Você está na página 1de 6

Dekoder

P
R O JRDSE

Dekoder RDS
AVT998
Kilka lat temu nikomu
z nas nie nio si, e tak
szybko bdziemy mogli czyta
radiowe miniserwisy
informacyjne. Teraz tak
moliwo ma praktycznie
kady posiadacz
wspczesnego radioodbiornika.
Wychodzc na ratunek
uytkownikom starszych
odbiornikw przedstawiamy
opis uniwersalnego dekodera
RDS, ktry mona zastosowa
wdowolnym stereofonicznym
radioodbiorniku radiowym.
Dekoder automatycznie
obsuguje najpopularniejsze
standardy kodowania
informacji wykorzystywane
wRDS, dziki czemu
uytkownik ma zapewniony
bardzo wysoki komfort
obsugi.

Podstawowe cechy ukadu SAA6588


Scalony filtr wejciowy zprzeczanymi
kondensatorami
Demodulacja sygnau RDS (Europa) iRBDS
(USA)
Automatyczne wykrywanie RDS iRBDS
Wykrywanie ikorekcja bdw
Szybka synchronizacja
Detektor jakoci sygnau wejciowego
zukadem jego korekcji
Komunikacja poprzez szybki interfejs I2C

10

Od pocztkw radiofonii fale


elektromagnetyczne suyy do
przenoszenia rnego rodzaju informacji. Pocztkowo by to tak
zwany telegraf bez drutu, skonstruowany przez pionierw radia:
Marconiego iPopowa. Potem bardzo szybko pojawiy si systemy
z modulacj fali nonej wysokiej
czstotliwoci itak powstao
wspczesne radio.
Od tego momentu inynierowie
iorganizacje midzynarodowe borykaj si zproblemem standaryzacji. Wmiar technicznego rozwoju radia, apniej telewizji,
wikszo udoskonalonych lub nowych systemw musi by dopasowana do istniejcych ju rozwiza. Dzisiaj technika przekazu cyfrowego jest do dobrze rozwinita
ioferuje wporwnaniu zsystema-

mi analogowymi zupenie inn


jako. Trudno sobie jednak wyobrazi, by moliwe byo zastpienie powszechnie uywanej analogowej telewizji czy radia zupenie
innymi, chocia na pewno lepszymi, systemami cyfrowymi. Wnaszym kraju przejcie zdolnego
pasma UKF na grne trwao par
lat, aprzecie technicznie zabieg
by prawie kosmetyczny.
Co zatem zrobi, by nie rezygnowa zistniejcego iuywanego
powszechnie sposobu medialnego
przekazu, ajednoczenie mc korzysta zdobrodziejstw techniki
cyfrowej? Ina to znalaza si rada.
Mona przecie wpisa wprzesyan informacj analogow informacj cyfrow tak, aby nie pogorszy jakoci tej pierwszej. Okazuje
si, e powstay ju komercyjne

Elektronika Praktyczna 12/2000

Dekoder RDS
Tab. 1. Przyporzdkowanie kodw grupom typw programw.
NUMER
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

KOD
00000
00001
00010
00010
00100
00101
00110
00110
01000
01001
01010
01011
01100
01101
01110
01111
10000
10001
10010
10011
10100
10101
10110
10111
11000
11001
11010
11011
11100
11101
11110
11111

TYP PROGRAMU
Brak
Wiadomoci
Biece wydarzenia
Informacje
Sport
Edukacja
Teatr
Kultura
Nauka
Rozmaitoci
Muzyka pop
Muzyka rockowa
Muzyka lekka
Muzyka klasyczna lekka
Muzyka powana
Inna muzyka
Pogoda
Finanse
Program dla dzieci
Sprawy socjalne
Religia
Forum telefoniczne
Podre
Zainteresowania + hobby
Muzyka jazzowa
Muzyka country
Muzyka krajowa
Stare przeboje
Muzyka folkowa
Dokumentalny
Test Alarm
Alarm

