Você está na página 1de 46

.

p

<
-<

~
~

o
,~

~
~
~

q

,,0

o~
~~

~~
~~

.•..

.,

.< ~
~~

~_..

. ......~
r

/

\
I

<t:

z
o ~
0\

'O

..

~

~

U

<t:
!Xl

o
to-

U

--'

W

~

--co

to-

o
W

~

o

--'
-c

OONACO
DELFI DALMAU

DIALEKTO,
DIALEKTICO
La enhavo de êi-tiu llbro estas parte aperinta
.Scienca

Revuo1,

«Le Praktiko.,

.la

.Heroldo

de

Progresanto.

en

Esperanto.,
kaj .Boletín.

'<J\)
)

~
~"À

\.)

\~
\)

~~

>:

e-.
~

Each individual soul
is such, in virtue of its
being a power to trans/ate
the world into some particular language of its own.
EMERSON

Por uzado en supera kurso de Esperanto,
interêapitre

estas

paroliga

demandaro.

Barcelona. 1955

\h
\.~~
MIA, VIA kaj IDEALA
AI

edzino,

mia

mia

Mi ne povas

filo kaj mia filino, eiuj

ton

{avoraj

kiu projekcias

ai E;speranto.

personecon,

ranto

estas

lingva

eviti ke mia Esperanto

kaj tial gi diferancigas

vien espiriton,
nek pura

kapablo

do êies Esperanto.

êiuj nacilingvoj.

la personaj

interkomprenigo,

agnoskante

tial akceptendaj,
Kopirajto

de Ia autoro

Certe,

maj esperantistoj.

Samkiel,
proverbo.

La vojo
malfacila:

«cent semoj

kaj semu

konstante

Multaj

Tip. STUD/UM

-

Vi/adomal,

10 - Barce/ona

ai sukceso

trompiôis

»,

samideanoj

de êiu

granda

perdigas,
Ankau

lacigis

sentus,

pli surdas

idealo

01 tiu

kiu ne

malbonaj
estas

me-

longa

perdigas,

tiu [ekto bezonas
eü malvarmigis,

teda
parolus.

sed malkomprene-

[uses, sed

mil semoj

por

naturaj kaj

monotona,

pensus,

Esperanto,

ne metioj

ankau en

esti superataj

seninteresa,

komprenemi-neniu

volas audi. Sed pri tio ne kulpes
franca

devas

Tial mi

kaj doktrine

ke ili estas neeviteblaj,

eê akceptindaj:

tiistoj-Iau

karaktero.
lingve

Kaj simile okazas

diferencoj

ai êiu homo, se êiuj same

ni devas

mia Espe-

nur mia, lau mia

kaj pensa

Sed: liel malsamas

êiu esperantisto,

Do,

gi estas

kaj lau mia senta

mian sprn-

de via Esperanto,

vian personecon.

nek absoluta;

devas peti vian indulgon.

. estus homaro

respegulas

kaj

ni semu

komprenemon.

senesperigis,

êar ili

pri Ia vojo.

5

La fakto
malpli

ke êiu esperantisto

reliefan

Ni devas

kaj propran

gin kompreni

Kiam aperas
êies karaktero
zofie.

dulgemo,
malsagajn
Rutino,
gresoj.

01

persisti,

inercio

mildigi nian
dis putojn.

kaj atavismo
elteni

dialekte

staras

pro
bele.

pretendas,

fortege

kredas,

supereco,
Sed

ke êiam

kio okezis

Ni devas

filo-

La fundo
in-

Ni klopodu
dialektikoj,

respektemu,

rilatoj.

kontraü

ciale pristudis

Ia teorion

te gin, Wilson

rimarkigas

6

kiel êies

ju pli eminen-

ceie ai ideale

laü senfinaj

komuna

laü naturaj
personaj

Esperanto,

rnilde,

ekvilibre , saga,

kondi-

dialektoj

kaj

kiel tiu de

kiel tiu de Za-

menhof.

êiaj pro-

eble

surpizoj,

jam pli balda-

POR PAROllGO:

pro sim pia

lingverojn;

ili superas

pli-

diferenceco:

estiges

pro tio,

aü pravas

sed êiuj tamen
Tiel okazis

ke

kontraü

eu

vi povas

dirmaniero

dialektike

eu vi scias pri grafologio,
vi kredas

por

mildigo

de

êi-flanke

Ia Zamenhofan

filozofo

Richard

de Kant pri spaco
«e s I understand

êiu komprenas

Albert

diference.

de via personeco

tra via

gian sciencecon

kion gi celas

kaj pretendas?

l:u

eü artecon?

interhomaj,

Wilson

kaj tempo;
Kant.,

eviti respeguladon

aü tra via skribmaniero?

progresis,

Ni lernu ankaü

eminenta

•. Efektive,

kaj interkomprenigi

diferencoj,

Privat, firma kiel tiu de Lapenna,

eu parolaj
tiel grandaj

kompreno

pli-melpji diferenca,

estas

ofte des pli diferencaj

pentristoj.

progresi

õo], cirkonstancoj,

kredos.

konfliktoj

en êiuj lingvoj;

Ni lomprenemu,

La moderna

nepre
afero -

eviti eü superi

eê kreante

perfektigis
dum Ia konfliktantoj
kverelis.
pri doktrinoj, kiuj tamen progresegis.
intersamideanaj
ekzemplon.

pri

pri malesperigaj

gis fina venko,
kredis,

fuse; aliaj

riêe, pli-malpli
Jen

diferencon

konfliktoj.

interrilatadon,

pri êiaj baroj,

efike, longe,

iuj fieruloj
aliaj.

supraTaj

afero,

pentrejoj pri sama

taj estas Ia respektivaj

lingvaj

nin projunde, Per komprenemo,

do pri sama

alie] pro malsupereco,
rnelp]]

pli-

por eviti malesperigon.

cirkonstancoj.

malgraü

multaj seniluziigintoj

luj parolas

esti antaüvidita.

Ia neeviteblan

personaj

[e kunligas

Nur antaüvide

ni povos
üa

agnoski

kaj ceteraj

ni devas
kverelojn

kaj havas

devas

k;;;;-fliktoj en Esperantujo-êu

devas

eê ironie,

de nie idealo

diferenca

kaj comprenigi

interpersonaj

êu doktrinaj-ni

estas

personecon

diferencoj

inter semlingvanoj

kiel Ia respektivaj

manskribaj

povas

diferencoj?

esti nuance
-"

spe-

pridiran-

t. e., .Iaü mia
Do êies eldira-

eu nia ide;lo
diferencojn?

estu diferencigado

eu sameco

interhoma

eü kompreni

neeviteblajn

estus kontentiga

solvo?
7

menhoje

lingvo

rezultos

das eê instruistoj

von jam dum longe.
esprimoj

estas

Iam, en urbeto
lingvoj,
ble,

mi faris

mi celis

paro'Iadon

pritrakti

malgrandan
audi

Nu, estas tempo

sinjorinoj,

esti elegantaj

Mi esperas,

lernantoj

ke nia internacia

eraron

S

de legantoj
temon.

Ia samajn

artisto

de Esperanto
estas

eü deziris

pli-malpli

ke mi
naivaj;

kaj multaj

aperas

t.e. Ia 16 reguloj
tiagrade,

Ia esprimadon

instruantoj

hedas,

logika,

ke Ia

kaj Ia vorteteman-

ke êiu, kiu bone lernis, formos

en Esperanto

tiamaniere,

estus

elektinta

sed

ne' estus

de Ia lingvo,

gravega

estas

k. a. mi provas

lingvoscience

de Ia lingvafo,

de tiuj elementoj,

êiuj

de Ia esprimoj,

manko minacus

de Ia

Ia lingvon,

gian ekziston.

lingvoj

estas

kre1taj de siej [erne] oratoroj

ristoj, kaj de nekonataj
van intuicion,
mentoj,

popolanoj,

Ia homoj

estas,

Ia instruantoj

kiuj konas

ke Ia Za-

tien

ke Esperanto
kreita

konsistas

ne estas

alpropriqis

Tion

Esperanton

Ia lingvon,

poetoj

ai si Ia lingvon kreitan
de Esperanto.

Ia esprimojn,

"fartu

bone!",

"gis

bonaj

esprimoj

kaj tekstoj

revi do",

ranto,

kiun ne povas

hei,

"kara

devas

projunde

scipovas

sed nur lerni -

ne tiuj,
eüdente,

"antalien!";

estas

Zamen-

instruantoj

elokventajn

erniko",

kaj paroladoj

lernidiraJojn:
kaj êiuj

Ia vivanta

anteü,

Z«:

lingvo.

de Ia poeto

la bonaj

Ia frazojn,

ele-

ne sukcesas,

êefe el Ia de

lingvafo,

linqvo.

de Esperanto,

Ia erton, Ia lingPer Ia samaj

kapablon

esprimaro,

kaj literatu-

nur giajn elementojn, sed tiuj, kiuj legante,

ho] kaj ceteraj
gas

Ia esprimojn.

kiuj ne posedas

la lingvoelementoj
konscii

kiuj posedis

qreü kiu ili kreadis

nur [uses. Vero

en libro

ke sub Ia supra

ekzakte

aplikado

ke tia kredo

"Justeco"

elementojn

menho] kaj alie] artistoj

ternon

~u mi ankau êi-foje

tu te logika,

ke Ia Zamenhofaj

rezulto, sirnple

kaj konsciigi,

se Zamenhof

pri kreado

gian funk'ciadon,

pri elegântaj

de Ia tuta urbanaro,

pensi,

proksimume
aplikado

kre-

Ia ling-

interesigo

kiuj certe supozis,

konata

konsciigi

ke eê

poeto,

êiuj opinias,

kaj preciza

sub Ia titolo

komprenigi,

imitante,

kaj Ia Vortaro.

Ia lingvaTon,

profesiuloj

lingvan

nur religian

lingvo

Ia problemon

Ia surprizon

amasa

ke nun Ia fakto ke êi-tiu verkajo

titolo oni povas pritrakti
estas naiva?

Gramatiko

mi havis

Ni êiam estas

sufiêe bone

ke mi priparolos

evitos

mi antauvidis

kaj viro], kiuj pretendis

eleganteco.

ke mi estas

pri Esperanto,

toj solvas

Efektive,

pri

Komprene-

Do,

granda,

venis, krom miaj konatoj,

ke êiuj komprenos,

Óuj

ke ekzistis

fraulinoj

pri lingva

mi supozis,

Íinqven.

Mi trompigis,

plenigis,

kiel instruisto

Tion eble
uzantaj

de Ia lingvo.

iluzio. En Ia êapitro

"Eleganteco".

elegantecon

min pri tiu temo.

vestaToj,
parolos

titolitan

êeestantaron.

vidi, ke Ia salono
por

kie mi logis kaj laboradis

el êies lernado.
kaj esperantistoj

Ordinare.

neevitebla

de Ia elementoj

KREDO kaj VERO

Ia sama

de Esperanto

samtempe

Espeali

9

post Ia lernado
de Ia vortelementoj
kaj êiuj, kiuj ne estas lingvoartistoj.
Multe
jam

legi kaj eüdi bonan

multaj

pose do

bonaj

de

verkistoj

tiu lingvo

kaj kreota
lingvo.

de popolo

Vere,
kredas.

Esperanto

Esperanton
klasikll

nuvlj

de

kaj oratoroj,

jam

111

jen plej

kaj moderna,

kaj poetoj,
estas

10

-

lau evoluado

01

pli neture

.'''.//lntistoj
Mllllho

kftl

de

efiko vojo

111

kreitll, krotlta
de êiu neture

Ia esperantistoj

NACIA kaj INTERNACIA

mem

Centoj

da kunvenoj

en Esperanto,
sintaj

enstetaüqi

kaj matureeo

POR PAROUGO:
Kiun sian naivaJon,
iun vian naivaJon,

konstatas

lI! verkinto?

au anekdoton

iu ejn inteligentulo

eu

VI

memoras

pri ies nl!ivalo?

Esperanto

kreus Ia samajn

frazojn

~u Esperanto
estas ekzakte
signifas Ia vorto ekzakta?

logie

eu
povas
10

bone

lerninta
kreitajn

logika?

latina

estas

Ia Fundamenton

de

de Zamenhof?

Cu vi seias

Ne
Proust

kion etimo-

vi pli setes
favore

kredon
111

eü veron.

natureco

fidon

eü scicn?

de Esperanto?

eu

ni

lingvoj,

el Esperanto,

-

Kaj ... pardo-

malgranda

de Ia ketelune

same

sed

dialektoj

rusaj de Molotov

de

ke êiu matura

kiel êiu havas
estas

inter

kiel en Ésperanto.

ankau

poeto
tiuj

Grau
de

estas Churehill'a
respektivaj

elvenintaj
es-

sian dialektikon.

Ia franca

dialektoj

lingvo

ekzistas
Ne

de

senfine

nur diferen-

kaj de Ia [rence Seh_

Bou/let

afero pri serne eü malsana

dialektikoj

kiel dialektoj
lingvoj

Tillj personaj

lingvoj

Ne estas

dialekto,

ne Esperantidoj,

difereneo

ces Esperantoj
ekzemple,

de

sed leü Ia seneo,

sian dialekton,

kaj tiu de Valéry.

me] anglaj

[ortikeco

nun sen timo kej sen timi-

Esperantajn.

seneo

en êiuj naturaj
wartz.

pri

kajadon!

heves

samnaciaj.

kaj malsukee-

atestas

post jam kaj nur 70 jaroj de {lia

kllj idiotismojn

letinide]

au elvenigitaj

kaj miloj da libroj

provintaj

linqvôn,

Tial ni povas

lau Ia ordinere

maj personaj

rezonadi

publikiqo.

dialektojn

perantisto

eu

Ia Zamenhofan

nu mian troan
Ne

kaj internaciaj

eminentuloj

de Esperanto,

ple] modesta
go aludi

naeiaj

krom pluraj

kaj lanti

ernbeü

naeieeo.

Malse-

kaj Perón'l!,

de Churehill

kaj rnels e-

kaj Eden,

kaj Ia

kaj Visinski.
11

Kion kapablas
franca,

germana

pli guste

esprimi

de eütoro

Shaw, Unamuno
êiuj francoj,
eü bela,

au tradukanto,

sed Ia franca

rencaj Attlee kaj Bevan!
kapabloj personaj.

sama?

êu

viveco,

vivado

aritmetike,
matematiko
sirnple

la

ne

de lingvo

de

konas.

simplulo]
semantike

lingvajoj

kistoj, ekde

Ia majstro,

iam rektifis,

kaj tiel konstruigis

internaeia

vivo,
ja ne

paralele

multe

da

ai natura

kune

eminentaj
poetoj kaj êiaj verkistoj,
von. Simile okezes en Esperantujo.

korektaj

fonetike,

kun Ia grandaj
influas,

kio okazas

konsistigas

verkoj

sinde

'Ia ling-

premante

estas

senco

men, ambau

verbo]

estas

kaj Plenan

niaj grandaj

ver-

êiun esprimon,

kaj eê

Ia êionesprima

transitivaj:

senjine

diskuti

Sed

projunde,

bone

respondas

kaj senco

vivece,

sentado

premi.

tiaj

france

tenir, itale fenere,

latine

kaj itale premere
hispane

kaj katalune

matematikistoj

ton kaj siqnijon

kaj

ne samelemente

esprirni-

tenere;

prémer,

tenir, hispane
premi,

melqreü

tradukigas

france

diskutus

kunme-

comprimir.

eü advokatoj

senfine

de subiri, supreniri, supriri, subeniri, ktp. Feliêe,
devas

solvi nur matematikan

por lingvo,

por lingvokreado

nur poetoj,

oratoroj,

obei. Gramatikistoj.
lu eldiris,

de subprekunmetoj

Efektive:

latine

kaj portugale

Ta-

internaeia.

kiel teni; dum õi tiu estas: katalune

gas internacie,

Simile,

kore,

de subprerni,

Teni.-

premi ion, teni ion, Simple-

pri kunmeto

ai lingva

tener,

comprimer,

de subpremi.

kaj ne subiqi tenante.

de subteni,

ce, oni povus

rantujo.

Vortaron

kaj konstruiqes

estas senco

mi kaj subteni.

matematikistoj
êe si tion,

uzis êiun vorton,

teni de sube

Ia êefa elemento

êu

Plenan

kiamaniere

Esperanto.

Premi,-subigi

Ia

! Sed

havas

en kiuj ni konstatas,

ne

Ia profunda

senfine

matureco,

pli-malpli

êe Ia amaso,

lingvo,

ni, esperantistoj,

sencoj

Ia vivo, tiu kiun Ia

ekzistas

ne plu tirnu, lIi observu

lingvo.

vera

ekzistas

kaj de

dife-

el êiu perolulo
Eble jes

Certe

Ia arto

dialekte

ne estas viveco?

palpeble.
Tiasence

kaj Nietz-

el êiuj samlingvaj

lingvo,

matematikaj?

lau tempo, persono,
de êiuj lingvoj.

en Ia propra
takse,

supraje,

kaj logiko

logiko

Esperantoj
fenomeno

êu

êiern sama,

rigidaj,

Heine

konsistas

rigida,

plej alta rango
sirnple,

lingvo

riêa

Ankau
Gramatikon,

estas dialekte

kiel estas

matematika.

esti

estas

dialektiko,

de

franca lingvo estas tiu

samjarcentanoj

l:iu

ne estas

au

eu Bernard

Rimarku, kiel malsamaj

.samnacianój,

ko do, povas

kateluna

de iu Zamenhof

vivanta

Rimarku eê por simila

Fiziologio

eü itela,

eü pole ] Tio dependas

lingvo de êiu franco ne estas serne

milda eü energia.

sim pia

lingvo

Esperanto

au Maragall.la

Ia du samrasanoj,
che!

hispana

eü angla,

-

poste,

ekzempligas
Ia lingvon

Ia esperantiste

popolo

Regas-

seio pli profunda,

lingvoartistoj

beletristoj,

ke oni atentu

lingve,

intuieio,

terminaron.
povas

kiun

senti

kaj

kaj enelizes.
de Ia popolo
enkoraü

de Espe-

ne estas matura

kiel Ia naciaj.
Rigardu
matikon,
granda

12

grandan

vortaron

kaj en ili vi vi dos,

de via lingvo.
kiel en via ligvo,

aUtoro, êiu vorto sencas,

lokigas,

vivas.

eü grandan

qre ,

lau tiu eü alia

Konklude,

Esperanto

kiel ne ekzistas
bonvolo

kaj devo

absoluta,

absoluta,
perfekta

celi perfektecon

perfekta,
naeia

ne ezkistas,
lingvo,

rnelqreü

same
êies

en sie lingvo.

13

Esperanton
ne

nur

kaj

gramatiko,

erteccj,

lingvon
enkeü

Tiaj

influoj

evoluigas

Plej

bonaj

oratoroj

lingvon.
meti

prepozición

liam

semantiko

postulas

voêan

z, Matematika

lingvo

tial gi ne estas

natura

Ia majstro

blas imagi

Sed

formas

pri ple] subtilaj

Ia lamenhofan

kreajo.

kaj nur ple]

[inqvon,

kaj inokuli

homa

solvon.

gian .spiriton

z

t senvoêigas

Ia

konfliktojn,

kaj

kion fa-

Nur dank'

Esperanto
idiotismo

ai

estas
devas

kaj tiu kiu prenas

melbone,

ne persona

esti Esperanta

promenadon!

dialekto.

kaj ne naciligva

Sed

Memoru

ke lemenhof

nur matura,

jam matura

tike Esperantan
idiotismon.
Kaj por nia lingvo, same
truo estas

êiu majstra

tra dialekto

diris:

verko,

••Ankat'í

Eê EsÍaüvorte

Esperanto
trovifJas diversa; ne multa; idiotismo;: lingvo abso/ute logika
ka; tute sen idiotismo; estus lingvo senviva ka; tro peza."
tradukita.

