Você está na página 1de 33

'\

(Tllistelu HeikkiUin talosta)

894.541
L758b
BAT
1

Blãon.a

Hel singfor so
akcia societo

r,

Ot av a

,~NN.A

••

BIBLlOTEKO

. JOHANNES

AfALI

PRI

ESP~RA_~_T~_. N:~ l.

LINNANKOSKI

LA 0011

HEIKKILÃ

PERMESITE

TRADUKIS

VILHO

SETALA

*

ELDONA

AKOIA

HELSINGFORSO,

SOCIETO

OT AV A

FINNLANDO

5

,I

facilanimaj
turoj

sed êarrne kaj rnajstre

solidi~as

kaj edziginte

persono; verko tradukita
Gravan

lokon

pentritaj

evoluas

Eüropajn
okupas

konsiderata

punkto.

Aliaj

de kampara

menciindaj

verkoj

vld-

estas »Simsono

kaj

Delilos kaj »La filino de Jefto», ambaü en 1911 aperintaj
dramaj

poezioj.

Linnankoski

estis energia,

altigi sin rnern kaj aliajn

agema karaktero.
moral e kaj kulture.

devenas Ia Iorta volerno, eê tendencemo
laboro,

~ia potenca

patoso,

ai alta] naciaj kaj homaj celoj.
kaj ardiganta

deviganta

Li celís
De tio

de lia tuta vivo
ai ago], celanta

Linnankoski

estis ardanta

idealisto, kiu subigis sian arton ai homindaj

celadoj.

Sed samfoje

sentema,

pura kaj feina, kio mirinde kontrastas

li estis poeto kun io delikata

forta] ideoj kaj sentigas

strangan

viro kaj donas

songernon

êarman

virinecon

kaj

kun Iiaj

en Ia vireca

ai Ia plej multaj

el

*) Prononcu ê. hejkila, kun akcento sur Ia unua silabo.
Aliaj nomoj en êi tiu Iibro estas pronocataj: Paavola pa.vota,
Vãliportti - valiporti, kun akcento sur Ia unua
silabo. La sono ii estas inter a kaj e.

en lia karaktero

talenton.

eble

,

klare el Ia verko êi tie prezentata

publiko.

el Ia produkto

du rakonto]

je beletristika

lian dramistan

Ia inte\:nacia

lingvojn.

vivo; Ia laste nomita

kiel kulminacio

êi tiu antagonismo

êiot,~io rebrilas

morala

»Batalo pri Ia domo Heikkila,)*) (1905) kaj »La fuganto]»,
estas

klarigas

amaj aven-

gis firma

en multajn

en lia produkto

(I9f18) ambaü priskriboj

liaj verkoj.

f1otisto, kiu post multe da

estas finna tipo Don.Juana,

ai

Gi estas unu el Ia plej reprezentaj

de Linnankoski

kaj samfoje

plej brilaj perloj de filma literaturo.

unu el Ia

••

:<
~
~

-

~

=-:d

-=

::&S

c:>

c:>
~

<
~

J.
I estis kiel fermlta

horlogo -

Ia

domo.
Ne laüêajne, êar giaj por dego]
estis malfermitaj
por êiuj, por
êiu vizitanto trovigts amika vorto
kaj êiu mizerulo sciis, ke êe Ia mastrino de Heikkilâ li ricevos Ia ple]
abundan

donon

-

ka]

tiun

el varma

mano.
Sed esence gi estis kiel srankhoriJgo,
kiu certe montras siajn cifertabulon
kaj
montrilojn
kaj batas Ia horon aüdate
de êiu, sed zorge kaâas sian internan konstruon,
Ekzistas homoj, kiuj ne malkasas ai Ia proksimulo
eê antaüêarnbran anguleton el sia interna estalo.
Sed
eê el la movoj de Ia interna] radoj de tia], sajne komplete
fermitaj horlogo] elsteligas êíam iu sono gis Ia oreloj de
F1ankuloj.
EI Heikkilã dum jaroj estis aüdata neniu klara ekkrako
de rado, nur ias peca susuro, kiu iel ondetadis õirkaü Ia

\
tt
tuta domo kaj kasiris kiel mistera resono funde êe êiuj
ago] tie, sed kies vera esenco restis neklara por êiuj.
La fokuso de Ia enigmo estis Ia mastrino.
Si estis longa virino kun energia] 'trajtoj. kaj sia tuta
estalo prezentis ion slncere bonan kaj nekaâitan antaü
êiu. Sed nur !is difinita limo - kiu ~in transpàiis,
pentis.
Kelkiuj tion provis.
Kelkaj siaj kunuloj el infaneco ne povis dum Ia unuaj
tempoj de âla edzineco sin deteni de seivolaj demando]
konfideneiaj, êu si estis feliêa kaj tian ceteron,
Sed
tiam Ia antaüe tiom milda kaj amika Anjo de Heikkila
rigidi!is kiel stono kaj \~tis, nenion dirante, tian rigardon
ai Ia demandinto, ke êi\ tiu sentis sin parolinta nedece,
kaj kvazaü petante pardonon komencis paroli pri alio.
Fadenkolportistoj kaj simiJaj vizitantoj ankaü provis
sian sancon - nerekte, nature. Sed apenaü iIi pintigls
Ia buâon, kiam ili vidis Ia rnastrinon antaü si tiel mal.
varme trapenetranta, ke iJi nesciis, per kiaj langoturnoj
sin elâovi tra Ia por do.
Plej mirinde estis, ke eê Ia serviste] nenion sei is,
k vazaü eê ili, transirinte Ia sojlon de Heikkilã, juris
êiaman silenton. êu iJi estis malpermesataj paroli? Ne
- ili laüdire nur nenion seiis. »La mastro estas tia, kia
li estas, kiel êiu vidas, kaj egalulon ai Ia mastrino oni
vane serêus en sep komunumoj, kiel êiu vidas,» Jen êio.
êu iIi sentis Ia samon, kiel aliaj, Ia silentan pretendemon
de Ia malvarme diskreta digneco de Ia mastrino, alliganta
Ia langajn tendenojn? Aü kio !i estis, kiu envolvis êion
pri Ia domo kun nepenetrebla krepusko?

Klare estis tamen, ke sur Ia fundo fluis profunda akvo,
ke inter !iaj muroj batalis tortego] - pri tio oni vidis
kelkajn. estu nemultajn, saumelsprucojn, kiuj siaternpe
kaüzls sufiêe da pridiskuto.
La mastrino estis Ia solfilino en Ia domo kaj edzini~is
tre [una. Tiam, tuj post Ia festo, okazis en si unua
sangi!o, okulvidebla por êiu - Ia gaja, sincera knabino
i!is subite serioza kaj kaâema. Tio estis des pli stranga,
êar Ia gajeco kaj malkasemo estis familiaj eco], Ia virinoj de
HeikkiJã estis de antikvaj tempoj ankoraü kun sesdek kaj
sepdek jaroj egale ga]a], kiella plej multaj êe dekses jaroj.
La aero estis plena je supozoj. êu siaj gepatroj devlgis
sin ai kontraüvola edzinigo? Pri tio neniu havis scieton,
kaj gi estis eê nekomprenebla, êar ankaü Ia juna mastro
estis el familio distingita kaj konsiderata kiel riêa,
kvankam kun iom malsimila karaktero 01 Ia Heikkilã'a.
êu si eble havis junamiton, kiu ankoraü ne forigis el Ia
menso? Ankaü tio estis neebla, êar tiaj aferoj ne restas
sekretaj. eu Ia interrilatoj de Ia juna paro estis malbonaj?
Pri tio ekzistis neniaj pruvo] - Ia solajo, pri kiu oui
seiis, estis Ia stranga sangigo en Ia mastrino, kiu kvazaü
envualis en griza nubo êion êe si.
Unu fojon tamen ekbrilis lumeto de!ojo-êe
naski!o de
infano. Ci estis knabo, kaj gi kvazaü disâutis varman sunlumon en Ia vivon de Ia mastrino. Sed tio daüris nur mal.
longan antaütagmezon - poste êio refalis en Ia grizajon.
Poste okazis sangetoj en Ia domo. La maljuna mastro
mortis, kaj kelkajn semajnojn poste ankaü lia edzino tio laüdire ankaü estis familia eco, neniu el Ia virinoj
lc HeikkiJã iam longe vivis post sia edzo,

12

1:4

Kaj nun oni vidis Ia mirindajon, ke êe Ia juna mastro,
kaptinta Ia bridojn de Ia domo, okazis sangigo.
Nenia
laboregisto li iam estis, nur dum Ia ple] urga tempo li
ekpartoprenis en Ia eksteraj laboroj, sed alie li plejparte
pasigls sian tempon êe Iignajistaj kaj tiaspecaj enêambraj
laboroj.
Nun fariginte mastro, li lasis êiujn klopodojn
ai Ia servistoj, fanfaronante
nur pri tio, kion êion li
intencis fari, kiujn novkampojn
plugsarki kaj novajn
konstruajojn
starigi - li intencis per unu f<?jo»reordigi
Heikkilã'n laü nova krcdo». Fakte li komencis »reordigien proksima gaste]o, forsarkante stopilojn ella bierbotela]
buâo] kaj konstruante
vaporantajn
glasojn el tiam
novega modtrinkajo,
rumo.
La vojagoj

ai Ia urbo ankaü

plioftigis,

kaj Ia viro,

antaüe deckonduta,
nebabilerna, \n.u.ne revenis nur mal.
fruvespere,
veturante
kun senb,\ia
rapidego,
draste
kriegante êe Ia vojkurba]o] kaj en Ia vilagoj kaj aere
svingante
ledrimenan
skurgon.
»Bildo de sia patro,
kvankarn multe pli maldecaf ekdiris Ia homoj Ia kapon
balancante,
êar vivega] ê~valoj estis dum generacioj Ia
cmblemoj de Ia familio, kaj Ia rimena skurgo transiris
jam kiel hereda sceptro tra du generacioj - kiel memorajo pri iama êefo de Ia familio, ekscesa foiristo. Kaj tute
same kiel nune Ia filo, siatempe Ia avo-apudjugisto=)
kriegis kaj ensorbis brandon kvazaü putra ligno, kvankam
li neniam fordrinkis Ia piedojn de sub si nek ian dignecan
tenigon de apudjugisto.
En Ia filo subite ekkreskis êiuj
distingiloj de Ia familio, krom Ia fiera sinteno, kiu donis
neflekseblecon ai Ia spino de Ia antaüa] reprezentantoj.
*) vidu vortklarigojn

en Ia fino!

Kelkaj kredis sin nun kompreni Ia pli fruan sangon
êe Ia mastrino - si kredeble havls ian antaüsentan
timon
pri êi tia estonto. Tamen ne mankis ankaü tiuj, laü kies
opinio Ia mastro komencis drinki pro tio, ke Ia mastrino
estis tia.
La mastrino mem igis dum tiuj tempoj ankoraü pli
kaâema, Oni apenaü ricevis respondon de si, kaj en
siaj granda], bluaj okuloj estis videbla dolora, ernbarasa
esprimo, kvazaü si demandis de Ia tuta mondo, kion si
nun devas fari.
Tiam sekvis unu Ia alian duo da okazo], kiuj havis
decidan efikon je Ia sekvinta vivo en Heikkilã.
La mastro revenis unu vesperon en ekstre ekscesa
humoro hejmen.
Nova skurgo ornamita per ruga tenilsnuro svlngadis jam de malproksime,
kaj li enveturis
en Ia korton tiom furioze, ke unu fosto de l'por dego
renversigis kun bruo, kaj Ia êevalo pro tio timiginta
galopis kelkfoje êirkaü Ia korta plano.
La ebriulo pro
tio furiozigis kaj direktis Ia êevalon rekte ai stala muro,
kontraü kiu gi sin [etis, tiel ke Ia genuoj kaj timonoj
ekklakis.
Nun komencigis Ia puno. .La skurgo plaüdls
kaj Ia tremanta besto saltadis devigate de gi alten kontraü Ia muro, tiel ke splitoj disâirita] per Ia hufoj f1ugis
êiuflanken.
Sammomente
Ia mastrino estis vidata sur Ia perono.
» Lasu Ia senkulpan
beston en pacok tremetanta
voêo
audigis kaj si elpaâís kontraü Ia mastron.
La ai parolito ekrigar dis k vazaü ruzebati to trans sia
Sultro, desaltis de Ia êaro, lasis Ia êevalon tie kaj rapidis
kun sanceligantaj
paso] kontraü Ia mastrinon.

