Você está na página 1de 45

ADELBERTO

INTERNACIA
MONDLITERATURO
KoIekto
êiuj

de pIej famaj verkoj

naciaj

vaIorplenaj

literaturoj

kaj

La mirinda
eI

PETRO

DE CHAMISSO

historio

de

SCHLEMIHL

de
El Ia germana

Esperanto-originaIoj-

originaIo

tradukis

Eugen Wüster
.
~

CI

C\

\,\~\

*

;.:.I

~~

C\~
~

FERDINAND

HIRT & SOHN EN LEIPZIG
ESPERANTO-FAKO

/1922

FERDINAND

HIRT & SOHN EN LEIPZIG
ESPERANTO-FAKO

3,

/1922

Tabelo de enhavo.
ntauparolo . • . • • . . • •
vo kaj verkado de Chamisso • . • •
I Adelberto de Chamisso • • • • • •
lberto de Chamisso aI Julius Eduard
uqué aI Ia sarna • . • • • • • • •
Itzlg aI Fouqué • • . . . • • . . .
I mia malnova amiko Petro Schlemihl

Hitzig. •
• • • • •
. .•••
• • • • •

10
11
12
14

mirinda historio de Petro Schlemihl . .

16

Notoj •...

80

'.'

+

cnn
COPYRIGHT

RAJTOj ESTAS REZERV AT Aj
1922 BY FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG

PRESEjO

BREITKOPF

& HÃRTEL,

7
8
9

LEIPZIG

Antaiíparolo.
Antaü 100 jaroj, en 1822, aperis Ia unua tradukajo de
ter Schlemihl; franca, êe Ladvokat en Parizo. Gi estis
rlta de Ia frato de Chamisso, kontrolita de li mem kaj
sangita (laü komisio) de Ia eldonisto: por doni al gi
ancecan eksterajon *).
Cent jaroj el Chamisso faris klasikulon;
donis al li
I. rajton, sen Ia perado de koncesiema adaptisto paroli
I Ia Tutmondo.
Plenumigu
do pri Ia libro Schlemihl
la sorto de Schlemihl, gia heroo: La sepmejlobotoj Espento gin portu trans etnografiajn kaj geografiajn barajojn.
Ekiru vian vojon, rakonto pri Ia viro, kiu perdis sian
mbron; - sian patrujon, kíel oni legis. êie, kien
oje vi venos, vi renkontos homojn, al kiuj okazis same
klel al via dunacia elpensinto,
Homojn, kiujn oni kulplgis pri simileco kun Schlemihl, pri nehavo de ombropatrujo, sole êar ilia ombro vere havas Ia kvalitojn de
ombro: êar gi ne malebligas Ia interproksimigon
de Ia
ombrohavantoj,
povante sen dífektigo kunfandig! kun aliaj
ombroj al pli granda unuajo,
Egale Ia esperantistoj
kaj
hamisso spertis pri Ia neantoj de sia ombro:
êí-

"Se
Ne
Sed
Se

mi gin montris, ili pro intenc'
vidis, rido ilin eksufokis.
oni portas tion malgraü vol';
nur senkulpo restas por konsol'."

1916 (jaro de l'tradukado)

kaj 1922 (jaro de l'revizio

kaj apero).

Eugen Wüster •
• ) Valorajn servojn êe Ia revizio de êi tiu esperanta tradukajo laris Ia bonega franca de Auguste Dietrich (Parizo 1888).

7

Vivo kaj verkado de Chamisso.
Adelberto de Chamisso*) naskigis Ia 30. I. 1781 en Õampanio. Naüjara li elmigris kun siaj gepatroj al Pruslando.
Tie li komencis en 1798 Ia soldatan karieron enirante
infanterian regimenton; li restis ankaü, kiam liaj gepatroj
rei ris Franclanden. La indigno pri Ia kapitulaco de Hameln
instigis lin, forlasi Ia militistan profesion. Pasiginte kelke
da tempo en sia naskolando, li ekdediêis sin en 1812 al
universitataj studoj kaj pli poste goje akceptis Ia inviton
al partopreno en mondvojago kun filo de Ia komedia verkisto Kotzebue; li esperis, trovi per gi liberigon de Ia •
interna malharmonio, kiun kaiízis en li Ia bataloj pro
libereco. En 1818 li edzígis kaj ricevis êtatan oficon
en scienca fako. Tri jarojn, post kiam li estis eknomata
membro de Ia Akademio de I'Scienco], li mortis Ia 21. VIII.
1838, viktimo de speciale forta atako de kronika bronkito.
Liaj unuaj literaturajoj estis poemoj. Sekvis Petro
Sehlemihl, kiu estas tradukita en preskaü êiujn Iingvojn
de kulturo; Ia jaro de gia estigo estas 1813, kaj spegulas sin en gi Ia tiamaj malkvieto kaj senceleco de Ia
aütoro mem. Kune kun Gaudy Ia poeto germanecigis
Ia Chansons (Kantajojn) de Béranger kaj redaktis dum
kelke da tempo Ia Musenalmenaeh(Almanakon de I'muzoj).
Kvankam laii naskigo Chamísso ja estis franco, li sukcesis Ia unua, doni al Ia tercetoj pure germanan karakteron; ekz. en siaj poemoj Retraite (Vespersignalo), Matteo
*) Pron.

8

Samiso

(v-.!J_).

'alcone, der Korse ( •.. , Ia korsikano) *) kaj, speciale
cltinda, Salas y Gomez. Krom Ia lingvistikajo Über die
awaisehe Spraehe (Pri Ia havaja lingvo) Chamisso postlasis ankoraü aliajn sciencajn verkojn, precipe naturhlstoriajn: De animalibus quibusâam e classe vermium
innaei ete. (Pri iaj bestoj el Ia klaso de I'vermoj laii
Llnné k, s.), Übersicht der in Norddeutsehland vorkommenden nützliehsten unâ sehiidliehsten Gewãchse (Epitomo
de Ia plej utilaj kaj de Ia plej malutilaj kreskajoj trovigantaj en Nord-Germanio), Bemerkungen unâ Ansiehten
auf einer Entdeekungsreise unter Kotzebue (Rimarkoj ka]
opinioj dum eltrova vojago direktita de Kotzebue) kaj
Besehreibung einer Reise um die Welt (Priskribo de voJago êirkaii Ia mondo).

AI

Adelberto de Chamisso.
Se frane' germanon nun renkontas
Kaj noble ardas êies kor',
Tuj kaptas ili kun t\ vor'
La glavon, kaj batal' ekfontas.
Pli alta kampo de batal'
Kunigas nin, en fiam' pli hela,
Ho glor' ai vi, amik' fídela,
Kaj ai Ia liga ideal'!
1813.

Fouqué·*).

*) Gi pritraktas
Ia saman temon kiel Ia iam (trifoje)
rantigita samnoma proza rakonto de Prosper Mérimée.
**) Vidu Ia noton 4 en Ia fino de Ia libro.

espe-

9

devas konfesi mian bedaiíron, ke tiu historio, kiu nur
farigis stultnaiva sub Ia plumo de Ia brava viro, ne povas
sti prezentata
de pli lerta fremda mano en sia tuta
komikeeo.
Kion [eati Paul estus farinta el gi! - Cetere,
kara amiko, eble en gi multa] estas cititaj, kiuj ankoraií
vivas; ankaü tio devas esti atentata.
Ankoraií vorton pri Ia maniero,
kiel mi rlcevis tiujn
foliojn.
Hieraü matene êe mia vekigo oni transdonis
ilin ai mi. Stranga viro, kiu portis longan grizan barbon
kaj surhavis tute eluzitan nigran kurtkon, kun botanika
skatolo super tiu kaj, êe Ia malseka, pluva vetero, kun
pantofloj sur siaj botoj, estis demandinta
pri mi kaj Iasinta por mi tion; li estis pretendinta
veni el Berlino.

Adelberto de Chamisso ai julius Eduard Hitzig 1.
Vi forgesas neniun, vi do supozeble ankoraü memoras
iun Petro Sclüemihl», kiun vi en pasintaj jaroj kelkfoje
vidis êe mi; li estis Iongagamba homo, kiun oni opiniís
mallerta, êar liaj movoj estis genitaj, kaj kiu pro sia
inerto estis konsiderata
kieI maldiligenta,
Mi amis lin,
Vi ne povas esti forgesinta,
kieI li foje en nia junula
tempo pasis ai ni tra Ia soneto]; mí kunprenis
lin ai
unu el Ia poeziaj tekunvenoj,
kie li ekdormis ankoraü
dum Ia skribado, ne gisatendante
Ia legon. Nun mi ankaü memoras êercon, kiun vi faris pri li. Nome vi jam,
Dio seias kíe kaj kiam, vidis lin en malnova nigra kurtko",
kiun, estas vere, li tiutempe ankoraií êiam surhavis, kaj
vi diris: "Tiu homo devus esti nomata feliêa, se lia animo
estus nur duone tiom senmorta kiel lia kurtko". - Tiel
malalte vi êiuj taksis lin. Koneerne min, mi amis lin.
- De tiu Schlemihl, kiun antaii multe da jaroj mi perdis
el Ia vido, devenas Ia kajero, kiun mi volas konigi ai
vi. Nur al vi, Eduard, ai mia plej proksima, plej intima
amiko, al mia pli bona mio, de kiu mi povas kaêi nenian sekreton, mi gin konigas; nur al vi kaj, memkompreneble, al nia Pouquê+, same kiel vi radikanta en mia
animo; sed en li mi gin konigas nur ai Ia amiko, ne
al Ia poeto.
Vi ambaü komprenos,
kieI malagrable estus
al mi, se eble Ia konfeso, kiun honesta viro konfidante
miajn amikeeon kaj lojalon faris sur mia brusto, en verko
de poeto estus fiksata ai Ia pilorio; aií se nur iel ajn
estus profane traktata, kvazaü malbona êerco, afero, kiu
ne estas tio kaj na devas esti.
Mi mem, estas vere,
\

10

2, 3

ktp.: vidu Ia notojn

en Ia fino de Ia libro.

Kunersdorf5,

Ia 2:pn de septembro

1813a•

Adelbert von Chamisso.

P.-S.
Mi almetas
figuro, faritan de Ia
sia fenestro.
Kiam
tiu skizo, li volonte

por vi desegnajon
de Ia okulfrapa
lerta Leopold 6, kiu guste staris êe
li vidis, kiom grava estas por rni
donaeis gin al mi").

Pouqué " ai Ia sarna.
Estas taskigite al ni, kara Eduard, konservi Ia historion
de Ia kompatinda Schlernihl ; konservi tiel, ke gi estu
ãirmita de Ia okuloj, kiuj ne devas enrigardl
en gin.
Jen malfacila tasko. Da tiaj okuloj ekzistas sufiêe multe,
kaj kiu mortemulo povas determini Ia sortojn de manuskripto; de ajo preskaü pli gardenda
01 eldirita vorto.
Jen do mi agas kiel iu kaptita de kapturno, kiu en sla
.) Tia bildo trovigis

en Ia unuaj

eldonoj

de Schlemihl.

11

timo preferas
tuj salti en -Ia abismon:
mi presigas Ia
tutajon.
Kaj tamen, Eduard, ekzistas pli seriozaj kaj pli bonaj
motivoj por mia konduto.
Se mi ne plene eraras, en
nia kara Germanio
batas multe da koroj kapablaj kaj
ankaü indaj kompreni
Ia kompatindan
Schlemihl,
kaj
trans Ia vízagon de ne malmultaj veraj samlandanoj pasos rideto de kortuêo êe Ia maldolêa êerco, kiun arangas
Ia vivo pri li, kaj êe Ia senmalica,
kiun li arangas pri
si mem. Kaj vi, mia Eduard, kiam vi rigardos tiun funde
sinceran libron kaj êe tio pensos, ke multe da nekonataj
korparencoj kun ni ekamos gin, eble ankaü sentos guton
de balzamo falanta en Ia ardan vundon, kiun aI vi kaj
aI êiuj vin amantaj faris Ia morto.
Kaj fine: ekzistas - mi konvinkigis pri tio per multaj
spertoj - ekzistas por Ia presitaj libroj genio, kiu metas
ilin en Ia gustajn manojn kaj, se ne êiam, tamen tre ofte
detenas de ili Ia malgustajn,
Õíukaze li havas nevideblan pendseruron
antaü êiu vera verko de spirito kaj
koro kaj scias kun tute neerarígebla
lerto êlosi kaj plal-.
êlosi gin.
AI tiu genio, mia tre kara Schlemihl, mi konfidas vian
rideton kaj viajn larmojn.
Kaj nun, gardu vin Dio!
Nennhausent, fino de majo 1814a•

Fouquê.

Hitzíg al Fouqué.
Jen do Ia rezultajoj de via ekstrema
decido, presigi
Ia Schlemihl-historion,
kiun ni devis konservi kiel sekreton konfiditan nur Ia ni: ne sole francoj kaj angloj,
bolandanoj kaj bispanoj tradukis gin kaj amerikanoj depresis gin de Ia angloj, kiel mi detale sciigis en mia
12

tehrtes Berlin" 8; sed ankaü por nia kara Germanio
taa arangata nova eldono kun Ia desegnajoj de Ia angla,
luln faris Ia fama Cruikshank? laü Ia vivo, per kio Ia
ro nedubeble ankoraü multe pli diskonatígos.
Se mi
konsiderus
vin sufiêe punita pro via propraütoritata
ocedo (êar al mi vi [a ' en 1814 tute nenion diris pri
I. eldonado de Ia manuskripto) per tio, ke nia Chamisso êe
1i velirado êirkaii Ia mondo, en Ia jaroj 1815" gis 181S",
rte en êilo kaj Kamêatko kaj eble eê êe sia amiko,
I. nun mortinta Tameiamaia sur 0- Wahu plendis pri
I, tiam mi ankoraü nun postulus
de vi publike
avígon.
Sed, se mi eê volus, - kio okazis, ne estas malfarebla
,I via atendo estis prava: multaj, multaj geamikoj kun
I ekãatis Ia libreton en Ia lastaj dektri sortoplenaj jaroj,
ntaií kiuj gi eniris Ia mondon.
Neniam mi forgesos Ia
oron, en kiu mi legis gin unuafoje al Hoffmann 10.
kater si pro plezuro kaj atentostreêo,
li estis alforgita
I miaj lipoj, gis kiam mi finis; li estis malpaciencega,
onigi Ia poeton persone, kaj, generale tiom malinklina
I êia imito, li tamen ne kontraüstarís
aI Ia tento, krei
u6êe nesukcesan varianton de Ia ideo de I'perdita ombro
n Ia perdita spegula bildo de Erasmo Spikher (en sia
rakonto La aventuro] de Ia silvestra nokto). Eê inter Ia
Infanojn nia mirinda historio sukcesis trabati al si vojon;
foje, en hela vintra vespero, mi iris kun gia rakontinto
aur Ia Burgsiraüe-», kiam knabo okupiganta sur Ia glitkurejo ridis pri li; li kaptis Ia knabon kaj metis lin sUb
alan ursan mantelon, kiun vi bone konas.
La knabo
ailentis kaj ne movis sin; sed kiam li estis remetita
teren kaj jam sufiêe malproksime
de ni - irintaj pluen,
kvazaií nenio okazis -, tiam li lautvoêe postkriis al sia
rabinto: "Gardu vin, Petro ScblemihIl"
13

Tíel, mi pensas, Ia brava homo ankaü en sia nova,
delikata vesto gojigos multajn, kiuj ne vidis Iin en Ia
simpla kurtko de 1814. Por tiu kaj tiu krome ankoraü
estos surprize,
en Ia diplomita prusa ofíciro, Ia botanikisto kaj mondvojagisto,
ankaü historiografo
de Ia fama
Petro Schlemihl, plie konigi Iirikiston, kiu, êu eksonigante
malajajn êu litovajn melodiojn, êie elmontras, ke lia poezia
koro estas guste lokita 12.
Tial kara Fouqué, en Ia fino tamen ankoraü sinceran
dankon pro Ia aperigo de Ia unua eldono; kaj akceptu
kun niaj amikoj mian bondeziron
por êi tiu dua.
Berlino, en januaro

1827a•

Eduard Hitzig.

AI mia malnova amiko Petro Schlemíhl ".
Post longe jen skribajo via venas
Sub mian manon ree, kaj - ho mir' I
Prí nia amikeco pens' min prenas
Dum Ia unua en Ia mondo ir'.
Malgusta honto min jam ne retenas,
Maljuniginta kaj grízhara vir':
Mi kiel iam nomos vin amiko,
Konfesos tia min al -la publiko.
Amiko kompatinda,
ne suferis
Mi tiom de l'Ruzulo, kiom vi.
AI Ido mi celadis kaj esperis,
Ja preskaü êio restís iluzi';
Sed ke Ia ombro min al li Iiveris,
Ne gloros Ia grizulo sin pri mi.
La ombro kunnaskita al mi restís,
Kaj gi neniam ajn perdita estis.
14

Sed min, de infanpura konscienc',
Anstataii vian mankon ili mokis. êu ínter ni ne estas diferenc'?
Schlemíhl, Ia ombro? oni min postvokis;
Se mi gin montris, ili pro intenc'
Ne vidis, rido ilin eksufokis.
Sed çní portas tion, mal grau vol';
Se nur senkulpo restas por konsol'.
"Kaj kio do Ia ombro estas vere?"
Mi nun demandas, kiel oni min,
Ke gin taksadas tiel malmodere
De l'mondo senkompata Ia rutin'?
Deknaümiltaga
vivospert'
surtere
Forprenas
tian jugon en Ia fin';
êar ni Ia ombron estantajo fidas,
Gis ni estajojn ombrígantaj vidas.
Konsentas
tion ni per manoprem',
Schlemihl, senêange ni antaüeniros;
Ankoraü pli donitaj al ni mem,
Nenies ajn favoron ni aspires.
Ni proksímigas jam al Ia ekstrem':
êu rídon, êu riproêon ni akiros,
Post Ia ventego ni en Ia haveno
Dormados tamen sane kaj sen geno.
Berlino, aiiguston 1834an•

15

La mirinda historio de Petro SchlemihI I.
I.

P

ost feliêa, sed por mi tre peniga marveturo ni fine
atingis Ia havenon.
Tuj kiam mi albordlgis kun Ia
boato, mi sargis min mem per mia maIgranda havajo,
kaj, puêpremante
min tra Ia svarmanta homamaso, mi eniris en Ia unuan modestan domon, antaü kiu mi vidis pendanta êildon. Mi petis êambron; Ia botservisto ekzamenis
min per rigardo kaj kondukis min en mansardon.
Mi igis
doni aI mi freâan akvon kaj precize priskribi,
kie mi
trovos sinjoron Tomo [ohnv". - "Antaií Ia Norda pordego, Ia unua vilao dekstre; granda, nova domo eI rugakaj bIanka marmoro kun multe da koIonoj." - Bone.
Estis ankoraií frue; mi tuj maIligis mian paketon,
eIprenis mian nove transturnitan
nigran frakon, orde
vestis min, per miaj pIej bonaj vestoj, enpoêígís Ta rekomendan skribajon kaj tuj ekiris aI Ia viro, kiu devis
heIpi min en Ia realigo de mia] modestaj esperoj.
Suprenirinte
Ia Iongan Nordan straton kaj atinginte
Ia pordegon, rni baIdaií vidis Ia koIonojn brilantaj tra
Ia verdajo. "Do êi tie", mi pensis.
Mi forvisis per
mia naztuko Ia poIvon de sur miaj piedoj, gustigis
mian kravaton, kaj, rekomendante
min al Dio, mi ektiris
Ia sonorileton.
La pordo salte malfermigis.
En Ia vestibIo mi estis submetata aI pridemandado;
sed Ia pordisto anoncigis min, kaj mi havis Ia honoron, esti vokata
en Ia parkon, kie sinjoro John promenis kun maIgranda
I

16

Vidu en Ia fino.

