Você está na página 1de 64

lAGERlOF

Prezo: 2 kr.

INGO

LA RINGO
)E

LA GENERALO
DE

SELMA LAGERLOF

Tradukis 8tellan

Engholm

lU.
\j
\~

fi

r'\.0)~'1)

STOCKHOLM
!<lI,DONA

soe.

ESPERANTO

-

FÕRLAGSFÕREN.

ESPERANTO

u.p .a,

I.
Mi ja scias, ke en pasinta tempo trovígís multe da
homoj, kiuj ne konis timon. Mi aüdís pri tre multaj, kiuj ãatís promeni sur ununokta glacio, kaj
kiuj ne povis imagi pli grandan plezuron 01 veturadon kun trokuremaj êevaloj. Ekzistis ke1kaj, kiuj
ne hezitis kartludi kun êefsergento Ahlegârd, kvankam oni ja scíís, ke li manipulas per Ia kartoj, tie1
ke li êiam gajnas. Mi scias ankaii pr.i ke1kaj aiídacaj
uloj, kiuj ne timis komenci vojagon vendrede aü
sidigi êe mangotablo kun te1eroj por dek tri personojo Sed mi vere âatus ekscii, êu iu e1 tiuj estus
havinta kuragon meti sur sian fingron Ia teruran
ríngon, kiun estis posedinta Ia ma1juna generalo
Lõwenskõld" en Hedeby.
Estis tiu sama ma1juna generalo, kiu hav.igisal
Ia Lõwenskõldoj nomon, bienon kaj nobe1econ, kaj
tiom longe, kiom iu e1 ili ankoraii logis en Hedeby,
lia portreto pendis meze inter Ia fenestroj en Ia
granda salono en Ia 'supra etago, Estis granda
pentrajo, alta de p1anko gis p1afono, kaj unuamoSture-Tryckeriet,

Stookholm,

") Bonv. rigardi Ia notojn en Ia fino de Ia libro.

1938.

5

.1

mente oni rícevis Ia impreson, ke estas Karlo Ia
dekdua mem, kiu staras tie en blua jako, grandaj
ãamgantoj kaj kolosaj refalditaj botoj, firme starantaj sur Ia êaktabule ornamita planko, sed kiam
oni iris pli proksimen, oni ja ekvidis, ke estas viro
de tute alia speco.
Estis granda kaj kruda kamparanvizago, kiu levigis super Ia jakokolumo. La viro sur Ia bildo âajnis naskita por sekvi plugilon dum sia tuta vivo.
Sed malgraü Ia granda malbeleco li aspektis kieI
prudenta, fidinda kaj bona viro: Se li estus naskita
en nia tempo, li estus almenaií skabeno kaj prezídanto de komunuma estraro, eble li apartenus eê
aI Ia parlamento. Sed êar li vivis en Ia tempo de Ia
granda herorego, Li íris en militon kiel malriêa soldato, revenis kieI Ia fama generaIo Lõwenskõld kaj
ricevis de Ia ãtato rekompence por siaj meritoj Ia
bienon Hedeby en Ia paroho Bro.
Cetere, ju pli oni rigardís Ia portreton, des pli
oni toIeris Ia aspekton. Oni kredis ekkompreni, ke
tiaj estis Ia mílitistoj, kiuj staris sub Ia komando de
rego Karlo kaj plugís por li sulkon tra Polujo kaj
Rusujo. Estis ne nur aventuruloj kaj kortegaj kavaliroj, kiuj sekvís lin, sed estis guste tiaj simplaj
kaj seriozaj viroj kieI tiu sur Ia portreto, kiuj âatis
lin kaj trovis, ke li estas rego, por kiu oni povas
vivi kaj morti.
Kiamoni
rígardís Ia portreton de Ia maljuna
generalo, íu el Ia Lõwensk61doj ordinare staris

6

"b- .-

preta rímarkígí, ke tute ne estas vantamo êe Ia
generalo, ke li tiom detírãs Ia ganton de Ia maldekstra mano, ke estas videbla sur ,1a pentrajo Ia
sigelríngo, kiun li portas sur Ia montrofingro.
Li
ricevis tiun ringon de Ia rego - ekzistis por li nur
unu rego - kaj Ia ringo estis kunprenita sur Ia
bildo por montri, ke Bengt Lõwenskõld estis fidela
al li. Li ja estis aüdínta multe da amara plendo
kontraü sia reganto, oní kuragís aserti, ke li per
malprudento kaj aüdaco metis Ia regnon gis Ia
rando de pereo, sed Ia generalo tamen restis fidela
aI li. óar rego Karlo estis viro, kies egalulon Ia
mondo neniam vidis, kaj spertis tiu, kiu vivis proksime al li, ke ekzistas plí belaj kaj altaj aferoj 01
Ia gIoro kaj prospero de tiu êi mondo, por kiuj oní
povas bataIi.
Same kiel Bengt Lõwenskõld
volis kunhavi Ia
regoríngon sur Ia portreto, li volis kunporti gin
ankaii en Ia tombon. Ankaií en tio ne influis vantamo. Ne estis lia dntenco fanfaroni per tio, ke li
portas sur sia fíngro ringon de granda rego, kíam
li aperos antaü Nia Sinjoro kaj Ia êefangeloj, sed
ebIe li esperis, ke Ia ringo servos kieI rekonsigno,
kiam li eniros Ia salonon, kíe sídas Karlo Ia dekdua
kun êiuj siaj batalantoj, tiel ke li ankaü post Ia
morto povos resti proksíme al tiu viro, kiun li servis kaj adoris dum sía tuta vivo.
La regoríngo do restís sur Ia montrofingro de Ia
maldekstra mano, kiam oni metis maIsupren Ia êer7

.

,_

_._~_

kon de Ia generalo en Ia masonitan tomboêambron,
, kiun li arangis por si en Ia tombejo de Bro. Multaj
el Ia êeestantoj bedaiiris, ke tia juvelo akompanas
mortinton en Ia tombon, êar Ia ringo de Ia generalo
estís preskaii same konata kaj fama kiel li mem.
Oni rakontis, ke estas bom da oro en gi, ke gi sufiêus por aêeti bienon, kaj ke ne ma1pli valeras Ia
ruga karneoloê, sur kiu estis gravurita Ia monogramo de Ia rego, Oni opíníís genera1e, ke tio donas

Sed kvankam multaj estus povintaj deziri, ke i1i
posedu Ia grandan valorajon, ekzistis neniu, kiu
serioze pensis pri alproprígo. La ríngo kuâís en
âraübofermita êerko, en masonfermita tombokelo,
sub pezaj ãtonplatcj, neatingebla por eê plej kuraga
ãtelisto, kaj oni opiniis, ke tiel estos gis Ia fino de
Ia mondo.

honoron alIa filoj, ke ili ne kontraüstaris Ia deziron
de Ia patro sed lasis lin konservi Ia trezoron.
Se Ia ringo de Ia generalo en Ia realo estís tia,
kia gi estas pentrita sur Ia bildo, gi estis malbela
kaj pezforma objekto, kiun nuntempe preskaii neniu
homo volus porti SUl' fingro, sed tio ne malhelpas,
ke oni ege alte taksis gin antaü du jarcentoj. Jen,
oni devas konsideri, ke oni tiam devis transdoni al
Ia âtato êiujn ornamajojn kaj vazojn el valora metalo, kun nur malmultaj esceptoj, kaj ke oro devís
lukti kontraü Ia taleroj de Goertz3 kaj ãtata bankroto, kaj ke por multaj homoj oro estís io, pri kio ili
aüdís, sed kion ili neniam vidis. 'I'iel Ia homoj ne
povis forgesi Ia oran ringon, kiu senutile estis metata sub êerkokovrilon. Oni preskaii opiníís, ke estas
nejuste, ke gi kuãas tie. Oni estus ja povinta vendi
gin en alia Iando por multe da mono kaj doni panon
aI multaj, kiuj havas nur pajlon ,kaj arboâelon" por
vivteni sino
8

11.
En Ia jaro 1741 en marto forpasis en fido al Dio
generalmajoro Bengt Lõwenskõld, kaj kelkajn monatojn poste en Ia sarna jaro okazís, ke mortis pro
disenterio malgranda
filino de kavalerikapitano
Gõran Lõwenskõld, Ia plej aga 'filo de Ia generalo,
kiu nun Iogís en Hedeby. Oni entombigis âin en
dimanêo tuj post Ia diservo, kaj êiuj pregejvízitantoj akompanis Ia funebran procesion al Ia tombo de
Lõwenskõld, kie Ia du grandegaj tomboplatoj staris
levitaj sur Ia randflankoj.
La volbo sub ili estís
ma1fermita de masonisto, por ke oni povu meti Ia
êerketon de Ia mortinta infano apud tiun de Ia avo.
Povas esti ke tiu kaj tiu, dum Ia homoj estis
kolektitaj êirkaii Ia tombo kaj aüskultis Ia enterigriton kaj Ia funebran paroladon, pensis pri Ia regoringo kaj bedaiizis, ke gi kuâas kaâíta en tombo,
'9

sen utilo kaj gojo por iu ajn. Eble trovígís ankaü
iu kaj alia, kiu flustris al sia najbaro, ke nun ne
estus tute neeble atingi Ia ringon, êar verâajne Ia
tombo estos masonfermata nur Ia sekvontan tagon.
Inter Ia multaj, kiuj okupígís pri tiuj pensoj, estis
ankaü terkultunísto el Mellomstuga en Olsbyn, kiu
nomígís Bârd Bârdsson", Li tute ne estis el tiuj, kiuj
faris al si grizajn harojn pro Ia ringo, Kontraüe,
Kiam íu parolis pri Ia níngo, li diris, ke li havas
tíel bonan bienon, ke li ne bezonas envii Ia generalon, se li estus kunpreninta eê buêelon da oro en Ia
êerko.
Staranteen
Ia tombejo li kiel multaj aliaj ekpensis pri Ia rimarkinda afero, ke Ia tombo estas malfermita. Sed li ne ekgojís pro tio. Li maltrankviligis. "La kapitano espereble lasos fermi gin jam
hodíaü posttagmeze", li pensis. "Estas multaj, kiuj
sopíras Ia ringon."
Estis ja afero, kiu tute ne koncernis lin, sed iel
farigirs por li pli kaj pli viva Ia penso, ke povus esti
dangere lasi Ia tombon nefermita dum Ia nokto,
Estis nun en aügusto, Ia noktoj estís mallumaj, kaj
se oni ne fermus gin jam en tiu êi tago, êtelísto povus kaâirí en gin kaj preni Ia trezoron.
Kaptis lin tieI granda maltrankvilo, ,ke li ekpensis, ke li iru al Ia kapitano por averti lin, sed li ja
sciís, ke homoj konsideras lin naiva, kaj li ne volis
farigi ridobjekto. "Vere vi estas tute prava en tiu
êi afero", li pensis, "sed se vi montros vin tro ínte-

10

resita, oni priridos vin, La kapitano, kiu estas prudenta homo, eerte jam prizorgis, ke oni fermos Ia
truon."
Tiuj pensoj tiom okupis lin, ke li ne rimarkis, ke
Ia entombiga eeremonio fínígls, sed restis êe Ia
tombo kaj estus restinta ankoraü longe, se Ia edzino ne estus veninta kaj ektirinta lian manikon.
"Kio estas?" si diris. "Vi ataras tie êi kaj fiksrigardas unu solan punkton kiel kato antaü mustruo."
La terkuIturisto ekmovigis, levís Ia okulojn kaj
trovis, ke li kaj Ia edzino estas solaj en Ia tombejo.
"Estas nenío", li dirís. "Mi nur staris kaj pripensis ... "
Li volonte estus dirinta al Ia edzino, pri kio li
pensis, sed li ja sciis, ke Si estas multe pli saga 01
li. Si nur opinius, ke Ií faras aI si neneeesajn zorgojn. Si dirus,ke Ia fermo aii nefermo de Ia tombo
estas afero, kiu koneernas kapitanon Lõwenskõld
sed neníun alian.
Ili komencís iri hejmen, kaj kiam Bârd Bârdsson
do estis turninta Ia dorson aI Ia tombejo, Ia penso
pri Ia tombo estus devinta forlasí lin, sed tiel ne
okazis. La edzino parolis pri Ia entombigo: pri êerko kaj portantoj, pri proeesio kaj funebra parolado,
kaj tiam kaj tiam li aldonis vorton, por ke si ne rimarku, ke li nenion seias kaj neníon aüdís, sed baIdaii Ia voêo de Ia edzíno sonis kvazaü el fora malproksimo. La eerbo komeneis rnuelí Ia antaiiajn

11

pensojn. "Jen, estas dimanêo hodiaü", li pensis,
"kaj Ia masonisto eble ne volas fermi Ia volbon en
Ia ripoztago. Sed tiuokaze Ia kapitano ja povus doni
al tombfosisto taleron, por ke Ií gardu êe Ia tombo
êi-nokte. Se nur estus tiel bone. ke li trovus tiun
penson!"
Subite li komencis paroli Iaiite aI si. "Mi tamen
estus devinta iri alIa kapitano. Mi estus devinta ne
atenti pri tio, ke homoj ridus pri mí."
Li tute forgesis, ke Ia edzino iras êe lia flanko,
sed li rekonscíígís, kiam si subite haItis kaj fiksrígardís lin.
"Estas nenío", li diris. "Estis nur tiu sarna afero,
pri kiu roi pensis."
Poste ili daürigís sian iron kaj baldaü estis en
sia domo.
Li esperis, ke tie Ia maltrankvilaj pensoj forIasos
lin, kaj tio verâajne estus okazinta, se li estus povinta okupígí pri iu laboro, sed nun estis ja dimanêo.
Kiam Ia familio en Mellomstuga estis manginta
sian tagmangon, íris êiu al sia direkto. Li restis
sola en Ia domo, kaj tuj kaptis lin denove tiuj
pensoj.
Post ioma tempo li Ievis sin de Ia benko kaj eliris kaj striglis Ia êevaJon kun Ia intenco rajdi aI
Hedeby por paroli kun Ia kapitano. "Alie oni certe
âtelos Ia ringon en tiu êi nokto", li pensis.
Li tamen ne realigis Ia intencon. Li estis tro
timema. Anstataila li iris al najbara bieno por

12

paro li pri sia maltrankvilo kun Ia tiea mastro, scd
li ne trovis lin sola, kaj denove li sentis sin tro tímema por paroli. Li revenis hejmen kaj estis dirinta
nenion.
Li enlitigís tuj post Ia sunsubiro kaj decidis, ke
li dormos gis Ia mateno. Sed li ne sukcesis endormigi. La maltrankvilo revenis. Li nur turnis kaj tordis sin en Ia lito.
Ankaü Ia edzino kompreneble ne povis dormi, kaj
post ioma tempo si volis ekscü, kíal li estas tieI
maltrankvila.
"Estas nenio", li respondis en Ia ordinara maniero. "Estas nur iu afero, pri kiu mi pensas."
"Nu, tiel vi diris plurfoje antaüe hodiaú", dirís
Ia edzino, "sed nun diru al rní, pri kio vi pensas.
Certe vi ne havas pIi dangerajn aferojn en Ia kapo,
01 ke vi povas rakonti ilin al mi."
Kiam Bârd aüdís Ia edzinon diri tion, li ekpensis,
ke li povos dormi, se li obeos âín.
"Mi nur pensas pri tio, êu oni fermis Ia tombon
de Ia generalo", li diris, "aü êu gi restos nefermita
Ia tutan nokton."
La edzino ridis. "Pri tio pensis ankaü mí", âi
diris, "kaj mi kredas, ke same faris êiuj homoj, kiuj
estis êe Ia pregejo hodiaü. Sed tia afero ja ne devas
forpreni de vi Ia dormon."
Bãrd ekgojís, kiam li aüdis, ke Ia edzino tieI facile traktas Ia aferon. Li sentis sin pli trankvila kaj
kredis, ke nun li povos dormi.

13

~.

Sed apenaií li reprenis konvenan kusmanieron,
antaü 01 revenis Ia maItrankvilo. Li vídís, kieI eI
êiuj direktoj, eI êiuj dometoj venas êtelíranta] ombroj, êiuj eliras kun Ia sarna inteneo, êiuj direktas
siajn paâojn aI Ia tombejo kun Ia nefermita tombo.

\

Li kIopodis kuâí senmova, por ke Ia edzino povu
dormi, sed doIoris Ia .kapo, kaj svitis Ia korpo. Li
devis senêese turni kaj tordi sino

1,1

La edzino perdia Ia paeieneon, kaj si proponis duone âerce :

li

"Kara edzo, vere âajnas al mí, ke estus pli bone,
ke vi Irus aI Ia tombejo por rigardi, kieI statas en
Ia tombo, 01 ke vi kuâas tie
kaj Jetas vín de flanko al flanko sen dormi eê por momento."
êí

Apenaü si parolis gis fino, antaü 01 Ia edzo sal tis
el Ia lito kaj komeneis surmeti Ia vestojn. Stajnis al
li, ke Ia edzino tute pravas. Estis nur duonhora
vojo de Olsbyn aI Ia pregejo de Bro. Post horo li
denove estos hejme, kaj poste li povos dormi Ia
tutan nokton.
Sed apenaií li estis ekster Ia pordo, antaü 01 Ia
edzino penais, ke estos terure por Ia edzo dri al Ia
tombejo tu te sola, kaj si rapide saItis el Ia lito kaj
surmetis Ia vestojn, ankaií si.
Si atingis Ia edzon en Ia deklivo maIsupre de OIsbyn. Bârd ekridis, kiam li aüdís âin veni.
"Cu vi venas por gardi, por ke mí ne âtelu Ia ringon de Ia generaIo?" li diris.
14

"KieI vi paroIas!" diris Ia edzino. "Tion mi ja
selas, ke vi ne pensas pri tia afero. Mi eliris nur por
helpi vin, se vi renkontus Ia tombporkinon aií Ia
mortoêevalon",
Ili iris rapide. Jam noktigis, kaj êie estis nigra
mallumo krom mallarga Iumstrío sur Ia okeidenta
êielo, sed ili tre bone konis Ia vojon. Ili interparolis
kaj estis en bona humoro. Ili ja nur iris al Ia tombejo por rigardi, êu Ia tombo estas nefermita, por ke
Bã.rd ne bezonu eerbumi pri tio en Ia Iito.
"Stajnas al mi tute nekredebIe, ke Ia homoj en
Hedeby povus esti tieI riskemaj, ke ili ne masonfermus Ia Iokon de Ia ringo," diris Bã.rd.
"Nu, tion ní baldaü ekscios", diris Ia edzino. "ôu
ne estas Ia tombeja muro, kiu estas tie êi apud ni ?"
La edzo haltis. Mirigis lin, ke Ia voêo de Ia edzino
sonas tieI gaje. Tamen ne povas esti eble, ke si havas alian inteneon 01 li per tiu êi promeno.
"Antaü 01 iri en Ia tombejon", dirís Bârd, "ni
devus interkonsenti, kíon ní faru, se Ia tombo restas
nefermita."
"Fermita aií nefermita, mi ne seias, ke ni havas
ion alian por fari 01 iri hejmen por enlitigi."
"Jes, komprenebIe. En tio vi estas tute prava",
diris Bârd kaj denove komencis iri.
"Oni ne povas atendi, ke Ia tombejpordo estu nefermita je tiu êi horo", li diris tuj poste.
"Certe ne", diris Ia edzino. "Certe ni devas ieI

15

-~

transiri Ia muron, se ní volas viziti Ia generalon
kaj esplorí, kieI statas por li."
La edzo denove ekmiris. Li aüdís nelaütan sonon
de falantaj stonetoj kaj vidis tuj poste Ia figuron
de Ia edzino süuetígí kontraü Ia hela strio en okcidento. Si estis jam supre sur Ia muro, kaj tio ja ne
estis malfacila afere, êar gi estis nur du futojn alta,
sed estis strange, ke si estas tíel fervera, ke si ISUprenír'ís jam antaü li. "Jen! Prenu mian manon, kaj
mi helpos vin supreniri", si diris.
Tuj poste ili havis Ia muron malantaü si kaj íris
nun sllente kajs'ingarde inter Ia maIgrandaj tombaltajetoj.
Foje Bârd míspaâis kontraü altajeton kaj preskaü
falis. 8 ajnis aI li, ke li sentas, kvazaii íu estus metinta sian piedon antaü Ia lian. Li tieI ektimis, ke li
tremis, kaj li diris sufíêe laüte, por ke êiuj mortintoj
komprenu, kieI bonintenca l'í estas:
"Tie êi mi ne voIus iri, se mi havus maIbonajn íntencojn."
1

"Jes, certe ne!" diris la edzino. "En tio vi tute
pravas. Sed jen, tie ni certe havas Ia tombon."
Kontraii Ia malheIa nokta êieIo li nekIare dístíngis Ia Ievitajn tombopIatojn.
Tuj poste ili estís êe Ia tombo, kaj ili trovís gin
nefermita. La truo en Ia tombovoIbo ne estis remasoníta,
"Tio êi âajnas aI mí vere malzorga," diris Ia edzo.
"Estas ja specíale arangíte por eImeti êiujn, kiuj
16

selas pri Ia trezoro kaãita tie êi malsupre, al plcj
terura tento."
"Certe ili fidas al tio, ke neniu kuragas fari ion
kontraü mortinto," diris Ia edzino.
"Ja ne estus tro pIezure maIsupreniri en tian tomboêambron," dirís Ia edzo. "Salti malsupren en gin
ebIe ne estus tre malfacile, sed poste oni verâajne
devus resti tie kieI vulpo en vulpofosa]o."
"Mi vídís antaütagmeze, ke oni metís malgrandan
ãtupetaron en Ia tombon," diris Ia edzino, "sed
certe oni almenaii forprenis gin."
"Vere mi volas esplori tion," diris Ia edzo kaj
paIpe serêis vojon alIa tombotruo. "Ne, imagu!" li
diris. "Tio êi superas êion ímageblan. La âtupetaro
ankoraii staras tie êi."
"Vere estas malzorge," konsentis Ia edzino. "Sed
tamen âajnas al mi, ke ne estas tiel grave, ke Ia
êtupetaro staras tie. êar tíu, kiu Iogas tie êi en Ia
profundajo, certe povas defendi sian posedajon."
"Se mi nur estus certa pri tio!" diris Ia edzo.
"EbIe mi tamen almenaü forportu Ia 'stupetaron?"
"Mi opinias, ke ni tuêu nenion êe Ia tombo," diris
Ia edzino. "Estas pIej bone, ke Ia tombofosisto morgaü trovu Ia tombon precize tia, kia li forlasis gin."
Ili staris kaj fiksrigardis en Ia nigran truon, nedecidemaj kaj senkonsilaj. Ili ja devus írí hejmen
nun, sed retenis ilin io sekreta, ío, kion neniu eI ili
kuragis eIparoIi.
2

17

1,1

"Jes, roi ja povus lasi Ia âtupetaron start tie, diris
Bârd fine," se mi nur scíus, ke Ia generalo havas
poteneon forteni âtelistojn."
"Vi ja povas malsupreniri en Ia tombon, kaj vi
vidos, kíom da poteneo li havas," diris Ia edzino.
Estis kvazaií Bãrd nur estus atendinta tiujn vortojn de Ia edzino. Jam en Ia sama momento li estis
êe Ia âtupetaro kaj mal supre en Ia tombotruo.
Sed apenaií li staris sur Ia êtonplanko en Ia tom-'
boêambro antaü 01 li aiídis knaradon de Ia âtupetaro
kaj rimarkis, ke Ia edzino sekvas lin.
"Ankaií vi do venas tien êi?" li diris.
"Mi ne kuragís lasi vin sola tie êi kun Ia mortinto."
"Nu, mí ne kredas, ke li estas tre dangera," dírls
Ia edzo. "Mi ne sentas iun malvarman manon, kiu
volas premi Ia vivon el mi."
"Nu, vidu, li ne volas fari ion kontraií ni," diris
Ia edzino. "Li ja seias, ke ni ne intencas âtelí Ia
ringon. Sed kompreneble estus alia afere, se ni
komeneus malfiksi Ia êerkokovrilon."
Tuj Ia edzo palpe serêis vojon al Ia êerko de Ia
general o kaj komeneis palpi laii Ia kovrilo. Li trovis
âraübon, kiu havis krueon sur Ia supro.
"êio estas tie êi kvazaií arangíta por âtelístoj,"
li diris kaj samtempe komeneis singarde kaj lerte
malfiksi Ia êerkoêraübojn.
"êu vi ne sentas ion?" demandis Ia edzino. "êu
vi ne rimarkas, ke movígas sub Ia êerkokovrilo?"

18

"Tie êi estas trankvile kiel en tombo," diris Ia
edzo.
"Certe li ne kredas, ke ni inteneas forpreni de li
tion, kion li plej alte taksas," dlrís Ia edzino. "Alia
afero estus, se ni deprenus Ia êerkokovrilon."
"Jes, sed pri tio vi tamen devas helpi min," diris
Ia edzo.
Ili levis Ia kovrilon, kaj nun ne restis plu ebleeo
bridi Ia sopiron pri Ia trezoro. Ilí malfiksis Ia ringon de Ia veIkinta mano, remetis Ia kovrilon kaj sen
iu ajn plua vorto âtelirrs el Ia tombo. Ilí prenis Ia
manon unu de Ia alia, kiam ili reiris tra Ia tombejo,
kaj nur kiam ili jam transgrímpís Ia malaltan gnejsomuron kaj trovígls sur Ia vojo, ili kuragís diri ion.
"Nun mi komeneas kredi," diris Ia edzino, "ke li
volís, ke estu tiel, Li ekkomprenis, ke ne estas juste,
ke mortinto konservu tian juvelon, kaj tial li memvole donis gin al ni."
La edzo ekridegis.
"Nu, vere vi kapablas," li diris. "Ne, tion vi ne
povas lgí min kredi, ke li memvole lasis nin preni
gin, sed verâajne li ne havis poteneon malhelpi nin."
"Jen," diris Ia edzino, "en tiu êi nokto vi estis
vere brava. Ne estas multaj, kiuj kuragus iri en Ia
tombon al Ia generalo."
"Mi ne povas senti, ke mi faris ian maljustajon,"
diris Ia edzo. "De vivanto mi neniam prenís eê taleron, sed êu gravas, se oni prenas de mortinto tion,
kion li ne bezonas?"