14

»Certe mi, diablo prenu, instruos ankaü Ia hominojn
dancl]» li kriaêis alproksimi~inte
kaj ekbatis per Ia
skur§o sur Ia sultron de Ia mastrino.
Dua frapego trafis
Ia viza~on - êe Ia orelo komeneis elgutadl ru~ajo.
Tiam atake enkuris sur Ia korton duo da viroj el
vila~a vojo êe Ia korta barilo - ili estis fojnistoj el
najbarajo,
revenantaj
de herbejo, kiuj okaze êeestis kaj
ne povis sin deteni vidante Ia abomenan scenon.
')Lasu! Mi ankoraü ne bezonas fremdulan helpon _
i e s helponls
audigis Ia voêo de Ia mastrino
tiel
malvarme retenanta,
ke Ia viroj nepre haltis.
La brutulo okulumis Ia rigardanto]n. »Nur bonvenon
ai revena regalado - certe sufiêas el êi tio ankaü por
Ia najbaro]» li ironie kriis. La batoj de I'vipo rekomeneis
plaüdi,
Sed Ia mastrino staris kvazaü kolono sur sià loko, sen
moveti~o, sen tremeto sur Ia vizago.
Tio estis tiom
stranga, ke Ia fojnistoj ne povis daurigi sian vojon nek
alveni por helpo kontraü Ia malperrneso.
.)Morgau pli, se estos bezonel, Ia skurginto
ek diris,
ankorau foje frapis kaj poste kun unu mano impone en Ia
poso, per Ia alia moke Ia vipon alia vilaga vojo svingante,
paâís ai Ia âtuparo kaj tie ankoraü preterpase disfrapegis
teren Ia tintantajn
vitrojn de unu el Ia perona] fenestroj.
Sed Ia mastrino staradis ankoraü senmova meze en
Ia korto, kvazau ne klare perceptante,
kio jus okazis.
Kaj restis ankoraü staradi, kiam Ia falêistoj Ioren ekiris
Ia kapon balancantaj
kaj mallaute interparolantaj.
Pasis duo da tagoj - el Heikkilã estis aüdata neniu
ekknaro de muso, êio sajne repacigis.

I:,

Sed Ia trian tagon okazis io neatendita.
Oni jus finis Ia matenmangon
kaj êiuj fojnistoj kusegis
en Ia korto Ia postmangan ripozon - ankaü Ia mastro
estis aperinta
en Ia aron, kaj diradis maldelikatajn
spritajojn de ebriulo.
La mastrino sola okupi~is; si estis
mezuranta grenon en Ia provizejo por edzino de iu fojnisto.
Tiam Ia provizeja pordo malfermigas kaj Ia mastrino
paâas ai Ia fojnistaro - kvazaü si havas ion por diri.
·.)Novmoda
greno nun sajnas kreski en Ia kampoj de
Heikkilãl» audigas tranêe tremanta
voêo, kaj si levas
altaeren grandetan ladan ujon, kiun si portis kase, »Sed
êar Ia grenujoj faritaj de Ia maljuna mastro ne ekzistas
por tia, gi ne estas konservata,
nek estante nek estonte]»
Kaj antaü 01 iu eê perceptis, pri kio estas Ia demando,
si jam metis Ia ujon sur hakStipon sta~antan antaü Ia
hejtlignejo kaj ekkaptis Ia apude kusantan hakilon Ia hakilo levigas kaj mallevlgas kaj ruga rumo sprucas
êirkau Ia korto.
»Diablok Ia mastro eksaltis staronta kun nlgra vizago
kaj kuras Ia pugnou etendita ai Ia mastrino.
tiuj estas kiel batitaj de fui mo. La eta filo de Ia domo,
kiu ludante kuradis en Ia korto kaj nun okaze estis
proksime ai Ia patrino, tirnlgite íaligas sian ludilon - Ia
ru~asnuran skurgon de patro - sur Ia teron kaj pior ante
kuras ai Ia viroj.
La virino vidas êi êion, ekkaptas Ia skurgon en Ia
manon kaj prenas minacan tenigon.
»Restu forl» si
krias kun fajrerantaj
okuloj ai Ia alproksirniganta
viro.
Ekplaudo de skurgo!
La viro malbenas, levas unu
manon por sirmi sian vizagon kaj ree atakas,

17

1li

»Restu for, diboêulo je rumo kaj skurgo!.> estas ree
aüdata, kaj Ia vipo alkroêigas per furiozo de vivaj kaj
morl:i fortego] ai Ia sultroj de l'viro, ke tiu retirigas
kun ekbleko.
Li staras momenton k vazaü senkonscia,
ekrigardt'f ai Ia ree levita skurgo, poste kun embaraso
ai Ia fotrristaro, el kiu parto starigis, kaj ekiras fine
konfuzita Ia kapon pendanta kaj Ia manojn sennervaj
êe Ia f1ankoj, sin trenante ai Ia domo.
Sed Ia mastrino repaâas ai Ia sti po kaj dispecigas Ia
skurgon kun rimeno je ege malgranda]
peceto] per Ia
hakilo - kvazaü en êiu colo degi vivus semo de mal.
feliêo, kiun si devas. pereigi.
La fojnistaro fiksrigardas konsternita.
•-Ka] nun alia herbejoh aüdígas firma,ordonanta
voêo.
•>Vi certe havis sufiêajn ripoztempojn
dum êi tiuj jaroj ..,
Kelkiuj rigar das mirigitaj ai Ia gracia, ankoraü preso
kau knabineca mastrino, kiu nun staras antaü ili kun
sinteno de komandanto
kaj esprimo
de ordonanto
en Ia rigardo - aliaj ekridetas.
Unu taglaboristo _
kreskanta knabo, kiu kusas plu sur Ia herbo, esprimas
sian koncepton
pri Ia montrlgo
de nova ordonanto,
sennerve sin kurbige rulante, fermetante unu okulon
kaj per Ia alia okulumante kun senhonta grimaco sur Ia
grasa vizago.
Momenteto por ekbeno - Ia mastrino staras antaü Ia
knabo, lin starige ektiras kaj skuas je Ia brusto tiel ke
Ia kapo kvazaü pilko ruligas.
•>êu vi ne komprenas - ai Ia herbe]ol» Kaj si forjetas
Ia knabon per tia fortego, ke li brupasas per longa]
kurpaâo] malproksimen sur Ia korto,

la homoj rigardas stultesprime.
»Kaj estas mi, kiu de hodiaü ordonos en Ia domo por ke nun êiu tion sclulLa homoj restas konsternita], sed komencas sin prepari
por ekiro.
.
Dum du tagoj oni aüdis nenion pri tleikkilã.
La
mastron neniu vidis eê ekaperi - li honte kaj êagrene
sin fermis en Ia êambro.
Sed Ia nokton post dua tago ree okazis io.
La servistinoj
dormantaj
en Ia êambrego ekvekigis
te . tio, ke Ia pordo de I' interêambro
subite mal.
fermigis kaj tra Ia êambregon kvazaü pala fantomo
rapide kuris ai Ia antaüêambro.
La vekigintoj sin [etis kun dormemaj okuloj alia kort •
f1ankaj fenestroj .
Ekstere estis vidataj êaro sur Ia korto antaü stalo kaj
êevalo ligita je rlngo êe gia por do, sur gin Ia mastro estis
metanta Ia [ungilaron.
.>Cu t i a maniereh audigis de Ia perono - el Ia posta
fenestro estis forigita unu vitro pro Ia varma vetero,
tiel ke êiu vorto estis aüdata en Ia êambrego.
Kaj iIi
vidis Ia mastrinon en subvesta]o] rapidantan
preskaükure ai Ia [unganto.
De Ia stalo audigis maldelikata malbeno, sed Ia viro
restis momenton stari sendecida.
La mastrino jam alprokslmígis kun rapidaj, decidaj
paêo] - kiel sajnis, rekte alia kapo de I'êevalo, ignorante
Ia mastron .
Tiam Ia rigardantoj vidls lin eksalti kvazau embuskinta
rabbesto kontraü Ia venantinon.
2 - S.'.lo

pri I. domo Helkkilii.

18

,)Vi diablido]» - Ia pinto de l'dekstra
kontraã Ia genuon,

1\-1

píedo ekflugls

EI Ia korto ai:ídigis sufokita ekkrío.
Oni vidis Ia
mastrinon halti momente kaj levi Ia maldekstran
piedon
tiel ke nur Ia pledflngro] tuâetis Ia teron, doloron sur Ia
vilago, Ia brakojn streêante, Ia manojn pugnigante,
La rigardantojn
kaptís antaüsentomiksita
timo.
lIi vidis Ia mastrinon
tion ripeti ankorai:í kelkfo]e,
poste Ia piedo kvazai:í prove rektigis gis Ia tero - si
obstine eklrls ai sia ceio.
La observantoj tra Ia Ienestro] ekgemis pro malstreêigo.
Sed Ia viro, kiu tutan tempon staris senmove, kvazaü
vekigis, grlnce kunfrotis Ia dentojn kaj sin ekjetis post
si, kaptante per unu mano je Ia sultro de l'irantino.
Tiam si returnigis kun minaca fiamo en Ia okuloj ili sin idis unu kontraü Ia alia kiel du fajrerantaj
pinto
f1amoj.
Momento de furioza interbatigo,
poste sono
de sirata âtolo kaj ekapero de sia nudiginta sultro en Ia
somernokta lumeto - Ia brakoj êirkaüprenis Ia taliojn.
Turnigo, ruligo kaj tordigo, poste ambaü renversigls.
De nun oni povls distingi nur neklaran tumulton, movo
igojn de kruroj kaj brako], ekaperon de blonda haüto
kaj transrullgon
de Ia batalantoj
unu super Ia alia, gis
si subite sin disêlris kaj starigis - kun talio duone nuda,
siri ta maniko pendanta êe Ia f1anko.
La viro rapide postrampis
kaj etendis sian manon
IUs, kiam si estis liberlgonta, etendis kaj kaptis Ia piedon
- kaj si falis senstreêe kun Ia buâo sur Ia teron.
Sed samamomente
si ekrimarkis ion en Ia herbo antaü
si, faris malesperan geston kaj ekkaptls gin.

Momenton

- Ia virino furioze returnigis kontraü sian
kaj Ia observantoj vidis sin momente levigi
per Ia genuo] sur Ia nukon de l'viro, per unu mano subo
premanta lian kapon kaj per Ia alia, armita per êirkaüvolvita jungilrimeno kun ringo en Ia libera fino, batanta
Iaüpove rapide.
,)CU vi komprenas - êi tio devas - klarigi! Vi ne piedbatos nek siros nek diboêos - ne, kvankam
rompigus! Kaj Ia êevalon movos - neniu - seu mia
permeso - vi jam eltrinkis Ia vianl» audigis spireganta
voêo inter Ia bato].
Sammomente Ia virino renversigis sur Ia herbon,
Ree
ruligo kaj batalo - Ia rigar danto] vidis, kiel Ia viro
penis kapti Ia rimenon en êiu tumigo.
Sed Ia virino
streêigis per íortego] de malespero, kaj post momento
oni ree vidis sin sur Iiaj sultroj, batantan eê pli fervore

kontraüulon

01 [us.
,)Tio d e v a s igi - klara! - Nun estas demando pri
Ia dom o - patro diris - tiam. Jes, nun estas - êu
vi aü das n une
s tas
de m a n do pri Ia
dom o! - Gi ne estas per rumo - nek per skurgo konstruita - nek malkonstruota!
- Heikkilâ estas m i a
- kaj mi gin te nos - êu vi komprenas?»
La viro baraktis kaj streêigis.
Vane! Post momento
li komencis vice malbeni, vice hurli kaj lamenti, kaj
fine petegi indulgon.
Sed longe li devis petegi, gis si fine,
laca kaj splreganta, lasis.
I » lru en vian êambron
kaj restu tie - Ia mango estes
portata antaü vin! Kaj se tio ne kontentígas, reiru tien,
de kie vi venis,»

2\

20
Kaj Ia rigardanto]

vidis, klel Ia viro treni!is

gemante, sennerva
Ia êambron.
Post kelka

kiel malseka

tempo

tra Ia êambrego

ankaü

larnastrlno

en sian êambron

retiri!is en siajn litojn
sia foriro ili komencis
Tiam

êifono,

si subite

reaperis

kaj

en

eniris kaj rapidis

-

kaj sajnigis
flustradi.

internen

kaj malaperis

Ia servlstino]

dormadon.
tute

»

vi vidis,

Ne •.•

kio okazis

neníon

ni scias», iu embarase

»Vl mensogash

ektintis

kapojn

en Ia fenestro.

aüdata

aludeto

salajro
stranga

ei tiun nokton

La mastro
siumita

kvazaü

de tumulto

gisradika

kvazaü

malaperis

preter

kreskis

pli a!a.
okazis

sango.
neekzistanta,
honta

kaj

kiel

stalojn

Sed des pli estis vidata
emis

ekrideti

kiel peno
kaj sek-

kiam li okaze renkontis

demandis

pri iliaj

Ia mastrino
dum

laboroj

de Ia ordonoj
Ia ekridetojn.

estis

kaj

-

Ia unuaj
donis

prudento

honoron

de Heikkilã

pli Ia interrilatoj
disponanto,
almenaií

ilin

videble

iom

Povis

ofte ne seiis, êu iIi estis frenezajoj

Ia ordonojn,

kaj tia staleco,

sed

povís kelkfoje

kia

ia seka

kaj

esti treege

sekretiga

venenaj.