ocieto.
Mi tuj rekonis Ia viron per Ia brilo de lia
vastkorpa memkontento.
Li akceptis min tre bone kleI riêulo neniohavanton;
li eê turnis sin aI mi, tamen
ne deturnante
sin de Ia cetera societo, kaj prenis Ia
prezentatan
leteron eI mia mano.
"Jen! de mia frato;
mi longe ne aüdis pri li. Li ja estas sana?" - "Tie",
11daürígís, adresante
sin al Ia societo kaj ne atendante
mlan respondon,
dum li per Ia letero montris iun monteton, "tie mi farigos Ia novan konstruajon".
Li disrompis Ia, sigelon, ne interrompante
Ia konversacion,
kiu turnigis aI Ia temo riêeco.
"Kiu ne estas posedanto
de' almenaü unu miliono", li intermetis,
"tiu estas, oni
pardonu aI mi Ia vorton, mizeruIo!"
"Ho, kiom vere!"
mi pIensente
ekkriis.
Tio kredeble pIaêis aI li; li alridetis min, dirante:
"Restu êi tie, juna amiko; poste
mi ebIe havos tempon por di ri aI vi, kion mi pensas
pri tio." Li montris Ia Ieteron, kiun li poste enpoêigís,
kaj ree turnis sin aI Ia societo. - Li prezentis aI juna
sinjorino sian brakon, aliaj sinjoroj sin turnis aI aliaj
beIulinoj, êio arangigis, kaj oni direktis sin aI Ia monteto
êirkaiíflorata de rozoj.
Mi êovigís post ili, neniun genante,
êar neniu ajn
okupis sin pri mio La societo estis tre gaja, oni petolis kaj êercis, oni iafoje pri facilanirnajoj parolis gravige,
keIkfoje pri gravajoj facilanime,
kaj agrabIe Ia sprito
ekzercígis precipe pri forestantaj amikoj kaj iliaj aferoj.
Mi estis tro fremda, por multe kompreni eI êio êi, tro
afliktita kaj meditema,
por turni mian penson aI tiaj
enigmoj.
Ni estis atingintaj Ia rozoboskori.
La bela Panny=,
êajne Ia regino de I'tago, obstinis mem derompi florantan
branêon; si vundetis sin per dorno, kaj, kvazaií eI malheIaj rozoj, purpuro fluis sur êian delikatan manon.
Tiu
17

okazajo movigis Ia tutan societon.
Oni serêis anglan
tafton. Silenta, maldika, sengrasa,
longeta, nejuna viro,
kiu apude kune iris kaj kiun mi ankoraü ne rimarkis,
tuj metis Ia manon en Ia tute aligantan
aI Ia korpo
baskan poêon de sia antikva frako el griza tafto, eligis
malgrandan biletujon, malfermis gin, kaj, respekte riverencante, li prezentis aI Ia sinjorino Ia deziritajon.
Si akceptis gin ne atentante Ia doninton kaj ne dankante; Ia
vundo estis pansata,
kaj oni daürigis supreniri sur Ia
monteton,
de kies dorso oni volis gui Ia vastan perspektivon trans Ia verdan labirinton
de I' parko aI Ia
senmezura
oceano.
La vidajo vere estis granda kaj belega.
Luma punkto
aperis êe Ia horizonto inter Ia malhela maro kaj Ia bluo
de Ia êielo. "Lornon!"
kriis John, kaj jam antaü kiam
ekmovigis Ia servistaro
aperanta pro Ia voko, Ia griza
viro estis, kun modesta sinklino, metinta Ia manon en
Ia poêon de sia jako, eltirinta el gi belan Dollonâ-w
lornon kaj gin prezentinta
aI sinjoro John.
Tiu, tuj
metante gin aI Ia okulo, sciigis Ia societon, ke gi estas
Ia ãipo hieraü ekveturinta,
kiun malfavoraj ventoj retenas
en Ia vido de I'haveno.
La teleskopo iris de mano aI
mano kaj ne plu revenis en tiun de sia posedanto.
Mi
mem rigardis mirante tiun viron kaj ne sciis, kiamaniere
Ia granda instrumento
eligis el Ia malvastega poso; sed
tio êajne frapis neniun, kaj oni ne pli okupis sin pri Ia
grizulo 01 pri mi mem.
Refreãigajoj estis prezentataj,
Ia plej maloftaj fruktoj
de êiuj terzonoj en plej valoraj ujoj. Sinjoro ]ohn kun
facila konveneco gastigi, kaj tiam li por Ia dua fojo alparolis min: "Mangu; tion vi ne havis surmare."
Mi
klinis min, sed li ne vidis tion, li jam parolis kun iu alia.
Oni volonte estus ekkampinta sur Ia herbokovrajo
êe

Ia deklivo de I'monteto, kontraüe de Ia etendita pejzago,
se oni ne estus timinta Ia malsekon de Ia tero. "Estus
paradize",
iu societano diris, "se oni havus turkajn tapiêojn, por ilin sterni êie tie." La deziro apenaü estis
eldirita,
kiam Ia viro en Ia griza vesto jam havis Ia
manon en Ia poso kaj kun modesta, eê humila mieno
penis eltiri el gi luksan, per oro trateksitan turkan tapiêon,
Servistoj akceptis gin, kvazaü devus esti tiel,
kaj malfaldis gin sur Ia loko dezirita.
La societo sen
pluajoj sidigis sur gi. Mi mem ree frapite rigardis tiun
viron, Iian poâon, Ia tapíêon, kiu havis longon de dudek
paêoj kaj largon de dek, kaj frotis miajn okulojn, ne
sciante, "kion pensi pri tio; precipe, êar neniu ion trovis
stranga en gi.
Mi estus dezirinta informi min pri tiu viro, dernandi,
kiu li estas; sed mi ne sciis, ai kiu min turní, êar
preskaü mi timis Ia servantajn sinjorojn ankoraü pli 01
Ia sinjorojn servatajn.
Fine mi kuragigis kaj aliris junan
viron, kiu êajnís al mi malpli grava 01 Ia aliaj kaj kiu
kelkfoje staris sola. Mi mallaüte petis lin, di ri ai ml,
kiu estas tiu komplezema viro en Ia griza vesto, - "Tiu,
kiu aspektas kiel restopeco de fadeno, forkurinta el kudrilo
de tajloro?" "]es, kiu staras sola." - "Tiun mi ne
konas", li respondis ai mí, kaj, êajne por eviti pli longan
interparolon
kun mi, li forturnis sin kaj parolis kun iu
alia pri indiferentaj
aferoj.
La suno nun komencis brili pli forte kaj ekgenís Ia
sinjorinojn;
Ia bela Fanny malceremonie
direktis aI Ia
grizulo, kiun, laü mia seio, neniu ankoraü alparolis, Ia
senkonsideran
demandon:
êu li eble ne havas kun si
ankaü tendon?
Li respondis gin per tiel profunda riverenco, kvazaü estas farata ai li ne meritita honoro;
kaj jarn li havis Ia manon en Ia poso, el kiu mi vidis

18

19

elíganta] êtofoin, stangojn, ênuretoin, ferajon, mallonge:
êion, kio apartenas al plej luksa ekskursotendo.
La junaj
sinjoroj helpis etendi gin, kaj gi superpendis
Ia tutan
amplekson de Ia tapiêo, - kaj neniu trovis ion eksterorda en tio.
Mi jam de longe sentis hororeton,
eê ian teruron;
imagu ptie mian animstaton, kiam, êe Ia deziro êi-poste
eldirita, mi tin vidis eltiranta el sia poso ankoraü tr!
rajdoêevalojn;
jes, tri belajn, grandajn êevalojn kun selo
kaj ilaro! - Pripensu
iom, pro Dio! ankoraü tri selitajn
êevalojn el Ia sarna poso, el kiu jam eligis paperujeto,
lorno, rnaêteksita tapiêo, longa dudek paêojn kaj larga
dek, tendo, same granda, kaj êiuj stangoj kaj ferajoj
apartenaj I - Se mi ne asertus al vi, ke mi vidis tion
proprokule,
vi certe ne kredus gin.
Kiom ajn embarasita kaj humila Ia viro êajnis mem,
kiom ajn malmulte Ia aliaj atentis prí li, tamen tiu,pala
aperajo, de kiu mi ne povis deturni Ia okulojn, farigis
por mi tiel hororetiga, ke mi ne pti longe povis elporti gin.
Mi decidis, elêteligí el Ia societo, kio pro Ia negrava
rolo, kiun mi ludis en gi, êajnis al mi tre facila.
Mi
volis reiri al Ia urbo, Ia venontan matenon ree provi,
kion mi atingos de sinjoro tohn,
kaj, se mi trovus Ia
kuragon por tio, demandi pri Ia stranga griza viro. Ho, ke mi nur estu sukcesinta tiel forkuri!
Mi efektive jam estis feliêe stelirinta tra Ia rozobosko,
malsupren de Ia monte to, kaj trovigis sur senarba herbokovrita placo; tiam mi, timante esti renkontata
ekster Ia
vojoj en Ia herbaio, esplore rigardis õirkaüen. - Kiom
mi ektimis, vidante Ia viron en Ia griza frako sekvanta
kaj alproksimiganta
mino Li tuj demetis Ia êapelon antaii
mi kaj tiel profunde riverencis,
kiel neniu ankoraü faris
antaü mil Estis ne dubeble, ke li volis alparoli min,

kaj, se mi ne volis esti malgentila,
mi ne povis eviti
tion. Mi ankaü demetis Ia êapelon, responde ktinis min
kaj staris nudkapa en Ia sunbrilo kvazaií alforgita.
Plena
de timo mi fikse rigardis lin kaj similis birdon, kiun
rigidigis Ia vi do de serpento.
Li mem sajnis tre embarasita;
li ne levis Ia rigardon,
klinis sin diversajn
fojojn, proksirnigis kaj alparolis min per mallaüta, nefirma
voêo, proksimume
en Ia tono de almozpetanto.
"La sinjoro bonvolu pardoni mian trudigemon,
se mi
kuragas, tiel nekonata ali ri tin; mi havas ion por prezenti
al li. Permesu
favore -""Sed, pro Dio, sinjorol"
mi eksplodís, plenigita de timo, "kion mi povas fari por
viro, kiu -." Ni ambaü konfuzigís kaj, sajnas aI mi, rugigis.
Post momento de silentado li ree ekparolis: "Dum Ia
mallonga tempo, kiam mi guis Ia feliêon, esti proksime
de vi, sinjoro, mi kelkajn fojojn - permesu, ke mi tion
diru al vi - vere kun nedirebla
admiro povis rigardi
Ia belan, belan ombron, kiun vi en Ia sunbrilo kaj kvazaüe
kun ia nobla malestimo, mem ne atentante tion, [etas for
de vi, Ia belegan ombron jen êe viaj piedoj.
Pardonu
al mi proponon, vere trokuragan:
êu vi eble ne malínklinus, transcedi al mi vian ombron?"
Li eksilentis,
kaj mi havis senton, kvazaií en mia
kapo turnigus mueleja rado. Kion opinii pri tiu stranga
propono, aêeti de mi mian ombron?
Li supozeble estas
freneza, mi pensis, kaj per êangita tono, pli bone akordanta
kun Ia humileco de Ia lia, mi jene respondis:
"Ej, Ej! karulo, êu via propra ombro do ne sufiêas
al vi?
Jen kion mi nomas negoco de tute stranga
speco."
Tu] li reekparolis:
"Mi havas en mia poso diversajn ajojn, kiuj al Ia sinjoro eble ne ãajnus tute senvaloraj; por tiu netaksebla ombro mi konsideras Ia plej
altan prezon nesuflêa."
21

20

Nun ree min ekkaptis frostotremo,
kiam mi estis
memorigata pri tiu poso; kaj mi ne komprenis, kiel mi
povis nomi lin "karulo".
Mi ree prenis Ia parolon kaj
klopodis, laü eblo ripari tion per senlima gentileeo.
"Sed, sinjoro, pardonu ai via humila servisto.
Mi
kredeble ne guste komprenas vian diron; kiel do mia
ombro povus - -".
Li interrompis
min: "Mi petas
sole Ia permeson de via mosto, levi vian noblan ombron
kaj enpoêigí gin; kiel mi faros tion, estu mia afero.
Kompense,
por pruvo de mia dankeeo ai Ia sinjoro,
mi lasos lin elekti inter êiuj valorajoj, kiujn en Ia poso
mi portas kun mi: Ia vera kreviga radiko, Ia mandragoro, naskemaj moneroj, rabtaleroj,
Ia telertuko de Ia
êildoportlsto
de Rolando, pendigila gnomo por laiivola
prezo; sed êio êi kredeble ne konvenas por vi: pli bone
Ia magia êapeleto de Fortunato, nove kaj solide rebonigita;
ankaü monsaketo, kia estis Ia lia17." - "La monsaketo
de Fortunato!"
mi interrompis
lin, kaj kiel ajn granda
estis mia timo, per tiu unu vorto li estis kaptinta mian
tutan spiriton.
Mi rieevis kapturnon,
kaj antaü miaj
okuloj estis trembrilado
kvazaü de duoblaj dukatoj. "Via mosto favore bonvolu rigardí kaj provi tiun saketon."
Li metis Ia manon en Ia poêon kaj per du
fortikaj ledolaêoj eltiris modere grandan solide kudritan
saketon el kordova ledo kaj transdonis
gin al mi. Mi
metis Ia manon en gin kaj eltiris dek ormonerojn,
kaj
ree dek, kaj ree dek, kaj ree dek; mi rapide prezentis
al li Ia manon: "Bone! gi estu; por Ia saketo vi rieevos
mian ombron!"
Li konsente kaptis mian manon, poste
tuj ekgenuis antaü mi, kaj mi vidis lin kun admirinda
lerto delikate deiganta de Ia herbajo mian ombron de
l'kapo gis Ia piedoj, levanta, kunrulanta
kaj faldanta kaj
fine enpoêiganta gin. Li Ievigis, ankoraü unu fojon ri-

22

vereneis antaü mi kaj poste retirigis
al Ia rozujaro.
êa;nis al rni, ke tie mi aiidas lin mallaüte subridanta.
Sed rni forte tenis Ia saketon per giaj laêoj; õirkaii mi
Ia tero estis sunluma kaj en mi ankoraü ne estis klara
konseio.

11.

Fine mi renkonscítgis
kaj rapidis forlasi tiun lokon,
kien mi esperis jam ne bezoni reveni.
Unue mi plenigis
miajn poàojn per oro, poste mi kunligis Ia laêojn de
Ia saketo sur mia kolo kaj kaêis gin mem sur mia brusto.
Ne atentate mi elíris Ia parkon, atingis Ia landvojon kaj
direktigis al Ia urbo. Kiam, okupite de miaj pensoj, mi
proksimigis
al Ia pordego, mi subite aiidis krii post mi:
"Juna sinjoro! heI juna sinjoro! aüdu do!" Mi rigardis returne, maljuna virino kriis post mi: "La sinjoro
ja gardu sin, vi perdis vian ornbron." - "Dankon, panjo!"
Mi [etis al si ormoneron pro Ia bonintenea
konsilo kaj
íris sub Ia arbojn.
Tuj êe Ia pordego mi ree devis aiidi de Ia gardostaranto:
"Sinjoro, kie vi lasis vian ombron?"
kaj tuj
poste refoje de kelke da virinoj: "Jesuo kaj Mario I Ia
kompatindulo
nê havas ombron!"
Tio komencis
tedi
min, kaj mi tre zorge evitis, iri en Ia sunbrilon.
Sed
tio ne êie estis ebla; ekzemple ne sur Ia Larga strato,
kiun mi devis kruei Ia unuan kaj, malfeliêe por mi,
guste en Ia sarna horo, kiam [a knaboj venis el Ia lernejo. Malbenita giba bubo, kiun mi ankoraü nun vidas,
tuj seiis, ke mia ombro mankas ai mi. Ege kriante li
denuneis min al Ia tuta literatura stratbubaro antauurba,
kiu tuj komeneis min kritiki kaj surjeti per koto.
Ordemaj horno] havas Ia kutimon", i1i kriis, "kunpren
sian
ombron irante en Ia sunbrilon".
Por malembarasi
min
de ili, mi malavare jetis monon inter ilin kaj saltis en

23

fiakron, kiun havigis al mi kompatemuloj.
Tuj kiam mi
trovigis sola en Ia kaleão ruliganta, mi ekploregis. Supozeble jam vekígís en mi Ia antaiisento : ke, je kiom sur
Ia tero mono pli valeras 01 merito kaj virto, je tiom Ia
ombro estas pli alte taksata eê 01 oro; kaj kiel antaüe
mi oferis Ia ríêecon al mia konseieneo,
mi nun fordonis
Ia ombron por pura mono; kio povis, kio devis surtere
farigi el mi?
Mi ankoraü estis tre konfuzita, kiam Ia veturilo haltis
antaü mia malnova gastejo; mi ektimis sole pro Ia imago,
ankoraüfoje eniri tiun malbonan subtegmentan
êambron.
Mi igis alporti de tie mian malluksan paketon, malêate
akeeptis gin, jetis kelkajn orrnonerojn kaj ordonis veturigi min antaii Ia plej elegantan hotelon, La domo estis
turnita aí norde, mi ne bezonis timi Ia sunon.
Mi donis
oron al Ia veturigisto,
postulis Ia plej bonajn êambrojn
de I'fronta flanko kaj enêlosís min tie, tuj kiam mi povis.
Kion vi pensas, ke mi faris nun! Ho, mia kara
Chamisso, eê antaü vi konfesi tion, igas min rugigi. Mi
detíris Ia fatalan monsaketon de sur mia brusto, ka], kun
ia furiozo, kiu per si mem multigis en mi kvazaü flagranta brulo, mi eltiris oron el gi, kaj- oron, kaj oron,
kaj pli kaj pli da oro kaj semis gin sur Ia plankon kaj
paêadis sur gi kaj tintigis gin, kaj jetadis, plezurigante
mian kompatindan
koron per Ia brilo kaj Ia sono de
l'oro, êiam pli da metalo al Ia metalo, gis mi mem Iacigite falis sur tiun luksan kuêejon kaj diboêe fosis en
gi, min ruladis sur gi. Tíel pasis Ia tago, Ia vespero ;
mi ne malãlosis mian pordon, Ia nokto trovis min kusanta
sur Ia oro, kaj poste min kaptis Ia dormo.
Jen mi songís pri vi; êajnis al mí, ke rni staras post
Ia vitropordo de via malgranda êambro kaj de tie vidas
vin sidanta êe via labortablo inter skeleto kaj fasko da
24

sekigitaj kreskajoj; antaü vi estis malfermitaj
Ia verkoj
de Haller, Humbold kaj Litiné, sur via sofo kuêis volumo de Goethe kaj Ia Magia Ringo 18; mi longe rigardis
vin kaj êiun ajon en via êambro, kaj post tio ree vin;
sed vi ne movígis, nek spiris, vi estis malviva.
Mi vekigis.
Sajnis esti ankoraü tre frue.
Mia horlogo estis haltinta.
Mi sentis min kvazaü bastonita,
krorne soifa kaj malsata; de Ia antaüa mateno mi ne
mangis.
Indigne kaj te dite mi fcrpuêis tiun oron, per
kiu jus antaüe mi satigis mian malsagan koron; nun gi
tedis min, kaj mi ne seiis, kion fari pri gi. Gi ne povis
resti tiel sur Ia planko.. Mi provis, êu Ia saketo ree
englutus gin. - Ne. Neniu el miaj fenestroj malfermigis
super Ia maro. Fine mi devis konsenti kaj gin pene kaj
êvitante porti al granda êranko, staranta en iu kabineto,
kaj enpaki gin tie. Mi restigis nur kelke da plenmanoj.
Fininte Ia laboron, mi konsumite kuêígis min en apogsegon kaj atendis, gis homoj komeneis movigi en Ia domo.
Mi ígis, tuj kiam tio estis ebla, alporti mangajojn kaj
voki Ia mastron.
Kun tiu viro mi priparolis Ia estontan arangon de mia
logeio.
Por mia persona servado li rekomendis
al mi
iun Bendel+", kies fldela kaj inteligenta fizionomio tuj favorigis min al li.
Li estis Ia sarna, kies sindonemo
de
tiam konsolante akompanis min tra Ia mizero de I'vivo
kaj min helpis, elportí mian malgajan sorton.
Mi pasigis Ia tutan tagon en miaj êambroj kun senmastraj
servistoj,
êuisto] , tajloroj kaj komereistoj;
mi establis
min kaj preeipe aêetis tre multe da valorajoj kaj gemoj,
por forigi almenaii iom de Ia multa amasigita oro; sed
neniel êajnis al mi, ke Ia amaso povus malpliigí.
Dume okupadis min angorigaj duboj pri mia stato.
Mi tute ne kuragis eliri el mia pordo kaj vespere igis
25

••

bruligi en mia salono kvardek vakskandelojn,
antaü 01
forlasi Ia mallumon.
Tremante
mi rememoris
Ia teruran seenon kun Ia lernejanoj.
Kiom ajn da kurago mi
bezonis por tio, mi deeidis ankoraü unu fojon provi Ia
publikan jugon. - Tiutempe
Ia noktoj estis lunlumaj,
Vespere mi êirkaiivolvis
min per larga mantelo , profunde survoãis mian êapelon kaj elêtelígis el Ia domo,
trem ante kiel krimulo,
Nur sur izolita placo mi eliris
el Ia ombro de Ia domoj, de kiuj êirmate mi venis gis
tiu loko, en Ia lunlumon, preparita,
aüdi mian sorton
el Ia buêo de Ia pasantoj.
Sparigu ai mi, kara amiko, Ia doloran ripeton de êio,
kion mi devis elporti.
La virinoj ofte montris plej profundan kompaton,
kiun mi sentigis ai ili; kaj tiuj elmontrajoj ne malplí trapikis mian koron 01 Ia moko de
Ia junularo kaj Ia fiera malestirno de Ia viroj, preeipe
de tiaj dikaj vastkorpuloj,
kiuj mem jetis largan ombron.
Bela êarma knabino, kiu êajne akompanis siajn gepatrojn,
singarde
rigardantajn
nur antaü siajn piedojn,
okaze
turnis ai mi sian lurnan okulon; si videble ektimis rimarkante mian senombreeon,
kaêis sian belan vízagon
en sia vualo , mallevis Ia kapon kaj senbrue preteriris.
Pli 1011ge mi ne elportis tion. Salecaj torentoj eligis
el miaj okuloj, kaj kun fendita koro mi êancelígante
retirigis en Ia mallumon .•. Mi devis min apogi ai Ia domoj,
por firmigi miajn paêojn, kaj malrapide kaj malfrue mi
atingis mian logejon.
La nokton mi pasigis sendorma.
La sekvintan tagon
mi tuj ordonis,
êie serêi Ia viron en Ia griza frako.
Eble mi sukeesus retrovi lin, mi pensis, kaj kíel bonêance, se li, kiel mi, pentus pri Ia malprudenta
intersango! Mi venigis Bendel, li êajnis vigia kaj lerta; mi preeize pentris ai li Ia viroo, kiu posedas trezoron,
26