metody takiego przekazu. Jedn


znich jest system RDS.
System RDS (ang. Radio Data
System) jest stosowany do przesyania dodatkowych informacji
cyfrowych wtrakcie nadawania
stereofonicznych lub monofonicznych audycji radiowych wpamie
UKF/FM (87,5..108MHz). Cyfrowy
sygna moduluje podnon oczstotliwoci rwnej trzeciej harmonicznej pilota sygnau stereo
(19kHz*3=57kHz). Moc zmodulowanego sygnau oraz rodzaj modulacji dobrano tak, by nie zakca dziaania dekodera stereo
ioczywicie samego sygnau uytecznego.
Dekoder RDS-u umoliwia
uytkownikowi korzystanie zwielu ciekawych funkcji. Najwaniejsze znich to: Program Identification (PI), Program Service (PS),
Alternative Frequency (AF), Traffic Program (TP) oraz radiotext.
Funkcje te mog znacznie poprawi komfort korzystania zradio-

Elektronika Praktyczna 12/2000

WYWIETLACZ
None
News
Affairs
Info
Sport
Educate
Drama
Culture
Science
Varied
Pop Music
Rock
Easy M
Light M
Classics
Other M
Weather
Finance
Children
Socjal
Religion
Phone In
Travel
Leisure
Jazz
Country
Nation M
Oldies
Folk
Document
TEST
Alarm!

odbiornika (szczeglnie samochodowego lub przenonego).


Zanim przejdziemy do praktycznej realizacji dekodera, potrzebna bdzie informacja pozwalajca zrozumie dziaanie caego
urzdzenia. Teoretyczne rozwaania bd szczeglnie przydatne
przy omawianiu podstawowego
ukadu, amianowicie preprocesora SAA6588. Struktur strumienia
bitw informacji nadawanej systemie RDS pokazano na rys. 1.

Najwikszym elementem przesyanej informacji jest grupa. Skada si ona zczterech blokw.
Kady blok to 26 bitw: 16 bitw
informacyjnych i10 bitw nadmiarowych. W tych dziesiciu
bitach jest zakodowane sowo kontrolne oraz informacja okrelajca
rodzaj bloku. Bloki s oznaczone
literami: pierwszy to A, drugi B
itd. Sowo kontrolne jest niezbdne do wykrywania iewentualnej
korekcji powstaych wtrakcie
przesyania bdw transmisji. Powstawanie tych bdw zaley od
warunkw propagacyjnych ipoziomu lokalnych zakce radioelektrycznych. Szczeglnie wana
jest detekcja ikorekcja bdw
wtrakcie odbioru audycji wporuszajcym si pojedzie. Warunki
odbioru mog si wtakim przypadku szybko zmienia.
Na rys. 2 pokazano organizacj
informacji przesyanej wgrupie.
Blok Awkadej grupie zawiera
sowo PI (ang. Program identification). Struktura tego sowa pokazana jest na rys. 3. Sowo PI jest
uywane do jednoznacznej identyfikacji nadawanego programu. Jest
ono wpewnym sensie rozszerzeniem mechanizmw identyfikacji
uywanych np. do automatycznego
strojenia iopisywanych wdalszej
czci artykuu. Sowo PI moe si
te pojawia wtrzecim bloku grupy
(nazywanym wtedy C). Decyduje
otym warto bitu B0 wbloku B.
Wyzerowanie B0 powoduje wpisanie PI tylko do bloku A. Jeeli B0
ma warto 1, to PI jest wpisywane
rwnie do trzeciego bloku C.
Na czterech najstarszych bitach
bloku B-bity A3..A0 zakodowany
jest rodzaj (numer) grupy. Wspomniany ju bit B0 okrela dodatkowo jej typ: Alub B. Informacja
okrelajca rodzaj grupy jest bardzo istotna, poniewa umoliwia

Rys. 1. Struktura informacji przesyanej w RDS.

