Você está na página 1de 39

, .

i-' .S~
,,-
U··• •••
" >"
tO ~ ~
"
...c..,
!l!-

.iH
~ &:3
A. NIEMOjEWSKI

LEGENDO]
Kun permeso de Ia aiítoro
el Ia pola originalo tradukis

Broníslaw Kuhl

Kun antaüparolo de
Antoni Grabowsk.i

Dua, korektita eldono

ERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG /1923
E S P ER A NTO - FA K O
TABELO DE ENHAVO
Pa~o
Antaüparolo 7

cruj RAjTOj ESTAS REZERVATAj Tentistoj 11
Majlah . 35
Admono 48
Du disciploj 71

PRiSIlJO BREITKOPF &: HÃRTEL, LEIPZIG
~

ANTAÜPAROLO
A. Niemojewski (Iegu: Njemojeski), Ia aütoro de Ia
"Legendoj", estas talenta pola nuntempa verkisto, kiu
kolektis jam riêan rikolton de sia literatura agado.
Niemojewski publikigis unue serion da Iirikaj poezioj:
"Poezioj", "Subterajoj", "Promesita lando", "Brulrugoj",
"Polonia irridenta", "êefurbo", "Petegoj", "Urtikoj".
Cie en ili brilas bela arta formo kaj nobla tendenco,
sed specíale grandan talenton elmontris Niemojewski en
Ia poemoj, en kiuj li kantas pri Ia gojoj kaj suferoj de
la-Iaboristaj sferoj.
Poste Niemojewski verkis Ia dramojn : • Familio", "Tiu
tago", "Rokita", "Fabelo", kaj Ia rakontojn: "Leteroj de
frenezulo", "Legendoj" ktp. - Plue sekvis Iiaj literaturaj
• studoj pri Ia pola literaturo (Wyspianski) kaj bildoj el
sistemaj vojago] tra Eiiropo, Egiptujo, Palestino, Sirio ktp.
La frukto de tiuj vojagoj estis interalie ankaü du
volumoj da orientlandaj noveloj "EI sub polvo de [ar-
centoj" , kiuj formas en Ia literatura agado de I'aütoro
transiron de beletristiko aI precizaj studoj, êar Niemo-
jewski, komencinte kiel artisto , transforrnigis iom post
iom en scienciston kaj dediêis sin fine tute aI Ia kom-
para esplorado de religioj.
En tiu êi direkto Niemojewski tradukis unue verkojn
de Renan kaj el lingvo greka Ia Judan Militon de Jozefo
,
7
rtI'f,. .••.. -. - f~t/;l'~" -

Flavius, poste li publikigis serion da rnalplí grandaj Ni opinias, ke ankaã inter Ia esperantaj samídeano]
propraj studoj: "Historio de Ia Kruco", "Kreado de Ia Ia "Legendoj" estos volonte legata], ka] ni povas nur
mondo laii biblio", "Ou bibliaj arbo]", kaj en Ia lasta tempo gratuli Ia aütoron , ke li en Ia persono de Soro Kuhl,
aperis Ia grandega verko: "Dio Jezus·, kiun Niemojewski konata jam pro lia bela stilo esperanta, trovis tiel bonan
eldonís pole kaj en plivastigita propra germana traduko. tradukinton.
Tiun êi verkon Ia autoro kompletigis ankoraã per Ia Ant. Grabowski.
studajo: "Kial rapidis Ia discipIoj ai Emaus".
Niemojewski pruvas en ambaü lastaj verkoj Ia tezon,
ke en Ia evangelioj estas kaêita] astraj sistemoj, t. e. ke
ai Ia movado de evangeliaj personoj sur tero estas kon-
formaj Ia movoj de êielkorpoj en precize difinitaj periodoj.
NOTO
La aldonita] ilustrajoj multe plifaciligas Ia komprenon de Donante Ia permeson esperantigi Ia "Legendojn", Ia
tiuj interesaj malkaâo] , nepriparoleblaj plí vaste en Ia aütoro skribis ai mi:
kadroj de tiu êi arríkoleto. "Fine mi petas, ke Vi en ,Tentistoj' ~aDgu êle Ia
Kiel unu el êefoj de Ia pola] liberpensuloj Niemojewski vorton ,rabboni' je ,rabbi', êar tiam mi ne konis an-
redaktas de Ia jaro 1906 Ia organon "Mysl nie podlegla" koraü tiun êi iomon da hebrea lingvo, kiuo mi konas
(Penso sendependa). nuo, kaj ,vocativus' êajnis ai mi esti .nomínativus'."
Kelka] verkoj de Niemojewski estas tradukitaj en Tio estas Ia sola diferenco inter êiuj sinsekvintaj el-
diversajn lingvojn; ankaü nia esperanta literaturo po- donoj de I'pola originalo kaj Ia Esperanta traduko. Õiujn
\ sedas jam kelke da ili en lingvo internacia.
La nuna libro "Legendoj" konsistas el 4 poeziaj
aliajn nomojn au karakterizajo esprimojn mi penis kon-
servi - kiom tio nur estis ebla - senêange , por ne
rakontoj ka] bildoj el Ia vivo de Jezuo, sed tiu êi nomo, perdi Ia êarmoo, kiu karakterizas Ia tutan verkon,
kvankam li ,estas Ia êefa heroo, nenie estas dirita, sed La tradukinto.
lasita ai Ia konjektemo de Ia legantoj. Li kaj lia granda
verko estas traktataj diskrete kaj ili formas nur Ia kon-
dukan fadenon de serio da kolorai morbildoj el tiu epoko.
La êefan akcenton Ia aütoro metis sur Ia medion kaj sur
Ia manieron, kiel similaj ideoj gin impresis. Ne mankas
ankaü aludoj pri simíla] rilatoj en Ia hejmlando de I'
aiitoro , kiel ni vidas tion en Ia legendo "Tentistoj". -
Kvankam Ia temo estas elstudita, 'Ia novelista talento de
I'aútoro brilas en Ia legendoj plenforte. La tutajo vivas
kaj impresas potence Ia animon de Ia leganto.