I diris, sen kiu Ia vivo por mi nur estas turmento.
indikis ai li Ia tempon, Ia lokon, kie mi vidis lín,
rlskribis
ai li êiujn êeestintojn
kaj aldonís ankoraü
nan signon: li preeipe demandu pri Dollond-lomo,
pri
urka tapiêo trateksita per oro, pri luksa ekskursotendo
.j fine pri nigraj rajdoêevalviroj,
kies historio, mi diris,
e preeizigante
Ia kielon, estas ligita kun tiu de Ia
nigma viro, kiu ai êiu êajnis negrava kaj kies apero
etruis Ia trankvilon kaj Ia feliêon de mia vivo.
Finparolinte
ini alportis sargajon da oro tiom grandan,
ian mi povis porti, kaj krome almetis gemojn kaj juelojn de sufiêe granda valoro.
"Bendel",
mi diris,
tio malbaras
multajn vojojn kaj faeiligas multon , kio
ajois neebla ; ne estu avara pri gi, kiel mi ne estas,
ed iru kaj gojigu vían mastron
per sciigoj, sur kiuj
stas bazita lia sola espero."
Li foriris.
Malfrue kaj malgoja li revenis.
Neniu el
Ia servistoj de sinjoro John, neniu el liaj gastoj - li
parolis kun êiuj - memoris eê nur iomete Ia viron en
Ia griza vesto. La nova teleskopo êeestis , kaj neniu
sclís , de kie gi venis; Ia tapiêo kaj Ia tendo estis ankorati sur Ia sarna monteto, Ia servistoj gloris Ia riêeeon
de sia mastro, kaj neniu sciis, de kie li rieevis tiujn
n,ovajn valorajojn,
Li mem havis plezuron pri ilí , kaj
estis ai li indiferente,
ke li ne seiis ilian devenon; Ia
êevalojn havis en siaj staloj Ia junaj sinjoroj, kiuj rajdis
sur ilí , kaj ili alte laiidis Ia malavarecon
de sinjoro
John, kiu tiutage donaeis ai ili Ia êevalojn.
Jen kiom
mi scíígis el Ia detala rakonto de Bendel, kies rapidema
fervoro kaj prudenta konduto, malgraü Ia foresto de sukceso, ricevis mian merítitan
laüdon,
Malgaja mi faris
signon ai li, ke li lasu min sola.
"Mi raportis",
li denove ekparolis,
"ai mia sinjoro

Ml

27

pri Ia afero por li plej grava.
Restas aI mi io por
transdírí, kion hodiaü matene komisiis aI mi homo, kiun
mi renkontis antaü Ia pordo etirante por mia afero, en
kiu mi tiel malbone sukcesis.
La propraj vortoj de tiu
viro estis: "Diru aI sinjoro Petro Schlernihl,
ke li ne
plu vidos min êi tie, êar mi estas veturonta
trans Ia
maron kaj favora vento guste vokas min al Ia haveno.
Sed post jara intertempo
mi havos Ia honoron,
viziti
lin kaj tiam proponi aI li alian, tiam eble por ti akceptindan negocon.
Prezentu
al ti miajn plej humilajn
komplimentojn
kaj certigu lin pri mia dankeco.
"Mi
demandis
lin , kiu ti estas, sed li diris, ke vi bone
konas Iin."
"Kiel aspektis Ia viro?" mi kriis plena de antaüsento,
kaj Bendel priskribis al mi Ia viron en Ia griza frako, trajto
post trajto, vorto post vorto, same kiel li priskribis en sia
antaüa rakonto Ia viron, pri kiu li klopodis informi
sino "Malfeliêulo!"
mi ekkriis, tordante Ia manojn, "tio ja
estis li mem!"
Jen li subite malblindígts:
"Jes, gi
estis li, vere estisl" li timigite ekkriis, "kaj mi blindigita,
stulta ne rekonis lin kaj perfidis mian mastron I"
Ploregante
li eksplodis
per plej maldolêaj riproêoj
kontraü si mem, kaj lia malespero devis eê aI mi sentigi
kompaton.
Mi konsolis Iin, certigis al li kelke da fojoj,
ke mi ne dubas pri lia fidelo, kaj tuj sendis lin al Ia
haveno por, se eble, sekvi Ia postsignojn de tiu stranga
viro.
Sed en tiu sarna mateno multe da êipoj , kiujn
malfavoraj ventoj retenis en Ia haveno, estis ekveturintaj; êiuj destinitaj por; aliaj regionoj de l'mondo, êiuj
por alia] marbordoj, kaj Ia grizulo estis malaperinta kiel
ombro, ne lasante postsignon.

28

m.
Kiom utilus flugiloj aI tiu, kiu estas firme alforgita
r feraj êenoj?
Li devus malgraü ili kaj eê pli terure
malesperi.
Mi kuêis, kiel Paffnet+" êe sia trezoro, senilte de êia homa konsolo kaj suferante
de malhavo êe
mia oro; mi jam ne amis gin, mi gin malbenis, êar per
i mi vidis min izotita de êia vivo.
En mi sola konervante mian malgajan sekreton, mi timis Ia plej malltan el miaj servistoj,
kiun samtempe mi devis envii;
ear li havis ombron, ti rajtis sin montri en Ia sunbrilo.
Mi forfunebris
en miaj êambroj Ia tagojn kaj noktojn,
kaj Ia êagreno mangetis mian koron.
Ankoraü
iu alia antaü miaj okuloj konsumigis
de
sufero; mia fidela Bendel ne êesis sin turmenti
per
silentaj riproêoj,
ke ti trompis Ia fidon de sia bona
mastro ne rekonante tiun, kiun serêi li estis komisiita
kaj kun kiu li devis konsideri intime ligita mian malgajan
sorton.
Sed mi neniel povis riproêi lin; mi rekonis en
Ia okazajo Ia enigman naturon de Ia nekonato.
Por preterlasi
nenian provon, foje mi sendis Bendel
kun multvalora
brilianta ringo al Ia plej fama pentristo
de Ia urbo invitigante lin, fari al mi viziton.
Li venis,
mi forfgis miajn servistojn, êlosis Ia pordon, sidigis apud
Ia viro, kaj, glorinte lian arton, mi kun prerniganta koro
turnis rnin al Ia afero mem; antaüe mi igis lin promesi
nepran diskretecon.
"Sinjor' profesoro",
mi daürigis, "êu por homo plej
malbonãance
perdinta sian ombron vi eble povus pentri
falsan ombron?"
- "Vi parolas pri jetata ombro?" "Certe, tian mi celas." - "Sed", ti plue demandis min,
"per kia mallertajo, per kia malzorgo li do povis perdi
sian ombron?"
"Kiel tio farigis",
mi respondis,
"ja
29

ebIe estas tre maIgrave; tamen aüdu, ke en Ruslando",
mi senhonte mensogis al li, "kie Ia pasintan vintron li
faris vojagon, foje, êe eksterordinara
maIvarmo, lia ombro
tiom frostofiksigis alIa tero, ke li jam ne povis deigi gin."
"La falsa jetata ombro, kiun mi povus pentri ai li",
Ia profesoro respondis,
"tamen estus nur tia, ke li nepre
perdus gin per movo eê plej maIgranda, - precipe se li
tiel maImuIte estis alligita al sia propra ombro, kieI oni
povas konkIudi Iaií via rakonto mem; kiu ne havas
ombron, ne iru en sunbrilon, jen 1'0 plej prudenta kaj
plej sendangera",
Li Ievigis kaj foriris, jetante ai mi
trapikan rigardon,
kiun Ia mia ne povis elporti.
Mi
refalis en mian segou kaj kaêís mian vizagon en miaj
manoj.
Tian ankoraü trovis min Bendel,
kiam li eniris.
Li
vidis Ia doloron de sia mastro kaj volis silente kaj respekte retirigi. - Mi levis Ia rigardon, - mi subfalis
sub Ia pezo de mia êagreno,
mi devis komuniki gin:
"Bendel",
mi kriis ai li, "vi sola, kiu vidas kaj respektas
miajn suferojn,
kiu êainas ne volí ekkoni ilian .kaiizon
sed nur sílente kaj sindone dividi i1in kun rni, venu ai
mi, Bendel, kaj estu Ia konfidato de mia koro. La trezoron de mia oro mi ne forâlosis de vi, mi ne volas
forâlosi de vi ankaü Ia fonton de mia aflikto. - Bendel,
ne forlasu mino Bendel , vi vidas min riêa , malavara,
bonevola; vi opinias, ke Ia tuta mondo devus glori min,
kaj vi vidas min evitanta Ia mondon kaj min forêlosanta
de gi. Bendel, tiu mondo jugis, gi forpuêis min, kaj eble
eê vi deturnos vin de mi, sciiginte mian teruran sekreton: Bendel , mi estas riêa , malavara, bonevola, sed,
- ho Diol - mi ne havas ombron/" _
"Ne havas ombron?"
terurite ekkriis Ia bonulo, kaj
larmoj tuj versigis el liaj okuloj, "V e ai mi, ke mi
30

askigis por servi ai senombra mastro!"
Li eksilentis
kaj mi kaãis mian vlzagon en miaj manoj I
.Bendel",
mi malfrue kaj tremante
aldonis, "nun vi
osedas mian sekreton,
nun vi povas perfidi gin. Iru
kaj atestu kontraü mi." Sajnis, ke en lia interno okazas
kra batalo ; fine li sin teren jetis antaü mi, kaptis mian
manon kaj surverêis
gin per siaj Iarmoj,
"Ve!" li
kkriis.
"Kion ajn opinias Ia mondo,
pro ombro mi
nek povas, nek velas forlasi mian bonan mastron;
mi
agos prefere honeste 01 sage: mi restos êe vi, pruntos
ai vi mian ombron, helpos ai vi, kie mi povos, kaj kie
mi De povos, mi ploros kun vi."
Mi [etís min ai lia
kolo, mirante pro tia nekutimata
pensmaniero,
êar mi
estis konvinkita, ke ne pro oro li faris tion.
De tiu tempo iom sangigis mia sorto kaj mia vivoarango, Estas ne priskribeble,
kiel zorgeme
Bendel
aciis kaêi mian mankon.
êie li estis antaü mi kaj kun
ml, antaüvidante
êion, farante preparojn
kaj, kie ne
antaiívidíte
minacis dangero , tuj kovrante min per sia
ombro; êar li estis pli granda kaj pli larga 01 mio Tial
mi kuragis ree min montri inter Ia homoj kaj komencis
ludi gravan rolon en Ia mondo.
Mi ja devis êajne alpreni multe da strangajoj kaj kapricoj; sed i1i bone konvenas ai riêulo.
Kaj tiel longe, kiel Ia vero restis
kaêita, mi guis êiajn honoron kaj respekton,
kiaj estis
êuldataj ai mia oro. Pli trankvila mi atendis Ia viziton
de Ia enigma nekonato,
promesitan
por Ia tempo post
unu jaro.
Mi tre bone sentis, ke mí ne devis resti longe en
loko, kie oni jam vidis min sen ombro kaj kie mia senombreco do facile povis malkasigi.
Krome mi, eble
jam nur kiel sola, ankoraü pensis pri tio, kia mi montris
min êe sinjoro John, kaj tio estis por mi prema me31

moro. Tial mi volis êi tie nur fari provon, por aliloke
povi pli facile kaj certece konduti; - sed prezentigis- io,
kio min kelkatempe retenis per mia vanteco: jen kie en
Ia homo Ia ankro plej certe enfundigas,
La sarna bela Fanny, kiun mi refoje renkontis aliloke,
montris por mí , ne memorante,
ke si iam vidis min,
iom da intereso;
êar nun mi havis spriton kaj sagon,
Kiam mi parolis,
oni aüskultis , kaj mi mem ne sciis,
kiel mi akiris Ia arton, tiel facile konversacii kaj direkti
Ia konversacion. - La impreso, kiun mi kredis estis farinta
al Ia belulino, forprenis de mi Ia prudenton,
kiel guste
si deziris; kaj de nun mi sekvis êin kun mil penoj tra
Ia ombro kaj Ia krepusko,
kie ajn mi povis.
Mi estis
vanta sole pri tio, vantigi êin pri mi; kaj malgraií Ia deziro mi ne povis peli mian ebrion el Ia kapo en Ia koron.
Sed por kio longe kaj detale ripeti aI vi Ia tute ordinaran aferon? - Vi mem sufiêe ofte rakontís gin aI
mi pri aliaj honestuloj. - AI Ia malnova, bone konata
ludo, en kiu mi naive prenis sur min trivíalan rolon,
alígis, estas vere, speciale verkita katastrofo, ne atendíte
de mi kaj de si kaj de êiuj.
Kiam iuvespere
laü mia kutimo mi estis kuniginta
societon en gardeno,
mi promenis brako en brako kun
Ia sinjorino, en ioma malproksimo de Ia alia] gastoj, kaj
klopodis artifiki frazajojn.
Si estis deceme turninta sian
rigardon altere kaj dolêe reciprokis Ia premon de mia
mano. Jen neatendite
post ni elnubigis Ia luno, - kaj
si vidis nur sian ombron falanta antaü nino Si forte
ektremis kaj konsternite
rigardis min, poste denove Ia
teron, per Ia okulo serêante mian ombron; kaj kio okazis
en si, tiel strange pentrigis sur êiaj mienoj, ke mi estus
eminta laüte ekridí , se mi ne mem sentus malvarmajn
fluojn sur Ia dorso.

32

Mi ellasís êin svenantan el mia brako, flugis kvazaií sago
tra Ia teruritaj
gastoj, atingis Ia pordon, min jetis en
Ia unuan veturilon, kiun mi tie trovis staranta, kaj reveturis aI Ia urbo, kie êi-foje je mia malfeliêo mi lasis
Ia gardeman Bende!. Li ektimis vidante min, unu vorto
malkaêis al li êion. Tuj oni venigis poãtoêevalojn.
Mi
prenis kun mi nur unu el miaj servistoj,
ruzegan friponon, nomatan Rascal=, kiu estis sciinta necesigi sin
81 mi per sia lerto kaj ne povis eê nur supozeti ion
pri Ia hodiaüa okazajo.
En Ia sarna nokto mi ankoraií
trapasis tridek mejlojn.
Bendel postrestis por malarangi
mian mastrajon,
donaci oron, kaj alvenigi l'on plej necesan.
Kiam li atingis min en Ia sekvinta tago, mi
[etis min inter liajn brakojn kaj juris al li, - tute ne, ke
mi ne plu faros malsagajojn , sed nur, ke estonte mi
estos pli singarda.
Ni sen interrompo
daiírigis nian
vojagon, trans Ia Iimon kaj Ia montaron;
ne pli frue 01
sur Ia alia deklivo, disigite jam per alta remparo de tiu
fatala tero, mi lasis min decidigi,
en proksima
kaj
malmulte
vizitata
banloko
ripozi de êiuj penoj kaj
lacigoj.
IV.
En mia rakonto mi devos rapide transpasi
tempon,
êe kiu mi volontege pli longe haltus, se mi scius en Ia
memoro elvoki gian vivan spiriton.
Sed Ia koloro, kiu
gin vivigis kaj sole povas revivigi, estingigis en mi, kaj
kiam mi volas retrovi en mia brusto Ia sentimentojn,
kiuj tiam levis gin tiel potence, Ia dolorojn kaj Ia feliêon, Ia piajn i1uziojn, - tiam mi vane batas al roko,
kiu jam ne donas vivan fonton; Ia dia forlasis mino
Kiel sangite gi nun rigardas min, tiu pasinta tempo! Tie en Ia banloko mi estis ludonta heroan rolon; sed

33

Ia prezentado
enamígas en paron de bluaj okuloj.
La
gepatroj, trompite de Ia ludo, êiamaniere
klopodas por
rapide deflnitivígi Ia aferon, kaj Ia trivialan farson finas
mokego.
Kaj jen êio , êio! - Tio êajnas al mi senspritaêa kaj banala, kaj samtempe estas terure,
ke tia
povas êajni al mi tio, kio foje metis en mian bruston
tiel riêan, grandan senton.
Mina22, kiel mi iam ploris
vin perdante,
tiel mi pIoras nun, ke mi ankaü en mi
ne povas retrovi vin. êu mi do tiom maljunigis? - Ho
mizera racio I Nur unu pulso bato de tiu tempo, ankoraü
nur unu momento de tiu revo. - Sed ne! Soleca mi
estas sur Ia dezerta maro de viaj maldolêaj akvoj, kaj
antaü longe Ia êaiimantajo elãprucis
el Ia lasta pokalo
de êampano.
Mi estis antaiisendinta
8endel kun kelkaj sakoj da oro,
por ke li arangu por mi en Ia urbeto logejon laii miaj
bezonoj.
Tie li dissemis multe da mono, kaj iom neprecize parolis pri Ia eminenta fremdulo, aI kiu li servas
(êar mi ne volis, ke li diru mian nomon), kaj tio naskis
en Ia bonuloj strangajn pensojn.
Tuj kiam mia domo
estis preta por akcepti min, 8endel revenis por akompani min tien.
Ni ekvojagis.
Prosimume
unu mejlon for de Ia urbo, sur vasta sunluma loko, feste ornamita homamaso baris ai ni Ia vojon.
La veturilo haltis.
Muziko, sonorado, kanonpafoj aiidigis,
lauta vivukrio flugis tra Ia aero, - antaü Ia pordoklapo
de Ia veturilo aperis horo da blanke vestitaj junulinoj.
êiuj estis eksterordinare
belaj, sed kompare kun Ia unu
ili malaperis,
kiel Ia steloj de I'nokto kompare kun Ia
suno.
Si elpaêis el Ia mezo de l'fratinoj;
Ia alta delikata figuro honteme
rugigante
ekgenuis
antaü mi kaj
prezentis
al mi sur silka kuseno kronon plektitan el
laüro , olivobranêoj
kaj rozoj; si diris kelke da vortoj
34

malbone preparita
kaj novulo sur Ia scenejo, mi dum
pri majesteco,
respekto kaj ame, kiujn rni ne komprenis,
.ed kies sorêa argentosono
ebriigis miajn orelon kaj
koron. Sajnis al mi, ke jam unu fojon preterpasis
min
tlu êiela aperajo. La horo komencis kaj kantis Ia laudon
aI bona rego kaj Ia feliêon de lia popolo,
Kaj tiu sceno, kara amiko, okazis meze en Ia sunbrilo!
Si ankoraü genuis du paêojn antaü mi, kaj mí,
senornbra, ne povis transsalti tiun interspacon,
ne miaflanke jeti min surgenuen
antaü tiu angelo.
Ho , kiom
mi estus doninta por ombro en tiu momento!
Mi devis
kaãi mian honton, mian angoron, mian malesperon
profunde en Ia fundo de mia veturilo.
Bendel fine decidlgis por mi. Li elsaltis de Ia alia flanko el Ia veturilo;
mi ankoraü revokis lin kaj donis aI li el mia kesteto,
guste kuêanta êemane, grandvaloran
diamantan kronon,
kiu iam estis destinita
por Ia bela Fanny.
Li paêis
antaiien, kaj, parolante en Ia no mo de sia mastro,
li
di ris, ke mi nek povas, nek volas akcepti tiajn honorajojn
kaj ke supozeble per eraro okazis êio êi, sed ke tamen
mi dankas aI Ia bonaj logantoj de Ia urbo pro ilia bona
intenco.
Dume li prenis Ia prezentatan
florkronon de
gia loko kaj anstataiiis
gin per Ia brilianta
diademo;
poste li respekte etendis sian manon aI Ia [unulino, por
relevi êin , kaj forigis per gesto Ia pastraron,
Ia magistraton kaj êiujn deputitarojn.
Neniu plu estis alIas ata.
Li ordonis aI Ia homamaso
disig! kaj cedi lokon aI Ia
êevaloj, resaltis en Ia veturilon kaj galopege ni forveturis
al Ia urbeto, pasante sub triumfarko konstruita el folia]o
kaj floroj. - La kanonoj ne êesis pafi. - La veturilo
haItis antaü mia domo; mi rapide ensaltis en Ia pordon,
disigante
Ia popolamason
alIogitan de Ia deziro, vidi
mino La popolaêo vivukriadis
sub mia fenestro, kaj mi
35

igis pluvi el gi duoblajn dukatojn.
Vespere
Ia urbo
estis memvole iluminata. Kaj mi ankoraü neniel sciis, kion signifas êio êi kaj
por kiu mi estas prenata.
Mi forsendis Rascal, por ke
li informu sino Oni rakontis al li, ke oni ricevis certajn
sciigojn, ke Ia bona rego de Prusio sub Ia nomo de
grafo vojagas tra Ia lando; ke oni rekonis mian adjutanton kaj ke li perfidis sin kaj min; kiel granda fine
estis Ia gojo, kiam oni estis certa, havi min en Ia loko
mem.
Nun, estas vere, oni ekkomprenis,
ke evidente
mi volas gardi nepran inkogniton kaj kiom malprave oni
agis tiel altrude
levante Ia vualon.
Sed ke mi tiel

favoroplene,
tiel indulgeme
koleretis,
ke mi certe
ne povos ne pardoni al ilia bona koro.
AI mia sentaügulo
Ia afero êajnis tiel amuza, ke li
per punaj paroloj kiel eble plej klopodis, provizore plifortigi Ia kredon de tiuj bonaj hornoj.
Li prezentis
al
mi tre komikan raporton,
kaj, vidante min amuzita per
gi, li regalis min eê per Ia petolajoj, kiujn li faris. êu mi devas konfesi?
Esti rigardata kiel Ia respektata
estro, flatis min tamen,
kvankam tio okazis nur per
intermikso.
Por Ia sekvonta vespero mi ordonis prepari feston
sub Ia arboj ombrantaj
Ia lokon antaii mia domo kaj
inviti al gi Ia tutan urbon.
La mistera
forto de mia
saketo, Ia klopodoj de Bendel kaj Ia aktiva elpensemo
de Rascal sukcesis, venki eê Ia tempon.
Efektive estas
mirige, kiel lukse kaj bele êio arangigis en tiel malmultaj horoj.
Kiaj pompo kaj abundo jen naskigis!
Ankai; Ia ingenia lumilaro estis tiel sage dislokita, ke
mi sentis min tute sendangera.
Nenio estis forgesita,
mi nur povis Iaüdí miajn servistojn.
La vespero alvenis.
La gastoj aperis kaj estis pre36

ntataj al mi. Pri Ia majesteco
oni ne plu parolis;
d kun profundaj respekto
kaj humilo oni min nomis:
lnjor' grafo.
Kion fari?
Mi toleris Ia grafecon
kaj
tis de nun graf' Petro.
Meze de Ia tumulto de l'festo
mia animo deziris nur si n sole.
Malfrue si aperis, si,
klu estis Ia krono kaj gin portis.
Si deceme
sekvis
lajn gepatrojn
kaj êajnis ne scii, ke si estas Ia' plej
bela. Estis prezentataj
ai mi sinjoro Ia arbaristo,
lia
dzino kaj lia filino. AI Ia gepatroj mi sciis diri multe
da agrablaj kaj gentilaj parolo] ; sed antaü Ia filino mi
staris kvazaii riproêata
knabo, ne povante eligi eê unu
vorton.
Fine mi balbutante
petis ãin, honori tiun feston
akceptante
en gi Ia rolon, kies signo ãin ornamas.
Honteme kun kortuêa rigardo si petis indulgon;
sed antaü
si pli hontema 01 si mem, mi kiel unua regato en profunda respekto
prezentis
ai si mian hornagion , kaj Ia
konduto de Ia grafo farigis por êiuj gastoj modelo kaj
ordono, kiujn sekvi ili goje fervoris.
Majesteco,
senkulpo kaj gracio, interligite
kun belo, regis gojan feston.
La feliêaj gepatroj de Mina opiniis altigita sian infanon
sole por honori ilin; mi mem estis en nedirebla ebrio.
Kiujn mi ankoraü havis el Ia juveloj siatempe aêetitaj
por liberigi min de embarasa
oro, êiujn perlojn, êiujn
valorstonojn
mi ordonis meti en du kovritajn pladojn
kaj dum Ia mango rondirigi inter âiaj kunulinoj kaj êiuj
sinjorinoj en Ia nomo de Ia regino ; dume oro sen interrompo estis jetata trans Ia antaümetitajn
barierojn ai Ia
popolo gojkrianta.
La sekvintan matenon Bendel konfidencie
sciigis ai
mi, ke Ia suspekto,
kiun li jam de longe sentis pri Ia
honesto de Rascal, nun certigis, Hieraü li trompe ãtelis
tutajn sakojn da oro. »Ni malenviu ai tiu senhava ruzulo
Ia malgrandan
akirajon; mi volonte donacas ai êiuj, kial

