores podemos dicir que Verín é un concello cabeceira da Comarca de Verín.es/index.2. Cualedro. Oímbra e Riós. Vilardevós. e arredor do 4% da poboación provincial e do 0. GRÁFICO DA EVOLUCIÓN DA POBOACIÓN EN VERÍN. No 2012 a poboación ascendía a 14707 e seguindo o gráfico de evolución da poboación en series de 10 anos dende o 1842 podemos dicir que dende a década dos setenta constátase unha dinámica positiva de crecemento no conxunto municipal.php? option=com_content&view=article&i d=273&Itemid=137 Distribución e concentración territorial A poboación de Verín supón o 53% da poboación total da Comarca de Verín.

agás a vila de Verín. Entre todas estas circunstancias cabe citar a influenza que exerce a súa inserción nunha área territorial e económica de carácter interior de especial dinamismo nun eixo transnacional Galiza-Norte de Portugal. 17 .Comarca de Verín o máis poboado é o de Verín. a través da pirámide de poboación. O Barco de Valdeorras e O Carballiño. os demais son Xinzo de Limia. e pola contra. o núcleo da vila de Verín ten un saldo positivo no seu crecemento. Salvo a vila de Verín. Deste xeito vemos que o conxunto das parroquias do municipio teñen unha poboación moi baixa e con tendencia regresiva. A nivel interno do concello de Verín podemos apuntar varios datos seguindo de novo o PXOM do Concello de Verín (decembro de 2005) e os datos expresado no seguinte gráfico.5 hb/km2 e incluso por encima da media galega que é de 93 hb/km2 e moi por encima da provincial que se sitúa en 46. non chega aos 30 hb/km2.8 hb/km2 (os datos de densidade correspóndense con cifras do ano 2005). agás as parroquias de Tintores e Vilamaior do Val que contan con varios lugares. non chega a sumara a metade da poboación do núcleo da vila. que supón o 69% da poboación do termo municipal. sen esquecer as potencialidades turísticas desta área xeográfica do interior galego. O conxunto da poboación das parroquías do municipio de Verín. cun asentamento en núcleo rural concentrado. a pesar de que pola súa extensión ocupa o penúltimo lugar. pola contra a densidade de poboación do termo municipal de Verín sitúase moi por encima da cifra anterios con 144. a densidade de poboación da comarca é baixa . DISTRIBUCIÓN DA POBOACIÓN POR PARROQUIAS. Estrutura da poboación Antes de analizar a estrutura poboacional de Verín. debemos ter en conta as circunstancias esóxenas ao terrirorio que indudablemente serán decisivas cara ao crecemento. FONTE: PXOM do Concello de Verín. Estes municipios son cabeceira comarcal e eixes tractotes das economías locais e áreas funcionais. Verín é un dos catro concellos da provincia de Ourense que se agrupa entre o 9000 e os 14000 habitantes. dando ao conxunto un perfil dinámico e de expansión. e nunha área de especial interese ecolóxico. Segundo o PXOM do Concello de Verín. as parroquias son rurais.

e os que teñen entre 45-50 anos e os non nacidos durante a guerra civil. 18 .FONTE: Elaboración propia a partir dos datos do INE. e en especial mulleres. e un progresivo aumento da esperanza de vida xa que a pirámide aparece máis estilizada nos tramos máis altos (maior idade). A pirámide poboacional de Verín amosa unha figura abombada. Os tramos centrais amosan entrantes e saíntes que teñen que ver cos “boons de natalidade” dos nacidos hai 35 anos. nos anos 80. que se corresponden cos tramos de idade dos homes e mulleres que hoxe teñen entre 65 e 70 anos. FONTE: Elaboración propia segundo datos do INE. cunha taxas baixas de natalidade como se pode apreciar na estreita base da pirámide. En xeral a pirámide de Verín presenta unha poboación cunha forte presenza de maiores.

Tan só un 3% naceu noutro concello da Comunidade sen ser a provincia de Ourense e 8% noutra comunidade do estado español e un 18% foron nados nun país estranxeiro. 19 . Dos estranxeiros podemos dicir que destacan as nacionalidade portuguesa. municipios y nacionalidad. e un 30% naceu noutro municipio da mesma provincia. FONTE: Elaboración propia a partir de datos do IGE 9Segundo datos da táboa de población por sexo. Segundo estes datos a poboación de Verín presenta un perfil maduro cunha media de idade entorno aos 41 anos de idade. da provincia e da Comunidade galega. En canto á orixe o 42% da poboación de Verín é oriúnda do propio concello. brasileira e marroquí9. é dicir que algo menos da poboación do municipio naceu no concello no que reside.Na gráfica anterior podemos ver as porcentaxes de poboación municipais segundo os grandes grupos de idade. cifra moi alta comparando as porcentaxes do resto dos municipios. para Verín 2013 (INE).

Outros factores que influeiron nesta consolidación foron a súa situación privilexiada con importantes comunicacións coa Meseta e o seu carácter de vila fronteiriza con Portugal. e un pouco menos a agricultura. principalmente.6 Economía O municipio de Verín tivo nas últimas décadas un importantes desenvolvemento económico. O peso do sector terciario débese ao rol de cabeceira comarcal que posúe o concello de Verín que conta con amplas dotacións de servicios. Emprego por sectores FONTE: PXOM do Concello de Verín 20 . Partido Judicial. logo a industria e a construcción que teñen unha importancia máis ou menos similar.2. onde se aprecia a febleza dotecido industrial. etc. SPEE. A construcción foi de sempre unha fonte importante de emprego para o concello. obviando as consecuencias da conxuntura da crise xeral. O sector textil que tive durante anos un papel destacado na eocnomía do concello. En canto á estrutura sectorial de Verín obsérvase un predominio do sector servicios. A maioría de empresas deste sector son micro ou pequenas empresas e estiveron moi afectadas pola crise economómica. e en menor medida na hosteleria e turismo. Tamén destaca o sector madeireiro tanto na tala como na elaboración de mobles.1. e un relativamente forte peso da construcción e a agricultura. Porén o peso do sector terciario recae no sector comercial. Oficina de Extensión Agraria. Enseñanza Secundaria. Oficina de INSS. Sousas e Fontenova). viuse moi resentido pola deslocalización de Roberto Verino. Hospital Comarcal. Este desenvolvemento esta estreitamente ligado á expansión urbana da vila de Verín que a súa vez se vencella coa consolidación do seu rol como cabeceira comarcal. Dentro da insutria destacan as actividades das plantas embotelladoras de auga mineral recoñecidas a nivel nacional (Cabreiroá. Esta estrutura amósanos unha economía terciarizada. Subdelegación de Hacienda. nun momento no que se configura unha boa parte do novo tecido terciario público e tamén privado.

1. Estradas. E. 7 de decembro de 2012: Aprobación definitiva do PXOM de 2012. P. R. 3 de agosto de 1998: Aprobación definitiva do “Plan Xeral de Ordenación”. P do Polígono Industrial C-1 de Pazos.) e por normas subsidiarias de carácter supramunicipal.Emprego por ramas de actividade FONTE: PXOM do Concello de Verín 2. Patrimonio Histórico. Como xa adiantamos a planificación urbanística do concello de Verín ríxese dende a súa definitiva aprobación polo PXOM do 2012. Asimesmo.7 Planificación urbanística Na lexislación urbanística vixente. 27 de outubro de 2003: Aprobación definitiva do P. 23 de febreiro do 2007: O Tribunal Supremo anula o PXOM do 1998 baseándose na ausencia dun estudo económico-financeiro sobre a previsión do crecemento urbanístico do concello. defínese o Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM) como o instrumento marco da política urbanística municipal.I do Barrio de San Lázaro e núcleo antigo. existen outras normas subsidiarias vixentes igualmente de carácter municipal: • Ordenanza Nº 3: Ordenanza Fiscal Reguladora do Imposto sobre o incremento do valor dos terreos de natureza urbana (Publicado no BOP nº 297 do 29 de decembro de 1995). etc. Medio Ambiente. 2 de decembro de 1986: Aprobación definitiva do P. No concello de Verín a historia do planeamento urbanístico pódese resumir nunha serie de episodios: • • • • • • 28 de maio de 1986: Aprobación definitiva das Normas subsidiarias de planeamento. tendo en conta que aparace fortemente complementado e intervido pola acción de administracións de rango superior (Costas. 21 .

materiais de construción. • Ordenanza Nº 14: Ordenanza Fiscal Reguladora da Taxa por ocupación de Terreos de Uso público local con mercadorías.E. Toldos e Rótulos (Publicado no BOP nº 55 do 8 de marzo de 2000).I. puntais. Escaparates. Vitrinas.• Ordenanza Nº 11: Ordenanza Fiscal Reguladora da Taxa pola utilización de columnas. • Plan Especial de Protección de Reforma Interior (P.R.) do Casco Antigo e do Barrio de San Lázaro ( Aprobado o 27 de outubro de 2003). soportes.P. valados. • Ordenanza Municipal Reguladora da instalación de terrazas de hostelería na vía pública ( Publicado no BOP nº 152 do 4 de xullo de 2013). • Ordenanza sobre civismo. carteis e outras instalacións locais análogas para exhibición de anuncios ( Publicado no BOP nº 55 do 8 de marzo de 2000). 22 . Reguladora do uso e limpeza da vía pública e a protección da paisaxe urbanística. soportes. • Ordenanza Nº 15: Ordenanza Fiscal Reguladora da Taxa por Portadas. andamios e outras instalacións análogas (Publicado no BOP nº 55 do 8 de marzo de 2000). ( Publicado no BOP nº 97 do 30 de abril de 2009). cascallos.

2.1 Potencialidade turística a) Recursos culturais DENOMINACIÓN TIPOLOXÍA PARROQUIA Adega da Rasela Adega tradicional A Rasela Alto do Circo Castro Feces de Cima Ara da Soutilla Ara Vilamaior do Val Ara indíxena Ara Queizás Ara da Casa Reitoral Ara Queizás Balneario de Cabreiroá Balneario Cabreiroá Balneario de Caldeliñas Balneario Vilamaior do Val Balneario de Fontenova Balneario Verín Balneario de Sousas Balneario Verín Biblioteca do Hospital Biblioteca Verín Bouzadoiro Castro Cabreiroá Busto de García Barbón Escultura Verín Camiño de Santiago “Via da Prata” Camiños históricos Varias Capela de San Antón Capela Santa María de Ábedes Capela de San Lázaro Capela Verín Capela de San Gregorio Capela Pazos Capela de San Xosé Capela Santa María de Ábedes Capitel Romano de Tintores Achados soltos Tintores Casa do Escudo ou do Asistente Arquitectura civil Verín Casa dos Acevedo Arquitectura civil Verín Casa do Perú Arquitectura civil Verín Casa da Granxiña Arquitectura civil Santa María de Ábedes Casa do Ramos Arquitectura civil Tamaguelos Casa Reitoral de Queizás Arquitectura civil Queizás Casa Reitoral de Queirugas Arquitectura civil Queirugas Casa do Bispo Arquitectura civil Queirugas Casa dos Castellanos Arquitectura civil Feces de Abaixo Castelo de Monterrei (Parroquia de Santa María.2. Monterrei) 23 .2 Análise interno 2.

