Você está na página 1de 56

SYLLA

CHAVES

Animo Prisma

~\
~ Q \ 'd-Io OJ(), S Cj
t, J-\... J\ VJ
I

0.~\.

*
UNIVERSITATO DE CEARA

ESrmhR10.CUllRil fiE lmmiAW t'
BIBLIOTEKO
FORTALEZA

Eldonis
KULTUBA KOOPERATIVO DE ESPERANTISTOJ
Rio de Janeiro - Brazilo
15 -12 - 59

j

?u.()

IbP
PREZENTO
Hornojn kaj librojn oni ne taksu
IUII Ia spirrta forto, La prapatro de
111 IO-J>!1lla
broãuro "Unua Líbro", de
t,,,la aütoro ankaü havis negrandan

laü Ia fizika grando, sed
nia tuta Iiteraturo estis
Doktoro Esperanto, kies
malfortikan korpon.

I~n êi tiu libreto malkaâigas altflugaj penso], noblaj senInJ, en bela formo, kiu meritas atentan studadon. La juna
,Muro estas pensulo, klera poligloto kaj denaska poeto. Li
hn VIIHmultajn poemojn originalajn kaj tradukitajn,
ne anko1:111 aperintajn
en libroformo. Ni petis de li ion por aperígí
'li Ia Zamenhof-Jaro,
kaj li preparis êi tiun malgrandan volumon, en kiu vi havos specimenojn de lia arto en plej modt'l'lHl formo kaj ankaü en klasika stilo. Neniun
tradukajon
IlUJ unkaü neniun longan poemon li enmetís, supozeble, êar
11 dezíris
prezenti tre maldíkan voíumon: sed certa multaj
illu] sekvos, êi tiun unuan.
En Ia unua parto de Ia libro aperas poeziajoj futurismaj,
Esperanto tie montrigas tiel kapabla kiel Ia plej perfektaj
lingvo] 1>01' tia speco de moderna arto, ne multe kultivita an1wra.ií en Ia lingvo internada. (iuste tial Ia elstara talento de
111 poeto evidentigas,
En Ia dua parto lia majstreco montrigas
('11 sonetoj,
kelkaj mirinde malgrandaj, en versoj unusilabaj,
Idu Aajnus neebla en Esperanto, kie êiu verbo havas minimume du silabojn. Tiu dua parto estas en versoj "klasíkaj",
11Ilj

Sylla Chaves naskigis en 1929, filo de gepatroj tre kleraj
Iwj noble idealistaj. Lia patro, D-ro Túlio Chaves, estas eminenta kuracísto, aütoro de famaj libroj pri medicino, en kiuj
li instruas, êiam bazita SUl' faktoj, Ia povon de 1a pensoj, ideoj,

-1-

sento], konvinkoj, medio pri Ia sano kaj malsanoj de Ia homoj,
pri Ia tieI nomataj "rniraklaj" resanigoj, Liaj scíeneaj verkoj
estas ankaü himnoj de idealisto, kaj montras aI ni, ke bona kuracisto povas estis nur bonkora homo, homamanto, kiu plenumas sian mision kun varma koro por saví samtempe Ia korpon
kaj Ia animon de sía paciento, ne sim pIe scienca profesiulo
aü medicina komercísto, Li estas do·sacerdoto-medícínísto, kiu
estigas en Ia homoj fidon aI Ia sano, al Ia feliêo, al Ia vivo. Li
kuracas unue Ia pesimismon de Ia maIsanulo, por estigi en li
veran bonfarton, daiíran sanon.
La patrino de Sylla Chaves, ankaií varme idealista, klera,
êiam lernerna, estas tiel juna kaj êarma kieI sia edzo, Am baií
havas aspekton kaj korardon de gejunuloj.
En tiu hejmo, samtempe sanktejo de scienco kaj virto,
naskiâís Ia poeto, kies unuan versolibron ni kun fiero prezentas nun ai niaj samideanoj, kiuj ebIe jam legis Iiajn versojn
en Ia monumenta "'Esperanta Antologio", de William Auld,
eldonita en 1958. Li estas unu el Ia du brazilanoj aperantaj
en tiu bela volumo.

ISMAEL GOMES BRAGA
Rio de Janeiro,
15-12-1959

A N I M O

PRISMA

I
I

=>

-11-

Mi aperis en Ia mondo
kiarn Cemeloj zodíakis
Mia 'animo lumas kiel prismo
do mi suferas
do mi gajas
do sur ondoj senpagajas
do mi ~regas kaj protestas laü pagana kristanismo

Mi sola respondecas
se mi decas aü maldecas
se la versoj multaspecas
a dís pecas
ü

Sed respondecas ankaü Zodiako
Sed respondecas ankaií korva grakO
âveban ta super êi malharmoni'

-12 -

-

Zigzagas mia sorto
Junias Ia destino
Perforto

l\Ii ploras
floras
gloras per poemo
per 28 literoj
kiuj farigas infinito
kiuj Iarigas lumo
por Ia plumo

Mi gemas
tremas
semas kaj poemas
kaj êiu verso gaja kaj malgaja
kaj êiuajn forfluganta poem'
estas peceto de mi mem

Prismas animo
apud Ia limo
de pek'
de krimo
a

ü

de sublimo

Animo prismas kaj viv' ahísmas

Aborto
Kohorto
Zigzago gis Ia morto
Ia forporto ticn
kie Ia korvo j grakas
kie mia destino zodiakas

18-

I

=

-1'7-

1-

Nokto malluma
. \, .

\.

Vintra naskito

,

Jen mi senpluma tra l' infinito

Kaj forta vento
kaj êtormteroro
Glacisilento en mia koro

Kaj froste arda
dum
. . nok .ta iro
.
Ia lum' rigarda

--_.- ._.__ .- .. __ ._ ..

__ ._---~-_._--

de Ia lampire

-19 -

-18 -

Ho Kia nokto
Venteg' ne haltas
Tra Ia fenestro l' instinkto

saltas

Tondrege skua
nokto ruga
êí

Instinkto

frua hurlante

fuga

Tra l' branê-ostaro
en histerio
kadavre straba luna glacio

La koko krias
La sun' oscedas
ká] sur Ia marêo hirundo

êvebas

La nigta lupo
de nok t' senbrila
sub _lmn' êiela nur hund' humila

Rivero kantas
en plor' senêesa
Pasinto fluas al mar' forgesa

Kaj en rigard' de
nekonvinkito
revivas arde Ia viva mito

-

20-

-%1-

Il-

La bruston mi malfermis
naskísgís jus

•••••••••

"

••••••

- IU-

KO,r' malfrua

o

•••••••••

..............................