ê.

rnalekcep-

kaj poste

esperantisto

en

poves

kiel por êiuj ceteraj,

êiu majstra

stilo,

hei

eüten-

[onto

de ins-

êiu persona

majs-

esperantista.

gin obeis

legoj .. Tion ne kapa-

Lingvo

plej

enteüestas

Ma~bona
peranta

sed, fonetike,

tiajn

de Esperanto;

genio,

ekz.

sono

êiun lingvon.

kiel konsciulo

malakceptas

rifuzas,

ne ékziste s tiu kiu donas

ranto

aliaj

viventen

en Esperanto,

Ia FundamentOn,

ignorantoj

kaj

kaj belsoneco

trovis

eminente]

sernentiko

êiun

kornence

ne prezentas
lingvo.

multe tiaj solvetoj

naturlingve,

kaj

kaj verkistoj
kies

nur
eufonio

Esperanton

tiun vorteton,

guste
genieco

ne

raztuko estas bona kunmeto;
t, do rastuko, êar Ia senvoêa

s enleü

ri? Senfine

influlls
belsoneco,

êe III nomo,

tas gin. l.eüsence,
estigas

êiun
sed

genia

ai disêiploj:

kaj tial ili spriore
estas

plej

homo,

homara

povis

envivigi

krei

POR PARO LIGO:

Esperan-

tujon.
La fakto,

tamenas,

ke eê talentaj

sedas eü .kvankamas

de Esperanto
taj verkistoj?

Nun,

montras

identecon

kiam tiel modas

Cu vi mem ne tro êuas interparolante?

-

esperantisto

superas

kiu faras kison, dum kastilo
promenadon,

kestilo

{aras promenadon.
kaj promenas.
1,1

k.c., sirnpie

lingvoj.

ste-

l: u
vi same

paroluloj

êiuj same

dialektikes,

kajadas,

sedas,

kiel via] samfllmilienoj,

êuas, tamenas?
samreligianoj,

êu
sam-

Plltrujanoj?

kiom deas au elas, proas au pores êiu el niaj eminen-

tistikado:
natura

kun Ia naturaj

pli-rne lpli ieses, neas,

espe.antistoj

Ia naciajn

donas

kiu donas,
Ordinare,

kison;

kataluno

kiu prenas

eü kataluno

esperantisto
bonaj

Sed vera,
de

de anglo

kaj frenco

matura

Do, inter Ia senfinllj

diferencojn,

sirnple

esper entoj

tu

pentristoj

eu du eminentaj

eü muzikistoj,
verkistoj

samartanoj,

au oratoroj

estas

same

argumentas?

lingve

egale

klaraj

eü elokventaj?

kiuj

kisas

de Espe-

Kio esti(jis
u vi unue

antaüe,

lernis paroli

via lingvo
eü analizi

eü (jiaj Grllmatikoj,

Vortaroj?

vien lingvon?

15

memorado;
vortojn.

êar por
la

same] sufiboj
rnodi]o]

eü finigoj

esprirniqus

tre malfacile
vortfinigoj

FILOZOFOJ kaj FILOLOGOJ
Filologoj
ne estas
plej

elstara

Humboldt
rado

ofte kontreüsteras

rezulto

de

reprezentanto
asertis

celanta

Tiel aperas

mastri sonojn

pe vidas êi-rilate

lingva

de

ke lingvajo

Ia nomata

Esperanton

spontanea

opinio,

rezultas
por

lingva

lingvan

tia

ebligi

idealismo;

evoluon,

pro

evoluo;

Coce

kredo,

el konstanta

estas

enteüjuôo,

mensa

esprimadon

labo-

de penso].

sed dum Vossler
vidas lingvan

preci-

kreadon.

eau kaj aout el Ia latinaj aqua kaj
augustus; /0 hispana /unes. kataluna dilluns, franca fundi, itala
/unedi el Ia latina Luna dies, eü Ia enqla Monday kaj germana Montag el Ia saksa mónandaeg.
Kompreneble,
evoluaEvoluon

montras

Ia francaj

do ernplekses

ne nur vortojn

sed sintakson,

ne nur gramatikon

sed

frazojn,

sed ankau

Kreado

estus

klasifiki. •
poste, Zamenhof

eê detale;

melqreü

kaj personoj,

Balmes

kiu esprimas

ideon

gis

vortmo di]oj

ke «Ia

filozofo,

jam en Ia unua duono

16

ideo

de Ia XIX'

kun Ia vortradiko

jarcento:
estas

«

Rilateco

efika helpo

por

sed

lingvoj

gin difinis:
pro

nornbroj

finigu Ia verbej

En.pli

tion

profunda

ke perolo

vortoj

lingvistika
ne estas

Ia realo,
laií

estas vortoj

Nur post multaj
to

Do, li konkludis,

diferencaj
jaroj.

«gra-

nombroj

gramatika

formo

Kaj plie li precizi-

kaj

personoj

rezonado,
natura

Balmes

signo

ne

estas

ke nur lau

simileco

ideo estas

lingvoj:
kiuj tamen
sian

asertis:

« Evi-

sed arbitra.

de ideo,

interrilata;

esprimata

kaj

per mal-

domus, maison, house.
signifas

jus en Ia nuna jarcento,

F. de So!lussure publikigis

lingva

hispanaj

ai tempoj,
estas

[orrnoj

kaj plurelo,

vortoj.

ke sama

rnelsirni]ej,

lingvo. Kaj,

kiel Zamenhof,

Ia fakto ke ofte ne ekzistas

konfirmas

samaj

«Verbo

kiujn

kaj tiel

Ia verbaj

lau singularo

leü tempoj..

modifeblan

ai Ia

unu jarcento,

kaj tial ordinaraj

tempoj
dentas

rilatigus

de internacia

ankau

».

casa

de Ia fundamenta

por kreado

verbckerekterize]
malsame

Se êiuj

sirnilajn finigojn,

01

pli

Ia

radikon,

Ia sufiksoj

ili ne

rnetikoj» gin difinas kiel vorton kiu akordigas

gvon.
tio, kion diris Balmes, Ia kataluna

se

ke en êiuj latinidaj

lau tempoj

atenti

kaj Ia mal-

Ia modifojn.

Sed ankau

entaü

kaj lau unue, dua kaj trie persono,

Tion pruvas

estas

Balmes

sufiêas
amo;

kiuj ne havus komunan

reteneblaj.

rezonadis,

estas, ekzemp]a, por naztuko, Ia kataluna mocador, hispana
pafrue/o, franca mouchoir, itala fazzo/etto, angla handkerchief,
germana Taschentuch. Kreado
ankau ernpleksas
Ia tutan linSed vere rimarkinda

de

Tial oni vidas multajn

Tiel razonadis

ne nur

modifoj

ideon

gi montras

vortoj,

malfacile

oni povas

ne nur morjoloqion
semantikon.

giaj

estus ilin memortenadi.
mo dijo].

varias

de

post

per

respektivaj

Ia fakto ke gi
Vossler

ekkono

am memorigas

literoj

teorion

sernen

ideon.

»

Ia fama lingvis-

pri arbitreco

de Ia

signo.

17

Croce.

eminente

111

da lingvokreantoj,

itala [ilozo]«, IInkllü e sertis : • milionoj

milionoj

da

[razo sed eê literlltura verko ple] projunde
êiu eütonorna kaj memstara •.
Tiuj asertoj
Esperanto

evoluon

ekzisti

anonimaj

lernigata

pensite

: êiu libera,

popolpoetoj

La fama hispllna
JUS

publikigitaj,

roluloj

lingvistikon

111

de

nan dialekton,

povas

pli eminenta

formo Ne povas

siaj verkoj?

analfabeta

esperantista

po-

jercento.

Esperllnto

estas

au lingvokreantoj.

Ói estas

ne nur internecie

lingvo,

sia komenco.

Tiel melprobebla

estas

ne

sed kultura
evoluo

de

Juan

Valera,

parolis

Sed kiu verkisto

des pll evidente-ne
Kaj kiam Valera

Ia recenzistoj

estas

estis jam

estis legintaj

ili facile

konstatis

alian

ne povis

rekonebla

maljuna,

en êiu

nova,

Mi plezure

konstatigis

koincidon

de Balmes

gramatika,

lingvistika.

Mi rimarkigu

Esperantovortoj.

ankau

kaj formo, kiel teatro kaj poezio.

serne akvo
estis kreataj,
skribado.
Tamen,
pida,
-

estas

el êiu lando

se ne palpebla,

crdinere

evoluo,

kllj diskutetoj

pri

zorqema],

Zamenhofan

verkaron

kisto,

poeto

estontaj

kaj filozofo.

êiam imitos

konsilinde,

ke ne eviteble

diferencaj,

kllj êiu havas

lekton I

18

Plej

Ia Majstron.

generala

Do, inter ni estu pleja

Sed

t. e. raevoluo

poeto.

ni ja devas
Feliêe,

Feliêe
bonaj

evoluo,

lingvo,

ia speciala

atentemaj.

Zamenhof

verkistoj
êiuj

dialektikon
prudento

asertis:

kaj Zamenhof

lingve

li rimarkigas

kreas. Zamenhof
vidis

sukcesis

cetere

En sie] intimaj

kiel
leteroj

kiu ekzemplas

ke ne Ia gramatikistoj,
estis tiel kompleta

kiel filozofo

super

pri

kiel nia majstro

kiel Valera,

verkistoj.

.êiuj artoj iel sirniles poezion,

ke li klare
Tialli

Ia lingvoarton

artisto.

kaj projunde

êiuj kreintoj

de internacia

por
sed

genio

por

sentis

kiel

lingvo.

esti

estis ver-

hodiauaj

esperantistoj
kaj propran

kaj pleje

personecon.

ni posedas

Kaj tia imitado estas

êiu] homoj,
propran

li ankeü
Ia poetoj,

kaj frazoj.

kaj doktrinon.

kaj

en Ia elie],

eê neevitebla

studemaj,

lingvoj

legado

sentis

kaj êiuj grandaj

êiuj aliaj •. Kaj êi-rilate

videbla,

estas
vortoj

singardemaj,

audata

popola

profunde

Lope de Vega

kiam kulturo estas POPOIIl,

nuntempa,

estas

estas kulturaj,

La naeiaj

libro], Jurnaloj,

kiam ne ekzistis

Esperanto

kiam radio

êiuj vortoj

lian

de Ia XIX
liain, kaj,

la recenzistoj
estis malprevej pretendi alian fakton.
Kiel Ba!mes estis [ilozo]o, Valera estis beletristo,
lingvosento

lingvo

ofle ju

tiel en êiu]

fine

verkaJojn

kulturvortoj - aritmetiko, teatro, astronomio, litaraturo, fonetiko, gramatiko - en êiuj naciaj lingvoj, kiel evoluo de êiuj
En Ia interneia

manieron.

eviti sian perso-

eê eminenta,

rnultejn

lete-

ke eiu]

konstatigis

kiel li. ne scipovis
tiu eütoro

dialektikon.

kompreneble,

en sie] intimaj

ke multaj recenzistoj

lau mia esprimo,

au morf>

lingvo

verkisto

plendis

en liaj verkoj

Tio estas,

La internecie

esperantistaro,

kulture.
ekde

nur plej eta

iomete

> eau

kiel aqua

analfabeta

lingvo

min pritrakti

au Esperantologio.

prezenti
pelo,

puães

ne

lingvokrellJoj,

kaj

POR PAROLlGO:

des pli
estas
dia-

respektemo.

eu
profunde

sen bona
komunan

kono

pri lingvaro,

gramatikon

Zamenhof

por Fundamento

malkovrus

gian

de Esperanto?

19

eu

eble

êiu erto, êiu scienco,

monion, ritmon, mlltematikon?
formo por orelo?

Kio okazas

ai z êe kunmeto

eu

heves propran

l:u

bela

nazoformo

nazformo?

specialan

hllr-

estus

bela

Kial?

POllTIKAJ SOLVOJ

konsistas el sendependaj
vortoj au sendependaj
Kie fontlls beleco kaj riêeco de lingvo ?

lingvo
vortelementoj?

Kompreneble,

eu idiotismoj,

lingvaj

konfliktoj, estas tute eviteblaj
en iu
ajn lingvo?
l:u lingvo estes sendependll
de homa kaj hO
marll
biologio,
fiziologio,
psikologio
?

fama hispana

ziras elstarigi

similecon

malkonsentas

estas

materio

eü funkcio?

Kion vi konsentlls

pri Ia enhevo sub titolo .Nllcia

IlU

kaj internacia.?

intelektuloj
hispana,
multe

Kiel sirniles kaj kiel diferencas
evoluo de naciaj lingvoj? Kial?

evoluo

de

esperanto

kun

dudek

leüdis

sistemo

Kion asertas Gumboldt
prezentas
difereneigojn

estas

en Iberio

nan modernan

rezultato

pri kreigo
pro evoluo?

de kreo au de evoluo?

de lingvo?

l:u

via lingvo

Ia aliaj;

kataluna

-

jercentoj.
deziro

l:u en via lingvo estas samfamiliaj
vortoj montrataj per komuna radiko, kun malsamaj Ilfiksoj? Kiu precipa
vario karakterizas verbojn?

-

konserva-

Kontraue,

pri linqve

jaroj en Hispanio
pri rekono

verkisto

katalunaJojn,
estas

iberian

bas pri tia kredo
l:u decimala

rusa gvidinto.

de ilia opinio

multe diskutis
kastillingva

lingvoj

de

eminentulojn

jam mortinta,
-

mi de-

intarlinqve

problemo.
Kiam entaü

lingvo

kontreüsteriqi

projesoro,

tiva brita êefo kaj komunista
-

êu

mi ne intencas

unu ai alia -

lia.

multe

bone

ke Ia katalunoj

seiis
-

ke

111

en komu-

portuqala-qalice

kaj Ia baskoj
lingvo,

en Hispanio,
de

ke pri Ia

baskll tute diferencas

pri mala evoluo?

pri sia respektiva

Ia sendependeco

opinion

inter si en nia tempo

kredon

Ia

de Unamuno

li vere tion kredis? Mi ja dukastila,

kaj Ia galicoj

ru kiel Ia sola kulturlingvo

Miguel
sian

kaj

lingvo,

ke êiu] kunfandigos

êu

pli diferenclIs

Do, kial li aser!is

pro

esprimis

espereble
lingvon.

kaj ke Ia tri aliaj

lerni kaj priokupiqi
Iberio,

kaj projesoro

sed

li

Ia êefaj politikistoj

de Ia kataluna

rezignu

kaj Ia kastila

kvankam

Portugala

01
Certe

lendo,

kaj
anteü
pro
bone
dau-

ne en Ia tuta
Lia aserto

sim pie kasis lian kastilismon.

20
21

r

En 1950 Stalin, multe pli obeiga,
en ••Pravda",
responde
ai Marr, asertis: •.Por neniu estas sekreto ke 'a ruse lingvo servis Ia kapitalisman
gi same servas
La lingvo

kaj de post Ia Oktobra

Ia socialisman

estas kreita,

munikilo

detrui

kulturon.

por tiu cela:

inter êiuj membroj

êiu revolucio
takson

kulturon,

êefo ankau

asertis:

Ia strukturon

en unu lingvon
ai Cholopov,
en unu komunan

nek estas

'a germana,

vo nova, kiu absorbis
naciaj

nacian,

kiel tion sajnigis

lingvon,

sajnigis

kiu kompreneble
sed gi estas

veran

intencon

Mi estas
persone

de

lingvo.

La intima sento

estas

kie/ tiu de

autoroj

sciis ke por tia evoluado
kaoso,

Sed ambaü

de Ia diversa

tute neebla

kaj

de Stalin pri ko-

Unamuno.

lingvaro

en 'a nuna

kiern Ia ang/alingva

konta en Ia milito kontrau
ria/istoj,

provis

p/ej tutmonde:

alian

Ia Hitleraj,

pil%n

Ia uSasic

mondo

por

English",

fasistaj

akceptigi

aperis

ba/dau

ku/tu-

kaj japanaj
/a anglan

kaj gin rekomendis

venimpe-

/ingvon
ai êiuj

kasi nian

aferon,

principe

iun ajn

nian celon

kaj tutan veron, senton,

konvinkita

eê malkapabla

ke oni devas

ai niaj gesamideanoj,
lakceptas

intencon.

ne ma Iam i, kaj

"orien-

ke ili ne akceptu

êar mi konstatis
preves

kontreü

ke iuj espeEsperanto.

malvarbeblon,

kial tiuj eminentuloj

klarigante

ne akceptas

ma-

Esperanton.

eble

[o]n, konstrau

Ia mirindon

ni estus e~itintaj

de Es

proponus

modi-

êia projito.

kaj gian gravecon

ni iel evitus

de Ia ortografia

ke samideanoj

Se ni estus pli ofte laudintaj

solvojn,

pravigi

tian eventualan

Se ni estus elstarigintaj
peranto,

intencas

foje dub es, êu tiuj elstaruloj
enteüvidi

kaj

malami.

starpunktoj,

el diversaj

de êiu

por aperigi

pilolo, sed ni povas ple] klare kllj

nian nudan

Esperanton,

Esperanto,
Churchill,

ne bezonas

-

Kaj ni devas

gi farigus

malrespekti
lingvaron

ta" kaj tri "okcidentaj"

pensis

oni gin studus,

Sirth

kiel duan lingvon

Ia mondan

en belaspekta

mi estas

Stalin

de 'a rusa

sovi Ia

Miraculous

konfuzigi

propagandi

Unam uno; sed profunde
'a prestigo

ni, kiuj ne pretendas

novan el keosc,
sincere

Shaw, provis

in ••lhe

sed utiligi Esperanton

ne bezonas

rantistoj

muna lingvo

necesus lingva longepoka
ro de Ia civilizita homaro.

popolo,

Eê Sernard
(Preface

Sed mi kredis utile montri kiel iuj eminentuloj-unu

ling-

elementojn

lingvon,

super-

ke êie en Ia mondo

bane

la esperantistoj.
nacian

opinion

ligvo estus tiel granda,

Ia sama

kun-

parolado.

by R. A. Wilson).

esprimi

venko de kom~nismo,

Ia internacia

s
frazoj,

Kaj per pli precizaj

en sin Ia ple] bonajn
Stalin

sin-

kunfandigo

di ris: •.... Ia zonaj lingvoj

internacian

kaj zonaj."

gian

per aliaj."

en publika

sub •.Sasic English"

o] language"

kiel ko-

de Stlllin, Ia rusa

nek rusa, nek angla,-

lingvoj

ke, post universala

opinio

de komunismo

komunan."

li ankorau

lingvo,

por anstatauigo

obeiga

••... post 'a venko

'a lingvoj
fandigos

de ekzistanta

vortaron

prilingva

responde

okazi nur tiel.

por servi Ia socion

de 'a tuta sacio. Ja ne decas, post

kaj gian fundllmentan

Post tiu konservativa

Tio povas

Revolucio

popoloj
anglan

Ia projunden

por helpa

ke eê "samideanoj"

internaciecon

internacia

ernindurnes

lingvo,

de
eble

"okcidentalajn"

kun cela trudi nur •.okcidentalan".

Ni devas
kaj trompojn,

entaüvidl
fortikigi

riskojn, dangerojn,
niajn samideanojn,

eviti
por

miskomprenojn
ke ili ne facile

22
23

kaj alie] ••solvo]"

[elu je puso de deklarllcioj
pli-rnalpli

sinceraj,

personaj

atmosferon

pli-rnelpli

imagaj,

partiemaj.

IIU

pli efike 01 gis nun, atenti

Ni devas,
lingvan

pli-malpli

kej fortikigan

higienan

en Esperantujo.

Mi jll tion diris ne kiel "okcidentano",

sed

kiel

homarano.