êar neniu sciis, kion !i kaâis.

-

kiu

k. t. p.
ankoraü

eu ekzistis

nur

nova

dom.

Tiel sajnis
iom kutimi!is
okupigdoj

ai
kaj

Sed esence li estis

pasl tago],

dum kiuj

alifoje li e1busigis -

vortludojn,

ridetado,

Ia bruto

plue lia vera neste,

Ia buêon,

stranga]n

sarkasmojn

post

êe sama tablo.

tago],

si

unu

estis

êie, en êiu loko.
kiam

sarkiloj,

sin en Ia antaüa]

stonkolono.

laborilojn

Baldaií poste vid-

antaüa?

La êambro

kun Ia servistoj

kiel senepitafa

bieno, petis

provis

kaj mastrino.

pensiumita

Ia mastro

ne sole ap-

Ia stalo reparata

de i1i1 Au êu estis
Ia alia

aI Ia

oni rakontís

da temo por diskutado

sed nun li jam movis
man!is

enhavis

modernaj

de Ia mastro

de

taglaborlsto]

de proksima

renovigata,

Cio tio donis multe

penetrata

En Ia najbararo

kaj esploris êiun angulon.

i!is sur Ia kampoj

star-

bona, Ia

aparteni

kaj draâelojn,

li' ne unu fojon malfermis

La viroj
funde

estis

Ia

antaüo,

bariloj

salajruloj

de Ia mastríno

sia nova situado.

en Ia korto.

frostigis

sur Ia kampoj

iaj interrilatoj

jaroj de paco,

de Heikkilã

rapidetanta

Ia laboristojn,

kaj energia

si en tiu nokto
dek jarojn

sekvis multa]

avo en sia êambro,

retema

severa

ke en Ia aferoj

tiu fojnrikoltado

vidi Ia brutejojn,

fosataj,

sed Ia man!o

ke si iun tagon aperis en Ia kontoro

,)Mi vidis

Si duobligis
rilate Ia

klopodado

ke

sed ankaií íon alian.

ejo estis fundamente

kaj kvazaü

eiu povis rimarki,
dum

respondis.

drenoj

kalkuli

lombon,

voêo •.

êic.

laboron

estis severa,
tiel

komencis

aperis

duoblan

kaj Ia tuta

aplombo,

severa

tiuj muroj, mi molígos êiun aparte

sajnis,

pli longa

bona,

anoj de Heíkkilã.
Kaj Ia klopodoj

mezplanke.

stari momenteton,

ai Ia servistaro

La disciplino

vesti ta meze

rimenole

Si restis ankoraü
tut-kapon

voêo

estis sarkataj,

Sed post

Kaj mi diras, ke se pri êi tio estos

ekster

el vi per Ia sama
-

êi tie?» audi!is

takto

Novkampoj
igataj.

baldaií

haltis

pri nova
kaj postulis

jam

sur Ia planko.
»eu

La signo]
laboristaron

pri kiuj
aü sa!ajoj,
Super

sajnis

oni plej
sed kiu]

êio tio kusis

preskaü

timiga,

2,~
22

Sed per kia sorêo Ia mastrino povis tiel subigi Ia
malicaniman viron, eê haltigi Iian drinkemon, êar fakte
oni neniam plu vidis lin ébria aü diboêanta [e drinkadvoja~oj1 Tio estis inter Ia sekreto] de Heikkilâ, kiujn
oni povis suspektí sed ne klarigi. Kelkaj pretendis certa,
ke Ia mastro kelkiam odoris brande. Kion tio signifis1
Mem li ne sin provizls per trinkajoj.
eu ilin kunportis
Ia mastrino, kiu nun sola veturis alia urbo por komisioj,
kaj donis doze1 Sed neniu vidis sin en brandvendejo nek
tiajn ajojn inter siaj alportitajoj.
Estu kiel ajn, êiuokaze Ia konduto de Ia mastrino
sugestiis respekton - ke si ne permesis Ia domon perei
kaj igis Ia diboêulon almenaü sendangera nenionfaranto
- ankoraü pli pro Ia místera aplombo, per kiu si tion
êion plenumis.
La penso] de Ia homoj ofte okupigis pri si. lli vidis
sin laü Ia tempo plirondig] kaj plibeligi, sed Ia firmaj
trajtoj de Ia vizago ne moligis. Rilate infanoj Ia filo
restis solulo - êu êiuj amaj rilatoj inter Ia geedzo]
êesis? Kion Ia forta, ne alproksirnigebla virino plc]
profundo pensis kaj sentis? eu si sopiris ion, êu si suferis1
eu si scntis sian vivon, spite êia prospero, soleca? Au
êu si estis ege kontenta kun sia sendependa situado de
regantino?
Tiuj estis demandoj, aI kiuj neniu kura~is
eê aludi - ne [e Ia nomo de arnikeco, ne kondolenco
nek iu alia sento.
Sed Ia jaroj pasis kaj Ia homoj kutimi~is ai Ia situado,
fine lasante êian senutilan divenadon.
lIi nur vidis, ke
Ia direktilon de Helkkilâ tenadis sama forta mano kaj ke
Ia domo pli kaj pli prosperis, Eê Ia mastro sajnis kontenta

[e sia loto - kun Ia malakra rigardo, sekretiga rideto
kaj pikantaj sarkasmoj, pro kiuj neniu plu ofendi~is,
êar oni sciis ilin lia sola distrajo.
Sed unu printempon ree okazis io, kio momente turnis
Ia atentou de Ia homoj ai Heikkilã.
La filo atingis dum tiu jaro Ia konfirmadan a~on, eê
li jam absolvis Ia kurson kaj nur atendis Ia konfirmacion,
kiu lau difino estis okazonta dum pentekosto.
Por tio oni devls fari ai li kelkajn aêetajdojn.
plej maloportune Ia mastrino ricevis okupi~on, kiun
povis konfidi ai aliaj, tiel ke si ne povis veturi alia
Tiam Ia mastro sin proponis akompani Ia filon

Sed
si ne
urbo.
- li

havis Iiberan ternponLa propono sajnis stranga, sed Ia mastrino havis nenion
motivitan por kontraudiri, êar Ia mastro jam dum Ia
pasinta vintro kelkfoje plenumis komisiojn en Ia urbo.
Efektive nur kiel veturiganto de tabulsargo kun aliaj
viroj, sed li sin kondutis êiel senriproêe, ke êiuj kredis
lin forgesintan Ia malnovajn artifikojn kaj komencantan
rebonigi Ia famon de siaj jaroj de vireco.
La patro kaj filo ekiris.
La tempo pasis gis tagmango - Ia komisiitoj ne revenis. La horlogo batis du, tri, kvar - Ia servistinoj
ekrimarkis sur Ia mastrinaj vango] rugajn makulojn,
sed vidis sin tiom kvieta, kvazaü pri nenio aparta estis
Ia demando. Ce iIi mem k.omencis Ia doloro suprenigi
ai Ia gorgo.
j~ Cirkau Ia kvina horo audigis sur Ia landvojo krakanta
bruego de êaro. Jam tranêis akra kríego - granda kaj
potenca kiel pro gojego, kaj gin daurigis alia, iníane alta

25
kaj kvazaü hezitanta.
Unu el Ia sidantoj en Ia êaro
svingis ru!asnuran
skur!on, Ia alia sidis anta~enkurba,
apogante per unu mano ai bariero de I'sidejo kaj tien
kaj reen sanceli!ante
laü Ia skuoj de Ia êaro.
la krakado alproksimi!is.
Ektiro [e Ia brido kaj
ekplaüdo de I'vipo - kaj iJi veturls plengalope preter
Heikkilã kaj kriegaêis !uste êe Ia domo.

I'

la servistinoj staris Ia koron .en gor!o sur Ia korto _
unu el i1i kuris senspire en Ia êambregon.
>leU vi vidis, mastrino
- Ia mastro kaj ... ')
»Ka] plu ... 7.)
,

la knabino ru~egi~is gis Ia orelo] kaj retiri!is
kvazaã trovita êe mísago.

konfuzita

De sur Ia altajo de Heikkilã estis videble, kiel Ia komí.
siitoj veturis laükurbe trans ponton gis Ia gaste]o eA Ia
fino de Ia vilago. la servistinoj atendis êiumomente ke
Ia mastrino elirus kaj sin direktus ai Ia gastejo.
Sed
nenio a~di!is.
Anstataüe si post tempeto aperis sur Ia
perono kaj demandis, êu jam finigis laboro en Ia domo,
êar iIi tiel malvigligis.
Mem si sajnis tute kiel antaüe
kaj parolis per Ia kutima kvieta voêo, eê Ia ru!aj makuloj
sur Ia vangoj malaperis.
Sed Ia servistinoj
parolis
ma"a~te kaj iradis piedpinte - ili ne povis ne fari
tion.
Cirka~ Ia naüa horo ree a~di~is krakado de êaro.
.)Hm Hãrmãj knaboj - deklivo kaj jungita hominoh
kriaêis Ia mastro enveturante
tra Ia pordego.
lIi haltis meze de Ia korto. la filo unue penis suben.
pélSi, sed eksanceli!is
kaj falis kaj restis tie la~longe
kusanta.

La mastro grunte ekridis, ree kriaêis, vipis Ia êevalon
per Ia skur!o kaj ankoraü foje veturis ronde en Ia
korto.
Li k vazaü

kreskis

de antaüe,

sajnis

fíerega kaj ap-

lomba, parade êirkaurigardante.
La mastrino aperis sur Ia perono kaj haltis tie por
momento.
La servistinoj malaperis êiu laü sia direkto,
apenaü kuragante rigardeti de post Ia fostoj.
EI Ia buâo de l'elêarigenta mastro audigis grakaêanta
mokrido, kiam li rimarkis Ia mastrinon sur Ia perono.
.)eio estas restarigita,
hihk li akrekriis kvazaü per
altegsona sonorilo, signife svíngante Ia skurgon en aero,
»Ka] kun alkreskok - li montris Ia filon kuêantan sur
Ia herbo, eksplode ridante per diabla rido, fulguranta Ia
mjelon.
La mastrino alproksimigis - Ia rigardantoj emis fermi
Ia okulojn.
Sed si iris kvazaií en siaj okupoj, kvazaü
ne rlrnarkínte Ia mastron, kiu daüre staris aplomba,
Ia krurojn disetendite. Ia skurgon en unu mano, pugnlgita
, en Ia poso, brilantan triumfesprimon sur Ia ruga vizago kvazaü li nenion vidis nek aüdis, nur guis Ia potencan
ekstazon de l'momento.
Ektiro - Ia skurgo eksvingis en Ia mano de I'masfrino.
, »E n I a ê a m b r o n!» sammomente
ektintis
tlel
severe humilige, ke eê Ia sidantoj en Ia êambrego ek·
tremis.
La viro perdinta

sian sceptron

ne tuj perceptante kio okazis.
»En vian êambronle reaudigis
doloro kaj ekbolis bobeloj

,

fiksrigardis
-

de indigno.

senkonscia,

en Ia voêo tremis

20

27

Kaj Ia observantoj vidis, kiel Ia viro jus tiom aplomba
kunfalis kvazaü fojnstako en torenta pluvo kaj Ia nukon
kurba, kvazaü baton timanta, ekiris, neniun vorton dirinte, ai Ia êambrego.
La rnastrino sekvis êe liaj kalkanoj, - ambaü malaperis
en Ia êambron.
De tie komencis aüdi~i plendpepado kaj
plaüdado, hurlado kaj vekriado kaj êiam senêesa plaüd.
ado, tiel ke agacis Ia haüto de I'estantoj en Ia êambrego.
Post tempeto Ia mastrino aperis en Ia êambrego.
,)Maljungu Ia êevalon kaj iru por na~igi ~in!,) si diris
scvere, rnetante Ia skur~on el sia mano en Ia fajron sub
Ia ferpoto.
Mem si ree eliris - prenis Ia knabon kuâantan sur
Ia herbo en Ia brakojn kaj por tis lin kvazaü infaneton
en sian propran êambron.
Sekvintan
matenon aperis kaj patrino kaj filo festvestitaj en Ia êambregon.
La servistaro vidis, kiel ili
pasis laü vojeto sur Ia kamprando ai Ia bordo. remis per
boateto trans Ia riveron - iom pli subc, en rivera kurbajo,
travidetigis Ia pastrejo inter betuloj.
Poste êio revenis ai Ia antaüa] orbito].
Neniun mirigis, ke Ia mastro ree dum longa tempo
restadis en sia êambro, nek tio, kc li sajnis pli kaduka 01
antaüe, eê preskaü forgesis siajn sarkasmojn.
Pri Ia filo oni sciis rakonti en Ia somero, ke li i~is
solida kiel plenkreskinto.
Kaj en Ia postsomero li tute
malaperis el Ia domo. La mastrino mem lin akompanis
veturiganta
kaj restis tri tagojn survoje.
»Lí jam havis okazon por êion vidi, kio hejme
vidinda* aüdi~is mallonga klarigo.