11

Dekoder RDS

Rys. 2. Budowa grupy danych.

prawidow interpretacj informacji zawartej wblokach CiD oraz


piciu najmodszych bitach bloku
B. Specyfikacja systemu szczegowo okrela zawarto tych blokw dla niektrych grup. Na
przykad wgrupach 2A lub 2B
przesyany jest radiotext, wgrupie
0A program service name segment
iczstotliwoci alternatywne itp.
Dla niektrych grup format przesyanych wiadomoci moe by
okrelany przez nadawc. Wtrakcie nadawania mog by wysyane
tylko grupy interesujce stacj
radiow. Bity PT4..PT0 okrelaj
typ programu (pole PTY), zgodnie
zopisem ztab. 1.
Wtab. 1pokazano wszystkie
typy programw definiowanych
wstandardzie RDS dla obszaru
Europy. Numer PTY moe stanowi kryterium wyszukiwania iautomatycznego dostrojenia si do
stacji nadajcej ulubion muzyk
lub audycj na interesujcy nas
temat. Bit TP sygnalizuje nadawanie informacji dla kierowcw.
Moe to by te jeden zwarunkw wyszukiwania.
Najwaniejsze informacje: sowo PI, typ programu PTY, bity B0
i TP oraz oczywicie numer grupy
s przesyane wkadej grupie.
Nastpnymi wanymi informacjami przesyanymi przez RDS jest

Program Service Name (PS name)


oraz wykaz alternatywnych czstotliwoci (AF) nadajcej stacji.
Umieszczone s one wgrupie 0A
(rys. 4). PS name jest informacj
alfanumeryczn izawiera sekwencyjnie wysyan nazw stacji, re-

gion nadawania, dat, godzin,


nazw audycji, nazwiska wykonawcw itp. Rodzaj iilo wysyanych tekstw zaley oczywicie
od nadawcy. Jedni ograniczaj si
gwnie do nazwy stacji, uinnych
jest to cay serwis informacyjny.
Grupa 0A jest najczciej nadawan grup. Wkracowym przypadku moe by nadawana tylko ona.
Jeeli wysyane s inne grupy, to
czstotliwo nadawania 0A jest
zmniejszana. Zaleca si jednak, by
dla prawidowego wywietlania PS
iprzesyania listy AF byy nadawane co najmniej dwie takie grupy wcigu sekundy.
Wjednej grupie 0A zawarte s
2znaki nadawanego tekstu PS.
Aby prawidowo skompletowa
cay omioznakowy tekst wbloku

Rys. 3. Budowa sowa PI.

Rys. 4. Budowa grupy 0A.

Tab. 2. Znaczenie bitu TA wzalenoci


od stanu TP.
bit TP bit TA
0
0

12

Opis
ten program nie zawiera
zapowiedzi informacji dla
kierowcw
ten program zawiera
informacj oinnym programie
dla kierowcw
ten program zawiera tylko
zapowied programu dla
kierowcw
informacja dla kierowcw jest
aktualnie nadawana

Rys. 5. Budowa grupy 2A.

Elektronika Praktyczna 12/2000

Dekoder RDS

Rys. 6. Schemat elektryczny dekodera.

B, to bitami C1 iC0 jest zakodowany adres przesyanej pary


znakw. Wbloku Boprcz znanych ju: typu grupy, PTY, bitw
B0 iTP przesyane s rwnie
bity TA, M/S oraz DI. Bit TA jest
Tab. 3. Sposb kodowania informacji
oprogramie.
Stany bitw
d0=0 (C0=1, C1=1)
d0=1 (C0=1, C1=1)
d1=0 (C0=0, C1=1)
d1=1
d2=0
d2=1
d3=0
d3=1

(C0=0,
(C0=1,
(C0=1,
(C0=0,
(C0=0,

C1=1)
C1=0)
C1=0)
C1=0)
C1=0)

Opis
program mono
program stereo
brak symulowanego
nagwka
symulowany nagwek
brak kompresji
Kompresja
stae PTY
dynamicznie przeczane
PTY

Elektronika Praktyczna 12/2000

uzupenieniem informacji niesionej przez bit TP (tab. 2).