ANGLA,

ESPE~ANTO

kaj
POR PAROLlGO:

Malfacile

estas

cirkonstancoj
eu

ekzistas

Kion asertis

samsignifaj

Croce

vortoj

(Kroêe)

kun malsamaj

pri lingvokreantoj

radiko;?

Kial?

?

kaj lingvokreaJoj

similaj?

poezio,

eu sego,

teatro,

rivero,

multe diferencas?

algebro,

mangi,

esta

iri, bela,

malsamlingve

maljuna,

postuke,

tuj kiam gi kredas
êu milite.

eu filozofoj

pli

taj homoj,

interlingvo?

eu

vidas

okcidentanoj

havas

sernprincipan

kaj orientanoj

povas

celon
koincidi

pri
pri Ia

principo?

plezuro

êiam paroli
satas

povas

influi kontraü

neütrelecon

moralo?

~ u politikistoj

kaj

certe vidpunkto
24

venko

?

eü granda

malvenko

povas

influi

kontrllu

popoloj

viktimas

kllj eminenta

universele
IIU

dulingvisma

lernu paroli
franco

anglo

same

Ia generalon,

Esperanto

pri franca,

mal-

"Mi

aktiva

general
povos

unuligvismo

lingvon,

partiemas

ai

a lingvo.
••Mi povos

êiam paroli
por rni!"

kompreni

sian malkapablon
ambau

Ia histo-

mlllutillls

enqlo pensas:

kaj skribi duan

kiel

inteligen-

lIi ~atis ignori

kaj franco:

konfesanta

Plej

pro tiu morala

pri internacia

Do, unulingvismol.

êu

ke Ia enqle, ke Ia rusa,

lingvo.

etiketo,

êu lingve,

de homo kaj de

arbo.

Ia franca,

kaj trompigi

eü skribi ençle."

Tial, eê eminenta
eu granda

ne plu vidas

tuj kiam

sin senti ne-

Ia mastro,

malamiko

rnalenteü

Ia latina

trompi

au skribi [rance.
Alinacianoj

?

estigi

terura

superulo,

ai popolo

kaj Stalin kredis respektive

esti Ia moderna

rion pri Ia greka,
naeia

estas

situantan

ple] civilizitej

Eê rnelentaü

eu politiko
religiuloj

arbaron

virto. Churchill

kaj politikistoj

eble

Fiero estas

Pro fiero oni blindigas,

malfacile

devas

eviti sin kredi

lin. Tro facile

komerce,

tre

Kial?

ai homo

favoras

venkebla,
popolo.

eu vortoj

FRANCA

trian.

uzi anqlen,
tien du-

lingvismon.

25

INDIVIDUA

AVANTAGO

Sed aliaj, krom franco
lingvismon,

en kiu ne estas

eü germano
privilegio

kun grandll
super

lingvismon;
rajtigas

10,

ideo

franclingvanoj

UNIVERSAlA
la ho";'ara
lingvaro

por kulturo

estas

Fundamento
voj.

de Esperanto,

Tiel li alvenis

estas

samtempe

lingvoj

fore; kaj tragediajn

cembra

numero

ertikolon,

l: ar
ne devas
samkiel
atente

ai meza

famigis

esti, matematike
pri êiuj naciaj

01

ai vortoj,

logikon
la

eü franca,

logika,

sed

lingvo

inter-

[undon por

inter naciaj lingplej facila

la
enhavas

êar tiuj êi sence

estas

estas ekstremaj;

en Esperanto
mezaj

kaj mal-

do, êi-tiuj

tre malfaci-

kaj gravaj

kulturlingvoj,

KULTURfONTOJ
Feliêe,

estas en Ia mondo

multaj kulturfontoj,

nun multaj

kaj Ia samlingvanoj

de Tolstoj k,a. malvolonte
non, en kiu na estas

hispana,

ruse,

Nuntempe,

eü katalunoj,

kaj de Mao-Ce-T

nur justa,

por

Sed

konsentu

neniu

neutralan

de Dante,
eü propo-

solvon

por tut-

generala

solvo,

tiel juste por êinoj

aü grekoj

samlingvanoj

ung, ke tiom da homoj

êiuj

kiel

solvo -

por araboj

estas

tulon ai ili pro tiu fakto!

generala

itala,

nur esperantista

Ja sufiêa avantago

privilegion.

de Cervantes,
dulingvan trudon

rigardos

interkomprenigo.

estas

pretendu
lingvan

aü slovakoj.
de Eisenhower

ililingvaj.

Gra-

ankoraií

novan

fundamenton

por

solvo.

tradi-

1953 de-

Kaj

tia],

Esperanton

pli

logika,
preciziqas

POR PAROllGO:

instruan

sed lingvo, gi ne estas,
lerni

Tial enkeü

uzo de na-

kiu ilustras mian aserton.

oni devas

lingvero.

tre multnombraj,

monda,

Ia naskigloko

traduttore,

lingve

le], -kaj

kiel por danoj

kaj tial

el l.ondono,

multaj, dum "naciismoj"

estas konsentebla,

internacia

matematiko

lingvoj,

de solvo

lingvan

konkludon

de Ia Traduction",
ne estas

kaj

miskomprenojn.

"linguist",

"les gaités
Esperanto

ai frazoj

italen

eü ridindajn
de

anglalingvanoj

por helpa

lingvo,

por iuj kaj aliaj lingvanoj.

ciaj modernaj

indi-

proksimume

kaj lingvan

laueble

mora-

kaj Tokio, tra Ia universalll

homarano

socia

sad Ia "esperantismoj"

ke forto

kontrau

angla

de êiuj popo]oj. Tial li serêis komunan

nacia

26

konsentas

konvinki

~ligos idiotismoj;

du-tri-

KAJ FACILA

kaj civilizo,

kaj li sin sentis

persona

konsenti

rifuzas maljustecon

mezo inter Novjorko

de Zamenhof,

konsiderus

kiel esperantistaj
kies lingvo

duslevo

Nur esperantista

povas

konscias,

akcepti

Ekzemple,

fortulo volonte
konfliktoj,

avantago,
ai homoj,

lingvo,

ke i1i povas

de Esperanto,

komprenas,

favora

povus

por lingvoj

homo,

en interhomaj

interlingva

speciale

talento

ordinara

n [rezo], en vivanta,

ankau

ilia propre

kiel eksterordinara

venkon

nur interna

vidua

kaj enqlo,

precipe

êu
komuna
êu

tre diversa

aü granda

lingvaro

povas

facile

evolui

ai

lingvo ?
antau

kvin jarcentoj,

pli similaj eü pli malsimilaj

Ia modernaj

01

parencaj

lingvoj

estis

nuntempe?

27

eu

esperantistoj

devas

naciemoj?
eu ni favoru
rala konveno ?

êu

ni devas

kuragaj

ian privatan

elstarigi

con de Esperant07

esti

êu

solvon

hispanlingvanoj,
por interkornpreniqo

kontrau

neütrelecon

politikaj

german-,

partiemoj

profitemon

internaciecon,
ordinare,

Kion pruvas Ia politika historio
'pri internacia
eü helpa lingvo ?

eu

kontrau

solvoj

de latina

per dulingvismo

gene-

kaj regule-

estas

justaj?

kaj franca

rus-, êin-, povas

kaj

lingvoj

ko'nsideri

enqle-jrence

ESPERANTO KIEL SOLVO.
PASIVA POLlGLOTISMO KIEL
INTERSOLVO

justa

ENKONDUKO

?

Kiam mi estis dekses-jara,
Kiu malvirto
[erto

rajtigas

plej dangere

venkon

inter homoj

êu perjorte venko
venko eü konvinko ?

eu

eventeqo

logali homojn

efikas

por kelkiuj

morale

zoj ] Kiu itala
konstatis

28

lernas

frazo esprimas

eü legis

ple]

kontrau

lin influis

favore

ai

eklaboris,

mi farigis

interlingva

medio:

tiu lernejo:

ke instruanto

von. Mi farigis

projeslulo,
Ber/ifz

en tiu Babelo.

Mi

Kvankam

lingvo

estis

en lernejoj

en Katalunujo,
serb a en

êu per

dangeron
?

vortoj

pri traduko?

eü per fraeu

vi iam

stataj

lingvoj

estis

mi

de lingvolernigado,

en

Schaa/ af

instruis

mia kultura
Ia

de Ia nuna jarcento,

en medio

hispanan

lingvon
Ia rega,

landoj,

altrangaj,

lingvo
Ia rusa

kulturo

kaj politiko, kun Ia escepto

mondo,

kiel strangaj

estis homoj

por

lingvejo,

ojicie!e
estis
en

êiu] nacioj

imperiestraj,

instruado

lingvo

en Flan-

regaj,

kaj regado,

svise, kiu estis stranga
pledentej

de
ling-

estis Ia kataluna,

sola

nur cere],
uzete]

rieturen

ai eksterlandanoj

lingvo

kiel Ia franca

sudsleve]

ojicielej,

nacian,

en tiu internacia

mia gepatra
Ia kastila,

Karakterizo

Languages.

nur sian

kaj instruisto

(en Barcelono).

drujo,

komence

lernigas

sekretario

regataj de Ia Caro.
Tiam, nu! politike

lingvon,

pri fusaj tradukoj

eu pli valoras

konkludon

Zamenhof

eu

?

por êiam?

rajtigas

multaj? Kial Ia logloko de knabo
justa kaj gusta interlingvo
?

Kiel oni pli bone

kaj popoloj

kaj popolojn?

por respekto,

ai tiu
rekono,

29

=---==--'1

KULTURLlNGVOJ
rajteco

de popolaj

spirinte,

vivinta,

nestetej

lingvoj.

kiel injenc

(Aliflanke

4-12-jara,

en

mi estis

loginta,

kastillingva

Respu-

Dum kvar jaroj,
"Berlitz

poliglotismon:

agante

nantoj

de tiuj lingvoj
kolegoj

rilatoj

~raba,

instruataj

kastilan,
de

miaj en tiu lernejo.
kvindekjara

lingvo-Iernado

êiu] modernaj

enkau 'preska~

Ia falo de Ia rusa caro kaj de Ia aüstrie

enqlo],

qer-

êe en Europo

kaj kun hispanaj

ler-

[rance],

germanaj,

pri lingvoj

inter- '
Íendoj.

en pluraj

pri Ia sekvoj

kaj efikoj de

Memoru

multe],

sed

kulturlingvoj.

anglaj,

konstatado

stariéjis

anteü

en Ia

De tiam, mi êiam poste

kaj lernantoj

poste

ne nur Ia stataj,

nur du-tri kulturlingvoj:

estas

aktivan

estis kun [rencoj,

ai kiuj mi instruis

kun instruantoj

Do, preskeü

latina,

estis en Europo

internacian

kaj instruanto

mi spertadis

miaj êiutagaj

kaj italoj,

italaj

kiel sekretario

School",

manoj

rilatigis

greka,

longtempe

kaj nuntempe,

bliko Argentina.
Barcelona

Se anteü

restas

kiom da lingvoj
nur Ia kataluna

preskeü

stataj;

õiu] naciej,

estis nerekonataj
imperiestro.
lingvo

forpelita

el êiuj lernejoj

en sia popolo.

Eê Ia romanêa

parolata

de

estas

de

popolo

fariéjis rekenata

kulturlingvo

tau 20 jarcentoj
gloto

devus

kiu

centono

Ia

Feli-

nuntempe
lingvo

katalunlingva,

en éjiaj leme]c]. Tio signifas

dulingvulo

estis poligloto

ke an-

kaj nun meza

poli-

esti tri-kvarlingva.

kaj instruado.

REZULTOJ DE POLlGLOTlSMO
Ne

estas

nur unuspeca

sciado

kiuj paro Ias tri kvar lingvojn
filozofoj,

psikologoj,

kvar, kvin lingvojn
nejoj,

êu privataj

eü lernado
kompreni
zulteto

de

kaj paroli,
estas

90

%

influis tian instruistaran
multe pli facile
vojn
kinda,

kvankam

nur unu. Tamen,

tiel

êiam

Estas
vide

dum

komprenas

êiulande

pensas

identan,

kelneroj,

nur Ia sian;

legas,

oni generale

rilatas

en ler-

ke lernigado

generalan

seion:

legi kaj skribi. la universal a fakto ke Ia remalsukceso

de tia agado,

kaj lernantaran

oni lernas

01 samamplekse

skribas

verkistoj

kaj parolas
êu oficialaj,
lingvoj

de lingvoj.

kaj legas,

fizikistoj,

skribi,

leg.,

preska~

pretendon.

vide, kompreni

verki en unu, sajnas

rimarkebla!

el miloj da poliglotoj,

EI centej,.

L1NGVOSCIOJ

la

neniel
fakto ke

tri fr;;;;d~tute

ne rimar-

iun, kiu flue kaj korekte
nur duan
praktikis
vivis,
nur

lingvon.

êi-tiun

unua,

Kontraue,

duan lingvon,
naturigis

parolis

en

lingvo,

de

kun

parolis,

eê kiam li êi tiun preskau
okazas

la verkisto
jam asertis

esprimaro-vortaro,

Oriol

pro Ia enfluo

de

ke, se iu tiel multe
lingvo,

logis,

kaj preskaü

nekaseblaj

influoj

tute jam forgesis.

ke, kiom pli da lingvoj
de Mentsant

ke en Ia argentina

..La Vanguardia",

Ia dua

sed

de Ia

eê kiam êi tiun li ne plu kiel naciano

liglotoj

éjas êe ili Ia uzata

renkontis

eü kvaran

tial ke li dudek-tridekjare

uzis, li éjin parolis

de Ia naeia

ja ne trian

mi konstatis

ekzernple
Ia lando

mi nur escepte

duan;

êefurbo

malsamlingvanej
Barcelona,

Kaj êe po-

ili uzas, tiom

pli rnelriêi-

frazaro-en
el Buenos

êiu lingve.
Aires

Ia nacia lingvo
eksterlandaj.

7 aüq. 49, liaj vortoj

plurfoje
malriêiéjas

En Ia jurnalo
pri tiu fakto

31
30

estis: "el idioma

se está reduciendo

cada

dia más a un es pefiol

Sed êar estas

básico".

kiel lastan

Apud
fontoj

tiu malriêigo

okezes,

kontraste.

kaj vortsencoj-hibridigo.

kiuj iris ai anglalingvaj

magnifico.
Ia senco

ankau

landoj.

ai tiu vortjorrno

kiun gi havas

en enqle lingvo.

por

senon,

Ia sencon

gramatikistoj

Íinqvo,

multe

Ia vivon mem de lingvo.

ro-poeto

ai Ia latina

estas

celante

en Euro-

mi konstatis

18.5.1950).

nur

maksimuma

komprenis

uzis Ia vorton

ro, kiun havas

Ia hispana

Tiu kataluna

poeto

kiel Ia germana

louis Jouvet.

lau raporto

ke eble

çrandon,

katedralan

catedrático
nomata

kun

Barcelona
lian

Blanquer.

estas

t.e .• kas-

ridinde,

en Esperantujo.

Ia hispanan

pro

lingvon.

En

por filologoj,

kaj ke-

krom Ia ke stile, same

kiel en

estas

Ia hispanaj

kvar.

Tamen

giaj

aütoroj,

nornoj,

ke por

kiel en franca.

en Ia grava
dezirantaj

konsideris

Ia katãlunaj.

in-

êiujn

kiel

ekzemple.

in

Ia x plej olte kiel franca

ch.

verkintaj

lau Ia respektivaj

mia kastillingva

pri fusaJoj kontrau

plendis

tiun Enciklo-

kestile]

tejn,

Soir"

Hispanio

la hispa-

roletejn

ne

Régulo
lingvo.

[onernoj,

aktive.

irnequ,

sed

jam

kiuj

unu

ke ni konas

publike

nur êies unue,

nur pasive posedi

se ni konas

en Rusio.

Pérez

L:iujn elie]n, êu multajn

Esperanto?

ne pretendu

tiagrade.

kolego
Ia kastila

êu estu niaj akfivaj lingvoj

Poliglotoj.
dua Ia komuna

"cathédrati-

lingvon

fonetike

kaj 111

aü malrnul-

?

Kaj eê nur

p aroleten

en

êiujn lingvojn

pe-

tie.

de projeso ..

kaj Ia kataluna

Ia enqle Miller

siaj

majstradon

grandon.

kun senco

per Blanquez.

trezoro

de Esperanto"
de

pe dion, êiujn elparoligas

kelne-

de "France

z

tia nomo

fina ch kiel k. Ia poliqloto]

Ia kataluna

havantaj

estas tre diferencaj.

de Ia langue

Ia adjektivo

"cathédratique"

estas

Müller.

en Barcelona

lian profesorecon.

louis Jouvet,

rilatis lian korpan

na poeto

ludadis

eü portuqale,

"Enciklopedio
kaj

Pérez.

ke hispane

fusaloj

ili konas

Íinqvc, vera

du kaj en Svisujo

formi pri [onetiko

kestilejn:

tiom da

ke estas

lingvo "cathedratique

elstarigi

lingvo.

estas

Ankau
pasintjara

Íin nomis en franca

de Ia franca

kaj Ia galica

verko

Ia

Je

baska

kiuj ;. g. c. z sonas

aktiva pcliqlctismo,

Ia fama franca aktoro

française".

32

malfor-

riskigas

de samideanoj

Hispanio
Belgujo

en Sudafriko.

kaj eliule], ke mi konkludis

propraj

printempo

kunludantoj

que"

gi

(!) Blanquer

min pri veraj

pretendo
taluna

kiel

kredante,

Blanquer.

Tio memorigas

poliqlotisrno,

Dum

(Paris.

konsideras

de lingvoj.

unu vojo por ilin eviti: minimuma
pasiva

neformala).
kaj semantika

ripetiqes,

kiel okezis

kaj enqle

Kiel poliqloto kaj projesoro
eraroj

(familiara,

Morfologia

tiun fenomenon

kaj se gi tre

po, kaj ai Ia nederlanda
hontigaj

tiligis Ia katalunan

kelkaj [aro], ansteteü nur

familinomoj

"France-Soir"

finigi per z, korektis

devas

[urnelisto],

magnificente: kaj ansteteü nu r
vorto informal [rnelekurete,
malserioza).

enkeü atribuas

tiga

post

esprim-

hispanaj

uzas Ia formon

de lã hispana

hibridigo.-êiuj

ke duobligas

Ekzemple:

multaj kasfilaj

literon.

catedràtic.

kun fina

eü Ia franca

litero
Boucher.

SPIRITO KAJ MEMORO
r

Estas

popoloj

landlimaj.

dra k.e .• en kiuj du lingvoj

kiel Ia beske, Ia kataiuna.
kunekzistes,

Ia flan

kaj tiu fakto kredigis

pri

33

neco,
homoj

dulingvaj,

opinio

sian

identigas
limigas
von,

propra

pensadon.
kiel Dante

ke multlingvulo

scipovas

êiun lingvon,

monogloto.

Pensado

Tio ja

ne

lIull ampleksigis

Ia ite lan, Shakespeare
Ia germanan,
sien lingvon

gio, Ia sintdkso

kllj ceteraj

pensado

sian spiriton, sian personecon,

kiel, cetere,

en unuhoma

Kiel homo

pens-sentado,

ne povas

kau ne povas
estas

"mia

lingvo",

vuloj,

eê plej sirnple]

kiel "mia

riton por lingvuzlldo.
des pli da lingva
poliqloto

dulingvuloj
.Íu

lingvo

pri konfuzigo
vanoj.

34

pl] da aktiva
enstateü

ankau

poliglotismo

li en-

universale

Cllmbó,

rnelpuren
lingvo,

Ia spiriton

ka$tilo,

estis

esfridor,

kaj

ne povas

êe homo,

trornpiqi.

cia kun senco

IIktiva

eSfridencia;
êiuj kastiloj

IlIn signifon.
esprimoj

Sed lia

Parlamento

ketalunisrno],

êar

kiujn li

Car

li vere

ma/mi/do apud

se,

ekzernple,

tamen

substantivo

Ia kastila
au lerneje

tiun

kaj legis.