estis

Ankoraüfoje

Heikkilã

aüdigis

pri si -

surprizante

êi-fo]e, kiel ofte antaüe.
La domon vizitis morto.
La kristnasko
estis íestita kaj êe Ia ple] proksima
najbaro, Ia vilaga forgisto, estis okazanta laborfesto pri
lignajoj.
Kiel daürigon Ia gejunuloj arangis ian »dancon
de Johano», ai kiu tirigis ankaü Ia servistaro de Heikkilâ
gis Ia lasta estulo.
Tiàm, dum tumulto de polko, Ia pordo de I' dancejo
estas tiregata malferme kaj êe Ia sojlo aperas Ia mastro
de Heikkilã - duonvestita,
kun rondaj okuloj, teruro
sur Ia vizago.
»La anaro de Hcikkilâ

tuj venu hejrnenh

Alion li ne

perfortis diri, sed malaperis sammomente.
êiuj komprenis, ke io aparta estis okazinta aü okazonta
_ Ia dancantoj komencis are trenigi ai Heikkilã.
La mastro kondukis Ia alvenantojn rekte en Ia êambron
de l'mastrino.
Tie kusis Ia regantino de Ia domo noktvestita
en sia
lito, sur unu flanko, Ia vizagon ai Ia êambro, sed pala
kaj ambaü manojn sub Ia brusto, kvazaü premente ai si
Ia subkorajon.
Nun Ia mastro rakontis - kun tremanta
voêo kaj
okuloj rondajpro teruro - kiel li vekigis en sia êambro
pro Iaüta plendado kaj lamentado,
kredante unue gin
aüdi el ekstere kaj supozante, ke movigis Ia laborfestantoj.
sed fine li ektrovis, ke gi devenis el Ia mastrina êambro,
rapidegis tien tra Ia êambregon,
vidis sin ankoraüfoje premegi
sin sub Ia koro kaj ek voêi poste
resti silenta.
Li, Ia mastro, timigis tiom, ke li ne


29

2B

kura~is eê tuseti
dancejo.

per fingro. sed rekte rapidis ai Ia

Timigita li fakte estis, tremante je êiu ostotubero
La sama terura sento okupis ankaü Ia rigardantojn.
Ciu komprenis. ke Ia mastrino ricevis subitan »atakon,
- tiaj okazoj estis jam antaüe viditaj - kaj ke tio
okazis antaü momento. êar Ia korpo estis ankoraü varma.
La flankuloj fori~is kun profunda malstreêi~o en Ia
menso kaj Ia servistinoj de Ia domo komencis lavi Ia
mortinton.
La mastro êeestis Ia tutan tempon, levante
kaj helpante, subtenante Ia kapon dum Ia hararo estls
kombata k. t. p. - daüre pala kaj tremanta, sed helpema
kaj komplezema.
La servistinoj vere miris, kiel ankaü
li unu fojon povis esti lauhome.

e •

Preskaü neniam estis êe mortinto tiom da vizitantoj
kiel nun en Heikkilã - por citi nur Ia parokestron kaj
policestron. La mortinformo surprizis tiel subite kaj Ia
mastrino de Heikkilã estis nekutima fenomeno _ diskreta
kaj stranga, sed estímata de êiu.
lIi staris kvazaü
antaü silueto], vidis malklarajn. preterrapidantajn
frag.
mentojn, nur suspektis trajtojn de Ia tutajo kaj post
ili ion profundan kaj neklarigitan, kiu iam klari~os.
Sed nun estis êio slosita per Ia nerompebla sigelo Hadesa,
Sajnis. kvazaü Ia homoj ne volis nevidinte kredi, ke eê
Ia morto povis malvigligi per ordinaraj rimedoj tian
homon de propra potenco.
Sed malvigligita si estls, ripozanta bele kaj pace sur
sia breto - Ia malgranda sulkigo de Ia brove]o, _
fingrosigno de Ia agonio. videbla inter Ia okulo], ankaü
~i nur pliigis sian severan dignecon.

la

enterlgo estis luksa kaj impona, klel decis ai Ia

digno de tia domo kaj tia mortinto.
Kaj nun estis vidata tiu strangaio, ke Ia mastro restis
tutan tempon sobra. rakontante
tiam kaj iam per
tremetanta voêo, kiel li veki~is pro plendado, lamentado
k. t. p. La homoj preskaü forgesis sian antaüan antipation kaj sentis ion kvazaü kompaton aI Ia viro. [e
kiu Ia okazo sajne faris tiom profunda!, impreson. La
mastrino konkludeble. iIi opiniis, donis per sia morto
pli daüran instruon aI li 01 iam dum Ia tagoj de sia vivo.
La filo ne estis videbla êe Ia enterigo - lia restade]o
estis konata de neniu.
Sed apenaü pasis Ia enterigo,

kiam ree stranga]o]

komencis audi~i el Heikkilã.
Kvazaü malnovaj sekretaj Ior to] ' ree elsorêi~is.
Ree svíngis Ia skur~o en Ia korto de Heikkilã. ree aüdi~is kriaêoj kaj Ia êevalo galopis saumanta.
La mastro estis kvazaü demonhavanta - kvazaü Ia
antaüa] drinkuloj. foiristoj kaj diboêuloj estus komencintaj fantomi en lia figuro.
Li povis antaãtagmeze
drinki en Ia urbo, tagmeze en iu gaste]o, vespere en
alia kaj nokte en tria, Hejme li ekvizitis nur tiam kaj
iam por san~i êevalon kaj inciti Ia servistojn per êiaj
diablajoj. kiajn nur Ia cerbo de drinkulo povas elpensi.
Au li ekgalopis en Ia korton kun veturilo plena de
diboêuloj kaj instalis furiozan orgion.
Tiam li povis
ordoni Ia Iignokruêojn sur Ia tablon kaj plenigi ilin ~is
Ia randoj per rumo. Ternpeto, kaj lin kaptis Ia ideo,
ke iIi devis man~i. Senceremonie safon el stalo, en Ia
meznokto ~in tuta en ferpotegon kaj tia sur Ia tablon,

.10

êe kiu Ia heroo] man!egis.
Sed meze de êio li povis
ekkriegi kiel freneza, stari~i de Ia tablo kun rondaj
okuloj kaj plaiídigi per skur~o êirkaií si, murmuri
nekompreneblajn
vortojn, sin [eti eksteren kaj veturi
galope, kriegante kaj hurlante, foren.
Li ne nur. drinkis, sed ankaü alie diboêis laü povo.
En gaste]o] li svingis per Ia skur~o dispecige fenestrojn,
glasojn kaj porcelanaiojn
de tabloj sur plankon. Cio
vldigls, ke li nun decidis havigi rekompencon
por Ia
unu kaj duono da jardekoj, dum kiuj li Iastis, kaj pereigi
Heikkilã'n ~is Ia subangulaj sokleroj.

11.

Sed êu tiel devis Heikkilâ, Ia pupilo de Ia mastrino.
mortinto, perei?
Laü Ia opinio de kelkiuj, tie estis io
alia ekster Ia diboêado de drinkemulo.
La mal nova
nebulo de mistikeco ankoraü ne disblovigis de êlrkaü
Heikkilã, sed Ia kerno estis ,Iau ilia opinio klara _ gi
konjekteble estis batalo pri Ia domo, dio.scias kiel severa
kaj persista. êio komplete vidata, Ia paslnta]o de I' duo
de jardekoj prezentigis batalo inter antagonistaj
fortoj
pri Ia superregado de Ia domo - ankaü Ia nunajo estis
nur daurigo ai tio.

a marta luna]o paâadis sur brilanta printempa
negkrusto kaj
kaâe enrigardis tra Ia íenestro de
malgranda soleca dometo.
La loganto de Ia dometo ankoraü ne estis kusanta, kvankam
Ia lampo jam antaü longe estis
estingita, sed li sidis plenvestita
êe Ia
Ienestro, apogante Ia kapon ai Ia brako.
»Saluton, Matio de Vãliporttil» Ia luno
ekdiris familiare.
»Pro kio vi nun tiel
okupita maldormas ... 1»)
Sed.'a viro nek aüdís nek vidis íon, nur sidadis enpensiginta - dum Ia luno medite rigardis lian kapon, kiu
jam estis senhara en Ia centro, kaj Iian malgrasan,
sekigintan vizagon, sur kiu vidigis Ia hardaj Iingropalp-

êu unu jam tute forigis el Ia tumultkampn
kaj lasis
Ia alian kiel venkinton?
êu Ia forte de pereigo êi tie
diris Ia lastan vorton?
Tiel sajnis ..

ajo] de vivo.
Li sidis tiamaniere
longe, kvankam
meznokto jam
alproksimigis.
Li havis Ia intencon eliri, sed tamen
restis sidi kaj medi ti, êar li planis tian, kian !i neniam

La homoj rigardadis êi tiun teruron de pereigo kun
malvarmaj tremo] en Ia mjelo.
Ci efektive ne mirigis
ilin, kontraüe âajnls preskaü nature, ke Ia drinkegulaêo
nun diboêis kun Ia pereiga skurgo en Ia mano _ nun,
kiam Ia malhei paio forestis.

33

3",

antaüe faris, sed kio kvazaü sin apogis alia antaüpaslnta
vivovojo.
l.aü
bildo],
kvazaü
propra

tiu vojo nun preteri ris antaü li diverskoloraj
kelkaj pli klara], aliaj malklaraj, preterrapidantaj
altkumulusoj,
sed êiu estis guto el Ia suko de lia
vivo.

La unua estis ido de printempobela, feliêa printempo.
Li estis tiam dekokjara kaj servis to en Paavola.
Kaj
tiun printempon elbur~onigis por li amo tiel granda kaj
potenca, ke li apenaü mem kredis ~in vera kaj kvazaü
instinkte antaüsentis,
'ke gi devis disrompigi.
Car Ia
feliêo, kiu ridetis ai li, estis tro grande por esti daüra.
Sed Ia printempo estis klara kiel argento kaj Ia somero
varma
kiel oro, kaj sorpo-eternulo
kreskanta sur
kampa altajeto
inter Ia du domoj aüdis tiusomere
flustrajojn, kiuj igis ~ian maljunan koron pulsadi.
Kiom dolêa estas amo, kiam gi estas sekreta - kiam
oni nur âtelire kuragas gin alproksirnigl kaj nur subdire
pri gi paroli ka] kiel sola konfidato estas maljuna arbo,
kiu ne denuncas.
Aütune tio okazis - tio kion li instinkte timis kaj
kio kuâls kiel malhela makulo ankaü sur Ia fundo de Ia
knabina rigardo, k vankam nek unu nek alia iam kuragis parolí pri gi.
La gepatroj
kaj gi estis
mastron de H
havi tiom da

de Ia knabino ricevis scieton pri Ia afero,
rapide klarigata.
»CU s e r v i s t o kiel
e i k k i I a? lIi kredis Ia filinon de Heikkilâ
konscio pri sia digneco kaj estimo ai siaj

,epatroj

kaj familio.

eu si, Ia sola infano, ne komprenis,

ke estls demando

pri Ia heredita domo?»
La knabino ploris kaj petegís, kaj li mem estis kvazaü
freneza.
Sed iIi komprenis, ke iIi devis f1eksigi, êar iIi
ne konis eê unu ekzemplon, ke estus donita mastreca
rajtigo aI amo en tiaj okazoj.
Krome, êi tiu estis Ia
sola fojo, kiam Ia knabino êagrenis siajn gepatrojn, ka] ..
tio multe doloris ilin ambaü.

--Kiel klare
Ia maljuna

li rememoris ilian lastan renkontigon sub
sorpo - rememoris, kaj tarncn êio tiuvespera

estis kvazaü obtuza susuro.
Lia gor~o kunprlmigis,
kiam li pensis, ke gi estes
Ia lasta fojo. Kaj Ia sorto de Ia knabino - aI sia edzig.
proklamo restis nur kelke da tago] ... 1
.
»Sed kiel vi povos v i v i kun Ii?» li demandis kun
doloro.
»Tion mi ankoraü

ne scias -

tion mi efektive ne selas»,

Ia knabino lamentis kun premego ai Iiaj manoj.
Sed gi ne estis por li Ia êefa demando - estis alio,
kio Iin turmentis ankoraü pli forte ka] pri kio li devis
ricevi klarecon.
»Ka] niaj interrilatoj

... ?» li fine povis

elpremegi,

sêu devas ê i o êesi [e êi tio? Mi .•• »
Li ne povis plion diri, sed restis pala kaj senspira
rigardi Ia vizagon de Ia knabino.
Kaj li vidis kiel Ia knabino tremis kaj batalis kun forta
emocio, dum espero ka] malespero furiozis en lia brusto.
*Devas~ Ia knabino fine diris per tremantaj
Iipoj.
»Cio devas êesi êi tie, k vazaü nenio iam estis - êar
3 -

Batalo prl Ia domo Helkkllli

35

34

mi ne volas fari ion nedecan, êu per penso], êu per verto],
êu per faroj . .. Kaj neniam vi rajtas rememorlgí min
pri tio. kio estis ... ')

bruon de muzikilo kaj tintadon de homaj voêoj.
Li
steliris alia maljuna sorpo kaj atendis dum horoj. Kiun1
Li deziris eê diafane vidi blankan vualon en Ia mallumo

Li sentis êion nigrigi en siaj okuloj. Li esperis íon, li mem
ne sciis kion, sed tamen ion allan, 01 kion Ia knabino diris.
IIi starigis - kvazaü nek unu nek alia havis ion plu
por diri.

kaj aüdi flustrajojn ...
eu li estis freneza1 Li honte forsteligis.