Enspiru nun la venton de l' destino
Lazuren flugu
Ci trovis Ia liberon Do Ia gojon
Elektu vojon
Se ci ektimas kiam hord' minacas
pli alten flugu
gis kie arto pacas
eu gravas ke Ia nesciuloj boju
senhalte
Malfrua mia kor' libere voju
Malfrua kor' pli alte kaj pli alte

'"

Kial vi malsaguleto
en Ia mondon jetas vin
Surde al Ia hejma peto
êion Iasas vi poeto
POI' tramondi sen destin'

Kiu volo kiu devo
kiu ceIo movas vin

-

Sekvi post fluganta

tamen sen a tingi gin

revo

-:lS -

22-

Mi devas en Ia manojn

metiêenojn

ne domajn
sed el Iloroj
Nur unu kor' eu êeno de amoroj

- IV-

animo
korpo
relikvujo

Amo
pli 01 minuto da plezur-t'amtamo

Mi devas ami
Jam mia brust' fendigas
neretenante l' herkuIesan
kiu premigas

pli alta simfonio
ge,nnon

kaj tendígas
angore kieI enêerkul-vivanto

Mi devas
Mi devas
gondoIon
vivantan

ami
urge trovi
kie luli miajn
reIikvujon

revojn

por tu ta Ia pureco
trovebIa en êi monto de maIdeco
por Ia Iilioj de ôi marê-pasioj

Mi devas ami

nura

resononta
en vivtrankvilo kiel en tempesto
kaj eê eu viv' posthorizonta
Mi devas ami
mi serêas barkon en êi kota marêo
mi sangas jam
pro salt' sen halt'
de âton' aI ãtono
Mi devas ami
Jam mia hrust' fendigas
kaj Ia naskot' de miaj revoj
jam premigadas kaj tendigas
angore kiel enêerkuI-vivan to

-24-

-~5 -

Kaj mia koro sangas

Sed al barketo kiun trafos drono
preferas mi
saltadon

-v-

êi
de
âton'
al êtono
Mi vegetis en Ia mondo
kiel birdokag' malplena
serêe de Ia vivkial'

Glacie kaj silen te sekvis
geometrie laü rezono
aman te nur per ekvaci'
tenante l' êirkaükolon de l' pasi'
sur vojo kruta inter bono kaj malbono

Mia vivo estis riêa
êar mi estis sinsufiêa

La koro estís notolibro

-27 -

-26-

kie mi skribis kaj retuêis
,reviziist' laü plaê'
skribanta êiam AMO'n sur litojn de guaê'
Kaj se postvenus for' aü êeso
anstataü AMO estus vort' FORGESO

estis sarna Ia vulgaro
sama kis' sencele flama ..· .
sarna ekvaci'

Matematik' malgaja de-Ia vivo
Per unu nura kis' fandigis mi
Mi multe ludis per lekantfolioj
eu êambroj de pasioj
lasante Ia animojn forjetataj
en korpoj sataj

Mi pasadis ira Ia mondo
kiel birdokag' mal plena
serêe de Ia vivkial'

Kaj adiaü Novajn florojn
serêis mi en gaja sol'
L' anim' glacia
bruladis ame laü deziro sia
aktor' en êiam elektita Jrol'

En tag' verda de debuto
êiuj festís en Ia mondo
Mi refoje volis trinki
per kalik' de nova am'

Trinkis Es tis sarna li to
Sama vino sama korpo êio sama

Mi gin trovis kaj ekkonis
aü pli bone gi alvenis
Mian vivon disduonis
kaj duonon gi elprenis

Kiel birdokag' malplena
estis mia viv' silenta
peza kaj indiferenta

Nun mi kantas sed Ia kanto
estas verko de alia

-

-29-

28-

Simfonio de lekanto
fariganta senfolia

Cu-mi-amas
Cu-ne-amas
Cu-mi-amas
Cu-ne-amas
Cu-mi-amas-sen-forges'

Kaj respondo porôiamas

Jes

Jes

Jes

CIK.LO DE

1111

DEIRO

-31-

-- I

-

J en mia koro Gardu gin

êar estas gi foli' dancanta
sur Ia r'ivero de l' destin'

Jen Ia fin'
de longa voj' de flor' al floro

Vi prenis gin Nun vidu
Ni rapidu konstrui nuptoliton sur insul'
kaj Ia nomada koro dezertul'
en Ia insulo ôirkaiiprema
por êiarn restos obeema

Kor' bohema
gi dormosen

ripoz'

-

-38-

32-

VeIkinta roz'
Trankvila papilio senflugila
-Il-

Kial ci ai mi ne diris
ke Ia roz' estis mortinta
kiam mi Ia buson siris
per kisad' 'ai dorno pinta

Kial ci ne diris ke Ia
granda am' ne estis pli
01 dolora vund' malhela
de pasinta fantazi'

Ci min lasis Senkompata
Kial do ci kaâis ke
Ia êiel' de ni reva ta
estus cia Mia ne

-35-

-34-

Ia nok to kiun celis tiu revo
de nia renkontig' kaj amo tuja
- lII-

AI parko mi repasas
de plensilento
glacia

Nokt' alia
solo kaj atendo

Jam oni ree povas aüdi l' bojon
de vintro Ira l' malhel'
Alian fojon
mi sidas sola apud Ia .rivero

Plenluno
Violona senparolo
Majesto de pereo malrapida
Revenas mi al parka solo
kaj revoj amaj kiuj estis niaj
sen bru' aperas kvazaií rekonsolo

Jes mi atendis
Sed êi nokto estas
ja tiel bela pura kaj majesta
ke jam ne povus csti nokt' alia

Dometo nia blanka kun Ia revoj
de mi broditaj
sen ci malgajas dum atendo
Cíuvesperc
mi al Ia parko venas revi
ke mi cin vidas fine reaperi