9
8
TENTISTOJ
En Jerusalaim regis sufoka atmosfero. La mano de
Ia Landestro ekpendis super êiuj partioj kaj permesis
ai nenies kapo elkreski super Ia alteco de I'Roma lanco.
La homoj okupita] per metio, marêandistoj, 'procenteguloj,
riêaj mallaboremuloj, pensantaj nur pri Ia oportunajoj
de l'vivo, fine laboristoj kaj êiuspeca simplularo ne sentis
Ia pezon de tiu mano. Sed Ia klasoj superaj, konserv-
antaj en sia brusto Ia politikajn tradiciojn, dezirantaj
influojn, signifon kaj estrecon, rigardis per kolera okulo
Ia palacon de Ia Landestro, kaj ofte dum Ia noktoj, kon-
dukante sekretajn interkonsilojn, pripensis planojn, kiujn
Ia sekvonta mateno disblovis kiel nebulojn. Tiuj klasoj
sentis sian forton kaj sian malpovon. Ili sentis sian
forton, êar kuníginte kun Sinbedriono, ili havis Ia po-
tencon êerpatan el Ia Skribo, Ia vivan vorton de l'pastroj
kaj eminentan, riêecan situacion; do êirkaiíitaj ili estis
kvazaií per triobla gardmuro kaj neniu povis ilin ataki,
Samtempe tamen iIi sentis sían malpovon, êar tia situacio
ne sufiêis ai ili , kaj havante super si Ia singardeman
Landestron , ili oe povis fari unu paâon ekster tiun êi
trioblan muron de Ia okupita feliêa pozicio. La popolo
llín estimis, obeis kaj salutis Ia riêulojn; ili deziris, ke
tiu popolo je donita ordono sekvu ilin , kien ajn ili gin
koodukos. Sed tion ili ne povis esperi. La popolo
estís dormanta pulvo; sed i1i en siaj animo] ne bavis