19

Ili sentis sin fieraj kaj kontentaj. Mírígís ilin, ke
neniu alia trovis Ia saman penson. Bârd diris, ke li
veturos aI Norvegujo por vendi Ia ringon, tuj kiam
estos ebleco. Ili kredis, ke ili ricevos multe da mono
por gi, kaj ke ili neniam plu bezonos estí maltrankvilaj pro manko de tiu varo.
"Sed," diris Ia edzino kaj abrupte haltís, "kion mi
vidas? êu jam tagtgas ? Aspektas
tieI hele en
oriento."
"Ne, ankoraü ne povas esti Ia suno, kíu venas,"
diris Ia edzo. "Devas esti fajrakcidento.
êajnas, ke
estas en Ia direkto de Olsbyn. Espereble ne estas ... "
Interrompis lin laütakrío de Ia edzino.
"Brulas êe ni," si kriis. "Estas MelIomstuga, kiu
bruIas. La generalo ekbrulígis gin." - - En Ia lunda mateno venis Ia tombofosisto tre rapide aI Hedeby, kiu ja kuâas tute proksime aI Ia
pregejo, por sciigi, ke li kaj Ia masonisto, kiu masonfermos Ia tombon, kredis rimarki, ke Ia kovrilo
kuâas oblikve sur Ia êerko de Ia generalo, kaj ke
estas tuâitaj Ia êildoj kaj steIoj, kiuj ornamas gin.
Oni senprokraste faris esploron. Oni tuj rimarkis,
ke estas granda malordo en Ia tomboêambro, kaj ke
Ia âraüboj de Ia êerko estas malfiks'itaj. Levante Ia
kovrilon oni êe Ia unua rígardo vidis, ke Ia regoringo ne plu estas en sia Ioko sur Ia maldekstra
montrofingro de Ia generalo.

20

IIT.
Mi pensas pri rego Karlo Ia dekdua, kaj mí provas kompreni, kiel oní amis kaj timis lin.
ear mi scias, ke foje okazis en iu el Ia Iastaj jaroj
de lia vivo, ke li venis en Ia pregejon de KarIstad
meze en diservo.
Li venis aI Ia urbo rajdante, sola kaj ne atendi ta,
kaj êar li sciis, ke estas diservo, li lasis Ia êevalon
ekster Ia pregeja pordo kaj eniris Ia grandan vojon
tra Ia vestiblo kieI êiu alia.
Veninte interne de Ia pordo, li tamen tuj vidis, ke
Ia pastro jam staras sur Ia katedro, kaj por ne geni
lin ti restis, kie li estis. Li eê ne serêis Iokon en
benko, sed starigís sin kun Ia dorso kontraü pordofosto kaj aüskultís,
Sed kvankam li venis tieI nerimarkite, kaj kvankam li restis tiel trankvila en Ia krepusketo sub Ia
galerio, tamen estis íu en Ia plej malantaiia benko,
kiu rekonis lin. EbIe estis maljuna soldato, perdinta
brakon au kruron dum Ia militjaroj kaj sendita hejmen antaü Poltava, aI kiu âajnís, ke Ia viro kun Ia
suprenkombitaj haroj kaj Ia kurba nazo devas esti
Ia rego. Kaj en Ia sarna momento, kiam li rekonis
lin, li ekstaris.
La najbaroj en Ia benko ebIe miris, kial li tíel
faris, kaj tiam li flustris aI ili, ke Ia rego estas en
Ia pregejo. Kaj neeviteble oni ekstaris Iaii Ia tuta

21

(,

benko, kiel oni kutimis farí, kiam Ia vortoj de Dio
mem estis Iegataj de altaro aií katedro.
Poste Ia novajo dísvastígís de benko aI benko,
kaj êiu homo, juna Ikaj maIjuna, riêa kaj malriêa,
malfortulo kiel sanulo, êiuj ekstaris.
Okazis tio, kiel dirite, en unu el Ia lastaj jaroj de
Ia vivo de rego Karlo, kiam suferoj kaj kontraiíaJoj
jam komencigís, kaj eble -twvigis en Ia pregejo eê
ne unu homo, kiu ne perdis pro Ia agado de Ia rego
karajn parencojn aü posedajon. Kaj se okaze Iu ne
havis kaiízon plendi propraflanke, li ja bezonis nur
pensi pri tio, ke Ia laudo kuâas malriêigita, ke provincoj estas perditaj, kaj ke Ia tuta lando estas êirkaiíita de malamíkoj.
Sed tamen, tamen. Oni bezonis nur aüdí flustron,
ke tíu viro, kiun oni multfoje malbenis, staras tie
en Ia domo de Dio, por ke oni tuj starigu.
Kaj staranta oni restis. Neniu pensis, ke oni sidigu. Oni ne povis. La rego staris malantaiíe êe Ia
pordo, kaj dum li staras, êiuj devas starí. Se iu estus eksidinta, li estus farinta ai Ia rego malhono-

ron,
Eble estos longa prediko, sed tion oni devos toleni.
Oni ne volas perfidi tíun homon, kiu staras êe Ia
pordo.
Li cetere estis soldata rego kaj kutimigts al tio,
ke liaj soldatoj volonte renkontas morton por li.
Sed tie êi en Ia pregejo li estis êirkaiíita de simpIaj
urbano] kaj metiistoj, de ordinaraj svedaj viroj kaj

22

virinoj, kiuj neniam atentis pri komanda vorlo. Sed
estís bezonata nur lia apero inter ili, por ke ili estu
sub lia potenco. Ili estus sekvintaj lin kien ajn Iaií
lia volo, ili estus donintaj al li, k;ion ajn li dezirus,
i1i kredis aI li, ili adoris lin, En Ia tuta pregejo ili
dankis Dion pro tiu mirakIofara viro, kiu estas
rego de Svedujo.
KieI díríte.. mi provas pense vivigi tion aI mi por
kompreni, ke Ia amo al rego Karlo povís plenigi Ia
tutan animon de homo, ke gi povis tieI fiksigi en
maIpetoIa kaj severa maIjuna koro, ke êiuj homoj
atendis, ke gi restos ankaií post Ia morto.
Vere, post Ia trovo, ke Ia ringo de Ia generalo
estas âtelita, oni en Ia parofío Bro pIej mirís pro tio,
ke iu kuragis fari tiun agon. Oni opiniis, ke amintajn vírírrojn, enterigitajn kun Ia fianêíga ringo sur
Ia fingro, Ia âtelisto] estus povintaj prirabi sen dangero. Aií se patrino kuêus en Ia mortodormo kun
harbukIo de sia infano inter siaj manoj, oni povus
sen timo tiri gin de si, aií se patro estus metita en
êerkon kun biblio kieI kapkuseno, oni povus verâajne rabi gin de li sen puno por Ia krimulo. Sed
estis nekomprenebla afero, ke homo, estu kiu ajn,
kuragís rabi de Ia fingro de Ia mortínta generalo el
Hedeby 'Ia ringon de Karlo Ia dekdua.
Kompreneble oni faris esplorojn, sed ili ne rezultigis trovon de Ia krimulo. La êtelísto venis kaj foriris en Ia maIlumo de Ia nokto sen lasi postsignon,
kiu povus gvidi Ia serêantojn.

23

Kaj denove oni miris. Oni ja aüdís pri mortintoj,
kiuj nokton post nokto reapenis por montri farintojn de multe malpli grandaj krimoj.
Sed kiam oni fine eksciis, ke Ia general o tute ne
Iasis Ia ríngon aI gia sorto, sed batalis por reakiri
gin per Ia sarna severa malíndulgo, kiun li estus
montrinta, se Ia ringo estus êtelíta de li, dum li vivis, tiam neniu homo eê miretis. Neniu montris nekredemon, êar guste tion oni atendis.

IV.
Riam Ia ríngo de Ia generalo restis malaperinta
jam dum pluraj jaroj, okazis iun tagon, ke Ia preposto en Bro estis vokata al malriêa terkulturisto,
Bârd Bãrdsson en Olsbysãtern, kiu kuêis kaj atendis sian forpason.kaj nepre volis paroli kun Ia preposto antaü sia morto. La preposto estis maljuna
homo, kaj kiam li aüdis, ke temas pri vizito êe malsanulo, kiu Iogas mejlomalproksíme"
en senvoja
arbaro, li proponis, ke Ia subpastro veturu anstataií
li. Sed Ia filino de Ia mortanto, kiu venis kun Ia
peto, tiam diris decide, ke devas veni aií Ia preposto
aü neníu, La patro diris, ke li havas ion por rakonti,
kion nur Ia preposto povas ekscii sed cetere neníu
en Ia mondo.
24

Kiam Ia preposto aiidis tion, li komencis serêi ínter siaj memoroj. Bârd Bârdsson estis êiam afabla
homo. Verdire li estis iom naiva, sed pro tio li ja
ne bezonis senti timon sur sia mortlito. La preposto
eê vo1us diri, ke li, laü homa rigardmaniero, apartenas al tiuj, kiuj havas malâuldon êe Nia Sinjoro.
Dum Ia 1astaj sep jaroj lin persekutis êiuj ímageblaj
suferoj kaj malfeliêoj. La domo brulis, Ia brutojn
mortigis ma1sano aií sovaga] bestoj, frosto ruinigis
Ia kampojn, kaj li farigis malriêa kie1 Ijob. Fine Ia
edzino tieI senesperigts pro Ia malfeliêoj, ke si iris
en Ia lagon, kaj Bârd mem translogtgis al arbara somerpaâtejo, kiu estís lia sola restanta
posedajo.
Post tiu tempo nek li nek liaj infanoj vizitis Ia pregejon. Oni multfoje parolis pri ili en Ia preposta
domo kaj demandis sin, êu ili ankoraií restas en Ia
parolio.
"Se mi bone konas vian patron, li ne faris pli
grandajn krimojn, 01 ke li povas konfesi ilin al Ia
subpastro,"diris
Ia preposto kaj. rígardís Ia filinon
de Bãrd kun afabla rideto.
Si estís dekkvarjara knabino sed granda kaj forta
proporcie aI sia ago. La vízago estis larga, kaj Ia
trajtoj estis krudaj. Si aspektis iom naiva, si kieI Ia
patro, sed ínfanaj senkulpeco kaj sincero lumis en
âia vizago.
"Via preposta mosto tamen ne havas timon pro
Forta Bengt, tiel ke vi ne kuragas veni al ni pro li 7"
si demandis.
25

"Kion vi diras, infano?" demandis Ia preposto.
Kiu estas tiu Forta Bengt, pri kiu vi paroIas?"
"Ho, estas ja li, kiu arangas êiujn malprosperojn
por ni."
"TieI," diris Ia preposto, "estas do íu, kiu nomigas Forta Bengt."
"eu via preposta mosto ne scias, ke estas li, kiu
bruligis Mellomstuga?"
"Ne, pri tio mi neníam aüdís," diris Ia preposto.
Sed en Ia sama momento li Ievis sín eI sia sego
kaj elprenis Ia ritlibron kaj maIgrandan komunian
kalikon eI ligno, kiun li ordinare kunportis, kiam
oni vokis Iin aI mortantoj.
"Estis li, kiu pelis patrinon en Ia lagon," daiirigis Ia knabino.
"Tio estas vere terura," diris Ia preposto. "eu li
ankoraü vivas, tiu Forta Bengt? Ou vi vidis lin?"
"Ne, mi ne vidis lin," diris Ia infano, "sed kompreneble li vivas. Estis pro li, ke ni devis foriri kaj
Iogi en arbaro kaj senhoma montaro. Tie ni restis
en trankvilo gis en Ia pasinta semajno, kiam patro
hakvundis piedon."
"Kaj vi volas diri, ke tion kaüzís Farta Bengt?"
demandis Ia preposto per sia pIej trankvila voêo, sed
samtempe li malfermis Ia pordon kaj kriis aI sia
serviste, ke li selu Ia êevaIon.
"Patro diris, ke Forta Bengt sorêis Ia hakilon,
alie li neniam estus vundinta sino Kaj Ia vundo ne
estis dangera, sed hodíaü patro vidis, ke komencigis
26

gangreno en Ia
morti, êar Forta
min tien êi aI Ia
posto mem venu

piedo. Li diris, ke nun li devas
Bengt faris .finon aI li, kaj li sendis
preposta domo kaj petis, ke Ia prekaj tieI baldaü kieI ebIe."

"Mi ankaü venos," diris Ia preposto. Dum Ia
knabino parolis, li surmetis rajdomanteIon kaj êapelon. "Sed mi ne povas kompreni," li daiirígis, "kiaI
tiu Forta Bengt estis tieI malbona kontraü via
patro. Verãajne Bârd iam faris íon kontraü li?"
"Jes, petro ne neas tion," diris Ia infano, "sed li
neniam diris, kio estas, nek ai mi nek al mia frato.
Sed mí kredas, ke tion li nun velas rakontí al via
preposta mosto."
"Nu, se estas tiel, mí ne povas iri tro rapíde." Li
nun estis surmetinta Ia rajdogantojn kaj iris kun Ia
knabino eI Ia êambro por sidigi sur Ia êevalon.
Dum Ia tuta rajdo aI Ia Ioko Ia pastro diris apenau unu vorton. Li nur sidis kaj pensis pri Ia
strangajo, kiun rakontis Ia infano. Li renkontís nur
unu viron, kiuj homoj kutime nomis Forta Bengt.
Sed estus ja eble, ke Ia infano parolis ne pri li sed
pri tute alia persono.
Kiam li enrajdis en Ia somerpaâtejon, venis renkonte aI li juna viro. Estis Ia filo de Bârd Bãrdsson,
Ingilber't. Li estis kelkajn jarojn pli aga .01Ia fratino, altkreska kiel si kaj kun similaj vizagotrajtoj,
sed li havis pli profundkuâajn okulojn kaj ne aspektis tíel sincera kaj bonanima kieI si.
27

''Tio êi estis longa vojago por via mosto," li diris,
dum li helpis lin deiri de Ia êevalo.
"Nu jes," dirís Ia maljuna viro, "sed\ iris pli rapide, 01.mi kredis."
"Verdire estas mi, kiu estus devinta venigi vian

moâton," diris Ingilbert, "sed de hieraü vespere mi
faris ekskurson por fisi. Mi ne sciis, antaü 01 mi
jus revenis, ke estigis gangreno en Ia pie do de patro, kaj ke oní vokis vian moêton."
"Marta kondutis same bone kiel viro," diris Ia
preposto. "Cio íris bone. Sed kiel Bârd nun fartas?"
"Li estas sufiêe mal sana sed havas kIaran konscion. Li ekgojís, kiam mi diris, ke Ia preposto venas
êe Ia rando de Ia arbaro."
La preposto nun eniris al Bârd, kaj Ia gefratoj
sídígís sur Ia Iargajn âtonplatojn ekster Ia domo kaj
atendis. Ili sentis sin solenanimaj kaj parolis pri Ia
patro, kiu nun mortos. Ili diris, ke li êíam estis
bona al ili. Sed li neniam estis feliêa post tiu tago,
kiam brulis Mellomstuga, kaj tiaI eble estas plej
bone, ke li povos foriri eI Ia vivo.
Jen Ia fratino okaze diris, ke âajne io pezas sur
Ia konscienco de Ia patro.
"De li!" diris Ia frato. "Kion li povus penti? Mi
neniam vidis lin Ievi sian manon kontraií homo aü
besto."
"Sed tamen estis io, kion li volis rakonti aI Ia
preposto kaj nur al li."
28

"éu li diris tion ?" demandis Ingilbert.
"eu li
diris, ke li volas rakonti ion al Ia preposto antaü sia
morto? Mi kredis, ke li volis wenigi lin nur por ricevi Ia komunion."
"Kiam li sendis rnin hodiaií, li díris, ke mi petu Ia
preposton veni. La preposto estas Ia sola homo en
Ia mondo al kiu li povas konfesi sian grandan kaj
pezan pekon."
Ingilbert sidis pripensante dum momento. "Tio
vere sonas strange," li diris. "éu ne povas esti fantazio, kiun li kreis aI si tie êi en Ia soIeco? Certe
estas io simila al liaj rakontoj pri Forta Bengt. Mi
kredas ke ankaií tio estas nur fantazioj."
"Custe pri Forta Bengt li volis paroli kun Ia
preposto," diris Ia knaoíno.
"Tiuokaze vi povas esti certa, ke êio estas nur
mensogo," diris Ingilbert.
Li samtempe Ievis sín kaj iris aI pordeto en Ia
muro de Ia kabano, kiu estis malfermita por ke iom
da Iumo kaj aero penetru en Ia senfenestran Iogejon. La lito de Ia malsanulo staris tieI proksime,
ke êio, kion li diris, estis aúdebla por IngHbert, kaj
Ia filo aiískultis Ia vortojn de Ia patro sen iu ajn
konscienca ríproêo. Eble li eê neniam aiídis, ke estas maljuste sekrete aüskultí konfeson. Ciuokaze li
estis konvinkita, ke Ia patro ne havas dangerajn
sekretojn por malkaêí.
Starinte iom da tempo apud Ia pordeto li reiris
al Ia fratino.
29

"Kion mi diris?" li komencis. "Patro guste rakontas al Ia preposto, ke estis patrino kaj li, kiuj
âtelis Ia regoríngon de Ia maljuna general o Lõwenskõld."
"Ho, Dio kompatu!" diris Ia fratino. "êu ni ne
rakontu aI Ia preposto, ke estas mensogo, ke estas
nur fantazioj, per kiuj li kulpigas sin?"
"Ni povas fari nenion nun," diris Ingilbert. "Nun
li devas diri, kion li volas. Ni parolos kun Ia preposto poste."
Li denove âteliris al Ia pordeto por aüskulti. Ne
daüris longe, antaü 01 li ree venis aI Ia fratino.
"Nun li diras, ke Ia saman nokton, kiam li kaj Ia
patrino estis en Ia tombo, brulis Mellomstuga. Li
diras, ke li kredas, ke estas Ia generalo, kiu bruligis
Ia domon."
"Oni ja aüdas, ke estas nur fantazioj," diris Ia
fratino. "AI ni li ja diris cent fojojn same certe
kíel unu, ke Forta Bengt bruligis Mellomstuga."
Antaü 01 si finparolis, staris Ingilbert denove sub
Ia pordeto. Li staris tie kaj aiiskultís longe, kaj
kiam li revenis al Ia fratino, lia vizago estis preskaü
griza.
"Li diras, ke estis Ia generalo, kiu sendis aI li
êiujn liajn malfeliêojn por devigi lin redoni Ia ringon. Li diras, ke patrino ektimis kaj volis, ke ili
iru al Ia kapitano en Redeby kaj donu al li Ia ríngon, kaj patro pli 01 volonte estus obeinta âin, sed
li timis, ke ili ambaü estus pendígotaj, se i1i konfe30

sus, ke ili âtelís de mortinto. Sed tiam patrino no
povís elteni plu, kaj si foriris kaj dronigis sin."
Nun ankaü Ia vizago de Ia fratino grtzígís pro
teruro.
"Sed", si diris, "patro êiam diris, ke estis ... "
"Jes ja. Li guste nun deklaris al Ia preposto, ke
li ne kuragís aI iu ajn homo rakonti, kiu sendis Ia
malfeliêon al li. Nur al ni infanoj, kiuj nenion komprenis, li diris, ke estas iu nomata Forta Bengt, kiu
persekutas lin. Li diris, ke Ia kamparanoj êíam kutimis nomi Ia generalon Forta Bengt."
Marta Bârdsdotter tute kunpremigis,
"Sed do estas ja vere," si flustris tiel mallaüte,
kvazaü estus âia Iasta spiro.
si rigardis al êíuj direktoj. La paãtejo estís êe Ia
bordo de arbara lageto, kaj êírkaü tiu levígís malhelaj, arbarkovritaj montodorsoj. Estis videbla neniu homa logejo, ekzistis neniu, aI kiu si povus
rifugi. Tie êi regis Ia granda, senhelpa soleco.
Kaj âajnis aI si, ke en Ia malhelo sub Ia arboj
embuskas Ia mortinto por sendi al ili malfeliêojn.
si estis tia infano, ke si ne povis bone kompreni
Ia honton kaj Ia malhonoron, kiujn Ia gepatroj havigis al si, sed si komprenis tion, ke reaperanto, nepacigebla, êiopova estajo eI Ia lando de Ia mortintoj
persekutas ilin êiujn. Si atendis, ke si en kiu ajn
momento ekvidos lin, kaj si tiel ektimis, ke âia] dentoj klakis.

31

Sri pensis, ke Ia patro nun dum sep jaroj iris kun
Ia sama timego en Ia animo. Si estas nun dekkvarjara, kaj si estis nur sepjara, kiam brulis Mellomstuga. La patro sciis Ia tutan tempon, ke Ia mortinto persekutas lin. Estas bone por li, ke li mortos.
Ingi1bert denove estis for por aíiskultí kaj nun
revenis al si.
"Tion vi tamen ne kredas, Ingilbert?" si diris kíel
lasta provo fugi de Ia timego.
Sed tiam si vidis, ke Ia manoj de Ingííbert tremas,
kaj ke Ia okuloj fiksrigardas pro teruro. Li estis
same timregata kíel si.
"Kion mi kredu?" flustris Ingilbert. "Patro diras,
ke li plurfoje provis vojagi al Norvegujo por vendi
Ia ríngon, sed li neniam sukcesís foriri. Unu fojon
li malsanigts, alian fojon Ia êevalo rompis kruron,
guste kiam li volis forveturi de Ia hejmo."
"Kion diras Ia preposto ?" demandis Ia knabino,
"Li demandis patron, kíal li konservis Ia ringon
dum êiuj jaroj, kvankam estis tíel dangere pose di
gin. Sed patro respondis, ke li kredis, ke Ia kapitano ordonos pendigi lin, se li konfesos sian krimon.
Li ne havis elirejon, li devis konservi gin. Sed nun
li scias, ke li mortos. kaj nun li valas doni Ia ringon
al Ia preposto, por ke oni metu gin en Ia tombon
al Ia generalo kaj ni infanoj líberigu el Ia malbeno
kaj povu translogigi al Ia Iogata regiono."
"Mi gojas, ke Ia pastro estas tie êi," diris Ia knabino. "Mi ne scias kion fari, kiam li estos for. Mi

tiel timas. sajnas al mi, ke Ia generalo staras tie
sub Ia branêoj. Imagu, li iris êi tie êiun tagon por
observi nin! Kaj patro eble vidis lín."

32

3

"Mi kredas, ke patro vidis lin," diris Ingilbert.
Li denove iris al Ia dometo por aúskulti, Revenante li havis alian esprimon en Ia okuloj.
"tMi vidis Ia ríngon," li diris. "Patro donis gin
al Ia preposto. ai brilis kiel fajroflamo.
ai estís
ruga kaj flava, Gi lumis. La preposto rígardís gin
kaj diris, ke li rekonas, ke gi estas Ia ríngo de Ia
generalo. Iru aí Ia pordeto kaj vi povos vidi gin!"
"Prefere roi prenus vipuron per Ia mano 01 rigardus tiun ríngon," diris Ia knabino. "Vi certe ne
povas opirrii, ke gi aspektas bela?"
Ingilbert rigardis flanken. "Mi ja seias, Ire gi detruis nín," li diris, "sed mi tamen ãatís gin."
auste kiam li diris tion, Ia voêo de Ia preposto
sonis forta kaj lauta, aiidebla por Ia gefratoj. ais
nun li lasis Ia malsanulon paroli. Nun estis lia vieo.
La preposto kompreneble ne povis konsenti pri
tiu sovaga parolo pri persekuto de mortinto. Li
provis montri al Ia kamparano, ke estas puno de
Dia, kiu trafis lin pro tio, ke li entreprenis Ia teruran agon âtelí de mortinto. La preposto tute ne
volis konsenti, ke Ia generalo havis poteneon arangi
fajrakeidenton
aü sendi malsanojn al homoj kaj
brutoj. Ne, Ia malfeliêoj, kiujn Bârd renkontís, estis maniero de Dio veki êe li penton kaj ígi lin re33

doni Ia êtelítan, dum li ankoraií vivas, por ke lia
peko estu pardonata kaj li havu beatan forpason.
La maljuna Bârd kuâis trankvila kaj aiískultis
sen kontraiídiro Ia parolon de Ia preposto. Sed verâajne li ne konvínkigís.
Li spertis tro multe da
teruro por povi kredi, ke êio tio venas de Dio.
Sed Ia junaj, kiuj sidís tremantaj pro fantomtimo
kaj teruro pro reaperantoj, ili revívigis.
"êu vi aüdas ?" díris Ingilbert kaj forte premis
Ia brakon de Ia fratino. "êu vi aüdas, ke Ia preposto diras, ke ne estis Ia generalo ?"
"Jes," diris Ia fratino. êi sidis kun Ia manoj interplektitaj kaj ensuêis profunden en sian animon
êiun vorton de Ia preposto.
Ingilbert levis sino Li faris fortan enspiron kaj
rektigis Ia korpon. Li Iíberigis de sia tímo, Li aspektis kiel alia homo. Rapide li iris al Ia pordo de
Ia kabano kaj eniris.
"Kio estas?" demandis Ia preposto.
"Mi volas paroli kelkajn vortojn kun patro."
"Foriru! Nun estas mi, kiu parolas kun via patro," diris Ia preposto severe.
Li denove turnis sin al Bârd Bârdsson, parolante
jen potence, jen milde kaj kompate.
Ingilbert sidigis sur Ia âtonplaton kun Ia manoj
antaü Ia vizago, Sed granda maltrankvilo ekregis
lin. Li denove iris en Ia dometon kaj estis denove
malakceptata.