Jam noktomez' kaj ci ne venis
ankoraú plu a tendi Jarn ne plu
êar estis tiu ôi kaj ne alia
Ia nokto kiun celis l' amo nia

eu

-86-

- 37-

Pro l' mirago Ia angoro
kaj bedaüroj êesis jam
- IV-

Mia amo libertempas
kaj en brusto restas tru'
sed l' animo danc-printempas
blinde pri Ia viv-enu'

Mia amo libertempas
por sanig' de l' kora vund'
sed l' animo danc-printempas
sur- dezerta vivo-grund'

Estas Ia feliê' miraga
Malaperas je proksim'
Sed animo mia saga
sen alir' al cel' miraga
je distanc' êirkaiias gin

Lasis tiel en Ia koro
pli da Iok' por pli da am'

La soIecon do mi trempas
en Ia gaja mar' gis fund'
kaj l' animo danc-printempas
sue dezerta vivo-grund'

Mia amo libertempas
por sanig' de l' kora vund'

-

- 39-

38-

-V-

Kiu di ris ke arn' blindas
ne ankoraü amis do
Ci mensogas
Jes Kredindas
Sed ne blindas Vidas tro

Amo es tas en resumo
nur lokig' de iu kvant'
da amrevoj
vivparfumo
kiun sentas nur amant'

Mi ekzemple iam metis
miajn rozajn revojn sur
vían bruston
Parfumetis
kiel arn' parfumas nur

Tamen jam
eu mensogis
Ne mensog'
La parfum'

Iinigis êio
mia am'
sed iluzio
forflugis jam

-40-

-u-

-

Koroj
floroj
borra] moroj
inf'anagaj rememoroj
Kial do dian ta verdo
vivogajn' aú vivoperdo
amantino aü amanto
Kial gojo aü malgojo

VI-

Verda dianto
ekster Ia vojo
de l' vojaganto

Verda dianto ekster Ia vojo
al vivogojr,

Verda dian to
de la pilgrimo
daúrn serêanto

de vivsublimo

Verda dian to
Dianta verdo

eu

vivogajno

êu vivoperdo

Vivo fluanta laü kruta vaIo
Dianto verda êe akvof'alo

-42-

-ü-

••
Longatempe
-

vivis ili

kun Ia nokt' en amindum'
kaj Ia sorto por gentili
lasis ilin plentrankvili

VII-

mortodrone

sub lunlum'

Estis stranga kaj senmova
tiu pala okulbrun'
Sajnis sub êielo brova
Ia. nebulkviet' sinsova

Ve
Du
ôar
sen

sub krepuska

vidas ni tra l' okulbrun'

mara lun'

úi jarn ridis Sed dum grilo
êirpis sirnfonie dum
promenadís luna brilo
gi sin banis kun trankvilo
sub Ia pluvo de lunlum'

Dum Ia luno supre ploris
êvebe sur l' argenta dun'
en I' okuloj ekdejoris
palo kiu pli doloris
01 Ia paio de Ia lun'

malgaja mortrigardo
fenestroj âajnas nun
Ia koron sen viv-ardo
konsci' pri l' vivhazardo

T.ra l' kruelo de l' monduloj
ili pasas kun imun'
êi malgajaj brunokuloj
kiuj âajnas nur speguloj
de l' malgajo de Ia lun'

La jaluza nokta vento
pasis kun venen' por pun'
Mortis antaú nur momento
Ne Laü vojo de argento
supreniris ai Ia Iun'

I
I

~

-47

-1-

Min êirkaúprenas

stranga volupterno

dezir' ekvoji harmoni-flugile
dezir' pri ci heroldí tra l' lazuro
ekkri' de maturígo
Se lir' maltaüge sonas
gi do bezonas viran verdon de arbaroj
. por kadri malvirecon de arhar-parfumo
Kunskulptu do por êíamôi kanzon'.
majeston de leon'
sub dolôa luna lumo

l__

-

-48-

-49-

-II-

Murmuro] de l' maro
Rigard' aI stelaro
Kaj mi konsciis ke mi estas sola
kaj estas nur duon' de Hannonio
duono de Plezur' de Virto Ia duono

Por vivosimfonio
mankadis

kord' en violono

kaj mia mano tremis kun pasio

La
kaj
La
La
kaj

maro sin tordadis pro deziro
kisis gin plenlun' dum preteriro
ondoj gue tremis
Iuno etendigís super êio
disaüdigís ventomelodío

Mi skribis SUT Ia plagon 2
êar estis tiu 2 por mi poem'
sed sube de l' argenta Iuna gu'
Ia maro saltis en voluptotrem'
kaj sen kompato
aI sola forjetato
detruis mian 2 per êaúm' de gusuprem'

-50-51-

Mi svingis mian amon de Iampiro
por Ia tramonda iro post Ia ALIA Ml
-

111-

Mi sekvis tra l' kampo laü voj' de lampiro
tra I' mondo sen limo
Mi sekvis pilgrimo de l' voj' de l' destin'
mal plena malplena malplena sen fin'

Koruso kata en Ia nokto
Amoro bru ta en bru tej'
kaj nupta lito de papilio
sola lilio
urno de amo kaj de nektar'

Kunigas manoj en prega idilio
volupte leviganta tra l' aero
Lampira amo estas êielo kaj infero
êiama dualisma hel-malhel'
en voj' infera aI êiel'

- 52-58-

-

IV-

Volupto viva de kor' naiva
kun pala kron'
Angelo strata infan' benata
de Ia demon'

Formo instiga korp' voluptiga
sen pan' kaj am'
Morta] odoroj virgecaj floroj
velkíntaj jam

La karno venkas
La korpo venkas
Bezon' eterna pri brust' amika
prí amsincero
Kun mi ci kusu por ôi monero

(Sed karno perdas se peko verdas
Kraêas pureco sur milion'
Kaj amo vera en bus' sincera
estas Ia amon aêeta mon')

,

-M-

-115-

Gazelbaleto

SUl'

tapiêo verda

kaj am' ne tempoperda

-v-

Kampokurad' libera kaj libera
êe akvofal' somera
ridet' alterna de lampiroj
Tutnude nuda kvazaü grekstatuo
revivíginta por Olimpiadoj
kuradis ja libera kaj libera