Caseta das Viñas de Verín Caseta de viñas Verín Caseta das Viñas de Mourazos Caseta de viñas Mourazos 24 . os pequenos vanos e un pozo de 14 metros situado no patio interior completan as defensas do edificio.O monumental conxunto fortificado de Monterrei constitúe a "Acrópole" máis grande de Galicia. Nesta descansa a galería de columnas con pedras de armas nas enxutas. O máis destacado do castelo é. que data de 1664 e servía de complemento defensivo. do século XIV. María. un templo de estilo gótico dos séculos XIV a XV. sen dúbida algunha. primeiro Conde de Monterrei. Moi cerca da fortaleza atópanse os restos doutra fortificación denominada Atalaia. e entre outros elementos defensivos imprescindibles destacan a Torre da homenaxe e a Torre das Damas. A Torre das Damas. por Don Sancho Sánchez de Ulloa. elemento propio destas fortalezas. é de proporcións máis reducidas e contigua ó palacio. As almeas. Posúe tres recintos amurallados sobre unha alongada lomba. Pertence ó conxunto a igrexa parroquial de Sta. Actualmente o edificio está en obras de rehabilitación para converterse en Parador de Turismo. a Torre da Homenaxe. en tempos dos Reis Católicos. que foi construída no século XV. Dentro do recinto do castelo tamén se atopa o Palacio dos Condes. con una sóa nave cuberta de madeira e ábside rectangular con bóveda de cruceiría. Un dos accesos ó recinto presenta unha ponte levadiza. e forma un conxunto de evidente interese. de estilo renacentista.

O Entroido de Verín forma parte do chamado “Triángulo Máxico” no que se inclúen o de Xinzo de Limia e o de Laza tamén. É un personaxe ataviado cunha especie de mitra (máscara cun fondo de cínico sorriso e preferentemente con imaxes do Zodíaco). a súa figura principal “O Cigarrón” é algo propio de Verín.O Viño de Monterrei Patrimonio enolóxico Varias Edificio Modernista da Rúa Maior Arquitectura civil Verín Entroido de Verín (Verín) O Entroido de Verín está declarado Festa de Interes Tuístico Nacional e é un dos princiais recursos de atracción do Concello de Verín. dentro deste extenso ciclo destacan certas celebracións como o “xoves de compadres”. O programa do entroido comeza xa dende o 17 de xaneiro e remata o domingo seguinte ao mércore de cinza. 25 . “ o domingo de corredoiro”. chaquetiña de vistosos colores. pantalóns con flocos e chocas penduradas do cinto. A pesar de que o Entroido de Verín é semellante a outros entroidos galegos e incorpora elementos da cultura carnavalesca internacional.Caseta das Viñas de Cabreiroá Caseta de viñas Cabreiroá Caseta das Viñas de Ábedes Caseta de viñas Santa María de Ábedes Castro do Sobrañal Castro Feces da Cima Castro Pequeno Castro Feces da Cima Castro Grande Castro Feces da Cima Castro da Baixada de San Xosé Castro Cabreiroá Cemiterio municipal Cemiterio Verín Cruceiro de Tamagos Cruceiro Tamagos Cruceiro de Vilela Cruceiro Villamaior do Val Cruceiro de San Antón Cruceiro Santa María de Ábedes Cruceiro de Caldeliñas Cruceiro Villamaior do Val Cruceiro dos Remedios Cruceiro Villamaior do Val Cruceiro de Pazos Cruceiro Pazos Cruceiro de Queirugás Cruceiro Queirugás Cruceiro de San Lázaro Cruceiro Verín Cruceiro da Portela Cruceiro Villamaior do Val Cova de Felgoso Cova Queirugás Cova da Moura Cova Santa María de Ábedes D. “o xoves de comadres” ou “ o domingo de piñata”. corre polas rúas azoutando co látego a todo aquel que se lle cruce no camiño.

apenas se conservan vestixios do antigo monasterio que se emprazaba alí. cando a comunidade de mercedarios que habitaba o Castelo de Monterrei foi transladada á Vila de Verín por motivos defensivos e se instala no coñecido ata ese momento Monasterio da Magadalena pertencente a unha comunidade de clarisas. unha destinada para a comunidad e outra para o culto e a maior parte é do siglo XVIII. Na actualidade é un Colexio de aspirantes mercedarios.Feira do Viño de Monterrei Feira especializada Verín Feira do Lázaro Mostras Verín Fonte da Lama Fonte Queirugás Fonte da Portela Fonte Madín Fonte de Mighadeira Fonte Madín Fonte do Campo de Pilatos Fonte Madín Fonte Grande Fonte Cabreiroá Fonte da Rasela Fonte A Rasela Forno de Feces Forno comunal Feces da Cima Forno de Tamaguelos Forno comunal Tamaguelos Forno de Tintores Forno comunal Tintores Forno de Pazos Forno comunal Pazos Forno da Aldea Forno comunal Queizás Forno da Cruz Forno comunal Villamaior do Val Forno O Pereiro Forno tradicional Villamaior do Val Fraga dos Lobos Petroglifo Gravado da Xea Petroglifo Santa María de Ábedes Gravado de Felgoso Petroglifo Feces de Abaixo Igrexa e Convento dos Padres Mercedario (Praza da Merced. Os elementos máis destacados da construción son a torre e fachada da igrexa de estilo baroco. A construción consta de dúas partes. 26 . Verín) As orixes da Igrexa e do Convento da Merced remóntanse a mediados do século XVI.

María de Feces de Igrexa parroquial Abaixo Feces de Abaixo Igrexa de Sta. María de Tamagos Igrexa parroquial Tamagos Igrexa de San Martiño Igrexa parroquial Mourazos Igreza de San Salvador Igrexa parroquial Cabreiroá Igrexa de Sta. situado no presbiterio e trazado no segundo terzo do s. XVIII por Frei Pedro Pascual García. María A Maior Igrexa Verín Igrexa de Vilela Igrexa Tintores Lagar de Feces Lagar tradicional Feces de Abaixo Lagar de Tamagos Lagar tradicional Tamagos Lagar rupestre da Capela de San Lagar rupestre Antón 27 Sta. María de Tamaguelos Igrexa parroquial Tamaguelos Igrexa de Sta. o interior do templo acumula o maior e máis relevante patrimonio escultórico da comarca. María de Feces da Igrexa parroquial Cima Feces da Cima Igrexa de Sta. realizado por Francisco Moure. María de Ábedes . María de Ábedes Igrexa parroquial Santa María de Ábedes Igrexa de Santiago Igrexa parroquial Villamaior do Val Igrexa de San Bartolomeu Igrexa parroquial Queirugás Igrexa de Sta. XVIII). Destaca ademáis o claustro a parte conservada máis antiga da construción. María de Mandín Igrexa parroquial Mandín Igrexa de Sta. O quinto. Catro son laterais. mercedario residente en Verín e autor doutras obras relevantes para templos da bisbarra como os das Xironda e Flariz. Cristina Igrexa parroquial Tintores Igrexa de San Fiz Igrexa parroquial Pazos Igrexa de San Pedro Igrexa parroquial Queizás Igreza de Sta. Ademais. Igrexa de Sta.No interior hai un retablo tamén barroco. Destacan o coro e 5 excelentes retablos (s.

Miliario de San Lázaro Miliario Verín Miliario da Casa dos Acevedo Miliario Verín Marco Deitado MIliario Pazos Miliario do Muíño da Veiga Miliario Tintores Minas da Estañeira Mina Feces da Cima Minas da Regadas Longas Mina Mourazos Mina dos Galos Mina MOurazos Mina da Xeria Mina Vilar de Cervos Mina do Pozo dos Bois Mina Vilar de Cervos Mina do Outeiro Mina Vilar de Cervos Muíño dos Tres Guerras Muíño Verín Muíño de Peláez Muíño Verín Muíño do Praces Muíño Pazos Muíño dos Bazales Muíño Verín Muíño de Miñambres Muíño Villamaior do Val Muíño de San Miguel Muíño Villamaior do Val Muíño de Aceite do Sr. Marcelino Muíño Feces da Cima Muíño de Aceite do Sr. Pedro Muíño Tamaguelos Muíño da Líbana Muíño Tamaguelos Muíño do Río Muíño Feces de Abaixo Muíño do Covato Muíño Sta. María de Ábedes Muíño da Ribeira Muíño Feces de Abaixo Muíño de San Pedro Muíño Queizás Muíño da Ribeira Muíño Tamaguelos Muíño do Carregal Muíño Tamaguelos Muíño Da Veiga Muíño Verín Muralla Fortificación Verín Necrópole da Carballeda Necrópole Queirugás Necrópole da Igrexa Vella Necrópole Tamagos Noria da Diestra Noria de sangue Feces de Abaixo Outeiro da Cruz Castro Tamaguelos O Carboeiro Escultura Verín O Cigarrón Escultura Verín Xacemento romano O Seixal Xacemento arqueolóxico Feces de Abaixo Xacemento romano O telleiro Xacemento arqueolóxico Feces de Abaixo Xacemento O Pondón Xacemento arqueolóxico Mandín 28 .

María de Ábedes Petroglifo das Moreiriñas Petroglifo Sta. María de Ábedes Petroglifo da Peneda da Moura Petroglifo Tamaguelos Petroglifo da Fonte de Xancán Petroglifo Tamaguelos Petroglifo de Lama Longa Petroglifo Feces de Abaixo Poldras do Melo Pontella Feces de Abaixo Ponte do Regueriro Ponte A Rasela Ponte sobre o Támega ponte Verín Ponte do Río Ponte Tintores Ponte de Feces Ponte internacional Feces de Abaixo Pozo de Tamaguelos Pozo comunal Tamaguelos Pozo de Ábedes Pozo tradicional Sta. María de Ábedes Petroglifo do Covato Petroglifo Sta.Xacemento romano Moreirá Xacemento arqueolóxico Mandín Xacemento de As Quintas Xacemento arqueolóxico Feces de Cima Xacemento de As Lamas Xacemento arqueolóxico Tamaguelos Xacemento de Casares Xacemento arqueolóxico Mourazos Xacemento do Ladrillas Xacemento arqueolóxico Sta. María de Ábedes Pozo de Pazos Pozos artesáns Pazos Pozo de Os Codesás Pozos artesáns Pazos Santuario dos Remedios Villamaior do Val b) Recursos naturais DENOMINACIÓN TIPOLOXÍA PARROQUÍA A Braña Área de recreo Cabreiroá Área de recreo Feces de Abaixo Área de recreo Feces de Abaixo Área de recreo Pazos Área de recreo Pazos Área de recreo Sousas Área de recreo Tamagos 29 . María de Ábedes Xacemento de Pazos Xacemento arqueolóxico Pazos Xacemento romano de O padrón Xacemento arqueolóxico Tamagos Peneda da Arca Achados soltos Queirugás Peto de Ánimas de Mandín Peto de Ánimas Mandín Peto de Ánimas de Pazos Peto de Ánimas Pazos Petroglifo da Peneda de Santiago Petroglifo Sta. María de Ábedes Petroglifo doVigode Petroglifo Sta.