11
signifon kaj fine ekscitíg! per êio êí ,kreante rilatojn,
eê unu fajreron, por gin eltiri kaj jeti en tiun pulvon.
kiuj sangis ilin en potencajn fantomojn, disvastigantajn
êerpante sian forton el Ia pasinteco, i1i ne havis ka-
Ia timon nokte, kiam êíu] ripozas, sed senfortajn dum
pablon rigardi Ia estontecon, ka] se Ia rilatoj farigus
Ia tago, kiam oni devas agadi.
por ili eê plej oportunaj, ekzistis inter ili nek unu homo,
êiusemajne i1i kunvenadis dum malfrua vespero êe
kapabla esti estro. I1i eê ne kreis al si idealon en tiu
Kajafas, kie ili interãangis-Ia plej detalajn kaj precizajn
êi direkto. I1i ek.posedis sole Ia arton malpermesadi,
sciigojn pri tio, kio okazis en diversaj urboj de Ia lando,
haltigadi, malrapidigi Ia fervorojn; i1i tamen ne scipovis
kaj eê pri tio, kio estas okazonta en Romo, êar ne mankis
montri Ia vojon, heligi gin per ideo kaj veki aI ago. Tio
ai ili rilatoj en Ia êefurbo de I'mondo. Poste tiujn êi
estis direkto sendirekta, kaêado de êiu lumo sub barel0,
sciigojn i1i diskutadis kaj eltiradis konkludojn. Dum tiaj
atendado kaj deziro malligi êiun nodon sen almeto de
kunvenoj oni ne diferencigis aferojn gravajn de malgrava].
l'mano. Kaj se iu ajn Ia manon intencis etendi, ili
êiu afero estis grava; tio dependis de gia kunigo kun
kaptadis lin , rekondukis, kaj eê tímis , vidante en li
aliaj sciigoj. Oni rakontis do ai si kun êagrenitaj vízago],
estontan despoton. La popolo tamen , kvankam sajne
en kiun Ia Roma Cezaro enamigis, kia estas Ia karaktero
gi estis senviva, kreis al si Ia idealon de l'estonta estro-
de tiu êi virino, kian influon si posedas je Ia estro de
Tiu ideal0 estis Mesjah, antaudirita de Ia profetoj. Kaj
l'mondo, kaj kiu ree êín influas. Oni pripensis tion, êu
tio estis vere ídealo de Ia popolo, sed ne de Ia superaj
Ia konsulo, sendita Iberion, favoras ilin , êu ne, kaj êu
klasoj, õar i1i tiujn profetojn martiradis kaj mortigadis.
ne estus pli bone zorgí, ke oni revoku tiun êi konsulon
Kvankam i1i ankau kredis, ke venos Ia Antaudirito, tamen
kaj sendu ai lia loko alian. Oni diskutadis ankaü êiun
inter ilia kredo ka] Ia kredo de l'popolo estís abismo.
detalon el la hejma vivo de Ia Landestro, kio en certa okazo
I1i komprenis Ia Skribon, Ia popolo gin sentis. La popolo
povus esti en Romo profitigata kontraü aii por li. Kajafas
atendis viron, instruantan pri tio, kio en profundo de aüskultis kutime tiujn êi interparolojn gratante per Ia
êies koro estis sentata; Ia popolo demandis neniam, el
ftngroj inter Ia dentoj kaj rigardis atente Ia parolantojn,
kiu familio Ia profeto devenis; gi atendis nur Ia agojn
kaj nur fine li prenis Ia voêon kaj per eksterordinare
kaj al ili nur kredis. Sed ili postulis, ke al i1i estu
sprita opinio solvis êiun problemon, eligante strange
montrita persono, ke Ia venonto, malferminte Ia librojn,
simplan konkludon. Nur Suten, unu el Ia plej grandaj
montru per Ia fingro sian ateston generacian, Ia kon-
riêuloj, scipovis iufoje lin konvinki, êar li posedis intelekton
senton de sia nomo kun Ia nomo de l'antaudiro, ke antaü
eble ankoraü pli spritan, grandan elokventecon kaj ankaü
êio li ne estu surprizo kaj ke li trovu ilin preparitaj je
maloftan sinregadon. Sed li estis homo ankoraü juna,
tia alveno. Dume pasis jaroj post jaroj, Ia popolo al-
apenaü tridekjara. Do li ne povis tiom scii, kiom sciis
kutimigis ai Ia nova ordo, kiu delonge farigis malnova,
Kajafas, kiu faligis lian rezonadon per simpla cito de
Ia malesperigo ekregis ílin êiam pli forte, gis fine' i1i
Ia okazintajo, pruvanta Ia malkonsenton kun Ia teorio
komencis, por sin plifortigi, proponi planojn, kapti avide
anoncata de Suten.
êiun sciigon, kiu antalídirus sangon• doni al gi troigitan
\ 13
12
.rero okazis antaü dekok jaroj dufoje, antaü dudek jaroj
Dum unu el tiaj kunsidoj Suten sciigis, ke rondiras
unufoje kaj antaã kvardek jaroj trifoje. Je tio êi 1evigis
en Ia urbetoj en akompano de kelkaj diseiploj [una rabbi,
Suten, jetis planken telereton, kiun li havis en Ia mano,
kiu kuracas per Ia metado de Ia manoj kaj vekas inter