Tiam Ia knabino ekkaptis ambaü liajn manojn.
•)D e v a s esti tiels, si diris per tremetanta
voêo. »Sed
se mi ankoraü iam estos libera agi laü mia volo, vi scias
mian inklinon...
Ne, nun mi devas ekiri]» si aldonls
malpaciencige,
premegis lia]n manojn kaj retirigis.
Sed si alturnigis ankoraüfoje kaj Jfbrolis kvazaü delire:
»Ka] se iam venos Ia tago, ke Imi ne sola havas Ia fortojn,
sed bezonus helpon, vi scias, ke mi ne havis iun alian
amikon, nek havos - kaj se v i bezonus ...• > Ia knabino
torente ekploris kaj arde lin premis kontraü si.
Momenteto ekbrilo de plenluno de sub nubeto
kaj subita superfluo de gia pala lumo sur Ia kampo,
eksusuro de vento en Ia sekiginta foliaro de I'sorpo kaj
palpebrumo de larrna] okuloj - Ia knabino sin disâiris
kaj forkuris.
Li staris longan tempon narkotita,
ne povante sin
movi. En êi êio estis io mistere solena - kvazaü êio
nun rompigis inter ili, tranêita de Ia pala; radioj de luno,
sed k vazaü tamen restis iu fibro, kiun oni ne povis
klarigi per vortoj.
La edziga festo - li preskaü frenezígls.
Estis apenaü
duona mejlo inter Ia domoj. Li aüdis tumulton de festeno,

Kiel stranga ajo estas Ia homa animo!
Kvazaü êio
peza kaj premanta estis sublte for visita. nun kiam êio
estis nerevokebla. Li estis libera-kvazau
nenio iam estis .
Li memoris kvazaü hieraüan tagon Ia tempon, kiam
lin kaptis neklarigebla
lervoro je vivado kaj laborado.
Li kiel servisto - iIi hontu!
Propra terpeceto - gi
estis facile akirita.
Propra dome to - gi starigis kvazaü
sorêite,
Por kio? Li mem ne tion sciis, seu li ne povis ne observi
unu viron.
Renkontante
li esploris lian bonvoleman
vizagon. lian malfortikan staturon kaj senenergian sino
tenadon - kaj en Ia sama momento li sentis kvazaü
lia propra staturo rektigis kaj plilongigis kaj neklarigebla
forto streêis liajn tendenojn.
Li observis liajn klopodojn
kaj agojn, kaj kiam li rimarkis neniajn ajn klopodojn,
li ne povis ne rideti triumfante
kaj ne streêigi ankoraü
pli fortege _ kvazau li sekrete konkuradis kun tiu viro.
Post paso de jaroj li ne plu povis nei ai si. ke inter
iIi ekzistis klara interrilato.
Se tiu viro estus rampinta
sur Ia pregejtegmentan
egon. li mem estus grimpinta
gis Ia pinto de sonorila turo. Vi havas domon, mi do.
meton - montru nun arnbaü sian mastran kapablon.
En Ia. najbararo komencis iradi stranga] flustradoj stranga], sed tamen kvazaü malfremdaj kaj atenditaj

.10

37

por li. Kaj kiam li foje per propraj okuloj vidis, ke Ia
famo estis vera, li sentis eksciton de subita emocio en sia
brusto, kaj kiam Ia juna mastro' de HeikkiJã galopveturis
kriaêante preter lin, li sin turnis kaj komencis meze sur
Ia vo]o svingi Ia êapelon kun vervo,
Sammomente
li
hontis kaj premis Ia êapon sur kapon, sed sentis, kvazaü
iliaj sortoj nun estis kunligitaj per nerompeblaj ligiloj.
Tio okazis sekvintan someron - unu belan tagon de
fojnrikolto, kiam Ia fojnistaro revenis de herbejo.
La viro estis ebria kaj ekscese furiozis, batante
edzinon fojon post fojo.

sian

Tion vidante li fine komprenis kio estis lia vera rilato
ai tiu viro - profunda, neestingebla
malamo!
Ka] li
sentis klaran ebriecon de gojego povante foje sin jeti
kontraü lin, bati kaj tordi lin laü plaêo.
Sed Ia virino intervenis.
,)Mi ankoraü ne bezonas fremdulan helpon» _
fiksante Ia rigardon ai li: »i e s helpon]»

aparte

Li reSanceligis kvazaü svenige batita.
Kaj en til'
momento li sentis, ke li ja vere havis nenian interrilaton
kun Ia viro, nur kun Ia virino.
Sed Ia virino repuâis lin malvarme kvazaü fremdan
trudemulon.
êu li estis »fremdulo», aü iu alia _ êiu.
okaze Ia skurgbato] de Ia viro estis pli satataj 01 lia helpo.
Au êu Ia virino tion diris nur pro Ia flankuloj?
Li atendis Ia bruston.

malpacienca,

kun pasia necerteco siranta

Tiam oni rakontis, kiel Ia virino subigis Ia drinkemulon
per skurgo, kiel si lin fermis en Ia êambron kaj neebligis

êian diboêadon - eê oni ílustrls, ke si mem sekrete havigls
aI li alkoholajojn, êar Ia viro ne povis tute malhavi ilin.
lin okupis terura sento - tamen do »fr-emdulo&, kva.
zaü nenio iam estis! Se tiu virino estus »vera», si lasus Ia
diboêulon drinki slnmortige, ju pli frue des pli bone mem ti povus eê miksi venenon en Iiajn brandajojn.
Sed si malhelpis kaj prizorgis kvazaü infaneton - certe
tiu viro estis aI si kara.
Por kio li laboregis kaj streêadis dum tiuj jaroj1 Kaj
kiu aludis ai ia ebleco en estonto, sed nun malhelpis eê
Ia naturan evoluadon de Ia okazajoj, kiuj sajnis kvazaü
rapidi por rekompenci Ia okazintan maljustajon1
En
li ekflagrls arda fiamo de amareco kaj vengo - li volas
montri ai Ia tuta mondo, ke io okazis, kaj aI Ia solulino,
kiu povas tion kompreni, ke li ne forgesis Ia maljunan
sorpon sur Ia kampa altajeto nek unu palpebrumon en
Ia pala lumo de luno.

---

lIi estis vivitaj demandoj - aI si, Ia virinol
Kion si tiam pensis, kiam si aüdis, ke li lasis sian dom.
eton kun Ia fruktoporta kulturo kaj malaperis sensigne?
Li sciis, ke oni parolas pri tio kaj divenadas Ia kaüzon.
Neniu sciis - si sola komprenis.
Kion si tiam pensis êu si sentis pikon en Ia brusto?
eu si aüdis, kio poste okazis1 eu oni rakontis aI si
pri » foireja.Matio»,
Ia fama êevalisto, kiu iris de urbo
a\,"urbo, aêetis, vendis kaj intersangis1
eu si aüdis, ke li
havis bonâancon de pendigindulo, ke li akiris centojn guste
êar li metis êion'" sur unu karton kaj estis tute indlferenta, êu li gajnos au malgajnos1
Kion si tiam pensis1

39

38
Unu fojon êiujare li íris mem kiel vivanta demando
preter si. Veturis Ia foiran antaütagon
kun tintantaj
sonoriJoj tra Ia vila~on - kun tri vivega] êevaloj antaüe
jungitaj, du poste kurantaj, mem kvazaü princo en Ia
mezo, grandsinjore vestita, fiera kaj memcerta.
Kaj li
haltis intence sur Ia landvojo êe Heikkilã, ordonis el
apuda dometo kafregalajon sur Ia êaron kaj pagls per
bankbiJeto ne akceptante repagon. Li ne [etis eê rigardon
ai HeikkiJã, sed sentis en sia f1anko siajn rigardojn tra
Ia fenestro ai landvojo. - Kion si tiam pensis] Cu si
rapidis en sian êambron, aü êu si komencis mallau~aêi
Ia servistinojn ke iIi rigardaêas êiujn migrantojn?
Kun Ia foireja publiko li ree sendis salutojn kaj
demandojn - certe ili alvenis, êar ili íris kiel anekdotoj
de buâo ai buâo. Kiel li regalis per karuselo êiujn, kiuj
okaze estis proksime. Kiel li ínvitis tutan placangulafon
da popolo en restoracion, precipe êi'4n hejmregionanojn,
trinkigis kaj mangigis ilin Iaü êies plaêo. Kaj certe si
ankaü aüdis tion, kiel li mem enveturegis tra Ia êefpordo
de Societejo kun êevalo kaj êaro, tiel ke radreloj frapis
fajrerojn sur Ia stonaj stupoj - veturis rekte en Ia fest.
salonon ka] pagts centmarkojn
por tiu distrajo.
Kion
si pensis pri tio?
Ka; êu 'Ia virino aüdís k e I i n e d r i n k i s e ê
g u te to n? Certe si tion aüdisl Kion si pensis pri tio?
Senbrida:foirulo
ka] tamen ne drinkas, kvankam

êiaspeca] sekigita; fiso; de senakva kontinento drinkas _
êu tio kaüzls ai si iajn meditojn ... ?
Kaj êu si aüdís Ia frapadon de kartoj?
Pri êevaloj,
horl~oj, jakoj kaj êapoj, lati êies plaêo - eê kun almoz.

ulo en Ia landvoja drenaio. Cu si komprenis, ke homoj
ne tiel vetas por sin distri, kaj êu si komprenis, p r i
k i o li ludis1
Pripensu se li i~us sparema, kolektus monon ka] aêetus
kampardomon
- Ia najbardomon
de Heikkilã, tiun kie
li antaue estis s e r v i s t 01 Kion si tiam dirus1
La homo estas arlekeno!
Kion strangan li havis
komunan ~un Ia mastrino de Heikkilã?
Kia fenikso si
sin kredis1
Virino, kiu siatempe havis harplektajon
kíel êiuj knabino], ka] robon kiel êiuj aliaj, kaj sidadis
unu printempon sub arbo kaj revis pri amo kiel êiuj alia].
Edzinigis poste kun drinkulo, kiun si nun regalis per
brando ka] skurgo.
Kaj pro sia harligajo

kaj robo li streêigis ka] bruis -

êiu havas Ia ekscesoin de junecol
Li aüdas ree êevalblekadon
kaj êarkrakadon,
pluvtrapadon kaj venthurladon en senluma aütuna nokto iIi portas lln antaüen, êiam antaüen, de foiro aI foiro, de
urbo aI urbo, jaron post jaro ...
eu li ne hontis - kiam li fine revenis aI Ia hejma
vllago, trofrue maljuniginta
ka] velkinta, kun forta
dolorado en manoj kaj piedoj1
Kial1 eu tial, ke li ne revenis per êevalo ka] kun
tintantaj sonoriloj - êu li do eliris per êevalo] eu tial,
ke li nun estis malforta ka] malsanema - iu alia spertinta
liajn vojagojn kuâus kun humo sur Ia vizago!
eu ankaü Ia mastrino de Heikkilã ne hontis?
La
mastrino de Heikkilã - kiu si estis?
Ha, nun li tion

41

40
memoris - certe li iam konis tian knabinon!
Sed kio
hontinda estis en tio, li ja ne revenis por peti penslon
pro tiu konateco.

turmentis ilin ambaü, unun per videbla, alian per nevidebla skurgo.
Si amis neniun kaj si envolvis kaj sin kaj
Ia tutan domon per tia místero, ke oni povis pensi pri

Li estis mortinta por Ia mondo kaj Ia mondo por li - se
li povos remeti Ia sovagigintajn
kampojn de Vãliportti
en fruktoportan
staton, li estos kontenta pri sia vivo.

tio kion a]n.
Laü Ia tempo tiuj pensoj densigis kaj fermentis.
Li
ne plu volis senti Ia nevideblajn
skurgobatojn
de ta
virino.
Li bezonis nur iri ai si kaj diri Ia tut-veron -

Kiu povas esplori Ia senfundajn
koro?

tiam li estos libera

profundajojn

de homa

Li dum jaroj eê ne memoris pri Heikkilã, sed nun
reveninte hejmen Ia filino de Heikkilã kaj Ia maljuna
sorpo ree komencis aperi sur Ia fono de lia vivo kvazaü
altaj arboj kontraü véspera rugigo.
eu estis Ia malnova amo, kiu ree komencis siri lian
bruston?
Ne, ai li estis indiferente, kies Ia virino estls.
Sed si turmentis lin per nura sia ekzistado. Se si kun sia
domo deglitus laü deklivo sirnile ai li, se si devus senti
malriêon kaj mizeron, êio estus ekvilibre.
Sed si iradis
floranta en Ia korto de sía pli kaj pli prosperanta domo _
kvazaü si dum tuta lia foresto sekrete vetkuris kun li
kaj nun mokis pri lia fina humiligo.
Kelkiam li tamen sentis, kvazaü inter iIi tamen estis
io - tutan tempon, splte êio. Kvazaü finfine estis en
Heikkilã êio, kion Ia vivo havis por li. Li foje jam pasis
duonon de Ia vojo tien kaj estis feliêa - poste êio glitis
laü deklivo.
Sed kies estis Ia kulpo? La virino efektivigis sian volon
en êio - kial si ne tiam faris tion? Kaj êu si mem estis
feliêa? Ne, kaj almenaü du aliajn si malfeliêigis.
Nun
li komprenis ankaü Ia sorton de tiu alia - Ia virino

por eterne.