37

ne ankaü ai li? Hieraü li kaj êiuj novaj servístoj, kiujn
vi donis ai mi, honeste servis ai mi, ili goje helpis min,
festi gojan feston."
Oni ne plu parolís prí tio. Raseal restis Ia unua el
miaj servistoj.
Sed Bendel estis mia amiko kaj konfideneiulo.
Li kutimigís rigardí mian riêecon neelêerpebla,
kaj li ne kIopodis konigi giajn fontojn; kontrai:íe li, konformigante ai miaj inteneoj, helpis min en Ia eIpensado
de okazoj por aperigi gin ka] malê pari oron,
Pri tiu
nekonato, Ia pala kaêglítulo , ti seiis nur tion: ke sole
li povas Iiberigi min de Ia malbeno sur mi pezanta kaj
ke mi ti mas lin , sur kiu estas bazita mia sola espero;
krome, ke mi estas konvinkita,
ke li povos min troví
êie kaj mi lín neníe, kaj ke mi tial, atendante Ia fiksitan
tagon, êesigis Ia vanan serêadon.
La lukseeo de mia festo kaj mia konduto dum gi komenee subtenis
en Ia kredemaj Iogantoj de Ia urbo
ilian antai:íformitan opinion.
Sed tre baldaü ja laü Ia
gazetoj montrigis,
ke Ia tuta fabela vojago de Ia rego
de Pruslando
estis nura senbaza famo.
Sed ia rego
mi tamen estis laü ilia opinio kaj do devis restí , eê
unu el Ia plej riêaj kaj rega], kiuj ajn ekzistas.
Oni
nur ne preeize seiis, kiu rego. La mondo neniam havis
kaüzon por plendi pri manko de monarkoj, plej malmulte
en niaj tagoj; tiuj bonuIoj, ankoraii ne vidintaj iun, kun
egala bonêanco konjektis jen pri tiu jen pri alia. Graf' Petro êiam restís, kiu li estis en realo.
Foje inter Ia bangastoj aperis kornercisto, kiu bankrotis por riêigi sin; li guis generalan
estimon kaj jetis
largan , kvankam iom palan ombron.
tie li volis
parade montri Ia riêajon de li kolektitan,
kaj ti eê ekhavis Ia ideon, konkuri kun mi. Mi uzis mian saketon
kaj baldaü atingis, ke Ia kompatinduIo devis refoje bank-

cr

roti kaj iri trans Ia montaron, por savi sian reputacion.
Tiel mi malembarasis
min de li. - En tiu regiono mi
'aris multe da sentaiiguloj kaj mallaborantoj l
Malgrau Ia rega] pompo kaj malê parado, per kiuj mi
sublgis al mi êion, en mia domo mi vivis tre sim ple
kaj retirite.
Mi estis farinta por mi regulo plej grandan
singardemon;
neniu alia 01 Bendel, indiferente
sub kiu
preteksto , rajtis eniri Ia êambrojn,
en kiuj mi logadis.
Tiel longe, kiel brilis Ia suno, mi tenis min enêlosita
kun li en ili, kaj oni diris: Ia grafo laboras en sia kabineto.
AI tiuj laboroj rilatis Ia oftaj kurieroj, kiujn mi
sendis kaj ricevís pro êia bagatelo. Nur vespere,
inter miaj arboj au en mia salono, lerte kaj riêe lurnigita laii Ia disponoj de Bendel , mi akeeptis soeieton.
Se mi eliris, dum kio Bendel êiam devis observi min
per akrevidaj 'okulo], tio okazis nur, por viziti Ia arbaristan gardenon,
sole pro si; êar Ia: plej interna koro
de mia vivo estis mia amo.
Ho, bona Chamisso , mi esperas,
ke vi ankoraü ne
forgesis,
kio estas amo!
êi tie mi lasas al vi multe
por kompletigi.
Mina vere estis bona, dolêa infanino,
ioda de amo.
Mi estis kateninta al mi siao tutan fantazion; en sia humilo si ne seiis, per kio si povis meriti,
ke mi eê nur [etis rigardon al si; kaj si donis amon
por amo per Ia plena juneea forto de senkulpa koro.
Si amis kiel virino, oferante sin tutan; memforgese,
sinfordone pensante
nur pri tiu, kiu estis ãia vivo, senzorge, êu si mem pereos: tio estas, si vere amis. Sed mi -,
ho kiel terurajn
horojn - terurajn kaj
tamen indajn , ke mi deziru ilian revenon mi ofte
forploris sur Ia brusto de Bendel, kiam mi post Ia unua
senkonseia
ebrieeo estis rekolektinta
miajn pensojn kaj
akre rigardinta min mem! Mi, kiu senombra, kun maliea

39

38

\'

egoismo pereigaote
êi tiun angelon, per mensogoj êtele
altiris al mi Ia purao animon!
Jen mi decidis, mem
malkaãí al si mian sekreton; jen mi promesis per solenaj
[uro] , ke mi forãiros min de si kaj forkuros;
jen ree
mi ekploris kaj interkonsentis
kun Bendel, kiel vespere
mi vizitos êin en Ia arbarista gardeno. En alia] tempoj mi meosogis al mí mem pri grandaj
esperoj pro Ia proksima vizito de Ia griza nekonato kaj deoove ploris, vane provinte kredi al ili. Mi estis elkalkulinta Ia tagon, en kiu mi ateodis revidi Ia teruran; êar li estis
dirinta: post jara intertempo,
kaj mi konfidis al lia diro.
La gepatroj estis bonaj respektindaj
maljunuloj,
kiuj
tre amis sian solan infanoo; Ia tuta interrilato
surprizis
ilin jam ekzistante,
kaj i1i ne sciis, kion fari en tio. Ili
antaüe oe estis revintaj,
ke graf' Petro povus eê nur
pensi pri ilia infanino ; o un li eê amis êín kaj estis
respoode amata. - La patrino ja estis sufiêe vanta, por
pensi pri parencigo kaj klopodi por gia efektivigo;
Ia
bona natura sago de Ia patro rifuzis tian ekstravagancan
ambicioo.
Ambaü estis konvinkitaj prí Ia pureeo .de mia
amo - i1i povis fari oeoion krom preg! por sia infanioo.
Jen venas en mian manon letero de Mina, skribita eo tiu
tempo. - Jes, tio estas ãia skribo! Mi volas gin kopii por vi:
"Mi estas malforta , sensaga knabino;
povus ímagi,
ke mia arnato, êar mi lin arde, arde amas, ne volus kaüzi
doloron al Ia kompatinda
knabino. - Ho, vi estas tiel
bona, tiel nedireble
bona;
sed ne komprenu
min
malguste.
Vi oe oferu, ne volu oferi al mi ion.
Ho
Dio! mi povus malarni mio, se vi farus tion. Ne, - vi
igis mio senlime feliêa, vi instruis min ami. Daürigu
vian vojon! - Mi ja seias mian sortoo, graf' Petro ne
apartenas al mi, aparteoas al Ia mondo.
Mi velas esti
fiera aüdante : tio estis li, kaj tio ree li estis, kaj tion

40

li pIeoumis;
tie oni adoris lin, kaj tie oni diigis lin.
Vidu, kiam mi pensas tion, mi koleretas kontraü vi, ke
êe naiva infanino vi povas forgesi vian altan destinon.
_ Foriru!
Alie tiu penso fine malfeliêigos
mio, kiu
per vi estas tiel feliêa, ho l-' tiel feliêega. - êu mi ne
ankaü plektis olivobranêon
kaj rozoburgonon
eo vian
vivon kieI en Ia florkronon,
kiun mi estis permesata
prezenti al vi?
Mi havas vin en Ia koro, mia amato,
ne timu foriri de mi, - mortos mi, ho! tiel feliêega, tiel
nedireble feliêega per vi I" Vi povas írnagi, kiel tiuj vortoj devis fendi miau koron.
Mi diris al si, ke mi ne estas tio, por kio oni êajnas
preni mio; ke mi our estas riêa, sed senlime mizera
viro. Ke sur mi pezas ijIalbeno, kiu estu Ia sola sekreto
inter si kaj mi , êar mi ankoraü ne tute perdis Ia esperon, esti liberigata de gi. Ke Ia veneno de rniaj tagoj
estas Ia timo, ke ãin mi povus siri kun mi en Ia abismon; sin, kiu estas Ia sola lu mo, Ia sola feliêo, Ia sola
koro de mia vivo. Poste si denove ploris tial , ke mi
estas malfeliêa.
Ho, si estis tiel amema, tiel bona!
Povante sparigi al mi nur unu larmon, si - kun kioma
feliêego! - por pago estus oferinta sin mem tutano
Sed si tute ne komprenis guste mian diron ; si nun
supozis min ia princo, kiun trafis peza puodecido,
ia
ekzilita eminentulo,
kaj sia fantazio ne lacigis pentri
al si inter heroaj bíldoj belege Ia amaton.
Foje mi diris al si: "Mina, Ia Iasta tago en Ia venonta
monato povas sangi kaj decidi mian sorton; se tio ne
okazos, mi devos morti, êar mi ne volas malfeliêigi vín."
_ Si plorante kaêis sian kapon sur mia brusto.
"Se
via sorto sangigos, lasu min nur scii, ke vi estas feliêa,
mi ne havas preteodon
pri vi. - Se vi estos mizera,
ligu mio al via mizero, por ke mi heIpu al vi porti gin."
41

"Knabino,
knabino, reprenu
gin, tiun rapidan,
tiun
malsagan vorton, kiu forkuris el viaj lipoj! êu vi konas
gin, tiun mizeron, êu vi konas gin, tiun malbenon?
êu
vi seias, kiu estas via ama to , - kion li -?
êu vi
ne vidas min konvulsie
ektremanta
kaj kaãanta de vi
sekreton?"
Singultante si falis ai miaj piedoj kaj kun
juro rediris sian peton.
La arbaristo eniris.
Mi deklaris ai li, ke mi inteneas,
Ia unuan de Ia venonta monato peti Ia manon de lia
filino; mi aldonis, ke mi fiksas tiun tempon, êar gis
tiam kredeble okazos aferoj, kiuj povus havi influon ai
mia sorto kaj ke neêangebla
estas nur mia amo ai lia
filino.
La bonulo preskaü ektimis aiidante tiajn vortojn el Ia
buêo de graf' Petro. Li [etis sin ai mia kolo kaj poste
kontraüe farigis tute hontema pro tio, ke li ne regis sino
Nun li komencis dubi, pripensi kaj esplori ; li parolis
pri doto, pri sekuro por Ia estonteeo
de sia kara infanino. Mi dankis lin, ke li memorigis
min pri tio, kaj
diris ai li, ke mi deziras loksidigi kaj senzorge vivadi
en tiu regiono, kie mi êajnas esti amata. Mi petis lin,
en Ia nomo de sia filino aêeti Ia plej belajn el Ia bienoj
proponataj
por aêeto kaj asigni je mi Ia pagajon.
Mi
aldonis, ke en tio patro plej bone povas servi ai fianêo.
- Tiu tasko kaüzís ai li multe da klopodo , êar êie iu
fremdulo antaiiigis ai li; tial li aêetis bienojn nur por
proksimume
unu miliono.
Ke mi sargis lin per tiu afero, gustedire
estis ruzajeto
por forigi lin; kaj mi jam uzis similajn pri li, êar mi
devas konfesi, ke li estis iom embarasa.
La bona patrino kontraüe estis surdeta kaj ne, kiel li, jaluza pri Ia
honoro, malenuigi sinjoron Ia grafon per konversaeio. Alvenis Ia patrino.
La gefeliêuloj insiste petis min,
42

tiun vesperon pli longe restadi inter ili ; sed mi ne povis
resti unu minuton pli: mi jam vidis Ia levigantan lunon
brileti êe Ia horizonto. - Mia tempo estis forpasinta.
La sekvintan vesperon mi ree iris ai Ia arbarista gardeno. Mi estis jetinta mian mantelon large sur Ia sul..troj n kaj estis profunde surãovinta Ia êapelon.
Mi aliris
'al Mina; kiam si levis Ia rigardon kaj vidis min, si faris
nevolan movon. Jen ree klare prezentigís ai mia animo Ia
aperajo de tiu terura nokto, kiam mi en Ia lunbrilo montris
min sen ombro. Gi vere estis si. Sed êu ankaü si nun
rekonis min?
Si estis silenta kaj okupita de pensoj
- io pezis sur mia brusto kvazaü eentfuntoj -,
mi
levigis de mia sidloko.
Silente plorante si falis ai mia
brusto.
Mi foriris.
De tiam mi kelkfoje trovis ãin plorantan;
farigis pli
kaj pli mallume en mia animo; - nur Ia gepatroj nagis
en supermezura
feliêego.
La fatala tago proksírnigis,
korprema kaj sufoka kiel fulmotondra
nubo.
La antaãvespero estis veninta - mi apenaü plu povis spiri. Antaüzorgeme
mi estis pleniginta kelke da kestoj per oro;
mi maldormante atendis Ia dekan horon. - Gi eksonis. Nun mi sidadis turnante Ia okulon ai Ia horlogo, nornbrante Ia sekundojn, Ia minutojn kvazaü ponardopikojn.
êe êiu ajn bruo mi ekskuigis ; komencígis Ia tago. La
plumbe inertaj horoj forpuêís unu Ia alian; farigis tagmezo, vespero,
nokto.
Sovigis Ia montriloj - velkis
ta espero.
Sonis Ia dekunua, kaj nenio aperis; Ia lastaj
minutoj de Ia lasta horo pasis, kaj nenio aperis; sonis
Ia unua bato, Ia lasta bato de I'dekdua horo, kaj senes;. pera, dronante en larmoj, mi refalis sur mian kuêejon.
Morgau mi estis - por êiam senombra
- petonta Ia
manon de Ia amatino.
Angoroplena
dormo proksímige
ai Ia mateno fermis miajn okulojn.
43

~

..•

V.
Estis ankoraü frue, kiam min vekis voêoj, kiuj en akra
disputo audigis en mia antaüêambro.
Mi ekaüskultis,
Bendel malpermesis
eniri en mian pordon; Rascal jurís
kaj rejuris, ke li ne akeeptas
ordonojn de samspeculo,
kaj nepre volis penetri
en miajn êambrojn.
La bona
Bendel prezentis
ai li, ke liaj verto], se mi aüdus ilin,
senigus lin de superaja
servo.
Raseal minacis, ke li
metos manon sur lin, se li volus ankoraü pli longe bari
ai li Ia eniron.
Mi estis min duone vestinta;
mi kolere kaj abrupte
malfermis Ia pordon kaj aljetis min ai Raseal: »Kion vi
volas, fripono - -?"
Li reiris du paâojn kaj respondis
tute malvarme:
»PIej humile peti vin, sinjoro grafo, iom
vidigi ai mi vian ombron, - Ia suno guste tiel bele
brilas sur Ia korto." Mi estis kvazaü frapita de fulrno. Pasis sufiêe da tempo
gis kiam mi retrovis
Ia parolkapablon.
- »Kiel servisto
povas kontraü sia mastro -?"
Li tute trankvile interrompis min: »Servisto
povas esti viro tre honesta kaj
ne voli servi senombrulon;
mi postulas mian forliberigon."
Mi devis procedi alimaniere:
»Sed Rascal, kara Rascal,
kiu inspiris ai vi tiun malfeliêan ideon?
Kiel vi povas
pensi - - -?"
Li samtone daürigis:
»Iaj homoj pretendas, ke vi ne luvas ombron kaj, mallonge,
vi
montros aI mi vian ombron aü vi forliberigos
min.
Bendel, pala kaj tremanta,
sed havanta pli da spiritêeesto 01 mi, faris ai mi mansignon:
mi turnis min pro
helpo ai Ia êiokvietiga oro. Sed ankaü gi estis perdinta
sian povon; li jetis gin ai miaj piedoj: »De senornbrulo
mi nenion akceptas."
Li turnis ai mi Ia dorson, kaj,
kun Ia êapelo sur Ia kapo kaj fajfante kanteton, li malrapide iris el Ia êambro. Mi kaj Bendel postrestis kvazaü
44

Atonigitaj, senpense
kaj senmove sekvante
lin per niaj
rigardoj. Kun profunda gemeto
kaj havante Ia morton en Ia
koro mi fine pretigis
min, plenumi mian promeson
kaj,
kiel krimulo antaü siaj [ugistoj, aperi en Ia arbarista
~ardeno.
Mi eniris Ia malhelan Iaübon, al kiu i1i donis
mian nomon kaj kie iIi supozeble ankaü êí-foje atendis
mino La patrino venis renkonten ai mi, serena kaj goja.
Mina estis sidanta, pala kaj bela kiel Ia unua nego, kiu
kelkfoje en Ia aiituno
kisas Ia lastajn florojn kaj tuj
ftuidigos en maldolêan
akvon. La arbaristo kun abruptaj movoj iradis tien kaj reen, tenante skribítan folion
en Ia mano; sajnis, ke li mult-on subpremas
en si, kio,
alternante
kun subitaj rugo kaj paio, pentrigls sur lia
vlzago, alitempe ne vidiganta afekciojn.
Li venis renkonten ai mí, kiam mi eniris, kaj postulis per vortoj
ofte interrompataj,
paroli kun mi sola.
La vojeto, sur
kiun li invitis min sekvi ai li, kondukis ai libera, sunluma parto de Ia gardeno;
ne respondante
mi ekokupis sidlokon, kaj okazis longa silentado, kiun eê Ia bona
patrino ne kuragis interrompi.
La arbaristo ankoraii êiam per neegalaj paêegoj pasis
tien kaj reen tra Ia laiibo ; subite li haltis antaü mí,
rigardis sur Ia paperon, kiun li tenis, kaj demandis min
per ekzamenanta rigardo ; Ȑu efektive ia Petro Sehlemihl,
ainjoro grafo, estus nekonata ai vi?"
Mi silentis. • Viro de bonega karaktero kaj apartaj kapabloj -"
Li
atendis respondon. - »Kaj se mi mem estus tiu viro?" .Kiu", li kolere aldonis, »perdis sian ombronll" - »Ho,
mia antaüsento,
mia antaüsento l" Mina ekkriis, »jes, mi
[am de longe seias, li ne havas ornbron!"
Kaj si falis
inter Ia brakojn de Ia patrino, kiu plena de teruro, spasme
alpremante àin ai si, riproêis ãin, ke si kaãis tiel fatalan
45

sekreton
en si. Sed si estis, kiel Aretuzo, sangiginta
en larmofonton,
kiu êe Ia sono de mia voêo fluis pli
abunde kaj kiu êe mia proksimígo tu multe ekrnugis.
"Kaj vi ne hezitis", Ia arbaristo
furioze reekparolis,
"kaj vi ne hezitis, trompegi ãin kaj nin; kaj vi pretekstas
ami êin, kiun vi igis tiel mizera?
Vidu, kiel si pioras
kaj baraktas.
Ho, terure! terure l" Mi tiom perdis êian spiritêeeston,
ke mi kvazaü delirante ekparolis: Ke lastinstance ombro estas nur ombro,
ke gi ne estas nepre necesa, kaj ke Ia afero ne valoras
Ia penon, tiom brui pri gi. Sed mi tiom sentis Ia nefunditecon de miaj vortoj, ke mi êesis meminstige,
sen
tio, ke li estus bonvotinta ai mi respondi.
Mi ankoraü
aldonis, ke, kion oni iafoje perdis, oní alifoje povas
retrovi.
Kolere kaj abrupte ti alparolís min: "Konfesu ai mi,
sinjoro, konfesu ai mi, kiel vi senígís de via ombro?" _
Necesis refoje mensogi: "Foje krudulo tieI mallerte enpaêís en mian ombron, ke ti faris en gi grandan ãirotruon.
Mi nur fordonis gin por ripari, êar oro multe
povas.
Jam híeraü mi estus devinta rericevi gin." "Bone, sinjoro,
tu te bone!" Ia arbaristo
respondis.
"Vi svatas vin al mia filino, tion faras ankaii alia]; mi
kiel patro devas zorgi pri si. Mi donas ai vi limtempon
de tri tagoj, en kiu vi havigu ai vi ombron.
Se dum
tri tagoj vi aperos antaü mi kun bone adaptita ombro,
vi estos bonvenanta
ai mi; sed en Ia kvara tago - tion
mi deklaras ai vimia filino estos Ia edzino de aliulo." - Mi volis ankoraü provi, direkti vorton ai Mina;
sed, pli forte singultante,
si firme alpremis sin ai sia
patrino, kaj tiu silente donis ai mi signon, ke mi foriru.
Mi êancelige foriris, kaj ãajnis ai mí, ke ferrnigas post
mi Ia mondo.