En total. araucarias.cálculos. que emerxen a16 grados con un caudal de 8 litros por minuto. sequoias xigantes. etc. a planta embotelladora e os xardíns e é un dos recursos máis visitados do Concello de Verín. Verín ) O Manantial de Cabreiroá forma un conxunto único xunto co antigo balneario. tileiros. Ademais conta con un grifo para poder degustar in situ as augas recén emanadas. bicarbonato lítico y bicarbonato potásico non aparece en outras augas acídulasalcalinas da península e se dan en poucos manantiais europeos.000 m2 cruzado polo pequeno río Abedes e con exemplos de especies tan sobranceiras como cedros do Himalaia. no seu centro atópase a “burbulla” grazas á cal podemosobservar como emanan as augas de Cabreiroá. 2000 árbores. bidueiros. Son augas case únicas polas súas características.Área de recreo Tamagos Área de recreo Sousas Área de recreo Tintores Área de recreo Tintores Fonte do Sapo Manantial Verín Manantial de Cabreiroá (Estrada de Cabreiroá. etc. freixos. cólicos nefríticos. para trastornos gastro-hepáticos e biliares (gastritis. Debemos destacar que o resto do recinto é un espazo natural duns 50. etc. O elemento arquitectónico máis destacado é o pequeno edificio osctogonal contruído por García Barbon. cálculos. cólicos hepáticos. Son ideales para doenzas e problemas das vías urinarias (infecciones urinarias. As augas de Cabreiroá son unhas aguas bicarbonatadas sódicas. onde a concentración de anhídrido carbónico. coñecidocomo Quiosco ou Templete dos augüistas.bicarbonato sódico. cistitis. piñeiros.) e os metabólicos(como a diabetes e a hiperurcemia). Manantial de Sousas Manantial Verín 30 .). palmeiras e outras máis frecuentes como álamos.

para facer unha lectura real da oferta de aloxamento de Verín débese ter en conta o perfil da demanda. mentres que as pensións supoñen un 50% do total e as prazas do albergue un 10%. non debemos obviar a existencia do que poderiamos chamar oferta “non controlada” como poden ser os pisos en aluguer para determinadas datas. FONTE: Elaboración propia segundo os datos de Turgalica. a pesar de que a oferta de establecemento de tipo hotel representaba pouco máis do 20% do total. Para rematar debemos apuntar que sería interesante contar con datos referentes ao grao de ocupación xa que nos permitirían analizar dun xeito máis real esta cuestión. Non obstante. dos cales non se dispoñen datos. 31 . se observamos estes datos en cifras porcentuais. Isto en datos porcentuais supón que o 70% da oferta de aloxamento de Verín está formada por pensións e un 23% por hoteis mentres que o albergue supón un 7%. TIPOLOXÍA Nº DE ESTABLECEMENTOS Nº DE PRAZAS HOTEL 3 185 PENSIÓN 9 230 ALBERGUE 1 46 TOTAL 13 461 A oferta turística de aloxamento de Verín está composta por 3 hoteis. xa que non debemos esquecer que o noso municipio foi de sempre un lugar de paso e de cruce de camiños entre o interior da Península e Portugal e outras zonas turística de Galicia.2 Análise da oferta hoteleira CADRO RESUMO DA OFERTA DE ALOXAMENTO DO CONCELLO DE VERÍN.Manantial de Fontenova Manantial Verín Manatial de Caldeliñas Manantial Vilamaior do Val Parque de Chaves Parque Verín Río Támega LIC. Deste xeito. Dende o punto de vista da categoría dos establecementos vemos como dentro da tipoloxía de hotel temos un de 1 estrela e dous de 2 estrelas e en canto ás pensións todas entran dentro da categoría de 1 estrela. a oferta de Verín está formada por un total de 461 prazas de aloxamento. polo que cabe pensar que entre o número de visitantes de Verín a tipoloxía de excursionistas teña un peso destacado. Unha vez analizados os datos podemos concluir que a oferta é escasa en canto a número de establecementos e ademais no tocante á categoría destes a maioría é de categoría inferior. ZECVN Varias 2. no total de prazas supón un 40%. o resultado chama a atención xa que.2. 9 pensións e 1 Albergue de Peregrinos. segundas residencias ou casas de amigos e familiares. Nesta mesma liña.

3 Infraestrutura a) Infraestructuras básicas Abastecemento de auga Verín presenta unha rede municipal de abastecemento que cubre a totalidade do solo urbano.un construído nos anos noventa con capacidade de 3000 m3 e un antigo de 600 m3. FONTE: PXOM de Verín A orixe de captación son as augas superficiais do río Támega (marxe dereita). da Costa e de Borraquiña aos que antes se fixo referencia. posteriormente bombéase aos depósitos de Pazos. ademais do depósito do polígono industrial de Pazos que ten unha capacidade de 100 m3. CAPACIDADE DO ABASTECEMENTO MUNICIPAL. FONTE: PXOM Na táboa anterior podemos observar que varias núcleos presentan unha capacidade de 32 . estes dous últimos parcialmente xa que posúen redes veciñais propias conectadas á rede xeral que so entra en funcionamento nas temporadas de necesidade. así como na distribución e puntos de consumo. de acordo cos datos da Memoria de Ordenación do PXOM. onde se atopa unha planta de tratamento que hixieniza a auga para o consumo da poboación. A capacidade do abastecemento en termos de nº de habitantes é de 21.2. Vilela. Os demais núcleos rurais posúen redes veciñais illadas.430. Vilamaior do Val. En canto ás redes veciñais dos núcleos rurais subminístranse a base de pozos de barrena. Caldeliñas. A rede municipal de abastecemento está subministrada por dous depósitos. Queizás e Cabreiroá. como pode ser a temporada estival. CAPACIDADE DE ABASTECEMENTO DOS NÚCLEOS RURAIS. A rede de distribución esta conformada por varias arterias que percorren o territorio que presentan un grao de cobertura amplo e homoxéneo no conxunto municipal. O Salgueiro.2. así coma aos núcleos rurais de Pazos. A calidade da auga é comprobada permanentemente mediante a realización de análises na captación. pozos anchos ou mesmo de manaciais almacenándose en depósitos.

99. así como as do polígono industrial. A recollida dos envases depende da Deputación provincial mediate un camión cunha frecuencia variable entre unha vez cada 15 días nos núcleos rurais e dúas veces por semana no nucleo urbano de Verín. que acude a demanda cando os colectores están cheos sen establecer unha periodicidade fixa. Existe recollida de lixo orgánico en todos os núcleos cunha frecuencia de entre dúas e tres veces por semana. nela conflúen os saneamentos dos concello veciños de Castrelo do Val e Oímbra. Queizas.21 e 0. ademais do propio Verín. agásTamagos que conta coa súa propia estación depuradora. verten en fosas e fosas sépticas que van dar a diferentes ríos e regatos. a construción de novos depósitos para o suministro da rede municipal que permitirían acadar unha capacidade de 9600 m3. Ábedes.abastacemento bastante xusta e no caso de Tintores e Feces de Abaixo mesmo podemos observar un déficit de capacidade.no Poligono de Pazos e Feces de Abaixo cunha frecuencia de entre 5 e 6 veces por mes por parte da enpresa CONGALLE. A Rasela. Saneamento A rede de saneamento de Verín constitúe actualmente o punto final da rede de saneamento comarcal. Xestión de residuos O tratamento de residuos sólidos faise seguindo o Plan Xeral de Xestión de Residuos Urbanos de Galicia 2010-2020 no cal co fin de facer corresponder a cada Concello o custo real da recollida en funcións das súas características outorgándolle a cada municipio un indicador de referencia (sostido nunha serie de parámetros poboacionais. O saneamento faise a través da E. En canto ao noso municipio a rede recolle as augas do solo urbano de Verín e dos núcleos de Pazos. A recollida de vidro é cuberta pola empresa DANIGAL. Tintores. Os residuos recollidos son tratados na Ecoplanta situada no Polígono de Pazos.A. A rede dos núcleos rurais sobre todo daqueles que presentan déficit de capacidade tamén deberían ser ampliados. A recollida de papel-cartón faise soamente no núcleo urbano de Verín. No PXOM ponse de manifesto que a capacidade actual da rede de saneamento é claramente insuficiente xa que provoca vertidos. 33 .D. agás na capital onde é diaria. Verín atópase entre os valores 0. Caldeliñas e O Salgueiro. Neste sentido debemos sinalar que existen proxectos de mellora en marcha. deste xeito estan previstas varias actuacións para mellorar o sistema xeral de saneamento e que se concretan por unha banda no reforzo da rede existente e por outra banda na creación dunha nova rede que recolla o saneamento dos núcleos que agora verten a fosas sépticas. se trata dun modelo de instalación na beirarúa de contenedores para a recollida de envase xunto aos tradicionais xenéricos. Cabreiroá. En canto ao resto dos núcleos. Existe tamén un programa de recollida de plásticos agrícolas por parte do Concello.R ( Estación depuradora de augas residuais) situada en Queizás. por outros de cartón e/ou vidro. que pertencecen a categoría de Semiurbano e a xestión faise dende varios puntos: O sistema de recollida selectiva que. xeográficos e socioeconómicos) cun valor. Vilela. en xeral. Para a recollida de outro tipo de materiais construíuse un punto limpo no 2005 no polígono de Pazos por iniciativo do CMATI co fin de evitar os vertedoiros a ceo aberto. apoiado nalgúns núcleos. de cara a resolver os problemas da recollida selectiva nos nucleos rurais.

e chega á subestación do concello dende onde percorre as distintas parroquias por tendido aéreo. A rede principal. unha empresa privada encárgase de manter unha pequena rede de distribución de gas propano canalizado.A Alimentación principal faise a través don tendido noroeste coa liña Salas-Verín de alta tensión. Internet: na comarca non é fácil dispoñer de banda ancha. son varias as zonas nas que non existe cobertura de algún operador o que impide que os usuarios teñan liberdade para escolle o seu operador. Ademais nas zonas proximas á frontera hai problemas coas operadoras portuguesas. e en especial neste caso para aqueles que empregaban os centros educativos situados nas proximidades. de media tensión. internet) Rede Fixa: este servizo está a dispoñibilidade da práctica totalidade territorio. a Xunta e o Concello para o traslado da subestación a unha parcela do Polígono de Pazos co cal se acada o obxectivo de melloras as instalacións ao tempo que se diminúen os riscos para as persoas. 34 . A conexión por infraestructuras de telefonía móbil tamén é deficiente xa que a velocidade de descarga é moi baixa en moitos puntos e o coste é máis elevado que o ADSL. Rede de gas Aínda que Verín non se atopa dentro dos concello aos que chega a rede de gaseoductos de Galicia . Rede móbil: a orografía irregular da zona. agas canse se intenta usar a rede actual no rural para a transmisión de datos (conexión a Internet) xa que ou ben non é posible ou so se permiten conexións a moi baixa velociadade.Suministro de enerxía eléctrica A rede de suministro eléctrico. Cabe destacar neste sentido que se están levando a cabo numerosos proxectos de optimización do suministro dos servizos como fomos vendo nos apartados anteriores e que se fan necesarios para seguir e moi importantes dende o punto de vista turístico. O ADSL está dispoñible en moi poucas localidades. Esta rede parte do centro de almacenamento. chega ata o núcleo urbano e da servizo ás principais rúas da vila. CONCLUSIÓN En xeral podemos dicir que as infraestructuras básicas se atopan bastante desenvolvidas soamente se atopan incidencias en canto ao saneamento e ao servizo de telecomunicacións debido a orografía propia do concello e a súa dispersión. Na actualidade estanse levando a cabo obras de ampliación destas redes de suministro. Todos os núcleos do concello dispoñen de suministro de enerxía eléctrica. dificulta que as compañías telefónicas poidan atender a totalidade da poboación. e de feito na alegación presentada por esa empresa para o PXOM. en moitos casos o terminal cambia automáticamente de compañía incidindo na cuantía das facturas. Servizos de telecomunicacións (fixa. presentando un bo nivel de servizo acaído á demanda. esta atópase situada moi preto da zona escolar polo que recentemente se subscribiu un acordo entre a empresa. depende da empresa concesionaria UNIÓN FENOSA. así como a elevada dispersión xeográfica. mobil. sen haber maiores problemas. distribúese na súa meirande parte por tendidos aéreos. que sae do Poligono de Pazos. A conexión WIFI está presente sobre todo na vila de Verín. e que penetra no concello dende o oeste no solo urbano. apórtase unha estudada previsión de demanda para o futuro que poden servir para ilustrar o presente apartado. O suministro con tensión de 2000 voltio en media e 380 en baixaé de boa calidade por regra xeral. Por este motivo.