IIbeco
ensteteü

formon
Do ili

estas esfriden-

vorto

111 formo esfridor ankau

Kaj êar Cambó

Kllj Cambó

111

convenien-

Ia celita

sed pli generalan:

por tiu senco.

ne posedis

li volis diri substantivon

convenienfe -

hejme

Sed ketelune

nur por IIkra bruo, sono.

paro-

[onetl-

de lia dua lingvo.

kiam

presidencia;

el esfridenfe -

kastilan

kiu, kompreneble,

esfridenfe, li faris gin;

adjektvo

cia;

êiam, kiam

kllj en Ia Hispana

de 111 lingvo,

kiel

kaj

en êiuj mal-

Tamen

eüdis, kaj poste gin en socio kaj libroj reaudis

spi-

kataluna

ne celis êi tiun speciade agado

eü ide elo, li

unu el vere

generaligis

kastilaj

en kastila

lingvo

tiun vorton.
multe de cite]oj

kllstil- kaj ketelunlinç-

nur du.

politikisto,

lian

nur per

lernejoj

estis 111 vorto esfridencia (malmildo).

kiel naciano,

el presidenfe -

estis

estis Ia kastila.

imponis,

de Alfon-

li studis

en Ia mezaj

Unu el liaj memorindaj

lingvo

de 111 kastila

lernis,

Ia kataluna

uzis esfridencia, kiu ne ekzistis,

Passiu " estas

êe dulingvuloj:

lin.

li ne posedis
!ingvon

DUlINGVUlOJ

•• Poliglotisme

êar

kllj sintakson

lia elokventeco,

Ia /v1onarkio

Li

lernejoj,

oni povis tuj rimllrki

uzis en kastila

Kaj kon-

dum êe normala

Universitllto,

oni respektis

du lingvoj.

te

dum

oretcro.

en 111 elementllj

makulis vortaron

talento,

unu I Tilll êe plurling-

lingva sentado.

lia lingvujo,

Ia

la esenco

ensteteües

lerta

kon pro influo de lia qepetra kataluna

Sed êiu havas

normele,

postenon

viglll,

Do lia kulturlingvo

li paroladis,

ling-

Sed

"mia] enirnc]",

memoro

en Ia spirito.

de lingvoj
kataluna

-

estas

~i tie mi raportos

Fama

-

estas

êe
En mia verko

diri

lingvo

permesita.

Ia mcrjolc-

êiu eütoro.

la natura,

animo"

memorado

Ia memoro

lulo Ia propra

nature,

lingvoj".

-

Ia serne,

du lingvaj sistemoj,

norrnele,

diri "miaj

kaj sentado.
Ia stilo,

ministran

estis

en Barcelona

rusoj, k.c.,

de êiu lingvo.

estas

kastila

lingvo

Cervantes

da francoj,

en êiuj tiuj pens-sentadoj-lingvoj

esti

Ia katalunan

lau Ia spirito,
karakterizoj

ke

atingis

so XIII-a,

kaj sentado

signifas

Ia ençlan,

kaj tiom

de propre

êiu ampleksLgis

fliktas,

tia

povis

lingvo.

lau postuloj

Till penso,

ke poligloto

Ramon

Coethe

êiu Ia sian,

dulingveco.

kiel opinio

uzas kaj sentas

kun

kastilan,

au necie

same

neture lingvulo;

Ia

kiel

erara,

estes

normala,

pri neture

kiu, malgrllu

sia klltalu-

.

Alill ketelunisrno,
estes

hi/afura.

unujo, devigitaj

kiu tute

generaligis

en hispana

la teksíndustriistoj

kiuj plejparte

uzi por publiko

kaj êiuj oficialaj

estas

lingvo,
en Katal-

dokumentoj

Ia

35

hispanan

lingvon,

filatura oni devas
naj

au

(?) vorton hilatura,

faris Ia kastilan

jektis ke, se ai kataluna

fil korespondas

vorto

diri hilatura;

teknikaj

[orrncj

kaj ili trompiqis,

en kestile

lingvo

êar ili kon-

hilo, por

kastile

êar Ia moder-

ne enstateüiqis

nur duonan
sarnejn
êiu fako.

Ia eti-

singula

f per h, kaj tial Ia kestile forma de filatura estas
filatura, kiel filial, ferruginoso_ fomáceo. filiforme, fórmico, apud Ia samradikaj
pli oftaj, pli ordinaraj
respektivaj
hijo.
hierro, homo, hilo, hormiga;
êar Ia unuaj ne estas derivajoj

lingvo,

mologian
ankau

de

Ia duaj

sed

kiel filatura;
mo,

italismo

eldono

de

unuajo]e

prenitaj

rekte

el Ia klasikaj

en kastila

lingvo

filatura povas

au

francismo.

Kaj pli

Ia "Diccionario

enhavas

(pro

grave:

kataluna

[orrno],

esti nur katalunisIa lasta

de Ia Academia

Ia eraran

fremdaj

oficiala
1948,

': Madrid
influo)

hila-

formon

studtempon

fakojn,

Memoru

~u,
ne

do, kulture,

pedagogie,

Matematike,

estas

duoble,

tempo
sed

lernado
de homo,

se tuta

same

longa,

au same

Ia unulingva

au deklinçve.

dek lingvojn,

li nur havus

dekonan

tempon

por lernado

mo, kiu pasigas
pri unu afero,
pri plure]
havas

ekzernple,

36

"feroj

tempon

tiun

Tio signifas

tempon

estus esplorinte

estrojn

mallonga,

homo

el

iu lando

lando,

melqreü

glotismo,

por êiu.

peroledi
ne

Ankau

en plure]
havas

ho-

lingvoj

por lernado
kulturo

da vivo, por

pluribus

intentus,

minor I!st e d

farigas

inter

identigo

ni celas

neniel,

Ni devas

civilizitan
en
pli da

Ia kulturan

unu

êe dek_

spiriton

homkomprenon.

kompreni

superi

eblas

devis ~nst"t"ui

multlingveco

de dua, trie, eê

k"j

pensado

tia identigo

internacian

devas

neture

lernado

necesa!

mal-

qek

da tempo,

Kiel mi supre' cliris: memoro
Tamen

êe

Civilizita

homon

el "lia

Ia hornero ;
lingvoj

Do poli-

estas

eü ped"gogian

nepra,

baron

de

poliqlotisrno.

MINIMUMA
ceio

MAlPROFITO

de kulturo

estas:

kaJ riêa sciado

kaj supreje sciado

an plurej

plej

~ulte

en unu lingvo,
lingvoj

plej

au

ensteteü

kaj rnelmulte

bone

rnelvaste

sciado

plur-

lingva.

kiel por

por pli riêa au profunda

kiu rezignas

estas

esti dulingva,

ke, se li volus praktiki

tempon

deklingvulo

en unu lingvo;
homo

de plure] lingvoj

«

probeb!e

poliqloto.

scii : plej vasta

kiu deziras

Ia latinon:

nur dekona,

lingvulo.

se iu elprenes

li nur dekono
.

Psikologie,

Normala

tabuo?

ai

sensus..

tura. En êiu] enteüe] eldonoj de tiu "Diccionario"
troviqes nur
filatura, kaj enkeü, kompreneble,
Ia vera kastila formo hilanderie, kiun Ia katalunoj ne memoris por traduko de filatura.

NECESA POLlGlOTISMO

por êiu afero:

restas

S"me
ai

êiuj

kiel vivado,
logitaj,

plural

lingvoj

l/lndoj

ne

radikig"s,

kontrau
influ"s

influas
ankau

treü Ia propra,

poliglotismon.

Se Pasteur,

sentedo

kaj mlkrobo]n,

li estus havinta

fuzig"s,

enradikigo
Ia logata:

~ontr"u
kontreü

pasive

lendc],

tiel, aktiva

Ia propra,
kontreü

spiritojn,

Ia identigo
lingvo,

sopiriqas

pr"ktikado

êar vizitado

de eliejÍinçvo]

kaj Ia propra

linqvejn

diversej

êiu el ili, Se vizitedo

konado

ne riskigas

eü pensado
mortigas

en

de

de drversaj
ne sufiêe en-

ne influas
inter

kon,

Ia propra

ne intermiksas,

kon-

ne babeligas.

37

Se mi, katalunlingvano,

lernas

ke mia ordinara

katedro,

estas katalunginta

formo de Ia greka

I~ latina

agnus Dei originis

esprimo

Déu, mi pli projunde
por certa

ideo

a perder,

foje

neeble

spontane;

el tiuj lingvoj.
propran

Sed se mi devas

diri no ho facis malbé, foje no 10 eches
don 't spoil it, [oje ne difektu gin, tiam farigas
mi devas

lau vortoj

atenti,

kaj sintakso,

memori

Se êiuj tiuj estas "mie] lingvoj",

lingvon,

en kiu mi spontane

Se mi rigardas

Ia spektaklon,

povas
gis

mi ne plu havas

mi komprenos

Ia generala

plej rnelprojite,
: aktiva

plej

lingvo,

se mi lernas Ia teatrajon,
ke iuj diras How are you,
Wie geht es Ihnen, aliaj Comment
vous portez-vous
por Kiel vi fartas, se mi devas nur rekoni tiujn malsamlingvajn
por ilin kompreni

kiam mi ilin audos

ilin scii, kaj ili ne entateüu

sin trudu kontrau

mia persona

UZIIS

eü naeia

nur mian, êar alilingvanoj

nas êies respektivan
unu Ia alian,

parolante

êar gi sujeris
alispirita,
nado ne

alikaraktera,
keüzes

pro

alinacia,

lingvan

senfina

sistemoj,

Esperanto

en Ia civilizita

homaro.

solvo,

aktiva poliglotismo,

ne povas

38

neeviteblan

se mi

alpreni

ne

aktiva.

sed mi êiam

pure, [ecile,
-

psikologie,
esti

dornaqon

helpa,

Ifngvoj.

regula,

logika,

lingva kompare

solvo:

plej

Esperanfaeila,
ai naeiaj

minimuma

neevitebla

batalas

interkomprenado,

Ia intersolvon

de

por

definit!va

solvo

Ia poliglotisma

pasiva

poliglotismo,

mondo

por
povus

pli konvena

01

eu?

• Delli Dalmau. en • Proceedings o! lhe Second International Congress
o! Phonelic Sciences », London. 1935.

spontane,
de alia, de

tiom da lingvoj,

Do Ia pasiva
pedagogie,
plena,

ni, esperantistoj,
lingva

tiam interkompre-

eê nur komprene.Ternl

kvankam pli [evore
devas akcepti

Dum
tuthomara

ni êiu komprenas

se

eü trudado

elipersone

de naeiaj

plej bona

estas

rilamondo

plej melernplekse,

multekosta,

neütrale,

nuntempe,

an Ia eivilizita

INTERSOLVO

intermikson.

Sed homo ne povas,
kiom estes

lingvon

anstatauado

8edaurinde,

baze

domagoj.

kaj maksimum-

gin, kie-I mi kompre-

tio estas,

êiu sian

neniel

dirmaniero,

komprenas

lingvajon,

eü legos;

mien esprimon,

*

kiel-decimel e sistemo

fleksebla,

neeviteblaj

aktiva poliglotismo.

Ia spekta-

aliaj

devas nur pãsive

homaraj

êian rnelprcjiton,
sintenado

poliglotismo

klon ; -

esprimojn,

kaj

por Ia homaro.

to, dua komuna

pensi-paroli.

homaj

igi êian projiton

malfaeila

en êiu

da

estas minimumigi

te ai poliglotismo,
estas

kiel êiu ideo

lau stilo kaj [onetiko

tiom

Sed nia devo

anyell de

Ia katalunan

pri mia lingvo.

ni akceptas

ke

[oje

paroli

esprimigas

ekseias

vorto cadira

se mi lernas

definitiva

poliqlotisrno,
kulture,

01

~

eu
jarcento?
vigligis

POR PARO LIGO :
kulturlingvoj

eu

pli multigis

konscio

au malvigliqis

pri

naturaj

lasttempe

malmultigis
rajtoj

de

en
propra

Ia nuna
lingvo

en Ia tuta mondo?

Ia

solvo.

Ni

de aktiva poliçlolisrno,

kiel

eu

naturaj

lingvoj

estis êiuj

oficiale

agnoskitaj

enteü

Ia

milito 1914-18 ?

39

Kiujn
lege?

fremdajn

lingvojn

vi lernis?
Kiujn vi komprenas
? l:u vi audis fremdulojn
bone

En kiuj vi flue parolas

peroli

?

vien lingvon

eu
ektiven
necesa

vi pOVIIS fusi fremdan
uzon?

l:u

lingvon,

poliqlotisrno

se

estes

vi rezignas

nuntempe

gilln

ernplekse

lINGVISTlKO
KAJ ESPERANTUJO

?

Kion dirlls Enciklopadio
lingvo?

eü faka

Kio rnelseniqes

lingvon

verko pri morto de latinll

eü beres

gian

En

disvolvigon?

Ia linqvistike
kaj êiujn

Manders
memoras
Kiun anekdoton
trafa

uzo de

vi memoras

naeia

lingvo?

gio, en Sovetunio,

eu vi scies
panlingva

Kion

Ia katalunlingva

pri

studojn

ekzistas

en Bel-

kleraj

katalunaj

modernaj

Me!l,

Coromines,

Sanchis

nomo

Puig, Ia his-

kaj

au malkapllblon

pri pesive

vi rimerkis

zurojn

k/lj plezurejn

Benot

pri

kestile

pri

40

leterojn

de fremduloj

vien

lingvon

ai fremdulo

en vie lingvo

?

1

eu vi

prila

unue

hllvigis
Same

Jespersen

gramatiko.

povas
pri

de

mia

legi

mi ne

intarrilatado,

lingvo
ne

povus

nur

eliejn,

na tiel

esprimado,

mi êion suldas

respektivejn

111

Tiel sen
ai

Manders

inter alie], mi ne povus

verkistoj,

kun tiom da gesamidellnoj

niaj

de

kiuj
de Ia

ai Ia gran-

literaturaJojn,
Esperanto,
SlIussure,

gui Esperantujon

ai
pri

profunda

kllj de Ia alillj kiujn mi lernis,

pristudojn.
danki

sed

ple-

kaj arnbeü

Mi ne citu multajn
de Ia sirnple

de Ia homa

kaj poste

mi diri rilate

enqle

Nu. en Ia kampo

kreintoj

Fabra

ai mi lumigajn

min impresis.
daj

M~

esperentejn

lingvoj,

menho],
l:u vi mem iam lernigis

siatempe

ai mio pri diversaj

IInkllu Ia respektivajn

iern legis

Guarner,

mi dankas

ke] interlingvoj.

kiel nun de Manders.

gramatikistoj,

lumigojn.

profunda

kiuj mi povis

?

leganta

kaj Stojan,

linqvc,

kampoj,

pri lingvoj

utilis eü plaêis
linqvuzedo,

poliglotismoj?

êe vie] instruistoj

de de Saussure

generala

interlingvistika

guis

au mel-

Pinheiro?

ektive

ke mi multe

tredukejo

?

en via lendo

Ia portugallingvlI

vi opines

Killn kllpablon
fremdaj lingvoj

Kiom da lingvoj

en Iberio,

kial sonas

Pérez,

pri malbona

kaj

esplorintojn

per
sed

sen
Stojan

Zskaj

kun tiom da

en êiuj landoj.

41

Oni

povas

eü nadono,

senfine

finaro

nation elparolata

per

vokalsono

kaj

vokalsonoj

kaj akcent6

opiniebloj;
sala

genia

du

akcento

lingvulo

por internacio,
nacio.
Nur

dank'

Ia problemoj,
lingvo

devas

01

kiel

êiuj

Ia diskutado.

kun kvar

lingve

detaloj

inter si, eü

rekomenci

lingvisto

kaj Oriento;

Dante'j

tiaj

harmonii

oni devus

preferoj,
Por univer-

mil, centmil

genia

inter Okcidento

senfine.

eü interlingvisto:
faris

kaj por

por

ai

sinteziga
de

Zamenhof
eê post
esti

genieco,

solvo sopirita

kaj mirakla
de homaro

povis krei Esperanton.
vi do, decido

natura

lingvo:

intuicio,

momento

por

Senfinaj

estis

landoj.

milojn

da

kiel, ekz., diri internacie

Ia

portar, kastilan /levar, francan porter, italan portare. portugalan levar, anglan carry, germanan tragen inter tiom
da aliaj naciaj diferencoj?
L:u tragi, kari, parti, ... ? Parti
estas ne akceptabla,
êar Ia radiko port estas internacia
kun
katalunan

Tiel

êiuj modernaj

estas

post

Jes,
neniu

tre

facile

elpsnsis

Post Ia hornere,
Esperanto.

kiel

en

kistoj

multe

vortaro

42

memoru
portuqale,

kiam

gin enteüe

porter: door-keeper,
gate-keeper
; en germana vi trovas Portal,
Portier, Portiere; en kataluna, portugala
kaj itala pordo estas
porta; en hispana, pordisto estas portero,
Krome, port estas
ankau internacia
por siprifrugejo:
en angla porto franca port,
itala porto. portugala
pôrto, hispana puerto. kataluna port :

enqle

lingvulo,

lingvistikistoj

inter-

Kaj pri modernaj?
eü kafo.

sed dgareto
kiu signifas

Ne
Estas Ia

estus malgranda

alian

aferon?

dgareto

Tre

kaj

cigaredo!

solvendejo],

en muro:

siprifuNeeble,

genia

kiel portisto kaj pordisto,

solvo

de

arangita

kiel

kiel telefono

kaj dgarette;

dgar

gravaj

spaco

por

palaco.

kaj

vortoj.

Do, kiel diri dgarette,

dgaro.

solvis

lingvistoj

estas tiel sirnplaj

mento

libera

kiujn

pri antikvaj

dires :

senco:

êe muro, domo,

Ia Majstro

problemoj,

senfine,

[ecile

ke internacia

laboristo

Ia radikon

internaciaj

dum [ercento],

enirejo-elirejo

siqnijus

poti- por senco subteni pezan objekton.
Aliflanke, Ia angla carry, Ia hispana carro kaj eê Ia kataluna
carrer, havigas radikon kar- por tiu siqni]o,
Tamen, Zamenhof
solvis plej trafe per parti, pordo kaj haveno.
Efektive, plej
internacia
estas import, eksport;
eblis palatumi
t ai d por
pordo kaj alpreni Ia enqlen-saksen
haven el Ia landoj kie
estas ple] grandaj kaj multaj havenoj
el kiuj sipoj iras ai plej
do, akcepti

diversaj

tial li kreis lingvon

konscie-nekonscie

gejo,

diskutus

de lingvo,

d'um jarmilioj,

pli

nazione

portisto, ekzemple,

do internacia

êiu kun unu simpla

Ia itala

finigus

nado

Inter Ia angla

multaj vidpunktoj,

interlingvo,
Kaj certe

estis

êu pli bone

silaboj

sur a. kaj

rekornenciqi.

naskigo

simplaj

kaj fine êiuj devus

Zamenhof

-

per j, s, eü n ? -

sur o, estas

planlingvo,

estas diskuteblaj;
Feliêe,

pri detaloj

tiom, ke neniam

lingvo,

pristudo

paroli

por pluralc

Ia Majstro,
devos

kiel ortografie
kataluna;

iu trafis

Ia solvon.

Ia universala

genia

êiuj naturaj

lingvoj.

solvo

Post Ia fundamenta
lingvistoj.
diskuti

Tre sirnple,

sed

de Zamenhof.

en

!
aperados
solvo

lingvistikistoj

pri rei ative flankaj

modernigis
kiel priokupiqas

kelkaj

pli-melpli

kaj solva fundakaj interlingvistiproblemoj.

lingvoj:

anglalingvaj

Ni

rusa, turke,
eminentuloj

pri tiu afero.