46

Fortirinte
min el Ia amema prigardo de Bendel mi
kurante erarvagis tra arbaroj kaj kampoj.
Svitajo de angoro gutis de mia frunto, obtuza gemado elprernigis el
mia brusto, frenezo en mi furiozis. Mi ne scias, kiel longe tio daiiris, kiam mi sur sunluma erikejo sentis min tirata per mia maniko. - Mi
haltis kaj rigardis posten : gi estis Ia viro en Ia griza
vesto, kiu êajne perdis Ia spiron kurante post mi. Li
tuj ekparolis:
"Mi anoncis min por Ia hodiaüa tago; sed vi ne estis
sufiêe atendema.
Tamen, êio ankoraü statas bone; vi
sekvos mian konsilon interãange reprenante vian ombron,
kiu estas sub via dispono, kaj tuj reirante.
Vi estos
bonvenanta
en Ia arbarista
gardeno, kaj êio estis nur
êerco. Pri Rascal, kiu vin perfidis kaj sin svatas al via
fíanêino, mi zorgos; tiu fripono estas matura por sia puno."
Mi ankoraü staradis kvazaü en songo. - " ... anoncis
min por Ia hodiaüa tago?" Mi prikalkulis
ankoraüfoje Ia tempon. Li estis prava, mi kalkulante
êiam
eraris je unu tago.
Mi serêis per Ia dekstra mano Ia
saketon sur mia brusto; li divenis mian intencon kaj
rei ris du paãojn:
"Ne, sinjor' grafo"; ti diris, "tiu estas en tro gustaj
manoj, tiun vi konservu."
Mi demande rigardis lin
per okuloj rigidaj de miro; li daiirigis:
"Mi petas sole
bagatelon kiel memorajon:
bonvolu nur subskribi
tiun
papereton."
Sur Ia pergameno
legigis Ia vortoj:
"Subskribante
mi testamentas
al Ia posedanto de êi tiu
bileto mian animon post gia natura disigo de mia korpo."
Muta de miro mi rigardis alterne Ia skribajon kaj Ia
grizan nekonaton. Li dume per plumo jus tranêita
estis kaptinta
guton da sango, kiu fluis ai mi sur Ia
manon el freãa dorna vundeto, kaj prezentis gin ai mi, -

47

,.
"Kiu vi do estas?"
mi fine demandis
lin.
"êu tio
estas grava?" li respondis;
"kaj êu tion oni ne vidas per
mia aspekto?
Kompatindulo,
kvazaüa scienculo-flzikisto,
kiun tiaj amikoj malbone dankas pro lertaj servoj kaj
kiu por si mem surtere ne havas atian plezuron 01 siajn
eksperimentetojn.
Sed subskribu do, dekstre, tie malsupre: Petro Schlernihl."
Mi skuis Ia kapon kaj diris: "Pardonu,
sinjoro, tion
mi ne subskríbos."
"Ne", li mire ripetis, "kaj kial
ne?- "Sajnas ai mi kvazaü riske, doni mian animon por
mia ombro." "Jen do", li respondis,
"riske I" kaj li
eksplodis
per lauta rido kontraü
mio "Se mi rajtas
demandi, kia ajo do tio estas, via animo?
êu vi iam
ajn vidis gin, kaj kion vi intencas fari per gi, kiam vi
estos mortinta?
Goju do, ke vi trovas por gi êatanton,
kiu ankoraü . dum via vivo volas pagi Ia postlason
de
tiu X, de tiu galvana forto aii polariza aganto - aü kio
ajn tiu freneza ajo estas onidire - per io reala, nome per
via efektiva ombro, per kiu vi povas ricevi Ia manon de
via amatino kaj atingi Ia plenumigon
de êiuj viaj dezíroj.
êu vi preferas,
Ia kompatindan
junutinon
mem alpuêi
kaj liveri ai tiu malnobla
fripono,
ai tiu Rascal?
- Ne, tion vere vi devas rigardi proprokule 1 Venu, mi
pruntos ai vi tiun nevidebligan
êapon" (li tiris ion el
Ia poso), "kaj nevidate ni vizitos Ia arbaristan
gardenon." Mi devas konfesi, ke mi treege hontis, esti mokridata
de tiu viro. Mi malamis lin tutkore, kaj mi opinias, ke
tiu persona antipatio pli 01 principoj aii antaiijugoj detenis min, aêeti mian ombron per Ia dezirata subskribo,
kiom ajn necesa gi estis por mio Same mi ne povis
elporti Ia penson, ke li estos mia akompananto
êe Ia

Iro, kiun li proponis
al mio Vidi tiun malbelan kaãlitulon, tiun mokrideman
koboldon inter mi kaj mia
amatino, inter niaj du disêir itaj kaj sangantaj koroj, jen kio ribeligis
mian internon.
Mi konsideris
êion
okazintan kiel neêangeblan
kaj mian mizeron kieI nedeturneblan;
turnante min al tiu viro mi do diris:
"Sinjoro, mi vendis al vi mian ombron por tiu monsaketo,
kaj mi jam sufiêe pentis pri tio, kvankam gi mem estas tre
bona. Se Ia interãango povus malfarigi, tiam, per Dio,
mi konsentusl"
Li skuis Ia kapon, kaj lia mieno tre
malserenigis.
Mi daiirigis: "Tiam mi ankaü ne volas
vendi ai vi ion alian el mia proprajo, eê ne por Ia proponita prezo de mia ombro, kaj sekve nenion subskribos.
Laü tio oni ankaü povas konkludi, ke Ia maskado, al
kiu vi invitas min, por vi devus farigi multe pli amuza
01 por mi. Do akceptu miajn senkulpigojn,
kaj, êar Ia
aferoj statas tíel, - ni disigu I" "Mi bedaüras,
sinjoro SchIemihl,
ke vi obstine forrifuzas Ia negocon, kiun mi amike proponis aI vi. Sed
eble mi atian fojon pli bone sukcesos.
Gis baldaüa
revido 1 - Jen ja! permesu aI mi ankoraü montri al vi,
ke mi nenieI lasas difektigi Ia ajojn, kiujn mi aêetas,
sed ke mi zorge gardas ilin." Li tuj tiris mian ombron eI sia poso, kaj, per lerta
jeto malfaldante gin sur Ia erikejo, li gin etendis sunflanke êe siaj piedoj.
Tiel li iris inter Ia du ombroj
servantaj al li, inter Ia mia kaj Ia lia: êar Ia mia same
devis obei ai ti kaj sekvi kaj adaptigi
ai êiuj lia]
movoj.
Kiam mi post tiel longa tempo revidis mian kompatindan ombron kaj gin trovis rnalaltigita ai tia hontinda
servo, guste kiam gia manko metis min en tiel nedireblan mizeron, jen rompigis mia koro, kaj mi komencis
49

48

l

~

ploregi.
La malamato paradis per sia raba]o kaj senbonte ripetis sian proponon:
"Ankorau vi povas reakiri gin: unu plumostreko,
kaj vi
forsavos Ia malfeliêan Mina el Ia ungegoj de tiu fripono
en Ia brakojn de Ia altestimata
sinjor' grafo; kiel
dirite, nur unu plumostrekon!"
Miaj larmoj elverêígls
kun renovigita forto; sed mi deturnis min kaj faris al
li mansignon, ke li foriru.
Bendel, kiu plena de maltrankvilo estis laiiirinta miajn
postsignojn gis tie, êi-momente
alvenis.
Trovante min
plorantan kaj mian ombron - êar gi ne povis esti ne
rekonata - sub Ia poteneo de Ia stranga griza nekonato,
tiu fldela, sindona bomo tuj deeidis, rebavigi al mi mian
proprajon,
se neeese eê perforte;
kaj êar li mem ne
seiis mani tiun delikatan ajon, li tuj atakis Ia viron per
vortoj kaj, sen multaj diskutoj, ordonis al li, senprokraste
redoni al mi mian proprajon. Tiu, anstataü iel respondi,
turnis Ia dorson al Ia senkulpa bravulo kaj foriris. Sed
Bendel eklevis Ia ramnan bastonegon,
kiun li portis, kaj,
premsekvante
lin kaj kelke da fojoj ordonante,
redoni
Ia ombron, li senindulge
sentigis al li Ia plenan forton
de sia fortika brako. Kvazaü kutimanta tian trakton, Ia
alia mallevis Ia kapon, kurbigis Ia sultrojn, kaj, silente
kaj trankvile paêante, li daürigis vojiri tra Ia erikejo,
forrabante al mi samtempe mian ombron kaj mian fídelan
serviston.
Longe ankoraü mi aüdis Ia surdan bruon
sonanta tra Ia dezerto, gis kiam fine gi perdigís en Ia
malproksimo.
Sola mi estis, kiel antaüe, kun mia malfeliêo.

VI.
Postrestinte
sur Ia dezerta erikejo mi lasis liberan
kuron al abundegaj
larrnoj; ili rnalãargis mian kompatindan koron de nedirebla, angoriga premo.
Sed mi ne
50

vidis limojn de mia supermezura
mizero, nenian eliron,
nenian eelon; preeipe mi sorbis kun furioza soifo Ia novan
venenon, kiun Ia nekonato verãís en miajn vundojn. Kiam
mia imago elvokis Ia bildon de Mina, kaj Ia amata dolêa
figuro pala kaj larmanta aperís antaü mi, kian mi laste
vidis êín en mia malgloro, - jen aroga kaj mokanta Ia
ombro de Raseal sin ãovis inter sin kaj mino Mi kaãis
mian vízagon kaj forkuris tra Ia solejo, sed Ia abomeninda aperajo ne ellasis min; gi persekutis min kurantan,
gis mi sen spiro falis al Ia tero kaj malsekigis
gin per
nova torento de larmoj.
Kaj êio êi pro ombro!
Kaj tiun ombron plumostreko
estus iedoninta al mi. Mi meditis pri Ia miriga propono
kaj mia rifuzo.
Estis en mi kaoso, mi ne plu kapablis
jugi kaj koneepti.
La tago pasis; mi kvietigis mian malsaton per sovaga]
fruktoj, mian soifon êe Ia plej proksima monta torento.
Alvenis Ia nokto; mi kuêigis min sub arbo. La malseka
mateno vekis min de profunda dormo, en kiu mi mem
aiidis min stertoranta
kvazaü dum agonio. Bendel devis
esti perdinta mian postsignaron,
kaj mi gojis pensante
tion. Mi ne volis reiri inter Ia homojn,
de kiuj mi
angore forkuris, kiel Ia timema êasbestaro
de l'montoj.
Tiel mi pasigis tri tagojn de korpremo.
En Ia mateno de Ia kvara tago mi trovigis sur sabla
ebenajo, sur kiun brilis Ia suno; mi sidis en giaj radioj
sur peeego de roko, êar mi nun êatis gui gian vidon,
tiel longe malhavitan.
Mi silente nutris mian koron per
gia malespero.
Jen ektimigis min mallaüta bruo; preta
por forkuri, mi rigardis êirkaüen. Mi vidis neniun; sed sur
Ia sunluma sablo preterglitis
min homa ombro, simila al
Ia mia; vojirante tiel sola, gi êajnis perdita de sia mastro.
Jen naskigis en mi potenea deziro: "Ombro", mi pensis,
51

"êu vi serêas vian mastron?
Tian mi volas al vi havigi!"
Kaj mi alsaltis, por perforte ekokupi gin. êar mi opiniis
verêajna,
ke mi nur bezonus paêi en giajn piedlokojn
tiel , ke gi aligu aI miaj piedoj; ke tiam gi fiksigos
al
ili kaj kun Ia tempo kutimígos mino
Mia movo kaüzis , ke Ia ombro forkuris
de roi ~ kaj
mi devis persekuti
Ia malpezan forkuranton.
La necesajn fortojn por tiu peniga êaso povis doni aI mi sole Ia
espero,
savi min el mia terura situacio.
Gi direktis
sian kuron aI arbaro, kiu ja ankoraü estis malproksirna,
sed en kies ombro mi nepre devis perdi gin. Mi vidis
tion; ektimo kaptis mian koron, ekscitis mian deziron,
akcelis mian kuron: Mi videble malgrandigis
Ia interspacon, mi pli kaj pli proksimigls aI Ia ombro, mi nepre
devis atingi gin. Nun gi subite haltis kaj returnis
sin
al mi. Kiel Ieono sur sian kaptajon , mi per fortega
salto min aljetis por ekokupi gin, - kaj trafis sur neatenditan kaj maImoIan kontraüstaron.
De nevidebIa brako
mi ricevis Ia plej terurajn
flankopuãojn , kiujn, povas
estí, iam sentis homo.
La efiko de mia ektimego estis, ke mi konvuIsie kunbatis Ia brakojn kaj alpremis al mi tion, kio nevidate
staris antaü rní. Dum Ia rapida ago mi sternigís vízagaltere; tiam sub mi kaj êirkaiiprenate
de mi vídebligis
homo, kiu estis falinta surdorsen.
Nun Ia tuta okazajo farigis por mi tre nature klarigebIa.
Tiu viro devis esti unue portinta kaj nun forjetinta Ia nevideblan birdoneston,
kiu nevidebligas
ankaü
sian portanton, sed ne lian ombron.
Mi rigardis êirkaüen
kaj tre baldaü ekvidis Ia ombron de Ia nevidebIa nesto,
salte levigis kaj proksímígís
kaj kaptis Ia multvaIoran
rabajon.
Nevidebla,
senombra
mi tenis Ia neston en
Ia manoj.
52

La viro rapide elrektigis kaj serêis per Ia okuloj sian
feliêigitan venkinton;
sed li ekvidis sur Ia vasta sunluma
ebenajo nek lin, nek lian ombron, aI kiu speciale direktis
sin lia maltrankvila atento.
êar ke mi estas senombra,
li antaüe ne havis tempon por rimarki, kaj li ankaü ne
povis konjekti tion.
Konvinkinte
sin , ke êia postsigno
malaperis , li malesperege
turnis sin kontraü sin mem
kaj elêiris siajn harojn.
AI mi Ia akirita trezoro donis
samtempe Ia eblon kaj Ia deziron, ree miksi min inter
Ia hornojn.. Ne mankis al mi pretekstoj kontraü mi mem,
por beligi mian hontindan rabon, aü, pli guste, mi ne
bezonis tion fari; kaj por eviti êiun penson de tia speco
mi forrapidis,
ne rigardante
returne al Ia malfeliêulo,
kies angoran voêon mi ankoraü longe aüdis postsonanta
al mi. Tiaj almenaü Ia cirkonstancoj
de I'okazajo ãajnis
al mi tiam.
Mi brulis de deziro, iri aI Ia arbarista gardeno kaj
mem konstati Ia verecon de tio, kion scíigis al mi tiu
malamato.
Sed mi ne sciis , kie mi estas; mi suriris
Ia plej proksiman monteton por orienti min, kaj mi vidis
de gia supro Ia proksiman
urbeton
kaj Ia arbaristan
gardenon kuêantaj sub miaj piedoj. - Mia koro forte
batis, kaj larrnoj de tute alia speco 01 Ia gis nun verâitaj
ekplenigis miajn okulojn: mi estis revidonta sino - Maltrankvila sopiro rapidigis miajn paêojn, dum mi malsupreniris laii Ia plej rekta vojo.
Mi nevidate preterpasis
kelke da kamparanoj,
venantaj el Ia urbo.
l1i parolis
pri mi, Raseal kaj Ia arbaristo;
mi nenion volis aüskulti
kaj preterrapidis.
Mi eniris en Ia gardenon, kun êiuj ekskuigo] de I'atendo
en Ia brusto. - Renkonten aI mi sonis ío kvazaü rido;
mi ektremis
kaj rapide rigardis
êirkaiien , sed mi ne
povis ekvidi iun.
Mi paêis pluen ; êajnis al mí, ke mí
53

ekaüdas êe mia fIanko bruon kvazaií de paêanta homo;
sed nenio estis videbla: mi pensis, ke min trompis mia
orelo.
Estis ankoraü frue ; neníu estis en Ia laübo de
graf' Petro, Ia gardeno ankoraü estis malplena.
Mi travagis Ia konatajn vojetojn, mi penetrís gis Ia logodomo.
La sarna bruo pli aüdebla persekutís mino Kun premata
koro mi sidigis sur benkon, kiu en sunluma spaco staris
kontraüflanke de Ia dompordo,
Sajnis al mi, ke mi aiidas
Ia nevidatan koboldon kun mokrido sidiganta apud mio
La êlosilo estis turnata en Ia pordo, gi malfermigís ; Ia
arbaristo
eliris kun paperoj en Ia mano.
Mi sentis
kvazaüe nebulon pasanta sur mia kapo.
Mi rigardís
êirkaiien, kaj - ho teruro! - Ia viro en Ia griza frako
sidis apud mi, kun satana rideto rigardante al mi. - Li
estís tirinta sian nevidebligan
êapon ankaü sur mian
kapon, kaj êe liaj piedoj lia kaj mia ombroj pace kuêis
unu apud Ia alia; en Ia mano li tenis Ia konatan pergamenon, senkonsidere
ludante per gi. Dum Ia arbaristo,
okupite per Ia paperoj,
iris tien kaj reen en Ia ombro
de Ia Iaübo, li familiare klinís sin al mia orel o kaj fIustris .
aI mi Ia vortojn: "Vi do tamen akceptis mian inviton ;
jen ni, kiel oni diras , du kapoj sub unu êapo! - Nu
bone, bone!
Sed nun redonu al mi mian birdoneston;
vi jam ne bezonas gin kaj estas tro honesta viro, por
maljuste
retení gin.
Kaj nenian dankon pro gi; mi
certigas vin , ke mi gin volontege pruntís al vi." - Li
decide forprenis
gin el mia mano, enpoãigis gin kaj
refoje mokridís min ; li ridis tiel laüte, ke Ia arbaristo
levis sían rigardon. - Mi sidis kvazaü stoniginta.
"Vi ja devas konfesi al mi", li daiírigis, "ke tia êapo
estas multe plí oportuna.
Gi ja kovras ne nur sian
portanton,
sed samtempe
ankaü lian ombron kaj tiom
da aliulaj, kiom li deziras kunpreni.
Vidu, hodiaií m i

54

ree kondukas du kun mi. Li ree ridis: "Sciu, Schlemihl,
kion oni komence ne volas fari memínstíge , tion oni
fine tamen devas fari devigate. Mi pensas, ke vi bone
ankoraü aêetus gin de mi kaj reprenus
Ia fíanêinon ;
êar ankoraü estas tempo.
Pri tiu Rascal ni zorgos, ke
li estu pendigata; tio estos por ni facila tiel longe, kiel
ne mankos snuro. - Aüdu, mi aldonas krome mian êapon."
La patrino eldiris e1la domo, kaj Ia interparolo komencígls. "Kion Mina faras?" "Si ploras." - "Malsaga infano! nenio ja estas sangebla!" "Certe;
sed
ríel frue edzinigi âin kun alíulo I Ho, mia edzo, vi estas
kruela kontraü via propra ínfario l" - "Ne, patrino, tíon
vi rigardas tu te malguste.
Se si jam antaü Ia êeso de
siaj larmoj, ja infanaj, vidos sin Ia edzino de tre riêa
kaj honorata viro, tiam si konsolite vekigos el sia doloro,
kvazaü el songo, kaj dankos Dion kaj nin; vi vidos!" "Volu Dio l" - "Si nun, estas vere, havas tre konsideríndan posedajon; sed post Ia sensacio,
kiun kaiizís Ia
fatal a afero kun Ia aventuristo, êu vi pensas, ke si baldaií
trovus alian partion por si tiel konvenan kiel sínjoro
Rascal? êu vi scias, kiom li posedas, tiu sinjoro Rascal? Li
havas êi tie en Ia lando bienojn por ses milionoj, liberajn
de êiaj êuldoj, kontante pagitajn. Mi havis Ia dokumentojn
en Ia manoj! Estis li, kiu siatempe êie foraêetis al mi
Ia plej bonajn bienojn; krorne li havas en sia monpaperujo
bilojn je Ia nomo Tomo John por proksimume
tri milionoj kaj duono." - "Li kredeble ãtelis tre multe."
"Jen, kion vi ree diras? Li garderne êparis, kiam alia]
malêparis." - "Viro, kiu surhavis Ia livreonl" - "Stultajoj!
Li ja havas neriproêeblan
ombron." - "Vi estas
prava, sed - ~ -"
La viro en Ia griza frako ridis kaj rigardis mino La
pordo malferrnígís , kaj Mina eliris.
Si apogis sin sur

55

Ia brako de êambristino;
silentaj Iarmoj fluis sur êiajn
beIajn paIajn vangojn.
Si eksidis en sego, pretigita
por
si sub Ia tilioj, kaj êia patro okupis segon flanke de si.
Karese li prenis êian manon, kaj per delikataj
vortoj li
aIparolis êin , dum êia pIoro duobligis : "Vi estas mia
bona, kara infano; vi estos prudenta kaj ne voIos aflikti
vian maljunan patron, kiu dez iras nur vian feliêon.
Mi
bone komprenas,
karulino, ke Ia afero tre emociis
vin;
vi mirinde forsavigis de via malfeliêo!
Antaü
kiam ni
malkovris Ia hontindan trompon, vi tre amis tiun neinduIon!
Vidu, Mina, mi seias tion kaj ne riproêas
viã
proe. Mi mem, kara infano, ankaü amis Iin, tieI longe,
kieI mi rigardis lin granda sinjoro.
Sed vi mem komprenas, ke nun êio aliigis.
Kio!
êiu pudeIo ja havas
sian ombron, kaj Ia edzo de mia kara infanino
- Ne, vi nenieI plu pensas pri li; êu ne? - Aüdu, Mina,
nun vian manon aspiras viro, kiu ne timas Ia sunon; honorata viro, kiu ja ne estas prineo, sed posedas dek milionojn, dekoble tiom, kiom vi; viro, kiu feliêigos mian karan
infanon. Nenion respondu aI rni, ne kontraüstaru,
estu mia
bona, obeema filino; Iasu vian amantan patron zorgi por vi,
sekigi viajn Iarmojn.
Promesu aI mi, doni vian manon Ia
sinjoro Raseal. - Diru, êu vi velas tion promesi al mi?" Si respondis per estingita voêo: "Mi de nun ne plu
havas volon , nek deziron sur Ia tero.
Farigu pri mi,
kion velas mia patro."
En tiu momento sinjoro RaseaI
estis anoneata kaj jam aroge eniris Ia rondon.
Mina
svenis.
Mia maIamata kunulo kolere rigardis min kaj
flustris aI mi Ia rapidajn vortojn:
"Kaj tion vi povas
toleri!
Kio do fluas anstataü sango en viaj vejnoj?"
Per
rapida movo li gratvundetis
mian manon, elígis sango,
kaj li daürigís: »Vere! ruga sango! Do subskribu!"
Mi tenis Ia pergamenon
kaj Ia plurnon en miaj manoj.
56