34

Kiam êio estis finita, Ingilbert akompanis Ia preposton por montri Ia vojon tra Ia arbaro. Komence êío Irís bone, sed post kelka tempo ili
venis al muskomarêo kun vojo farita el arbotrunkoj. La preposto ne povis memori, ke li trapasis tían lokon irante al la kabano, kaj li demandis,
êu Ingilbert eraras pri Ia vojo, sed tiu respondis, ke
estas granda mallongigo de vojo, se ili povas trapasi
tiun muskomarêon.
La preposto severe rigardis Ingilbert. Li kredis
esti rimarkinta, ke li same kiel Ia patro estas regata
de oramo. Ingilbert ja fojon post fojo venis en Ia
domon kvazaií por malhelpi, ke Ia patro fordonos Ia
ríngon.
"Estas mallarga kaj dangera vojo, Ingilbert," li
diris. "Mi timas, ke Ia êevalo falos sur Ia glitigaj
trunkoj."
"Mi kondukos Ia êevalon, kaj via mosto ne bezonas timi," diris Ingilbert, kaj en Ia sama momento li
kaptis Ia bridon de Ia êevalo.
Kiam i1i estis meze en Ia marêo kun nur senfunda
âlimtereno êiuflanke, li tamen komencis igí Ia êevalon iri malantaiíen. S'ajnis, kvazaií li volas devigi gin
forlasi Ia mallargan trunkvojon.
La êevalo obstínstarigis, kaj Ia preposto, kiu malfacile restis sur Ia selo, kriis al Ia kondukanto, .ke
li nepre lasu Ia bridon.
Sed Ingilbert âajnis nenion aüdi, kaj Ia preposto
vidis, kiel li kun malhela vizago kaj kunmorditaj

35

dentoj luktas kontraü Ia êevalo por peli gin en Ia
marêon. Certa morto atendis kaj Ia beston kaj Ia
rajdanton.
Tiam Ia preposto metis Ia manon en Ia poâon kaj
eltiris malgrandan saketon el kaproledo. Tiun li
Jetis rekte en Ia vízagon de Ingilbert.
Tiu lasis Ia bridon por kapti Ia saketon, kaj Ia
êevalo Iíberígís. Timigite gi ekflugis antaüen sur Ia
vojeto. Ingilbert restis surloke kaj ne provis sekvi.

v.
Oni ne povas mirí pri tio, ke Ia preposto post tia
travivajo estis iom malklara en Ia kapo, kaj ke daúris gis Ia vesperígo, antaü 01 li sukcesis trovi vojon
al Ia logata regiono. Ankaíi ne estas mirinde, ke li
venis el Ia arbaro ne sur Ia Olsby-vojo, kiu estis
plej bona kaj plej mallonga, sed estis irinta tro
sude, tiel ke li elvenis tuj supre de Hedeby.
Dum li êírkaürajdis en Ia profundo de Ia arbaro,
li pensis, ke Ia unua, kion l:i devos fari post reveno
al Ia hejmo, estas venigi Ia prokuroron por peti lin
iri en Ia arbaron kaj repreni de Ingilbert Ia ríngon.
Sed kiam nun okazis tiel, ke li preterrajdis Hedeby,
li havis malgrandan diskuton kun si mem, êu li ne
devas eniri tíen kaj rakonti al kapitano Lõwenskõld,

36

kiu homo kuragis iri en Ia tombon kaj âtelí Ia regoringon,
êajnas, ke Ia preposto ne estus devinta longe pripensi tieI kIaran aferon, sed li hezitis, êar li sclis,
ke Ia estinta rilato inter Ia 'kapitano kaj ties patro
ne estis tute bona. La kapitano estis homo de paco
same multe kieI Ia patro estis homo de bataIo. Li
rapidis eksigi el militservo tuj post Ia packontrakto
kun Ia rusoj, kaj poste li dediêís êiujn siajn fortojn
al restarígo de Ia bonstato en Ia lando, kiu estis tute
ruinigita dum Ia militjaroj. Li estis kontraü solregado kaj militgloro, li kutimis paroii maIbone eê
pri Karlo XII kaj pri muItaj aliaj aferoj, kiujn Ia
maljunulo alte taksis. Krome Ia filo estis fervora
partoprenanto en Ia parlamenta milito, sed êiam
kiel ano de Ia pacpartio. Jes, estís sufiêe da aferoj
por disputo inter li kaj Ia patro.
"Kiam Ia ríngo de Ia generalo estis âtelita antaü
sep jaroj, Ia preposto kaj multaj kun li trovis, ke Ia
kapitano tro malmulte klopodis por rericevi gin.
Kaj êio tio efikis, ke li nun pensis: "Ne utilas, ke
mí faros aI mi Ia penon eniri êe Hedeby. AI Ia
kapitano estas egale, êu Ia patro, êu Ingilbert portas
Ia regoríngon sur sia fingro. Estas pli bone, ke mi
tuj rakontos pri Ia âtelo al prokuroro Carelius."
Sed guste kiam Ia preposto tiel konsílígís kun si,
li ekvidis, ke Ia barílpordo êe Ia enirejo al Hedeby
malrapide malfermígas kaj restas tute malfermita.
Aspektis sufiêe strange, sed ekzistas ja multaj
37

barilpordoj, kiuj tiamaniere malfermigas per si
mem, se ili ne estas bone fermitaj, kaj Ia preposto
ne cerbumis plu pri Ia afero. Li tamen konsideris
gin kíel signon, ke li enrajdu.
La kapítano bone akceptis lin, preskaii pli bone,
01 estis lia kutimo.
"Estas prudente, ke vi eniris, amiko," li diris.
Mi vere sopiris renkontí vin kaj plurfoje hodíaü intencis iri al via domo por paroli kun vi pri sufiêe
stranga cirkonstanco."
"Tiam vi estus farinta vanan promenon," diris
Ia preposto. "Jam frue antaútagmeze mi forveturis, vokita al Olsbysâtern, kaj guste nun revenis.
Estis aventura tago por mi, maljuna homo."
"Same mi povas diri, kvankam mí apenaü Ievis
min el mia sego. Mi povas aserti, ke, kvankam mi
baldaü estos kvíndekjara homo kaj multe travivis
tieI dum Ia severaj militjaroj kieI poste, neniam
okazis al mi io tieI miriga kieI tio, kionmi hodiaü
travivis."
"Car tieI estas," diris Ia preposto, "mi volas Iasi
Ia vorton al vi. Ankaü mi havas vere apartan historion por rakonti al vi, amíko. Tamen mi ne voIas aserti, ke gi estas Ia pIej stranga el êio, kio al mi
okazis."
"Nu ja", diris Ia kapitano, "povas ankaii esti, ke
vi trovos nenion strangan en mia historio. Quste
pri tio mi volis demandi. - Vii komprenebIe aüdís
pri GathenhieIm?"
38

"Pri Ia terura marrabisto kaj freneza kaperisto,
kiun rego Karlo faris admiralo? Kiu ne aüdís pri
li ?"
"Dum Ia tagmango okazis," daürigis Ia kapitano,
"ke ni komencis paroli pri Ia maInova milita tempo.
Miaj filoj kaj ilia guvernisto komencis eldemandi
min, kia êío estis tiutempe, êar tiajn aferojn Ia junaj homoj volas ja êiam aüskultí, Rimarku, ke pri Ia
Iaborplenaj kaj severaj jaroj, kiujn ni svedoj devis
trapasi post Ia morto de rego Karlo, kiam ni pro
milito kaj monmanko postrestis en êío, pri ili neniam i1i demandas sed nur pri Ia detruaj militjaroj.
Je Dio, êu oni ne povus kredi, ke ili rigardas kieI
nenion rekonstrui bruIdetruitajn urbojn, starigi uzinojn kaj fabrikojn, kampigi arbarterenon kaj novkulturi teron. Mi kredas, ke miaj filoj hontas pro
mi kaj miaj samtempuloj, êar ni êesis militiri kaj
dezertigi fremdajn Iandojn. S<ajneili kredas, ke ni
estis malpli taügaj homoj 01 niaj patroj, kaj ke la
malnova sveda forto forlasis nin."
"Vi estas tute prava," diris Ia preposto. "Tiu
amo de Ia junularo al militaj aferoj estas tre bedaürínda."
"Nu, mi plenumis ilian deziron," diris Ia kapitano.
"Car Hi âatis aüdí pri granda militheroo, mi rakontis al ili pri Gat'henhieIm kaj lia krueIa konduto
kontraii komercistoj kaj pacaj vojagantoj, pensante
ke mi per tio vekos êe ili teruron kaj abomenon. Kaj
kiam tio ankaii sukcesis, mi petis ilin pripensi, ke
39

tiu GathenhieIm estis vera filo de Ia milita tempo,
kaj demandis, êu ili deziras, ke Ia tero estu logata
de tiaj inferestajoj.
Sed antaií 01 miaj filoj trovis tempon respondi al
tio, ilia Iguvernisto ekparolis kaj petis mín permesi
al li rakonti historion pri Gathenhielm.
Kaj êar li
dírds, ke tiu aventuro nur konfirmas tion, kion mi
antaiíe diris pri Ia teruraj sovageco kaj furiozo de
Gathenhielm, mi donis mian konsenton.
Li tiam komencis dirante, ke kiam Gathenhielm
estis mortinta, ankoraií juna, kaj lia korpo metita
en Ia pregejon de OnsaIa en marmoran sarkofagon,
kiun li rabis de Ia dana rego, komencígis en Ia pregejo tia fantomagado, ke Ia parolianoj de Onsala ne
povís tion elteni. Ili ne trovís alian rimedon 01 levi
Ia kadavron el Ia êerko kaj enterigd gin sur dezerta
insuleto malproksime de Ia marbordo. Post tio farigis paco en Ia pregejo, sed :akontis fiâistoj, kiuj
dum siaj vojago] proksimígís a:l Ia nova ripozejo de
Gathenhielm, ke de tie oni êíam aüdas tumulton kaj
bruon, kaj ke âaümo êiurnomente âprucaa alten super Ia kompatindan
insuleton.
La fíâistoj kredis
kompreni, ke estas êiuj maristoj kaj komercistoj,
kiujn Gathenhielm lasis jeti en Ia maron de prenitaj
êipoj, kiuj eliris el sia malseka tombo por lin tíel
turmenti kaj malbontrakti,
kaj ili zorge evitis veturi en tiu direkto. Sed en iu malluma nokto unu el
ili tamen okaze venis tro proksimen al Ia dangera
loko. Li sentis, ke I'i estas entirata en akvokirlon,
40

âaümo vipís lian vízagon, kaj tondra voêo kriis al
li: 'Iru al Gata en Onsala kaj diru al mia edzino, kc
âi sendu al mi sep faskojn da aveIaj vergoj kaj du
juniperbastonojn.'
"
La preposto gis nun restis trankvila kaj pacience
aiískultis Ia rakonton, sed kiam li nun rimarkis, ke
lia najbaro rakontas nur ordinaran fantomrakonton, li apenaií povís haltigi movon de malpacienco.
La kapitano tamen ne atentis pri tio.
"Vi komprenas, ke restis nur plenumi tiun ordonono Kaj Ia edzino de Gathenhielm obeis. La plej
elastajnkaj
nerompeblajn avelvergojn kaj Ia plej
dikajn juníperbastonojn
oni preparis, kaj servis to el
Onsala forremis kun ili sur Ia maron."
Nun Ia preposto vere faris tiel rímarkeblan provon interrompi, ke Ia kapitano atentis lian malpaciencon.
"Mi scias, kion vi pensas," li dírís, "mi mem
havis Ia samajn pensojn, kiam mí dum Ia tagmango aiískultis Ia historion, sed mi nun tamen
petas, ke vi aiískultu gis Ia fino. Mi do volas diri,
ke tiu serviste el Onsala certe estis brava viro kaj
tre fidela al sia mastro, alie li apenaü estus kuraginta plenumi sian komision. Kiiam li estis proksime
al Ia tomboloko, Ia ondoj transsaltís
gin, kvazaü
estus plena âtormo, kaj tumulto kaj batalkrioj estís
vaste aiideblaj. Sed Ia servisto tamen remis tiel
proksimen, 'kiel li povis, 'kaj li sukcesis jeti Ia juniperbastonojn kaj Ia vergofaskojn sur Ia insuleton.

41

Poste li per rapidaj rembatoj malproksímígís sin de
Ia terura loko."
"Amiko, ... " komencis Ia preposto, sed Ia kapitano estis persista.
"Tre longe li tamen ne remis, antaü 01 li haltigis
Ia remilojn por observi, êu nun io rimarkinda okazos. Kaj li ne bezonis vane atendi. êar subite Ia
âaümo aItigis êíelalten super Ia insuleton, Ia tumulto
farigis kieI bruo de militbatalo, kaj teruraj gemkrioj dissonis sur Ia maron. Tio daüris dum kelka
tempo, sed Ia intenso iom post iom malfortigís, kaj
fine Ia ondoj tute êesis atakí Ia tombon de Gathenhielm. Baldaü gi kuâis same kvieta kaj trankvila
kieI êiu alia insuleto. La servísto tiam ekmovis Ia
remilojn por iri hejmen, sed en Ia sarna momento
kriis aI li tondra kaj triumfa voêo: 'Iru aI Gata en
Onsala kaj diru aI mia edzino, ke Lasse Gathenhielm venkas siajn malamikojn kaj kieI viva kaj
kieI mortinta!' "
La preposto sidis kaj aüskultís kun klinita kapo.
Kiam Ia hristorio nun finigis, li Ievis Ia vízagon kaj
demande rigardis Ia kapitanon.
"Kiam Ia guvernisto rakontis tion lastan," diris
Ia kapitano, "mí povis bone rimarki, ke miaj filoj
kompatis tiun friponon Gathenhielm kaj âatís aúdi
pri lia arogo. TiaI mi rimarkigis, ke tiu historio
êajnas aI mi bone kunmetita, sed ke gi apenaü povas
enteni iom da vero. 'êar,' mi diris, 'se kruda marrabisto kiel Gathenhie'lm estus posedinta tian forton
42
I11I

I

defendi sin ankaü post Ia morto, kiel ,QnÍ do klarigu,
ke toleris mia patro, kiu estis grandbravulo simila
aI GathenhieIm sed krome bona kaj honesta homo,
ke âteilsto penetras en lian tombon kaj rabas de
li lian plej karan posedajon, kaj li ne havis forton
malhelpi tion aü poste ieI ajn vengi alIa kulpulo?' "
êe tiuj vorloj Ia preposto Ievis sin kun neordinara vigIo. "Tio estas guste mia penso," li dirís.
"Jes, sed jen kio okazis!" daíirtgis Ia kapitano. Mi
apenaü estis finparolinta, kiam roi aüdís fortan gemon malantaii mia sego. Kaj tiu gemo tiel símílís
al Ia laca gemspiro, kiun mia beata patro kutimis
eligd, kiam lin turmentis Ia maIsanetoj de maljunago, ke ãajnis aI mi, ke li estas malantaü mi, kaj
mi saltíevigts. Vere mi tiam nenion vidis, sed tiel
konvinkita mi estis, ke mi aiidis lin, ke mi ne plu
volis preni lokon êe Ia tablo, sedsidis tie êi en soIeco
kaj prípensis Ia aferon gis nun. Kaj mi tre deziris
aíidi viajn pensojn, amiko, pri tiu demando. êu
estis mia patro, kiun mi aiidis fari gemspiron
pro Ia malaperinta trezoro? Se mi povus kredi, ke
li ankoraü sentas sopiron pri g.i, tiam mí prefere
irus de domo al domo por espIori, 01 ke li ankoraü
eê por momento sentu Ia kruelan doloron, pri kiu
atestís tiu gemo."
"Estas Ia dua fojo hodíaü, kiam mi devas respondi Ia demandon, êu Ia mortinta generalo malgojaspro
sia perdinta ringo, kaj volas gin reakiri," diris Ia preposto. "Kun via permeso, amiko,
43

mi nun unue rakontos
interparoIos pri gi."

mian historion,

kaj poste ni

Poste Ia preposto rakontis sian historion, kaj li
nun rimarkis, ke li antaiíe senkaiíze timis, ke Ia
kapitano ne sufiêe fervore interesigos pri Ia afero
de Ia patro. La preposto ne konsiderds, ke ankaií
en Ia pIej pacama homo trovígas iom de Ia karaktero de Ia Lodbrok-filoj," Certe estas tieI, ke Ia pIej
multaj porkidoj gruntas, kiam ili ekscías, kieI suferis Ia maIjuna vírporko, Nun li vidis, kieI âvelas
ia vejnoj en Ia frunto de Ia kapitano, kaj kíel Ia manoj pugnigas, tíel ke Ia artikoj blankígas, Terura
koIero ekregis lin.
Kompreneble Ia preposto prezentís Ia aferon laií
sia kapo. Li rakontis, kieI Ia kolero de Dio trafis
Ia ma:Ibonfarantojn, kaj nenieI volis konsenti, ke Ia
mortinto estis aganta.
Sed Ia kapitano interpretis êion, kion li aüdís, en
a:lia maniero. Li komprenis nun, ke lia patro ne
estas havinta pacon en sia tombo pro tio ke Ia ringo
estas prenita de lia montrofingro. Li sentis penton
kaj konsciencan riproêon pro tio, ke 'li gis nun tro
facile traktis Ia aferon. Li sentis, kvazaií estus pika, doIora vundo en lia koro.
La preposto, kiu rdmarkís Iian grandan ekscitigon, preskaií timis rakonti, ke oni forprenis de li
Ia ríngon, sed tion li aiískultis kun certa severa
kontento.
44

"Estas bone, ke unu el Ia âtelísta kanajIaro restas, kaj ke li estas same aêa kieI Ia aliaj," diris kapitano LõwenskõId. "La generalo frapis Ia gepatrojn kaj forte frapis. Nun estes mia vico."
La preposto rimarkis senkompatan maImoIecon
en ~a voêo. Li pli kaj pli maltrankvtlígís.
Li tímís,
ke Ia kapitano strangolos per propraj manoj Ingilbert aií mortvipos lín.
"Mti konsideris kiel mian devon transdoni Ia komunikon de Ia mortinto al vi," diris Ia preposto,
"sed mi esperas, ke vi ne entreprenos tro rapídajn
agojn. Mi intencas nun informi Ia prokuroron pri
Ia êtelo farita kontraií mí."
"Pri tio faru, kíel vi velas," diris Ia kapitano.
"Mi voIas diri nur tion,ke
estos nenecesa peno,
êar tiun êi aferon mi mem prizorgos."
Post tio Ia preposto komprenis, ke restas nenio
por fari en Hedeby. Li forrajdis de tie kiel ebIe
pIej baldaii por havd tempon sendi informon al Ia
prokuroro antaü Ia vespero.
Sed kapitano LõwenskõId kunvokis êiujn siajn
homojn, rakontis tion, kio okazis,kaj demandis, êu
Ia venontan matenon i1i velas akompani lin por kapti Ia stelinton. Neniu rifuzis fari al li kaj Ia mortinta generalo tiun servon, kaj Ia reston de Ia vespero oní uzis por kolekti diversajn armilojn, malnovajn muskedojn, mallongajn ursoIancojn, Iongajn
spadojn, bastonojn kaj faIêilojn.
45

VI.
Estis ne rnalpli 01 dekkvin viroj, kiuj akompanis
Ia kapitanon, kiam li je Ia kvara horo Ia sekvantan
matenon eliris por âtelistêaso.
Kaj ili estis en plej
bona batalhumoro. Ill havis justan aferon kaj povis
krom tio fidi aI Ia generalo. Oar Ia mortinto gvídis
la aferon gis tiu punkto, li eerte ankaií daiírigos gis
feliêa fino.
La vera sovagejo 'komencigis nur unu mejlon de
Hedeby. Komenee dum Ia marâo ili transiris vastan
valfundon, kiu estis parte kulturíta kaj plena de
maIgrandaj fojnodometoj. Tie kaj tie sur Ia altajoj kuâís sufiêe grandaj vilagoj. Unu el tiuj estís
Olsbyn, kie Bãrd Bârdsson iam havis sian bienon,
antaií 01 Ia general o bruldetruís gin.
~alantaií
tio kuêís Ia grandarbaro kieI densa
feIo sternita sur Ia tero, kun arbo apud arbo sen
interrompo. Sed tamen ankoraií ne finigis tute Ia
homa poteneo. En Ia arbaro trovígís maldarga] vojetoj, kiuj kondukis aI somerpaâtejoj kaj karbigIokoj.

{

La ka:pitano kaj Iiaj viroj rieevis kvazaií alian
tenígon, alian aspekton, kiam lÍli eniris Ia grandarbaron. Ili iris tíe antaíie, êasante grandbestojn, kaj
nun Ia êasista humoro revekígis en ili. Lli komeneis
sendi akrajn rigardojn en Ia densejojn,kaj
ili iris
en tute alia maniero, pli malpeze, âtele,
46

"Ni interkonsentu pri unu afero, knaboj," diris
Ia kapitano. "Neniu el vi rajtas malfeliêigi sin pro
tiu âtelisto, sed vi Iasu lin aI mio Nur gardu, ke li
ne forkuru!"
Oni eerte ne estus obeinta tiun ordonon. óíuj
tiuj, kíu] 'Ia antaiían tagon tute paee metisfojnon
sur sekigstablojn, brulis pro deziro doni aI Ingílbert, tiu ãtelisto, veran memorajon.
Ili tamen estís venintaj nur tien, kie Ia grandpínoj, kiuj restis de Ia pratempo, estis biel densaj, ke
ili sternis super ili senfinan tegmenton kaj Ia tuta
subarbaro êesis 'kaj nur musko kovris 'Ia teron, kiam
ili vidis tri virojn veni, kíu] portas ínter si brankardon eI branêoj, sur kiu kuêas kvara persono.
La kapitano kaj lia grupo rapidis renkonte al ili,
kaj Ia portanto] haltis, kiam ili ekvídís tiom da homoj. Ili estís metintaj kelkajn filikfoliojn sur Ia
vízagon de Ia kuâanto, kaj neniu povis vidi, kiu li
estas, sed tamen ãajnâs al Ia viroj el Hedeby, ke ili
tion seias, kaj ili sentis frostotremon sur Ia dorsoj.
Hi ne vidis Ia analjunan generalon apud Ia brankardo. Tute ne, Eê ne ombreton de li. Sed tamen
ili seiis, ke li estas tie. Li venis kun Ia mortJinto
malsupren el Ia arbaro. Li staris tie kaj montris al
li per sia fingro.
La tri viroj, lduj portis Ia brankardon, estis konataj kaj bonaj homoj. Estis Erik Ivarsson, kiu havis grandan bienon en Olsbyn, kaj lia frato, Ivar
Ivarsson, kiu ne edzigís sed restis êe sia frato en

47

Ia gepatra domo. Ambaií tiuj estis sufiêe maljunaj,
sed Ia tria en Ia grupo estiís juna viro. êiuj konis
ankaií lin. Li nomígís Paul Elíasson kaj estis adoptita de Ia fratoj Ivarsson.
La kapitano iris al Ia fratoj Ivarsson, kaj iH metis Ia brankardon sur Ia teron por saluti kaj manpremi. La kapitano kvazaií ne vídis Ia etenditajn
manojn. Li ne povis fortiri Ia rigardojn de Ia filikfolioj, kiuj kovris Ia vízagon de tiu, kiu kuâis sur
Ia brankardo.
"êu estas Ingílbert Bârdsson, kiu kuêas tie êi?"
li demandis per stranga, malmola voêo. Sonis preskaií, kvazaií li parolus kontraiívole.
"Jes," diris Erik Ivarsson, "sed kiel vi scíís tion?
êu vi rekonis liajn vestojn?"
"Ne", ddrls Ia kapítano, "mi ne rekonis liajn vestojn. Mi ne vidis lin dum kvin jaroj."
Kaj liaj propraj homoj kaj Ia fremdaj viroj Jetis
mirajn rigardojn sur Ia kapitanon. S'ajnis al êiuj,
ke estas io neordinara kaj terura êe li en tiu êi mateno. Li ne estas kiel kutime. Li ne estas gentila
kaj afabla kiel ordinare.
Li komencís eldemandi Ia fratojn Ivarsson. Kion
ili havas por fari en Ia frua mateno, kaj kie ili trovis Ingilbert? La fratoj Ivarsson estis grandbienuloj, kaj ili ne âatis esti tiamaniere eldemandataj,
sed Ia êefajn aferojn 'li tamen sukcesis eltiri el ili.
La antaüan tagon i1i iris viziti Ia homojn en sia
48

somerpaâtejo, kiu kuâas unu mejlon malproksime
en Ia arbaro, kunportante al ili farunon kaj viandon, kaj ili restis tie dum Ia nokto. Frue matene ili
reiris hejmen, kaj tiam Ivar Ivarsson ínís iom antaü Ia aliaj. Ivar Ivarsson iam estis soldato. Li
konis Ia artonfari
longajn paâojn, ne estis facile
sampaãí kun li.
Kiam Ivar Ivarsson estis sufiêe longe antaií Ia
aliaj, li vidis v.iron, kiu venas kontraú li sur Ia vojeto. La arbaro estis sufiêe maldensa tie. Neniuj
arbetoj, nur grandaj trunkoj, kaj li vidis Ia viron
de malproksime. Sed li ne povis tuj rekoni Iin. NeIbulnubetoj âvebis inter Ia arboj, kaj kiam Ia sunlumo penetris en ilin, ili 'farigis 'kiel flava fumo. Li
povís vidi tra ili, sed ne tute klare.
Ivar Ivarsson rimarkis, ke Ia venanto, ekvidante
lin tra Ia nebulo, haltas kaj en plej granda timo
etendas forige antaií si Ia manojn. Jes, kiam Ivar
Ivarsson íris ankoraií kelkajn paâojn, li falis sur
Ia genuojn kaj kriis, ke 'li ne venu pli proksimen.
Aspektis ja, kvazaií li ne estus tute prudenta, kaj
Ivar Ivarsson volis alkuri por trankviligi lin, sed
tiam Ia alia levis sín kaj fugis en Ia arbaron. Li
tamen kuris nur kelkajn paêojn. Preskaií tuj li
falis kaj restis kuâanta sen movo. Kiam Ivar Ivarsson venis al li, li jam estis morta.
Ivar Ivarsson nun rekonis, ke Ia viro estas Ingilbert Bârdsson, filo de tiu Bârd Bârdsson, kiu antaiíe
lo,gis en Olsbyn sed translogígts en somerpaâtejon

49

I
1111

IIII

••

'7
post Ia forbrulo de Ia domo kaj Ia síndronígo de Ia
edzino. Li ne povis kompreni, ke Ingilbert falis senviva, sen ke iu homo tuâís lin, kaj li provas revivigi
lin per skuado, sed li ne sukeesis. Kiam Ia aliaj alvenis, ili tuj vidis, ke li estas morta. Sed êar Ia famimo Bãrdsson estis najbara al tli en OIsbyn, ili ne
volis Iasi Ingilbert en Ia arbaro sed plektis brankardon kaj kunportis lin.
La kapitano aüskultís tion kun malhela mieno.
Li trovis tion tre kredinda. Ingilbert ]rusis kvazaü
ekiipita por longa vojago kun tornistro sur Ia dorso
kaj âuoj sur Ia piedoj. La ursolaneo, kiu kuâis sur
Ia brankardo, estis verâajne ankaii lia. Li eerte
volis iri al fremda lando por vendi Ia ringon, sed
kiam li en la nebuloj de Ia arbaro renkontis Ivar
Ivarsson, li kredis vidi Ia fantomon de Ia generalo.
Jes ja. TieI okazis. Ivar Ivarsson estis vestita en
malnova soldatjako, kaj Ia randajoj de Ia êapelo
estis suprenfalditaj
laü Ia karlana" maniero. La
distaneo, Ia nebulo kaj maIbona konseieneo kIarigis
Ia eraron.
Sed Ia malkontento de Ia kapitano tamen daürís,
Li kresloigís en si koleron kaj sangosoifon. Li estis
volinta mortpremí Ingilbert Bârdsson inter siaj fortaj brakoj. Li bezonis eliron por sia vengemo sed
ne trovis.
Tamen li komprenis mem, ke li estas neprudenta,
kaj li tiom bricliis sin, ke li rakontis aI Ia fratoj
Ivarsson, kíal li kaj liaj viroj en tiu mateno iris en