45 min) que as outras ofrece un maior número de destinos. Zaragoza. Bilbao.4 Oferta complementaria a) Restauración A oferta de restauración de Verín está formada por 2 restaurantes de 4 tenedores (1º categoría). En nº de prazas a oferta supón un total aproximado 35 . Logroño.2. a nivel autonómico os principais destinos son Vigo. as principais cidades de País Vasco (Vitoria. Tarragona. Castela e León (Palencia. 2 pizzerías. Transporte público autobús: Existen diversas liñas de transportes de viaxeiros tanto de ámbito comarcal e nacional e incluso internacional que teñen como punto de paso Verín. implantáronse diversas rutas de NOITE BUS que enlazan Verín con Xinzo de Limia e Allariz e outros núcleos da Comarca. un establecemento especializado en tapas. Debemos ter en conta que mentres que o servizo de NOITE BUS si podería ter aproveitamento turístico. Estas liñas ofrecen destinos provinciais cara concellos veciños e cara a capital de provincia principalmente. Con todo a principal estación segue a ser a da cidade de Ourense e aínda que se atopa a maior distancia (uns 75km. Santiago de Compostela e A coruña e a nivel nacional destacan as comunicacións con Madrid e enlaces cara o levante. e finalmente enlaces co sur en Sevilla. o transporte escolar compartido debido ás rutas e a escasa capacidade a penas podería ser aproveitado polos turistas. un restaurante pulperia. Bélxica. 2 hamburgueserías. O Concello de Verín tamén se atopa incluído no programa de transporte escolar compartido (coñecido como Tes + bus) que actualmente conta con 5 liñas que comunican internamente as parroquias do concello e algunhas dos concellos veciños. Port Aventura). 20 restaurantes de 1 tenedor (4º categoría). logo o de Lavacolla de Santiago de Compostela a 189km de distancia (2h 4min) e finalmente o de Alvedro de A Coruña a 244 km (2h 30 min). Cádiz. 2. un restaurante de comida turca e outro de comida china. Irún). b) Transportes Aéreos O aeroporto máis cercano ao Concello de Verín é o de Peninado en Vigo situado a 166 km (1h 45min). 3 restaurantes de 2 tenedores (3º categoría). e a da A Gudiña onde teñen parada trens de longo percorrido no eixo Madrid-A Coruña ou Vigo que está a uns 30 km da Vila de Verín. Polo tanto podemos dicir que Verín conta cunha oferta bastante ampla en canto a número de establecementos cun total de 33 entre os que destaca moi por encima os restaurantes de 1 tenedor que supoñen unha porcentaxe de máis do 60%. Alemaña. Valladolid). San Fernando e Alxeciras. un restaurante de comida italiana. Burgos.non so para cubris as necesidade da posible demanda senón tamén porque a súa mellora incide directamente na demanda senón que permite manter unha postura máis respetuosa co medio ambiente. Cáceres e Merída. Andorra. San Sebastián. Holanda e Suíza. Ademais. unha importante tendencia do turismo actual que se fai imprescindible no camiño de lograr un turismo sostible e máis se cabe dentro do perfil turístico do Concello de Verín onde o Turismo de natureza ou Ecoturismo ocupa un rol destacado. Terrestres As estacións de ferrocaril máis próximas son as de Campobecerros no veciño concello de Castrelo do Val situado a 22 km. Dentro dos destinos internacionais atópase: París. Lleida. Cataluña (Barcelona.

A oferta complétase coa Feira e Mercado Rural de VerínS. porén non conta con grandes superficies comerciais.Viajes Verín S. segue en importancia os establecementos adicados á parrillada cun total de 4 establecemetos. 18-20): minorista . bazares. Estación de Autobuses de Verín): maiorista-minorista. plantas. froitas. variedade de árbores froiteiras. Éun mercado típico de grande importancia para a comarca que se realiza na zona histórica da vila. peixe e carne. No tocante ao tipo de cociña a meirande parte teñen como especialidade a cociña tradicional cun porcentaxe do 61% do total e 20 establecementos. en datos porcentuais como era de esperar o grande peso recae nos restaurantes de 1 tenedor. local 3.30 h. d) Sanidade Dentro dos servizos de sanidade pública podemos temos a existencia do Hospital Comarcal de Verín. unha pulpería. hortalizas. Verín): maiorista-minorista. unha tapería.A (Rúa José Santamarina.de 2122 prazas. en horario de 9. tendas de roupa. Dentro deste apartado tamén poderiamos incluír a ampla oferta de bares e cafeterias coas que conta o concello. conta con 79 camas e 3 quirófanos. floristerías. b) Oferta comercial Podemos atopar unha ampla variedade de comercios: carnicerias. Verín): maiorista-minorista.Viajes Iberia S. calzado. librerias. panaderías. un centro de rehabilitación e un laboratorio de análises.00 h.Reyso Viajes (Remedios 3 Baixo B.O Monterrei con catro bodegas especializadas.Zafiro Tours (Espido 17. 36 . 2. 11 e 23 de cada mes. . A oferta completáse coa exitencia de 5 farmacias concentradas no núcleo urbano de Verín. Destacan as tendas de artesanía tradicional de cestería e as bodegas da D. a 14.Viajes Halcón S. droguerías. Tamén haivarios supermercados e dous hipermercados. c) Axencias de Viaxes O Concello de Verín conta con 5 axencias de viaxes: . unha clinica.A (Av de Portugal. Se algún deses tres días coincide en domingo. este celebrase os días 3. . complementos. etc. a variedade de oferta complétase tres establecementos de comida italiana. En canto á sanidade privada Verín conta cun centro de psicoloxía. Verín): maiorista-minorista. Para rematar debemos sinalar a alta concentración da oferta de restauración de Verín. este está integrado no SERGAS e atende tanto á poboación de Verín como do resto de concellos que conforman a Mancomunidade. Non existen no municipio máis centros de atención ambulatoria. a feira trasladase o luns seguinte. ferreterías.A (Av de Portugal 1. dúas hamburgueserías e un restaurante de comida turca e outro de comida china. con postos de venda de roupa. . que se asenta na súa totalidade no núcleo urbano de Verín. A oferta complétase co centro de saúde de Verín que supón a principal infraestrutura de atención primaria do concello e dispón de servizos básicos en medicina xeral. pola tarde funciona como PAC e Urxencia tanto de Verín como dos concellos da comarca.

e) Oferta deportiva
A oferta deportiva do Concello de Verín está formada por varias instalación, o pavillón
polideportivo con piscina climatizada (Rúa Irmáns Moreno) con actividades de escolas deportivas
especializadas( Atletismo, fútbol, natación, tenis, baloncesto, baile latino infantil, aerobic infantil
etc) e escolas xenéricas (psicomotricidade, educación física base). Zona deportiva municipal A
Granxa con uso coordinado coas escolas municipais de deporte e actividades deportivas en xeral e
que conta ademais con piscinas de verán. Complétase cos Campos de Fútbol das parroquias de
Tintores e Feces de Abaixo e outas pistas desportivas ao aire libre.
Temos que sinalar que estes equipamentos deportivos son utilizados en moitos casos para outros
fins, como poden ser concertos, mitins, etc, dado que no concello non se dispón dun equipamento
para estes fins, dato a ter en conta cara ao planeamento do concello. En Verín tamén existe un Club
BTT que ten bastante tirón na zona e unha empresa especializada neste eido, Bicicletas Matias, que
se encarga de organizar rutas en bicicleta. Tamén podemosdestacas a existencia de un centro de ocio
relacionado con actividades deportivas e outras como o senderismo:Tamagani (Rúa Remedios).
f) Oferta socio-cultural
Casa da Xuventude e Biblioteca. Edificio actualmente núcleo da vida cultural do concello. Este
edificio ten tamén, no seu interior, unha serie de servicios municipais como son os Servicios Sociais
e o Plan Xitano realízanse actividades culturais, educativas e divulgativas, así como exposicións e
dispón de museo. No centro impártense cursos, conferencias, talleres, etc.
Centro social da Terceira Idade da Xunta, localizado a pé da Alameda, realízanse
actividadesvarias vinculadas á Terceira Idade, bailes, charlas, salas de estar etc.
Fora do núcleo urbano de Verín atopamos locais socioculturais espallados polas parroquias foito
do movemento asociacionista podemos destacar: local socio-cultural de Queirugas e Tamaguelos ,
Centro Social de Cabreiroá, Quizás e Tamagos, Teleclub de Ábedes, Casa Cultural de Tintores ou a
Asocioción de Mulleres Rurais.
A oferta complétase co Centro de Interpretación de Verín (Avenida de Portugal) no cal se
podedescubrir os aspectos máis significativos de Verín.
g) Taxis
En Verín hai catro paradas de Taxi:
- Praza do Concello
- Praza da Merced
- Estación de Autobuses
- Hospital
h) Servizos de información turísticas
O Concello de Verín conta cunha Oficina Municipal de Información Turística, esta está situada
no nucleo urbano de Verín na rúa Iramáns La Salle, recentemente trasladada da Casa do Asistente
onde antes estaba ubicada. A oficina permane aberta todo o ano de luns a sábado co seguinte
horario: de 10:00 a 14:00 e de 17:00 a 20:30 h. O teléfono de contacto é 988 41 16 14 e o correo
37

electrónico turismo@verín.net. O persoal da oficina está formado por un director responsable da
oficina que traballa todo o ano e dous traballadores temporais que son contratado en épocas de
maior afluencia turística en temporada alta.
En canto a guías de información turística profesionais non se teñen datos.
Conclusión
Logo do análise anterio podemos concluir que en xeral o concello presenta un nivel de
equipamentos moi desenvolvido o cal ten unha relación directa co rol de cabeceira de comarca que
ostenta o Concello de Verín e que se ve claramente no papel que desempeña en canto á oferta
educativa e asistencial para os concellos límitrofes que conforman a Mancomunidade ou Comarca.
Porén no que se refire á oferta sociocultural obsérvase unha oferta bastante escasa, as entidades de
maior peso, soamente dúas atópanse na vila de Verín e o resto son centros sociais espallados polos
distintos núcleos rurais que presentan un nivel de aproveitamento case nulo.
2.2.5 Planificación
Entre os plans que afectan ao Concello de Verín podemos citar:

PXOM, Plan Xeral de Ordenación Municipal aprobado no 2012.

O P.P do Polígono Industrial C-1 de Pazos aprobado no 1986.

PEPRI do Barrio de San Lázaro e do Núcleo histórico de Verín apribado no 2003.

O Plan da Eurocidade Chaves-Verín, de índole propiamente turístico, aprobado no 2009 e
que emana do POCTEP.