Gazelbaleto

SUl'

tapiêo verda

Paro Iampira fosforeska
kaj kaskadanta rid'

Mi aüdis cin paroli kun Ovid'
Paêtísta flut' muzikis tra l' aer'
El milda kag' de Ia palpebroj ciaj
am' flugis en libero kaj liber'

-56-

-3'7-

- VI-

Karnparanece
sur lago speguligas gracíaj forrnoj
kurbigas sun' kaj kisas Ia pejzagojn
kaj vizagojn
trankvilajn

sur Ia akvaj dormoj

- VII-

Ludante per konkoj
infan' sur Ia plago
f'iênago
junago
vizago
tio kion mi volas es tas mar'
inter konkoj junec' kaj da korpo

Kamparanece

profunda kaj ondeca

ci ekis en êi viv' seomova de aiítun'
Kamparanece
ci sunis super ombroj de finita jun'
kiam narcisas Ia paêtistoj
kaj Ia bru taro solas en trankvil'

Harar' ven tporta ta
Som era sun' dika
lirika
tropika
amika

Ci estas majo
por spegul-malgajn
kamparanece tia

tio kion mi volas estas sun'
de l' estinto mia

inter maro kaj vent' kaj cia korpo
brulanta kaj havena

-38-

-tI8-

Sirmilo kaj nes to
palmarba

graci'

magi'

~-VIII-

amkri'
pasi'
tio kion mi volas estas ci

Sunbruna belstatuo
jetita tra l' aer'
distranêo de marbluo
eu rabofiê' eu perloj

Penseman rokon foje
atakís mar' rabia
Hodiaü roko gojas Mar' sin donas
aI juna mastro por kunig' pasia

Sunbruna beIsta tuo
jetita tra l' aer'
eu rabofiâ' eu perloj

-60-

-

Jetita koro mia tra l' aero
gis Ia mara mistero
Cu perloj Cu rabofis'

Perloserôis to
Belo kaj gIaci'
Redonu gin
Redonu gin al mi

CIKLO DE DELIRO

61-

-68-

-1-

En angulo de Ia cerbo
halaajoj de l' memoro pace dormas

Sub influo de ebrio
de narkot' ali agonío
ali de granda emocio
tiu forgesita io spektrojn formas

Deliroj Deliroj
fantomoj de deziroj
revivo de sopiroj

Míspaâoj kaj disiroj ekflosas sur memor'

-64-

-

Realo kaj malver' kunigas
Ia penso stranga igas
kaj Ia dormanta cerbo sin sufiêas

II-

Forgeso estas mensobalailo
kaj balzam' por maltrankvilo
Trans Ia kurteno

de l' kvin sentoj

sed en angulo de Ia cerbo
balaajo de l' memoro pace dormas
gis vivofin'
aú frapo de l' destin'
aü alkoholo aü eter' aü kokain'

mensogo de l' oreloj

vokanta gin

eu en Ia mondo de blinduloj svarmas steloj

ripozas mia mio
Õu vere l' mond' ne estas iluzio
mensogo de l' okuloj

Ha kiel verda estus mia mondo
se mi nenion vidus
Deliroj Deliro]
Flosantaj balaajoj de l' memor'

Koloroj por surduloj simfonias
Cu vere l' mond' ekzistas

Mi ne scias

La dormo estas falo de kurteno
falo de kvin kurtenoj
kaj nova mond' vekigas en dormanto
tea tiras novaj scenoj
sen cenzuro
Ia Libera Tea tro de l' Plezuro

65

-66-6'7-

(La virgulino dormas
kaj dum Ia dormo guas
ôar Donnokavaliroj
ne malfruas )

- IU-

Mi jam scivolis pri Ia vivkial'
kaj drivis ja de dubo al
pligranda dubo
de nub' ai nubo
de tag-inlmb' al nokt-inkubo

Mi estas laca pri Ia mondo
Kurtenoj kvin
Vi kovru min

Botelo da biero
trans Ia bier' .maristoj
Estinton mian vokas melodi'
Amaj kanzonoj
iamaj tonoj
falintaj
Estinto

gis mia fin'

Mi estas tro [ugata
Mi estas tro premata
de l' mondo senkompata

Melodi'

âtonoj en temp-river'
Botelo da bier'

Sen honto
konspiradas gisnuno kaj estonto
Junago bela
Junula

ardo sed rigard'

sencela

La koro dronas en Ia fund' botela
Mi estas tro Ne gravas plu
ke Ia kurtenoj falu

Vi lasu

ke nur l' ETERNA DORMO tribunalu

Botelo da biero
Vidigas en bier' mia dezir'

- 68- 69-

De post Ia forir' ne revenis plu

(kante)

I

Per unu gIuto
trinkigis tu to
samkieI iam mia arno-gu'

Via rozo ekvelkis same kieI êi kor'

Mi serêis min tra l' ombro
kaj lito blanka tola

(kante)

_ IV _

En ombroj de malsimpatio
en Iasta agonio
mi trovis lin en stratangul' de l' sorto
l' almozpetanton de Ia morto
Ia regou sen kron'

gIacie blanka pura kaj terura
ekmokis min êar mi revenis sola
Eklipso ebleôar

êi nokto

ne âajnis frato de matenaj horoj
En stranga víntro nude
li serôis Ia mildecon de dormado
Eter'
eter'
etero
blankaj linioj en libro naúza kun malfruanta
Ebri'
ebri'
ebrio
tromp' en Ia libro kiun ni legas sen korinklin'

fin'

-

70-

-71-

Jes estis trompo sed estis trompo kontraü krimul'
kontraü Ia mond' rabint' de liaj
korsento kaj skrupul'

-V-

Sed en Ia templo kiun mondo prostituis
ankoraú restis idolar' ploranta

Nuda sub vintraj frostoj
animo lia
antaütempaj ostoj

Car ankoraü eblas
ke vagu tra Ia mond' Ia stranga sorto
de l' almozul' de l' morto
kiun mi vidis en angulo lasta de malbona vivo

Violono gemas en Ia nokto
AI êielo iras kor' de violo no
per kanzono
per belsono
per suferoj de persono
kiu gemas
kiu tremas
kies kordoj streê-ekstremas

Violon' êielen emas

Dum violono ploras mi memoras
pri Ia vivo
pri l' naivo
pri l' infana primitivo
kaj pri l' porêiama drivo
laüvole de Ia sort'