--:11

Ia arbaron. Kaj li aldonis, ke li volas espIori, êu
Ia mortinto havas Ia ringon en sia posedo.
Li estis en tia humoro, ke li deziris, ke Ia viroj el
Olsby diru ne, por ke li havu okazon batale gajni
sian rajton. Sed ili trovis lian postulon tute komprenebla kaj iris iom flanken, dum keIkaj eI Ia viroj .
de Ia kapitano traserêis Ia poâojn de Ia mortínto,
líajn âuojn, Iían tornistron, êiun kudron en liaj
vestoj.
La kapitano en Ia komeneo sekvis Ia esploron kun
plej granda atento, sed foje li okaze rigardis al Ia
bienuloj, kaj âajnís al li tiam, ke ili interâangas
mokajn rigardojn, kvazaii ili estus eertaj, ke li
nendon trevos.
Kaj tíel okazis. Oni devis fini Ia serêadon ne trovinte Ia ringon. Sed kiam Ia afero tieI fínigis, Ia
suspekto de Ia kapitano tute kompreneble turnis sin
kontraii Ia bienuloj. Kaj same okazís êe liaj viroj.
Kien malaperis Ia ringo? Ingilbert komprenebIe
kunportis gin, kiam li fugis. Kie gi nun estas?
Ankaü nun neniu vidis Ia generalon, sed oni sentis lin. Li stanís meze en Ia grupo kaj montris al
Ia tri viroj el OIsby. Ili havas gin.
'Estis pli 01 supozebIe, ke ili esploris Ia poSojn de
Ia mortinto kaj trovis Ia ringon.
Estis ankaii supozebIe, ke Ia rakonto, kiun iLi JUs
prezentis, ne estis vera, sed ke êio okazis tute alie.
Tiuj
viroj, kiuj estis el Ia sama vilag» kieI patro
kaj filo Bãrdsson,
eble seiis, ke tiuj posedis Ia
êí

50

51

-

-

~

ringon. Ili eble seiis, ke Bârd mortis, kaj ili komprenis kiam ili renkontis Iían filon en Ia arbaro, ke
li dntencas fugi kun Ia ringo, kaj ili atakis kaj mortigis lin por povi alproprigí al si Ia trezoron.
Oni ne vidis sur li vundon krom frapvundo sur Ia
frunto. La fratoj Ivarsson estis dirintaj, ke li puâis
Ia kapon kontraií ãtonon, kiam li Ialis, sed êu tiu
frapvundo ne povus esti kaiízita de Ia díka tuberbastono, kiun Paul Eliasson tenas en Ia mano?
La kapitano staris kaj rigardís al Ia tero. En lia
interno estis Iukto. Li êiam aüdís nur ibonon pri Ia
tri víro], kaj li malãatis kredi, ke ili murdis kaj

êtelís.
êiuj liaj viroj estis sin kolektíntaj êirkaií li. KeIkaj el ili jam svingis Ia armilojn. Neniu kredis, ke
oni forlasos Ia lokon sen batalo.
'lliam Erik Ivarsson paâis antaiíen al Ia kapitano.
"Ni fratoj kaj ankaií Paul Eliasson, kiu estas nia
adoptito kaj baldaü farigos mia bofilo, komprenas
ja, kion vi kaj viaj viroj pensas pri ni. Ni nun opinias, ke ni ne disiru, sen ke vi estos esplorinta ankaií niajn poâojn kaj vestojn."
êe tiu propono Ia mallumo iom forglitis de Ia
animo de Ia kapitano. Li kontraiídiris. Kaj Ia fratoj Ivarsson kaj ilia adoptito estas tiaj viroj, ke
suspekto ne povas tuâí dlin,
Sed Ia bienuloj volis fini Ia aferon. Ili komeneis
mem turni Ia internon de siaj poâoj eksteren kaj de-

preni Ia ãuojn, kaj tiam Ia kapitano faris mansignon al siaj viroj, ke ild lasu ilin faru Iaií sia volo.
Ringon oni ne malkovris, sed en betulâela to rnistro, kiun Ivar Ivarsson portis sur Ia dorso, oni
trovis malgrandan saketon el kaproledo.
"êu tiu êi saketo estas via?" demandís Ia kapitano esplorinte Ia saketon kaj trovinte, ke ~i estas
malplena.
Se Ivar Ivarsson nun estus jesinta, Ia afere eble
estus per tio finita, sed anstataiíe li kun plej granda
trankvilo konfesis:
"Ne, gi kuâis sur Ia vojeto ne malproksime de Ia
loko, kie falis Ingilbert. Mi prenis gin kaj jebis gin
en Ia tornistron, êar gi aspektis sendifekta kaj neuzita."
"Sed guste en tia saketo kuêis Ia ríngo, kiam Ia
preposto jetis gin al Ingilbert," dirís Ia kapitano,
kaj nun Ia mallumo estis reveninta kaj al Ia voêo
kaj al Ia vizago, "Kaj âajne nenio alia restas, 01 ke
vi fratoj Ivarsson akompanos min al Ia prokuroro,
se vi ne preferas memvole doni al mi Ia ringon."
Nun finigis Ia pacieneo de Ia vdroj el Olsby.
"Vi ne havas rajton meti nin en arestejon," diris
Erik Ivarsson. Li kaptis samtempe Ia lancon, kiu
kuâís apud Ingilbert, por fari al si vojon, kaj liaj
frato kaj bofiilo aligis al li.
Dum Ia unua konsterno Ia viroj el Hedeby retiris
sin krom Ia kapitano, kiu ridis pro kontento, ke li

53
52

povas elverãi sian koleron per agoj. Li tiris sian
sabron kaj dehakis Ia laneon.
Sed tio estis Ia sola grandfaro dum tiu milito.
La propraj viroj de Ia kapitano tiris lin malantaiíen
kaj prenis Ia armilon de li.
Estis tiel, ke ankaií prokuroro Carelius trovis
konvene iri supren al Ia grandarbaro en tiu mateno.
Precize en Ia gusta momento li aperís sur Ia vojeto,
akompanata de íu poliehelpanto.
Okazis novaj esploroj kaj nova demandado, sed
finigis tamen tiel, ke Erik Ivarsson, lia frato Ivar
kaj ílía adoptito Paul estis metataj en arestejon pro
suspekto pri murdo kaj âtelo.

ViII.

Ni ne povas kontraiídiri tion, ke êe nd en Vermlando Ia arbaroj estis en tiu tempo grandaj kaj Ia
kampoj malgrandaj, Ia kortoj estis grandaj sed Ia
domoj malvastaj, Ia vojoj estis mallargaj sed Ia
deklivoj krutaj, Ia pordoj malaltaj sed Ia sojloj
altaj, Ia pregejo] malmultimpresaj sed Ia diservoj
longaj, Ia vivotagoj malmultaj, sed Ia zorgoj nekalkulebIaj. Sed tamen Ia vermlandanoj ne estis gemuloj kaj teduloj pro tio.
La frosto ja forprenis Ia grenon, Ia sovaga] bestoj ja detruis inter Ia brutoj kaj díspepsío inter Ia
54

infanoj, sed eerte ili kiel ebIe plej longe konservis
bonan humoron. Kiamaniere ili estus alie eltenintaj?
Sed tio eble dependis de tio, ke en êiuj domoj
trovdgís konsolanto. Ekzistis iu, kíu venis al riêulo
same kiel al malriêulo, íu, kiu ne perfidis kaj ne
lacígís.
Sed tute ne kredu, ke tiu konsolanto estis io solena kaj grandpompa, kiel Ia vorto de Dioaií konseienea paeo aü amofeliêo! A,nkaií ne kredu, ke gi
estis do malalta kaj dangera kiel drinkado aü kubjetado! Estisnur io tute senkulpa kaj êiutaga, estis nur Ia fajro, kiu flamís en senporda forno dum
Ia vintraj vesperoj.
Dio mia, kiel gi beligís kaj hejmigis eê plej etan
kabanon! Kaj kiel g'i babílís kaj âercís kun Ia homoj en Ia domo dum Ia tuta vespero! ai krakis kaj
kla:ketadis kvazaií gi ridus al lli. ai kraêis kaj siblis,
kaj tíam sonis, kvazaií gi volus imiti iun, kiu estas
grumblema kaj kolera.Foje gi tute ne sciis, kiamaniere fini iun tuberoriêan âtípon, Tiam gi plendgís
Ia tutan êambron per fumo kaj haladzo, kvazaií gi
volus komprenigi al Ia homoj, ke gi rieevis tro malbonan nutrajon. Foje gi transformigis en amaseton
daardajo, guste kiiam Ia homoj estis en plej bona
laborhumoro, tíel ke oni devis meti Ia manojn sur Ia
genuojn kaj ridegi, gis gi denove akíris forton. Plej
petola gi farigis, kiam Ia mastrino venis kun Ia trípiedaj kuirpotoj kaj postulis, ke gi kuiru Ia mang55

ajon, Iun maloftan fojon gi estis konsenta kaj serverna kaj faris sian taskon rapide kaj 'bone, sed plej
ofte gi gracia kaj petola dancis dum horoj êirkaü Ia
kaêopoto sen boligi gin.
Kiel eklumig'is en Ia okuloj de Ia mastro, kiam l,i
malseka kaj malvarma venis el Ia malseka nego
ekstere kaj Ia fajro akceptis lin kun varmo kaj
hejmeco! Kiel trankvilige estis pensi pri Ia gardanta lumo, kiu elfluis en Ia malluman vintronokton
kaj servis kiel gvídstelo por malriêaj vojirantoj kaj
kiel terursigno por lupoj kaj linkoj!
Sed Ia fajro povis fari pli 01 varmigi kaj lumi kaj
kuiri mangajon, gi sciis plenumi pli nimarkindajn
aferojn 01 fajreri, kraki, kraêi kaj krei haladzon.
ai komprenis veki kaj vigligí Ia ludemon en Ia Ihoma
animo.
óar kio estas Ia homa animo se ne ludanta flamo,
ankaü gi? ai flagras en kaj super kaj êírkaü Ia
homo, kiel Ia flamo flagras en kaj super kaj êirkaii
Ia kruda ligno. Kiam nun tiuj, lciuj trovígís êirkaii
Ia fajro en vintra vespero, jam dum iom da tempo
sidis kaj rigardis en gin, gi komencis paroli al êiu
aparte en sia propra lingvo. "Frato animo," diris
Ia fajroflamo, "êu vi ne estas flamo kiel mi? Kial
vi estas tiel malgaja kaj peza?" - "Fratino flamo,"
respondis Ia homanimo, "mi hakis lignon, kaj mi
prízorgds hejman mastrumon dum Ia tuta tago. Mi
havas forton nur por sidi trankvila kaj rigardi vin."
- "Tion mí bone scias," diris Ia fajro. "Nun estas
56

Ia vespera tempo. Faru nun kiel mi, flagru kaj lumu! Ludu kaj varmigu!"
Kaj Ia animoj obeis al Ia fajro kaj komencis ludi.
Ili rakontis fabelojn, ili divenis enigmojn, ili frotis
kordojn de violonoj, ili tranêis girlandojn kaj rozojn
sur laboniloj kaj veturiloj. Ili faris ludojn kaj kantis, i1i faris punpagajn ludojn kaj memorigis al si
malnovajn proverbojn. Kaj dume Ia glacía malvarmo fordegelis el Ia membroj, Ia grumblemo el Ia
menso. Ili revivigis kaj estis gajaj. La fajro kaj
Ia ludo apud Ia fajro redonis al i1i Ia dezíron vivi
Ia malriêan kaj penigan vivon.
Rio antaü êio konvenis êe Ia fajro, tio estis ja tamen rakontoj pri êiuspecaj heroajoj kaj aventuroj.
Tiaj aferoj donis plezuron al maljunaj kaj junaj,
kaj tiaj aferoj neniam finigis. óar, dank' al Dio, da
heroajoj kaj aventuroj êiam ekzistis sufiêe en Ia
mondo.
Sed neniam ili estis tiel multaj kiel en Ia tempo
de rego Karlo. Li estis heroo inter herooj, kaj trovig;is historioj abunde por rakonti pri li kaj liaj viroj.
Ili ne pereis kun li kaj lia regado, ili pluvivis post
lia morto, ili estis lia plej bona postlasajo.
Plej oni âatis rakontd pri Ia rego mem, sed duavice oni êatís paroli pri Ia generalo en Hedelby, kiun
oni estis vidinta, kaj kun kiu oni estis parolinta kaj
povds priskribi de kapo gis piedoj.
La generalo estis tiel forta, ke li povis fleksi feron, kiel aliaj fleksas rabotajon. Li iam eksciis, ke

57

en Smedsby en Svartsjõ logis forgisto, kiu faris Ia
plej bonajn hufoferojn en Ia regiono. La generalo
rajdis ai Mickel en Smedsby kaj petis lin, ke li garnu Ia hufojn de lia êevalo. Riam Ia forgisto nun
venis el Ia forgejo kun preta hufafero, Ia generalo
demandis, êu li rajtas rigardi gin. La hufofero estis
kaj fortika kaj bone farita, sed Ia generalo ekridis,
kiam li viídis gin. "êu vi volas nomi tion fero?" li
diris, kaj post tio li dísfleksís Ia hufoferon kaj rompis gin. La forgisto ektimis, li kredis, ke li faros
malbonan laboron. "Certe estis rompa]o en Ia fero,"
li dírís kaj rapidis alporti alían hufoferon. Sed okazis same aI gi kiel ai Ia unua, nur kun tiu diferenco, ke tíu
estís kunpremata kiel tondilo, gis
ankaü gi rompígís. Sed tiam Mickel komencis suspekti. "Au vi estas rego Karlo mem, aü vi estas
Forta Bengt el Hedeby," li dírís alia generalo. "Ne
malbone divenite, Mickel," dírís Ia generalo, kaj
poste li plene pagis ai Mickel kaj por kvar novaj
hufoferoj kaj por Ia du, kiujn li disrompis.
Multaj aliaj historioj ekaístís prí Ia generalo, kaj
oni rakontis kaj rakontis ilin, kaj en Ia tu ta distrikto ne ekzistis eê unu homo, kiu ne sciis pri li kaj
respektis kaj admiris lin. Kaj ankaü prí lia ringo
oni scíís kaj pní tio, ke li kunprenis gin en Ia tombon, sed Ia avaro de homoj estis tíel granda, ke oní
âtelís gin de li.
êí

Oní do povas kompreni, ke pli 01 io alia interesis
kaj soívolígís kaj ekscitis Ia homojn tio, ke Ia ringo

58

estas retrovita kaj denove perdi ta, kaj ke Ingilbert
estas trovita morta en Ia arbaro, kaj ke oni nun
suspektas, ke Ia viroj el Olsby êtelis Ia ríngon, kaj
ke tiuj sldas en arestejo. Kiam Ia pregejvizitantoj
venis hejmen en Ia dímanêa posttagmezo, oni apenau povds bridi sin, gis ili deprenis Ia dimanêovestojn kaj mangís pecon da mangajo, antaü 01 oni
devígis ilin rakonti pri êio atestita kaj êio konfesita
kaj pri Ia verdikto, kiun oni kredís verãajna por Ia
akuzitoj.
Oni parolis pri nenio alia. êiun vesperon estis
jugokunsido antaii Ia fajro kaj en grandaj kaj en
malgrandaj domo], êe granduloj kaj farmistoj.
Estis hezdtiga kaj stranga afero, kaj malfacile
traktebIa. Ne estis facile eldíri decidan verdikton,
êar estis malfacile aüpreskaü
ne eble kredi, ke Ia
fratoj Ivarsson kaj ilia adoptíto estus mortfrapintaj
homon por akiri ringon, gi estu kiom ajn valora.
Unue estis Erik Ivarsson. Li estis riêa 'viro kun
grandaj terposedajoj kaj multaj domoj. Se li havis
mankon, estís tiu, ke li estis fiera kaj tro atentis
pni sia honoro. Sed guste pro tio estis malfacile
pensi, ke li pro iu ajn trezoro en Ia mondo povus
fari malhonoran agon.
Ankoraü malpli oni povis suspekti lian fraton
Ivar. Li estis verdire malriêa, sed li Iogís êe sia
frato kaj ricevis de li êion, kion li povus deziri. Li
estis tíel bonkora, ke li fordonis êion, kio apartenis

59

aI li. KieI tia viro povus ekhavi Ia ideon murdi kaj
âteli ?
Rilate aI Paul E1iasson, oni seiis, ke li estas aIte
êatata de Ia fratoj Ivarsson kaj edzigos kun Marit
Eriksdotter, kiu estas sola heredanto de Ia patro.
Cetere li estis tiu, kiun oni pIej faeile povussuspekti, êar li naskigis ruso, kaj pri Ia rusoj oni scíds,
ke iIi ne konsideras ãtelon peko. Ivar Ivarsson havis lin kun si, kiam li revenis eI Ia rusa militkaptiteeo. Li estis trijara tiam, sen gepatroj, kaj estus
mortinta pro maIsato en sia propra Iando. Nun li
tamen estis edukita aI justamo kaj honesto kaj
êiam kondutis bone. Marit Eriksdotter kaj li kreskis kune, iIi êiam amis unu Ia alian, kaj âajnis nekredebIe, ke viro kun fehíêo kaj riêajo en atendo riskus tion êtelante ríngon.
Sed aliflanke oni devis pensi pri Ia generaIo, Ia
generalo, pri kiu oni aíidis tiom da fabeIoj de Ia
frua infanago, Ia generaIo, kiun oni konís same bone
kiel sian propran patron, Ia generaIo, kiu estis granda kaj forta kaj fidinda, Ia generaIo, kiu estis morta, kaj de kiu oni ãtelis Ia pIej karan, kion li posedis.
La generaIo seiis, .ke Ingilbert Bârdsson kunportis Ia ringon dum Ia fugo, êar alie IngiIbert estus
povínta trankvile iri sian vojon kaj ne estus mortigita. La general o ankaü devis seii, ke Ia viroj eI
Olsby prenis Ia ríngon, alie ili ne estus renkontintaj
Ia kapitanon sur sia vojo, ili ne estus arestitaj, ili
ne estus tenitaj en mallíberejo,

Estis tre malfaeile trovi Ia juston en tia afere,
sed aI Ia generalo oni fidis pli 01 al rego Karlo mem,
kaj en la pIej multaj [ugokunsídoj, kiuj okazis en
Ia maIgrandaj domoj, Ia verdikto estis kondamna.
Certe vekis grandan míron, ke Ia ver a tribunaIo,
kiu kunsidis en Ia jugejo êe Ia deklivoj de Broby,
post Ia pIej severa ekzameno de Ia akuzitoj, sed
povinte nek pruvi Ia kuIpon nek igi ilin konfesi,
konsideris neeese maIkondamni Ia virojn akuzitajn
pri murdo kaj âtelo.
Oni tamen ne liberigis ílin, êar Ia verdikto de
Ia distrikta tribunalo estis ekzamenota de Ia apelacia tribunalo, kaj Ia apelaeia tribunaIo opiniis, ke
Ia viroj eI OIsby estas kulpaj, kaj ke oni devas
pendigí ilin.
Sed ankaü tiu verdikto ne estis efektívígata, êar
Ia verddkton de Ia apeIaeia tribunal o Ia rego devis
unue konfirmi.
Sed kiam estis eldirita kaj anoneita Ia rega verdikto, tiam Ia pragejvizitantoj
por unu fojo memvoIe rezignis Ia tagmangon, gis ili estis rakontintaj
~ian enhavon por Ia hejmanoj.
êar Ia enhavo de Ia v:erdikto estis mallonge tio,
ke êajnas plene evidente, ke unu ella akuzitoj murdis kaj âtelis, sed neniu volas konfesi sian kuIpon,
kaj pro tio Ia jugo de Dio deeidu inter ili. Dum Ia
venonta jugokunsido iLi en êeesto de jugisto, skabenoj kaj publiko jetu kubojn. Tiu, kiu ricevos Ia
pIej malmultajn punktojn, estos rigardata kiel kul-

60

61

pa kaj pro sia krimo perdos Ia vivon per pendigo,
sed Ia du aliajn oni sen ia puno líberigu, kaj iLi reiru aI sia êiutaga vivo.
Estis saga verdikto, justa verdikto. Ciuj homoj
tie
en VermIando estis kontentaj pri g,i. êu ne
estís beIe farite de Ia maIjuna rego, ke li ne âajnigis, ke li vidas pli kIare 01 iu ajn en tiu maIkIara
afero, sed apelacíís aI Ia êioscia? Nun oni povis
fine esti certa, ke aperos Ia vero.
êí

Krome estis io tute unika en tíu proceso. Gi ne
estis farata de homo kontraü homo, sed mortinto
estis akuzanto en Ia afero, mortinto, kiu repostuIas
sian posedajon. En aliaj kazoj oni povds heziti fari
apeIacion al Ia jetkuboj, sed ne en tiu
La mortinta general o certe sciis, kiu fortenis de li lian posedajon. Tio estis Ia pIej bona en Ia regoverdíkto,
ke gi donis okazon al Ia generaIo maIkondamrui aü
kondamni.
êí,

Oni preskaü povus kredi, ke rego Fredriko Iasis
Ia decidon aI Ia generaIo. .Li eble konis lin en Ia
maInova milita tempo kaj sciís, ke li estas homo
fidinda. EbIe esoís tieI, ke guste tio estas Ia intenco.
Ne estis facile dirí.
êiuokaze êiuj volis kunesti en Ia jugejo Ia tagon
de Ia dia verdikto. êiu, kiu ne estis tro maIjuna por
iri aü tro juna por rampi, Irís tien. Simile rímarkinda afero ne okazis dum muItaj jaroj. Oni ne povis kontentigí ekscii iom post iom kaj de aliaj, kiel
êio finig,is. Ne, tie
oni devis mem êeesti.
êí

62

Vere Ia domoj kuâis maIdense, kaj ordinare oni
ja povis voja,gi tutajn mejIojn sen renkonti homon,
sed kiam êiuj en Ia jugodistrikto kolektígís en unu
Ioko, i1i preskaü surpríaígís pro sia granda nombro.
Ili staris dense kunpremitaj en muItaj vicoj êirkaü
Ia tríbunala domo. Aspektis kvazaii abela svarmo,
kiu en som era tago pendas nígra kaj peza antaü
abeIujo. Ili símilis al svarmantaj abeIoj ankaü tiurilate, ke dli ne estis en sia ordinara humoro. Ili ne
estis silentaj kaj solenaj, kíel ili estis en Ia pregejo,
kaj ankaü ne gajaj kaj nekoIeremaj kieI dum foiroj,
sed i1i estis sovaga] kaj incitigemaj, i1i estis posedataj de maIamo kaj vengemo,
êu iu miras pri tio? Ili kun Ia patrina lakto ekhavis Ia teruron pro krimuIoj. Oni dormigis ilin per
IuIkantoj pri eksterlegaj vaguIoj. ILi rigardis êíujn
âtelístojn kaj murdistojn kiel malicestajojn,
kieI
monstro-idojn ãangttajn kontraii homidoj, i1i ne konsideris ilin homoj. Tute ne trovigís êe Hi Ia penso,
ke estas bezonate montri kompaton al tiaj.
lli sciis, ke tia terura estajo ricevos sian kondamnon en tiu êi tago, kaj Ihi gojis pro tio. "Nun eliros,
dank' al Dio, unu tia sangosoífa satano eI Ia vivo,"
ili pensis. Almenaii tiu ne havos pIu okazon fari
malbonon al ní."
La dioverdikto ne okazis en Ia jugeja saIono, kio
ja estis bona, sed ekstere. Tamen estiis malhelpo, ke
roto da soIdatoj formis gardovicon êírkaü Ia loko
antaü Ia jugejo, kaj oni tiaI ne povis iri kontentige
63

La jugisto kaj Ia skabenoj estis lasataj tra Ia
gardovico kaj iris aü rajdis al Ia jugejo. Kíam iu
el ili farigis videbla, Ia amaso tuj vig~tgis. Oni ne
flustris kaj mallaüte parolis, kíel oni alitempe estus
farinta. Tute ne. Oni kríis salutojn kaj rimarkigojn per lauta voêo. Nenio estís farebla por malhelpi

tion. La atendantoj estis tiel multaj, ke ne estis
facile ion fari kontraü ili. Ankaü Ia sinjoroj, kiuj
alvenis, estis enlasataj en Ia jugejon. Estis Lõwenskõld el Hedeby kaj Ia preposto el Bro, Ia uzinposedanto el Ekeby kaj Ia kapitano el Helgesãter kaj
kompreneble multaj aliaj. Kaj al êiuj tiuj oni anoneis, kiel bone estas por ili, kiuj ne bezonas stari
ekstere luktante por loko, kaj multajn aliajn aferojn krome.
Kiam oni ne havis alian al kiu jeti mokvortojn,
ond direktis ilin al juna knabino, kiu tenis sin kiel
eble plej proksime al Ia gardovico. g'i estis malgranda kaj neforta, kaj jen kaj jen Ia viroj provis
premi sin antaiien por preni êian lokon, sed tiam Ia
proksime starantaj kriis al ili, ke si estas flldno de
Erik Ivarsson en Olsbyn, kaj post tiu informo oni
ne plu genis sino
Sed anstataiie oni surâutís âin per pikvortoj. Oni
demandüs âin, kion si preferas, êu ke oni pendigu Ia
patron, êu Ia fianêon. Kaj oni demandis, kial filino
de âtelísto havu Ia plej bonan lokon.
Miris tiuj, kiuj havis sian hejmon malproksime
en Ia arbaroj, ke si havas kuragon resti, sed tiam
oni komenois rakontí, Tiu knabino ne estas tímema, si êeestis êiun jugokunsidon, kaj neniam si
ploris sed estis trankvila. si kapklinis kaj ridetis
al Ia akuzitoj, kvazaü si estus certa, ke Ia venontan
tagon oni liberigos ilin. Kaj Ia akuzitoj ricevis novan kuragon, kiam ili vidis sino I!i penais, ke alme-

64

r,

proksimen, kaj oni verdire jetis multajn insultvortojn al Ia soldatoj, êar ili baras Ia vojon. Tion ond
alitempe ne estus farinta, sed hodiaíi oni estis kuraga kaj entruda.
La homoj estis devintaj iri de Ia hejmo frue por
akiri lokon proksime al Ia gardovico, kaj tial ilIi
devis stari kaj atendi tie dum multaj longaj horoj.
Kaj malmulte trovígís, kio dume povis doni plezuron al Ia okuloj. La jugoservisto venis el Ia jugejo
kaj metis grandan tamburon en Ia mezon de Ia loko.
Tio tamen estis gojiga, êar oni ja komprenis, ke tiuj,
kiuj sidas tie interne, intencas komencí Ia aferon
antaü Ia vespero. La jugoservisto elportis ankaii
segon kaj tablon, kaj inkujon kaj plumon por Ia
skribisto. Fine li venis kun malgranda kaliko, en
kiu tintis du kuboj. Li fojon post fojo jetis ilin
sur Ia tamburledon.
Li volis esplori, êu ili estas
veraj kaj falas jen tiel jen tiel, kiel kuboj devas.
Poste li denove rapídís internen, kaj tio ne estis
mírínda, êar tuj kiam li montrigts, Ia homoj kriis
al li malicajojn kaj spritajojn.
Tion ili neestus
farinta alitempe, sed en biu tago ne estis prudento
êe ili.