Plan de Competitvidade Turistica, Puertas de Galicia, 2011.

Modelo de Aproximación á calidade turística (MACT).

38

2.3 Análise externo
2.3.1 Demanda
Debido á falta de datas acerca da demanda turística de Verín acchégase un breve análise sobre a
demanda da cidade de A Coruña segundo un estudo publicado polo Consorcio de Turismo de A
Coruña. 10
Nº de visitantes
Nos meses de xullo e agosto, atendéronse nas dúas oficinas de turismo de A Coruña un total de
24327 visitantes (9113 en xullo e 15154 en agosto) o que supón unha media estival de 426 persoas
por día.
Procedencia
En canto á procedencia destacan os visitantes nacionais fronte aos internacionais. Dentro do
mercado nacional cabe destacar as C.A de Madrid cun 21% das consultas, seguido de Andalucía con
un 15% e de Cataluña con un 12%.
En canto aos visitantes internacionais por continentes destaca Europa cun 78% seguidos de
América e Asia. Dentro do mercado europeo o principal mercado emisor é Francia, seguido de
Italia, Portugal e Reino Unido
Idades
O 28% dos visitantes ten entre 25 e 35 anos seguidos da franxa comprendida entre 46 e 55 cun
27% . O 26% restante ten entre 36 e 45 anos e tan so un 6% ten entre 18 e 25 e o 12% supera os 55
anos.
Frecuencias
O 70% das consultas atendidas en verán son atendidas son de persoas que visitan por primeira
vez o destino fronte ao 30% de turista que xa estiveran en ocasións anteriores.
Información sobre o destino
A pregunta de cal foi a fonte pola cal decidiron visitar o destino e onde buscaron a información
sobre o mesmo, o 42% responde que a través de Internet e Redes Sociais, un 31% a través do
consello de amigos, u 14 % a través dos medios de comunicación e un 11% a través de folletos e
propaganda turística.
Medios de trasporte
O 77% dos visitante chegaron por carretera e en vehículo propio, fronte ao 11% que viaxou en
avión, o 5% en tren, o 5,2% en autobús e 1.5 % en barco.
Aloxamento
O hotel é o aloxamento preferido pola maioría de visitantes cun 43% seguido das casas de
familiares e amigos cun 12% e logo campings e pensións.
Estancia media
O 42% dos turistas atendidos asegura pasar máis de dúas noites fronte ao 41% que pernocta un
día na cidade. Un 15,7% dos encuestados so pasaron unhas horas na cidade.
10 “Análise descriptivo da demanda turística de A Coruña” (2012)

39

Perfíl
Segundo os datos analizados, o visitante tipo foi un viaxeiro de procedencia nacional cunha idade
comprendida entre os 36 e 55 anos, que viaxa en familia ou con parella e que chega á cidade por
carretera e en vehículo propio.

2.3.2 Análise competitivo
No análise da posición competitiva de Verín vimos as ventaxas comparativas e competitivas que
presentaba e en función diso unha das estratexias competititivas que eleximos foi a de Enfoque
/Segmentación nunha serie de tipoloxías turísticas que configuran o producto turístico que oferta o
noso concello: turismo termal (centrado na explotanción das potencialidades de Sousas, Cabreiroá,
Fontenova, Caldeliñas e Fonte do Sapo), Ecoturismo e de natureza (centrado na diversidade de
espazos naturais e en especial corredor ecolóxico que conforma o río Támega ao seu paso por
Verín), turismo enolóxico (centrado na D.O de Monterrei e todas as actividades que se derivan da
súa producción) e turismo cultural (centrado no patrimonio histórico cultural do Concello e no
Entroido).
a) Destinos competidores
Turismo termal
No eido do turismo termal a competencia e ampla e forte. En primeiro lugar, debemos ter en
conta que a provincia de Ourense é un destino termal por excelencia polo que a este nivel xa nos
atoparemos con importantes destinos competidores, segundo o mapa seguinte, os principais focos
termais da provincia de Ourense concétranse na metade oeste (destacan o concello de Ourense,
Cenlle, Beade, O Carballiño, Boborás, Maside, Ribadavia ), logo temos unha pequena focalización
no centro da provincia ( Allaríz, Xunqueira de Ambría, Maceda, Esgos, Baños de Molgas), no sur
destacan a zona de Lobios e A Porqueira e Verín e Monterrei, finalmente no da provincia, atópanse
mananciais de interese e, como casos illados, infraestruturas turísticotermais abandonados que
poderían ser a base de futuras iniciativas (por exemplo, Bembibre en Viana do Bolo, O Barco ou
Castro Caldelas).
Deste xeito establecemos que os principais destinos competidores de Verín son a zona noroeste
(Ourense, Cenlle, Beade, O Carballiño, Boborás, Maside, Ribadavia), o foco central de Allariz e
arredores e o suroeste (Lobios e A Porqueira).
A nivel autonómico o principal foco de turismo termal que pode supoñer unha competencia é a
provincia de Pontevedra e en especial Cuntis, Illa da Toxa, Mondariz e Caldas de Reis.
A nivel nacional as provincias que máis destacan son Barcelona e Granada seguidos de Huesca e
Zaragoza.
Debemos engadir, tendo en conta o carácter fronteirizo de Verín, a Chaves que constitúe un
importante foco de turismo termal da zona.
Turismo de natureza e ecoturismo
Son varios os destinos próximos que ofertan este tipo de turismo entre eles podemos destacar
Allariz (Reserva da Biosfera), os concellos que forman parte do Parque Natural do Invernadoiro
( Castrelo do Val, Pobra de Trives e Vilariño de Conxo), os concellos que forman parte do Parque
Natural de Baixa Limia-Serra do Xurés, que á súa vez forma parte da Reserva da Biosfera GerésXurés ( Entrimo e Lobios ) , os que conforman o Parque Natural Serra da Enciña da Lastra (Rubiá,
Comarca de valdeorras) así como a zona do Bidueiral de Montederramo (Ribeira Sacra).
Turismo enolóxico
40

atendendo a unha serie de atributos e fronte á súa competencia e o mapa de posicionamento é a imaxe gráfica desa situación. porén o entroido tamén ten un peso destacado en Ourense. o conxunto monumental de Ribadavia. pediriaselle ao consumidor a súa opinión sobre varias marcas ou destinos e sobre cal sería o seu ideal. Deste xeito. Atributos Infraestruturas turísticas. Conservación ambietal: todo o que ten que ver coa conservación e proteción do medio ambiente e os valores paisaxísticos. baseadas nas cinco denominacións de orixe que ten a Comunidade Autónoma de Galicia. Logo do análise dos destinos competidores de Verín segundo as principais tipoloxías turísticas podemos ver os principais competidores por tipoloxía turística: Turismo termal: Chaves. O Barco. Allariz e O Barco de Valdeorras Turismo enolóxico: O Ribeiro. a zona de Valdeorras. 41 . como con relación á posición ideal. Escala de valores e ideal Os ideais para a conservación son os valores máis altos establecidos na escala de 1-8 e para as infraestruturas tamén serían os valores máis altos na escala 1-8.Os destinos competidores máis próximos no eido do turismo enolóxico son a zona da Ribeira Sacra. Turismo cultural Os destinos máis próximos a Verín que focalizan o turismo cultural da zona son en primeiro lugar a Ribeira Sacra . Ribeira Sacra e Ourense. para ofrecer unha imaxe visual da imaxe percibida fronte aos competidores. Ribeira Sacra e O Barco de Valdeorras. Con todo isto o mapa reflictiría claramente a posición do noso destino turístico na mente do publico obxetivo. a través de enquisas á demanda principalmente. Baiona). Asimesmo se nos centramos no importante atractivo turístico que ten o Entroido de Verín debemos falar da competencia que exercen os demais entroidos da zona. en especial os que forman parte do chamado Triángulo Máxico. Manzaneda. b) Mapa de posicionamento O posicionamento é a imaxe percibida polos consumidores du producto ou destino turístico. O Ribeiro e Rías Baixas (Cambados. con relación tanto ao s atributos ou beneficios que lle ofrece. para coñecer os atributos que os consumidores consideran máis importantes. Viana do Bolo. Ourense e O Carballiño Turismo de natureza: Ribeira Sacra. que tería que ver co grao de aproveitamento das potencialidades turísticas e cos servizos que se lle ofrecen ao consumidor. o Concello de Laza e Xinzo de Limia. A natureza académica do noso traballo non nos permite facer un estudo tan profundo polo que se estableceran a grandes rasgos os atributos que nos creemos que serían máis valorados pola demanda e a súa escala de valores. Para elaborar un mapa de posicionamento é necesario realizar un estudo de marketing. centros históricos como Allariz ou Castro Caldelas e a cidade de Ourense. Bande ou Vilariño de Conso. Finalemnte decidimos que os tres competidores principais do Concello de Verín son a Ribeira Sacra. Allariz e Ourense e o Barco de Valdeorras xa que son unha contantes ao longo de todo o análise. Turismo cultural: Allaríz.

de natureza e termal) sería manter e se éposible mellorar a conservación ambiental levando a cabo iniciativas de posta en valor. as Infrestruturas turísticas que están directamente relacionados co aproveitamento efectivo das nosas potencialidades turísticas non é un punto forte obtendo valores negativos con respecto aos nosos principais competidores. 42 .ATRIBUTOS VERÍN RIBEIRA SACRA ALLARIZ OURENSE O BARCO DE VALDEORR AS Ifraestruturas -2 5 4 7 -3 Conservación 6 7 7 -3 6 POSICIONAMENTO CONCELLO DE VERÍN 8 6 CONSERVACIÓN 4 2 0 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 -2 -4 -6 -8 INFRAESTRUTURAS c) Posicionamento ideal No mapa de posiconamento podemos observar como a pesar de que dende o punto de vista do atributo de conservación estamos ben posicionados con respecto aos nosos competidores. o posicionamento ideal do noso concello como destino competidor tendo en conta as tipoloxías turísticas que conforman o noso producto (turismocultural. No tocante ás infraestruturas turísticas sería necesario levar a cabo accións de mellora da calidade e aumento da oferta de aloxamento. recuperación e protección tanto do medio ambiente como dos valores paisaxísticos do noso concello. levando ao mesmo tempo campañas de concienciación para a poboación residente sempre coa finalidade de conseguir un turismosostible e de calidade. soamente nos supera Ribeira Sacra e Allariz.así como importantes accións encamiñadas principalmente á construción de diferentes infraestruturas que permitan o aproveitamento efectivo das nosas ventaxas comparativas sobre todo no que se refire a riqueza termal e pasisaxística do concello. agás O Barco de Valdeorras. Deste xeito. enolóxico.