Bit M/S (jeeli jest wyzerowany) informuje, e aktualnie nie
jest przesyana muzyka (audycja
sowna). Jeeli wdanym momencie nadawana jest muzyka, to M/
S=1. Bit DI jest cile powizany
zbitami C0 iC1 (tab. 3).
Niektre stacje radiowe nadaj
stay kod PTY niezalenie od
aktualnie nadawanej treci (np.
Pop Music). Inne zmieniaj dynamicznie PTY (np. Pop Music>News->Sport->Pop Music..). Informacja ta moe by przydatna
w procesie wyszukiwania stacji
wedug kryterium wartoci PTY.
Blok Czawiera zakodowan list alternatywnych czstotliwoci
nadawcy. Jest to bardzo istotna

informacja dla automatycznego


wyszukiwania stacji odbiornika samochodowego. Nadajniki UKF maj ograniczony zasig iwkilkusetkilometrowej podry trzeba kilkakrotnie szuka ponownie zanikajcego sygnau ulubionej stacji.
Nadawanie listy AF umoliwia
znalezienie (jeli to moliwe) innego bliszego nadajnika.
Poniewa wbloku Cprzesyane s tylko dwa bajty, to list
czstotliwoci trzeba byo jako
zakodowa. Przyjto dwie metody
kodowania: AiB(nie maj one
nic wsplnego zrodzajami grup
AiB). Kodowanie Astosuje si
wtedy, kiedy lista czstotliwoci
ma co najwyej 25 pozycji. Dla
duszej listy, lub wprzypadku
kiedy na jednej czstotliwoci

13

Dekoder RDS

Rys. 7. Rozmieszczenie elementw


na pytce drukowanej.

wrnym czasie nadaje kilka stacji, stosuje si kodowanie B.


Wkodowaniu Apierwszy bajt
bloku Czwiera liczb czstotliwoci na licie lub kod czstotliwoci. Wartociom czstotliwoci zzakresu grnego pasma UKF:
87,6MHz..107,9MHz (z krokiem
0,1MHz) przyporzdkowane s
sowa kodowe od 1do 204 (dwjkowo), natomiast liczba czstotliwoci zakodowana jest za pomoc
sw kodowych od 225 do 249.
Jeeli pierwszy bajt bloku Cjest
liczb zprzedziau 225..249 oznacza to, e jest to liczba wartoci
czstotliwoci na licie. Wprzeciwnym przypadku jest to zakodowana warto czstotliwoci.
Drugi bajt bloku Cokrela czstotliwo. Przy parzystej liczbie
czstotliwoci bajt zamykajcy list ma warto 205.
Kodowanie Bwykorzystuje takie same kody jak wprzypadku
A. Inny jest natomiast sposb
przesyania czstotliwoci. Po bajcie okrelajcym liczb czstotliwoci na licie, drugi bajt bloku
C zawiera warto czstotliwoci
aktualnie nadawanej audycji. Kady nastpny blok Czawiera t
czstotliwo iczstotliwo alternatywn. Mona wten sposb
przesya wiele list tej samej
czstotliwoci.
Rozrnienie pomidzy systemami kodowania nie jest sygnalizowane bezporednio. Mona
jednak atwo je rozrni wykrywajc powtarzanie si kodw czstotliwoci (w metodzie Asi nie
powtarzaj).