La vortoj estis preta] kun akrigitaj

pintoj kaj veneno

fandita ai Ia bazoj. Nun tio devis okazi!
Sed li ne iris eê duonan vojon kiam li returnigis
honta kaj konfuzita.
Kion li vere intencis?

-

Kion do li povis havi por diri ai

Ia virino?
Fine - nun li tion elpensis!
Li estis ebria kaj paêls memkonscia ai Heikkilã.
Ne
plu hontis nek malhavis vorto]n, kontraüe li havis unu
kaüzon plie - pro kiu li vere abstinis pri tio, kio nun
trairis Iiajn vejnojn kiel varma fajro? Nun li komprenis,
kial Ia mastro de Heikkilã volis drinki, kial êiuj homoj
drinkis - kaj tiel faros ankaü li de nun, drinkos tiel ke
Ia pugnoj kotigas!
Sed jam sur Ia vojo proksime ai Heikkilã renkontiris
mastrino.
Tio estis surprizo.

Ia

Sed »bone», li pensis, »konfidenciaion

mi ja havas por vil»
I\i interproksimigis
- li sentis sanceligon.
Penls sin
hardi, sed io premis Ia gorgon tiel, ke li certe ne eê

42
vorton povos eldiri, Kaj kiam li nun post jaroj vidis Ia
virinon tlel bela kaj digna, li subite tiris Ia êapelon
profunden sur Ia okulojn kaj intencis tirigi kvazaü
nenion rimarkante pretere,
Sed Ia virino haltis - liaj propraj piedo] alnajligis
ai Ia vojo kvazaü retenata] de nevidebla forto.
La virino rigardis kvazaü ne kredante siajn okulojn.
»)Matiol» audigis tremanta pro emocio voêo. Kaj en
tiu unu vorto vibris êio, kio ál li estis kara kaj bela:
printempo, sunlumo kaj sorpo, somernokta duonlumo
kaj stranga brilo de luno. Li volis sin idi teren antaü
si kaj petegl por ankoraüfoje aüdi tiun unikan vorton,
»eu ankaü vi devas igi diboêulo - kiel êiuj aliaj .•. ?»
Si iam iris sian vojon, li staris hontanta sur Ia landvojo.
Kio mirinda estis en Ia virino? Kaj kion si vere inteneis? Kial si diris Ia unu vorton tiel, ke en gi vibris Ia
tuta estinto, sed Ia finon, kvazaü si neniam Iin konis?
Li komprenis, ke nun estis dirita Ia lasta vorto, sed
kc Ia dirinto ne estis li sed si.
Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke si
vidis lin ebria kaj ankoraü pli fulgurantan pikadon pro
ke li estis komparata kun »aliajr - kvazaü li vere estis
pli bona 01 Ia aliaj, li kiu jam pentis, ke li ne estls kiel
i1i? Li volis drinki, eê por inciti, sed tio estis tute neebla
post Ia renkontigo. Li ne povis tion klarigi, sed li sentis
malamon kontraü Ia virino - guste pro Ia neklarígebla
perforto, kiun si praktikadis kontraü êiuj aliaj.
Li estis staranta
sur sarko de sia terpomkampo,
kiam audigis de Ia landvojo furioza krakado de êaro.

43
Kiu estis? Li sentis saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antaüe.
Jam svingis skurgo kaj audigis kriaêo. Estis do I i kaj Ia filo kune. L a f i 10 kune!
Lin okupis tiel subita vengotriumfo ke Iiaj genuo]
cktremis, La mastro de Heikkilâ do tamen estis viro - .
li vengis por iIi ambaü.
Li sciis, ke tio êesos baldaü, ke skurgo jam baldaü
dances sur Ia dorso de I'mastro. Sed gi estis tamen maltima
protesto kontraü Ia mistera perforto.
La morto de I'mastrino! Gi estis surprizo al, li kiel ai
aliaj, êar gi venis tiel neatendlta kaj falêis nematuran
grenon •. eu li esperis gin? Ne. eu li volus gin malhelpi?
Ne. Liaj penso] pri Ia okazinta]o estis strange konfuzaj,
sed en Ia unua momento li ne povis ne senti tremon de
emocio pripensante, ke inter iIi e s tis io - kontaktoj
kaj rilato], amo kaj malamo, kaj ke êi êio nun estis nura
rememoro.
Sed kio gi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri Ia
virino, ekster Ia tiama printempo kaj somero - nenion!
Kion si ple] profunde pensis kaj sentis, vivis kaj suferis,
esperis kaj senlluzligis - tio estis definitive ai li kiel
fermita libro. Kaj êu si pli seiis pri li - pri êio, kio
trairis kiel ruga ânuro tra lia vivo - êu si eê unu fojon
efektive pensis pri li? eu estis memafere inter iIi io
alia krom eta senkulpa memora]o el [uneco, kiun unu
tuj íorgesis, alia pli longe konservis, eê suferis pro gi?
Kiel stranga estas Ia vivo! eu ne Ia homoj iras kvazaü
en nebulo, barak tante, batalante kaj pendente unu

45

44

je Ia alia, tamen nenion sciante pri Ia interna homo de Ia
alia, eê tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
Kiam Ia sono de entombigaj sonorllo] trombonis ~is
lia dometo, ai li sajnis, ke ~i rakontis pri io tre mal.
proksima - dum Ia infaneco aüdita fabelo, kiu~ iam
profunde impresis lin, sed nun envuallgís en Ia nebulon
de Iorgeso por eterne.
Ree rapidegas bildo] antaü li - Ia mastro de Heikkilã
kun siaj kundrinkantoj.
Ili vekis ankaü Ia alion, kiu jam estingi~is.
La virino definitive estis pereiga najlo en Ia boato
de lia vivo! Kial si fleksi~is sub Ia devígo de siaj gepatroj
kaj êu Ia devigo vere estis tiom premanta? Kial si
post tio i~is harda, fiera kaj nekomprenebla? eu si ne
en tiu momento parolis, preskaü [urls ion? eu ne ankaü
ion pri tio, ke »se vi iam bezonos .• '?') eu li bezonis _
tion certe Ia mastrino de Heikkilã plej bone sciis. Kaj
Ia helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun Ia
titolo diboêulol
AI li sajnis nun kvazaü nekoruptebla verdikto de Ia
providenco, ke si tiel subite estis deSirata el inter sia]
idoloj: riêeco kaj prospero. Kaj Ia mastro de Heikkilã
estis kvazaü ven~ilo en Ia mano de l'eterna [usteco,
kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj senkoreco
kolektis dum [aro].
La penso estis ankaü alie, pro speciala kaüzo, kvazai:i
serpenta veneno por lia malfervori~inta sango. La nuna
vintro estis ai li êiamaniere pli severa 01 Ia alla]. Li kutime
kulturis terpomojn en sia kampo, kiujn li poste vendis

dum Ia tuta vintro, kaj ekster tio li faris korbojn el
radikoj. Sed nun Ia terpomoj estis jam venditaj ~is
vintromesoi da preta] korbajoj estis sufiêe, sed li ne
estis ema ilin ekkapti - Ia mizero entrudi~is tra Ia pordoj
kaj fenestroj.
Tiam Ia diboêado de mastro Heikkilã kvazaü briligis
ai li Ia pensou, ke li suferis pro maljusto kaj ke Ia vivo
efektive estis sensenca movi~o kaj klopodo, kolektado
ka] detruado. Kial Ia riêuloj vivis malmodere, kial li
devis mortmalsati?
eu li ne havis egalan rajton pri
~ivado kiel i1i? eu sola Ia mastro de Heikkilã estis rajtigita
ai egaliga divido?
Jam multfoje liaj penso] ekskursis alia kampa altajeto
inter Heikkilã ka] Paavola. Tie estis terpeceto de komuna
grundo de l'vilago, kie êiu havis sian kampeton por
lupolo ka] êe Ia deklivo sian terkelon por terpomoj.
Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon au duon da ter.
pomoj el êiu kelo - tian kvanton neniu eô rimarkus.
Forportus ilin unue ai sia hejmo kaj poste iom post
iom ai Ia urbo, kiel dum aliaj fruprintempoj siajn
proprajn, dum Ia aliaj ne havus Ia plej malproksiman
suspekton ...

ei.vespere li fine decidis iri, êar estis bonege portant
ne~krusto kaj Ia luno prilumis Ia vojon. Li jam pret
provizis Ia sakojn kaj sledeto atendis antaü Ia pordo.
Sed estinginte Ia lumon li havls tiom strangan senton,
kvazaü estus necese ankoraüfo]e pripensi eu Irl eu n
iri, êar li neniam tusis proprajon de alia kal ee en Ia eeval
negoco] neniam malfieri~is ai vera trompo. Ka' tlel I

46

4

eksidls sur Ia benko êe Ia fenestro kaj komencis ,kvazau
fari kalkulon pri Ia pasinta vivo.
li nun alvenis ai Ia finsumoj de sia kalkulo - kun
emociita menso, sento de .senpoveco ka] amareco en Ia
brusto.
La afero estis klara, sed li sidis plu kvazaü
sennervigata de neklarigebla malenergieco.
Tiam audi!as de Ia landvo]o lauta klakado de Ia
timono], ka] kriegaêoi - Ii selas senvíde kiu !i estas.
La klakado iam resonas en Ia angulo] de lia dometo,
meze sur Ia vo]o galopas êevalo ka] f1anke gia granda
fantomeca ombro. »Rapido - Rapido - hei diablo,
Rapidok Ia grupo ventiras preter lian fenestron.
lia koro komencas bategi, tio êio sajnas tiom stranga,
li sias, ke Ia virêevalo de mastro Heikkilã nomígas
»Rapido», sed nun li ne memoras tion - kvazaü Ia viro
veturus preter lian dometon aparte por krii: »Kíon vi
plu meditas, êu vi ne vidas, kiel mi agas, - rapido,
rapido, rapidok
Li risorte ekstarigas ka] elrapidas el sia dometo,

* * *
Unue kelkiom laü Ia landvojo, poste trans barilon ai Ia
kampo - li komencas grimpl laü longa, malkruta deklivo
ai Ia terkela altajeto,
La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaü antaü
li. eu estis lia] genuo], tiu] kiuj aspektls tiom kurba]
kaj velkigintai. eu tiel malforta li iam estis? Kaj êu
li ankoraü meditis kaj pripensís, êu estas iuste preni
kelkajn sakoln da terpomoj por sia vívteno. La sango

torente ekfluas en Ia kapon - nun venu eê êiu] mastroj
de Ia vilago renkonte kaj ili demandu kien li paâas, li
respondos slncere. ai viaj terpome]o] - respondes ka]
plenígos siain sakojn eê se tiu] staros apude!
Li atingas Ia supron de Ia deklivo ka] sin direktas alia
terkelo], kiuj siluetigas kvazaü ege granda] blankaj
formíke]o] [e Ia deklivo] de l'altajeto.
» Tie en Ia piei malantaüa
mi komencos», li pensas,
»ka] poste transiros .•. »
Tiam iu ekbate tuâas lian kapon, tiel ke Ia êapelo
ruligas sur Ia negon. Li ektremas ka] levas Ia rigardon antaü li staras maljuna sorpo, granda ka] impona, iu
suben kurbiginta branêeto ankoraü balancadas kviete êe
lia kapo.
U staras momenton kvazaü senkonscia ka] tra lia
rnenso rapidas kiel grenfulmo] printempo, sunbrilo ka]
dellkata] flustra]o]. Sed poste en lia brusto ekregas tia
amareco, ke li malbenas Ia sorpon, unu virinon ka] sin
mem.
La negkrusto ree kraketadas ka] Ia silueto Iras antaü li.
Kio nun? Kvazaü apud lia silueto aperis alia. U unue
kredas gin ombro de sako, sed baldaü rimarkas ke gi
movigas aparte ka] plilongigas ka] ke gi estas sllueto
de homo - kvazaü iu rapide sekvus lin, Ia paâo] nur ne
estas aüdata].
Li returnas sin malkviete,
Tu] post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li
konus el inter mllo]. Si estas tute sama kiel Ia tiaman
aütunan vesperon ka] same se vere pala kiel en tiu momento en Ia lunbrilo - staras senmova, Ia mano]n pendanta] êe Ia ílanko], ka] fikse rigardas lin aI Ia okuloj.