-

72-

Dum violono pIoras mi memoras
pri amjuroj
nri plezuroj
prí junagaj aventuroj
kaj pri tiuj bonaiíguroj
portantaj min kun fort'

Dum víolono ploras mi mernoras
pri la êeso
de l' kareso
pri Ia rompo de prorneso
kaj pri l' vojo de fórgeso
sekvata

- VI-

Sonas noktomezo
Koro-pezo
Rememoro-horo
por Ia anim-frenezo

gis Ia mort'

Violono gemas en Ia nokto

Dekdu-frape horobata
Ia simfoni' de l' koro turmentata
maIsata
nigrakata
lunece delika ta
Ne Iasu min sen korpo dezirata

Unu bato
dua bato
Kor-malsa to
Sen kompato forjetato
Sub lun-malvarmo
solas nigra

ka to

73-

-74-

-76-

Sonas tria
Sonas kvara
Lit' glacia
Viv' amara
Nokto plia
melankolia dezert' homara
Min banas luno kieI mi senpara

.

Kvina Sesa
Sepa sonas
For' senêesa
Koro dronas
en mar' delira kiun mi rekonas
êar rememoroj karaj refantomas

Sonas oka
Sonas naüa
Son' primoka
ankaü tia estos nokt' morgaüa
La koro batas batas êíamvoka
Silenton skuas kata voê' miaiía

eu

Deka bato
Dekunua
Nigra kato
Maldormo longa peza kaj enua

Kor-malsato
en Ia soleco nokta êiamplua
Luna glato
sur Ia nokta fantom' de êiel' blua

Bato Iasta
Noktomezo
Nokto vasta
Kaj daúras daiíras Ia animfrenezo
Kaj rememoroj daüras daiíras daüras
en koro sola kiu nur bedaüras

-

76-

-77

Vidis tieI grandajn revojn
en maIgranda knaba kor'
- VIlSudo-trajno

Snurdancisto de l' destin'
Riv~reg' rulanta min
Viv' trolaca
akvoturnoj
akvofaloj
Ia sekundoj sur êevaloj

Side

SUl'

Ia voj' mi Iasu ke Ia vivo preterpasu

D-trajn' E-tjmjn' F-trajn' G-trajn' Hejmo-trajn'
kaj Ia viv' preterkuranta salutis kaj pasis for

Jen mi vidis Ia frutempon
volojn de Ia viv-aüror'

Nordo-trajno

Trajn' Estinto Trajn' Estont'

En akuta vojangulo
kiel Iumo rugeverdas
trajn' alvenas RESOPIRO
dum feriras trajn' ESPERO
kaj en ombra for' sin perdas

Kaj Ia viv' êiamkuranta

salu tis kaj pasis for

Ploron vidis mi kaj ridon
naskon de flugila par'
Vidis fidon kaj malf'idon
dum Ia driv' en vasta mar'

Infer-trajno CieI-trajn' Vivotrajno Mortotrajn'
Kaj Ia viv' preterkuranta salutis kaj pasis for

-

-78-

-79-

Pli rapide pli rapide
Floras jun' dum fluga temp'
Pasis mile miaj amoj
de Ia revoj de printemp'

Mi silente enrigardis
en l' okulojn de Ia vivo

Fatal-trajno
Am-trajn'

Am-trajn'

Am-trajn'

Fatal-trajno

Fatal-trajn'

Am-trajn'

Pasis mile miaj amoj
tamen poste pasis AM'
kaj dometo nia blanka
por ni du vidigas jam

Haltis trajno Mi eniris
Estis verda trafiklumo
Ni flugadís en malhelo
kaj ekdormis mi finfine

kaj Ia viv' êiamkuranta
Kaj Ia viv' êíamkuranta saIu tis kaj pasis for
Sudotrajno Nordotrajno Trajn' Estinto Trajn' Estont'

Mia vivo Vivo mia
Am' Estonto Famili'
En kuradfrenezo tia
êu neniam haltog gi

Kurante kaj plikurante

Fatal-trajno

salutis kaj pasis for

jam min ne rigardis plu

-

80-

- 81-

-

VIII -

Se l' alia flank' malriôas ~ia mon' por gi sufiêas
Se l' alia flanko nigras lumo el Ia koroj migras
Se malbelas
belo sidas en okuloj kiuj vidas

Mi .rígardís l' aliflankon
diris ke gi estas verda
kraêis sur vizagon gian

Aliflanke sur pesilo
sarna pez' ekvílibrigas
La 'alia flank' malhelas êar Ia lumon portas mi

Foje mi l' okuloj n gardis
kaj el aliflank' rigardis
Nigris ombris êio êi
Granda estas flanko nia
eu ekzistas flank' alia

Decidis mi forfugí el mi mem
kaj vidis multajn

aliflankojn

kaj sentis mi terure eta

Nun en tiu êi bohem'
fugínts de mi mem
mi serôis Ia alian flankon
sed estas tiorn da aliaj flankoj
ke mi bezonas tutan vivon fugi

La alia fIank' ne verdas
Verdas ni
kaj tempon perdas

Alíflanke

sur pesilo sarna pez' ekvilíbrígas

-~-

-~-

.

Ni estas eroj
de mondpesil' kun miloj da teleroj
telera miliard'
tu te malplena
manke
de bonvolrigard'
al-aliflanks

S-O-N-E-T-O-J

I
~
I

~

.•••...•
"O

::i

<Q

-

-8'7-

86-

VESPERO

NOKTO

Jen
hor'
por
pen',

AI Ia
kor',
gala
hor':

Plor".
êen'
en
kor'.

Pala

,

flor'

falas
for.

Ce
ni,
jam

Kia
helo,
D"I
1 ,

ne
vi,
Am'!

Plia
I

stelo:

Si.

-88 -

-89-

FRATO DE GAZELOJ

For de
kunulo
trinkan
kristalo

Ia mondo, ie, en Siri',
de sovaga grup' gazela,
te kune akvon puran, ôe Ia
de river', en harmoni';

kurante gaje, bele, kun grací',
tra Ia kamparoj, en kurad' sencela,
hardite de sunlum' kaj lumo stela,
fortika pro ventego, vivis li;

scd kaptas lin êasisto; lin kunportas
ai mondo, kie Ia homar' kohortas,
malpace, malamike, sen korsento,

kaj êiuj timas pri Ia viv' estonta ...
Pli gajis lu kampar' gishorizonta
for de Ia mondo, for de tia gento!