43

I

En angla

tongue

lingvo

kaj letine-ençle.
lango

lingvo;
aldonas

ankau

lingvo.

povas

esti

lingvo

de /anguage.

naeia

speech.
libro]

Estas

esprimataj

tute

naeia

ke tongue

klarigi

enq!e

kiel

saman

sencon,

estas lango

devas

elekti

post seneo

ke pagoj

lingvo

de tongue

Ia enqle

funkcias

da

lingvo

estas

tamen

neturej

Ia kastila.

kulturlingvoj

difinigas.

estas

natura

sed fundamente

tau nur naeia;

rivGllas por esprimi
lingvo.

kaj oratoroj.
vortaristoj

Sed

ni

por triumfigi

Ia

devas

aposteriore

elekton.

POR PAROllGO:

Tameno

ê u vi eütornete

kaj spontane

vi same flue kaj faeile

êu

en via lingvo

eü malbone

efikas

parolas

estas

ai gi?

parolas

alian

multaj

naeian

vian

êu

lingvon?

lingvon

barbarismoj?

?

êu

ili bone

Kial eü kiel ili envenis?

tiu falas en labirinton.
êiuj

êiuj progresas,

Esperanto
naturaj,

en

kaj

kiel

eü rivalas por restoraeio
Ia formoj:
restaurán,
restaurant, restaurante, restorán; por fadenfabriko:
fi/atura,
hi/atura, hilandería;
por piedpilko
: foot-ball, futbo/, fútbol.
ba/ompié.
Se iu konsultas
en hispana vortaro uzon de ple]
Cetere

verkistoj

Gramatikistoj

nian pli generalan

formoj

êu en internacia

el plej bonaj

plej trafan.
konjirrni

ke diversaj

êu en nacie,

en

evidente

e n gi konkuras

oftaj prepozieioj,

katastrofo

teksto

eü tute

lingvo.

internaeia

Ne estas

saksa-angla

vortaro,

kiuj montras
en

Tamen

kaj

au paraleloj

lingvo:

de tongue:
power of speech,
language;
do tongue siqnijes

kiel seneoj

kaj kiel internacia
Alia

estas

plej moderna

of speaking,

manner

iuj paroj

sed preskeü duobla

Faeile

k~j /anguage,
de

ne nur estas

kaj language,

lingvo

de internacia

kaj el kerno

okazas

simile.

Kaj

!

preciziqes

multe seii en malmultaj

lingvoj

eü malmulte

en multaj?

kaj· evoluas

/11

idente

hindoeuropa

de fundamentaj

c, ~i preferas

CIU)

bazo. enste-

simple] gramatiko

êu

homo

lingvon?

kiu

volas

moderne

Kiun solvon vi proponas

vivi

bezonas

pli

01

unu

?

kaj vortaro.
Zamenhof
êiujn pordojn.
nan vortaron,

mem

antauvidis

li gojus
kaj konstati

tian evoluon

vidi hodieü
jam klasikan

Ni goju ke estas [em lingvistikistoj
pli projunde
dank'

44

goju

ke estis

ai li kreigis Esperantujo

en nia

plenan

kaj malfermis
gramatikon

kaj modernan

sed

Zamenhof,

lau lingvo kaj lau sento

limigi ai minimumo

poliqlotisrno

Ia psikologian

perturbon

?

ni

kaj ke

internaeiaj.

Kiel oni povas
de neevitebla

lingvajon.

en Esperantujo;
mondo

ai gi

kaj ple-

êu
homara

pasiva

poliqlotisrno

interkompreno

povas

esti

plena

solvo

por

tut-

?

45

Kiuj lingvoj
lando?

eu

estas

Ia samaj

Kiu scienco
rantologio

originis

ordinare
kiel anteü

en via

ai poliçloto

jaroj ?

êu vi legis

G.

Vilho Setala.

vi legis pri Esperantologio

ble, Régulo

50

el Esperanto?

de Paul Neergaard,

êu

postulataj

de Olav

pri Espe-

Waringhien

Reieral,

?

DOKTRINO KAJ lINGVO

R. C. Mar-

Pérez?
Eble se Zamenhof

êu vi legis pri Esperantologio
weseki,

F.

t.

Wiener

Wajsblum

êu

vi legis

N. Ka-

?

êu vi legis pri Esperantologio
Marek

de W. E. Collinson,

de

leo

Blaas,

Cecil

Bean,

?

pri Esperantologio

de

Bjõrn Collinder,

Kaloc-

say, S. Ia Colla ?

kovo,

Okslordc.

aferon

tute

opinas

ruslingvanon,

ê u vi

êu
Esperanto?

de Edmond

Privat,

G. John

kiu estas

111 Prezidanto

de

Ia Akademio

Kiuj, Ia Prezidintoj?

de

mia lingvo

inspirigis

por

46

kompari

suferas,

Tial

de

iel intemacia;

kaj mi miras, ke finnoj,

dubemas

pri

naütre!e

kaj enqloj,

n061a, 01 esperantismo

ternan

ideon

kaj êino]

de nacianoj

Tial Oliver

ZlImenhof

kaj Dante

?

dua msrnbro

sentigas

de Esperanto,

»,

Ia unuecon

lingvo.

el «Esperanto

Esperllntismo
estas

melserne
religion

forte

en Skctlendo».

-

de
êu in-

eü politikon.

bedauras

de mia partio

pli

maleven-

kaj cirkonstancoj

doktrinon

eü kata-

pti malegoista,

lingvo

psikoloqio

precipe
mastra

japanoj

estas

kies

• Mi

plane

svedoj,

êu iun difinitan

Brown iam asertis:

kiam Zamenhof

laudemas

estas

interhecia

kastiloj

komprenigas,

mi

kies lingvo

eü franc-

katalunlingvanon.

tiam,

ankau

kreinta
Tial mi

hispanlingvanon

esperantismon

rusoj

nacianoj,

en Mos-

estus

lingvon.

01 min:

kiel Ia pola

Esperanto.

kiam mi kompromitis
Kiel oni povas

lia genio

internacian

ja pli merita

tag~ en Ia internacia
kunvivado.
Tamen, spirito kllj spertoj,

WGster ?

kllj edukiginta

lyon,

anglalingvanon,

Eê nacie,

õiu homo
vi scias

naskiginta

01 naütrelen

esperantistan

lunoj

legis pri Esperantologio
Eugen

alian

lingvanon

de

Ramstedt,

estus

Madrido

Ia tagon

per enlaso
Septembro

de Ia
lQ54.
47

1
Malgrau
ante,

ke oni komence

aüskultente,

iu personeco

êiu vidas,

estas

Ia naturo,

devigas

ekzistas,

neniam

egalaj.

du

sian dialekton
pri komuna

eü sama

bonaj

pensoj.
sciencoj.

kunhornojn,

veu el gep
kaj

esprimas

Ia

ensteteü

rniloj

okazas

gibu!o

da

aregon

erboj

multe

dialektikon

generale

sian

tial

gi

malbele

sed

de

restis,

malpli

kaj tiel

ne nur da vortoj,

jugas

da !razoj -

kun tiaj. malgrau
F. Faulhaver,
komparon
Kabe

konstruo,

se d precipe

klopodis

traduki

stilo

malguste

lingvo

de .Íosep

estas

pli

diraJoj.

Tiel
atingas

pli kompletaj

es-

eminentaj
neco,

dlelekto.
Benavente

riêa

Facile

estas

konstati

kiel Ia lernintoj

kiam ili jam mastras

prezentas

sian personan

aperas,

ple] bonaj

enkoreü

aütoro]

de

menskribon,
pli

de

sama

gin, jam eütornete
radikale,

stenografiaj

sian

manskribo,
gin uzas, êiu

manskriban

pri stenografio.
sistemoj

neniam

dialekton.
Kaj eê
finas

ilin

lingvo

poetoj.

la

personeco

precizigi,

bonaj

estas

dialektikoj
dialektoj,

(XVI jarcento).

tamen,

Ia kataluna

Ia Carnera

Auziàs
de

March

d:alekto,

(XV), ambeü

êiu, Ia literatura

kaüzo

perso-

de tiaj diferencoj.

Ia homara
êiu lingvo

kaj alie.

per sia Espe-

pli riêa 01 Ia kastila

kaj

jarcento).
de

ai Ia

frazkonstruo

estas

êiu verkisto

Esperanto.

de Cervantes

ekzemple,
(XX

redonante

êion ne nepre

Ia precizon

per vortelekto.

01 Ia kataluna

kaj per êies bonaj

kaj frazGrabowski

pro tradukado,

(XX jarcento)

Carner

se oni volas

ke • Ia du tradukoj

fortranêis

per sia persona

Le kastila

de

prezentis

vortelekto

ke] oferis

eê bremse

en sama lingvo

lingvo

'54)

de nie] verkistoj

plej fidele,

kontraue,

«flulinie.

kiel,

êiu tradukas

generaligis

kiel eble

Kabe,

li tradukis

ranta dialekto.

progresi

(15 Aug.

si, ne nur per

Ia rakonton

do.

Espe-

devos

per Ia maniero de tradukado;

detalojn.

Jen,

».

lingvo,

pola, esperantigita

inter

lingvoj

kaj gramatikaj.

Kaj li devis konstati

diferencas

Ia cervantesa

fortikigas,

teksto

kaj Grabowski.

necesan.

leksikaj

tie], krizoj. problemoj.
en « la Progresanto.

okulfrape

Ia plej etajn

En õiu] naciaj

kaj plie. internacia

de sama

Per êies

precipe

48

lingvo.

diferencas

primiloj.

Same

ranto. homara

Tio estas:

lingvo

okazas.

estas êiam krizoj kaj problemoj

kataluna

samcelaj

tiel

rnelqreü

geperut no es

disvestiôis,

bonaj

Pri êie verko

perfektigi.

kiu plej koncize

Ia

ili êiuj riêigas,

filo-

ignoras
malfavore

esprimojn

gibon),

Ia pli

restas
Ia lingvoj,

estas Ia frazo cap
ai spirito

pli

êiu havas

kaj sian

kaj belajn

vidas

aliaj

estas

kaj tre facile
maltrafe,

fidele

en êiuj lingvoj,

samspecaj

Tiel progresas

Katalune,

penson;

Ne

pri Ia ideo, ke oni ordinare

malvirtojn,

plej

sian
postulo

vole-nevole

; sed feliêe,

samlingvanoj

(neniu

elokvente,

du

lingvo,

êiu lingvo havas trafajn
da

Tial

esprimoj.

tiun ideon.

Kaj ju pli

ai komprenemo.

Kaj homoj

au kornune

Ekzemple:
kulpojn,

senjine

esprimas

ekzistos.
beroj.

doktrino

sentoj.

siajn ererojn,

malsame.

des pli gi personecigas

veqete]o].

en sama

zojio,

agas

eê nur rigard-

Tiu [ekto, plej elementa

egalaj

01

riêe], rnalsimplej,

ke

audas

nin ai toleremo,

ekzistis

ne

ion imitante,

[orte, oriqinele,

kaj sian dielektikon,

dialekton
de

lernas

kulturo

ampleksigas

progresas.
kaj perfek-

tigas.
Ekzemple,
gibon,

se mi uzis Ia esprimon

kaj Zamenhof:

toj preferas

propran gibon

Ia Zamenhofan,

: neniu gibu/o

vidas sian
nenil.l vidas. êiuj legan-

kaj ei tiu vankcs.

Tiel okazas

por

49

I
êiuj lingveroj
-

I

abso/ute

li

en êiu lingvoo
pura aero -

Ne ekzistas

sed dia/ektaro

abso/ute

pura lingvo,
dufoje

êiern f/uktuanta.

Tial êiu Esperantisto
povas prezenti nur sian Esperantan
n
pri Ia lingvo kaj Ia interna ideo, kaj ni devas rezigni

1

kapab/o

ma/uti/ajn

diskutojn

aperas

signifas

au

pri personaj

ma/aperas

ke êiu devas

rezigni

opinion, sed ke oni bonvo/u
limoj, eê ce/ante p/ibonigon
la lingva naturo
dubeb/e?
Ke sfono

1

p/i subti/ajn

I

lingvo -

sian

pri

êies

homan,

homaran

C;u

naturono

kaj 2
Sed,

la

estas simp/al j
o
kaj sciencoj atingis

lingvoj

Fundamento

de

Esperanto

kernas

ne ekzistas.

êi-tiun konsistigas
senfina Esperanta

ne Ia plena

tezo -

kiel ne ekzistas

senfina germana
dialektaro.

senfina

la
tezo

pura germana

dia/ektaro,

kiel Es-

prudenta

êar intertempe

Esperanto",
Aprilo
pub/ikigis :

fiO

mia kredo

Mi skribis leteron
kaj sagao
li resendis

• korektoj »0 Ekzemp/e

je

kia (I) elefanto»

granda

«

tia-elefanto);
-

«granda

kiel elefanto.,

ke oni povas

kiel

min, kie ekzistas tiu

Kongreso

en Bavario»

Mi uzis melnovan neologismon
por «senhara

gin prepozicio,

gin rigardi

ke»

sonas

kaj li §angis gin

(mi demandes

«kalva»

konsiderante

je .dum

por mia orelo

mi skribis pri «Universala

(êu io tia ekzistas?)
»,

gin unujoje

(kio

li faris el gi «Bavarujo.o

denove

1952,

sub

sanceligiso

ai samideano, kiun mi opmus
ai mi mian leteron kun mu/taj

: mi uzis infinitivon

Mi estas sincere
tej, certe

»0

Mi

Ia nominativon,

nur kiel

post • sen »; mi skribis

konvinkite,

ne malpli

konjunkcion,

uzis

post

kaj li asertis

kaj tial mi devis

lasi ai ni ceteraj

ke êiuj miaj formoj estas korek-

01

korektaj

01

[ormoj estus pli korektej

lie]

miej,-

por

Ia [orrnon

iuj landoj

jaroj

16 reguloj

herfenduloj

L u vere

Zamenhof,

ke

êu oni preferas
Ia [orrncn kun

jam uzitan

se gi sajnas

ne volas

oni opinies,

kun -io, kaj por aliaj

sen escepto

I

Ha,

jam estus venkinte.

anteü

dudek

ai li tauga

kaj

de Esperanto

taj, Esperanto

neniam

En Esperanto
paroladas

kiel

venkus,
en

estus pli

«

logika

vero,

01

homaraj

elokvente,
kaj
Ia homa,

male:

absolute

gi ne estus lingva

êiuj

oratoroj
>,

Ia pura

Mi sim pie respondus

estus meternetike],

pli klare, korekte,
esperantistaj

se tio estus

»

Jen kion diris • Urtiko »0
16 reguloj

lingvo

Sed eê se liej

7

Esperanto

ekzistus

»0

post «sen.,

uzas • neologismon»

au eê jam de

korektoj

7

êu iu uzas infinitivon

-ujo, êu iu [oje

I

kia"a

iom da libereco

estas tre grave,

praktika

• Jes, nun mi lagis kaj audis gin tiel ofte ke preskau mi
komencis kredi gino
Mi diras • preskau • kaj «komencis»
(imImagu:

kiam»

mi skribis

+ 2 = 4,

ne nur kiel ia kcdo, sed kiel lingvo I

« Urtiko» en • Hero/do
de
titolo • 16 regu/oj sen esceptoj»

perfekto),

sed li .korektis.

je «dum

uzi post gi ekuzativon.

16 reguloj estas sintezo, sed
de plena internacia lingvo.

peranton

limoj,

.dum.,

kakofonio);

« po

respegu/as

punktojno

• Pura Esperanto

au penson,

pri siaj

!

kiuj

Kaj tio je ne

eldiri sian senton

estas substantivo,

lingvon

diferencoj,

evo/uoo

parsona

kompreni

pri kiuj neniu vo/as diskuti.
tuthomaran

kaj personecaj

pro

sirnplen

kaj alien [ojon

lingvo I

lingvoj
au fuse,

poetoj

01

se

se Ia

senescep-

iuj verkas

01

elie].


Ne

Ia Zamenhofa

Ia homara

spirito.

Se
51

post Ia vertere
vortojn

kaj Ia qrernetiko,

kaj Ia regulojn

se aliaj verkistoj

per frazoj.

kaj oratoroj

Vortaristoj
regulojn.
lIi devas

nur registri

poeto

01 filo logo.

teoriistoj

Same

verkas analizojn

Ia parolantoj.
tikistoj;
Ia hispana

lingvo

rapide

eü facile

estas

nacilingvan

gi estas
lingvoj
naciaj

komprenebla

52

internacia;

estas

esence

diferencoj
interlinqvo,

se gi devas

esti

necian,

konstati

Ia komuna

postulas
sed

klopodi

kiuj

Ia Esperantan

lingvo

õiu senco

solvendaJoj

havas

por ordinaraj

malsamlingvajn

vortoj?

vortojn ?

cu

?
?

en lingvo

difinitan

specialan

esprimon

en via nacia

por necesa

estas malsama

re diko por p/aêi kaj sati.

kaj bezoni?

ke nia
l;u en via lingvo

genera/o.

estas paroj.

pordisto-portisto.

kiel

Ia Esperantaj

cigraredo-cigareto.

genera/e-

/ango-/ingvo

?

ai êiuj

funde.

spirito.
lingvo.

êiuj
Sub
La

reguligon

por

ne pove s atingi

ab-

Tameno

en via lingvo

l;u

êiam eviti

l;ar.

tuthomara

radikon

plurejn

Ia

kiam ni esprirniôes

homeca

/ingva reguligo.

konas por iu senco

fútbo/:

estas komuna

tia reguligo

l;u facile estis trafi internacian

C u vi

Ia lingvan

forgesas

sento

hornere,

Ni

eü oretoro].

komprenas

ni devas

ai ni pri komprenemo.

POR PAROllGO:

l;u iam finigas

devas

lingva

el horne,

de

dum jaroj:

verkistoj

nacilingveco

Ia tuthomara

fontas

kaj grama-

de senkonsciuloj.

ekzemplis

Ni

nur relati-

liajn leterojn.

La

akademianoj

se ni eê momenton

Sed Ia generaLl

êiu nacia lingvo

soluton,

certe

Zamenhof

legu kaj relegu

komprenemo.

eê ple] alta. nur home.

pli

ba/ompié.
de

sed kun homama

bonaj

li estis

kontraü Ia anglismo

influon. tio estas. speciale

Esperante.

kaj

pentrado.

post provado

rangon

Mi

tutmonde

en plej

Ia vortaristoj

kiel mi vidas

por Esperanto.

ve. povas.

vortojn

reguligon.

konscii ke esperantisto.

Unue estis Ia lingvoj.

Ia fusadon

atingi

ordon.

neturon, vojon,

dangeron

glatigi

konfesas.

uziteco

Eminentaj

ba/ompié

perfektan

kaj idiotismojn.

muziko,

nur poste

elpensis

velas

Mi nur atestas.

supraJaj

pri

kaj devis tion agnoski

Mi ja ne deziras

lingvoj.

okazas

fútbo/ venkis Ia filologian

popola

naciaj

pro

peroledo],
...

elpensi

frazojn

de Ia ertejoj,

Ia verkantoj;

verkoj.

devas

sentis Ia lingvon.

kaj post êi-tiuj Ia filologoj.

ili trornpiqis,

lingvo

ne povas

Ia sankciitajn

unue

celi

Esperanton

kaj esceptojn,

Eê Zamenhof

ne povus vivigi Ia

paragrafoj.

ne vivigus

kaj gramatikistoj

neologismojn

verkoj.

Zamenhof

ni devas

tu
konscias

êu

vi konscias
spiriton

en Esperanto

vi opinias

Esperanton

spiriton

ke

en

via

nacia

lingvo?

tu

VI

?