65

naü ekzistas unu, kiu estas konvinkita pri ilia senkulpeco, Unu ekzistas, kiu ne povas kredi, ke aêa
ororingo povas tenti ilin fari krimon.
Bela, milda kaj pacienca si sidis en Ia jugejo. Si
neniam íncítís ãun, ne, si faris al si amikojn el Ia
jugisto, Ia skabenoj kaj ankaií Ia prokuroro. Tion
i1i ja ne volis mem konsenti, sed oni asertis, ke Ia
distrikta tribunal o ne estus malkondamninta
Ia
akuzitojn, se si ne estus êeestiinta en Ia jugokunsido. Tiel neeble estis -kredi, ke iu, kiun Marit Eriksdotter âatas, faris krimon.
Kaj nun si êeestis ankaií tie êi, por ke Ia arestitoj vddu âin, S1 staris tie por doní al ili forton kaj
konsolon, Si volis pregí por ili dum Ia pruvofaro,
konfidi ilin al Ia graco de Dio.
Oni ja nenion sciis. Oni ja diras, ke Ia pomo ne
falas malproksime de Ia arbo, sed vere si aspek1:Jis
bona kaj senkulpa. Kaj certe si havis amoplenan
koron, povante resti kie si staras.
Certe si aüdis êion, kion oni kriisal
si, sed si
nek respondis nek ploris nek provas fugi. Si sciis,
ke Ia malfeliêaj kaptitoj gojos, kiam i1i vidos sino
Si estis ja Ia sola, Ia sola en Ia tuta amaso, kiu havis por ili homan koron.
êiuokaze si ne staris tie tute vane. lu kaj iu el
tiuj, kiuj havis proprajn filinojn, same mildajn kaj
senkulpajn kiel si, pensis en sía koro, ke ili ne âatus
vidi ilin tie, kie si nun staras.
66

Vere oni aiidís iun kaj alian voêon, kiu defendis âin
aü almenaií provís silentigi spritulojn kaj kríulojn,
Ne nur pro Ia fino de Ia longa atendo sed ankaii
pro Marit Eriksdotter oni gojis, kiam malfermigís
Ia pordoj de Ia jugejo kaj Ia afero komencígís.
En
solena procesio venis unue Ia jugoservisto, Ia prokuroro kaj Ia kaptitoj, kiiuj estis liberaj sen katenoj
kaj ligoj, kvankam êiu estis gardata de du soldatoj.
Poste oni vidis Ia sakristianon, Ia preposton, Ia skabenojn, Ia skribiston kaj Ia jugiston. Post tiuj iris
Ia sinjoroj kaj keIkaj bienuloj, kiuj havüs tiel grandan reputacion, ke oni permesis al ili esti interne
de Ia gardovico.
La prokuroro kaj Ia kaptitoj starigis sin laií Ia
maldekstra flanko de Ia jugejo, Ia jugisto kaj Ia
skalbenoj iris dekstren, Ia sinjoroj restis en Ia mezo.
La skribisto prenis lokon êe Ia tablo kun siaj paperruloj. La granda tam'buro ankoraü staris sola meze
sur Ia loko. Nenio kaêis gin.
Kiam Ia procesio montrigís, farigis tuj ínterpremo kaj kurado en Ia popolamaso. Pluraj grandaj
kaj fortaj viroj provis fari vojon por si al Ia unua
vico. Antaií êio ili provis forpeli Marit Eriksdotter.
Sed en sia timo ke si venos al kaêita loko si klinis
sin, kaj, malgrandakaj
maldika kiel si estís, rampis inter Ia kruroj de du soldatoj kaj internen de
Ia gardovíco,
Tia estis tute kontraií bona ardo, kaj Ia prokuroro mansignis al Ia jugo servis to, ke li forigu sino
67

Lá jugoservisto tuj drís al si, metis sían manon' .sur
âian âultron kvazaü por aresti âin kaj kondukis âin
supren al Ia jugejo. Sed kiam ili estis venintaj en
Ia homgrupon, kiu estis tie, li lasis sino Li konís âín
sufiêe por scii, ke si ne proves forkuri, se si nur
povas stari proksime al Ia arestitoj, kaj se Ia prokuroro dezirus admoni sin, si estus facile trovebla.
Sed cetere, kíu havis nun tempon pensi pri Marit
Eriksdotter.
La preposto kaj Ia sakristiano estis
paâíntaj antaüen kaj starís nun meze sur Ia loko.
Ambaü prenis Ia êapelojn de Ia kapoj, kaj Ia sakristiano komencis kanti psalmon. Kaj kiam tiuj, kiuj
staris ekster Ia gardovíco, aúdis Ia psalmon, ili komencis kvazaü kompreni, ke okazos io granda kaj
solena.i la plej solena, kion ili gis nun partoprenis:
apelacio al Ia êiopova, êioscía díajo por ekscii gian
volon.
Ankoraü ,pli solenaj farigis Ia homoj, kiam Ia preposto parolis. Li pregis al Kristo, Ia filo de Dio, kiu
iam mem staris antaü Ia tribunalo de Pilato, ke lli
kompatu tiujn êi akuzitojn, por ke ili ne ricevu
maljustan verdikton. Li pregís al li kompati ankaü
Ia jugantojn, por ke ili ne devu verdikbi al Ia morto
senkulpan homon.
Fine li pregis al li, ke li kompatu Ia publikon, por
ke gi ne devu atesti grandan maljuston kiel iam Ia
judoj êe Golgota.
êiuj aüskultís al Ia preposto kun nudaj kapoj. Ili
ne pensis plu siajn etajn terajn pensojn. Di venis en
68

alian humoron. Sajnis al ili, ke li alvokas Dion mem,
ili sentis lian êeeston.
Estis bela aütuna tago kun blua êielo, blankaj
. nubetoj kaj Ia arboj plenaj de flavaj folioj. Aroj
da migro'birdoj fojon post fojo flugis suden super
iliaj kapoj. Estis neordinare vidi tiel multajn en
unu tago. Ili opiniis, ke tio devas ion signifi. êu
estas signo de Dio, ke li aprobas ilian faron?
Kiam Ia preposto firris, Ia jugisto paâis antaüen
kaj laíitlegís Ia regoverdikton.
ói estis longa kun
multaj turno], kiujn estis malfacile sekvi. Sed ili
komprenis, ke Ia tera potenco kvazaü formetis siajn
sceptron kaj glavon, siajn sagon kaj soion kaj petas
gvidon de Dio. Kaj ili pregís, ili pregís êiuj, ke
Dio helpu kaj gvidu.
Poste Ia prokuroro prenis Ia kubojn kaj petis al
Ia jugisto kaj pluraj aliaj el Ia êeestantoj, ke ili
jetu ilin por vidi, ke i1i estas veraj. Kaj Ia homoj
aüdis kun stranga tremtimo Ia falon de Ia kuboj
kontraü Ia tamburan ledon. Tiuj malgrandaj objektoj, kiuj estis malfeliêo al multaj homoj - êu ili
nun estos rigardataj kiel indaj interpreti Ia volon
de Dio?
Kíam Ia kuboj estis provitaj, oní alkondukis Ia
tri arestitojn.
Oni unue donis Ia kalikon al Erik
Ivarsson, kiu estis Ia plej aga, Sed samtempe klarigís al li Ia prokuroro, ke tio êi ankoraü ne estas Ia
fina decido. Nun ili jetos nur por decidi Ia vicon.
Tiu unua rondo finigis tiel, ke Paul Eliasson faris
-69

Ia plej maImultajn punktojn, kaj Ivar Ivarsson Ia
pIej multajn. Do estis li, kiu devis komencí,
La tri akuzitoj portis Ia samajn vestojn, kiujn dli
surhavis kiam ili renkontis Ia kapitanon dum Ia
maIsupreniro de Ia somerpaâtejo, kaj tiuj estis nun
kaj âiritaj kaj malpuraj. Kaj same malbonspertaj
kieI Ia vestoj âajnís ílía] portantoj.
Sed aI êiuj
âajnis, ke Ivar Ivarsson estas plej bone elteninta eI
Ia tri. Verãajne dependis de tio, ke li iam estis soldato kaj hardigis en multe da sufero dum milito
kaj kaptiteeo. Li ankoraü tenis sín rekta, kaj li
havis kuragan kaj sentiman aspekton.
Kiam Ivar Ivarsson iris aI Ia tamburo kaj akeeptis Ia kalikon kun Ia kuboj de Ia prokuroro, tíu volis
montri aI li, kieI li tenu Ia kalíkon, kaj lciel li jetu.
Sed tiam aperis ridetosur
Ia lipoj de Ia maljunulo.
"Ne estas Ia unua fojo, kiam mi jetas kubojn,
prokuroro," li diria per tieI alta voêo, ke êiuj aüdls
lin. "Forta Bengt el Hedeby kaj mi faris aI ni plezuron per tio muItajn vesperojn malproksime en Ia
stepoIandoj. Sed neniam mi povis kredi, ke mí ankoraüfoje Iudos kun li."
La prokuroro volis rapídigí lin, sed Ia homoj âatis
aüdí lin. Kuraga estas viro, kiu povas serei antaü
tia decido.
Li Interplektís ambaü manojn êírkaíi Ia kalikon,
kaj oni vidis, ke li pregas. Pregínte patronian, li
kriis per lauta voêo: "Kaj nun mí pregas aI vi, Sinjoro Kristo, kiu seias, ke mi estas senkulpa, ke vi

70

donu al mi malmultajn punktojn, êar mi havas nek
infanon nek amatinon, kiuj ploros pri mi."
Tion dirinte li jetis Ia kubojn sur Ia tamburledon,
tieI ke gi tondris.
Kaj êiuj, kiuj staris ekstere, deziris en tiu momento, ke Ivar Ivarsson estu malkondamnata.
Di
âatís lin, êar li estisbrava kaj bona. Di ne komprenis, ke ili iam ajn povis rigardi lin krimulo.
Estis preskaü netolereble stari malproksime kaj
ne scii, kieI falis Ia kuboj. La jugisto kaj Ia prokuroro klinis sin antaiien por rígardi, Ia skabenoj kaj
Ia êeestantaj altranguloj proksímigis sin kaj vidis Ia
rezuIton. êiuj ãajnis surprizlgi, keIkaj kapklinis al
Ivar Ivarsson, du premis lian manon, sed Ia amaso
nenion ekseiis. Oni grumblis kaj pIendis.
Tiam Ia jugisto signis aI Ia prokuroro, kaj tiu
paâís supren sur Ia ãtupon antaü Ia jugejo, por ke
oni pli bone aüdu kaj vídu lin.
"Ivar Ivarsson sole sesojn rieevis, kio estas Ia
plej alta jeto."
Oni komprenis, ke Ivar Ivarsson estas malkondamnita, kaj oni gojis pro tio. Estis pluraj, kiuj
komeneis krii: "Bondeziron, Ivar I varsson !"
Sed nun okazis io, kio pIenigis êiujn per konsterno. Paul Eliasson eksplodis en laütajn gojokriojn,
tiris Ia trikitan êapon de Ia kapo kaj Jetis gin en Ia
aeron. Tio venis tiel neatendite, ke Ia gardistoj ne
povis haltigi lín. Sed oni miris pri Paul Eliasson.
Estis ja vere, ke Ivar Ivarsson estis kiel patro por
71

li, sed nun temis pri Ia vivo. êu li vere povas goji
pri tio, ke alia estas malkondamnita?
Poste oni tuj restarigis Ia antaüan ordon. La aütoritataj personoj iris dekstren, arestitoj kaj gardistoj maIdekstren, aliaj rigardantoj retiris sin supren al Ia jugejo, kaj Ia tamburo staris sola en Ia
mezo, videbIa aI êiuj direktoj. Estis nun Erik Ivarsson, kiu trapasos Ia mortoprovon.
Venis antaiien rompita kaj maIjuna viro kun
êanceliga kaj nefirma iro. Oni apenaú rekonis lin.
êu tiu povas esti Erik Ivarsson, kiu êiam aperis
Iar,ga kaj respektiga? Liaj rigardoj estis mutaj, kaj
muItaj kredis, ke li apenaü pIene konscias pri tio,
kion li faras. Sed tenante Ia kalikon kun Ia kuboj
en sia mano li provis rektigi Ia dorson kaj di ri keIkajn vortojn. "Mi dankas Dion, ke mia frato nun
estas malkorrdamníta",
li diris, "êar kvankam mi
en tiu êi afere estas same senkulpa kiel li, li tamen
estis Ia plej bona el ni. Kaj mi pregas al Nia Sinjoro Jesuo Kristo, ke li lasu min fari maIbonan jeton, por ke mia filino povu edzinigi kun tiu, kiun
si amas, kaj vivi kun li feliêa gis Ia fino de siaj
tagoj."
Estis tieI kun Erik Ivarsson kiel kun multaj maljunaj, ke lia iama forto âajnis koncentrita en Ia
voêo, Kion li diris, aüdis êiuj, kaj gi vekis grandan
emociono Estis tre neordinare de Erik Ivarsson rekoni, ke iu estas pli bona 01 li, kaj dezirí al si Ia
morton por fari alian felíêa, Ekzistis neniu en Ia

72

tuta homamaso, kiu povis pIu pensi pri li kiel pri
murdinto kaj âtelinto. Oni staris kun larmoj en Ia
okuloj kaj pregís al Dio, ke li donu al li altan Jeton.
Li apenaú skuis Ia kubojn en Ia kaliko, sed nur
turnis gin kaj lasis ilin fali. Liaj okuloj estis tro
maljunaj por distingi Ia punktojn sur Ia kuboj, kaj
li eê ne turnis Ia rigardojn tien sed staris rigardante en Ia spaccn.
Sed Ia jugisto kaj Ia aliaj rapidis tien. Kaj nun
oni vidis Ia saman esprimon de surprizo en iliaj
vízago]

kiel Ia antaúan

fojon.

Estis kvazaü Ia amaso ekster Ia gardovico komprenus, kio okazis, longe antaú 01 Ia prokuroro
anoncis Ia rezulton. Estis virino, kiu elkriis: "Dio
benu vin, Erik Ivarsson!" kaj post si audigis multvoêa krio: "Dankon kaj íaüdon al Dio, ke li vin
heIpis, Erik Ivarsson!"
La trikêapo de Paul Eliasson flugis supren kiel Ia
antaüan fojon, kaj oni denove miris. êu li ne komprenas, kion tio signifas por li?
Erik Ivarsson staris inerta kaj indiferenta, neniu
gojo estis videbla en Ia vizago. Oni pensis, ke li
eble atendas, ke Ia prokuroro anoncos Ia rezulton,
sed ankaü post tio kaj eksciinte, ke li sole sesojn
ricevis, li kieI Ia frato, li restis indiferenta. Li volis
reiri al sia antaüa loko, sed estis tiam tieI senforta,
ke Ia jugoservisto devis meti sían brakon êirkaii lin
por apogí lin.
73

Nun estis Ia vico de Paul :IDliasson iri al Ia tamburo kaj fari Ia fortunan jeton, kaj oni turnis siajn
rigardojn al li. Jam antaií Ia pruvofaro êiuj opiniis,
ke li devas esti Ia vera kulpulo, kaj nun li ja estis
jam kondamnita, por tíel dirí, êar pli multaj punktoj
01 tiuj de Ia fratoj Ivarsson ne estis eblaj per unu
jeto.
Oni ne estis malkontenta pri tiu rezulto antaüe,
sed nun oni vidis, ke Marit EriksdoUer êtelíre starigis sin apud Paul Eliasson.
Li ne êirkaiíbrakis âin, kaj ili ne kisis aií karesis
unu Ia alian, si nur staris tre, tre premita ai li, kaj
li estis metinta Ia brakon êirkaií âian talion. Neniu
povis certe díri, êu Ilí longe staris tieI, êar êiuj
atentis ja pri Ia kubjetado,
éiuokaze ili staris unu apud Ia aíía, en nekomprenebla maniero kunigitaj malgraü gardistoj kaj
timigaj aiítoritataj personoj, malgraü Ia mil rigardantoj, malgraü Ia terura Iudo pri vivo kaj morto,
en kiu ili estis enmiksitaj.
Estis amo, kaj io super êiu tera amo, kio kunigis
ilin. Ili estus povintaj stari tieI antaií Ia domkorta
barilpordo en frua somermateno, antaiíe dancintaj
Ia tutan nokton kaj unuafoje interparolantaj
prí
tio, ke ili volas farigi geedzoj. Ili estus povintaj
stari tiel post Ia unua komunio, kiam íli sentis êíun
pekon forprenita el Ia animo. Idi estus povintaj
stari tíel, se ili ambaií estus trapasintaj Ia teruron
de Ia morto kaj venintaj al Ia alia flanko kaj post

74

rankontigo trovintaj,

ke ili apartenos unu

811

Ia alia

eterne.
Si rigardis lin kun plenkora amo, kaj estis io en
ilia animo, kio diris al Ia homoj, ke guste por Paul
Eliasson ili devas havi kompaton. Li estas juna
arbo, aI kiu ne estas permesite restí gis florado kaj
fruktigo, li estas sekalkampo detruota per tretado,
antaü 01 gi ion donis de sia riêo.
Li trankvile prenis Ia brakon de Ia talio de Marit
kaj sekvis Ia prokuroron al Ia tamburo. Maltrankvilo ne estis rimarkebla êe li, kiam li tenis Ia kalikon en sia mano. Li ne parolis aI Ia homoj kieI Ia
aliaj, sed li turnis sin aI tMarit.
"N e timu!" li diris. "Dio scias, ke rni estas same
senkulpa kiel Ia aliaj."
Poste li skuis Ia kubojn petole kaj Iasis ilin turbi
en Ia kaliko, gis Hi atingis gian randon kaj falis sur
Ia tambunledon.
Li staris senmova kaj sekvis ilin per Ia rigardo,
sed kiam fine ambaií kuêís kviete, Ia publiko ne bezonis atendi Ia prokuroran anoncon de Ia rezulto.
Paul Eliasson kriis mem per Iaiíta voêo:
"Mi sole sesojn ricevis, Marit! Mi sole sesojn
ricevis, mi kiel Ia aliaj."
Li ne povis kompreni ion alian, 01 ke li per tio
estas malkondamnita, kaj li ne povis pro gojo resti
trankvila. Li saltis alten, jetis Ia trikêapon supren,
êirkaiíbrakis kaj kisis Ia gardosoldaton, kiu staris
apud li.

75

Tiam êiuj pensis: "Oni vidas, ke li estas ruso.
Se li estus svedo, li ne tiel gojkrius antaütempe."
La jugísto, Ia prokuroro, Ia skabenoj kaj Ia sinjoroj senurge kaj trankvile íris aI Ia tamburo kaj
rigardis Ia kubojn. Sed tiun êi fojon ili ne aspektis
gojaj. Ili skuis Ia kapojn, kaj neniu bondeziris aI
Paul Eliasson pro Ia rezulto.
La prokuroro por Ia tria fojo Irls aI Ia êtuparo
de Ia jugejo kaj anoncis:
"Paul Eliasson sole sesojn ricevis, kio estas Ia
plej alta jeto."
Estigis forta ekscito en Ia homamaso sed ne gojokriado. Neniu pensis, ke povus esti fuso, tio estus
ne ebla. Sed êiuj sentis maltrankvilon, êar Ia díoverdikto ne donis klarecon.
êu estis tieI, ke êiuj tri akuzitoj estis same senkulpaj, aü tiel, ke same kulpaj?
Oní vidis, ke kapitano Lõwenskõld rapíde iras ai
Ia jugisto. Li volis diri, ke nenio estas decidita, sed
Ia jugisto sufiêe abrupte forturnis sin de li.
La jugisto kaj Ia skabenoj íris en Ia jugejon por
lnterkonsiligi, kaj dume neniu kumgis movi sin aü
paroli, apenaü flustri. Ankaü Paul Eliasson restis
trankvila. Slajne li nun komprenis, ke oni povas ínterpreti Ia dioverdikton en pli 01 unu maniero.
Post mallonga interkonailígo aperis Ia tribunalo
denove, kaj Ia jugisto anoncis, ke Ia distríkta tribunalo emas interpreti la rezulton tíel, ke oni devas
malkondamni êiujn tri akuzitojn.

16

. Paul Eliasson liberigis sin de siaj gardantoj kaj
denove jetis sian êapon alten dum plej forta gojkriado, sed estis iom tro frue, êar Ia jugisto daürigís:
"Sed tiu interpreto de Ia distrikta tribunalo estos
per kuriero submetata al Ia rego, en tiu êi tago
sendota al StokhoImo, kaj restos Ia akuzitoj en
arestejo, gis estos veninta de Ia registaro konfírmo
pri Ia verdikto de Ia distrikta tribunalo."

VJII.
En aütuna tago proksimume tridek jarojn post Ia
rimarkinda kubjetado êe Ia jugejo de Broby Marit
Eriksdotter
sídis sur Ia âtuparo de Ia malgranda
surfosta dome to êe Storgàrden en Olsbyn, kie si
logis, kaj trikis paron da infangantoj. Si volis triki
ilin kun bela desegnajo kun strioj kaj kvaranguloj,
por ke Ia infano, por kiu si intencis ilin, havu gojon
de ili, sed si ne povis memori iun desegnajon.
Longe sidínte kaj desegninte per trikilo sur Ia
stupo si eniris en Ia dometon kaj malfermis sian
vestokeston por serêi iun vestopecon, laíi kíu si povos triki. Sur Ia fundo si trovis pintan trikêapon,
kiu estis arte trikita kun multaj diversaj fonoj kaj
strioj, kaj hezitinte unue kelkajn momentojn si
kunprenis gin eksteren.
77

Kiam Marit nun turnis kaj tordis Ia êapon por
eltrovi Ia teknikon, si rimarkis, ke tineoj estas farintaj truojn en gi. "Nu, Dio mia, ja ne estas rnirinde," si pensis. "Pasis almenaií tridek jaroj, de
kiam goiestís êiutage uzata. Estas bone, ke mi okaze
elprenis gin el Ia vestokesto kaj eltrovis, en kia
stato gi estas."
La êapo havis grandan, rugan kvaston en multaj
koloroj, kaj en tiu Ia tineoj âajne sentis sin plej
hejme, êar kiam Marit skuís Ia êapon, Ia fadenoj
flugis al êiuj direktoj. Eê Ia kvasto mem malfiksigis kaj falis sur âiajn genuojn. Si prenis gin por
esplori, êu gi estas tiom detruita, ke oni ne povas
refiksi gin, kaj tíam âajnis aI si, ke io brila:s inter
Ia fadenoj. Si vigIe disigís ilin, kaj trovis tiam, ke
en Ia kvasto estas kudrofiksita per dika Ianfadeno
granda sigelringo eI oro kun ruga âtono.
La kvasto kaj Ia êapo falis el âiaj manoj. S/i neniam antaiíe vidis Ia ringon, sed si ne bezonís rigardi Ia regan monogramon sur Ia âtono aü legí Ia enskribon sur Ia interna flanko de Ia ríngo por seii,
kíu ríngo gi estas, kaj aI kiu gi apartenas. Si apogís sin kontraií Ia êtuparbaríton, fermis Ia okulojn
kaj sidis senmova kaj pala kieI mortanto. Sajnis aI
si, ke Ia koro volas rompígí
Pro tiu ringo âia patro, Erik Ivarsson, âia onklo,
Ivar Ivarsson, kaj âia fianêo, Paul Eliasson, perdis
Ia vívon, kaj jen si trovas gin kudrofiksita en Ia
kvasto sur Ia êapo de Paul!