POST LA SCENEJO

De Ia kulisoj en Ia mortsilento
nur ehas Ia ridad' de l' aüdantar',
kaj en angul' vidigas Ia turmento
kaj larmoj de aktor' pro viv-amar',

pro Ia senreciproko de I'kQrsento,
pro klaêoj, pro perfid' ... sed haltas, êar
forviâas larmojn, kaj post nur momento
ridete supreniras ... Majstra far'!

Jen sperta Ia ludisto: mia koro.
Post lu scenej', gin premas Ia doloro,
gi gemas, sed tuj poste, laü kutimo,

suf'okas ploron, kaj, dum tremo êesas,
forlasas Ia kulisojn de l' animo,
vestita per rideto, kaj sukcesas.

-90-

SE MI POVUS

Mi amas
laü êajn'
mi donus
êitiu mia

cin. AI Ia ridet' radia,
elverâ' de eia hel' kaj jun',
êion, kio restas kun
kor' seniluzia.

Por mi Ia vivo estis êiam tia,
kaj nur fantom' de homo restas nun.
Eê koto êielarkas pro Ia sun',
do sunu ankaú ci sur brusto mia.

Ha! Se mi povus, kun flamanta koro,
al ei premigi per Ia brust' malsata
en Ia kulmin' de amo kaj amoro ;

se povus esti cía êasta sin'
êiel' por mia am' malpermesata,
mi kurus for, êar mi tro amas cin.

ALMENAú ATENDU

Mi ãlosis koron. eu ankoraü pli
suferi senpardone mi necesas?
Cu estas peko, se mi ne sukeesas
sufoki amon en Ia koro, Di'?

En êenoj de Ia brusto portas mi
êi koron, kies am' neniam êesas:
amata mia! tiaI - mi konfesas
am' âajnas fo-r, estante tie êi ...

Tantala turmentego ... post Ia morto,
êu estos pli kruela mia sorto?
Cu mian pekon Ia sufer' ne lavis ?

.La punon senproteste mi ricevu,
Sinjoro, sed atendu, ke mi revu
Ia junon, .kiun mi neniam havis!

91-

-92-

-98-

~U CI MEMORAS

eu ci memoras? Estis sunsubiro
príntempo ... plej lazura Ia êiel'
mi vidis cin, ekbrulis Pil"O dezíro
ci estis bela. " kulpas cia bel',

DELIRO DE L' MALGRANDULO

Min vérkis eble mano senkompata,
kaj Iasís vivon sen printemp' aütuní , ..
Junage, mia sun', Ia kor' amata,
en Ia nadir', por mi ne volissuni.

.
.
.

Ní ekpromenis. Kisis nin zefiro,
kaj Ia êieIon kisis frua stel' ...
mi kisis cin. " rekisis kun deliro
kis' estis dolêa... kulpas kismiel'

.
.

Noktígís. Sekvis ni laü riverbordo.
La birdoj preterflugis. En arbar'
cikadoj, Iranoj blekis...
am-agordo ...

Kolombas koroj, tamen karno vulpas ..
kaj ni... êu riproêinda nia far'?
Ni estis junaj, kaj juneco kulpas.

Pro tio, de Ia amo f~tietata,
mi dezíradís nur en glor' maljuni,
sed gloro mankís. Mano nekonata,
pro nekonata kaüz' min volís puni.

Do mi suferu. La sufero kreas.
Mueík», versoj, ar to estas sento
de suferulo, kies man' obeas;

kaj l:a martíroj, peir 19 sangtorento,
estonton verkas. .. sed mí vane veas ...
Eê pór martiri mankas Ia talento.

-94-

-95-

MONTOGRIMPE

Se ci malgajas pro ekstrema lato,
pro l' kontraüstaro
de Ia urh-koler',
se cin sufokas jam gia haladzo,
ni serêu kune âangon de aer':

ni grimpu laü Ia verda ter-surfaco,
Je, paã' .postpaê', dangeron post danger',
gis plejaltajo; gis Ia monta paco, .
el. kiu helpejzagas tutater'.

Sur monto, vent' purígas Ia anímón,
kaj horoj fluas en kristala pur', - ,
kantants himnon pri Ia vivo êasta ...

La montarano do-ne havas tímon,.
kaj spitas morton, êar gi estus nur
Ia plej perfekta montogrimpo lasta,

EN MAR O REVA

Kunígon nian patris Ia mister':
Mi estas feliêulo kaj martir'.
Se mia korpo brulas !Ã1'O dezir',
animo mia fajras pro sufer'.

Mí ne komprenas cin. Ci 'amas per
mortiga am', birdeto kaj vampir'.
Lunlumo, sun', mateno, sunsubir'
alternas enêíelo kaj inf er'.

Profeto díris: koron [etu sur
Ia maron revan, kie am-trezor'
trovigas. o. gin alportu el Iazur',

kaj estos ci Am-Bég' I Mensogo, êar
ne trovis Ia trezoron mia kor',
kaj ambaií kusas sub Ia' reva mar'.

-98-

-97-

PENTO

Mi ankaü estis juna kaj amata:
min ankaü lulís Ia plezur' sekreta
allogi korojn per paroIo flata,
dispetaladi per anim' poeta",

Mi ankaü kuêis kontraü korpo glata
de mil virinoj, kun junard' impeta ...
kaj vi v' perdigis., , nun al Di' kompata
mi pregas, vivo fine, pardonpeta,

Nun Ia junago estas jam finíta,
kaj, êe Ia fino de Ia vojo kota,
memoro bruIas, venge perseku ta.

Por vi, angél', rni estís destíníta,
sed kiam es tis gus ta vort' direta,
memor' ekhrulis . " kaj mi restis rnuta.

nu

ROZOJ

Mi, dum vivo-frumateno
tieI kara por memor',
plantis rozon en gardeno,
pIantis rozon en Ia kor'.

Jen l' unua, Sen êagreno
mi giri donas,·,. Pli 01 flor'
estas gi, " gI estas jeno:
míaj 'zcrgo kaj labor'.