48

49

»Heikkilã estas detruata -

nun mi bezonas helponls
En Ia voêo vibras doloro kaj embaraso. Momentosi turnis sian dorson kaj paâas foren. Sed laü lia dorso
ne pendas harplekta]o, sed Ia hararo estas suprentorde
kombita kaj de sub Ia tor da]o ekvidigas en Ia lunbrilo
malhela, brilanta rondajo - kvazaü kapo de granda
harpinglo. Ankoraü momento - Ia virino malaperis.
li staras tempeton kvazaü alnajlita ai sia loko dum Ia
brusto forte frapbruas.
Kio tio efektive estis, êu li
maldormas aü songas?
li êírkaürlgardas, êio estas kiel antaüe.
La terkelo]
silueti~as sur Ia altajeto kaj Ia luno rebrilas sur Ia ne~.
krusto, ne eê duona ombro ie - nur Ia maljuna sorpo
staras malantaü li granda kaj impona kaj kvazaü rektig.
etendante Ia branêojn.
Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turrnentisto,
kiu "ree sin metis antaü li. »La virinaêole Li"ekdezirls
elradikigi ~in. »Kion diablan mi havas kun Ia aferoj
de Heikkilã - ~i estu detruata, tio estas [uste, mi havas
aferon ai Ia terkelojl» Kaj li ekiras hardlte de maltimo
ai sia ceio ..•
»Sed kie iIi nun estas - Ia terkeloj1»
Li haltas kaj êlukaürígardas kaj ekrimarkas, ke li
staras tute sube je Ia rando de I'deklivo, de kie li jam
supreniris.
La piedoj ektremas kaj Ia brusto ree frapbruas - ne,
êlo ne estas nun kiel devusl Kaj li eksidas senforta sur
Ia sledeto kaj glitas laü Ia deklivo ai Ia landvojo.
Sekvintan nokton li kuâis hejme - ernoclita kaj atendanta.

eu estis io sub tio aü êu ~i estis nur haluclnalo]
Se
tie io estls, êi tiun nokton li certe havos klarigon pri ~i,
êar Ia mortintoj ne duone finas siajn aferojn - tio estas
konata.
Kelkfoje sajnislpreskau nature, ke li kredis sin vidi
tiafon. La streêeco de lia propra menso, Ia furioza traveturo de Ia mastro en Ia lunbrilo kun siaj stranga] kriadoj
kaj Ia maljuna arbo kun êio kio apertenis ai ~i.
Sed estis io fremda kaj f1anka - Ia hartordaio kaj Ia
harpinglo. li neniam vidis sian· hararon alimaniere krom
plektite, kaj li memoris tute cede, ke ~i ankaü tiun
aütunan lunbrilnokton estis plektita.
La nokto pasls, Nenio estis vldata eü aüdata, nek
mal dorme nek son~e. li furiozi~is pensante kia timulo
li estis kaj ke Ia sorpo kaj Ia filino de Heikkilã ankoraü
staris antaü li - Ia dua ankoraü dum mortinta.
Ou
bonegaj noktoj perdi~is, dum kiuj li povis viziti almenaü
tri kvar terkelojn.
eu oni kredas ke li estas timigebla
per tiaj artifikoj1 Ne, pro-dio, li ne estas timigeblal
La trian nok ton li ree estis iranta alia provizeja altajeto.
Sed êi.foje li iras iom alian direkton kaj evitas Ia sorpon.
li iras malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantaüen
_ nenio estas vidata aü aüdata, Nun li komprenas kian
parton Ia maljuna sorpo havis en Ia halucino de I'pasinta
nokto.

li

jam alvenas ai Ia terkela altajeto kaj komencas
vigie formeti Ia tegbretojn de I'plej f1anka terkelo. Neniu
malhelpas, nek vivanto nek mortinto.
Jarn vldigas Ia
pajlo kaj li sin kurbigas por ~in formeti - ankoraüfo]e
êiuflanke êirkaurigardinte.
4 -

801110 prl I. domo Heikkilii

50

51

Tiam apud lia propra siludo ree aperis alia. li' tuj
rekonas ~in kaj subite returnlgas,
Post kelkaj paâo] staras Ia virino - sama kiella unuan
fojon, Ia viza~on nur ankoraü pli pala ka] Ia rigardon
ankoraü pli penetranta.
»Helkkilâ estas detruata - mi b e z o n e g a s helponls
Tio vibras kvazaü de sub tero, pregante, sed tamen
minace, \ i, Unu trapenetranta
okulumo ankoraü, kaj si
jam paâas Ioren, Ree kun suprentordita hararo kaj sama
grandkapa pínglo en Ia torda]o. Sed kiam si paâas, Ia
pinglo eli~as el Ia hararo [e unu colo kaj ree enpremígas,
Kiam tio okazas duafo]e, tra lia menso sin [etas kvazaü
blindiga ekbrilo - kvazaü gi ne estus pinglo, sed io
pli granda kaj fortika. li streêas konsternita Ia vidpovon,
Ia objekto tute enpremlgas en Ia hararon - Ia vizio
malaperis.
la viro falas sennerva sur Ia randon de l'terkela aperturo kaj tremas tra Ia korpo.
Daüras longe antaü Ia
fortoj tiom revenas, ke li povas remeti Ia bretojn kaj
ektreni~i ai Ia hejmo.

* * *
Frue sekvintan matenon aperis en Ia kuirejon de Ia
parokestro strangaspekta,
tutemociita viro.
Li diris
ke li havis urgan aferon kaj petis tujan aüdiencon êe Ia
parokestro, La servístino] emis demandi prl Ia speco
de Ia afero, sed Ia viro aspektís tiom stranga, ke i1i nur
iris anonci ke en Ia kulre]o estis tia kaj tia aüdiencpetanto.
La parokestro ankoraü ne estís vesti ta, sed tamen
ordonis enlasi Ia viron en Ia kancelarlon,

Tíe Ia viro komencis rakonti - malkviete kun spasrnanta vizago kaj vibranta voêo - klel li en du noktoj
vidis fantomon, Ia fantomon de l'mastrine.rnortinto
de
Heikkilã. li iris en lunbrilo ekstere, tle gi lin renkontis
kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj ...
la parokestro longe rigardis Ia strangan mienon kaj
êifonan vestajon de Ia viro. li konis lin - li aüdis ion
kaj tion pri Iiaj vojago] kaj veturadoj. Ankau Ia rakonto
sajnis tre mankhava. - Kiel li movigis ekstere en
tia tempo, kaj kíe tio efektive okazís?
Tiam Ia viro embarasigis kaj pli kaj pli miksis Ia rakonton.
li nur movigis - [e aferoj, kaj tiam li gin
vidis, kaj tio estas vera,
Klara dubo speguligis en Ia okulo de l'parokestro:
»Hm . •. ni homoj estas tre multspecaj estas,
kton-dlri, tia], kiuj havas apartan emon vidi strangajn
songo]n kaj tiaspecajn.
Ankaü êi tie oni rakontis ion
kaj alian, kaj iIi funde tamen estis nenio,»
Ne, neniam antaüe li ion vidis aü aüdls,
»Hm, ja, ja. - Sed êu vi drinkadas ••• 1>}
Ankau tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis
ebrla, kaj de tio jam pasis longa tempo.
)}CU ne ... 1 Ja, ja, tre eble ...
Sed êu estis, kion-diri,
Ia mastrlno.mortinto
via konato kaj êu vi eble dum Ia
lastaj tempo] tiel- dire aparte pensis pri Ia aferoj de
Heikkilã1)}
Jes, konato

de infaneco, kaj cede

li multe

pensis

pri Ia aferoj de Heikkilã.
~Nu vidu, [en estas êiol» la parokestro klopis Ia parion
de sia f1artabakujo, ekprenis fingropinêajon kaj komencis

5.

52
rakonti okazlntajon,
Ci okazis ai li mem, estis pri unu
lia lerneja karnarado, kiu antaünelonge estis mortinta _
ankaü ~i tre stranga rakonto.
»Sed êi tio ne estas tias peca», persistis Ia viro. »La
hartorde]o kaj pinglo - si ne uzis tian dum knabino.s
»Sed vi [a, kara amiko, mem ne estas certa pri tio
êu ~i estls pinglo aü io - tiu punkto en via rakonto estas
Ia plej konfuza,»
»Ne, konfuza ~i ne estas, mi certe tion scias .•. sed
mi mem ne kuragas gin kredi.» liaj lipoj fari~is tute
palaj kaj Ia voêo vibris kvazaü en spasmoj de frostego,
»Ci estis - jes, gi certe estis •.. fera bolto.»
»Fera bolto ••• 7»
»Je-esl»
»Sed kion vi per tio efektive ... 1 êu vi pensas ke,
klon.dlri .•. 7» la parokesto interrompis
sian frazon.
»Pri tio guste mi volis aüdi vian opinion, sinjor'
parokestro - êu eble .•. eble tie estis io terura7»
la parokestro silentis dum momento kaj en Iiaj okuloj
speguligis emocio.
»Hm, ja, ja - efektive Ia aferoj de Heikkilã estis tre
stranga]», li fine di ris. »Pri tiuj oni sciis malmulton kaj
Ia morto de Ia mastrino okazis tiel subite,
Kaj se mi
nun tute sincere eldiras el Ia koro, ankaü mi, tiel-diri,
havis tiatempe samspecan suspekton.
Sed pro tio mi
iris mem ' por vidi Ia mortinton - kaj vidu, si kuSis
kvieta kaj trankvila kaj nenia signo pri perforta morto
estls videbla.
Kaj nun mi kredas, mia amiko, ke êar
vi estis infaneca amiko de Ia mortinto kaj vin turmentis
samaj sekretaj pensoj eê pli forte, do, tiel-dire, iIi bildigis

ai viaj okuloj samspecajn viziojn.
Ticl mi vere kredas
kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per
propraj okuloj.» - la parokestro starigis el sia lulsego.
Sed Ia viro staris plu kvazaü stoniginta sur sia loko.
Sur lia vizago speguligis forta embaraso ka] sur Ia frunto
perlis svito de doI oro.
la parokestro intencis etendi Ia manon adiaüe sed
restis miranta Ia internan premigon de Ia viro.
»Ne tiel mi povas toriri», Ia viro parolis kun malkvieta,
petega voêo. »Se êio restos tiel, mi ncnie havos pacon.
Kaj nenion mi iam suspektis, tute nenion, sed mi ankoraü
ne elparolis êion, kio apartenas aI êi tiu historio,»
Kaj li komencis ree rakonti, de Ia komenco.
Pri Ia
sorpo sur Ia, kampaltajeto
kaj kio okazis sub gi. Pri Ia
sceno en Ia korto de Heikkilâ, kiam li intencis kuri por
helpi. Pri êio, kio movígls kaj furiozis cn lia koro dum
êi tiuj dudek jaroj. Kielli nun laste sentis klaran plezuron
pri ke Heikkilã estas detruata, preskaü esperis ke li mem
havu parton en Ia ruiniga laboro.
Kiel Ia virino foje
savis lin je drinkuligo - tiel li nun komprenis Ia aferon,
post kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris ai sia nokta
ekskurso kaj kiel si ree staris antaü li kaj malhelpis ke li
farigu stelisto kaj aêulo.
»Nun mi denuncis mim, li
finis kvietiginta:
»Kaj iru nun, sinjoro parokestro, aI Ia
policestro, por ke mi havu laü mia larajo. Sed pro Dio·ne
lasu Ia alian ateron, êar tlel vere kiel mi mem~bezo~is
kaj ricevis sian helpon, mi kredas ke ankaü sia:helpkrio
estas vera vero.»
la parokestro staris dum longa tempo profunde
ciita.

emo-

55

54
»Nun mi vidas Ia fingron de Ia Ciopovantol» li diris
per tremanta voêo. »Iru, vi multspertinto,
alia servistejo
kaj ordonu jungi êevalon - ni iros ai Ia policestro.»
La tombo estis malferrnata ankoraü Ia saman tagon.
En Ia okcipito de Ia mortinto, sub Ia hartorda]o,
trovigis fortika, sescola ferbolto.
~i estis enbatita rekte en Ia cerbon kaj tiel profunde
en Ia okcipltan foson, ke nur Ia kapo estis per peno
trovata.