78

KieI gi venís tien? Kiam gi venis tien? eu Paul
scíis, ke gi estas tie?
Ne! si tuj diris aI si, ke ne estas eble, ke li tion
seiis.
Si memoris, kieI li svingis tiun êapon kaj Jetis
gin alten, kiam li kredis, ke kaj li kaj Ia fratoj
Ivarsson estas malkondamnitaj.
Si vidis êion, kvazaií gi estus okazinta hieraií.
La grandan homamason, kiu komenee estis malama
kaj malamika kontraií si kaj âiaj proksimuloj sed
fine komeneis kredi, ke ili estas senkulpaj. Si memoris Ia belegan, profunde bluan aiítunêielon, Ia
migrobirdojn, kiuj erarintaj vagflugis super Ia jugeja Ioko. Paul vidis ilin, kaj en Ia momento, kiam
si klinis sin aI li, li fIustris al si, ke baldaií lia animo vagflugos en Ia alto kieI erarinta birdeto. Kaj
li demand'is âin, êu li povos veni kaj Iogi sub Ia
tegmentoranda defluiIo en Olsgârden,
Ne, Paul ne povis seii, ke âtelajo estas kaêita en
Ia êapo, kiun li jetis supren kontraií Ia belegan aütunêielon.
Estis alia tago. Sia koro kunpremigis êiufoje,
kiam s'i pensis pri gi, sed nun si tamen devis tion
fari. Venis decido el Stokholmo, ke Ia dioverdikto
estu tiel interpretata,
ke êiuj tri akuzitoj estas
same kulpaj kaj estu mortigataj per pendigo.
si êeestis, kiam oni plenum'is Ia kondamnon, por
ke seiu Ia viroj, kiujn si amas, ke trovígas iu homo,
kiu kredas al i1i kaj malgojas pro ili. Sed si apenaií
79

estus bezoninta iri al Ia pendigloko pro tio. Sangigis Ia pensmaniero de êiuj homoj. êiuj, kiuj staris
êirkaií si ekster Ia gardovico, estis bonaj al si. La
homoj estis pripensintaj kaj ekzamenintaj kaj venis
al Ia konkludo, ke oní estus devinta interpreti Ia
dioverdikton tiel, ke êiuj tri akuzitoj estas senkulpaj. La maljuna generalo Iasis êiujn tri fari Ia plej
altan jeton. Tio ne povis signifi ion alian. Neniu el
ili estis preninta Ia ringon.
Farígts generala gemado, kiam oni elkondukis Ia
tri virojn. Virinoj ploris, Ia viroj staris kun pugnitaj manoj kaj kunmorditaj dentoj. Oni diris, ke Ia
paroâo Bro estos dezertigita kiel Jerusalem, êar oni
tie êi prenas Ia vivon de senkulpaj viroj. Homoj
kriis konsolvortojn ai Ia kondamnitoj kaj insultis
Ia ekzekutistojn. Kaj multaj malbenoj estis dirataj
pri kapitano Lõwenskõld. Oni diris, ke li estas vizitinta Stokholmon, kaj ke estas lia kulpo, ke Ia
dioverdikto estas interpretita malfavore aI Ia akuzitoj.
Tamen estis tio, ke êiuj partoprenis âiajn kredon
kaj fidon, kio helpis âin tra Ia malfacila tago. Kaj
ne nur tra tiu sed tra êiuj gisnunaj tagoj. Si ne
estus elteninta Ia vivon, se tiuj homoj, kiujn si renkontis, estus kredintaj âín filino de murdinto.
Paul Elíasson estis Ia unua, kiu suriris Ia malgrandan tabulplankon sub Ia pendigilo. Li unue
ekgenuis kaj pregís al Dio, poste li turnis sin al Ia
pastro, kiu staris apud li, kaj petis lin pri io. Poste

80

Marit vidis, ke Ia pastro prenas Ia êapon de lia kapo. Kiam êio estis finita, Ia pastro donis Ia êapon
al Marit kun saluto de Paul. Li sendis gin kiel signon, ke li pensis pri si en sia Ias ta momento.
êu si iam povus kredi, ke Paul estus sendinta al
si Ia êapon, se li estus sciinta, ke Ia êtelajo estas
kaãita en gi? Ne, se io estas certa en Ia mondo, estas tio, ke li ne sciis, ke en Ia êapo estas kaêita Ia
ringo, kiu sidis sur fingro de mortinto.
Marit Eriksdotter rapide klinis sin antaiíen, tenis
Ia êapon antaü siaj okuloj kaj ekzamenis gin. "De
kie Paul povís ricevi tiun êapon?" si pensis. "Nek
mi nek iu alia en Ia domo trikis gin al li? Eble li
aêetis gin en Ia foiro aü interêange ricevis gin de
iu alia."
Si ankoraiífoje turnis Ia êapon êirkaiíen kaj rigardis Ia desegnajon, "Tiu êi êapo certe estis iam
bela kaj brila," si pensis. "Paul âatís kolorojn. Li
neniam estis kontenta, kiam ni teksís por li grizajn
vestojn. Li volís havi koloron sur Ia drapo. Li preferis rugajn tríkêapojn kun grandaj kvastoj. Tiun
li certe âatís." - - êí

Si forme tis Ia êapon kaj denove klinis sin malantaiíen kontraü Ia barilon por rigardi en Ia pasíntecon.
Si estis en Ia arbaro tiun matenon, kiam Ingilbert
mortís pro timo. Si vidis, kiel Paul kun âia] patro
kaj onklo staris klinita super Ia mortinto. La du
6

81

maljunaj decidis, ke oni portu Ingilbert al Ia logata
regiono kaj íris por haki branêojn por brankardo.
Sed Paul momente restis por rigardi Ia êapon de
Ingilbert. Li tieI ekdeziris gin, êar gi estis trikita
per ruga], bluaj kaj b1ankaj fadenoj en multaj desegnajoj, kaj nerimarkite ãangís gin kontraü sia
propra. Li ne intencis ion malbonan per tio. Eble
li intencis konservi gin nur por mallonga tempo.
Lia propra êapo, kiun li Iasis aI Ingilbert, certe estis
same bona sed ne tieI multkolora kaj arte trikita.
Sed Ingilbert estis enkudrinta Ia ringon en Ia
êapo antaü sia foriro. Eble li kredis, ke oni persekutos lin, kaj tíal volis kaêí gin. Kaj post kiam li
falis, neniu ekhavis Ia ideon serêi Ia ringon en Ia
êapo, Paul Eliasson malpli 01 iu alia.
Tiel êio okazis! ~Hestus povinta juri pri tio, sed
oni neniam povas esti tute certa.
,Si metis Ia ringon en sian keston, kaj kun Ia êapo
en Ia mano âi iris aI Ia bovinstalo por paroli kun Ia
servistino.
"Venu eksteren, Mârta," si krris al Ia interno de
Ia malluma stalo, "kaj helpu min pri desegnajo,
kiun mi ne komprenas l"
Riam montris sin Ia servistino, si donis aI si Ia
êapon. "Mi scias, ke vi estas Ierta en tríkado, Mãrta," §i diris. Mi volas kopii tiujn fonojn, sed mi ne
eltrovas Ia teknikon. Jen rigardu ilin! Tiun
arton vi konas pli bone 01 mi."
êí

82

La servístíno prenís Ia êapon kaj jetis sur gin
rigardon. Si âajnis surprizita.
Si iris eI Ia ombro
apud Ia muro kaj denove rigardis gin.
"De kie vi ricevis tiun êi?" si diris,
"Gi kuâis en mia kesto dum multaj jaroj," diris
Marit. "KiaI vi tieI demandas?"
"óar mi trikis êi tiun êapon al mia frato Ingilbert
Ia Iastan someron, kiam li vivis," diris Ia servístíno.
"Mi ne vidis gin post Ia mateno, kiam li iris de Ia
hejmo. KieI gi nun povas esti êi tie?"
"Eble li perdis ,gin, kiam li falis," diris Marit.
"Eble iu eI niaj servistoj trovis gin en Ia arbaro
kaj portis gin tien êi. - Sed se tiel maIgajaj memoroj apartenas aI gi, vi eble ne volas kopíí por mi
Ia desegnajon ?"
"Se vi pruntos gin aI mí, vi havos Ia tríkajon
morgaü," diris Ia servistino.
Si prenis Ia êapon kaj reiris al Ia stalo, sed Marit
aüdís, ke estas pIoro en Ia voêo.
"Ne, mi ne permesas, se tio turmentas vin,"
diris.
"Nenio turmentas min, se mi povas fari gin al vi,
Marit."
Verdire estis Marit, kiu pensis pri Mãrta Bàrdsdotter, tiu sidanta sola en Ia arbaro post Ia morto
de Ia patro kaj de Ia frato, kaj proponis aI si farigi
stalservistino en Storgàrden en Olsbyn. Mãrta neniam forgesís montri sian dankemon pro tio, ke âi
povís veni inter homojn.
âí

83

Marit reiris al Ia âtuparo antaü Ia fostodometo,
prenis Ia tríkajon.jtamen
ne havís trankvilon Iabori
sed klinis Ia kapon kontraü Ia barilon kiel antaüe
kaj provis eIpensi, kion nun fari.
Se iu en Olsbygãrden estus scianta, kiel aspektas
tiaj virinoj, kiuj lasis Ia vivon malantaü si por logi
en monallinejo, li estus dirinta, ke Marit similas al
tia. La vizago estis flaveblanka kaj tute sen sulkoj.
Por fremdulo estus preskaü ne eble diri, êu si estas
juna aü maljuna. Estis io paca kaj kvieta êe si,
kiel êe iu, kiu rezignis deziri íon por si mem. Oni
neniam vidis âin tre goja sed ankaú ne tre maIgoja.
Post Ia malfacila frapo Marit bone sentis, ke Ia
vivo estas por si finita. si heredis Storgârden de
sia patro, sed si ja komprenis, ke por konservi gin,
si devos edzínigi, por ke Ia bieno havu mastron. Por
evití tion si translasis Ia tutan bienon al unu el siaj
nevoj sen alia pago, 01 ke si havu logejon kaj vivtenon en Ia bieno dum sia tuta Tivo.
si estis kontenta prí tio kaj neniam pentis.
si ne bezonis tímí, ke Ia tempo farigos tro longa pro
manko de laboro. Homoj r.icevis konfidon al âiaj
prudento kaj boneco, kaj kiam iu estis malsana, oni
kutime tuj venigís sino Ankaü infanoj tre âatls sino
sia fostodometo ofte estis plena de etuIoj. Ili sciis,
ke si êiam havas tempon helpi ilin en iliaj malgrandaj zorgoj.
Kiam Marit nun sidis tie kaj pripensis, kion si
faru kun Ia ringo, estígts en si granda koIero. si
84

pripensis, kieI facile oni estus povinta trovi gin.
Kial Ia generalo ne arangis tiel, ke oni trovis gin?
Li sciis Ia tutan tempon, kie gi estas, tion si povis
nun kompreni. KiaI li ne tieI arangis, ke oni esploris Ia êapon de Ingilbert? Anstataüe li lasis tri senkulpajn suferi morton pro Ia ringo. Por tio li havis
potencon, sed ne por aperigi Ia ringon.
Marit unuamomente pensis, ke si iru aI Ia preposto kun sia historio kaj donu al li Ia ringon, sed
ne, si ne volis.
Estis tiel, ke oni kondutis kun granda estimo al
Marit, kie ajn si montris sin, en Ia pregejo au festeno. Tiu maIestimo, kiu ordinare sekvas filinon
de krímulo, ne premis sino La homoj estis certe
konvinkitaj ke maljusto estas farita, kaj ili volis
rebonigi. Ankaü el Ia sinjorfamilioj oni kutimis iri
al Marit, kiam oni vidis êín sur Ia loko antaü Ia
pregejo, kaj ínterêangí keIkajn vortojn kun si. Eê
Ia famílio en Hedeby - vere ne Ia kapitano sed lia
edzino kaj lia bofilino faris keIkajn provojn
proksímigí al Marit. Sed kontraü i1i si êiam restis
rifuza. Post Ia proceso si diris eê ne unu vorton
al iu eI tiu domo.
eu si nun aperu kaj konfesu, ke certamaniere Ia
Hedebyanoj pravis? Montrígís, ke Ia ríngo estis
en Ia posedo de Ia viroj el Olsby. Eble oni eê diros,
ke ili sciis pri gia loko, ke ili eltenis malliberejon
kaj jugesploron en espero, ke ili Iíberigos kaj povos
vendi gin.
85

êiuokaze Marit komprenis, ke tio estus rigardata
kiel justigo al Ia kapitano kaj ankaü al lia patro, se
si transdonus Ia ringon kaj rakontus, kie si trovis
gin. Sed Marit volis fari nenion, kio estus bona kaj
avantaga por Ia Lõwenskõldoj.
Kapitano Lõwenskõld estis nun okdekjara, riêa
kaj potenca, estimata kaj honorata. La rego faris
lin barono, kaj neniam traJfis lin malfeliêo. Li havís
bonegajn filojn, kaj ankaii ili estis bonhavaj kaj
bone edzígintaj.

volis demandi vin, êu vi volas ripari Ia êapon aI
Adrian, antaü 01 li iros hejmen."
"Jes," diris Marit, "jes, tion mi volas."
Si prenis Ia disêirltan êapon kaj Ievis sin por iri
en Ia fostodometon.
"Tio êi devas esti signo de Dio," si pensis.
"Ludu tie êi sur Ia korto dum tempeto!" si diris
aI Ia knaboj. "Tio êi estes baldaii Iaríta."
Si fermis Ia pordon de Ia fostodomo malantaii si
kaj sidis sola interne, dum si flikis Ia truojn en Ia
êapo de Adrian LõwenS'kõld.

Tiu homo prenis de Marit êion, êion, êion, Si sidís sola, sen bieno, sen edzo, sen infanoj, êio pro lia
agado. Si dum multaj jaroj atendis, ke atingos lin
ia puno, sed nenio venis.
Marit vekigis el siaj profundaj pensoj. Si aüdís,
ke maIgrandaj irrfanpiedoj rapide kuras tra Ia korto, kaj si komprenis, ke koncernas sino
Estis du knaboj dek- aú dekunujaraj.
Unu, Nils,
estis filo en Ia bieno, Ia alian si ne konís. Precíze,
ili venis por peti servon de si.
"Marít," diris Nils, "tiu êi estas Adrian eI Hedeby. Ni estis sur Ia vojo kaj Iudis per ruldisko, sed
ni malpacigts, kaj mi disâiris Ia êapon de Adrian."
Marit sídis kaj rigardis Adrían. Bela knabo kun
io milda kaj afabla êe si. Si metis Ia manon al Ia
koro. Si êiam sentis doloron kaj angoron, kiam si
vidis iun el Ia famílío Lõwenskõld.
"Ni denove estas amikoj nun," diris Nils, "kaj mi
86

IX.
Ree forpasis kelkaj jaroj, kaj Ia ringo en nenia
maniero memorigis pri si. Sed jen okazis, ke fraülino Malvina Spaak venis al Hedeby kiel mastrumistino, en 1788. Si estis malriêa pastrofilino el
Sõrmland, nerriam antaüe metís sian piedon trans la
limon de Vermlando kaj neniel antaukonis Ia církonstancojn en tíu loko, kie si servos.
Jam en Iasama tago, kiam si alvenis, si estis vokata al baronino Lõwenskõld por akcepti sufiêe kuriozan konfidon.
"Mi konsideras plej korekte," diris Ia mastrino,
"tuj rakonti al vi, ke oni ne povas nei, ke fantomas
87

tie êi en Hedeby. Ne malofte okazas, ke oni sur
ãtuparoj kaj en koridoroj, jes, foje eê en Ia êambroj,
renkontas altan, fortikan viron, kiu estas vestita en
blua uniformjako kaj altaj refalditaj botoj, proksimume kiel malnovtempa karlano. Li staras antaü
oni tu te subite, kiam oni malfermas pordon aü venas al interetaga âtupara platajo, kaj antaü 01 oni
havas tempon demandi sin, kiu li estas, li malaperas. Li faras nenion malbonan, jes, ni preskaü kredas ke li volas bonon al ni, kaj mi petas vin ne tímí,
kiam vi renkontos lin."
Fraíilino Spaak estis dudekunujara en tiu tempo,
malpeza kaj vígla, nekredeble lerta en okupoj kaj
laboroj de êiuj specoj, entreprenema kaj decidema,
kaj Ia mastrumado funkciis kiel horlogo, kien ajn si
venis. Sed si ege tímís fantomojn, kaj si tute ne
estus akceptinta ofícon en Hedeby, se si estus tion
sciinta antaüe. Sed nun si estis tie, kaj malriêa
knabino ne povas facilanime forlasi bonan oficon.
Tial si genufleksis antaü Ia baronino, dankis pro Ia
averto kaj asertis, ke si ne intencas lasi timigi sino
"Ní tute ne komprenas Ia kaüzon de lia irado tie
êi," daürígís Ia mastrino. "Miaj filinoj opinias, ke
li similas al Ia avo de mia edzo, generalo Lõwenskõld, kiun vi vidas sur tiu pentrajo, kaj ili kutimas
nomi lin Ia G e n e r alo.
Sed vi komprenas, ke
per tio neniu volas diri, ke estas Ia generalo mem laüdíre li estis tute bonega homo - kiu reaperas.
La vero estas, ke ni nenion komprenas el êio êi. Kaj

88

roi esperas, ke vi estas sufiêe prudenta por ne aüskulti, se Ia geservistoj volas doni al vi klarigojn."
Fraiilino Spaak ankoraüroje genufleksís kaj asertis, ke si neníam permesas al geservistoj íom ajn
klaêi pri Ia gesinjoroj, kaj per tio Ia aüdíenco estis
finita.
La fraiilino verdire estís nur malriêa mastrumistíno, sed êar si devenis de homoj kun rango, si
rajtis mangi êe Ia tablo de Ia gesinjoroj same kíel
Ia biena administranto kaj Ia guvernístíno. Si cetere estis beIeta kaj êarmeta kun malgranda kaj grada korpo, helaj haroj kaj flororugaj vangoj kaj ne
estis malornamo por tablo de Ia gesinjoroj.
êiuj
trovis âin plenkore afabIa homo, kiu selas estí utila
multrilate, kaj oni tuj tre ekâatís sino
S1 baldaü rimarkis, ke Ia fantomaperado menciita
de Ia baronino estas ordinara paroItemo dum Ia
mango]. Jen unu el Ia junaj fraülínoj, jen Ia guvernistino deklarís ; "Hodiaíi estas mi, kiu vi dia Ia
GeneraIon," kvazaü tio estus afere valora kaj motivo por fanfarono.
Pasis neníu tago, sen ke iu demandis âin, êu si
ankoraü ne renkontis Ia reaperanton, kaj kiam si ankoraü devis nei, si rimarkis, ke tio kaüzis al si certan malestímon. Estis kvazaü si estus estinta malpli bona 01 Ia guvernistino kaj Ia administranto,
kiuj ambaü vldis Ia GeneraIon senfine da fojoj.
Fakte fraülíno Spaak neniam antaüe renkontis
tian sengenan kondutmanieron
rilate al fantomo,

89

kaj si subsentis de Ia unua momento, ke finigos per
teruro. Si diris al si, ke se vere estas estajo el Ia
alia mondo, kiu montras sin, gi certe estas iu malfeliêulo, kiu bezonas helpon de Ia vivantoj por trovi
ripozon en sia tombo. Si apartenis al Ia decidemaj
homoj, kaj se si estus povinta decidi, oni estus farinta seriozajn esplorojn por klarigi Ia aferon anstataü uzi gin kiel paroltemon êe Ia mangotablo.
Sed Ia fraülíno komprenis, kion postulas âia pozicio, kaj neniam transiris âiajn lipojn eê unu vorto
de rnallaüdo pri Ia konduto de Ia gesinjoroj. S1aparte si evitis partopreni laêercadon prí Ia reaperanto kaj konservis por si siajn malbonajn antaiisentojn.
F'raülíno Spaak estis tutan monaton en Hedeby,
antaü 01 si vidis Ia fantomon. Sed iun antaütagmezon, kiam si venis el Ia subtegmentejo, kie si kalkuIis vestojn por lavado, si neatendite renkontis sur Ia
ãtuparo viron, kiu rapide paêis flanken por lasi âin
preterpasi. Estis plena taglumo, kaj si tute ne pensís pri fantomapero.
~i nur demandis sín, kíon
fremda sinjoro havas por prizorgi en Ia subtegmentejo, kaj si turnis sin por demandi, kion li deziras.
Sed sur Ia tuta âtuparo estis videbla neniu homo.
La fraülíno rapide rekuris supren, rigardís en Ia
subtegmentejo,
esplo ris malhelajn
angulojn kaj
êambretojn, tute preta kapti âtelíston. Sed kiaro
neniu homa estajo farigis videbla, si subite komprenís Ia aferon.

90

"Kia stultulino

mi estas!"

si eksplodis.

"Kom-

preneble tiu estis Ia Generalo."
J es ja, jes ja! La viro estis ja vestita per blua
jako same kiel Ia maljuna generalo sur Ia portreto
kaj per Ia samaj kolosaj refalditaj botoj. La vízagon
si ne povis tute rekoni, estis en Ia trajtoj io griza,
nebula.
Fraiilino Spaak restis sufiêe longe en lasubtegmentejo por trankvilígí. La dentoj klakis, Ia kruroj
fleksigis sub si. Se si ne estus devinta pensi pri Ia
tagmango, si neniam estus reveninta malsupren. Si
tuj decidiskonservi
en si, kion si vidis, kaj ne lasi
Ia aliajn serei kun si.
Tamen âia] pensoj ne povis forlasi Ia Generalon,
kaj certe io estis videbla êe si, êar oní apenaü eksídis êe Ia mangotablo, kiam turnis sin al si Ia filo en
Ia domo, deknaüjarulo, kiu jus venis hejroen el Upsala pro Ia kristnaskaj ferioj.
"Hodiau vi vídís Ia Generalon, fraülino Spaak," li
dírís, kaj êe tiu ataka alparolo, si ne trovis tempon
por nei.
Tuf fraúlino Spaak trovis sin êefpersono êe Ia
tablo. êiuj turnis sin al si kun demandoj, kiujn si
tamen respondis kiel eble plej roallonge. Malfeliêe
si ne povis neí, ke si iom ektimis, kaj tiam oni nepriskribeble amuzigís, Timi Ia Generalon! Ne, ion
tian oní ne povas eê ímagí.
Jam antaüe fraülíno Spaak rimarkis, ke Ia barono
kaj Ia baronino neniam partoprenis Ia âercadon pri

91

Ia Generalo. Ili nur Iasis Ia aliajn okupigí pri tio
sen geni ilin. Nun si observis, ke Ia juna studento
prenas Ia aferon multe pli serioze 01 Ia eeteraj gejunuIoj.
'''Miaparte,'' li diris, "mi envias êiujn, kiuj ekvidas
Ia Generalon. Mi volus helpí lin, sed por mi li neniam montris sin."
Li dirís tion kun vera sopiro kaj kun tieI bela esprimo, ke fraülíno Spaak en si pregís al Dio, ke lia
deziro estu baldaü plenumota. La juna barono eerte
kompatos Ia malfelíêan reaperanton kaj redonos lin
al Ia tombo kaj Ia ripozo.
Dum la sekvanta tempo âajne fraülino Spaak pli
01 iu alia estis ceIo por Ia atento de Ia reaperanto.
Si vidis lin tieI. ofte, ke si preskaii kutimigís aI li.
Estis subíta, momenta apero jen sur âtuparo, jen
en vestiblo, jen en malhela angulo de Ia kuirejo.
Neniam oni trovis eê plej etan kaúzon de Ia fantomapero. Fraülino Spaak iom demandis sin, êu
povas trovigí en Ia domo io, .kíon li serêas. Sed êar
li malaperís en Ia sarna sekundo, kiam rigardo eI
homa okulo tuêís lin, si ne povis seii pri liaj inteneoj.
Malgraü Ia asertoj de Ia baronino fraülino Spaak
rimarkis, Ire êiuj junaj en Hedeby estas plene konvinkitaj, ke estas Ia maljuna generalo Lõwenskõld,
kiu reaperas. "Li ne sentas sin hejme en sia tombo," diris Ia junaj fraülinoj, "kaj interesas lin ri-

92

gardi, kion ni faras tie êi en Hedeby. Oni ne povas
rifuzi al li tiun rnalgrandan plezuron."
F'raíilino Spaak, kiu devis iri en Ia provizejon por
kaãite de Ia moko de Ia servistinoj tremi kaj dentoklaki, êiufoje kiam si vidis Ia Generalon, estus preferinta, ke li ne tiom ínteresígus pri Hedeby. Sed
Si komprenis, ke Ia ceteraj familianoj eê malgojus
pri tio.
Oni sidis ekzemple en longa vespero kun sia manIaboro. Oni êpinís aü kudrís, Ia libroj foje finigis
kaj an1kau Ia paroltemoj.
Tiam subíte unu el Ia
fraiilinoj ekkriis. Si vidis vizagon, ne, verdire du brilajn dentovicojn, tute êe Ia fenestra vítro. Oni rapíde
lumigis lanternon, oni malfermis Ia pordon de Ia
vestiblo, êiuj virinoj kun Ia baronino unua eIkuris
por trovi Ia pacogenanton.
Sed kompreneble oni
nenion trovis. Oni reiris internen, âraübís Ia fenestropordojn, skuis Ia âultrojn kaj diris, ke certe estis
Ia Generalo kaj neniu alia. Sed dume oni plenvekigis. Oni trovis ion pri kio miri, Ia spinilradoj turnigis kun nova forto, Ia babilo vigligis.
La tuta familio estis konvinkita, ke Ia GeneraIo
tuj okupas Ia mangosalonon, kiam oní forlasis gin
vespere, kaj ke oni certe estus trovinta lin tie, se oni
estus havinta kuragon eniri Ia êambron. Kaj ili ne
malâatís, ke li estas tie. Fraúlino Spaak kredís, ke
plaêas al ili Ia penso, 'ke Ia senpaca prapatro povas
eniri en varman kaj bonan êambron.
Inter Ia apartajoj de Ia Generalo estis ankaü tiu,
93

ke li volis trovi Ia salonon purigita kaj ordigita,
kiam li eniris tien. êiun vesperon vidís fraülino
Spaak, kiel Ia baronino kaj Ia fraiilínoj kolektas
siajn laborajojn kaj kunportas ilin, ankaü ãpínílojn
kaj kudrokadrojn oni portis en alian êambron. Oni
ne lasis eê fadeneton sur Ia planko.
Fraülíno Spaak, kiu kuâis en êambreto apud Ia
salono, vekigís en iu nokto pro tio, ke iu obje'kto
kun forta bruo frapigas kontraü Ia muron, kie staras
âía Iito, kaj poste ruligas aI Ia mezo de Ia pIanko.
Apenaü si íom trankviligfs, kiam sekvis nova bruo
kaj nova ruligo, kaj tio ripetigis ankoraü du fojojn.
"Homiadio, kion li nun entreprenas en Ia salono?" si gemspiris, êar si ja komprenis, kiu kaúzis
Ia bruon. Vere ne estis agrabla najbarajo. si kuâís
kaj malvarmâvítís
Ia tutan nokton, timante ke Ia
GeneraIo envenos por fantompremi sino

si

kunprenis kaj Ia kuiristinon kaj Ia tabIoservistinon, kiam si matene íris en Ia salonon por rigardi, kio okazis. Sed nenio estís detruita, malordon
oni ne vidís krom tio, ke kvar pomoj kuêas meze
sur Ia planko. Ho, ho, oni sidis ja êe Ia fajro Ia pasíntan vesperon kaj rnangts pomojn, kaj kvar pomoj
estis forgesitaj sur Ia fornorando. Sed tio ne plaêís
al Ia GeneraIo. Fraülino Spaak devis pagí sian malzorgon per sendorma nokto.
Aliflanke fraülíno Spaak neniam povis forgesí, ke
si unu fojon ricevis veran pruvon pri amikeco.
94