Sed Ia dua, roz' spírita,
roz' de ideal', senhalte
per mil revoj akvigita , , ,

nedonehla, kaiulíri','
tal' gi kreskís j am tro alte
por ke hom' tíngu gin.

a

~.98 -99-

LIDEREMO

Mi rompes Ia êenerojn de l' kàteno
genanta tra Ia vivo paâojn miajn.
En sendifina voj', sen plua geno,
mi flanken [etos barojn konvencíajn,

Mi lasos, ke Ia horna sénmovemo
imitu Ia rnodelojn hístoríajn,
laü Ia prernis' unua de l' Edeno
sekvante silogisrnojn pli-kaj-pliajn,

sed mi farígos mia mio vera,
libere el kunnaska l' atavismo,
kaj el Ia sem' geneza de l' praav';

kaj tiel - mastro mia plenlíbera,
el êíuj fortoj unuopa skisrno mi plenlíbere igos eia sklav'.

NE PLORU

Pro kio plori ? Kial
turmento?
eu taügas TOSO por velkinta flor'?
Se sanktis amo, sanktas nun silento!
Neniam [etu koton aI memor'!
êí

En Ia na tur' trovigas sarna sento,
kaj tie, kie branôo falis for,
burgon' naskigas ... post lanokt-argento,
aperas SUllO varma, sun' el or'.

Memoru nur pri l' puro de l' gisnuno!
Estonton fidu! Vivu kun trankvilo
Ia nunan vivon!. .. Vidu! Nova suno

levigas -jam en glor' el horízonto l
Do ni forgesu pri l' estint-pikilo, .
kaj serêu novajn rozojn en estonto!

-

100-101-

PRINTEMPAJ

FLOROJ
RENKONTIOO

Se Ia na turo êie ridas, se Ia
astraro falas el êiel-garden',
kaj dancas sur kamparo verde hela,
do fine estas de printemp' l' alven'.

Kaj kiel ofte, kun na tur' tiela,
mi plorsingultís sola, sen kompren',
gis kiam Ia printemp' el for' êiela
decidis ankaü min viziti jen!

Burgonis mia koro. Mi silentis,
kaj al Ia printempígn priatentis:
L' animoj per orangaj floroj floris ...

Kaj rni replorís, daüra suferanto,
êar estis Ia naskita kor': dianto ...
dianto, kiu tamen bonodoris ...

Mí estis
flosanta
Mi estis
sekvanta

sola en Ia vivboato
plaêe de Ia ventodriv'.
nur eterna nekonato
sian vojon tra Ia viv'.

Mi vagis sen soifo, sen malsato,
sen gajo, sen malgaj', en primitiv' ...
Mi estis sola, sen amik' aü frato,
sen vivo ceIo kaj sen vivmotiv'.

Sed iam vidis verdan vivinsulon,
kaj trovis êarman vivodezertulon.
-Eniru!
Certe estas lok' por du!

Kaj de Ia renkontiga frumomento
alternas niaj gojo kaj turmento,
êar grandajn vundojn kaüzas granda

gu'!

-106 -

MALSIMILO

KiaI tieI malsimilas
viaj versoj kaj vi mem ?
Dum okuloj gaje brilas,
nur singultas Ia poem' ...

- Jen kial': se pezas koro,
plenpokaIo da sufer',
mi elverâas Ia angoron
sur peceton de paper'.

-106 -

-107 -

-

Cu vidis vi âíajn okulojn fídelajn
kaj lipojn mielajn?

RETROVO
Hodiaü mi fine refoje vin vidas,
denove amplene mi kison avidas,
sed en viaj lipoj fla'l'igas odoro ...
Cu vi min perfidas?
. " de nova loganto ôe l' koro.
Min venkis Ia amo. Fairigis mi sklavo
de viaj brilpuraj okuloj.
Kaj poste min pikis korvunda Ia gIavo:
- Vi devis foriri al foraj insuloj.

Ho ve! Mia brusto farigis dezerta ...
kaj kiun mi venis renkonti? Ou vin ? .
Ververe vi estas eê pli malproksima
01 antaü Ia trovo, ho perfidulin'l

Forpasis Ia jaroj, blovitaj de l' vento,
sed gi ne detruis pri vi Ia memoron,
kaj restis l' am-sento,
êar mi kaêis gin en Ia koron.

De tiam mi scrêas tra l' mondo Ia astron
brilantan en reva ôiel',
simile al hundo serêanta Ia mastron,
aü f'loron serêanta l' abeI'.
Serêadis tra l' plena de floroj gardeno,
kaj díris al rozo, violo, jasmeno:

,

-108-

-109-

SCIOVOLO

eu

vi memoras, karulin"?
Ankoraü vi ne konis min,
Sed gin rakontis Ia najbaroj
La da treven' ?
Vi finis jen
Du jarojn.

...

La feliêega famili',
Plena de goj', donis aI vi
Cent pupojn, ja l êíu] atestisl
Ludilojn mil;
La sola fil'
Vi estis.

Nur gin vi êatis kaj kunprenis.
Fuâa petol'
De Ia scivol'
Postvenis:

Tre bela es tis Ia eks ter' ;
Interne, ôu sarna l' afer'?
Vi rompis gin, êarma kanajlo I
For Ia tondil' I
Kie l' u til' ?
Nur pajlo I

Forpasis infaneca tag',
Kaj vundis nin Ia ama sag'.
Kvankam vi estas jam pli aga.
Ankoraií, vel
Vi estas n

Pli saga.

Por vi fari§i" nmpoem';
Vi gin ricevls, ('e rnin mem I
Ricevis amou, Aojon, êion l
S('(I voU"" ha l

Plej bela estis Ia pajac' ...
Pro tio, for de gi Ia pac' I

Pd I' knro lu
Elcl'\(' 1011.

-.110-111-

Malfennis",
Vidis: En Ia brust',
L' estinta rev' jam estis rust' , , ,
Kaj tremis vi, angel' naiva!
De l' trobador'
Estis Ia kor'
Senviva!