POCTEP). -Falta de integración da oferta turística. OPORTUNIDADES AMEAZAS -Localización estratéxica: cruce de camiños entre Galicia. -Crise económica e perda de poder adquisitivo. -Elevada competencia no sector turístico en zonas limítrofes. -Aproveitamento do producto turistico das rutas xacobeas (Camiño de Santiago e Vía da Prata). -Tendencia da preocupación polo medio ambiente. -Escaseza de oferta turística complementaria. -Falta de profesionalización nos traballadores do sector turístico.4 DAFO FORTALEZAS DEBILIDADES -Existencia de productos con D. -Posición do Camiño Portugués como a segunda ruta xacobea máis transitada -Demanda crecente de productos autóctonos artesanais. -Posición da Vía da Prata como un dos menos coñecidos e transitados. Rías Baixas e Portugal (A-52). -Existencia de rutas xacobeas de paso (Via da Prata e Camiño Portugués). -Carencia de aloxamento de categorías superiores. -Trazado do AVE que limita o rol do concello como lugar de parada e descanso. -Estratexias de promoción de débiles.2. -Escaso tirón da provincia a nivel de turistas internacionais. -Importantes axudas a nivel europeo. -Oferta ampla de equipamentos e servizos ao cidadán pola condición de cabeza comarcal. -Cooperación con Chaves: Proxecto Eurocidade Chaves-Verín. -Envellecemento da poboación e éxodo da poboación xoven. -Aproveitamento de sinerxias de destinos turísticos próximos. -Capacidade de atracción limitada do turismo termal entre os xóvenes. -Presenza de axentes industrias con imaxe de marca (Cabreiroá. (FEDER 2014-2020. -Desarrollo de certificados de calidade turística a nivel comarcal (MACT) -Existencia de centro de formación en hostelería. -Novos canais de comercialización (TIC). -Existencia de importantes recursos culturais. -Alta estacionalidade de importantes atractivos turísticos como o Entroido. -Riqueza e diversidade de recursos naturais e paisaxísticos. -Existencia de movementos internos de concentración da poboación en núcleos urbanos. -Imaxe de Verín como cabeceira de comarca e antiga vila termal. -Oferta insuficiente de servicios de intermediación turística. -Mellora das comunicacións coa meseta. Roberto Verino). -Presenza de festas de Interese Turístico Nacional (Entroido de Verín). -Rede de telecomunicacións insuficiente. Auxe do turismo Retirement. -Deterioro de algúns recursos turísticos. -Non aproveitamento da potencialidade no turismo rural. 43 . -Destacada labor de promoción do turismo termal en conferencias e feiras especializadas. -Desarrollo dunha imaxe turística comarcal coa complementariedade entre concellos. -Accesibilidade limitada por vía aérea e ferroviaria. -Tendencia da preocupación polo benestar físico. -Proximidade a destinos con recursos similares e máis competitivos.I -Características climáticas propicias para productos de calidade diferenciada. -Resistencia das empresas ao cambio e á modernización. -Non aproveitamento da potencialidade no turismo activo e ecoturismo e turismo natural. -Baixa estacionalidade do turismo termal e enolóxico. -Necesidade de aumentar a cooperación empresarial e entre asociacións supramunicipais. -Tendencia a buscar alternativas ao turismo tradicional.O Monterrei). Auxe do turismo do Ecoturismo. -Gastronomía destacada e presenza de productos de calidade diferenciada. -Existencia de areas naturais protexidas. -Escasa presencia nas redes e medios de comunicación non tradicionais. -Clima extremedamente seco na época estival e frío en inverno. Portugal e o resto da P.O (D. -Necesidade de melloras na sinalización turística. -Presenza de augas termais de prestixio e consolidadas. -Oferta turística altamente concentrada na Vila de Verín. restauración e turismo na provincia. -Escaso aproveitamento do potencial termal.

OBXECTIVOS ECONÓMICOS 1. Observouse no DAFO varias problemáticas co sector empresarial de Verín: resistencias á moderninación. o que se persegue é a integración das zonas menos desarrolladas e don núcleos rurais no desenvolvemento económico do concello. o obxectivo será a diversificación da oferta de productos turísticos a través do aproveitamento efectivo de recursos endóxenos relegados ata o momento a un segundo plano que ademais poden contribuir dun xeito destacado na desestacionalización e na atracción dun perfil de turista de poder adquisitivo medio-alto e con estancias relativamente prolongadas. Este obxectivo está relacionado con varias problemáticas que se observaron no análise como a existencia de movementos internos da poboación cara os núcleos máis urbanizados que producen o abandono e despoboamento dos núcleos rurais e a alta concentración da oferta complementaria e de infraestruturas e equipamentos na capital do concello. Neste sentido. falta de cooperación e escaseza de empresas relacionadas coa oferta complementaria. en primeiro lugar. a intermediación e os servizos de información que afectan negativamente no desarrollo dun turismo de calidade. etc. 3. 2. Diversificar a oferta de productos turísticos. SOCIO-CULTURAIS 1. Fomentar a creación. o turismo enolóxico e o turismo termal así como coa alta estacionalidade de productos punteiros do concello como o Entroido. comercio artesanal. Esta cuestión é 44 . modernización e especialización das empresas locais. a creación de empresas que suplan as carencias que antes vimos e logo a modernización e especialización das empresas tanto directamente relacionados co turismo (aloxamento) como aquelas que son complementarias deste (restauración. polo que se pretende fomentar. Incrementar a formación e culificación dos rescursos humanos. Deste xeito.3. Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello.). No análise DAFO observouse que unha das debilidades era a falta de profesionalización dos traballadores activos no sector turístico. Este obxectivo está en relación directa con varias das debilidades que se observaron no análise DAFO e que teñen que ver co escaso aproveitamento de importantes potencialidades turísticas como son o turismo rural.

2. Neste sentido. etnográficos e paisaxísticos do medio rural. desarrollando o concepto de responsabilidade medioambiental con diferentes iniciativas e que incide directamente no desarrollo dun turismo sostible e na mellora da calidade de vida.importante tela en conta para poder promocionar o turismo de Verín como un turismo de calidade que require unha atención profesionalizada que enalteza a visita dos recursos do concello e que ao mesmo tempo terá un eco positivo na calidade de vida dos traballadores do sector. débense levar a cabo iniciativas que muden esta tendencia e que axudarán non so á recuperación de recursos na actualidade en estado de deterioro senón que ademais constribuirá no desarrollo dun turismo sostible. Con este obxectivo preténdese protexer e recuperar determinados recursos naturais que ao longo do tempo foron perdendo valor ante as distintas iniciativas locais producíndose o seu deterioro. o obxectivo é concenciar a poboación residente da importancia de manter e mellorar a calidade ambiental do seu entorno. por unha banda. Este obxectivo está en relación con varias das debilidades detectadas no análise. agroturismo. Desta maneira a recuperación dos elementos históricos. AMBIENTAIS 1. destacan principalmente os recursos naturais hídricos relacionados coas fontes termais que supoñen un aspecto ambiental característico da comarca e que é necesario poñer en valor e protexer polos seu interese a nivel natural e medioambiental. O aproveitamento limitado dos recursos naturais presentes no concello de Verín está relacionado coa valorización destes por parte da poboación local. Protexer e poñer en valor recursos naturais destacados do concello. Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local. o aproveitamento dos recursos relacionados co medio rural que ata agora non foron plantexados (turismo rural. 3. Neste sentido. 45 . 2. etnográficos e paisaxísticos do medio rural de Verín permite. O non aproveitamento efectivo de determinados recursos endóxenos que se observou no análise está en relación co valor que a poboación local ten cara a patrimonio propio. Recuperar os valores históricos. Fomentar a concienciación medioambiental por parte da poboación local. turismo etnográfico) pero ademais pode contribuir á mellora da calidade de vida da poboación rural ofrecendo nichos laborais e oportunidades de desarrollo económico e a moderar o despoboamento dos núcleos rurais.

46 .3. coherente e articulada. é imprescindible intensificar a cooperación e as labores conxuntas que permitan manter e mellorar a calidade medioambiental da comarca que de novo incidia directamente na mellora da calidade de vida da poboación residente. Intensificar as inciativas de cooperación supramunicipal para manter e mellorar a calidade ambiental da comarca. O concello de Verín forma parte dun entorno natural e medioambiental que engloba varios municipios limítrofes da comarca e mesmo sobrepasa a fronteira ata municipios portugueses (sistema do río Támega). Deste xeito. Dende o punto de vista turístico non so contribuirá ao desarrollo dun turismo sostible e respetuoso co medioambiente senón que ademáis servirá para ofrecer unha imaxe de comarca integrada.

1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO FONTES DE FINANCIACIÓN TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 47 .1 Formación agraria PLAN DE ACTUACIÓN 1.1 Programas de difusión de novas técnicas de cultivo e de novas produccións. ESTRATEXIAS E PLANS DE ACCIÓN OBXECTIVOS ECONÓMICOS 1. Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello OBXECTIVO ESTRATEXÍA 1.4.

2. Etnográfico e Agroturismo).2 Diversificación da actividade económica nas parroquias rurais. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO FONTES DE FINANCIACIÓN TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 48 . Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello.1 Impulso da actividade turística no medio rural (Turismo Rural. ESTRATEXÍA 1. PLAN DE ACTUACIÓN 1.OBXECTIVO 1.

Fomentar un desarrollo económico conxunto e articulado de todo o concello.2. ESTRATEXÍA 1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO FONTES DE FINANCIACIÓN TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 49 . PLAN DE ACTUACIÓN 1.OBXECTIVO 1.2 Promoción da comercialización de productos ecolóxicos.2 Diversificación da actividade económica nas parroquias rurais.

Fomentar a creación. ESTRATEXÍA 2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 50 .1 Fomento da cultura emprendedora PLAN DE ACTUACIÓN 2. modernización e especialización das empresas locais.1 Programas de formación para a creación e xestión empresarial.1.OBXECTIVO 2.

modernización e especialización das empresas locais.1 Fomento da cultura emprendedora PLAN DE ACTUACIÓN 2.2 Difusión de axudas públicas para a constiución de novas empresas.1.OBXECTIVO 2. ESTRATEXÍA 2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 51 . Fomentar a creación.

Fomentar a creación.OBXECTIVO 2.2 Introducción de TICS como ferramenta de apoio a xestión interna e á comunicación externa. PLAN DE ACTUACIÓN 2.2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 52 .1 Programa de axudas e subvencións para a implntación de TICS. ESTRATEXÍA 2. modernización e especialización das empresas locais.

1 Creación de un Foro de carácter supramunicipal que sexa punto de encontro e coñecemento para empresas da comarca. Fomentar a creación.OBXECTIVO 2. ESTRATEXÍA 2. modernización e especialización das empresas locais.3.3 Cooperación empresarial PLAN DE ACTUACIÓN 2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 53 .