14

Drug grup, ktr naley opisa jest grupa 2. Zawiera ona,


oprcz standardowych informacji
przesyanych wkadej grupie,
do dug informacj alfanumeryczn nazwan radiotekstem
(grupa A64 znaki, grupa B32
znaki). Pokaemy teraz na przykadzie grupy 2A (rys. 5) jak jest
to zorganizowane.
Cztery najmodsze bity bloku
Bokrelaj adres segmentu czterech znakw nadawanych wbloku CiD. Cay tekst ma wic 16
segmentw po 4znaki, czyli razem 64 znaki. Nowy tekst musi
zaczyna si od adresu 0000.
Jeeli nadawana informacja ma
dugo wiksz ni 16 segmentw, to musi koczy si kodem
CR (0dhex). Oczywicie tak jak
wprzypadku PS name, znaki nadawane s wkodzie ASCII.
Poniewa trudno sobie wyobrazi wywietlacz wradioodbiorniku odugoci 64 znakw, to
tekst musi by wywietlany poprzez sekwencyjne wywietlanie
jego fragmentw. Drugim sposobem jest przewijanie tekstu
zprawej strony wywietlacza do
lewej.
Wbloku Bprzesyany jest bit
Text A/B flag. Tak na marginesie,
godne podziwu jest przywizanie
autorw standardu do tych dwu
literek. Jeeli odbierana jest zmiana tego bitu z0na 1lub odwrotnie, to naley wyzerowa bufor
wywietlacza iwpisywa nowy
tekst. Jeeli natomiast zmiana taka
nie nastpuje, to nowy segment
naley wpisa do istniejcego tekstu wpozycj okrelon przez
bity C3..C0.
Radiotext cznie zPS name
umoliwia przekazanie do duej
porcji informacji afanumerycznej
jak na medium, ktre zzasady
opiera si na wraeniach suchowych. Radiotext ma sporo wiksz pojemno, ale grupa 2 jest
rzadziej przesyana. Tekst 8-znakowy PS grupy 0jest zazwyczaj
powtarzany kilkakrotnie wkrtkim okresie. Przekamanie lub
nieodebranie jednego zsegmentw PS powoduje tylko chwilowe
bdne wywietlenie informacji,
poniewa nastpne grupy 0 mog
to szybko naprawi. Inaczej si
ma sprawa zradiotekstem. Cay
tekst jest kompletowany iwywietlany wcigu kilku..kilkunas-

tu sekund. Zgubienie lub przekamanie nawet czterech znakw jest


ju bardzo widoczne, nie mwic
oprzekamaniu w odbiorze bitw
C3..C0. Jednak, inaczej ni wPS,
wywietlany tekst zazwyczaj nie
zmienia si lub zmienia si bardzo rzadko.
Wnormie systemu zdefiniowane s cznie 32 grupy. Opisywanie wszystkich przekracza oczywicie zakres tego artykuu. Przedstawione zostay tylko moim zdaniem najciekawsze ichyba najczciej nadawane. Zainteresowani znajd wszystkie informacje
wopisie systemu RDS.

Opis ukadu
Uff! Przebrnlimy przez mae
teoretyczne co nieco. Pora teraz
na opis realizacji dekodera. Schemat caoci przedstawiono na
rys. 6, awidok schematu montaowego pytki drukowanej na
rys. 7.
Sterownik wykonano woparciu omikrokontroler AT89C52.
Znane elementy to wywietlacz
LCD 2x16 znakw sterowany za
pomoc 4-bitowej magistrali poprzez port P2. Kontrast wywietlacza ustawia si potencjometrem
P. Kondensator C12 podczony
do +5V inki RESET stanowi
obwd generowania odpowiedniego impulsu zerujcego mikrokontroler po wczeniu zasilania.
Rezystor R6 wymusza stan wysoki na wejciu !EA/VP - jest
wic wykonywany program zapisany wwewntrznej pamici
Flash mikrokontrolera. Przyciski
SW1..SW3 su do ustawiania
odpowiedniego trybu wywietlania informacji przesyanych
wsystemie RDS. Cao zasilana
jest poprzez ukad stabilizatora
U3. Rezystory R4 iR5 podcigaj
do +5V linie SDA iSCL magistrali I 2C. Wtym momencie dochodzimy do zasadniczej czci
dekodera - ukadu U1.
Jak ju wspomniano, cyfrowy
sygna zkodera RDS koduje po
stronie nadawczej podnon zespolonego sygnau stereofonicznego MPX oczstotliwoci 57kHz.
Aby uzyska wodbiorniku wjaki
sposb cyfrowy sygna, naley go
wydzieli zsygnau MPX izdemodulowa. Po odpowiednim
uformowaniu otrzymamy cig bitw zawierajcy informacj RDS.