DRONINTOJ

KVIN

Voje de l' polus', insulo,
La insulo de )' Espcr'.
Palvizaga âipdronul
Premas sin al savluhulo
Flosadanta

al lu

'.'1",

TUI11('1I/1111' 111

p)a~r vidig'as

Jarn dronlnto] pliaj kvar,
Sed kvrunpr- mnlfeliôas,
Cal'

11('

j 11 fl',r!IIIIlIJ)rrnigas

MolslIllIl/llld/l

"'/ll'is

Kvar dronuloj: Iaü JlIIIIIO
Estis unu usonan',
Venis dua el Francio,
Tria el Sovetunio,
Kaj Ia kvara."
jes",
lti:'!llllll',

lar',

Programo de

-112 -

EN

lullura Kooperativo de
Esperantistoj

AVO

..........................................

Prezento

Animo Prisma
Enkonduko
Ciklo de Aspiro .
Ciklo de Deiro
Ciklo de Dezíro .
Ciklo de Deliro ..
o

o

00

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

••

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

••

••

o

o

o

o

••

o

•••••••••

o

o

o

••••

o

•••••

o.

••••••••

o

•••••••••••••••••

o

o

•••

o

o

••••••••••••••••

o

o

•••

o

••

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

••

o

••

o

O'

o

o

o

o

o

o

••

o

o

o

o

o

••

o

•••

o

o

•••••••

o

"

o

••

Sonetoj
Mateno
Vespero
Nokto ..
Frato de Gazeloj .
Post Ia Scenejo
Se mi povus
Almenaü Atendu
eu ci memoras
Deliro de I' Malgrandulo
Montogrimpe .
En M'aro Reva
Pento
Du Rozoj
Liberemo.
O"

o

••

o.

••

o

o

o

o.

••

o

o

o

o

o

o.

o

o

o

o.

o

o

o

o

o.

o

o

o

o

00

Ne Ploru ....

o

o

o

o

o

o

o

o

••

o

o

o

o

o

••

o

••••

o

o

•••

••••

••••

o

o

o

o

o

o

••

o

o

o

o

o

o

•••

o

o

o

o

o

o

••

o

••

o.

o

o

o

o

••

o.

o

o

••••••

','

••••

•••

:

:

o,

•••••

••

o

:

' o

o

o

o

o

o

••

o

o

••

o

o

••

o

o

o

o

o

o

o'

o

o

o

o

o

o

o

••

o

•••

o

o

••••

o

••

••••••••••••••••

o

o

•••••

o

o

o

o

•••••

....

o

•••

,

o

o.

••

o

o.

o

o

o

o

o

o

o

•••

o

o.

o

••

o'

••

0.0

o

o

o.

o

••••

o

••

o

o

o

o

o

••••

o

o

o

o

o

o

o

o

•••

o

o

••

o

o

o

o

••••

o

O"

•••••••

o

o

o

o

••

o

o

o

o

o

••••••••

o

••

o

o

o

O'

••

o

o

•••

o

o.

o

••

o

o

o

••••

o

o

o

o

o

:

0'0

o

o

o

•••

o

:

o

o

o

o

o

O"

o

o

o.

o

'

o

o

o

:

o

o

•••••••

o

o

••••

o

o

o

••

"

••

o

o

••••••

o

o

•••••••

o

o

o.

o

•••

"

•••••••••

••

o

••

o

••

97

98
99
100
101
102

í

O'

o

o

o

95

96

Aliaj Poemoj
Malsimílo
Hétrovn
Scíovolo
Kvin Dronintoj

35
~6
87
88
89
90
91
92

94

o

o.

o

o

,

•••••

o

o

'"

!J3

••••••••••

o

o.

o

o

o.

o

o

o

••••

o

o

o

••

o

••••••••••

o

"

••••••••••

' ••••

••••

o

•••

o

',0

o

'

o

o

o

o

••

o

o.

o.

o

o

•••••••

••

••

o

•••••

o

Ó

o

•••

•••••

o

o

o

o

•••

o

••

o

o

••••••

o

o

o

••

•••••••••••

o

o

o

o

o

o

o

o

o.

•••

o

••••

... :.

o

o

o

•••••••••••••••••

o

o

o

o

Printempaj Floro]
Henkontigo
Eterna Krucrnilito
o

••

o

o

o

o

o

••••••

o.

o

o

Kultura Kooperativo de Esperantistoj, fondita en Rio de
Janeiro, Brazilo, en Ia jaro
1951, estas tu te esperantista
entreprenn neütrala pri poIitiko kaj religio. dia ceIado estas
disvastigi tra Ia tu ta Iando Ia
internacian
lingvon kaj pli
intensigi Ia amikajn interrilatojn de Ia samideanoj, tiaI goia
Iaborprogramo enhavas kvar
êefajn partojn, nome:
l-e. Akiri propran sidejon
en Ia centro de Ia urbego Rio
de Janeiro por Ia sesvo] de
sekretariejo,
kIasêambro, li.
brejo kaj kunvenejo. Tiu par.
to jam estas efektivigita per
Ia ínteretag., em Konstruajo
Itu, kia dejoras du saIajritaj
oficistinoj scipovantaj
Esperanton, kunvenas Ia Estraro,
funkcias librovendejo kaj kur,
s~.

2-e. Havi eldonejon de libroj kaj gazetoj kun propra
moderna presejo. Cj tiu parto
ankaü [am estas efektivigita
per Ia Presejo Esperanto, en
Ia industria kvartaIo S. Crts,
tóvão, kie laboras 22 presIaboristoj. di jarn eIdonis 10 verkojn en kaj pri Esperanto, Ia
revuon «Kooperativismo», kaj
havas diversajn aliajn librojn
en preparado.
3-e. Pose di propran hoteIon
kun restoracio por gastigi sa,
mideanojn el aliaj urboj aü
Iandoj kaj por êiutagaj kunmango] de csperantistoj
10gantaj en Rio de Janeiro.
4-e. Akír
propran bienon
por scmajnfinaj
libertempoj
kaj farioj de siaj membroj, en
komforta domo kaj ripoziga
Ioko.

o

o

o

•••

o.

••

o

o

o

••••••

o

•••••••

o

o

••••••••••

o

••

o

o

o

o

•••

•••••••

•••••••

o

o

o

•••••

o

••••

o

o

••••••

Nun Ia Koopcrativo vigIe
varbadas novajn membrojn por
ebligi al si Ia plenumon de
tiuj du Iastaj partoj de Ia
programo.