Zamenhof

estus

genio

se li na kreus

?
53

é'u vi povas ebsclute konsenti lau dialekto
kaj laO
iko êion, kion vi legis de Ia eütoro pri tiu temo?

di I.~I

e

u estas en via lingvo belaj kaj malbelaj
esprimoj.
manieroj, parolturnoj?
é'u viaj samlingvanoj
êiuj pero]
ble ai via eüdo kaj ai via penso au sento?

1/"

1\

DANGERO
KAJ L1NGVISTIKA LEGO
1\

Kiaj

esprimoj

Kiujn pensojn
eu

Kabe

Esperanto
kial ne ?

havas

plian

vivon,

belaj

vi pli facile

retenas,

klarajn

au konfuzlljn ?

kaj Grabowski

per samaj

vortoj

tradukis
kaj frazoj

sernen

polan

de Ia Zamenhofll

mlllll

1,011 senskrupuleco

tebtUIt
II"u~ ••

c

u vi konas Ia fakan dialekton pri teologio en via lillqVII
eu vi konas Ia fakan dialekton
pri muziko en Esperanlo ?

iIi••llll1ln

11•• tlllqismojn

-

, 1I1'I/lMilll",

en

1.,.,1, • strete

»

,1.,,",

eu lingvo statikas eü fluktuas?
C u vi bone kornpl."
tekston en via lingvo skribitan enteü ses jarcentoj ?

1\lI"i~lIs

ê

êu

malsamllj

esprimoj

esprimon,

êu 9i estas propu

cu
54

lingvo

vivas

por certa senco

se 9i ne estas

riskes, se gi estas

senzorge

farale

bezonus

sinonimoin.

Deklaracio:

esprimita
Esperanto",
en

n.o 25, mi
eble

aliajn

Bulonja

êu
Krom

«é'iun

per malerialo,

kiu

êiu Esperantisto

kiun li trovas

êiu alia lingvo.

Ia ple]
Sed por

1.1 •• 1111unueco de Ia lingvo, ai êiu Esperantistoj
eslas rekomen,I,lu imitadi kiel eble plej multe tiun stilon, kiu troviqas en Ia
povas

esti korekl"ll

,koj de Ia kreinlo

~.'1
multe
Kial?

de

kun-

elemenloj,

• Esperanto.

en tia maniero,

kiel estas

êu malbone

nian lingvon.

õino, hungaro,

estis oportune

esprimi

-

Germanlingvano

kun Ia saga

povas

en Ia «Fundamento

,ulll. liel same,

gazeto

«strikta..
Kaj ruso,

vortojn

au fundamentaj

kej balestiqus

Ia skotlenda
kaj

ne akordigas

kiu ne

".\vII' Ia rajton

u vi êiern facile distinglls
konjuneia eü adverbll ?

rnelpuriçus

II~IIII • gmala..

li •• I"rlo

enkonduki

ojiciele]

per Esperantaj

uzata?

uzata,

naeia

Kia lingvo
au inlernlH I

"li

de Esperanto,

kiu Ia plej multe laboris

por

en Esperanlo
kaj Ia plej bone konas gian spiriton. •
Ni vidas kiel per Ia eldiro «êiu Esperantisto
havas Ia rajton

primi en tia maniero,
I",ita Ia pordo

kiun li trovas

ai êiu] neevitablaj

Ia plej
personaj

gusta»

estas

mal-

kaj fakaj dialektoj.
55

Sed

internaeia

lingvo

pro tio ke centoj
blaj!

Tial Esperantistoj

ismoj êu en sintekso
Gõthe
estas

fonto

lingvo

estas

devas

nur senfina

dialektaro.

interdialektado.

Pura

linqvo,

estas

reflektado

kaj sentado.

ilian

sed

tia fakto
lingvon.

interdielekterc,

kaj absoluta

de hornero,

êiu

komunan

harmonia

stetike

dielekto,

qerrnene

de

lingvoj

Íinqvo, ne
homara

pen-

duobliqo] kiel pen-

konstateblas

sar - pesar. causa - cosa. t. e.: pli klasike
evoluinta

[orrno]

semantika

por du nuancoj

riêigo. preciziqa]

eê por s erne ideo
teksto

naciKant.

de spirito.

En niaj okcidentaj

angla

ne cie,

Esperantigekontrau

germanlingva;

kaj fleksebligi

ekzistas.
sado

ideo estas

esti singardemaj

maniero

riêiqi

lingvo

êiu

êiu verkis en persona

persona

por

01

pli endangerigebla
por

êu en vortoj sirnpla] au kunmetitaj!

kaj Nietzsche.

verkis en propra

estas

da naeiismoj

povas

duas

eü ide oj, riêigo

formoj por diversaj

esprimeblo

prezentigi

kaj pli vulqere eü

vertere.

leksika

signifoj.
Plenaj

en saksdevena

por
Foje.

pagoj

da

japeno],

elprenis

kaj Esperanto

Ia okcidentan

precipe

kej lingvoj.

Ni bone

devus

konstates

de sviso

skandinavo

Ia pure okcidentajn

pli multe kontribui

ke Ia Esperantaj

Privat.

Engholm

hungaro

Baghy.

Esperento.

Orientanoj

enkeü pruvis

en nie internacia

lingvo.

sukcesigi

samideanoj
kigu

jurnalojn

rnultnornbre,

kiel

«Heroldo

kiu bezonas

Ni devas
nian celon

internaciajn

êiuj kunfratece

jugoslavo

_.

en komuna

ai ni, ke ili konsentas

En Azio

kaj

ke ili enkeü

Kongresojn.

ke Ia aziaj

kiel S. A. T.• publija

estas

homaro

lingvon.

klopodi

en gloro por Ia tutmonda

lapenna.

harmonias

asociojn

internacian

keree-

eü personaj

Sed ni dezirus,

en Azio Universalajn

organizu

provojn

ai Esperanto.

manieroj

k. c .• tute konvenas.

IIkordigas
kapablu

astronomion;

homoj el êiuj landoj

lingvo ; sed êinoj kaj hindoj.

eü internacia

noj kaj indonezianoj

me dicinon,

por kulturitaj

Tameno ni kontreüstras

de interlingvo

dialektoj

kemion,

utilas

por

plej baldau

etinqi

homaro.

kaj en latindevena

kaj intermedi. embrutarembrutir. ximp/e - simp/e. sencer - sincero medecina - medicianglaj.

En kataluna

estas entremig

na. k. t. p. por pli ordinara

kaj por pli intelekta

sencoj.

Ek-

medecina por rimedo kaj medicha
por medicina.
sencer por komp/eta kaj sincer por sincera.
Krome. estas
grekdevena
metamoriosi apud latinida transformació. kiel po/ig/ot kaj p/uri/ingüe. amori kaj disforme. po/icrom kaj mu/ticotor inter aliaj. eu Esperanto povos eviti tian multobligon?

POR PAROLlGO:

zemple:

Imagu

ke okeidenta

teologo

por

omnipotenca.
omniscia
ai orientaj
samideanoj?
Certe.
vortojn

teknikismoj
k. t. p.
slavoj

Kiel

enkondukes

tio

kaj araboj.

neologismoj?
kunmetitaj

por Esperanto

êu

ekzistes

ni ankau devas

nur pro lroa enveno

singardemi

kontrau

de

malbone

vortoj ?

Ia

impresos
êinoj

eu dangero

kaj

Kiu Ia plej multe laboris por kaj en Esperanto?
plej bone konas gian spiriton ?

Kiu 111

56
57

eu

iu povas

uzado je gi?
profunde
konas

projunde

koni lingvon

é'u vi kuragas

opinii

longa

kaj persista
kion vi ne

?

c:

de pensi kaj pezi, de

u vi konas Ia etimologion
morfozi kaj fransformi ?

ranto

enteü

pri io grava.

é'u azianoj jam organizis
en sia Kontinento
?

c u ekzistejrnulta]

Universalan

[urne]o]

Kongreson

esperantistaj

mefa-

JUSTECO

de Espe-

en Azio

PENSO KAJ SENTO

?
lau legoj?

Kiu lego estas preferinda.
konvena aI nur kelkaj ?

iu konvena

aI êiuj popoloj

eü iu

Jes. sed lau universalaj.

lau ojiciele],

imperiaj

kies êefa malamiko

tuthomaraj

postulo],

superregoj.

eü dangero

estas

por justa

kaj paca

legoj.

Universala
imperio

Ne

justeco,

lau politika

star-

punkto.
eu

vi povas

eviti subjektivecon.

kiam vi celas

justecon

Per kornpreniqo,

?

kaj popoloj,
Kiu rezonado

êu

pensado

estas
sujiêes

pli varma

: senta

ai homaro

eü pensa?

se estus

eble.

varma.

Sed

c

homa

ekvilibro.

êu homara

?

animo

ekvilibro.

estas

[acila ?

êiam

ekvilibre.

harmonia.

êiuj, êe kiuj estas vi mem ?

agadi

ceie

egoista;
Nura
kaj hornero

Kion vi opinias
58

pri troa altruismo

por

?

okazigas

homaraj,

-

homaro

estas

amigi

justecon,

generalan.
pensado
agadas
movadon

-

super

rezonado

generalaj

konvinko,

interrilatado

sentadon

ke Ia rnalverme

01 Ia pure spekulativa

kaj popolo
aI

eviti

estu

povas

agado.

universalan

kornunen,

pli lau sentado

pli multe

Komuna

01 Ia
koro,

estas

la

efikienla
de genio

de Ia animo.

komunan

kontrau
efikas,

Jes.

pli forta

kaj eê neevitebla.

Ia forto. Ia efiko

malmulte

de homoj

pensado.

move do] sentado.

necese,

de Zamenhof. de êiuj genioj,

oni devas
u vi kapablas

intencas

[ido, t. e. varma
hornero,

eu

oni

Sed

[ustecon, kontrau

partiema.

gis kiam gi animigis.

01 lau pensado.

nur tiern, kiam gi etendigis

Homo
Pensado

en Ia animon.

59

lingvo•

KULTURO
Eê kulturo
volis

malamikigis

estas

Ia sola,

kiu meritas

malfaeila,

grandaj
mano],

angloj,

Sed

l.e kataluna

romanoj,

verkisto

li

tiun [ekton.

pretendi,
Europo

ereboj,

au

en

Ameriko,

ebriigi
unikeco.

pro

temas

pri

internecie,

lingva

latina.

anqle,

hispana

akceptenda.

Ee

Ia hispanen,

italan

oni kuragis

alia

de iu el tiuj lingvoj

pure
sen

devigus

lerni Ia ordineren

Ia eliejn,

Tial. nur solvo
Íinqvero,

de

Kanado

kiel

kapabla

fundamento

-

faros en konsento

por

Unu grandan

rondon

okcidentaj

komprenilo.

Post ekzameno

ka; pripensado

lau

dirlte,

malgrau

Kontrilu justeco

interkomprenigon,

deüren

frmilian.,

de eminentuloj,

Au se li havus spiriton,

au simpligitaj

«Sur

unu Ia alian-

ordinaraj
Ia supre

spirlton-

Ia sentoformo

Komprenante
-

senkore.

êar tia lingvo

de

havas

tia lingvo.

homaran

formon. li ne kreus lingvon.
En Ia lastaj [are] venis aI mi kelkaj proponoj

ideojn.

senspiritan.

havas

hei

respekto

universala

kiuj kreis

sed ne kapablon
pri alpreno

por universala

[Inqvo]

mi devis

mia okcidenta
oni ne poves

facileco
esperi

konkludi
por

tie]

pacon

kaj

kaj universaliln.

lingvo,

Esperanto,

gis Australio,

lingvo

ke Ia tu ta mondo
simpligo.

estas
akceptu

POR PARO LIGO :

Fakte. simpligo

eniro en Ia ordinaren,

Ia simpliçon,

ja ne uzus

ne estus

lingvon,

lingvoj

lia solvo estus unu el tiom da provoj

kiu naskigis

sentojn.

okcidenta

estus nur ia trompa

êar Ia naturuloj

senspiritan

mem

veles kredi. ke ia sirnpliçite

proponi,

eü anglan

de

pro

ke Okcidento

pri helpa

Zamenhof

lingvon

MEZO KAJ EKSTREMOJ
Kiam

êies.

Ia solvo estus malvarma. sensenta,

êar êiu] naturaj

kompreniloj.

okezes tro ofte simile: okcidentanoj

esti

oni ne povas

ke okcidentano,

siajn principojn,

neutrala
La popoloj

ko-

ne longe

povas

ne akceptus

Se Zamenhof

ger-

supereco,

pretendas.

mondo

ne estus natura,

francoj,

nenies.

por tia kreajo.

Kaj Ia homaro

eü blindigi,

pri sia kulturo

estas.

Ia

genio

tiu trornpiqo

hispanoj,

ke kompreneble

rezignu

Sed ke dangere

mision trudi ai Ia cetera

[ortulo]

estas

kaj aliaj mal-

Certe

Carles Solde vila entaü
asertis.

ke okcidentano

ai orienta.

nomon.

kej kredi pri propra

forteco

ê ar

êe svisoj, belgoj

rusoj k. a. povis trornpiqi

sia grandeco,
mentis

tiun

preskaü ne ebla

popoloj.

popolojn.

estas Ia vera kulturo, Ia trudinda,

kredi, ke ilia kulturo

supera,

en

homojn,

kiu

ekzemplegis
pri tia nenieseco-êieseco
!
Sed eê tiukaze. se ne estus genia kreinto

ka; tiel

ili nerekte

projunde

vi difine

diferencigas

spiriton,

animon.

personecon

kaj

ka rakteron ?

post Ia simpligita.
el mezo

êu

de hindo-eürope
sirnple

ka; riêe

Kio vin agigas

pli fervore.

pensado

eü sentado?
GI

GO

lau via ku/turo,

eu vi ligas
temperamento?

êu

vi identigas
kaj re/igion ?

liberon

êu

troa

forto

mu/tajn

êe individuo

g/asojn,

êu

kaj êe popo/o

lau

au

vi

Ia

vino

trinkata?

via

identigas

povas

ebriigi

da vino, kio estas trinkata?

kiu estas

verbo, en Ia dua kazo
opinias, kion vi spertis ?

re/igio

kaj amon?

re/igion

Se vi trinkas unu g/ason
trinkas

lau via

?

KONSTANTE

Se vi

Lau japanll

trinkas Ia trinkanton.

ESPEREMO

proUnu e"a

Kion vi

konseia

internaeia:

ê JJ

ma/granda

dangerigi

raj?

kiel Andorro

de a/iaj

liberon

Kiusenee

stato

popo/oj?

aü Monako

povas

en-

Kiaj statoj estas dange-

estas vino kaj popo/forto

kompareb/aj

geniaj

intuicia,

tistoj, êiuj paeaj

senfine
aI propra
perforton?

faris Kar/o

So/devi/a

ku/turo kaj aI oriento?
u supera forto rajtigas

ê

ri/ate

pri okcidentano

ê u supera
superregon

ku/turo rajtigas

êu
estas

okeidenta

iu okeidenta

lingvo

estas

trudenda

lingvo

p/i perfekta

aI êiuj popoloj

]

êu

aI êiuj II/iaj okcidentaj

?

62

c; • simp/igita.
lingvo

?

naeia

lingvo

estas

justa

solvo por inter-

lingve,

melvarrniqis,

orga-

pri Esperanto

velkis.

lIi estis

pri nia afero.
kllj eltenadi:

por Esperanto,
influa,

Se ili
senfine

Se êiuj,

nia movado
altira.

iel

kiuj se

estus nun

Ankau

[orto

na nur Ícqiko, argumentado.

eminentulojn

zernplis

pro sia esperfinigo,

movado

sufiêe

dri Ia projito,

pli mal-

gramatike,

ni semu kllj semu konstante.
kaj, pro poteneo,

Ia esperandes

i/i ne estis

ili devis tion kompreni,

hornaron,

Ni memores
naeia

eê eminentaj

ne estus perditaj

jam tre potenea,
konvinkas

bezonas

sed ne tiel ke ili ne trornpiqis
IIlmenau

êu,

spirita.

eminentaj-sa

ili lacigis,

da semoj perdigas,
niluziigis

profunda,

au magia,

Ia no mo de Ia lingvo

pliboniqo,

por homara

gesamideanoj,

esperemaj,

sminente],

trornpiqis,

?

batalantoj

eü arte

êu logika

au angela:
esperon

se Ia pliboniqo estas

[ecile

nize-seience
Kiun komenton

trllfoj Zamenhofaj,
êu homa

Esperanto.-Senfinan

Multaj

?

FRAPANTE

da projito
mallonge

de Esperantujo,

ia

kiuj malbone

ek,

pro tio ke ili ne trovis en nia
ali ia

!.

enteü gia alveno.

Eble

ili malesperis,

lIi estis generaloj


kiuj

63

lacigis,

forlasis

bataladon

[oje

lutilis ai si kaj ai sia idealo,
ragon

anteü

JUS

kaj scion. Tiuj iam eminentaj

estis sufiêe sentemaj
to, ai Ia profunda

keüzo ke

ridindigi

guloj laborantaj
normele]o]:
kemio,

industrio,

neniu

lando

Universala

postulata

ne estas

longe

vivas,

dum tiom

Tiuj pioniroj

timis aga-

Por strangajo:

universala

sed malbonaj

okupiqes,

kun dolaroj

stran-

laboradas

metio: eklezio,

por

muziko,
lingvo

en

priokupiqes.

kaj sterlingoj,

malforta

Certe

Sen

en Esperantujo

ne

esperantistoj.

multe

oni povas

senfine

kaj gradoj
Kondiêoj

tiuteme.

kaj maljuneco
êar senjinej

de jun- maljuneco:

sejnes

eê senatente
ai li facilaj,

Ia aspektoj

sukcesigeblaj,

êu

eü alia?

por konscii

au kompreni

belaj,

mala-

kaj li gin verCiuj en-

altiraj.

eê kurage bataleme.

Li sin

Elrevigoj,

sistemo

soveôe],

vesto?

nie praveco?

Ia

malka-

ai êiu] soguloj,
aliaj,

na li

!

por ilia bo-

longan

au alia,
tempon

tre simpla?

Lu

malhonestaj

universala

Ankau

iu aga-

ke tuj estu komKe Ia kornplekse

? Kaj tuj venu ai ni beno ?

junaj kaj june sagaj
! -

predikas

ne estas

Kial ni pretendu

nia bonvolo,

juneco

sageco

êu

sagu-

iaj angeloj

pri iu afero

hipokritaj,

ma-

klopodado.

proprajn

ne bezonas

ke li agis lupe en safida

en niaj vicoj.
-

-

siajn

malsagaj,

bonfidon?

en lupa vesto!

Jes, nur sage
sindonemo

kaj iomtempe

ion, kio por aliaj estas

pli-malpli

batalanto,

kaj junaj

ke Ia homoj -Ia

ni multe]

pri [ero] por kiuj ni sentis

tas dumvive

junuloj

sin obeema

stultej,

êu

tuj lernu Esperanton

imagemo,

abunda

paca

ne indaj ke iu strebadas

ni êiuj ne estas

diro pri homo,

nur sagaj

abomenos

malsagaj,

pri iu temo

kondi-

be ldeü laciganta,

eü ai senprofita

kredante

homaro

kiel infanoj.

pri risko] eü dangeroj.

optimisme

baldau

estas stultej,

ê i tiuj

samideano,

êar li malkovris

kaj malbonemojn

tiu neeviteble

das

Ia neivulo kiu forgesas

nia ceio,

entuziasmo,
estas

obeemaj,

por

ke êiuj homoj tuj farigos

prenota

estas vigleco,
viveco

estas

kaj

restas

kredema

ni õiu] ne aperis
êe homo,

militanta

porêiam,

La naivulo

ambicio

me ljunulc, posedes,
egoista.

pli juna 01 junulo

estas

Esperantosolvon,

-

avara,

êu pro timo ai ridindigo

Kun ni longe,

malrapidemon.

ordonemo,

maljunulon.

en Esperantujo,

eê plej maljuna,

loj.