Elektronika Praktyczna 12/2000

Dekoder RDS

Rys. 8. Schemat blokowy ukadu SAA6588.

Teraz ten cig za pomoc odpowiedniego oprogramowania naley


zsynchronizowa. Oznacza to, e
trzeba znale pocztek jakiego
bloku, odebra go, odebra sowo
kontrolne cznie zoffsetem identyfikujcym rodzaj bloku. Wtrakcie odbierania nastpnego bloku
trzeba wyliczy za pomoc wielomianu kontrolnego sowo kontrolne dla odebranego bloku iporwna zodebranym sowem. Dobrze byoby naprawi wodebranym
bloku przekamania pewnej liczby
bitw, poniewa przesyane sowo
kontrolne to umoliwia.
Podsumujmy: filtr pasmowy
oduej dobroci, demodulator,
ukady formujce, silny mikrokontroler ispecjalistyczne oprogramowanie. Zrobienie tego wszystkiego, ito dobrze, jest bardzo,
bardzo trudne. Postp w technologii, rosnca konkurencja ipopularno RDS-u spowodoway,
e pojawiy si specjalizowane
ukady scalone realizujce szereg
tych uciliwych dla konstruktora dekodera funkcji. Jednym ztakich ukadw jest preprocesor
SAA6588 firmy Philips. Schemat
blokowy tego ukadu przedstawiony jest na rys. 8.

Elektronika Praktyczna 12/2000

Preprocesor zawiera wswojej


strukturze filtr pozwalajcy wyodrbni zsygnau MPX sygna
oczstotliwoci 57kHz. Sygna ten
nastpnie poddawany jest demodulacji. Cyfrowy ju, synchronicznie przesyany, strumie bitw
danych jest podawany na wejcie
bloku oznaczonego jako Dekoder
RDS/RBDS. Tam nastpuje synchronizacja, detekcja bdw
iewentualnie ich korekcja. To
oczywicie wszystko wwielkim
skrcie. Sterownik obsugujcy
preprocesor moe odczytywa za
pomoc magistrali I2C prawidowo
odebrane izidentyfikowane bloki
(bez bdw lub po korekcji, jeeli
to moliwe). Cae oprogramowanie moe si skoncentrowa na
odczytywaniu blokw ikompletowaniu ich wgrupy. Informacja
zawarta wgrupach jest nastpnie
wywietlana lub przesyana do
sterownika czci radiowej. Zastosowanie ukadu SAA6588 znaczco upraszcza konstrukcj dekodera, gdy zwalnia konstruktora
zprojektowania opisywanych ju
trudnych technicznie elementw
toru RDS.
Tomasz Jaboski, AVT
tomasz.jablonski@ep.com.pl

Wzory pytek drukowanych w formacie PDF s dostpne w Internecie


pod adresem: http://www.ep.com.pl/
pcb.html oraz na pycie CD-EP12/
2000 w katalogu PCB.

WYKAZ ELEMENTW
Rezystory
R1: 1k
R2, R3: 10
R4..R6: 1,8k
P:potencjometr 4,7k
Kondensatory
C1: 330pF
C2: 560pF
C3..C5, C14, C15: 100nF
C6: 82pF
C7: 47pF
C8: 47F/16V
C9, C10: 33pF
C11, C12: 2,2F/16V
C13: 100F/16V
Pprzewodniki
U1: SAA6588
U2: AT89C52 zaprogramowany
U3: 7805
Rne
Wywietlacz LCD 2x16 znakw
X1: rezonator 8,664MHz
X2: rezonator 12MHz
SW1..SW3: mikroprzeczniki

15