Oni estis havinta festenon en Hedeby, grandan
tagmangon kun muItaj gastoj. F'raiilino Spaak febre okupis sin pri rostajoj sur rostostangoj, pri velovanoj'" kaj pasteêoj en Ia forno kaj pri buljonkaldronoj kaj saücopotoj super Ia fajro sur Ia fajroplato. Kaj tio ne sufiêis. si devis ankaü esti en Ia saIono kaj kontroli Ia pretigon de Ia tabloj, transpreni
Ia argentajn mangilojn, kiujn Ia baronino mem kalkulis kaj donis al si, atenti ke vino kaj bíero venas
el Ia keIo kaj ke Ia kandeloj sidas rekte en Ia lucernojo Kiam oni krome pripensas, ke Ia kuirejo en
Hedeby trovígís en fIankdomo, kaj ke oni devis trakuri Iakorton
por atingi gin, kaj ke tie
je tiu
granda okazo estis plenplene da fremdaj kaj krome
nespertaj servistinoj, tiam oni bone komprenas, ke
devis esti taüga homo, kiu gvidis Ia tuton.
Sed êío funkciis, kiel gi devis. N e estís fingromarkoj sur Ia gIasoj, ne estis malfreâodoraj ínternajoj en Ia pasteêoj, Ia biero âaúmis, Ia buljono estis
konvene spicita kaj Ia kafo konvene forta. La fraülino montrís, por kio si taügas, kaj Ia baronino mem
komplimentis âin kaj diris, ke ne povus esti pli bone.
Sed poste venis Ia terura bato. Kíam fraülino
Spaak transdonís Ia argenton ai Ia baronino, mankis
du kuleroj, unu mangokulero kaj unu tekulero.
Farigis granda ekscito. Tiutempe ne povis okazi
en domo io pli terura 01 tio, ke mankas iu eI Ia argentaj objektoj. Estigis en Hedeby febra maltrankvilo. Oni faris nenion krom serêi. Oni memorís, ke
êí

95

íu frlponíno-t vizitis Ia kuirejon en Ia festena tago,
kaj oni. estís preta veturi maIproksimen al Ia finnaj
regíonoj'" en Ia nordo por trovi sino Oni farigis
suspekta kaj maIjustema. La mastrino suspektis Ia
mastrumistinon, Ia mastrumistino Ia servistínojn,
Ia servistinoj unu Ia alian kaj êiujn. Jen tiu jen
alia montris sin kun plororugaj okuloj, êar si kredís,
ke Ia aliaj kredas, ke si proprigis al si Ia du kuIerojn.
TieI statis dum du tagoj, neníon oni trovis, kaj
fraülino Spaak estis proksime al maIespero. Si estis
en Ia porkejo kaj esploris Ia trogon de Ia porkoj por
rigardi, êu Ia kuIeroj venis tien. Si steIe íris en Ia
subtegmentan vestoêambron de Ia servistinoj kaj
sekrete traserêís iliajn malgrandajn kestojn. êio
estís vana, kaj nun si ne komprenis, kie si pIue serêu. 8'i rimarkis, ke Ia baronino .kaj êiuj aliaj suspektas âin, kiu estas fremda. Oni maIdungos ãín,
tion si sentis, ,se si mem ne petos pri maldungo.
La fraülíno staris klinita super Ia kuireja forno
kaj tiel ploris, ke Ia larmoj si'bIe falis sur Ia varmegan platon, kiam si íel sentis, ke si devas turni sino
SI tion faris, kaj jen, tie staras Ia GeneraIo apud Ia
muro kaj montras al breto, ,kiu pendas aIte kaj tieI
nekonvene, ke oni preskaü neniam metas íon tien.
La GeneraIo kiel kutime maIaperis en Ia sarna
momento, kiam li farigis videbla, sed fraülíno Spaak
obeis lian sugeston. êi prenis Ia .portebIan âtupetaron el Ia provizejo, portis gin al Ia breto, etendis

96

Ia manon supren kaj kaptis maInovan kaj maIpuran
lavêifonon. Sed en Ia êifono kuâís Ia du argentaj
kuleroj.
KieI ili venis tien? Certe okazis sen ies volo kaj
seio. Dum Ia nekredebIa urge de granda festeno êio
povas okazi. Oni forjetis Ia êifonon, êar gi kuâís, kie
gi ne kuâu, kaj Ia kuleroj akompanis gin, sen ke oni
tion rimarkis.
Sed nun ili estis retrovitaj, kaj fraülino Spaak
enportis ilin kun feliêobrilo aI Ia baronino kaj farigis denove Ia neeesa heIpantino kaj zorgantino de
êiuj en Ia domo.
Nenio maIbona, kiu ne aIportas bonon. Kiam Ia
juna barono Adrian venis hejmen en Ia printempo,
li eksciis, ke Ia GeneraIo montris aI fraülíno Spaak
neordinaran favoron, kaj li tuj komencis atenti âín
en tute speciaIa maniero. TieI ofte, kiel li povis, li
vizitis âin en Ia apudsaIona êambreto aü en Ia kuirejo, Jen li venis sub Ia preteksto, ke li bezonas novan fadenon por sia fíêvergo, jen li diris, ke Iogis
lin Ia bona adoro de freâbakitaj buIkoj. êe tiuj
okazoj li êiam turnis Ia interparoIon al supernaturajo]. Li petis Ia fraülínon rakonti pri Ia fantomaperoj en Ia kasteIoj en Sõrmland, kieI Julita kaj
Eriksberg, kaj volis scíi, kion si kredas pri tio.
Sed plej ofte li deziris paroli pri Ia GeneraIo.
Li diris, ke li ne povas paroli kun aliaj pri tiu afero,
êar ili êiam traktas gin âerce, Li siaparte sentas
kompaton al Ia malfeliêa reaperanto
kaj volas
7

97

helpi- al li trovi ripozon. Se li nur seius, kíel fari
tion!
Fraiilíno Spaak tíam diris, ke âia humila opinio
estas, ke en Ia domo trovlgas io, kion li serêas.
La juna barono iom palígía, Li esplore rigardis
Ia fraiilínon.
"Ma foi13, fraülíno Spaak," li díris, "estas kurioza
ideo. Sed mi eertigas al vi, ke ni eê por momento ne
hezitus doni al Ia Generalo tion, kion li deziras, se
ni posedus ion ,tian en Hedeby."
Fraülíno Spaak ja tre bone komprenis, ke Ia juna
barono vizitas âin sole pro Ia fantomapero, sed li estis tiel afabla junulo kaj bela. Jes, laii Ia opinio de
Ia fraülíno, pli 01 bela. Li portis Ia kapon iom klínita antaiien, li havis esprimon de pensado, multaj
eê opiniis, ke li estas tro serioza, Sed estis nur pro
tio, ke ili ne konis lin. Foje li jetis Ia kapon supren,
ser eis kaj faris petolajojn pli 01 iu alia. Sed kion
ajn li faris, estis nepriskribebla êarmo en liaj gestoj, en lia voêo, en lia rideto.
Iun someran dimanêon fraülino Spaak estis vizitinta Ia pregejon kaj iris hejmen sur malgranda
mallongvojo, kiu iris tra Ia kampoj de Ia preposta
bieno. Kelkaj el Ia pregejvízítíntoj prenis Ia saman vojon, kaj Ia fraülíno, kiu devis rapidi, preterpasís virinon, kiu iris malpli rapide 01 si. Tuj poste
Ia fraiilino venis al barílâtupetarovkiu
estis sufiêe
malfaeila, kaj servem a kiel êiam si pensis pri Ia
irantino kaj haltís por heIpi âin transgrímpi Ia

98

stangobarilon. Si etendis al si Ia manon kaj tiam
rimarkis, ke Ia virino ne estas tiel maljuna, kiel si
unue kredis. Si havas neordinare glatan kaj blankan
vízagohaüton, kaj Ia fraiilino pensis, ke tre povas
esti, ke si ne havas pli 01 kvindek jarojn. Kvankam
si evidente estas nur ordinara kamparanino, âi havas êe si apartan dignon, kvazaü si estus ion travivinta, kio altigis âin super âian klason.
Kiam Ia virino estis hel pita transgrimpi, Ia fraíilino kaj si iris unu apud Ia alia sur Ia mallarga vojeto.
"Certe estas vi, kiu prizorgas Ia mastrumon en
Hedeby," dírís Ia kamparanino.
"Jes, estas mi," respondis fraúlíno Spaak.
"eu vi sentas vin hejme tie?"
"Kial oni ne sentu sin hejme en tiel bona loko?"
diris Ia fraiilino iom retene.
"Oni diras ja, ke estas fantomapero tie."
"Oní ne devas kredi, kion homoj babilas," diris
Ia fraülino en admona tono.
"Jes, oni ne devas, jes, tion mi ja scías," diris
Ia alia.
Estis silente dum iom da tempo. Estis rimarkeble, ke tiu virino ion selas, kaj fakte Ia fraülíno
brulis pro deziro eldemandi sino Sed ja ne estis korekte, ne deee.
Estis Ia virino, kiu rekomeneis Ia interparolon.
"Sajnas al mi, ke vi aspektas bona," si diris, "kaj
tial mí volas doni al vi bonan konsilon. Ne restu

99

tro longe en Hedeby, êar estas ne faeile kontraüstari tiun, kiu iras tie. Li persistos, gis li rieevos
kion li volas havi."
Fraülíno Spaak inteneis unue iom superule danki
pro Ia averto, sed Ia lastaj vortoj vekis âían seivolon.
"Kion li volas havi? êu vi seias, kion li volas
havi T"
"êu tíon vi ne scias ?" dirís Ia kamparanino. "Nu,
tiuokaze mí nenion plu diru. Eble estas por vi plej
bone nenion scíí."
Post tio si etendis Ia manon al fraiilino Spaak,
foriris sur alia vojeto kaj baldaü malaperis.
Fraülíno Spaak bone evitis rakonti pri tiu interparolo por Ia tuta familio êe Ia mangotablo, sed en
Ia vespero, kiam barono Adrian vizitis âin en Ia laktoêambro, si komunikis al li, kion diris al si Ia
fremda virino. Li vere tre surprízígís.
"Certe estis Marit Eriksdotter el Olsbyn," li diris. "êu vi seias, ke tio estas Ia unua fojo dum
tridek jaroj, kiam si diras afablan vorton al íu el
Hedeby. AI roi si iam riparis êapon, kiun knabo el
Olsby dlsâiris, sed si aspektis, kvazaü si volus eltiri
miajn okulojn."
"Sed êu si seias, kion serêas Ia Generalo?"
"êi seias tion pli bone 01 iu alia, fraúlino Spaak.
Kaj ankaü mi selas tion. Mia patro rakontis Ia hístorion por roi. Sed Ia gepatroj ne volis, ke oni rakontu gin al Ia fratínoj. Ilí ektimus pro fantomoj
100

kaj eble ne povus resti tie êi. Mi ankaii ne rajtas
rakonti tion por vi."
"Dío gardu nín !" diris Ia fraúlino. "Se Ia barono
malpermesis ... "
"Mi bedaiiras," dírís barono Adrian, "roi kredas,
ke vi povus helpi mín."
"Ho, se nur estus tiel!"
"êar, mi ripetas tíon," diris barono Adrian, "mí
volas helpi al Ia malfelíêa reaperanto trovi ripozon.
Mi ne timas lin. Mi sekvos lin, tuj kiam li vokos
mino Kial li montras sin al êiuj aliaj sed neniam al
mi?"

X.
Adrían Lõwenskõld dormis en subtegmenta gabloêambro>, kiam vekis lin nelaüta bruo. Li malfermis
Ia okulojn, kaj êar Ia fenestropordoj ne estis fermitaj kaj ekstere regis hela somera nokto, li klare
vidis, ke Ia pordo malfermigas, Li kredis, ke malfermis gin trablovo, sed jen vidis, ke Ia pordokadron plenigas malhela figuro, kiu esplore klinas sin
internen al Ia êambro.
AJdrian sufiêe klare distingis maljunan viron,
vestítan en malnovtempa kavaleria uniformo. Jako
el alkoledo estis videbla sub Ia iom malbutonita

101

\\
ekstera jako, Ia botoj estis pli aItaj 01 gis Ia genuoj,
Ia longan spadon li tenis levita, kvazaii por ke gi ne
tintu.

antaüen en Ia subtegmentejon sed Ia tutan tempon
iris kankre, kvazaii por kontroli, ke Ia junulo sekvas

"Vere estas Ia GeneraIo," pensis Ia juna barono.
"Bone. Tie êi li renkontas homon, kiu ne tímas lín."

Kiam Adrian estis trapasonta Ia sojlon por forlasi
Ia êambron kaj iri en Ia subtegmentejon, trakuris
lin denove terurtremo.
10 diris al li, ke li devas
fermi Ia pordon kaj rapide reiri en sian liton. Li komeneis senti, ke li mistaksis sian forton. Li ne estis
el tiuj, kiuj sen difektigo povas rigardi en Ia sekre-

Ciuj alíaj, kiuj vidis Ia GeneraIon, diris, ke li tuj
maIaperis, kiam oni fiksis sur lin Ia rigardojn. Sed
tieI ne okazis tiun êi fojon. La GeneraIo longe restis
en Ia pordo, post kiam Adrian ekvidis lin. Post minuto, kvazaü kontrolinte ke Adrían eItenas vidi
lin, li Ievis unu manon kaj signis, ke li venu.
Adrian tuj sidigis sin en Ia lito. "Nun aü neníam,"
li pensis. "Fine li petas mian helpon, kaj mi ankaü
akompanos Iín."
Verdire li dum multaj jaroj atendis tiun momenLi preparis sin por gi, fortigis sian kuragon
por gi. Li êiam seiis, ke tion êi li deves iam trapasi.
Li ne volis atendigi Ia GeneraIon sed sekvis lin
tu te tia, kia li venis eI Ia lito. Li nur aItiris litotukon kaj volvis gin êirkaü sino
ton,

Nur kiam li staris meze en Ia êambro, li ekpensis,
ke tamen povas esti dangere tieI transdoni sin aI
estajo el Ia alia mondo, kaj li retiris sino Sed tiam
li vidis, ke Ia GeneraIo etendas kontraü lin ambaü
manojn, kvazaü pregante en malespero.
"Kiel stulta mi estas," li pensis. "óu mi timas,
jam antaü 01 mi forIasis Ia êambron?"
Li proksimigis
102

sin aI Ia pordo, Ia GeneraIo paâis

lin.

tojn de Ia alia mondo.
Tamen restis êe li ankoraü iom da kurago, Li
rezonis kun si kaj diris, ke Ia Generalo certe ne voIas logi lin en dangerojn. Li intencas nur montri al
li, kie estas Ia ringo. Se li eltenos ankoraü nur kelkajn minutojn, li atingos tion, kion li dum longaj
jaroj aspiris, kaj resendos Ia lacan mígranton al Ia
eterna ripozo.
La Generalo estis haltinta meze sur Ia subtegmenteja planko por atendi lin. Estis iom pli mallume tie, sed Adrian tamen vidis klare Ia malhelan
figuron kun Ia prege etenditaj manoj. Li kuragtgís
sin, transpasis Ia sojlon, kaj Ia ira komenclgís denove.
La reaperanto tiris sin al Ia êtuparo, kaj kiam li
vidis, ke Adrian sekvas, li komencis paãi malsupren.
Ankoraü li iris kankre, haltis sur êiu êtupo kaj
kvazaü kuntrenis Ia hezitantan junulon per Ia forto
de sia volo.
103

Estis malrapida ira kun multaj interrompoj, sed
Adrian tamen daúrigis. Li provis doni al si kuragon
memorigante al si, ke multfoje li fanfaronis antaü
Ia fratinoj kaj diris, ke vokita de Ia Generalo li
sekvos lin kiam ajn. Li ankaii memoris, kíel li de
sia ínfanago ardis pro deziro esplori Ia nekonatajon
kaj penetri en tion, kio estas fermíta por Ia homoj.
Kaj jen venis nun Ia granda momento, nun li sekvas
reaperanton en íon necertan. êu lia aêa malkurago
malhelpos al li fine ekscii ion?
Tiamaniere li devigís sin persisti, sed li evitis
veni tute proksimen al Ia reaperanto. êiam disigis
ilin distanco de kelkaj ulnoj. Kiam Adrian staris
meze sur Ia êtuparo, Ia Generalo trovigís êe gia
mal supro. Kiam Adrian staris sur Ia plej malsupra
âtupo, Ia Generalo estis en Ia vestíblo,
Sed tie Adrían haltís denove. Dekstre, tute apud
Ia ãtuparo, estis Ia pordo de Ia dormoêambro de Ia
gepatroj. Li metis Ia manon sur Ia seruron sed ne
por malfermi, nur por ame karesi gin. Ho, se Ia
gepatroj scius, ke li staras tie êi ekstere kun tia
kunulo! Li sopiris jeti sin en Ia brakojn de sia
patrino. Sajnis al li, ke li tute transdonos sin al Ia
potenco de Ia Generalo, kiam li Iasos tiun pord-ansono
Kiam li ankoraii staris tie kun Ia mano sur Ia seruro, li vídís, ke unu eI Ia vestiblopordoj malferm-

104

igas, kaj Ia Generalo transiras

Ia sojlon por iri eks-

teren.
Estis sufiêe malhele kaj en Ia subtegmentejo kaj
sur Ia êtuparo, sed tra Ia pordo enfluis nun pli forta
lumo, kaj en tiu lumo Adrian vidis por Ia unua fojo .
Ia vizagotrajtojn de Ia Generalo.
Estis vízago de maljuna viro, kieI li atendis. Li
bone rekonis gin de Ia portreto en Ia salono. Sed sur
Ia trajtoj ne kuâís Ia trankvilo de Ia morto. Ili esprimis sovagan deziregon, sur Ia buêo âvebís terura
rideto de triumfo 'kaj certeco pri venko.
Sed tio, vidi terajn pasiojn spegulitaj êe mortinto,
estis tro terura. Tre, tre malproksime de homaj dezlro] kaj pasioj estas niaj mortintoj, ni volas pensL
Ni volas ímagí, ke ili estas vaste disigitaj de êio tera, ligitaj nur alêieIaj ajo], Tiu estajo, kiu gluigís
al teraj aferoj, ãajnís al Adrian kieI forloganto, kiel
malbona spirito, kiu velas tiri lin en pereon.
Teruro superregis lin. En nebridebla angoro li
ektire malfermis Ia pordon al Ia dormoêambro de Ia
gepatroj, ensaItis kaj kriis:
"Patro! Patrino! La GeneraIo!"
Kaj en Ia sama momento li senkonscia falis sur Ia
plankon.

*
La plumo falas el mia mano. êu ne estas sensence provi skribi tion? AI mi oni rakontis Ia historion en la krepusko êe Ia fajro. Mi ankoraü aüdas

105

Ia konvinkan voêon. Mi sentas Ia gustan timtremon
pro fantomoj kuri laü Ia dorso, tiun timtremon, kiu
devenas ne nur eI teruro sed ankaü eI streêita
atendo.
KieI streêite ni aüskultís guste tiun êi historion,
êar gi âajnís Ievi randon de Ia vuaIo antaü Ia nesciebIa! Kian strangan animagordon gi postlasis,
kvazaü pordo estus malfermita, kvazaü nun fine io
aperus eI Ia granda maIhelo!
Kiom estas vera en gi? Unu rakontistino heredis
de alia, unu aldonis, alia forprenis. Sed êu gi tamen
ne enhavas kerneton de vero? êu gi ne faras ímpreson esti priskribo de io, kio vere okazis?
La reaperanto, kiu êírkaüírís en Hedeby, kiu estis videbla eê meze en Ia tago, kiu intervenis en Ia
mastrumado,
kiu rehavigís
perditajn
objektojn,
kiu li estis, kio li estis?
êu ne estas io neordinare klara kaj solida en lia
apero? êu li ne diferencas per certa aparteco de Ia
multegaj grandbienaj fantomoj? Ou ne âajnas, kvazaü fraülíno Spaak vere estus aüdinta, ke li jetas
pomojn kontraü Ia muron de Ia salono, kaj kvazaü
Adrian estus sekvinta lin tra Ia subtegmentejo kaj
maIsupren sur Ia êtuparo ?
Sed en tiu okazo, en tiu okazo ... eble povas diveni Ia enigmon íu eI tiuj, kiuj jam nun vidas tiun
realon, kiu kuâas malantaü Ia realo, en kiu ni nun
vivas.

106

XI.
La juna barono Adrian kuâís en Ia granda lito de
Ia gepatroj, pala kaj senmova. Metante Ia fíngron
sur Ia manradikon, oni sentís, ke Ia sango ankoraü
fluas sed preskaü nerimarkeble. Li ne rericevis Ia
konscion post Ia profunda sveno, sed Ia vivo ne
estíngígís.
Kuracisto ne trovígís en Ia paroho Bro, sed êirkaíi
Ia kvara horo matene servisto rajdis aI KarIstad por
provi venigi iun. Estis sesmejla vojago, kaj se Ia
kuracisto estus hejme kaj volus forveturi de Ia
urbo, oni povus atendi lin plej frue post dekdu horoj. Sed oni devis esti preparita por tio, ke povus
daüri ankaü unu aú du tagojn.
Baronino Lõwenskõld sidis êe unu flanko de Ia
lito kaj ne forturnis Ia okulojn de Ia vízag» de Ia
filo. si âajnis kredi, ke Ia malforta vivofajrero ne
estíngígos, se si restos tie senêese maldormante
kaj gardante.
La barono foje sidís êe Ia alia flanko de Ia lito,
sed li ne povis resti trankvila. Li prenis unu eI Ia
senfortaj manoj inter Ia siajn kaj kontrolis Ia pulson, li iris al Ia fenestro kaj rígardis al Ia vojo, li
farís promenon tra Ia êambroj por rigardi Ia salonhorlogon. Dume li respondis per kaposkuo al Ia
atendoplenaj demandoj, kiuj estis videblaj en Ia
okuloj de Ia filinoj kaj de Ia guvernistino, kaj poste
reiris en Ia maIsanulêambron.

107

Cetere neniu estis Ias ata tien krom fraiílino Spaak.
Nek Ia filinoj, nek iu el Ia servistinoj, nur Ia fraiílino. Si.havís Ia gustan irmanieron, Ia gustan voêon,
âi konvenis en malsanula êambro.
Fraiílino Spaak vekígis meze en Ia nokto pro Ia
krio de Adrian. Kiam âi tuj poste aüdís Ia pezan
falon, âi saltis el Ia lito. si surjetis Ia vestojn, si ne
seiis kiel, sed unu el âiaj saga] reguloj estis, ke oni
neniam elkuru neves ti ta, êar tiam oni neniun utilon
povas fari. En Ia salo no âi renkontis Ia baroninon,
kiu venis por voki helpon, kaj poste si kaj Ia gepatroj levis Adrian kaj metis lin en Ia grandan duoblan
liton. Komenee ili kredis êiuj, ke li jam estas morta,
sed poste fraiílino Spaak rimarkis malgrandan pulsomovon en Ia manradiko.

La fraiílino envenis kun taso da kafo kaj afable
insiste devigis âin eltrinki gin.
La baronino havis Ia senton, ke Ia fraiílino Ia
tutan tempon estas êe si en Ia êambro, sed Ia fraiílino estis ankaü en Ia kuirejo kaj kontrolís, ke Ia
homoj rieevas sian mangajon kiel ordinare. Si nenion forgesis. Si. estis pala kiel mortinto, sed si prizorgis siajn taskojn. La matena mangalo de Ia gesinjoroj venis sur Ia tablon en gusta tempo, kaj la
paãtoknabo rieevis sian mangajprovizon,
kiam li
forkondukis -Ia bovinojn.
En Ia kuirejo Ia servistinoj demandis, kio okazis
al Ia juna barono kaj Ia fraiílino respondis, ke oni
seias nur, ke li enkuris al Ia gepatroj kaj kriis íon
pri Ia Generalo. Poste li svenis, kaj nun ne estis

l1i faris kelkajn el Ia ordinaraj revivigaj provoj,
sed Ia rnalgranda vivdfajrero estis ekstreme malforta, kaj dum êío, kion ili faris, gi âajnis nur malfortig]. Baldaií ili senkuragigís kaj kuragís nenion
entrepreni. Restis por i1i nur atendi.

eble revivigi lin.

La baronino ãatís havi fraiílinon Spaak en Ia
êambro, êar si estis tute trankvila kaj plene konvinkita, ke Adrian baldaií revekigos,
Si. lasis Ia
fraiílinon zorgi pri si, lasis âin kombi Ia harojn kaj
surmeti Ia suojn. ée Ia surmeto de Ia robo si devis
levi sin, sed si lasis al Ia fraiílino butoni kaj gustigi gin ka] ne prenis Ia rigardojn de Ia vizago de
Ia filo.

"Nu, verâajne li perdis Ia paeieneon kun ili. l1i ja
nur ridis pri li. Li eerte volis havi sian ringon."

108

"Estas eerte, ke Ia Generalo montris sin por li,"
diris Ia kuireja servis tino.
"éu ne estas strange, ke li tiel malmilde traktas
unu el siaj propraj?" demandis Ia tabloservistino.

"Vi tamen ne kredas, ke Ia ringo trovigas
deby?" diris Ia tabloservistino.
"Li povus
Ia domon super nia kapo por rerieevi gin."
"Certe gi trovígas tie êi en iu angulo,"
kuireja servistino, "alie li ne êíam êirkaiíirus

en Hebruligi
diris Ia
tie êi."