VII.
Mi malkaãos min aI via jugo, kara Chamisso, kaj ne
kIopodos korupti gin. Longe mi mem plenumis severan
jugon kontraü mí, nutrante Ia vermon de memturmento
en mia koro. Konstante tiu kriza momento de mia vivo
prezentígís
al mia animo, kaj nur kun dubema okulo,
kun humilo kaj pento mi povis rigardi gin. Kara
amiko! Homo, kiu nur foje faeilanime metas Ia piedon
ekster Ia rektan vojon, baldaü estas forkondukata
sur
aliajn vojojn, kiuj tiras lin malsupren,
êiam malsupren;
tiam li vane vidas Ia gvidstelojn
briletantaj sur Ia êielo:
li ne pIu povas elekti, senhaIte li devas maIsupreniri
Ia deklivon kaj sin mem oferi aI Nemezo. Post tiu kulpa
nepripensitajo,
kiu sargis min per Ia malbeno, mi krime
entrudigis per amo en Ia sorton de alia estulo ; kio restis
al mi, post kiam mi semis ruínigon, 01 blinde alsalti por
helpo tien, kie rapida savo estis postuIata de mi? êar
Ia Iasta horo sonis. Ne taksu min tieI malalte, mia
Adelberto, ke vi pensas, ke iu ajn postulita prezo sajnís
al mi troa, ke pri io ajn, apartenanta
aI mí, mi pli avaris
01 pri mia oro. - Ne, Adelberto;
sed mia animo estis
plenigita de nesuperebla
malamo kontraü
tiu enigma
kaêglitanto sur malrektaj vojoj.
Mi eble jugis lin maljuste, sed êia kuneeo kun li ribeligis mian internon. Ankaii êi-foje, kieI jam tieI ofte en mia vivo kaj kiel
generale tiel ofte en Ia historio de I'homoj, okazajo anstataüis agon.
Pli poste mi repacígís
kun mi mem.
Unue mi Iernis respekti Ia Neeeson; kaj kío pli apartenas
al gi 01 Ia faro farita, Ia okazajo okazinta!
Krome mi
ankaii lernis respekti tiun neeeson kieI sagan Provideneon,
kiu estas Ia animo de tiu tuta granda radaro, en kiu ni
funkeias n ur kiel movataj movantaj
radoj; kio devas
okazi, nepre okazas.
êar kio devis farigi, tio okazis,
57

kaj ne sen Ia disponoj de tiu provideneo,
kiun fine ankoraü mi lernis respekti en mia sorto kaj en Ia sorto
de Ia estajoj kun mi ligitaj.
Mi ne seias, êu vidi Ia kaüzon en Ia streêiteeo
de
mia animo, plenigita de tiel poteneaj sentoj, êu en Ia
konsurnigo
de miaj fizikaj fortoj, kiujn dum Ia lastaj
tagoj malfortigis
ne kutimita malhavado,
êu fine en Ia
detruanta tumulto, kiun Ia proksimeeo
de tiu griza monstro naskis en mia tuta naturo; êiukaze en Ia momento
de subskribado
profunda sveno min kaptis, kaj mi kuàis
kelke da tempo kvazaü en Ia brakoj de I'morto.
Piedfrapado
kaj malbenado estis Ia unuaj SODOj, kiuj
trafis mian orelon, kiam mi rekonsciigis.
Mi malfermis
Ia okulojn; estis malhele, mia malamata
akompananto
riproêante klopodis pri mi: "êu tio ne estas konduto
kiel de maljuna virinaêo? Oni ekregu sin kaj vigie
plenumu, kion oni decidis! Aü êu oni êangis sian inteneon
kaj preferas plorgrimaei?"
- Mi pene levis min de Ia
tero, kie mi kuâis, kaj silente rigardis êirkaüen.
Estis
malfrua vespero.
EI Ia hele lumigita arbaristejo
sonís
festa muziko, unuopaj grupoj de hornoj promenis tra Ia
vojoj de Ia gardeno. Kelkaj konversaeiantoj
alproksimigis
kaj okupis lokon sur Ia benko, kie mi pli antaüe estis
sidinta.
I1i interparolis
pri Ia edzigo de Ia riêa sinjoro
Rascal kun Ia filino de I'gastiganto,
kiu okazis en Ia
mateno. - La afero do farigis. Mi forãovis de mia kapo Ia nevidebligan
êapon de Ia
nekonato, kiu tuj malaperis por mi, kaj, dronigante min
en Ia plej profunda mallumo de I'arbetajoj
kaj pasante
Ia laübon de graf' Petro, mi silente rapidis ai Ia elirejo
de l'gardeno.
Sed nevidebla akompanis min mia turrnentanto kaj persekutis
min per akraj vortoj: "Jen do Ia
danko pro Ia peno, kiun oni prenis flegante vian nervo58

malfortan
moãton dum Ia tuta tago.
Kaj oni estu Ia
mistifiki to en Ia ludo.
Bone, sinjor' obstinulo; forkuru
nur de mi, ni tamen estas nedisigeblaj.
Vi havas mian
oron kaj mi havas vian ombron ; tio nin ambaü ne lasas
trankvilaj.
- êu oni iam aiidis, ke ombro forlasis sian
mastron?
La via min tiradas post vi, gis kiam vi reakeeptis
gin en vian favoron kaj mi senigis de gi. Kion
vi preterIasis,
fari laü volonta meminstigo,
tion vi, nur
tro malfrue,
devos postfari pro tedo kaj enuo; oni ne '
evitas s ían sorton."
En Ia sarna tono li konstantc
daiirigis.
Vane mi fugis; li ne êesis, kaj êiam êeestante
li moke parolis pri oro kaj ombro.
Propra penso ne
estis ebla ai mi.
Tra senhomaj
stratoj mi estis direktiginta ai mia domo.
Kiam mi staris antaü gi kaj gin rigardis, mi apenaü
povis rekoni
gin: Post Ia enrompitaj
fenestroj
nenia
lumo brulis;
Ia pordoj estis fermitaj, nenia servisto plu
movígis en Ia interno.
Mia akompananto
laüte ekridis:
"Jes, jes, tiel okazas!
Sed vian Bendel vi kredeble
trovos en Ia domo; antaüzorge
oni lin lastadate sendis
hejmen tiel laeigitan, ke li kredeble ankoraü ne forlasis
gin! Nu, por hodiaü bonan nokton!
Gis baldaüa
revido!"
Mi estís plurfoje sonoriginta;
lumo aperis. Bendel de
interne demandis,
kiu sonorigis.
Kiam Ia bonulo rekonis
mian voêon, li apenaü povis bridi sian gojon; Ia pordo
rapidege
malfermigis , plorante
ni falís unu inter Ia
brakojn
de l'alia.
Mi trovis lin tre sangita, malforta
kaj malsana; koneerne min, miaj haroj tute grizigis.
Li kondukis min tra Ia dezertigtntaj êambroj ai interna,
dornagita salono.
Li alportis ion por mangi kaj trinki,
ni sidigis,
li ree ekploris, Li rakontis
ai mi , ke li
lastadate tiel longe batante persekutis
Ia gríze vestitan
59

malgrasulon,
kiun li renkontis
kun mia ombro, ke li
perdis mian postsignaron
kaj falis teren pro laco; fine,
kiam li ne povis retrovi min, li rei ris hejmen, kie baldaii
poste, laii instigo de Rascal, alkuris Ia popolaêo, enrompis
Ia fenestrojn
kaj satigis sían detruemon.
Tiel iIi agis
kontraü sia bonfarinto.
Mia servistaro
estis forkurinta
êiuflanken.
La loka polico ekzilis min kiel suspektindan
el Ia urbo, kaj fiksis aI mi Iimtempon
de dudekkvar
horoj, por forlasi gian teritorion.
AI tio, kion mi sciis
pri Ia riêeco kaj Ia edzigo de Rascal, li povis aldoni
ankoraü multe.
Tiu malbonulo, kiu kaüzis êion, kio êi
tie trafis min, devis de Ia komenco esti koninta mian
sekreton.
Sajnis, ke li nur altirite de Ia oro alêovís
sin aI mi kaj ke li jam en Ia unua tempo sciis havigi
aI si ãlostlon por tiu êranko, metante fundamenton
de
tiuj riêajoj, kiujn ankoraü pliigi li nun povis rezigni.
Õion êi Bendel rakontis aI mi ofte eksplodante
per
larmoj, kaj poste li denove ploris pro gojo, revidi min,
ree havi min êe si, kaj, post longa dubado, aI kiaj
ekstremoj
Ia malfeliêo
eble kondukis
min, vidi min
trankvile kaj rezignacie
elportanta gin. êar tian formon
nun estis alpreninta
en mi Ia malespero.
Mi vidis mian
mizeron
antaü mi grandegan,
neâangeblan ; mi estis
elêerpinta miajn larmojn pro gi, gi jam ne povis elpremi
kriojn el mia brusto, malvarme kaj indiferente
mi prezentis aI gi mian nudigitan kapon.
"Bendel",
mi ekparolis, "vi scias mian sorton. Ne sen
antaüa kulpo nun trafis min tia peza puno. Vi, senkulpa
viro, ne pli longe Iigu vian sorton aI Ia mia; mi ne
volas tion.
Ankoraü dum Ia nokto mi forrajdos;
selu
aI mi êevalon.
Mi rajdos sola; vi restos, mi volas tion.
Devas êi tie kuêi ankoraü kelke da kestoj kun oro;
konservu
ilin. Mi, sola, migrados
tra Ia mondo; sed

60

se iam ajn mi ree pasigos serenan horon kaj Ia feliêo
sajnas returni al mi sian favoron, tiam mi fidele pensos
pri vi, êar sur via fidela brusto mi ploris en penoplenaj,
doloraj horoj."
Kun rompita koro kaj premate de teruro Ia honestulo
devis obei aI tiu Iasta ordeno de sia mastro; mi estis
surda por lia] petoj kaj rezonoj, blinda por Iiaj Iarmoj.
Li aIkondukis al mi Ia êevalon.
Mi premis Ia ploranton
ankoraü unu fojon aI mia brusto, sursaltis Ia selon, kaj,
kaêite de Ia nokro, mi malproksimígis
de Ia tombo de
mia vivo, senzorge,
sur kiun vojon kondukos min mia
êevaI.o; êar de nun mi havis sur Ia tero nenian celon,
nenian deziron, nenian esperon.

VIII.
Baldaii aligis aI mi piediranto.
Paãinte dum kelka
tempo apud mia êevalo li petis de mi Ia permeson,
êar
ni ja iras Ia saman vojon, meti mantelon, kiun li portis,
malantaüe sur mian êevalon; mi lasis fari tion ne respondante. Li dankis min kun plaêa gentil eco pro tiu facila
servo, laüdis mian êevalon kaj uzis tiun okazon, por
gIori Ia feliêon kaj Ia potencon de Ia riêuloj, komencante,
mi ne seias kieI, specon de monologo, êe kiu mi estis
nur lia aüskultanro.
Li disvolvis siajn ideojn pri Ia vivo kaj Ia mondo, kaj
li tre baldaü sín turnis al Ia metafiziko, kiu devis eltroví
Ia vorton
soIvantan
êiujn enigmojn.
Kun multe da
klareco li elmontris Ia problemon kaj komencis respondi
Ia demandon.
Vi scias, amiko mia, ke, pasinte tra Ia Iernejo de I'
filozofoj, mi klare ekkonis mian netaügecon por filozofia
spekulado kaj ke mi decidis, plene eviti tiun kampon.
De tiam mi lasls multajn ajojn tiaj, kiaj iIi estis, rezig61

nante scii kaj kompreni ilin; kiel vi mem konsilis al
mí, mi sekvis laü povo, fidante mian naturan sagon, Ia
voêon en mi sur propra vojo. Nun tiu elokventulo âajnis
al mi kun multe da talento starigi solidan konstruajon,
kiu altigis bazite sur si mem kaj tenis sin kvazaii per
iu interna neceso.
Nur mi tu te ne trovis en gi tion,
kion guste mi volus serêi en gi, kaj tiel gi farigis por
mi nura artajo, kies elegantaj unuajeco kaj perfekteco
plezurigis
sole Ia okulojn; sed mi volonte aüskultis Ia
elokventan
viron,
kiu forturnis
mian atenton
de mia
sufero al si mem, kaj mi volonte estus fordoninta min
aI liaj rezonoj, se li estus okupinta mian animon same,
kiel mian intelekton.
Dume Ia tempo pasis,
kaj nerimarkate
Ia matena
krespusko jam estis ekheliginta Ia êielon.
Mi ektimis,
kiam mi subite levis Ia rigardon kaj vidis en Ia oriento
glore aperi Ia kolorojn anoncantajn
Ia proksimigon
de Ia
suno. Kontraü gi en tiu horo, kiam Ia ombroj de I'korpoj
paradas per sia tuta amplekso, nenia êírmo, nenia rem paro
estis videbla en tiu nekovrita regionol
Kaj mi ne estis
solal Mi [etis rigardon al mia akompananto
kaj denove
ektimis: estis Ia viro en Ia griza frako.
Li ridetis pri mia konsterno,
ka], ne lasante min ekparoli, li daürigis : "Lasu nian reciprokan intereson,
kieI
ja estas kutimo en Ia mondo, por kelke da tempo kunligi nin; por disig! ni êiam ankoraü havos tempon.
êi
tiu vojo laiiiranta Ia montaron ja estas Ia sola, kiun vi
povas sekvi prudente.
Vi ankoraü ne pensis pri tio;
sed maIsupren en Ia valon vi ne povas iri, kaj reiri trans
Ia montaron vi kredeble ankoraü malpli volas.
Kaj êi
tiu vojo guste estas ankaü Ia mia. Mi pruntos al vi
vian ombron por Ia tempo de nia kunesto, kaj vi kompense toleros min en via proksimo; vi ja ankaü ne plu
62

havas êe vi vian Bendel; mi faros aI vi bonajn servojn.
Vi ne amas min, tion mi bedaüras.
Malgrau tio vi
povos uzi mino La diablo ne estas tiel nigra, kiel oni
pentras lin. Hieraü vi kolerigis min, estas vere; sed
mi ne volas hodíaü konservi kontraü vi resenton pro
tio, kaj vi devas konfesi mem, ke mi jam mallongigis
al vi Ia vojon gis êi tie. - Nur iom prove reakceptu
vian ombron."
La suno estis levígínta, sur Ia vojo homoj venis renkonten al ni; mi akceptis Ia proponon,
kvankam kun
interna malinklino.
Ridetante li glitigis mian ombron
al Ia tero; tuj gi ekokupis sian lokon sur Ia ombro de
Ia êevalo kaj gaje trotadis êe mia flanko. Mi havis tre
strangan
senton.
Mi preterrajdis
aron da kampuloj,
kiuj respekte kun nudigita kapo cedis lokon al Ia bonhava viro.
Mi rajdis pluen; avidokule kaj oblikve mi
rigardis,
kun batanta koro, de sur mia êevalo aI tiu
ombro, kiu antaüe estis Ia mia kaj kiun nun mi pruntis
de fremdulo, eê de malamiko,
Koncerne tiun, li senzorge paêadis êe mia flanko kaj
guste fajfis kantajeton.
Li estis piediranta, mi havis
êevalon sub mi: kapturno kaptis min, Ia tento estis tro
granda.
Subite mi turnis Ia bridon, alpremis ambaü
spronojn, kaj galopege eniris flankan vojon. Sed mi ne
sukcesis kuntreni Ia ombron; êe Ia turnigo gi deglitis
de Ia êevalo kaj atendis sur Ia landvojo sian rajtan posedanton.
Hontante
mi devis returni mian êevalon.
Kiam Ia viro en Ia griza frako estis trankvile fininta
sian kantajeton,
li mokridis min, regustigis al mi Ia ornbron kaj instruis min, ke gi ne pli frue volos resti fíksita al mi, 01 kiam mi ree posedos gin kiel rajtan
propraion.
"Mi tenas vin", li daürigís, "per via ombro,
kaj vi ne fortiros vin de mi. Riêulo kiel vi ja bezonas
63

ombron; tio ne estas sangebla, kaj vi estas riproêinda
nur pro tio, ke vi ne pli frue komprenis gin."
Mi daürlgis mian vojagon lau Ia sarna vojo. Revenis
ai mi êiuj oportunajoj de I'vivo, kaj eê belo kaj lukso
min ree êirkaüis.
Mi povis libere kaj sen geno movi
min, êar mi posedis, kvankam nur prunte, jetatan ombron ; êie mi sentigis Ia respekton, kiun ordonas Ia riêeco.
Sed mi havis Ia morton en Ia koro.
Mia miriga
akompananto,
kiu sin mem konsiderigis
Ia plej neinda
servis to de Ia plej riêa homo en Ia mondo, estis eksterorde servema,
senlime lerta, vera ídealo de êambristo
por riêa viro; sed li neniam forlasis min kaj senêese
parolis ai rni, êiam montrante plej grandan fidon, ke mi
fine, eê nur por liberigi min de li, faros Ia negoeon pri
Ia ombro. - Li kaiízis ai mi same grandan embarason
kiel malamon.
Mi povis vere timi lin. Mi estis min
iginta dependa de li; li min tenis en sia mano, rekondukinte min en Ia belegon de Ia mondo de mi fugita.
Mi devis toleri lian elokventon
kaj preskaü sentis, ke
li estas prava. Riêulo en Ia mondo devas havi ombron,
kaj se mi volis konservi Ia pozicion, kiun reokupi li
delogis min, nur unu eliro estis videbla,
Sed mi firme
deeidis, oferinte mian amon, estinginte
Ia brilon de mia
vivo, ne kontrakti eê por êiuj ombroj en Ia mondo mian
animon ai tiu homaêo.
Mi ne seiis, kiel tio fínigos,
Foje ni sidis antaü kaverno, kiun Ia fremduloj vojagantaj tra Ia montaro kutimas viziti.
Tie oni aiidas Ia
mugadon de subteraj
riveregoj
suprensonanta
el senmezura profundo, kaj nenia fundo âajnas haltigi Ia bruantan faladon de êtono enjetita.
Kun abunda fantazio
kaj magia brilo de koIoroj li, kieI ofte, pentris aI mi
zorge detalitajn bildojn de tio, kion dank' ai mia saketo
mi pIenumos en Ia mondo, se nur mi ree estus Ia
64

mastro de mia ombro.
Apoginte Ia kubutojn surgenue
kaj kaêinte mian vízagon en miaj manoj mi auskultis
Ia
hipokritulon,
kaj mia koro estis dividita inter Ia tento
kaj mia firma volo, Tian internan
malakordon
mi ne
povis pli longe elteni; mi komeneis Ia decidan batalon:
"Vi êajnas forgesi, sinjoro, ke permesante
ai vi, iakondiêe resti en mia akompano , mi tamen rezervis
ai
mi plenan libereeon." - "Se vi ordonas tion, mí enpakos
kaj forigos."
Tiu minaeo estis ai li malfremda.
Mi
silentis; li tuj komeneis kunruli mian ombron.
Mi paligis, sed mi senparole
lasis fari tion.
Okazis longa
silentado.
Li Ia unua ekparolis:
"Vi ne êatas min, sinjoro, vi malamas min, mi seias; sed kial vi malamas
min?
êu eble tial , ke vi atakis min sur publika vojo
kaj volis perforte rabi mian birdoneston?
Au êu tial,
ke vi provis, kiel fripono, êteli mian proprajon,
Ia ombron , kiun vi opiniis konfidita ai via nura honesto?
Koneerne mio, mi ne malamas vin pro tio; mi trovas
tute natura, ke vi klopodas uzi êiujn viajn sukcesilojn,
ruzon kaj perforton.
Ke, aparte de tio, vi havas plej
severajn principojn kaj pensas kiel Ia personigita honesto,
tio estas persona prefero, kontraü kiu mi ankau nenion
diras. - Miaj prineipoj efektive ne estas tiel severaj
. kiel Ia viaj; mi nur agas, kíel vi pensas.
Aü êu mi
eble iam premis Ia dikfingron sur vian gorgon, por ekposedi vian êatatan animon, kiun malgraü êio mi deziras?
êu mi persekutigis
vin per servisto, por rerieevi mian
interêange
donitan monsaketon?
êu mi provis forfugi
kun gi?"
Mi nenion havis por respondi ai tio; li daürigis: "Nu bone, sinjoro, bonel Vi ne êatas min; ankaü
tion mi bone komprenas
kaj ne koleras ai vi pro tio.
Ni devas disigi, tio estas klara; ankaü vi komeneas tre
enuigi mino Do, por definitive liberigi vin de mia plua
65