Li farigas

ludemaj

de junulo

c e [unulo

atingi.

karakterizas

lesperema,

zorgemon,

mastremo,

Ju pli multe mezagulo,

pli multe volas
êoj generale

poste,

estas infanoj seriozaj

ridemaj,

fidemo.

riêeco.

Sed

pripensemon,

kreskas,

das safide

kaj mezaguloj

donas ai êio entuziasme,
64

pri juneco

homoj,

sas entrepreneme
treprenoj

diskuti,

intermiksitaj

kiel maturaj
vareco.

diskutis

potenco,

no.

JUNAJ KAJ MALJUNAJ
Oni

sekvigas

Pli 01 amemo,

pablojn

estus Esperanto.

malsukcesas

seniluziiqo]

sekvernaj.

litera-

en êiuj Kontinentoj.

kaj La Vojo,
lingvo.

aperante

Normaluloj

nur stranguloj

lIi ne

spirito de Esperan-

arto, scienco,

estas angla

Sen La Espero
Esperanto

verda!.

religio,

postulata,

turo kaj scienco,
animo

nia lingvo

alia

malsukcesas.

komerco.

lingvo

ideo,

malfidelis.

en sia [ernilio eü socio,

por idealo

oficiala

Kaj tiel ili ma-

kiu fidis ilin, ilian ku-

samideanoj

ai Ia interna

da irnite]o] kaj 'plibonigoj.
di senprofi~,

venko.

ai Ia popolo

Idealismo,
Seriozeco,

homoj

pri nia afero

entuziasmo,
bonfido,

res-

optimismo,

pacienco,

per-

!.

65

Ni kore memoru
oniroj

entaü

le ai nia ceio.

IIi estas sagaj,

pri homara

naturo

samideanoj

el~enantaj

maro estas
-

Hazarde

-

samideanojn

kiuj estis

jaroj, kiuj ankorau

gvidas

inteligentaj,

konsciaj,

honorindaj

esperantistoj.

dumvive

en Esperantujo

pli honorindaj

01

mi konstatis

heroan

kaj de eüstrelie
estas

eminentajn

kvardek-kvindek

Banham

por

multaj en Esperantujo.

iama pioniro
nia afero.
Sekretaj

c, vi konsideras

pieü

Kaj êiuj humilaj

Oronchat
tiaj

êu vi estas senfine

ai ho-

malvenkinta!

de franca
Nekonataj,

eu homaro

baldau

eu

lingva

sango

eu eminentulo

POR PAROLlGO:

eu

Esperanto

ê u vi

povas

esti juste

havas ian lingvan

diferencigas

inter

êiuj ordinaraj

ê u vi

êies?

kaj homaran

de Zamenhof,

precipe

magia

spiriton?

esperema?

sangas

morojn ?

herooj

[orto] de nia mova do !

eu vi opinias

Kial Esperanto

Ia genion

/ogika ?

pri nia afero,

pro amo

velkinta,

laboradon

niaj

nin fide-

Kian?

spirifo kaj interna ideo de Espe-

êu

estas

slmple

afero ?

ke nacia

lingvo

influas

pri iu erto eü scienco

eü sirnple]

bonvole

nura logiko,

c, [orto

estas

por nacia

estas

spirito

eminentulo

?

pri

aferoj ?

rekonas

viajn erarojn

argumentado,

estas

eü trornpiqejn]

êiam

profunde

efika?

ia argumento?

ranto ?
êu

ê u paco

kontreü

justeco

estas

c, vi prejeres

Kion vi pli satas : gustan au iustan ?

Kiel vi opinias

Ia nomon

iam [orto konvinkis

vin ?

laudinda?

Esperanto

por internacia

lingvo ?

ê u viaj
povas

venki au konvinki

samhejmanoj

opinias

homon?

pri Esperanto,

kiel vi?

eu vi

ilin konvinki?

66
67-

êu
Ôu

• l.e Espero»

kaj • La Vojo

vi diferencigas

korpan

efikas

I

junecon

por Esperanto

kaj spiritan?

?

Kiun vi

preferas?

êu

vi estas

ludema

eu

vi estas

ridema

eü ripozema?

Kial?

"

au ploreme?

TAMEN, ANTAUEN

Kfal?
Apud

seniluziiqoj ?

eu vin influis travivitaj

universala
l:u

vi estas

esperantista

l:u

vi konas

iun tian ?

gadis

dumvive

klopodi

por Esperanto

vi estas

~angema

eü persistem

Mi konas

a?

senriajte

eü maljuste

c u vi iam
l:u

se vi konscias

ke vi trornpiôis

kaj rnelpreve

tas utopia
ni homoj

vin kapablas

aü hipokritis

~ajnigi vin ~afo por sekcesigi

lupan

agon

filologoj,

68

ofte oni ~ajnigas

sin lupo kaj agas

kiel safo?

estas

ke Zamenhof,
lingvan

êiujn

pri lingvoj

de Zamenhof.
kaj linvoj

solvoprovojn

poliglotoj?

lau tradiciaj

anteüjuqoj

Iingvo,

eü kiuj kredas

eu

ke ne estas

es-

ne iras nian vojon,
lingve

per

interpopola,

ne estas

nur tiaj estas,

ke nur nacia

[ilolo-

eü ili eviden-

interkornpreniqes

kaj eê pli projunde: per internacia,

lingvistoj,

de
vojoj.

ke Esperanto

homo,
Tamen

tute

problemon,

kaj lingvistiko,

eü ili nur asertas

terhoma amsento, fratemo.
Aliflanke.
êu ni, eu en nie movado,
kredas

Cu

rivaloj

Tio ja

sub kiu ili a-

el Ia Zamenhofaj

fusaTo de malkompetenta

el êiuj landoj

Esperanto,

?

de vi?

Ia fakton

eê kiam ili profitis

poliqlctismo:

tigas senpotencaj

agas ?

soveqis

Ia etiketon,

Ia fakto este s Ia sama.

ne sangas

tiajn eminentulojn

solvo,

interkomprenado
Ia solvon.

70 jeroj, solvis plej gravan

filologoj,

gio, qrarnetiko,
Cu vi persistas,

lingva

serêantaj

kaj ke tiu solvo venke dis, dum 60 jaroj,

?

eminentaj
eu

de

ili nun ~angas

milito,

lingvistoj
enteü

solvo

interlingvistoj

êu

gis Ia fa~ista
Profesiaj

ne konata
l:u vi intencas

move do por

novejo l

ne estas

veterano?

nia

movigadas

trafa solvo

in-

gramatikistoj,
kiuj ankoreü
klasika

lingvo

se ne ili gin

69

kreis?

Ni sentas

kaj pensas,

kiel Zamenhof

pio de eütorol, ke ni êesos
lernos

iun ejn konkurantan

vos pli da senco
povas

01

planligvon,

Esperanto

okezi ke en Ia mondo

kau dum kvindek
konstatis

multajn

nentuloj

kontrau

zi ke Zamenhof

farigi

noblega

ekzem-

kaj senkondiêe

se montrigos ke fiu hauniversa/a. Sed hazarde

estas kelkaj

jaroj farigis

lingvistoj,

esperantistoj
filologoj

kiuj en-

kaj hazarde

de solvo] kreitaj de oficia/ai emi-

malsukcesojn
Ia popo/a
estis

-

labori por Esperanto,

ZamenhofaTo.

genio

Hazarde

kiel Kristoforo

SPIRITA FUNDAMENTO KAJ
LlNGVA AMPLEKSEBLO

povus oka-

Kolumbo

J.

S.

Bach.
Dum ni atendas
6111e laboru
facila

tiujn klarigojn,

por Esperanto,

solvo lingva kllj senta!
estis pli longa,

nia literaturo

kaj nia solidareco.

organizitaj

dormadi,
lingvaj

Akademioj

pli evidentiga
Neniam

kiel nun. Eê Ia Akademio

êar tiel spontane
povas

bone evoluas
dormadi

gaj, kiam Ia respektivaj

lingvoj

na bezones

!.

kuracistojn

homare,

univer-

plej efika, generala

Kaj tial des pli kurage

êar spertado
bone

ni popole,

kiu montrigis

por

de nun,

estas

ta kaj por plej rnalelte

esprimoj,

kiuj taüqas

ceio, signifo,

senco.

por

cio thou, tu, por vokado

kaj ai Dio

tiel firme

kaj

besto.

estas plej elementa

de Esperanto
Esperant~.

povas

Cetere,

pli-malpli

estas sanaj kaj fortikaj,
(Verkita

ciuj
lon-

kaj tute
en 1954)

o, ankau

Poezio

ê u ne
ê u sublima ne

kaj por plej al-

Memoru

nia lingvo,

ni estis

dum periodoj

En multaj lingvoj

kaj

eê se nur,

kaj ai servisto,

infano

kaj plej

alta

kaü-

zo kaj ceio por lingvo 7.

por skriba lingvaTo, Arto IInkau

estis komenco

estas sube lima kaj super

êu

7

sublimi ne sencas pasigi korpon

vapora-plej

malpeza-de

pleja

altigemo kaj movi gemo 7.
la katalunll verkisto Noel
vo: embaü
-estlls,

plej simplej

de solida-plej

flllemo

Clarassó

kaj malsirnpla]:

kiel vivo, nediskutebla-vivo

peza-al

kaj statikeco
kornperis

poezio-li

ai pleje

poezion
enkeü

eü vive]o,

lima?

poezio

ai viasertis
eü po-

eziejo.

Modernaj

Faru demandaron
anta~a
70

teksto.

por paroligo

pri Ia

teson

esploroj pri poezio,

konkludigas,

kontraü

kredo

ke êefa

ke poezion

muziko de frazoj

vortoj.

poezia
konsistigas

fare de projesoro
afero

estas

precipe

F. B. Be-

poezia

senco,

ritmo kaj rimo -

Do, poezi e senco-amo

kaj dezire,
71

sujero

kaj espero-estas

[onto

de lingvo

por viva do,

[onto

de

se dum Ia lastaj

internacia

cent jaroj aperis

lingvo,

kaj nur Esperanto

tiu fakto kredigas

ke nur Esperanto

cia lingvo

kiu naskigis

KADO;

atingis
estas

multaj

provoj

grandan

bona,

movadon,

Ia sola

DE lAS

kADO,

lA TOT'

JAM

interna-

HOMOZE

NACJES
TEMP'

Kiu ne kapablas

por

poezie:

MAlAMIKETE

KUNUNIGARE

SO

no, milokaze
bezonas

INTER lA POPOlOJ

lA OBSTINAJ

PER LA SANKTA

AMO

kaj espero:

Oratoroj
certe

tllksan

liberon

permesis,

kaj verkistoj

postulas

mem sentis,
dank'

eldiris

solvojn,

de ordinara
tiajn postulojn.

ai akuzativo

homan,

lingvan,

en 1955,

plene

kiuj sajnas

eü melo]te,
naturon.

tute su-

homo. Zamenhof
Kaj tial

montrebla

z-gin

anteü-

li havigis

per

finigo,

idiotismojn.

kllj li

li prejun-

Tio, kion plenega

regis en Ia spirito

sin-

Cle-

de Zamenhof

soigu.

kaj simila ai tozo.

liberemo

Simpluloj,

eüdis,

?

eu,

evoluis

tamen,

rnelqreü

Ni hodiau

êies eraroj

Manders

ho], Downes

kaj Manders

gramatikistoj

kaj vortaristoj
pri -ata,

-ita

tiuj pri odije. (= mi diris)
en hispana

ê uni,

nia gepatra

konstatas

tan Krestomation,

Diskutoj

lingvo

mem [eris plej diversajn

lingvo;

sien, vojon.

ne audas

esperantistoj,

erarojn

en nie interna-

kaj nia helpe

lingvoj,

ne

?

komentas

Ia Downes'ajn

êu

kaj legas

malnovaj

kaj (usajoj

ke Downes

estis

êiu] trovu en Espe-

sie n medion,

gepatra

?

en Esperantujo,

poetoj,

en Esperantujo

plej diversajn

erarojn

cia lingvo

kaj pardonemo

teknikistoj,
nacia,

t

tian dangeron

inter rozsimila kaj rossimila, tiu

konfuzon

sagaj.

tiu ne

eviti ke Ia senvoêa

Kiu rimarkas

rozosimila

bone

de Esperanto.

per vortoji-

kaj mestona,

z kaj t por

eviti sonan

ne legis,
kaj deziro,

inter mezfana

inter

povu elekti

êiutage

senco-amo

fundamento

eê se plej escepte

de komprenis

72

spirita

eê ne pravigeblaj

sentis,

rimo

kllj idealo-poezill

Ia entaüen

ranto sian lingvon,

DISBATITAJ.

akuzativon

kaj verkado.

skribi vokalon

ni êiuj en nia propra,

BAROJ

elklarigi

kaj deziras

genie

DIVIDITAJ:

poezio-lingvo-

vivo.

tiu diru êiem mi vidas Petro; kiu

diferencon

la Zamenhofa

DE MILJAROJ

SED DISSAlTOS

Poezio-kauzo

perflullj,

DEBA.

MUROJ

en parolado

Kiu ne audas

renaskigis:
FORTE STARAS

sujero

lingvon:

kapablas gin signi, tiu meritas Íiberon por Petron vidas mi, Petron mi vidas, Mi vidas Petran, vi:las mi Petron, mi Petron
vidas ... Tia libero permesas nuancigi lau [onetiko, emfazo, to-

ESTA!

IN FAMILJE

gramatike

nigo sed nur per frazkonstruo,

senvoêigu

Kaj poezie

internacian

ple] sim pia kaj plej malsimpla-kiel

vivo por lingvo,
Sekve,

tre juna, kiam li kreadis

Ia Fundamen-

rirnerkojn:

estas êiu] pravaj,-kiel

kaj Zamen-

malsamopiniaj

en êiuj linvoj,
en

Esperanto

kaj .he dicho.

pri tiu punkto

estas

kOfTlpareblaj

ai

(= mi estas dirinta)

kaj pri multaj, senutile

kaj uti!e

73

oni povas
bona

senfine

parolanto

esprimu

argumenti.

Fine

kaj êiu bona

sian penson,

oni devas

en êiu lingvo

plej

klare

plej korektan

qre-

kaj riêan eü riêigeblan

lin-

verkento

sian ideon,

ke êiu

konkludi,

por atingi

literaturistoj

postulas

precizigeblon
Cervantes

el cabal/o.
êevalo

ebleeo
ziqojn

verkis sian Don

li ne povis uzi nur Ia vorton

cabal/o

por

Ia

Kaj Ia hispana

lin-

rocin, rocinante, penco, jamelgo,
cha/ate, a/azán, alhamel. corcel, rnelqreü

jumento,
almeti

sennombrajn

suplementojn

por komprenigi

preei-

kiel cabal/o de carrera (= kurêevalo),

En kataluna
pau,

cabal/o de montar

lingvo ekzistas

babau,

lIuç, rue, talos,
pallús,

Don Kihoto.

derivita

por nuancigo:

ga, (= sargêevalo),
nifaei,

pri cabal/ero,

Kihoton

de Ia cabal/ero

rajdata

hamelgo,

kaj nuancigeb!on.

Tamen

gvo bezonis

flekseblan

IIonze,

tarambana,

literaturisto

banau,
sabatot,

ne rezignas

por stulta: beneit,
pastanaga,

tarumba

cabal/o de car(= rejdêevelo}, k. c.
ximple,

bleda,

estaquirot.

be-

capsigrany,

encantat,

gamarús,

k. a. krom [rezej esprimoj.
akribi nur per malmultaj

ge-

ma/riêa kaj kompatinda, li bezonas povra. Apud kuracilo kaj medikamento,
apotekisto
bezonas ankau vortojn pilolo, p/astro, smira!o, pulvoroj, laksigilo,
ba/zamo k. t. p, Tiel êiu fakulo. Estas ankau Ia universala influo
eü [orto de vortoj: familiars, popu/ara, ekviva/enta, kiuj sin trudas apud familieca kaj familia, popoleca
kaj popo/a, egalvalora. ê u ev;teblaj au evitindaj ?
neralaj,

ordinaraj,

Kiam,

enteü

1909, nia pioniro
74

vortoj:

Ia V.a

apud

Universala

kaj elstara

verkisto

Kongreso
Pujulã,

lingva

eütoro:

verkoj

ai kataluna.

sed daure

Ambau

nuna bibliografio,

eble

seieneistoj

eklernintaj

fama tradukinto

en multe]

ho-

La unua,

de grekaj klasikaj
ne sufiêe riêa

Ia Plena

embeü definitive

Vortaro

kaj Ia

restus en Esperantujo.

landej

rilate

de multaj neologismoj

du dangerojn:

kaj tial ili altiros

tre junan
Riba.

plej bona katalun-

konsiderata

almenau

li va-

ai verkistoj

kaj

nian Iingvon.

Tamen, enkonduko
prezentas

Carles

tiam trovis Esperanton

Se tiam ekzistus

Simile ni povus konstati

en Barcelona,

Ruyra, kaj tiam

kaj projesoron

Ia dua, hodiau

por literaturo.

Esperanton

Joaquim

poeton

jaroj forpasinta,

a) poemoj

malmultajn

estos

legantojn;

uzo de tiaj vortoj-ekzemple,

hispanoj

aü «poazie]
malfacile

b) diversa
komprenos

vortojs

komprenataj
kompreno

kaj

kaj uzos tur-

pa senee demallerfa.malvig/a.
dum por italoj gi seneos ma/honesta, ma/pura, por aliaj gi siqnijos ma/bela. Ni memoru ke
male: amase,

Ia tuta esperantistaro

Ia poemojn

ai malgusta

de Zamenhof,

kempreno

[ecile kaj sate legis kaj komGrabowski

k. e., sendenqere

demallerta.malvig/a.malhonesta.ma-

pura, ma/bela.
Ni devas
afero.

Feliêe,

esti kurage
nia movado

kigis, kaj Ia sukceso
êiuflanke

konsciaj

pri êiaj ver e]oj rilataj

post Ia dua terura

êe Unesko

devigas

ai nia

milito, multe

forti-

nin pli kaj pli serioze

servi ai nia afero.

Kiel eminente

en Barcelona,

Naeioj,

lerte,

ton êe Unesko.

klere kaj

kaj instruis

rbis [aman literaturiston

prenis

eü tre

propagandis

diau plej elstaran
anteü

matikeeon.
gvon,

fervore

nin reprezentis

nun nova eminentulo,

Edmond

Ivo Lapenna,

Prival êe Ia ligo de
defendas

Esperan-

75

Ke mil semoj

perdiqes,

zo resemi konstante.
Se por sarna signifo

banejo.

apud

ni sirnple
cizigo

ando

pure]o,

Homaj
Kontraue.

Íinqvon,

peroli:

ni ne povas

ni volas ebsolute
Esperanto

S EN Y

kauKiam movado

difektoj

atakas
estas

purigi aeron,

estas lingvo

êu strnuanci-

naturaj.

se ni volas absolute
ni ne povas

kun spirita

prenema.

spirl, ni bezonas

te-

pacienca,

por homoj.

pardonema.

Ia konantoj

la konsona
luna

lingvo:

ebligis

kaj malforta

kiel Ia

por eviti malprogreson.

kaj tial tre saga: êiam kom-

tolerema.

de latindevenaj

el senyor

anteüviderne,

singar-

arenys,

(

lingvoj.

fama estas Ia kata-

= senior = sinjoro)

ferreny,

de seny,

company,

kiu alprenis

muny,

sencon

kvalitoj

karakterizaj

de vera, ideala,

tre elstara

vorto iel kredigis

Tiel konkludus

ankau

Humboldt

.Sinjoro •.
kveliton,

kvalita-

kaj aliaj

lingvis-

estas ia influo de Ia vorto ai Ia uzantoj

ai Ia verto,

sed

[onetike ebligo

kaj tial

prudento,

ke ni, Ia katalu-

noj, havas Ia vorton, êar ni havas Ia esprimatan
ron, de seny.

bony;

de sago.