Fraiílino Spaak tiun tagon faris eseepton de sia

109

bela regulo neniam aüskultí al tio, kion Ia geservistoj diras pri Ia gesinjoroj.
"Pri kiu ríngo vi parolas ?" si demandis.
"Ou vi ne seias, ke Ia Generalo iras tie
kaj serêas sian sigelringon?" diris Ia kuireja servistino,
kiu ekgojís pro Ia demando.
êí

si kaj Ia tabloservistino rapidis rakonti aI fraiíIino Spaak Ia historion pri Ia âtelo en Ia tombo kaj
pri Ia dioverdikto, kaj kiam Ia fraiílino estis tion
ekseiinta, si ne por momento dubis, ke Ia ringo iamaniere venis al Hedeby kaj trovígas kaâíta tie.
Fraiílino Spaak komeneis tremi, proksimume tieI,
kieI si tremis, kiam si unuafoje renkontis Ia Generalon sur Ia subtegmenteja ãtuparo. Estis guste tio,
kion si dum Ia tuta tempo timis. S'i seiis nun, kieI
kruela kaj senkompata tiu reaperanto povas estio
Estis tute klare al si, ke barono Adrian mortos, se
li ne rerieevos sian ríngon.
Sed Ia fraülíno

apenaií venis aI tiu konkludo, ankion
oni devas fari. Se la terura ringo trovígas en Hedeby, estas ja eble serêi kaj retrovi gin.
si iris en Ia grandan logodomon, rigardis en Ia
malsanulêambron, kie êio estis kieI antaiíe, suprenkuris Ia subtegmentejan êtuparon kaj ordigis Ia liton en Ia êambro de Adrian, por ke gi estu preta, se
li farígus pli bonfarta kaj oni povus porti lin tien.
Poste si eniris al Ia fraiílinoj kaj Ia guvernistino,
kiuj sidis tute timigitaj kaj ne havis forton ion ajn
taü 01 Si, kiu estis deeidema homo, komprenís,

110

entrepreni. EI tio, kion si ekseiis, si rakontis al ílí
tiom, ke ili komprenu pri kio temas, kaj demandis,
êu ili ne valas helpi al si serêi Ia ríngon.
Jes, al tio ili tuj konsentis. La fraiílinoj kaj Ia
guvernistino prenis sur sin serêí en Ia domo, en
êambroj kaj subtegmentejaj
vestejoj.
Fraiílino
Spaak mem iris aI Ia kuireja flankdomo kaj igis
êiujn servistinojn de Ia domo ekmovigí.
"La Generalo montras sin same ofte en Ia kuirejo
kíel en Ia granda domo," si pensís. "10 diras aI mi,
ke Ia ringo estas tie êí."
Oni renversis êion, kio estis en Ia kuirejo kaj Ia
provizejo, en Ia bakejo kaj Ia bierfarejo. Oni serêis
en murfendoj kaj fornoj, elverâis Ia kestojn de Ia
spicoêrankoj kaj palpis eê en Ia mustruoj.
Dume si ne forgesis tiam kaj tiam kuri tra Ia
korto kaj rigardi en Ia dormoêambron. Dum unu eI
siaj vizitoj tie si trovis, ke 'Ia baronino ploras. "Li
fartas malplí bone," si diris. "Mi kredas, ke li estas
mortanta."
Fraiílino Spaak klinis sin antaiíen, prenis Ia senfortan manon de Adrian en Ia sian kaj palpis Ia pulsono "Tute ne, baronino," si diris, "ne malpli bone,
prefere iom pli bone."
si sukcesís trankvjligi Ia mastrinon, sed mem si
sentis grandan malesperon. Jen, se Ia juna barono
ne vivos, gis si trovos Ia ringon!

En sia angoro si momente forgesis atenti pri si.
Kiam si remetís Ia manon de Adrian, si donis al gi
LU

malgrandan kareson. M estis apenaii konscia pri tio,
sed Ia baronino rimarkis Ia okazon.
"Mon díeu'"," si pensis, "kompatinda infano, êu
estas tiel? Eble mí devus diri al si . .. Sed ne gravas, êar li ne restos en Ia vivo. La Generalo koleras
al fi, kaj devas morti tiu, al kiu Ia Generalo koleras."
Kiam Ia fraiílino revenis en Ia kuirejon, si demandis Ia servístínojn, êu ne ekzistas en Ia regiono
íu homo, kiun oni kutimas venigi êe tiaj akcidentoj.
êu oni nepre devas atendi, gis venos Ia kuracisto?
Nu, en aliaj domoj oni venigas Marit Eriksdotter
el Olsbyn, kiam iu difektis sino M povas haltigi
sangofluon kaj gustigi elartíkigojn, kaj si certe povus veki baronon Adrian el Ia mortodormo, sed tien
al Hedeby si verêajne ne volus veni.
Dum interparolis Ia tabloservistino kaj fraúlino
Spaak, Ia kuireja servistino staris pIej supre sur Ia
portebIa âtupetaro kaj rigardis sur Ia altan breton,
kie oni iam retrovis Ia perditajn argentokulerojn.
"Ho," si eIkrüs, "jen roi trovas ion, kion mi longe
serêis. Tie êi kuêas ja Ia malnova pintoêapo de barono Adrian."
Fraiílino Spaak indignígis. Kia ordo do estis en
Hedeby, antaü 01 si alvenis! Kiel venis tien
Ia
êapo de barono Adrian?
"Tio ne estas mirinda," diris Ia kuireja servistino.
"Li elkreskis gin, kaj li donis gin al mí, por ke mi
faru eI gi du pototuketojn. Vere bone, ke roi retrovis gin."

La fraiílino prenis Ia êapon de si. "Estus domage
distondi gin," si diris. "Oni povas doni gin aI iu
maIriêa."
Tuj poste si iris kun Ia êapo sur Ia korton kaj komencis vipi eI gi Ia poIvon. Dum si estis faranta
tion, Ia barono venis eI Ia granda domo.
"§ajnas al ni, ke Adrian fartas maIpli bone," li
diris.
"êu ne trovigas proksime iu, kiu komprenas kuracan arton?" demandis âajne sen iu ajn subintenco
Ia fraiílino. "La servistinoj mencüs virinon, kiu
nomigas iMarit Eriksdotter."
La barono rigidigis.
"KomprenebIe mi ne hezitus venigi mian pIej
grandan maIamikon, kiam temas pri Ia vivo de
Adrian," li diris. "Sed ne havus sencon. Marit
Eriksdotter ne venos aI Hedeby."
La fraiílino ne kuragts kontraiídiri post tiu seiígo, §i daürígís Ia serêadon tra Ia tuta kuireja domo, zorgis por Ia tagmango kaj igis ankaü Ia baroninon mangí keIkajn pecojn. La ringo ne estís
trovita, kaj fojon post fojo ripetis aI si fraiílino
Spaak: "Ni devas trovi Ia ringon. La Generalo lasos
Adrian morti, se ni ne retrovos al li Ia ringon."
Posttagmeze fraülíno rSpaak iris al Olsbyn. §i
iris laii propra decido. La pulsobatoj sentígís pli
malfortaj kaj venis kun pli kaj pli longaj intertempoj por êiu nova fojo, kiam si estis êe Ia malsanulo.
M ne havis trankvilon por atendi Ia kuraciston eI

112

8

êí

êí

I

!
1

1
~

113

Karlstad. Estis pli 01 kredeble, ke Marit rifuzos, sed
Ia fraülino ne volis lasi iun ajn eblecon neprovíta.
Marit Eriksdotter sidis en Ia kutima loko sur Ia
êtuparo ekster Ia fostodomo, kiam fraülíno Spaak
venis. ~i ne havís laboron inter Ia manoj, sed sidis
klinita malantaüen kun fermitaj okuIoj. Sed si ne
dormis, -si malfermis Ia okulojn, kiam venis Ia fraülino, kaj si tuj rekonis sino
"Aha,"
min?"

si diris, "êu oni en Hedeby nun vokas

"Ou vi jam aíidis, kiel malbone
diris fraülíno Spaak.

statas

êe ni ?"

"Jes, mi aüdís tíon," diris Marit, "kaj mi ne voIas iri."
La fraülino ne respondis per eê unu vorto. Peza
malespero komencis premi sino êio estas kontraü
si, kaj tio êi estas Ia plej malfacila eI êio. Si povís
vidi kaj aüdi, ke Marit gojas. Si sidis tie sur Ia
êtuparo kaj gojis pro Ia malfeliêo, gojis pro tio, ke
mortos Adrian Lõwenskõld.
áis nun Ia fraülino sukcesis konservi sian kuragon. Si ne kriis aü lamentis, kiam si vidis Adrian
kuâantasur
Ia planko. Si havís nur Ia penson helpi
lin kaj Ia aliajn. Sed Ia rezisto de Marit rompis âian
forton. Si komencis plori, forte kaj senêese.
Si
âancelige iris aI griza domomuro, klinis Ia frunton
kontraü gin kaj larmis kaj plorgemetis.
IMarit klinis sin iom antaüen, Dum sufiêe longa

114

tempo si ne forprenis Ia rigardojn de Ia kompatinda knabino. "Aha, êu estas tieI?" si pensis.
Sed samtempe, kiam Marit sidis kaj rigardis Ia
fraülínon, kiu ploris Ia larmojn de amo pro amato,
okazis io ankaü en âia propra animo.
Si eksciis antaü kelkaj horoj, ke Ia Generalo
montris sin al Adrian kaj preskaii timomortigis lin,
kaj si diris al si, ke fine estas veninta Ia horo de
vengo, Tion si atendis dum multa] jaroj sed êiam
vane. La kapitano iris en sian tombon, kaj puno
ne estis lin trafinta.
Vere Ia Generalo iradis en
Hedeby, de kiam si sendis tien Ia ringon, sed âajnis,
ke li ne volas persekuti siajn proprajn per Ia ordínara kruelo.
Sed nun Ia malfeliêo atíngís ilin, kaj tuj ili venas
al si por peti pri helpo! Kial ili ne iras same bone
al Ia mortintoj en Ia pendigIoko?
-Estis guo por si diri: "Mi ne iros." Estis âia maniero vengi,
Sed kiam Marit vidis Ia junulinon plori, kun Ia
kapo kontraii Ia muro, vekígís en si memoro. "TieI
ankaü mí staris kaj ploris, kun Ia kapo kontraü Ia
malmola muro. Mi havís neniun homon, kontraü
kiu apogí mín."
Kaj en Ia sama momento Ia fonto de Ia junaga
amo revivígis en Marit kaj plenigis âín per sia varma fluo. Si sidís surprizita kaj diris al si: "Tíel mí
sentis en tiu tempo. TieI estís iun ami. TieI dolêe
kaj forte sentigis."

115

Si vidis antaü si Ia junan, gajan, fortan, belan
Paul Eliasson. Si memoris lían rigardon, lian voêon,
êiun geston de li. Sia tuta koro plenigis de li.

Sed kiam si rekonis Ia virínon, kiu rigardas âian
filon, si tuj falis sur Ia genuojn antaü si kaj metis
sian vízagon kontraü Ia randon de âia jupo.

iMarit kredis, ke si amis lin Ia tutan tempon, kaj
tion Si. eerte faris. Sed kieI malvarmigis Ia sentoj
dum Ia longaj jaroj! Nun en tiu êi momento aia
animo denove brulis kun plena fIamo.

"Marit, Marit!" si diris. "Ne pensu pri êio malbona, kion faris aI vi Ia Lõwenskõldoj! Helpu lin,
Marit! Helpu lin!"

Sed en Ia sarna momento, kiam vekígís en si Ia
amo, si ankaü memoris Ia teruran doloron, kiun
sentas homo perdante Ia amaton.
iMarit rigardis al fraíilino Spaak, kiu ankoraíi staris plorante. Nun Marit seiis, kiel si sentas. Antaü
kelkaj momentoj âin kovris Ia malvarmeeo de Ia
multaj jaroj. Tiam si estis forgesinta, kieI sentígas
Ia fajro, nun si memoris tion. Si ne volis kaüzí, ke
íu suferos, kion si mem suferis, kaj si Ievis sin kaj
iris al Ia fraiilino,
"Venu!

Mi iros kun vi,"

si

diris abrupte,

Fraülino Spaak do revenis al Hedeby kune kun
Marit Eriksdotter. Dum Ia tuta vojo Marit ne diris
eê unu vorton. La fraülíno poste komprenis, ke si
pripensis, kiamaniere si trovu Ia ringon.
La fraülíno íris kun Marit rekte al Ia granda pordo kaj kondukís âín en Ia dormoêambron. 'I'íe êio
estis kieI antaiie. Adrían kuâís bela kaj pala, sed
senmova kiel mortinto, kaj Ia baronino sídís kaj
gardis lin sen movi sino Nur kiam Marit Eriksdotter aperis êe Ia lito, si Ievis Ia okulojn.

116

La kamparanino retiris sin, sed Ia kompatinda
patrino sekvis ãin surgenue.
"Vi ne seias, kiel mi timis, de kiam Ia generalo
komeneis reaperi tie
Mi timis kaj atendis Ia tutan tempon. Mi seiis, ke nun turnos sin lia kolero
kontraü nín."
êí.

Marit staris senmova.
Si fermis Ia okulojn
kaj âajnis mediti. Fraiilino Spaak estis certa, ke
plaêas al si aüskultí, kiam Ia baronino parolas pri
sia sufero.
"lMi volis iri al vi, Marit, kaj genui antaíi vi, kiel
mi nun faras, kaj peti vian pardonon al Ia Lõwenskõldoj. Sed mi ne kuragis. Mi kredis, ke vi ne
povas pardoni."
"Ne petu min, baronino," diris Marit, "êar estas
tieI: mi ne povas pardoni."
"Sed nun vi tamen estas tie êi."
"lMi venis pro Ia fraiilino, êar si petis min."
Post tio Marit íris al Ia alia flanko de Ia larga
lito. Si metis sian manon sur Ia bruston de Ia malsanulo kaj murmuris kelkajn vortojn. Samtempe si
sulkigis Ia frunton, turnis Ia okulojn kaj kunpremis

117

r'

Ia buâon. 8'ajnis aI fraiilino Spaak, ke si kondutas,
kiel faras saga] virinoj.
"Li eerte vivos," dírís Marit, "sed memoru, baronino, ke estas nur pro Ia fraülíno, ke mí helpas
lin."
"Jes, Marit," respondis Ia baronino, "tíon mi neniam forgesos."
Sajms al Ia fraiílino, ke Ia mastrino estus volinta
ion aldoni, sed si interrompis sin kaj forte kunpremís Ia lipojn.
"Kaj nun vi lasas min fari, kiel mi volas, baronino."
"Vi povas fari kaj arangí, kiel vi volas, Marit.
La barono ne estas hejme. Mi petis lin rajdi por
renkonti Ia kuraciston kaj rapidigi lin."
Fraiílino Spaak estis atendinta, ke Marit Eriksdotter faros iun provon veki Ia junan baronon el
lia senkonseieeo, sed tiu espero montrígls vana, êar
si ne entreprenis ion tian.
Anstataiíe Marit ordonis, ke oni kolektu êíujn
vestojn de Adrian, kaj nun uzatajn kaj tiajn, kiujn
li uzis dum pasintaj jaroj kaj kiuj eble ankoraií
restas. Si volis vidi êion, kion li portís sur sía korpo, ãtrumpojn kaj êemizojn, gantojn kaj êapojn.
En tiu tago oni faris nenion krom serêi en Hedeby. Kvankam fraiílino Spaak gemetis, ke Marit estas nem o krom ordinara saga virino kun kutimaj
sorêajoj, si tamen rapidis serêi en komodoj kaj subtegmentejoj, en kestoj kaj ârankoj por trovi êion,

118

kio apartenis al Ia malsanulo. La junaj filinoj, kiuj
sufiêe bone seiis, kiujn vestojn Adrian uzis, helpis
âin, kaj baldaü si venis al Marit kun granda vestovolvajo,
iMarit sternis Ia vestojn sur Ia kuireja tablo kaj
zorge ekzamenis êiun pecpn. Paron da malnovaj
âuoj si metis flanken, same paron da malgrandaj
gantoj kaj êemizon. Dume si murmuria unutone kaj
senêese: "Unu paro por Ia piedoj, unu paro por Ia
manoj, unu por Ia korpo kaj unu por Ia kapo."
"Mi devas havi ion por Ia kapo," si subi te diris
per sía ordinara voêo, "mi devas havi ion, kio estas
varma kaj mola."
La fraiílino montris al si Ia êapelojn kaj Ia kaskedojn, kiujn si trovis.
"Ne, devas esti io varma kaj mola," diris Marit.
"êu barono Adrian ne havis pintan trikêapon kiel
aliaj knaboj?"
La lfraiílino estis preta diri, ke si ne vidís tían,
sed Ia kuireja servistino antaiivenis sino
"íMi ja trovis lian malnovan trikêapon antaütagmeze tie sur Ia breto, sed Ia fraülino prenis gin de
mi."
Tiamaniere Ia fraülíno devis doni Ia êapon, kiun
si intencis neniam fordoni sed volis konservi kiel
karan memorajon gis sia lasta tago.
Rieevinte Ia êapon Marit komencís denove murmuri ian sorêajon, sed nun estis alia sono en Ia
voêo. Estis kvazaií kato, kiu ãpínas pro kontento.

119

"Nun estas bezonata nenio pli," diris Marit, kiam
si jam longe murmuris super Ia êapo kaj turnis kaj
tordis gin. "Sed êion tion oni devas meti en Ia
tombon de Ia generalo."
Sed kiam fraülíno Spaak tion aüdís, si tute perdis
Ia esperon. "eu vi do povas kredi, ke Ia barono lasos malfermi Ia tombon, por enmeti maInovan senvalorajon ?" si diris al Marit.
Marit rigardis âin kaj iom ridetis. Si prenis Ia
manon de fraíilíno Spaak kaj tiris âin aI fenestro,
tieI ke ili starís kun Ia dorsoj al êiuj aliaj, kiuj estis
en Ia kuirejo. Poste si tenis Ia êapon antaii Ia okuIoj de Ia fraülíno kaj per Ia fingroj disigis Ia fadenojn en Ia granda kvasto.
Neniun vorton si diris, kaj neniun vorton diris
fraülíno Spaak, sed Ia fraíilino estis mortpaIa kíam
returnis sin, kaj Ia manoj tremis,
Marit faris volvajon eI Ia kolektitaj objektoj kaj
donis gin aI Ia fraülíno.
"Nun mi faris Ia mian," si diris, "nun vi aliaj devas prizorgí, ke tio êi venos en Ia tombon."
Post tio si foriris.
Fraülino Spaak iris en Ia tombejon iom post Ia
deka vespere. S'i kunprenis Ia volvajon de Marit,
sed eetere estis nur seneeIa vago. KieI si enigu Ia
objektojn en Ia tombon de Ia generaIo, tion si tute
ne seiis.
Barono Lõwenskõld revenis kune kun Ia kuraeisto
tuj post Ia foriro de Marit, kaj Ia fraülíno esperis,

si

120

ke Ia kuraeisto povos reveki Adrian sen pIua agado
de si por Ia afero. Sed Ia kuraeisto tuj deklaris, ke
li povas neníon fari. Li diris, ke aI Ia juna viro restas nur kelkaj horoj por vivi.
Tiam fraiilino Spaak prenis Ia volvajon sub Ia
brakon kaj foriris. Si sciis, ke estas absoIute neebIe
persvadi baronon Lõwenskõld levígí Ia tomboplaton
kaj malfermigi Ia masonfermitan
tombon nur por
enmeti kelkajn maInovajn vestopeeojn de Adrían.
Se si estus dirinta aI li, kio vere trovígas en Ia
volvajo, li tuj estus reportinta gin aI Ia vera posedanto, pri tio si estis certa, sed per tio si estus farinta perfidon kontraü Marit Eriksdotter.
Si ne dubis, ke estas Marit, kiu iam venigis
ringon aI Hedeby. Barono Adrian iam rakontis
tio, ke Marit riparis lian êapon. Ne, Ia fraülino
kuragís sciigí al Ia barono Ia faktan interrilaton
Ia afero.

Ia
pri
ne
de

Poste âajnis strange eê al fraülino Spaak mem,
ke si ne sentis tímon en tiu vespero. Sed si transgrímpís Ia malaltan tombejan muron kaj iris aI Ia
tombo de Ia famílio Lõwenskõld pensante sole pri
tio, kiamaniere si enigu Ia ringon.
Si sidigis sur Ia tomboplaton kaj interpIektis Ia
fingrojn por pregí. "Se Dio ne helpos min nun," si
pensis, "Ia tombo estos malfermata ne por Ia ríngo
sed por iu, kiun mi eterne príploros."
Meze dum Ia prego Ia fraiilíno rimarkis

maIgran-

121

dan movon en Ia herbo, kiu kovris Ia malaltan tomboaltajeton, sur kiu ripozis Ia plato. MaIgranda kapo montrígís kaj ree malaperís, kiam Ia fraiílino
subite ekmovlgís. êar Ia fraiíIino same multe timis
musojn, kieI musoj sino Sed tio donis al Ia fraiílino
subitan impuIson. Si rapide iris al granda siringa
arbeto, derompis Iongan, sekan branêon kaj enigis
gin en Ia mustruon.
Si unue kondukis gin rekte maIsupren, sed tiam
si tuj trovis reziston. Poste si provis konduki gin
oblikve maIsupren, kaj tiam gi penetris malproksimen en Ia direkto al Ia tombo. Si miris, ke gi tiom
profunden penetris. La tuta vergo malaperis. Si
rapide suprentiris gin kaj mezuris gin per sia brako.
ai estis tri ulnojn longa, kaj gi estís en Ia tero laü
Ia tuta longo. La vergo nepre penetris gis en Ia
tomboêambro.
Neniam en Ia tuta vivo de fraülíno Spaak âia kapo estís tieI orda kaj klara kieI nun. Si komprenis
ke Ia musoj faris aI si vojon en Ia tombon. EbIe
estas iu ventoltruo en Ia muro, aü dísfalis iu bríko.
Si kuãígís sin sur Ia teron, forâiris pecon da herbajo, forigis iom de Ia mola tero kaj enmetis Ia brakon. Si povís sen maIhelpo enigí gin profunden sed
ne gis Ia muro. La brako ne sufiêis.
Nun si rapide malligís Ia volvajon kaj eIprenis Ia
êapon. Si metis gin sur Ia ekstremon de Ia vergo
kaj provis maIrapide puêí gin en Ia truon. Baldaii

122

gi maIaperis. Same maIrapide kaj singarde si kondukís Ia vergou pli kaj pli profunden. Kiam preskaü
Ia tuta vergo maIaperis en Ia tero, si subite eksentís,
ke rapida ektiro forigas gin eI aia mano. ai profundigis en Ia truon kaj maIaperis.
Povus ja esti, ke gi falis nur pro sia propra pezo,
sed si estis tute certa, ke gi estis tirata for de si.
Kaj nun si fine ektimis. Si prenis êion alian, kio
estis en Ia volvajo, kaj metís gin en Ia truon, remetis teron kaj herbajon kieI eble plej bone kaj forkuris. Si ne iris eê unu paêon sed kuris Ia tutan
vojon aI Hedeby.
Kiam si venis en Ia korton, staris kaj Ia barono
kaj Ia baronino sur Ia perono. I1i vigIe iris kontraií
sino
"Kie vi estís ?" ili demandis sino "Ni ataras
vin."

tíe

êi kaj atendas

"êu barono Adrian mortis?" demandis fraiílino
Spaak.
"Ne, li ne mortis," diris Ia barono, "sed diru unue,
fraiílino Spaak, kie vi estis!"
La fraülino apenaü povis paroli pro spirmanko,
sed si rakontis pri Ia komisio, kiun Marit donís aI
si, kaj diris, ke
sukcesis konduki tra Ia mustruo
almenaii unu el Ia objektoj en Ia tombovolbon.
"Tio êi estas tre stranga, fraiílino Spaak," diris
Ia barono, êar Adrian vere fartas pli bone. Antaü
iom da tempo li revekigis, kaj liaj unuaj vortoj es-

si

123

tis: 'N uni
gon.' "

a g e n e r a I o r i e e v i 'S I a r i n-

"La koro ree batas kiel ordinare," diris Ia baronino, "kaj li nepre velas paroli kun vi. Li diras, ke
estas vi, kiu savis lin."
Ili lasls fraiílinon Spaak iri sola aI Adrian. Li sidis en Ia lito kaj etendís Ia brakojn, kiam li vidis
sino

Kaj fraiílino Spaak genufleksis antaií Ia juna barono por esprimi sian dankon pro Ia konfido. Si
deziris diri al li, ke si ne intencas resti en Hedeby
por akeepti lian fianêinon. Sed si sukcesís bridi sino
Malriêa knabino ne povas faeilanime forlasi bonan
oficon,

"IMi scías, mi jam selas!" li krüs. "La generalo
rieevis Ia ringon, kaj tio estas via merito."
Fraiílino Spaak ridis kaj ploris, kuâante inter liaj
brakoj, kaj li kisis âian frunton.
"Mi dankas vin pro mia vivo," li diris. "Sen vi
mi estus en tiu êi momento senviva, Oni neniam
povas sufiêe danki pro io tia."
La ekstazo, per kiu Ia junulo salutis âin, eble
kaüzís, ke Ia kompatinda fraülíno Spaak iom tro
longe restis inter liaj brakoj. Li rapide aldonís:
"Estas
iu alia."

ne nur mi, kiu dankas

vin, estas ankaü

Li montris ai si medalionon, kiun li portís êe Ia
kolo, Fraiílino Spaak neklare distingis portreton
de junulino.
"Vi estas Ia unua krom Ia gepatroj, kiu ekseias
tion," li díris. "Kiam si post kelkaj semajnoj venos
al Hedeby, si dankos vin ankoraií plí bone, 01 povas
mi."

124

125

"

NOTOJ.
1. Eiparolu: Lõvenâõld. - Car êiuj nomoj en Ia llibro
estas sufíêe símplaj, mi ne donas Ia elparolon por
Ia aliaj.
estas proks. germana O, franca eu, Ia
angla vokalo en w o r d. Y estas proks. germana ü,
franca u. A estas fermita o,
malfermita e.
2. Kameolo - ruga valorãtono.
3. Taieroj de Goertz. - G. estis konsilisto de Karlo
XII. Por solvi Ia financajn problemojn de Ia Iando,
li eldonis krizmonon, kio kaüzís inflacion.
4. Arboãelo. - En Ia pasinto oni en tempoj de malsato ofte uzís por panfarado Ia molan substancon
inter Ia ligno kaj Ia kruda selo de pinoj.
5. Bârdsaon, - Son estas filo; ia nomo do signifas
"filo de Bãrd". Por virinoj estis en pasinta tempo
general a Ia patra antaiínomo plus dotter, filino,
ekz. Bârdsdotter, Eriksdotter.
6. Tomlboporkino, mortôevaío estajoj en Ia iama
popolkredo.
7. Sveda mejlo estas 10 km.
8. Lodbrok-filoj - Lodbrok estis vikinga rego. Dum
militiro al Anglujo li estís kaptata kaj jetata en
fosajon kun serpentoj. Mortante li diris, aludante
ai siaj filoj: "Gruntus Ia porkidoj, se ili scíus, kieI
suferas Ia maljuna virporko."
9. Karlanoj oni nomis Ia militistojn de Karlo XII.
10. Volovano - pufkuketo, fr. vol-au-vent,
11. Friponino. - Laüvorta traduko, havas tie
sencon
de rasmikso ãnter ciganoj kaj svedoj.
12. Finnaj regionoj. - Finnaj koloniistoj kulturís unue
Ia nordan parton de Vermlando.
13. Ma foi - franca esprimo: je mia kredo.
14. Gablo - mallongflanko de domo.
15. Mon dieu - franca esprimo: mia Dio.

Mi konservis, kun du esceptoj, Ia orlglnalan skrlbmanieron de êiuj propraj nomoj, ankaü ne donis akuzativan finajon. Por ne tro iiangi Ia origlnaIan frazkonstruon mi permesis al mi uzi en íu Ioko k e k i a m kieI
enkondukon de propozicio, kvankam k e komprenebIe
apartenas ai alia prop., kaj en du, tri Iokoj mi uzis Ia
nebelan se n k e - esprimmanieroj komprenebIe evitindaj.
S. E.

õ

ã

êí

*
126

127