* * *
La antaüêambraro
de Ia jugejo tumultis
plena je
popolo - ne êiuj eê trovis spacon interne, sed parto
atendadis en Ia korto.
La iugo certe estis sciata jam
antaüe, sed Ia sorto de Ia domo Heikkilã estis tiel proksima ai êiu, ke iIi sentis, kvazaü i1i kolektigis por aüdi
Ia verdikton en sia propra afero.
Tremo de emocio trakuris Ia amassn kiam Ia mastro
de Heikkilã fere vesti ta paâis sur Ia peronon,
La kurba,
velkiginta korpo tremadis, Ia kapo estis kvazaü enfos.
iginta inter Ia âultro], sur Ia cindre gríza vizago vidigis
longa nerazita barb-stoplo,
malakra rigar do en okuloj
sanganta],
Li ne diris eê unu vorton kaj âajne ne rimarkis Ia
popolon êirkaüe - Ia rigardantoj staris same silentaj,
ne povantaj eligi flustrajon.
La malliberigito levigis sur Ia êaron, Tiam sin aljetís
el Ia aro maljuneta virino kaj rapidis ai Ia êaro. Si ek.
kaptis ambaü manojn
de Ia malliberulo, Ia mentono

spasmis kaj Ia llpo] movigis, sed si nenion povis dlri, nur
torente ekploris laüte,
En Ia okuloj de Ia malliberigito
vidi~is ekbrilo kvazaü li konis sin, sed tuj poste li turnis
Ia kapon alien - Ia êaro komencis ruligi.
La homoj kolektigis êirkaü Ia plorantino kun silenta
kondolenco sur Ia viza~o - si estis fratino de Ia kaptito,
solulo restante el Ia familio.
La pordo de Ia atestantejo ree malfermigis kaj alia viro
paâls sur Ia peronon. Ankaü li nenion diris, sed li slncere
alrigardis Ia popolamason kaj sur lia malgrasa vizago speguligis kvieta, preskaü triumfa paco - kiel êe homo, kiu
longe vaginte kaj tute senesperlglnte subite ree sin sentas
neatendite Iigita aI Ia profundaj korradikoj de sia vivo.
La viro paâis malsupren de Ia perono kaj sin levissurIa malliberulan êaron.
_Kio nun ••• l Kion li •.. 1» Ia homoj demandadis.
Sed Ia viro ridetis plu sian kvietan rldeton, rigardante
kvazaü Ia malproksiman eteron, dum Ia êaro malrapide
forruligis.
La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en Ia
jugejo. La viro persiste petis aI si punon pro stelintenco
_ kiu estis tute sama kiel stelo, laü lia klarigo, êar gia
interrompo ne okazis pro lia propra volo, La proceso
devis esti pritraktata, êar gi prezentigis Iigita kun Ia êefa
proceso, ka] Ia pollcestro devis plenumi sian devon de
akuzanto.
Tion farante li ankaü endonis pro Ia parokestro skribalon,
en kiu êi tiu aligis aI Ia peto de Matio
de Vâliportti, certigante kiel animpastisto, 'ke tio estis
necesa por lia interna homo. - La tribunalo verdiktis
ai li du semajnojn.

57

56 •

La homoj skuis ai si Ia kapen. Ill bone komprenis ke
Ia okazo devis imponi ai li profunde ka] naski unuflanke
senton de kontentigo pro Ia parto "kiun li havis en Ia
lTIalkovro de êi tiu mistero. Sed Ia peto pri puno kaj
evidenta gojo dum Ia eklro por gin suferi restis ai iIi
nesolvebla enigmo.
La homamaso disiris kun melankolia sed malpeziginta
lTIenso. Kvazaü oni liberigis de malbona inkubo kaj
kVazau Ia domo Heikkilâ, kiu dum du jardekoj estis
envualigata de mistera] tondronuboj, ree staris en klara
taglumo.

* * *
Kiam Ia bovinoj de Heikkilã en tiu printempo estis
ellasataj ai paâte]o, paâis Matio de Vãliportti - aü
»la maljuna Matio», kiel li nun estis nomata - kun
mangaitornistro sursultre post iIi.
Tuj reveninte el Ia malliberejo li irls por paroli kun
Ia juna mastro, kiu fine ricevis informon pri Ia hejmaj
okazintaioj, rehejmenigis kaj ekkaptis Ia bridojn de Ia
domo. ti tiu akceptis Iin por lia restanta vivdaüro kiel
ordinaran bovaran kaj bovejan serviston.
Kaj kiam li nun paâis kriante âerca]n komandvortojn
kaj vigie svingante Ia vipon post Ia bovaro, li ne povís
ne rerigardi ai Ia korto kun goja ektremo, Tie Ia mastro
staris Ia manojn en poâo] kaj ridis junan vivecan ridon,
rigardantc kiel Ia junbovinoj kuregis tiel ke gruzo disjetlgis kaj polvo fumigis alten en Ia aero sur Ia mallarga
kortvojo.

li konis ilin ambaü. Ia bluan okulbriloJl kaj tintantan
ridon! li iam vidis kaj aüdls, preskaü prosedis ilin foje,
kaj li sentis kvazaü li nun subite ilin retrovis - tiujn,
kiu] restís malaperintaj de tiam, kiam li mem paâis kun
Ia ago de Ia mastro.
Kiam li nun alvenis aI Ia aperturo de I'kortvojo kaj
turnigis ai landvojo, li ree devis ekokulumi aI Ia korto
por konvinkigi, ke iIi ambaü restis tie konservataj.
Sed
Ia mastro jam paêis foren. Kaj li vidis viglajn, energialn
paSojn, vidis junecan staturon kiu superfluis je agemo,
sed en kiu tamen estis io certa, ordonanta kaj supero
regata. Tiam klarigis ai li per unu fulmobato, ke revenis
ankau tria forestinto - tiu, kiu kreis kaj altigis Ia dõmon
Heikkilã.
li konceptis, ke sur Ia kampoj ree movigis
sarna for ta spirito kaj ke Ia estonto de Ia domo estis
garantiita.
,
~Hej, he.hej!» li kriis aI Ia brutaro, triumfe svingante
Ia vipon _ kvazaü li mem nun akiris Ia celon de tiu
vo]o, kiu iam en lia juneco meze interrompi~is.

\

f,!l

Vortklarigoj.
Sekvantaj
klarigon.

vortoj

uzita]

en Ia traduko

eble postulas

a p u d j u ~ i s t o.
Finnlandan
tribunalon
kamparan
formas [uriste edukita ju~isto kaj dek-kelke da »apudju~istoj» el Ia plej distinglta] kamparanoj kiel konsll.
antojo Se Ia lastaj estas samopiniaj, iIi povas kasacii
Ia verdikton de Ia ju~isto.
b o b e I o = globeto
akvo (Rhodes).

da gaso, ekz. da vaporo el bolanta

ê a m b r e g o.
Kampara
domo Finnlanda
konsistas
kutime el »êambrego», granda êambro kun kuír- kaj
bakforno, manga tablo kaj litoj de Ia serviste], en tiu
estas farataj êiuj lignala] kaj teksaja] laboroj; plue
el du-tri aü pli da êambroj, malgranda
kuirejo,
antaüêambro
kaj tegita, aü bretmura aü malfermita,
verandosimila
perono.
e ~ o = renkontlinio de du ebenoj: supra e~o de tegmento
(matem. terminaro, Bricard).
g r e n fui mo = malproksima, sentondra fulmo. Kaüze
de Ia forte lumaj noktoj, malproksima]
fulmoj ne
estas vidata] (en Ia nordaj landoj) dum somero.

Nur en aügusto kiam Ia noktoj jam estas mallumaj sed
Ia varmeco de Ia vetero ankoraü favoras Ia naski~ol\
de fulmonuboj, Ia fenomeno ofte tre brila de forta;
rapide slnsekva] fulmoj êe Ia horizonto, nesekvataj de
tondrado,
aperas kun imponeco.
Kaüze de tio, ke
~i estas plej ofta kaj plej brila dum Ia grenrikolto, Ia
popolo gin nornas »grenfulmoj».
Alia no mo estas
»íajro] de Kaleve». kun mitologia deveno.
k u m u I uso = blanka, dika, k~tonsimila nubo (Verax).
I a b o r f e s to, »talkoot» estas ofta kutimo êe finnoj,
speciale dum Ia plej urga tempo de rikolto.
La tuta
najbararo
invitite de Ia labordonanta
kamparano
kunvenas por laborhelpi Iin, Ia festiganton, ricevante
regaladon
kaj dancon kiel solajn rekompencojn.
»Laborfesto pri ligna]oj do celas tian festan laboradon
por kolekti au haki Iignajojn.
o k c i P i to = posta, malsupra parto de Ia kapo (Verax).
s t a k o = kunrastltalo
de fojno (Rhodes).
s t o P I o = trunketo de greno au fojno, restante post
falêado (Boirac).
t r a p i. Finna língvo estas tre riêa je vorto] por Ia
natursonoj.
Car Ia êefa eco de tiuj estas ilia tuja
komprenebleco,
sajnas ke oni povas uzi similajn
almenaü kiel okazaj vortoj kiam oni tradukas finnan
Iiteraturon.
La praktiko poste montru, êu iIi povas
resti kiel efektivaj Esperantaj vorto]. Ni donu kelkajn
ekzemplojn:
pluvo de granda] guto] t r a p as sur
Ia fenestrovitroj; tre malgranda rivereto I i r I a s dum
sia fluo; soleca ak voguto falanta sur lageton en resonanta
kavo p u I p as.
Esperanto
havas iam de antaüe

tIO

LlBRO POR CIUJ ESPERANTISTOJ t

kelkajn iimile pentrantajn vortojn: v e n t h u r I a d o,
ê a r k r a k a d o k. t. p.
s I e d o, s I e d e t o. Esperanto havis diversajn nomojn
por radveturiloj (biciklo, êaro, kabrioleto, kaleâo,
vago no) , nagveturiloj (barko, boato, kanoto, sipo)
kaj aerveturiloj (aerostato, aeroplano] sed neniun
nomon por glitveturiloj, krom tiu peza verto. Jam
pli frue estis uzata por Ia boatforma glitveturllo de
laponoj gia finna nomo (preskaü internacia en Ia Nordo)
pu I k o. Nun. mi proponas aI glitveturilo (por sargo)
Ia nomon s I e d f) (angle s I e d g e
s I e g. svede
sI ã de = s I e de, germane S c h I i t t e n
s I i t n).
EI tio ni havos Ia profiton, ke ni povos uzi s I e d e t o
por esprimi sled-similan ajon, uzatan por transporto
kaj trenatan de homo; êar gi n e estas veturilo, sed
de tute simila konstruo kiel Ia glitveturilo s I e d o,
Ia vorto sledeto estas multe pli bona 01 Ia peza
g I i t v e t u r i I e t o, kiu eble estus uzebla por sama
celo, - Alia maniero por solvi Ia demandon estus
por espriml Ia ideon sledeto akceptí Ia finnan, en Ia
Nordo internacian, vorton k e I k k a (svede k ã I k e.
prononc. ê e I k e), sed tiu bedaürinde koincidas kun
Ia fundamenta vorto kelka, se oni ne prenus gin en
Ia sveda formo ê e I k o.

.;;~

VILHO SETÃLÃ

ESPERANT A LEGOLIBRO
Lernilo por kursoj kaj memlernado,

por komencantoj

kaj

Esperanta.

por progresintoj.

pa~oj sur
Zamenhof.

Teksto

nur

bona papero grand-oktava ; bildo de

112
d:ro

Nova eldono zorge korektita
Prezo 5: -

finnaj markoi,

Recenzo de sro Bruno Riefling, ia prezidinto de Norvega Esperantista

Ligo, en nLa Espero":

,Jen Ia plej bona (post Ia Fundamenta krestomatio) legolibro aperinta en Esperanto, bonstila, komence facila, riêa je bonaj ekzernploi
pri Ia gramatiko, kun multe da vortludoj kaj
poemeto], interesenhava,
parte origina Ia. parte
kolektita el Zamenhofaj verkoj kaj el I. B. E.
aü aliaj verko], kun multaj artikoloj pri Ia hístorio de Esperanto, pri gia literaturo, pri Zamenhof, propagando kaj fine Ia dek devoj de
bona esperantisto ...

La Iibro devas fari~i êiesajo."

ELOONA AKCIA SOCIETO
KUSTANNUSOSAKEYHTIÕ
Mendoj estu adresataj
Uudenmaankatu

OTAVA
,

ai Esperantooo6cejo
10, Helsingforso.

êi u FINN A ESPERA·NTISTO
devas anigi al

E~'ERANTO·A~OtIO ~8flNNtANDO
Ciu esperantisto,

kiun Finnlando interesas,
aboni gian organon

fSPfRAHIA

devas

flHHLAHOO

Monata, nur Esperanta teksto, ilustrara.
Jarabono 10 finnaj markoj.

lnformoj en

Esp epan to-O:ficej
Uudenmaank,

10, Helsingtorso.

O

•.