3 Creación dun Centro de Interpretación Ambiemtal. posicionando Verín como sede para a celebración de competiciñons deportivas relacionados con ciclismo. O primeiro paso é adecuar as infraestruturas para este tipo de turismo. estas poden ser a través da promoción en federacións ou asociacións de ciclismo. tamén se debe analizar a posibilidade de construír pistas para o ciclismo de montaña. Diversificar a oferta de productos turísticos. Actualmente Verín conta cunha oferta de rutas de senderismo bastante ampla porén é necesario reforzar o mantemento e a sinalización para optimizar o seu uso e para que todas teñan unha sinalización homoxénea.2 Impulso do cicloturismo.1 Mellora da oferta de rutas de senderismo.1. así como traballar conxuntamente con outras asociacións dos concellos proximos co fin último de crear un marca como destino de cicloturismo. 54 . Sería ademais conveniente e práctico establecer unha clasificación tipolóxica das rutas ofertadas segundo o seu grao de dificultade co fin de poder ofrecer rutas axustadas aos diferentes perfís de usuario (familais con nenos. impulsar a candidatura para introducir a Comarca de Verín Volta Ciclista a España. Outro dos plans de actuación é o impulso do cicloturismo no concello de Verín. moto cross. 3.1 Creación e desarrollo de productos de Turismo Activo e Ecoturismo. etc. 3.1.OBXECTIVO 3.). levaranse a cabo diferentes iniciativas para diversificar a oferta.). Para impulsar este tipo de turismo no Concello é necesario levar a cabo campañas de promoción. xente xoven. aproveitando o desuso de estradas e a creación de novas vías para o desarrollo de rutas polos antigos trazados.4 Cooperación cos concellos da comarca e Chaves (Eurocidade) A liña estratéxica basease na crecación de novos productos relacionados co Turismo activo e o Ecoturismo. creando unha Marcha anual de cliclismo. boogies. así como o desarrollo e mellora de productos preexistentes. ESTRATEXÍA 3.1. Unha das primeiras actuacións que se deben levar a cabo é a introducción de certas melloras necesarias na oferta de rutas de sendeirismo. unha proposta interesante sería a creación de rutas ecuestres ou motorizadas (quads. 3. etc.No Concello de Verín existe unha Asociación BTT dende o 2007 que esta levando a cabo importantes iniciativas de promoción e difusión dese tipo de prácticas porén é necesario implantar actuacións dende a administración local.1. personas da terceira idade. Finalmente. PLAN DE ACTUACIÓN DESCRIPCIÓN 3.

obradoiros de educación ambiental. visitas guiadas especializadas. non é unha tipoloxía especialmente desarrollada no concello. tec. Para iso proponse a creación dun Centro de Interpretación Ambiental. PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 55 .No eido do Ecoturismo debemos dicir que. que podería ser en colaboración con outros concellos proximos para crear unha imaxe integrada da Comarca. Á hora de levar a cabo todas estas actuacións debemos ter en conta o carácter tranfronteirizo do Concello e a unidade medioambiental que Verín forma con demais concellos que conforman a Comarca polo que se debe buscar a cooperación a través da Eurocidade Chaves. a pesar das claras potencialidades que posúe Verín. xornadas de divulgación. Deste xeito inténtase promover un turismo sostible a través do turismo de Natureza ou Ecoturismo e do Turismo activo permitindo un aproveitamento efectivo e respetuoso co medio ambiente que contribuirá a promocionar o Concello de Verín como un Turismo de calidade en calquera das tipoloxías turísticas. Dende o Centro de Interpretación Ambiental coordinaríanse toda a oferta relacionada co Ecoturismocentrada por unha banda nas diferentes exposicións e charlas que se poden realizar na sede do propio centro e por outra banda.Verín e do traballo conxunto con toda a Comarca.

2 Creación e desarrollo de productos de Turismo Termal.OBXECTIVO 3. Diversificar a oferta de productos turísticos.2.1 Cooperación con Chaves no eido do Termalismo (Eurocidade). DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 56 . ESTRATEXÍA 3. PLAN DE ACTUACIÓN 3.

2.2 Restauración e apertura do Balneario de Cabreiroá.2 Creación e desarrollo de productos de Turismo Termal. PLAN DE ACTUACIÓN 3.OBXECTIVO 3. Diversificar a oferta de productos turísticos. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 57 . ESTRATEXÍA 3.

DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 58 .2. PLAN DE ACTUACIÓN 3.OBXECTIVO 3.3 Participación en Feiras especializadas.2 Creación e desarrollo de productos de Turismo Termal. Diversificar a oferta de productos turísticos. ESTRATEXÍA 3.

OBXECTIVO 3.3. Diversificar a oferta de productos turísticos. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 59 .3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo.1 Cooperación coa D. PLAN DE ACTUACIÓN 3. ESTRATEXÍA 3.O Monterrei e bodegas particulares.

3.2 Creación de rutas temáticas (visita a bodegas e viñedos) DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 60 .OBXECTIVO 3. Diversificar a oferta de productos turísticos. PLAN DE ACTUACIÓN 3. ESTRATEXÍA 3.3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo.

PLAN DE ACTUACIÓN 3. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 61 .3. Diversificar a oferta de productos turísticos.3 Incorporación da D.OBXECTIVO 3.O Monterrei en “Rutas del Vino de España”. ESTRATEXÍA 3.3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo.

PLAN DE ACTUACIÓN 3. Diversificar a oferta de productos turísticos.4 Creación de xornadas enolóxicas cunha periodicidade semestral. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 62 . ESTRATEXÍA 3.3.OBXECTIVO 3.3 Creación e desarrollo de productos de Enoturismo.

1 Estudio para detectar as maiores necesidades formativas. ESTRATEXÍA 1.OBXECTIVOS SOCIO-CULTURAIS OBXECTIVO 1. PLAN DE ACTUACIÓN 1.1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 63 .1 Formación dos profesionais do sector turístico. Incrementar a cualificación e formación dos recursos humanos.

Incrementar a cualificación e formación dos recursos humanos.2 Implantación de cursos de formación adaptados. ESTRATEXÍA 1.1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 64 . PLAN DE ACTUACIÓN 1.1 Formación dos profesionais do sector turístico.OBXECTIVO 1.

ESTRATEXÍA 1. Incrementar a cualificación e formación dos recursos humanos. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 65 .3 Implantación de practicas laborais turísticas na Comarca.OBXECTIVO 1.1. PLAN DE ACTUACIÓN 1.1 Formación dos profesionais do sector turístico.

ESTRATEXÍA 2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 66 .OBXECTIVO 2.1.1 Realización de charlas e ciclos informativos.1 Sensibilización da poboación local ante a riqueza patrimonial do concello PLAN DE ACTUACIÓN 2. Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local.

Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local.1 Sensibilización da poboación local ante a riqueza patrimonial do concello PLAN DE ACTUACIÓN 2. ESTRATEXÍA 2.1.OBXECTIVO 2.2 Proxección de documentais e outros materiais sobre o patrimonio de Verín. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 67 .

Incrementar a valorización do patrimonio por parte da poboación local. ESTRATEXÍA 2.1.1 Sensibilización da poboación local ante a riqueza patrimonial do concello PLAN DE ACTUACIÓN 2. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 68 .3 Organizacion de encontros e excursións para facer visitas grupais guiadas.OBXECTIVO 2.

DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 69 .1 Recuperación de oficios e empresas tradicionais. ESTRATEXÍA 3. etnográficos e paisaxísticos do medio rural.OBXECTIVO 3.1 Creación de talleres de oficios tradicionais. Recuperar os valores históricos.1. PLAN DE ACTUACIÓN 3.

ESTRATEXÍA 3. etnográficos e paisaxísticos do medio rural.1.1 Recuperación de oficios e empresas tradicionais. PLAN DE ACTUACIÓN 3.2 Organización de xornadas e feiras temáticas. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 70 . Recuperar os valores históricos.OBXECTIVO 3.

PLAN DE ACTUACIÓN 3. ESTRATEXÍA 3.1 Xornadas de traballo de rehabilitación e limpeza do patrimonio etnográfico. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 71 .OBXECTIVO 3.2 Rehabilitación de estruturas rurais tradicionais. etnográficos e paisaxísticos do medio rural. Recuperar os valores históricos.2.

Recuperar os valores históricos. etnográficos e paisaxísticos do medio rural.OBXECTIVO 3.2 Rehabilitación de estruturas rurais tradicionais. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 72 .2. ESTRATEXÍA 3. PLAN DE ACTUACIÓN 3.2 Axudas aos propietarios para o mantemento de estruturas tradicionais.

OBXECTIVO 3.1 Traballos de recopilación e documentación. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 73 . ESTRATEXÍA 3.3. historias. etc) PLAN DE ACTUACIÓN 3. Recuperar os valores históricos.3 Recuperación do patrimonio etnográfico inmaterial (costumes. lendas. etnográficos e paisaxísticos do medio rural.

1. ESTRATEXÍA 1. Protexer e poñer en valor recursos naturais destacados do concello.1 Traballos de rehabilitación de Fonte do Sapo e Manantial de Caldeliñas.1 Recuperación e protección dos recursos termais do concello. PLAN DE ACTUACIÓN 1.OBXECTIVOS AMBIENTAIS OBXECTIVO 1. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 74 .

Protexer e poñer en valor recursos naturais destacados do concello.OBXECTIVO 1.1. PLAN DE ACTUACIÓN 1. ESTRATEXÍA 1.2 Organización de xornadas e conferencias de Hidroloxía. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 75 .1 Recuperación e protección dos recursos termais do concello.

Fomentar a concienciación medioambiental da poboación local. PLAN DE ACTUACIÓN 2.1 Implantación de cursos.1. charlas e talleres de concienciación e eduación ambiental. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 76 . ESTRATEXÍA 2.1 Concienciación e sensibilización ambiental da poboación residente.OBXECTIVO 2.

Fomentar a concienciación medioambiental da poboación local. PLAN DE ACTUACIÓN 2.2 Programas de voluntariado para o coidado do medioambiente. DESCRIPCIÓN PRESUPOSTO TEMPORALIZACIÓN INDICADORES DE SEGUEMENTO OBSERVACIÓNS 77 .1.OBXECTIVO 2. ESTRATEXÍA 2.1 Concienciación e sensibilización ambiental da poboación residente.

78 .

Viana • Asociaciación Rural Portas Abertas • CEMIT de Verín (Rede de Centros para a Modernización e Inclusión Tecnolóxica) • Centro Comercial Urbano • Camara de Comercio de Ourense • Centro Cooperativo de Verín • INORDE (Instituto Ourensano de Desenvolvemento Económico) • Termared • AEVER (Asociación de empresarios de Verín) • Asociación de Municipios para o Plan de Competitividad Turística das comarcas de Monterrei e Conso-Frieiras No Plan de Actuación de Verín 2009-2014 11 presentouse como unha das liñas de acción para o sector turístico a creación dun ente mixto local que contase coa participación de todos os axentes do sector tanto empresas privadas como do sector. o órgano de xestión debe permitir a participación do sector privado debido a que a existencia dunha área de turismo dependente da administración faise insuficiente xa que como se detectou no análise DAFO unha das debilidades que presentaba o concello era a falta de cooperación por parte do sector privado polo que. con dous obxectivos claros: canalizar todas as actividades dunha maneira organizada. 2009. Logo de todos os puntos analizados do Concello de Verín ao longo do presente plan establécese a creación dun ente que actúe como órgano de xestión. en segundo lugar é aconsellable que a colaboración do sector privado permita a aportación de recursos para evitar a dependencia exclusiva das contribucións fixas das adimistracións promotoras e finalmente. en concreto o departamento de Turimo atópase dentro da Área de Promoción Económica e de Emprego do Organigrama do concello do que son responsables Enrique Díaz García e Juan Manuel Jiménez Morán. outras empresas afíns. Plan de actuación verín 2009-2014”. 11Informe “Estudio socioeconómico.5. aproveitando recursos e conseguindo economías de escala e lanzar unha sinal ao mercado ( posibles inversores. 79 . Departamento de Estudios da Cámara Oficial de Comercio e Industria de Ourense. Ademais disto podemos falar de outras entidades e asociacións que teñen estre as súas labores a promoción e dinamización turística no Concello de Verín: • Eixo Atlántico • Eurocidade Chaves-Verín • Portas de Galia Verín. Tendo en conta a conxuntura do sector turístico en Verín creemos que o ente adecuado sería aquel que se puidese adaptar ás seguintes circunstancias: en primeiro lugar. etc. con um mesmo destino. e finalmente que as empresas poidan formar parte del a título individual e que os seus representantes estén integrados nos órganos de goberno para aumentar o recoñecemento do ente por parte dos axentes privados do sector.) que amose que o sector ten potencial e que hai unha intención clara e precisa de desarrollala. ÓRGANOS DE XESTIÓN No concello de Verín existe actualmente unha área de turismo integrada dentro da estructura administrativa local. retomando a liña do Plan de Actuación antes citado.