embarasa êeesto, mi ankoraü unu fojon konsilas al vi:
reaêetu
de mi Ia objekton!"
Mi prezentis al li Ia
saketon:
»Por tiu prezo." »Ne." Mi profunde
ekgemetis kaj reprenis Ia paroIon: »Do ne. Sed mi insistas, sinjoro, ni disigu ; ne pli longe baru al mi Ia
vojon en mondo, kiu esperebIe
estas sufiêe vasta por
ni ambaü. (( Li ridetis kaj respondis:
»Mi foriros, sinjoro; sed antaüe mi voIas vin informi, kieI vi povos
sonorigi aI via tre humila servis to, se vi iam ajn dezirus
tion: Vi bezonas nur skui vian saketon,
ke Ia eterna]
ormoneroj
tintu en gi; tiu sono tuj altiras mino êiu
zorgas pri sia intereso en êi tiu mondo; vi vidas, ke
mi samtempe zorgas pri Ia via, êar mi evidente malkaêas al vi novan povon!
Ho tiu saketo!
Kaj eê se Ia
tineoj jam estus formangintaj
vían ombron, gi ankoraü
estus forta ligilo inter ni. Do, vi tenas min per mia
oro; ankaü de maIproksime
disponu pri via servisto.
Vi seias, ke mi povas fari sufíêe bonajn servojn al miaj
amikoj kaj ke Ia riêulo] havas speeiaIe bonajn interrilatojn kun mi; vi mem tion vidis. Vian ombron tamen,
sinjoro - ne forgesu tion - vi rerieevos nur sub unu
sola kondiêo."
Figuro] de I'pasinta tempo prezentigis
al mia animo.
Rapide mi demandis lin: Ȑu vi havas subskribajon de
sínjoro John?" - Li ridetis:
Ȑe tieI bona amiko mi
tute ne bezonis tíon." »Kie li estas?
Per Dio, mi
voIas seiil"
»Hezitante li metis Ia manon en Ia poãon,
kaj, eltirate eI gi per Ia haroj, aperis Ia pala, defigurita
vízago de Tomo John, kaj Ia bluaj lipoj de I'kadavro
eIformis Ia pezajn vortojn: »Justo judicio Dei judicatus
sum ; justo judicio Dei condemnatus sum23." Teruro min
kaptis, kaj, rapide jetante Ia sonantan
saketon en Ia
abismon,
mi diris aI Ia grizuIo Ia lastajn vortojn: »Mi
66

aljuras vin en Ia nomo de Dio, terura I forigu kaj neniam
plu montru vin antaü miaj okulojl"
Li levigis maIserena
kaj maIaperis post Ia rokoj, kiuj êirkaüís tiun sovagan Iokon.
IX.
Nun mi do estis senombra
kaj senmona;
sed peza
sargajo estis forprenita
de mia brusto,
mi ree estis
serena.'
Se mi ne estus perdinta ankaü mian amatinon
aü se almenaü mi ne estus sentinta min riproêebIa pri
êía perdo, - mi opinias, ke mi povintus esti feliêa. - Sed
mi ne seiis, kion fari nun.
Mi traserêis miajn poêojn
kaj ankoraü trovis en ili keIke da ormoneroj;
mi nom- .
bris ilin kaj ekridis.
Mi lasis mian êevalon malsupre
en Ia gastejo; mi hontis, reiri tien. Almenaü mi devis
gisatendi
Ia subiron de Ia suno; kaj tiu estis ankoraü
alte sur Ia êieIo.
Mi kusigis en Ia ombro de Ia plej
proksimaj arboj kaj trankvile ekdormis.
êarmaj bildoj en aereea daneo interplektis sin al plaêa
songo.
Mina, kun florkrono sur Ia haroj, preterglitis
kaj afable alridetis mino Ankaü Ia honesta Bendel estis .
kronita per floro] kaj pasis kun afabla saluto.
MuItajn
aliajn, kaj êajnas al mi, ankaü vin, Chamisso, mi ankoraü
vidis maIproksime
en Ia amaso.
Hela lumo brilis, sed
neniu havis ombron; kaj, pli strange,
tio ne malbele
impresis.
Nur floro] kaj kantoj, amo kaj gojo, sub palmoboskoj, - Mi povis nek reteni, nek klare distingi tiujn
forblovígemajn , êarmajn figurojn; sed mi scías , ke mi
volonte songis tian songon kaj ke mi volis eviti Ia vekigon; mi vere jam maldormis kaj ankoraü tenis fermitaj
Ia okulojn, por pli longe konservi en mia animo Ia forigantajn aperajojn.
Fine mi maIfermis Ia okulojn.
La suno ankoraü estis
sur Ia êielo, sed en Ia oriento; mi estis preterdorminta
67

Ia nokton.
Mi prenis tion kiel signon, ke mi ne reiru
ai Ia gastejo.
Sen bedai:í.ro mi forlasis kiel perditan,
kion mi ankoraü posedis tie, kaj decidis piedire sekvi
flankan straton pasantan tra Ia multarba bazo de l'rnontaro.
Mi lasís ai Ia sorto, plenumí , kion gí intencis
pri mi. Mi ne rigardis malantaüen
kaj ankaü ne konsideris Ia eblon, min turni al Bendel, lasita kíel riêulo.
Mi pririgardis
min rilate al Ia nova rolo,
kiun mi
estis ludonta en Ia mondo: Mia vesto estis tre modesta.
Mi surhavis malnovan nigran kurtkon 3, kiun mi jam portis
en Berlino kaj kiu, mi ne scias kiel, nur por tiu vojago
ree trafis sub mian manon.
Sur Ia kapo mi havis vojagoêapon kaj sur Ia piedoj paron da malnovaj botoj. Mi
levigis, tranêis al mi ankoraü nodbastonon kiel memorajon
kaj tuj ekiris.
En Ia arbaro mi renkontis maljunan kampulon, kiu afable salutis min kaj kun kiu mi komencis
interparoli.
Mi demandis,
kieI sciema vojaganto, unue
pri Ia vojo, poste pri Ia regiono kaj giaj logantoj, Ia
produktajoj
de I'montaro
kaj simile plu,
Li prudente
kaj parolerne respondis
ai miaj demandoj.
Ni venis aI
Ia lito de torento, kiu estis renversinta
largan strion de.
Ia arbaro.
Mi interne sentis frostotremon
ekvidante tiun
sunbrilan
spacon; mi lasis antai:í.iri Ia kampulon.
Sed
meze de Ia dangera loko li haltis kaj turnis sin aI mi,
por rakonti al mi Ia historion de tiu detruo.
Li baldaü
rimarkis mian mankon kaj interrompis
sian rakonton:
"Sed kieI do tio farigas, sinjoro, vi ja ne havas ombronl"
"Bedai:í.rinde! bedai:í.rinde!" mi gemetante
respondis.
"Dum longa, grava malsano mi perdis Ia harojn, Ia
ungojn kaj Ia ombron.
Vidu, patro, Ia haroj, kiujn mi
rericevis, estas tute blankaj - en mia ago! -, Ia ungoj
estas tre mallongaj, kaj Ia ombro, tiu ankoraü ne volas
rekreski." - "Ej! ej!" Ia maljunulo kapskuante respondis,

68

"nenia ombro, tio estas malbonal tio estis vere grava
malsano, kiun havis Ia sinjoro."
Sed li jam ne dai1rigis
sian rakonton,
kaj êe Ia plej proksima transversa
vojo,
kiu sin prezentis,
li senparole forlasis mino - Maldolêaj
larmoj denove tremis sur miaj vangoj, kaj mia sereno
estis for.
Kun malgoja koro mi dai1rigis mian vojon, kaj ne plu,
serêis ies societon.
Mi restis en Ia plej malhela parto
de I'arbaro kaj devis kelkafoje, por pasi sunbrilan strion,
atendi horojn, gis nenies okulo malpermesis
al mi Ia
transiron.
Vespere mi klopodis trovi paslogejon en Ia
vílagoj. La celo de mia irado estis minejo en Ia arbaro,
kie mi esperis ricevi laboron sub Ia tero; êar flanke
de tio, ke mia nuna situacio ordonis ai mi, mem zorgí
pri mia vivoteno, mi bone ekkonis, ke sole streêa laboro
min povos ãírrni de miaj detruaj pensoj.
Kelke da pluvotagoj tre akcelis mian iradon, sed por Ia
kosto de miaj botoj, kies plandoj estis faritaj por graf' Petro
kaj ne por Ia piediristo.
Mi jam iris sur malkovritaj
piedoj.
Mi devis aêeti paron da novaj botoj.
En Ia
sekvinta mateno mi serioze okupis min pri tiu afero en
vilago, kie estis kermeso
kaj kie en butiko vendígís
malnovaj kaj novaj botoj. Mi longe elektis kaj marêandis.
Mi devis rezigni paron da novaj, kiujn mi estus dezirinta; Ia prezo estis tro malmodera.
Mi do kontentigis
per malnovaj, kiuj ankoraü estis bonaj kaj fortaj.
La
bela blondbukla knabo, kiu tenis Ia butikon, transdonis
ílín al mi interêange
por mia mono, dezirante
al mi
kun afabla rideto feliêon por Ia vojo. Mi tuj surmetis
ilin kaj eliris el Ia loko tra Ia norda pordo.
Mi estis tre absorbita de miaj pensoj kaj apenaü vidis,
kien mi metis Ia piedojn; êar mi pensis pri Ia minejo,
kie mi esperis alveni jam vespere,
kaj pri Ia maniero,

69

prezenti min tíe. Mi ankoraü ne iris ducent pasojn,
kiam mi rimarkis, ke mi perdis mian vojon. Mi rigardis
êlrkaüen, por retrovi gin: mi staris en sovaga, malnovega
abiaro, kiun êajne ankoraü neniam trafis hakilo.
Mi
penetris pluen ankoraü keIke da paêoj: mi vidis min meze
de dezertaj
rokoj, surkreskitaj
nur de saksifragoj
kaj
musko, inter kiuj kuãis kampoj de nego kaj gIacio.
La
aero estis tre maIvarma.
Mi rigardis returne:
Ia arbaro
estis maIaperinta
post mio Mi faris ankoraü keIke da
paêoj: Ia silento de I'morto êirkaiiis mino Sen limoj
etendigis Ia gIacio, sur kiu mi staris, kaj densa nebuIo
pezis sur gi; Ia suno vidigis sanga êe Ia bordo de l'horizonto.
La malvarmo
estis neeIportebIa.
Mi ne sciis,
kio okazis aI mi. La rigidiga frosto devigis min akceli
miajn paêojn, Mi aüdís nur Ia mugadon de malproksimaj
akvoj. Ankoraü unu paêo, kaj mi estis êe Ia gIacia bordo
de oceano.
êe mia vido sennombraj
fokaroj sin [etís
tumulte en Ia maron.
Mi laiiiris tiun bordon: mi ree
vidis nudajn rokojn, teron, betuIarojn kaj abiarojn.
Mi
kuris ankoraü
keIke da minutoj rekte antaüen:
estis
sufoka varmego.
Mi rigardis êirkaüen:
mi staris inter
belaj rizokampoj
sub morusarboj.
Mi sidigis en ilia
ombro kaj rigardis mian horlogon: pasis apenaü kvaronhoro, de kiam mi forIasis Ia foiron en Ia vilago,
Mi
kredis songí kaj mordis. mian Iangon, por veki min; sed
mi reale maIdormis.
Mi fermis Ia okuIojn, por koIekti
miajn pensojn. Jen mi aiidis antaü mi skandi strangajn
silabojn tra Ia nazo.
Mi levis Ia rigardon:
du êinoj,
nepre rekoneblaj
per sia azia fizionomio, se mi eê ne
fidus aI iliaj vestoj, kun laiilandaj saIutoj alparolis min
en sia lingvo.
Mi Ievígts kaj reeniris
keIke da paêoj:
mi ne plu vidis ilin.
La pejzago estis tute êangíta ;
arboj, arbaroj anstataiiis
Ia rizokampojn.
Mi rigardís
70

tiujn arbojn kaj Ia herbojn, kiuj floris êirkaü mi: kelkajn
mi konis, ili estis kreskajoj de l'sudorienta
Azio.
Mi
volis proksimigi ai unu el tiuj arboj: unu paêo, kaj ree
êio estis êangita. Mi nun ekiris kieI rekruto ekzercata,
malrapide, mezurante Ia paêojn,
Landoj kun admirinda
varieco, kampoj, herbejoj, montaroj, stepoj, sablodezertoj
malvolvígís antaii mia mireganta rigardo. Dubo ne estis
ebIa: mi havis sepmejlobotojn 2<1 sur Ia piedoj.

X.
En muta piemo mi falis surgenuen
kaj verêis Iarmojn
de danko.
êar subite mia estonteco
klare prezentigis
ai mia animo. Pro frua kuIpo ekzilite el Ia homa socio,
mi kompense
estis aIkondukata
ai Ia naturo, kiun mi
êiam amis; Ia tero estis donata aI mi kieI riêa gardeno,
Ia studo kieI direktanta forto de mia vivo, kaj gia ceIo
farigis Ia scienco. Tio ne estis decido, kiun mi aIprenis.
Mi nur klopodis de tiam, kun silenta, severa, ne êesanta
diligento fideIe realigi tiun ideaIon, kiu heIe vidigis ai
mia interna okuIo; kaj mia memkontento
dependis de
mia alproksimigo
ai tiu modelo. Mi energie levigis, por senhezite
per rápida êirkaüenrigardo preni posedon de Ia kampo, kie mi volis de nun
rikolti.
Mi staris sur Ia altajoj de Tibeto, kaj Ia suno,
kiun antaü maImulte da horoj mi vidis levigi, êi tie jam
klinis sin subironte.
Mi reatingis
gin en gia irado,
tramigrante
Azion de oriente aI okcidente.
Mi eniris
Afrikon, kaj, scivoIe rigardante,
mi trapasis gin keIkfoje
laü êiuj direktoj.
Admirante
en Egiptio Ia maInovajn
piramidojn kaj tempIojn mi ekvidis en Ia dezerto, proksime de Ia centpordega Tebo, Ia kavernojn,
kie logís
Ia kristanaj ermitoj.
Subite naskigis en mi Ia decida
kaj kIara penso: tie estos mia Ioksidejo. Mi elektis kieI

71

estontan logejon unu el Ia plej kaêitaj kavernoj, kiu estis
samtempe
vasta, oportuna kaj ne alirebla por êakaloj ;
poste mi daürigís mian migradon,
êe Ia Kolonoj de Herkulo mi transpaêis
al Eüropo.
Rigardinte
giajn sudajn
kaj nordajn
provincojn,
mi
pasis de Nord-Azío trans Ia polusan glaciejon al GrenIando kaj Ameriko.
Mi travagis
Ia du partojn de tiu
kontinento,
kaj Ia vintro, kiu jam regis en Ia sudo,
rapide repelis min de Ia Horna terkapo norden.·
Mi haltis, gis kiam tagigis en Ia orienta Azio, kaj nur
post ioma ripozo daürigls
mian vagadon.
Mi sekvis
tra ambaü Amerikoj Ia montaran êenon, kiu enhavas Ia
plej altajn konatajn elstarajojn
de nia globo. Malrapide
kaj singarde
mi paêis de supro aI supro, jen trans
flamantajn vulkanojn, jen trans negokovritajn
kupolojn,
ofte havante penon spiri.
Mi atingis Ia Elian monton
kaj saltis trans Ia Beringan markolon aI Azio. Mi sekvis
ties orientan bordon en gia serpentumado
kaj esploris
kun speciala atento, kiuj el Ia insulo] tie kusanta] estas
alireblaj por rni, De Ia duoninsuIo Malako miaj boto]
portis min sur Ia insulojn Sumatro, Javo, Bali kaj Lombok.
Mi provis, ofte eê kun dangero kaj tamen êiam vane,
maIbari ai mi - trans Ia malpli grandajn insulojn kaj rokojn,
de kiuj tiu maro estas plenplena - transiron nordokcidenten
. aI Borneo kaj al aliaj insuloj de tiu arkipelago.
Mi devis
forlasi tíun esperon. Mi fine sidigis sur Ia plej ekstrema
pinto de Lornbok, kaj, turninte Ia vízagon aI sude kaj
oriente, mi ploris kvazaü antaü Ia firme slosita krado
de mia maIliberejo,
ke mi tiel baldaii renkontis
mian
êlrkaülimon, La kurioza Nov-Holando, tiel necesega por
Ia kompreno pri Ia ter o kaj gia vesto teksita de I'suno,
pri Ia plantare kaj bestaro, estis fermita por mí, same
kiel Ia Suda maro kun siaj zoofitaj insuloj.
72

Kaj tieI jam de Ia origino êio , kion mi estis kolektonta kaj kreonta,
estis kondamnita,
resti nura fragmento. - Ho mia Adelberto, kio estas Ia klopodoj de l'
homoj!
Ofte, dum Ia plej severa vintro de Sud-Ameriko,

provis iri de Ia Horna terpinto trans Ia polusàn glaciejon
orienten tiujn eble ducent paàojn, kiuj disigis rnin de
Diemen-Iando kaj Nov-Holando.
Mi eê ne zorgis pri Ia
reveno kaj êu tiu malbona lando eble fermigos super
mi, kiel Ia kovrilo de mia êerko ; kun freneza riskemo
mi malespere farispaêojn
trans flosumantan gIacion, mí
spitis Ia malvarmon
kaj Ia maron.
Vane: mi ankoraü
ne estis sur Nov-Holando.
Post tiaj provoj de transiro
mi êiufoje revenis ai Lombok, sidigis SUl' gia pIej ekstrema
pinto kaj ree pio ris, turninte Ia vizagon al sude kaj oriente, kvazaü antaií Ia firme slosita krado de mia êerko. Fine mi forêirís min de tiu loko kaj reiris kun malgoja
koro en Ia internan Azion.
Mi pIue travagis gin, sekvante Ia matenan krepuskon
al okcidente,
kaj ankoraü
en Ia nokto mi aIvenis en Tebio, êe mia Iogejo elektita
en Ia antaüa posttagmezo.
Tuj kiam mi estis iom ripozinta kaj estis tago tra
Eüropo, mia unua zorgo estis, havigi aI mi êion bezonatan. Unue mi bezonis haItigosuojn;
êar mi estis spertinta, kieI maIagrable estas, nur per demeto de Ia botoj
povi mallongigi
siajn paãojn, por oportune
ekzameni
proksimajn objektojn.
Paro da pantofloj metitaj sur Ia
botojn tute efikis tiel, kieI mi esperis; pli poste mi êlam
portis kun mi eê du parojn, êar mi sufiêe ofte forjetis
Ia unuan paron de Ia piedoj, ne havante tempon por ilin
relevi, kiam leonoj, homoj aii hienoj ektimigis mjn êe
miaj botanikaj esploroj.
Mia tre bona horlogo estis por
Ia mallonga daüro de miaj iroj raügega kronometro.
73

\

Krome mi ankoraü bezonis sekstanton,
kelkajn fizikajn
instrumentojn
kaj librojn.
Por êion êi alporti mi faris kelke da angorigaj vizitoj
aI Londono kaj Parizo, kiujn guste ombris nebulo por
mi favora. Kiam Ia restajo de mia sorêa oro estis konsumita, mi alportis kiel pagajon afrikan eburon', facile
troveblan;
êe tio, estas vere, mi devis elekti Ia plej
maIgrandajn dentojn, por ke ilia pezo ne superu miajn
fortojn.
Baldaü mi estis provizita
per êio kaj tuj
komencis mian novan vivmanieron
de privata sciencisto.
Mi travagadis
Ia teron, mezurante
jen giajn aItajojn,
jen Ia temperaturon
de giaj fontoj kaj tiun de Ia aero,
jen observante
bestojn aii esplorante
kreskajojn.
Mi
rapidis de Ia ekvatoro aI Ia poluso , de unu kontinento
aI Ia alia, komparante
spertojn kun spertoj.
La ovoj de
Ia afrikaj strutoj aü de Ia nordaj marbirdoj kune kun
fruktoj, precipe de Ia tropikaj palmoj kaj banânujoj, estis
mia plej ordinara nutrajo.
Por mankanta feliêo mi havis
kiel surogaton Ia nikotianojn kaj por Ia homaj simpatio
kaj kunuleco Ia fidelan amon de pudelo. Tiu gardis mian
kavernon en Tebio kaj goje alsaltis, kiam mi, sargite de
novaj riêajoj, revenis aI li, tielli almenaü siaparte sentigis
mín , ke mi ne estas sola sur Ia tero.
Sed ankoraü
aventuro estis rekondukonta
min inter Ia homojn.
XI.
Riam foje, kun haltigitaj botoj, mi kolektis likenojn
kaj aIgojn sur Ia bordoj de Nordlando , subite blanka
urso el post roko venis renkonten
al mi. Mi volis,
forjetinte Ia pantoflojn,
surpaâi
insulon
kontraüflanke
lokitan, aI kiu nuda roko, intere elstaranta el Ia ondoj,
ebligis Ia transiron.
La unu piedon mi firme metis sur

74

~

Ia rokon, sed sur Ia alia flanko mi falegis en Ia maron:
Ia alia pantoflo nerimarkite restis sur Ia piedo.
La granda malvarmo kaptis min; mi havis penon savi
mian vivon de tiú dangero.
Tuj kiam mi ree havis teron
sub mi, mi kuris kiel eble plej rapide aI Ia Libia dezerto, por tie sekigi min en Ia sunbrilo.
Sed kiam mi
estis elmetita aI gi, gi tiel brule trafis sur mian kapon,
ke mi tre malsana denove êanceliris
norden.
Mi klopodis havigi aI mi per forta movigado faciligon kaj kuris
per nefirmaj, rapidaj paêoj de okcidente aI oriente kaj
de oriente aI okcidente.
Jeri mi trovígis en Ia tago,
jen en Ia nokto, jen en Ia somero kaj jen en vintra
malvarmo,
Mi ne scias, kiel longe mi tiel êancellradis sur Ia tero.
Brula febro ardis tra miaj vejnoj ; kun granda angoro
mi sentis, ke mi perdas Ia konscion.
Malfeliêe ankoraü
okazis, ke mi dum tiu nesingarda
kurado surpaâís ies
piedojn.
Mi eble kaüzis aI li doloron; mi ricevis fortan
puêon kaj ekfalis. Kiam mi rekonsciigis,
mi trankvile kuêis en bona Iito,
kiu staris inter multe da aliaj litoj en vasta kaj bela
êambrego.
lu sidis êe Ia kapoparto de mia lito; homoj
iris tra Ia êambrego de unu lito aI Ia alia. I1i venis
antaü Ia mian kaj interparolis
pri mi. Sed ili nomis
min "numero dekdu".
Kaj tamen sur Ia muro ja nigra
marmora tabulo tute certe montris en grandaj oraj literoj
mian guste skribitan nomon
PETRO

SCHLEMIHL.