Tiu katalunlingva

tojo Certe

el senex.

ny (= nj) estas ojte êe vortjino en kata-

fonemo

vortiqo

spertinteco,

sed teranoj.

fundamento

malriêa

necesa

sinjoro estis Zamenhof.

luna vorto seny

neeviteperfektigi

komenca.

dema.

êe

mal-

estas

sago estas nepre

Granda

singardemaj.
malseneto,

êar ni ne estas dioj. sed homoj. Se

e eron, êar ni estas ne êielanoj

nia, ankoreü,

por pre-

êu p/ago

pro eventuala

Ni estu skrupulemaj.

blaj. sed traviveblaj.

ran, surteran

ambau

tuj. kiam nian lingvon

era reto. fuseto.

konteksto,

au malaperos

eü restos

en nia lingvo.

sed ne ektimegu

samideanoj

strando kaj p/ago.
marbanejo.
riverbanejo.

lau cirkonstenco],

Arkaikigos

post vorta batalo;

go eü utilo

riverbordo.

plej bone

eü belsoneco.

por Ia bonaj

eniris nian lingvon

merbordo,

elektu

estas

kaj de êi-tiu]

por gi en kataluna

plej

lingvo

multe efikis por gia estigo.
la ketelune]
do. devas
ciadon
afero

anta~a

teksto.

por paroligo

pri Ia

kiel estis

nia Majstro

pri êiaj baroj,
malsagaj

Kompreneble.
ramenton,

kiujn povas okazigi

eminentuloj
malfacile

personecon.

en Ia mon,

por faciligi

Ia funk-

de nia mova do. Ni êiuj estu bonvolaj.

pro nia manko de seny-sago.

ai homaro

Faru demandaron

esti sagaj

kaj progresadon

evitemaj

kaj êiuj samideenoj

esperantistoj,

Sed

ni mem

kontrau

Kiom da malbono
kaj eminentaj

malsaguloj!

estas sangi nian karakteron,
atentemo,

bonvolo,

nia

kauzis
tempe-

ja povas

iel

efiki.

77

7G
.,

POST tA VENKO

ESPERANTO, NATURA LlNGVO
Ju pli deüres
riado.

Antau

estas

artefarita.

Esperanto,
jardekoj,
Poste,

ni generale

idente

eê en nia teo-

konsentis

ke nia

estas

eltiritaj

kiel naciaj

lingvoj,

el naturaj

tial ke gi estas

logika, faeila, familiara, intima.
Sed estas fakto, kiun mi ne vidis gis nun elstarigita,

eblis

pli fad/e,

ai mi konstati
pli korekte,

kas en Esperanto
berieh,

Masaehs,

kaj Grau-Cases
vo. êu

Solá, Hernández.

Poetoj

tute nekonataj

en sia gepatra
Franeujo

lingvo?

kaj Anglujo,

[acile,

êu

en Nederlando,

ne okazas

same,

ne faktas

spontanee

kaj faeile

parolas,

paroladas

ranto

01 en sia naeia lingvo?
Se tia fakto estus principe

eü ver-

Gurná,

AI-

eu,

en naeia

ekzemple,

kaj Finnl!lOdo,

Polujo,

Helenujo

eü verkadas

mideanoj?

78

gi nian lingvan

eelon,

interrilatigi

tatanoj

kiel internacia,

venkon,

uzado

malsamlingvaj,

ni enteüsente

kunfrateeo:

se Esperanto
mondo,

gi estos

kun britoj,

estos

usonanoj

kiel dua lingvo,
kaj valonoj,

Kaj multaj

statoj

malsamligvajn

kaj eê en Ia Nova

pio. Tiam Ia komuna
raj komunaj

enhavas
dua lingvo

internaeiaj

-

-

ne estos

sa-

ençle.
eê sams-

konsideros

rusa, hispana,

litis samlingvaj.

Komuna

gvo. Eê komuna intereso.
el komuna

gin

ekzern-

pJ.i amikiga olla ceteenqle, franca,

popoloj

germana,

ne evitis

militojn.

dum barbare

intermi-

pli efike unuigas

Esperantista

estas

en Ia

kunfrateeo

01 komuna
rezultas

lin-

preeipe

idealo.
plurlinqvej,

terlingva;

kaj rnelpecon,

alie], êia

rneljusteco

eiigas

idealo

popolojn

Kanado

en

eble

atin-

nun ke ni

k. a. se ni parolas

Foje, paee kunvivis malsamlingvaj

pli

generale.
idealo

kiel faktas

de Esperanto
kiel flandroj

\ funkeios

ne plu estos

atingita,

s ma-

se ni êiuj povos

sia dua lingvo.

En statoj
konstatebla

malhelpo,

en Ia civilizita

pri nia afero;

ai nia kompreno.

erebe, k. a. Kaj ni seias ke lingva komuneco

en Espe-

interese estus profunde enketi kaj gin pristudi.
Kion vi observis, kion vi seias tiurilate, pri viaj enlandaj

definitivan

de esperantista

kiel interlingvo

Se ordinara

konsciiôes

gi aperas

01

kaj a-

ke iuj esperantistoj

"lU velkon

Mal nova Mondo,

lingBaghy

verkis en Esperanto

Australio

liaj landoj

Ta-

kiel Artur Dornénech

pro verkajoj

nature

en

paroladas
lingvo:

en aliaj landoj?

ne pli bone,

kiu eble

kiuj pli nature,

samideanoj
parolas,
gepatra,

estas

Kiam ni enteüvidas
laperon

êien iri sen lingva

trovata

nur en Katalunujo.

01 en sia hejma,

ne sarna okazas

kaj Kaloesay

ke estas

pli elokvente

tia]

povas

tion meritas.
Mi vere intime konas nian movadon
men,

lingvo

lingvoj,

10m post iom, ni êiuj pli projunde
pli klare kaj pli perspektive

iom post iorn, ni trovis gin pli kaj pli na-

tura: tial ke giaj elementoj
ke gi evoluas

des pli gi neturiqes

ni vidas pacon,
kiam regas

originas

pri Ia vero. Kaj ne estas

rnalpecon,
bona

kiam estas justeeo

trudo de unu lingvo

in-

kontrau

êefe kiam homoj kons-

argumento,

ke homoj

estu

senkonseiaj.

79

Pli 01 Ia lingvo

mem, Ia justeco

rantismo,

per komuna

unuigas.

kunfratigas

ndo kaj Kanado
lingva
pleten

justecon,
lingvo.

fratecon
nego

01 sirnplan

per justeco.

kompreneblo
popolero

pro lingva
tutmonda

Pli fratece
oficialaj
nacioj

lingvan,

super

baroj

aliaj,

lingvoj,

01 belgoj
plurlinqvej,

kie oni volis kunfratigi

rekoni

lingvojn.

justeco,

mo, êar maljusteco
lingvo.

privilegion

ê efa

por pacigo

komprenigo:

va triurn]o,

estis

ne

ekziste

paco

pac
01 mel

kiam iuj veles

pri justeco

nian esperantistan

samrajtigo
Tiallin

bone

io pli grava

oni ne volas

Nur idealo

Kaj en êiuj
Ia sernlende-

trudi

konstatis,

okezas

inter

obsadls

êiuj homoj

homaranismo.

ke kiam ne rega

01 malkapablo

por inter-

kompreni.
interhoma

pri realajoj

diferencaj

fô,.,..ntataj,

'1".'

eü profunda

baro kontrau

interbatalas,

tuthomara.

de «Boleun.

justeco,

01

svisoj kun Iri

en lando

se temas

I,,, tiel

eliej,

ceio de Zamenhof

Redaktoro

Se

IMPONA TRANSCENDO
I'e

sup

por havigi

lingvo.

spontanea

pli granda

Eê sarnjernilieno]
kontrau

kaj popoloj

interlingva

kun uriu ojiciele

tie ne ekzistas
estas

-

komprenigilon.

e nteü Ia unua rnondrnilito,

êiujn

d
kun

kaj malfllcil

li klopodis

-

komunan

pll

pli kom

idealon:

Ia du grandaj

malsemeco

intol

01 utilon

pli projunden

eü statoj

interlingva

80

li celis justecon,

lingvoj

neütralan

kunvivis,

nojn, oni devis

sama

unuj

en Svisln

Tial Zamenhof

komunecon

pli grandan,

de

justeco

enlandanojn.

Kaj kontrau

au privilegio

de esp

kaj samrajtig ••,

dum en aliaj steto]

01 nur pri lingvo.

li sentis

celata

Interlingva

enlandanojn,

malamikigas

inspirigis,

helpa

interlingva

por êiuj samrajta

nin tutmonde.

unuigas

maljusteco

projunde

dua lingvo

pentrataj,

eü Picasso

-

lau epokoj,

III ••rninte

lingvon,

IIIIIIlkado,

parolado-verkado

samprovineanoj

I.ktoj

kaj dialektikoj.
pentrokulturon,

kunjretecon

eê post nia lin9

Tamen,

~,."dIlS
~umunan
I•• ~tlkoj,
"lrens

kastilan

verkistoj

Ia Esperantokulturon
eê se niaj pioniroj
tiel difereneaj

sernerte]
pentraj

kiel tiuj

samlingkreis

kaj

pentraj

êiuj

Ia

aliaj

Tute simile, idente,
ekde

Ia Majstro,

eivilizaeion,

lingve

de Caravage

kaj de Van Oyck, de Murillo

pentristoj

verkistoj

novan

Sub êiuj personaj

kaj
kaj

personaj

lingvon.

aperas

Téniers
dialektoj

samepokaj,

kej cratcroj,
kaj

-

Ia respektivaj

tiuj kaj êiuj

kaj tiuj grandaj

kurage,

evolua

arto, kiel pentrado,

kaj Cervantes,

~•• t1l1ingvaj kreis Ia kulturan
esperantistaj

fluktua,

samnaciaj,

kiel diferencaj

akcepti

leü skolo] kej eütoroj.

Ia respektivaj

-

~ nmunan
I•• "rnndaj

estas
farigas

Samepokaj,

11"I.ktikoj I Lope de Vega

, .e

lau Veláz-

Ni devas

de homaro

kiel diferencaj

objetoj

eü Van Gogh,

eê en sama epoko,

dllncado.

1/,,1\ Oyck -

samaj

ke ili estas

diferencaj.

ntlme, ke vivo eü mondo
,lil.llnea

«objektoj.,

kaj el êiu homo,

êu lau Greko
senjine

Prlvol kaj Klllocsay.
deürlçcs,

«eksteraj.,

ai êiu homo

tiel

projunde

diferencaj

dialektoj

kaj de Greko,

kaj de Goya,

kiel

kaj diade

estas Ia ko81

muna sento:

ke blua koloro.

êiela

ruga sangon

kaj [ejron. Tiel same

koloro, simbolas

purecon,

kaj

sub êiuj personaj

lingvaj

dia-

lektoj estas Ia komunaj zemenhoje]
sento.

por interkompreno-animo

noski,

kompreni.

ekstera

afero.

k%gio,

ke lingvo

eüropen

naciaj

lingvoj.

internaeia?

êu

ne

kaj 'nova

Ni devas ag-

melpli objektiva

estas

per franca

kulturon,

fundamento

de Esperantujo.

kaj tial pli f/uktua.

Sed ternen,

prene,

lingva

o/ meteria,

kiel vivo. bioloqio, animo,
fingvo

homaro

kaj per enqle,

kreis,

kaj per

p/i universa/e

per

Do, êesu timoj. kaj enteüen

psi-

interkorn-

rusa-precipe

Esperanto,

prudente,

per internaeia
estas

/ingvoj

lingvo

universa/a.

konstancaj
plenen

transcendon

precipe

singardeme,

videble

okazanta

Waringhien.

Ni ankorau

82

kaj plena

Sekve

inter popoloj.
de sentoj

en

vortaro.

Post Privat: lapenna.

to. esperantologio.

kunfratiga
evoluas

ja

a/ cir-

ne vidas

nun priparoli

to ja estas sufiêe provita.

êiujn lingvajn
Ni devas

ge sagaj kaj sage kuragaj.
Neniam ekzistis civilizaeio
mento.

Kiern nacia

spirito.

En esperantista

ternacia

spirito.

ternacia

civilizacio.

vas elstarigi.

lingvo

problemojn.

esti sagaj

sur natura

homaro

en Homarujo

kiu fine efektivigos

en gi estis

rezigno

kaj eê nacilingve

Jen transcendo

ja devas

regas

Esperan-

sed kuragaj.

neütrele lingva

kreis eivilizacion.

Do unuejo]e

pri homaranismo.
Tia transcendo

el nia mova do au kon-

kurafunda-

imperia

pri internaciigo
ni verkas

provigas

lau in-

spirite

in-

de nia move do, kiun ni deIa belan

revon

de

Zamenhof

imponi ai ni.

Ia

per Esperanto.

spirito

povos

esti-

civilizaeio.
plej norma/e:

unue

kontrau êi-ties viktimeco

bero]. Konsekvence

rimedo.

kaj esprimo

atenteme

civilizaeio

a/ hornero,

melemrkeco

gramatiko

de

kreskas.

pro lingvaj

por solvo.

de Zamenhof

/a perspektivo

bata/ado.

kaj plenhomere

tuthomara

naskigis.

animo kontrau
plena

kulturo,

lingvo

de Zamenhof

ris klopodon

spirito,

de nia propaganda

en Ia mondo

Esperantujo
amo -

eê civilizecioj,

kulturoj.

kaj plenhornere

de

Eb/e nur per neutrala

estigis

kreitaj

Eb/e ni mem, Ia esperantistoj.

problemoj

gi unuejoje

estas

·trau gi.
Ni povas

parodiojn

de priva ta. de naeia lingvo;

sage!
Se per naciaj

ni venkis krizojn, malsenojn,

naskigis

/i sujeris, ofeEsperanto

kun

Prival rakontis pri vivo
Esperanto.

Poste

Post Zamenhof:

venis

Kalocsay,

Post amo, juro. Post Esperan-

Faru demandaron

por paroligo

pri Ia

Post rejtoj, [ortc.
ne venkis rniliternen,

imperieman.

homaron;

sed

antauaj tekstoj.
83

DIALEKTlKO, TEORIO
- TEMPERAMENTO
Jeccb Bronowski,
Avoto

en .HEROlDO.,

.Teorioj
sintojn,

1931

M. A., Ph. D., lau esperanta
(febr. 1956):

pri Ia Universo

Iogas

nino kiel

ne nur racie sed temperamente.
ke, filozofie,

forte mal/ogis

Ia noeio

de komenco

lin. Kaj lemaitre

komencis

sia teorio "kontraudirante
Ia vortojn
ramentoj jam neniam malaperis •.

ankau

konfesis

en

naturordo

Ia unuan proklamon

de Eddington.

de

siajn elpen-

de Ia nuna

de

la du tempe-

ATENTIGO
Kompreneble,
memorigas
tio povas

mi ne nur plene

Ia Zamenhofan

averton:

servi aI êiu] kiel modelo

di Ia lingvon

de pereiga

disfalo

konsentas,

sed memoras

.Ia Fundamenta
de esperanta

je diversaj

kaj gar-

dialektoj •.

Tial mi petas bonvolu ne miskompreni Ia specialan
por kiu mi uzis Ia vorton dialekto
en êi tiu verko.

84

kaj

Krestomastilo

ALUDITAJ

pago
traduko

Eddington

PERSONOJ

.

sencon,

Alberich
Attlee
Avoto
Bach
Baghy
Balmes
Benham
Bateson
Bean
Benavente
Benot
Bevan
Blaas
Blanquer
Bourlet
Bronowski
Brown
Cambó
Caravage
Carner
Cervantes
Cholopov
Churchil/
Clarassó
Col/a
Collinder
Col/inson
Coro mines
Croce
Dante

78
12
84
70
57, 78
16,17,19
66
71
46
49
41
12
46
32
11
84
47
34, 35
81
49
27.34,49,74,81
22
11.22,25
71. 72
46
46
46
41
16, 18, 24
27,34,41,46

pago
Domênech
Downes
Dronchat
Dyck
Eddington
Eden
Eisenhower
Emerson
Engholm
Fabra
Faulhaver
Gogh
Gõthe
Goya
Grabowski
Grau
Greko
Gumà
Jouvet "
Heine
Hernández
Humboldt
Jespersen
Kabe
Kalocsay
Kant
Kewaseki
Kolumbo
Lanti
Lapenna

78
73
66
81
73
11
27
3
57
41
49
81
34, 56
81
49, 75
11, 78
81
78
32
12
78
16,20,77
41

49
46,78,81,82
6, 56
46
70
11
7, 75
85

I
..JJ

pago
Lemaitre
84
L1ul/
34
Lope
19. 81
Manders
41.73
Mao-Ce- Tung
27
Maragal/
12
Masachs
78
Marble
46
March
49
Marr
22
Moll
41
Molotov
11
31
Montsant
81
Muril/o
46
Neergaard
12.56
Nietzsche
11
Per6n
81
Picasso
7.46.57.75
Privat
Proust
Pujulà
Ramstedt
Régulo
Reier~ol
Riba
Rubens
Ruyra
Sanchis

86

81.82
11
75
46
33. 46
46
75
81
75
41

pago
Saussure
Setiilii
Shakespeare
Shaw
Schwartz
Solà
Soldevila
Stalin
Stojan
Tolstoj
Urtiko
Valera
Valéry
Velázquez
Viginski
Vossler
Wajsblum
Waringhien
Wiener
Wilson
Wüster
Zamenhof

17. 41
46
34
12,23
11
78
60.62
22. 25
41
27
50. 51
19
11
81
11
12
46
46. 82
46
6. 23
46
6.7.8.9.10.11
12.14.15.17.
18.19.26.28.
41.42.43,44,
46.47,49,51,
52.53,59.61,
67.69,70,72,
73,75,77,80
81,82,83

BONVOLU

~

.-

111\~o
I

Ó

6

q
q
q
12
14
20
14
113
46

~iO
~.2
~8
lJ2

111

I
I
I

118

lia
1>8
l.q
10
11

linio
-1

3
22
21
21
22
7-8
14
15
2
7
5
9
14
17
17
2
12
14
14
13
2
11

KOREKTI:
diru

diras
dialektico

dialektiko

comprenigi

komprenigi

comprenemu

komprenemu

legante

leginte

aüdante

eüdinte

imitante

imitinte

Nietzche

Nietzsche

spriore

apriore

Gumboldt

Humboldt

povis

povas

palatumi
Reieral

voêumi
Reiersol

plibonigon

plibonigon

filologian

filologan

harmonia

harmonie

01

aI

aü-


senriajte
êu

vin

sekcesigi

senrajte

o,

ne

ni

ke

-ke

de seny

vi

sukcesiqi

je seny

87

INDEKSO

NOTOJ PRI lA ENHAVO
Pa

-

Mia. via kaj ideal a
Kredo

kaj vero

Nacia

kaj internacia

Filozofoj

fi
8

1I

kaj filologoj

Politikaj

16

solvoj

Angla.

franca

Esperanto

kaj Esperanto

kaj pasiva

lingvistiko

poliglotismo

kaj Esperantujo

Doktrino

kaj lingvo

Dangero

kaj lingvistika

lamen.

4
lego

Spirita

frapante
enteüsn

2
41

Justeco
Konstante

21
2r.

5
59
b

,

b9

fundamento

71

Seny,

71

Esperanto.

natura

lingvo

78

Post Ia venko

79

Impona

81

transcendo

Dialektiko.

teorio

Atentigo

-

temperamento,

84

84

Personoj

aluditaj

8:1

Bonvolu

korekti

8/

88