a fórmula do ente que mellor se adaptaría é a dun órgano autónomo. Así. e en concreto baixo a forma institucional dun patronato xa que se trata de un ente de fácil e áxil xestión con estruturas flexibles e que a pesar de ser unha entidade de dereito público ten personalidade xurídica propia na cal todos os representantes do sector privado poden participar con independencia da súa aportación económica a título individual e integrados nos seus órganos de goberno. 80 .Deste xeito. garantiza a transparencia e seguridade xurídica e económica. ao depender dunha institución pública e ao mesmo tempo é recoñecido por parte das empresas como un organismo de referencia da xestión turística local.

territorio.6. – Membro 1: Graduada en Turismo pola Universidade de A Coruña e con un Máster en Dirección e Planificación do Turismo pola Universidade de Santiago de Compostela . etc. Turismo e Restauración polo Instituto Europeo de Estudos Empresariais. 81 . xa que como fomos vendo o sector turísticos e as actividades que del se derivan afectan de moitos xeitos en diversos ámbitos (sociedade. – Membro 2: Graduada en Xeografía e Ordenación do territorio pola Universidade de Santiago de Compostela e cun Máster en Xestión do Patrimonio e Palificación e Desarrollo Territorial pola mesma Universidade. economía. medioambiente. cultura.). EQUIPO TÉCNICO A composición do equipo técnico do presente plan constitúe un equipo multidisplinar co obxectivo de que a planificación turística no Concello de Verín sexa coherente e se adecue a un turiso sostible e de calidade. – Membro 3: Graduao en Xestión e Administración pública pola Universidade Complutense de Madrid e cun Máster en Auditoría e Xestión da Calidade en Hostelería.

com • Observatorio Europeo Leader II: http://ec.com • INORDE Turismo Ourense: www.com/index.es • Eixo Atlántico do Noroeste Peninsular: www.net/ilive/ • Páxina web do Entroido de Verín:http://entroidoverin.es/diario-oficialgalicia/mostrarContenido.verin.eu/igebdt/esq.com/seccion.es/ • Diario Oficial de Galicia (Xunta de Galicia): http://www.balneariosdegalicia.europa.es • Páxina web de Turismo de Verín: http://turismoverin.rutasconhistoria.php?id=122 • Asociación Puertas de Galicia Verín-Viana: www.html • Rutas con Historia: www.php?sec=la_camara • Rede de Cooperación para o Desarrollo Termal: www.com • Pltaforma en Defensa do Castelo de Monterrei: www.html • España es cultura: http://www.htm • Instituto Galego de Estadística:http://www.html • Foro da Cidade de Ourense: http://www.es/portal/ • Meteo Galicia: https://bop.camaraourense.termatalia.turismourense.domonterrei.eixoatlantico.com • Asociación de Balneario de Galicia: http://www.com • Ruta do viño de Monterrei: http://www. FONTES CONSULTADAS Webgrafía • Páxina oficial do Concello de Verín: www.eu • Turgalicia: www.html • Termatalia: www.ine.com • Clúster de Auga Mineral e Termal de Galicia: www.sientegalicia.foro-ciudad.eu/agriculture/rur/leader2/rural-es/euro/r12.isum.es • SienteGalicia: www.es • Páxina oficial DOP Monterrei: www.ige.jsp%3FESP%3D3211 • Instituto Nacional de Estadística: www.castelodemonterrei.caminosnorte.7.do?method=detalleHome&fecha=20150226&ruta=%2Fsrv %2Fwww%2Fdoga%2FPublicados%2F2015%2F20150226%2FIndice39_gl.gal/la-asociacion-g.isum.com/orense/verin/guiaa-aventura.xn--espaaescultura-tnb.com • Boletín Oficial da Provincia (Deputación de Ourense): https://bop.eurocidadechavesverin.depourense.org/asociacion.com 82 .com • Cámara de Comercio de Ourense: http://www.xunta.turgalicia.puertasdegalicia.depourense.jsp?paxina=000&c=1&idioma=gl&ruta=navcomarcal.termared.terrasdaauga.net/ilive/Main?ISUM_Lang=1 • Eurocidade Chaves Verín: www.wordpress.es/portal/ • Asociación de Amigos do Camiño de Santiago: http://www.rutadelvinomonterrei.centromultimedia.centromultimedia.

es/esES/estadisticas/otrasestadisticas/empleoturistico/encuestapoblacion/Notas%20de %20Coyuntura/Nota%20de%20coyuntura%20de%20la%20EPA%20en%20el%20sector %20tur%C3%ADstico.eu/ • Congreso Territorial del Noroeste Ibérico: www.es Documentos en liña: • ARAUJO VILA. Xunta de Galicia. El Medio Natural: oportunidad de desarrollo sontenible en la provincia de Ourense.• Club Bttt Verín: www.eu/contenido-dinamico/libreria-ficheros/4206F8AE-CF6E-0A3F-4F1988673C2EFABB. Recuperado en http://www.euroregiontermal.bttverin.tourspain. FRAIZ BREA. IET. (et al.pdf • Nota de coyuntura de emprego en turismo (2014). N. diagnóstico e propostas de acción na Comarca de Verín.org/afiprodel/wp-content/bibliografia/El%20medio%20naturalOportunidad%20de%20desarrollo%20sostenible%20en%20la%20provincia%20de %20Orense.depourense. 8-31. (2013) Turespaña.pdf • CDR.%20IV%20trimestre%202014.es/fixo/ADL/plan2009-2014.info (Turespaña): www.. pp.pdfç • CRECENTE ASOCIADOS (2014). La planificación de destinos emergentes.org/ • Euroregión Termal e da Auga: http://www.com • Spain.php/es/ourense-provincia-termal • DEPARTAMENTO DE ESTUDIOS DA CÁMARA OFICIAL DE COMERCIO E INDUSTRIA DE OURENSE. Plan de actuación verín 2009-2014.A.org/extras/estudios/portas_abertas_2011. H.es/es/espana-destino-turistico • PADÍN FABEIRO. P.I. Recuperado en http://memoriaturespana2013. (2011).exceltur. C.pdf • Memoria Turespaña 2013.org • Observatorio Nacional de Termalismo e Desarrollo Rural: http://www.info. Recuperado en file:///C:/Users/asus/Downloads/DialnetElTurismoActivoODeAventuraComoComponenteD estacadoD-3916758. 4. Recuperado en http://afiprodel. PAÜL CARRIL. Recuperado en http://dpouv2.pdf • IGLESIAS DE OLIVEIRA CHAMINE. TERMARED. Cámara Oficial de Comercio e Industria de Verín. PORTAS ABERTAS.observatoriotermalismo. Recuperado en http://www. DIAGNÓSTICO TERMAL: Ourense.).congresonoroiberico.interregsudoe. R. Gran Tour: Revista de Investigaciones Turísticas. Recuperado en http://www.verin. Recuperado en 83 .iet.spain. Análise.pdf • GONZÁLEZ CASTRO.. núm. (2003).es/index. (2010). (2012). Recuperado en http://www. Catálogo de Manantiales Termales del espacio SUDOE GALICIA. Estudio socioeconómico. (2011). España Destino Turístico. (2011). La región fronteriza del Miño entre Galicia y Portugal. J. Diputación de Ourense. El turismo activo o de aventura como componente destacado del turismo de naturaleza.com • Exceltur: www.. provincia termal (TOMO I e III).coceder. Análisis de la oferta en Galicia.

org/extras/estudios/portas_abertas_2011. (2003). Mancomunidade de Municipios da Comarca de Verín.mx/N/N74/monotematico74/08-M-Eur. P. Revista Galega de Economía.. Razón y Palabra.1-22).net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights14_sp. Recuperado en https://www.es/galicia/Gobierno-permitira-convertir-castilloMonterrei_0_282422510. M. (Con acceso 17 de novembro de 2014).eu/novas/ver-nova/50a0c69f9e83b/la-conferencia%27eurociudad-chaves-verin%3A-un-territorio-innovador-para-el-desarrollo-deoportunidades%27-em-el-1o-congreso-territorial-do-noroeste-iberico.org.pdf en • PXOM do Concello de Verín (2012).cloudfront.M. (2012).es/articulo/monterrei/verin-lanza-portal-turismo-15empresas/20141216073731510700. La Región. núm. (15/07/2014). S. Recuperado en • Panomarama OMT do turismo internacional (2014). C.Eurocidade ChavesVerín.com/ccaa/2014/07/15/galicia/1405451881_009855.laregion.usc. Verín lanza un portal de turismo con 15 empresas. un territorio innovador para o desarrollo de oportunidades. núm.es.edu/cedit2003/pdfs/padincarmen. 2013 Noticias de prensa dixital: • PÉREZ PENA. (2013). Eurocidade Chaves-Verín. OMT. El diario. El País. http://www.org/pib-y-empleo-turistico-por-c-c-a-a/ Exceltur.Norte de Portugal. El PTC Puertas de Galicia abre 13 rutas de cicloturismo 84 .coceder.pdf en • RIVERA BÚA. 2012 • Guía turística “La Eurociudad del Agua”.74.. http://ccaa. El Gobierno improvisa unha norma para que el Castillo de Monterrey sea un totel. Competitividad y análisis estratégico del sector turístico en Galicia: consideraciones para la mejora competitiva.12.pdf • VÁZQUEZ GESTAL. 1. Recuperado en http://es..eldiario. 2013.razonypalabra.html • Autor desconocido (06/11/2014).html (Con acceso 12 de novembro de 2014). http://www.exceltur. e GUISADO TATO. Ciudades transfonterizas con importante grado de cooperación: El caso de la Eurociudad ChavesVerín. (16/12/2014). http://www. (2011). I Congreso Territorial del Noroeste Ibérico (5-10 de noviembre de 2012. (pp. Una “trampa” del Gobierno permitirá convertir el Castillo de Monterrey en hotel de lujo. M. • RODRÍGUEZ. Recuperado en http://www. J.(Con acceso a 25 de xaneiro de 2015). Ponferrada). Eurorexión Galicia. M. Recuperado http://dtxtq4w60xqpw.html • Autor desconocido.es/econo/RGE/Vol%2012_1/Castelan/art8c. • Guía turística “La Eurociudad del Agua”. M.eurocidadechavesverin.elpais.pdf • PIB y emprelo turístico por CC. Eurocidade Chaves-Verín. (17/07/2014).pdf • RODRÍGUEZ DOMÍNGUEZ. vol.AA. e PIZARRO SILVEIRA BRAVO.pdf Recuperado Bibliografía: • Guía da Comarca de Verín. M.http://www. http://www.esade..

9%.Hosteltur.html • PORRAS.en la comarca de Verín. Faro de Vigo. (Con acceso a 26 de febreiro de 2015)http://www. C. (con acceso 9 de febreiro de 2015).hosteltur.farodevigo.http://www. (20/01/2015).com/193070_turismo-cierra2014-crecimiento-29.Monterrei.html 85 .es/portada-ourense/2014/11/06/ptc-puertas-galicia-abre13/1126237. El turismo cierra 2014 con un crecimiento del 2.