Tio ne estis iluzio, mi povis klare legi Ia nomon.
Sub gi trovigis ankoraii du vicoj da literoj sur Ia tabulo;
sed mi estis tro malforta, por deêifri ilin. Mi refermis
Ia okulojn. -

75

Mi aüdis Iaiite kaj kompreneble
legi ion, en kio estis
parolo pri Petro Schlemihl;
sed mi ne povis koneepti
Ia seneon.
Mi vidis afablan viron kaj tre belan virinon
nigre vestitan aperantaj
antaü mia lito.
l1i ne êajnís
fremdaj al mi, sed mi ne povis rekoni ilin. •
Pasis kelke da tempo, kaj mi refortigis.
Mi estis
nomata "numero dekdu", kaj "numero dekdu" pro sia
longa barbo estis konsiderata kiel judo; sed pro tio li ne
estis malpli zorge flegata. Ke li ne havas ombron, oni
êajne ne estis rimarkinta.
~iaj botoj, oni eertigis min,
kun êio, kion oni trovis sur mi êe mia akeepto en Ia
domon, estis bone kaj sekure konservitaj,
por esti redonataj aI mi post mia resanígo.
La loko , en kiu mi
kuêis malsana, havis Ia nomon SCHLEMIHLlUM25.
Kio
êiutage estis legata pri Petro Sehlemihl,
estis admono,
preg! por li, Ia bonfara fondinto de tiu establajo,
La
afabla viro, kiun mi estis vidinta êe mia lito, estis Bendel;
Ia bela virino estis Mina.
Mi, ne rekonite,
sanigis en Ia Sehlemihlium
kaj ekseiis ankoraü pli multe: Mi estis en Ia patrourbo de
Bendel.
Tie li estis fondinta sub mia nomo, per Ia restajo de mia oro,
kiu ne alportis
alian benon,
tiun
hospicon,
kie malfeliêuloj
benis min; kaj li mem gin
direktis.
Mina estis vidvino; malsukeesa
kriminala proeeso estis kostinta al sinjoro Raseal Ia vivon kaj al si
mem Ia plejparton
de sia posedajo.
Siaj gepatroj ne
plu ekzistis.
Si vivis êi tie kiel diotima vidvino kaj
plenumis farojn de kompatemo.
.
Foje si interparolis
êe Ia lito de "numero dekdu" kun
sinjoro Bendel.
"Kial, nobla sinjorino",
li demandis,
"vi volas tiel ofte elmeti vin al Ia dangera aero êi tie
reganta?
êu do Ia sorto estus tiel malmilda kontraü
vi, ke vi dezirus morti?" "Ne, sinjoro Bendel, de

76

kiam mi fínsongis mian longan songon kaj vekigis de mia
interna dormo, mi bone fartas; de tiam mi ne plu deziras,
nek timas Ia morton. De tiam mi serene pensas pri Ia
pasinta kaj Ia estonta tempoj.
êu ne ankaü vi sentas
silentan
internan
feliêon, nun servante
al via sinjoro
kaj amiko en maniero tiel dioplaêa?"
"Jes, nobla
sinjorino, dankon al Dio l Mirinde ja okazis al ni. Multe
da gojo kaj da maldolêa aflikto ni senkonsidere
sorbis
el Ia plena kaliko. Nun gi estas malplena; nun oni povus
opinii, ke êio êi estis nur provo kaj ke nun neeesas,
sagigite atendi Ia veran teatrajon.
Sed malsama estas
Ia vera teatrajo, kaj oni ne deziras Ia revenon de Ia
unua iluzio; kaj tamen oni entute gojas, ke oni gin vivis,
kia gi estis.
Kaj mi ankaü akiris Ia fidon, ke nia malnova
amiko nun trovas sin pli bone 01 tiam." - .Ankau mi tion
pensas", Ia bela vidvino respondis,
kaj ili preteriris mino
Tiu interparolo estis profunde impresinta min; sed mi
êanceligis,
êu rekonigi min au êu nerekonite foriri. Mi decidigís.
Mi donigis ai mi paperon kaj krajonon
kaj skribis Ia vortojn:
"Ankau via malnova amiko nun trovas sin pli
bone 01 tiam; kaj, se li elpagas sian kulpon, gi
estas elpago repaeiga."
Post tio mi diris, ke mi volus vesti min, êar mi sentas
min pli forta. Oni alportis Ia êlosllon de Ia malgranda
ãranko, kiu staris apud mia lito. Enestis êio, kio apartenis aI mi. Mi surmetis miajn vestojn, pendigis super
mia nigra kurtko Ia botanikan skatolon, en kiu mi gojante
retrovis miajn likenojn de I'nordo, kaj surpiedigis Ia botojn.
Poste mi metis Ia skribitan papereton
sur mian
Iíton, kaj tu], kiam malfermigís
Ia pordo, mi jam estis
malproksime,
sur Ia vojo al Tebio.
Kiam mi sekvis laülonge de Ia siria bordo Ia vojon,

77

sur kiu mi foriris Ia lastan fojon de hejme, mi vidis
mian kompatindan Figaron veni renkonten al mio La
bonega pudelo êajne volis sekvi laü Ia postsignoj sian
mastron, kiun kredeble li longe atendis hejme. Mi haltis
kaj kriis al li. Bojante li alsaltis al mi kun mil kortuâaj elmontroj de sia naiva, senbrida gojo. Mi prenis
lin sub Ia brakon, êar kompreneble ti ne "povis sekvi
min, kaj reportis tio kun mi hejmen.
.
Tie mi trovis êion en Ia sarna ordo, kaj laii Ia mezuro,
kiel mi rericevis fortojn, mi iom post iom revenis al
miaj antaiiaj okupoj kaj al mia malnova vivmaniero. Sole
mi evitis dum tuta jaro Ia polusan malvarmon, kiun mia
korpo tute ne povis elporti. Kaj tiel, mia kara Chamisso, mi vivas ankoraü hodiaii,
Miaj botoj ne eluzígas, kion komence igis timi min Ia
tre sciencoplena verko de Ia fama Tieckius: De rebus
gestis Pollicilli 26. I1i perdas neniom de sia povo. Sole
mia forto konsumígas.
Sed mi havas Ia konsolon, ke
mi uzis gin, ne senfrukte, por sekvi nevarian celon. Gis
kie atingis miaj botoj, mi pli funde, 01 antaü mi iu ajn
homo, konígis Ia teron, gian formon, giajn altajojn; gian
temperaturon, gian sangigantan atmosferon, Ia fenomenojn de gia magneta forto kaj Ia vivon sur gi, precipe
en Ia plantaro. La faktojn mi elmontris, kun kiel eble
plej granda precizo kaj laü klara ordo, en pluraj verkoj;
miajn konkludojn kaj opiniojn mi skize notis en kelke
da traktajoj. Mi fiksis Ia geografion de Ia interno de
Afriko kaj de Ia arktaj landoj, de Ia interno de Azio kaj
de giaj orientaj marbordoj. Mia Historio de la plantoj
de ambaâ mondoj reprezentas grandan fragmenton de
Ia universala plantaro de l'tero kaj eron de mia sistemo
de l'naturo. Mi opinias, ke en gi mi ne nur pliigis Ia
nombron de Ia konataj specoj per almenaü pli 01 triono,

sed ke mi ankaü alportis kontribuajon por Ia natura
sistemo kaj por Ia geografio de l'plantoj. Mi nun diligente laboras pri mia bestaro. Mi zorgos, ke antaü mia
morto miaj manuskriptoj estu deponataj êe Ia berlina
universitato.
Kaj vin, mia kara Chamisso, mi elektis kiel konservonton de mia mirinda historio, por ke gi eble post mia
foriro de Ia tero povu servi al iuj el giaj loganto] kiel
utila instruo. Kaj vi, amiko mia, se vi volas vivi inter
Ia homoj, lernu unue respekti Ia ornbron, kaj poste Ia
oron. Se vivo Ias vivi nur por vi kaj por Ia pli bona
parto en vi, tiam vi ne bezonas konsilon.

____~~"'~Q~=~a------

79

78

10) (p. 13) Pron. Hofman (~_): romantika
verkisto-komponisto;
detaIa artikolo pri li trovigas en Ia libra La Vendreda
Klubo (Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig 1921).
11) (p. 13) Pron.

Burgêirase (~_y): "Fortikkastela strato",

~2) (p. 14) La dua eldono
13) (p. 14) Tiun poemon

Notoj
1) (p. 10) Pron.Julius (' yy) Eduard (' yy) Hicig (~y): berlina verkisto, amiko kaj biografo de Chamisso.
2) (p. 10) Pron. Slemil (_~). Schlemihl, au pli bone Schlemiel,
estas hebrea nomo kaj signifas Teofilo au Amata de
Dio, En Ia popola Iingvo de I'judoj tio estas Ia nomo
de mallertaj kaj malbonâanca]
homoj, kiuj sukeesas
pri nenio en Ia mondo. Tia Sehlemihl rompas sian
fingron en Ia veêta poso, li falas sur Ia dorson, rompas
sian nazan oston, li êiam venas matgustetempe.
Schlemihl, kies nomo farigis proverba,
estas persono, pri
kiu Ia TaImudo rakontas jenan okazajon:
Li havis
interriIatojn kun Ia edzino de rabeno, lasas sin kapti
êe tio kaj estas mortigata.
La komento elmontras
Ia
malbonsaneon
de tiu Schlemihl, kiu devas tiel alte elpagi, kion êiu alia faras sen puno. (Chamisso)
3) (p. 10) kurtko [FGR], radiko enkondukita
de Ia tradukinto:
pola militista tuniko, F kurtke au kurtka, G Kurtka.
4) (p. 10) Barono de Ia Motte-Fouqué, pron. de (y) Ia (y) MotFuke (~_~): germana poeto, amiko de Chamisso, autoro de Ondino (trad. Myslik).
5) (p. 11) Pron. Kunersdor] (.~-yy).
6) (p. 11) Pron. Leopolâ (~w): germana formo de Leopotâo.
7) (p. 12) Pron. Nenhaüzen (v~y).
8) (p, 13) Pron. Gelertes Berlin (y~yy~): "Instruita Bertino", gazeto eIdonita de Hitzig.
9) (p. 13) Pron. Krulâenk (~y): angIa karikaturisto
kaj kuprogravuristo.

80

alajon de poemoj.
antaiírnetis

14) (p. 16) Pron. Jon (_) au, angle,
15) (p. 17) Pron.

(ekster 2 kaj 17 devenantaj de ia tradukinto)

havis
Chamisso

ai Ia tria eldono.

Gon (y).

Fani (~), malIongiga

16) (p, 18) Pron, Dolend (~_): anglo,
Ia unuan lornon.

formo

de Franciskino.

kiu en 1757 konstrukciis

17) (p.22)

Diversaj, troviganta] en Ia buêo de êiu vartistino,
valorajoj kaj talismanoj
de niaj popolrakontoj.
La kreviga radiko malfermas êiun pordon kaj disbatas
êiun seruron.
La nigra pego (Picus martius) gin
konas. Li konstruas
sian neston en kavaj arboj, kaj
oni devas stopi Ia aperturon,
post kiam Ia birdo elflugis.
Li alportos Ia radikon, por malfermi sian
neston; oni devas kapti lin, por gin havigi ai si. La rakontoj pri Ia mandragoro estas tre diferencaj.
Estas tre malfaeile,
havigi gin ai si; gi donas speeialan kapablon,
akiri trezorojn.
- Naskemaj moneroj estas kupraj moneroj, kiuj êiufoje, kiam oni
turnas ilin, demetas ormoneron.
- Rabtalero estas
talero, kiu êiam revenas ai sia mastro kunportante
Ia monerojn survoje tuêitajn, - La telertuko estas
tablotuko, kiu kovras sin per êiuj mangajc] dezirataj.
- La pendigila gnomo estas enbotela dlablo faranta,
kion -oni volas, k.aj donanta, kion oni postulas.
Oni
aêetas lin por mono, sed oni povas siaviee vendi gin
nur por prezo malpli granda, 01 oni mem donis. Lia
rajto estas, kiel proprajon kunpreni
Ia lastan posedanton, kiu jam ne povas liberigi sin de li, êar Ia
prezo farigis tro malalta. (Chamisso)

18) (p.25)

La Magia Ringo (Der Zauberring): verko de Fouqué
(v. 4).

19) (p.25)

Pron. Bendel (~y): Ia nomo
Chamisso.

de Ia servosoldato

de

81

20) (p.29) Faf(f)ner (!.v): lati Ia norda mitologio drako gardanta trezoron de oro.
21) (p.33) Pron. Reskel (!.v): angla vorto signifanta "fripono".
22) (p.34) Pron. Mina (~J: mallongiga formo de Vilhelmino.
23) (p. 66) Latina, pron. Justo (~_) judikio (_~~_) Dei (~_) judikatus (_~~v) sum (~); .,. konâemnatus (w~) sum:
Per Ia justa jugo de Dio mi estas jugita, per Ia justa
jugo de Dio mi estas kondamnita.
24) (p.71) sepmejlobotoj: boto], kiuj êe êiu paêo antaüenportas
sian posedanton sep mejlojn.
25) (p.76) Latina, pron. Slemilium (_~): "Schlemihl-ejo".
26) (p.78) Latina, pron. Tikius (~), De (_) rebus (!.~)gestis
(~) Polikili (~_): Pri Ia elfaroj de Knabo-Fingro,
Celita estas Tieck, Leben und Taten des kleinen Thomas,
genannt Dãumchen (Vivo kaj agoj de Ia malgranda
Tomo, nomata Dikfingreto).

82

ESPERANTOLITE~ATURO

LA VENDREDA

KLUBO

11 díversa],
originalaj
verkitaj
de Ia Vendredoklubanoj

H. A. LUYKEN,

P.B.E.A.

artikoloj
en Leipzlg.

Ko l e k t t r a ] de

Prof. Dro JOH. DIETTERLE
Dlrektoro

de Ia Esperanto-Instituto

por Ia Germana

Respubliko

Kun

portreto
de Oro Alb. Steche
kaj kelkaj desegnajo].
1921. 115 pago]. Broêurita eldono.
E N H AVO: Antaüparolo.
1. Paul Bennemann.
La
romantika
verkisto E. T. A. Hoffmann
kiel muzikisto.-2. Arthur
Oegen.
Instruo per laboro.
3. Oro Johannes
Oietterle.
Leibniz kiel "antaubatalinto
por nia ideou de
mondhelplingvo
- eraro! - 4. Ernst Franck.
Esperanto
kaj Ia Frey-ligo.
5. Walter
Lippmann.
Pri Ia Lingvaj
Respondoj
de Doktoro Zamenhof.
6. Alfred
Petzold,
La unuaj jaroj de Esperanto en Leipzig. - 7. Hermann
Rõssel.
Serioza laboro. - 8. Oro Emil Stucke,
Scienca
teorio de Ostwald pri Ia koloroj. - 9. Paul Wilhelml.
Pri Ia insulo Korfu kaj Ia imperiestra
kastelo Achilleion. tO. ElIsabeth
Wunderlich.
La êtata Saksa Esperantobiblioteko. - 11. Arthur Zealer.
Pri Ia Esperanto-movado
en Britujo depost Ia fino de I' mondmilito.
- Aldono
(Oro Dietterle).
Biografiaj notoj pri Oro Steche kaj resumo
pri liaj poresperantaj
artikoloj kaj alparoladoj.

êiu serioza Esperantisto legos kun granda
guo tiun modelstilan verkon.
jEN

KELKAj

VORTOj

EL

LA

RECENZOj:

" ••• Tre diversspecaj
estas Ia temoj donantaj
fakte »al kelkiu ion«.
Sed êiuj artikoloj estas zorgeme eUaboritaj kaj nepre legindaj.
Tre bona
estas Ia stllo de êiuj artikoloj kaj pura estas Ia Iingvo, kies vivanteeon
ni
splrite pereeptas
ka] sentas.
La libro rekomendàs
sin mem per sla boneco
lau enhavo kiij stilo. H
Esperanto Triumfonta
(1921, No 51).
" ••• Mi citis 'êiujn autorojn êar êiu uzâs elegantan , fluan , preclzan
Iíngvon, kiun onl legas kun vera guo; Ia modela stilo honoras Ia verkintojn."

Stranga Heredajo
Romano

originale

1922. 320 pago].

verkita

Broãuríta

kaj bindita

La romano

estas plena de okazintajo],
allogajo],
plena de sensaciafoj!
Gia enhavo kondukas Ia leganton tra Ia tu ta Eüropo kaj
Ameriko,pritraktas
religiajn kaj socialajn demandojn,
pacifismon, naciismon;
komercistajn,
teknikajn kaj
artistajn
demandojn,
okultismon
kaj spiritismon.
La tuton êirkaiías êarma amo-rakonto;
gin trafluas
glorigo de Ia Esperanto-movado
kun multaj aludoj
ai gia eminentularo.
La heroo de Ia romano estas
juna anglo, naturdotita per sugestiaj forto], li estas
perfekta parolanto, konvinkita kaj eminenta Esperantisto kaj - finfine - naskita detektivo kun êiuj
talentoj de iu Sherlock Holmes.
Nenio, neniu kontraiistaras
lin, êion li majstras
per Ia forto de sia homamo.
La romano entuziasmigas Ia leganton per majstre pentritaj vojagrakontoj,
per aventuraj kaj detektivaj okaz intajoj ; gi prezentas krom tio multvalorajn
kaj instigajn pensojn.
En tute: Vere esperantista
tendencromano,
kiu
igas Ia libron valora ai êiuj gesamideanoj
kaj kiu altiras ilian specialan intereson
per gia modela kaj flua stilo.

Esperanio (U. E. A., 1921, 9/10).

FERDINAND

HIRT

& SOHN-LEIPZIG

ESPERANTO·FAKO

FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG
ESPERANTO·F

AKO

Bennemann,

Paul:
TRA

Internacia

legolibro

Internacia

LA MONDO

I a parto: Por kornencanto],
Kun multa; bíldo] ka] muzlknoto],
1922. 2a eldono.
96 pago], Kartonita.
2 a parto:
Por progresínto].
Kun aldono de 4 kornponajo].
1922. 144 pago;, Kun 12 paga m uzika aldono. Kartonita.
-

Internaefa
Kantaro.
3 a eldono de Ia Esperantista
Kantaro.
Kolekto de 64 popolaj kantoj el 26 nacio].
Kun aldono de 3 fama; koncertarío] (Hãndel-MozartWagner) Tekstaro,
1922. 64 pago;.
Broêuríta.

-

-

____

Muzfka eldono.
Arangita de josef Achtélik,
orkestrestro
êe Ia opero en Leipzig.
1922. 80 pago], Broâurita,
Bindita.

iama

Dietterle, JOb.,

Prof. D-ro.: La Vendreda
Klubo.
11 diversa; originalaj artíkolo], verkíta] de Ia Vendredoklubano]
en Leipzig. Kun unu portreto
ka;
kelkaj desegnajoj,
1921. 115 pago;.
Broêurita,

Hankel, M.:

Sableroj.
Poeziajo] ka] skizoj, Kun portreto
de Ia altãatata aütorlno. 1911. 91 pago], Broêuríta.

Hebbel, Friedrich:

Gyges kaj lia rfngo.
Tragedio
kvinakta. El la germana originalo trad, P. Bennemann.
1916. 151 pago;.
Bindita.

Luyken, H. A., F.

B. E. A.: Stranga Heredajo,
Romano
originale verkita. 1922.320 pago]. Broâurita kaj bindita.

Moliere:

La malsanulo
pro fmago.
Komedio en tri
akto], EI Ia franca originalo trad. W. Velten.
1913. 98 pago;. Broêuríra,

Zabn, Ernst:

Svisaj rakontoj.
trad, Ch, Pulvers.1913.

FERDINAND

Ella germana originalo
68 pago;.
Broêurita,

Mondliteraturo

La kolekto estas submetita
ai Ia gvidado de Prof, D-ro
joh. Dietterle,
direktoro de Ia Esperanto-Instituto
por
Ia Germana Respubliko.
Gi enhavas nur Ia pie; famajn verkojn el êiu] naciaj
Iíteraturoj,
Nur tíuj tradukoj estas publiklgota],
kíujn
faris samnaciano]
de Ia koncernaj naciaj verkistoj.
Gis nun aperis Ia jenaj verkoj:
Volumo 1:
Ooethe, J. W. von: Hermano kaj Doroteo.
Eposo
idilia.
EI Ia germana
originalo
trad. B. Küster.
2a, korektita
eldono.
Kun antaüparolo
de Prof.
D-ro joh. Dietterle.
1922. 77 pago;. Kartonita.
Volumo 2/3:
Niemojewski, A.: 12 Legendoj.
EI Ia pola originalo
trad. B. KuhI. Kun antaiíparolo de Antoni Grabowski.
1911. 232 pago;.
Bindita.
Volumo 4:
Raabe, Wilhelm: La nigra galero, Historia rakonto.
EI Ia germana originalo trad. Prol. Dvro Fritz Wicke.
2a, korektita eldono.
1922. 64 pago;.
Kartonita.
Volumo 5/6:
Meier, E. L.: Kvin germanaJ noveloj de bone konata]
aütoroi (Rumohr- Kõrner - Seidl - GrilIparzer - Halm).
1914. 254 pago;. Bindita.
Volumo 7:
Chamisso, A. de: La mfrfnda historfo de Petro
Sehlemihl.
EI Ia germana
originalo trad. Eug.
Wüster.
1922. 84 pago;.
Kartonita.
Volumo 8:
Stamatov, O. P.: Nuntempaj rakontoj.
Ella bulgara
originalo trad. Iv. H. Krestanolf.
1922. 80 pago;.
Kartonita.
La kolekto
estas daiirígota.

HIRT & SOHN.LEIPZIO

ESPERANTO-FAKO

FERDINAND

HIRT & SOHN.LEIPZIO

ESPERANTO-FAKO

.,

c
I

1 '

~.L