kaj ekkriis forte:
Ia amasoj admiron. Kajafas interrompis seree, ke oni
- Tia afere okazis ankoraü neniaml
povus tin alkonduki en Ia templon, por ke li metu Ia
Kaj ree frutempe li forlasis Ia kunsidon.
manojn sur Ia kapojn de l'impostistOj, prenantaj jus de
La sekvontan tagon matene venigis lin Kajafas, ms
Ia popol0 novan imposton. Baldau tamen Ia interparol0
kun li en Ia gardenon kaj longe ili solece interparolis.
turnis sin eu alian direkton, êar iu alportis seiigon, ke
Post tiu êeesto êe Kajafas, Suten forlasis Ia urbon kaj
en Ia konsilantaro, êirkauanta Ia Cezaron, okazis gravaj
dum unu monato li ne aperis en Ia kunvenoj. Post
sangoj kaj eniris homoj nekonataj. Suten ne partoprenis
monato li revenis. êiuj lin êirkaüis kaj demandis, kie
en plua interparol0, kaj eê pli frue 01 kutime forlasis
li vojagis. Sed li donis respondojn elturnigajn aií eê
Ia kunsidon. Dum Ia venonta li tute ne êeestis.
tute silentis. Dume Kajafas sidigis sur sia loko kaj
Post du semajnoj li tamen venis ree kaj alportis
kontraü Ia kutimo prenis Ia unua Ia voêon.
pluajn sciigojn pri tiu rabbi. êar mankis seiigoj pli
Li komeneis rekte de tio, ke li estos parolanta pri
gravaj, do oni auskultis tian rakonton gis Ia fino. Li
tiu juna rabbi. êiuj farigis tre seivo1aj kaj kelkaj al-
certigis, ke rabbi ne nur okupas sin per Ia sanigado,
rigardis Suten-on, kiu sidigis pli malproksime, mallevis
sed ankau anoneas instruon, kiu ne êiurilate estas kon-
Ia kapon, kvazaü li ordigadis Ia pensojn kaj sin al io
senta kun Ia tradieia interpretado de Ia Skribo. Seiigo
preparis.
tiu maltrankviligis Annason, Ia bopatron de Kajafas, Ia
Kajafas parolis, ke Ia afero prezentigas iom alie, 01
p1ej a1tan en tiu 'êi jaro pastron, êar li estis tre postu1-
tio komenee ãajnis. La juna rabbi ne estas ia ajn tromp-
ema en Ia aferoj de l'interpreto de Ia Skribo. Li do
ao to, nek sorêisto, nek monkolektanto, nek li êajnigas
komeneis deta1e demandadi pri tiu instruo. Sed Kajafas
profetoo, nek anoncas aferojn eksterordinarajn, kiujo oni
ektusetis kaj ordonis al Suten rakonti sirnple tion , kio
devus kontraübatali, nek li celas 'estrecon, nek estas
okazis, kaj ne tíon , kion oni parolis. Suten komencis
bomo, ribeliganta Ia popolon. Sajnas tamen, ke Ia po-
do large priparoli, ke tíu rabbi akiris grandan famon
polo alígas al li, êar gi sekvas lin, aüskultas lian in-
êe Ia popo10, kiu tie kaj íe komeneas murmuri, ke li
struadon, êírkaüas lin per granda êatado, preskaü adoro.
estas Ia antaudirita Mesjah. Estas iuj kiuj for1asis Ia edzinojn kaj familiojn kaj lin
Tiuj vortoj elvokis grandan ridon inter Ia kunveno.
sekvas; Ia aliaj forjetis sian metion, por konstante esti
Eê Annas svingis Ia manon en Ia aero kaj ridetis kaj Ia
êe lia flanko. Rakontas homoj kredindaj, ke tie1 estas.
alia] diversmaniere komencis serei. Suten eksilentis,
Sed kredindaj bomoj povas havi ma1profundan rigardon
sidigis en angulo, sed estis tre kolera. kaj malfortan aiídosenton; ili povas vidi nur Ia e6kon,
Tiu êi sintenado turnis Ia atenton de Kajafas, kiu
sed ne Ia kaüzon, kaj admiri Ia fumon, ne rimarkinte
donis Ia signon, ke oni silentigu, kaj li diris, ke simila
15
14
~~~ --~--~----~-
Ia flamon. Sed tie ei ne temas pri tio. Rabbi estas
Cetere oni povus interkonsenti. Por tio tamen, por
viro de Ia popoIo kaj .tia homo estas bezona hodiai1!
Granda miro ekregis êiujn. IIi ne povis kompreni Ia movigi Ia amasojn en tiun direkton, oni bezonas estron,
Tiu estro povas esti nur tia homo, kiel rabbi ..•
argumentojn de Kajafas. De êiuj flankoj oni siegis lin,
ke li plikIarigu, kion li pensas. Sed tia estro devus ilin absolute obeí, Rabbi estas
homo el Ia amaso; li estas tamen' lati Ia rakonto _
Kajafas tamen lacigis kaj ne volis paroli pli longe.
intelekto ne subiganta facHe aI direktado de aliaj per-
Sed Ia sekvontan kunsidon li kunvokis ne por Ia venonta
sonoj. Sed li estas juna! La juneco forigas multajn
semajno, sed por postmorgai1. êiuj disiris en granda
malfacilajojn. Rabbi estas homo simpla, aI kiu devus
pensincítígo. êar ili komprenis, ke, se Kajafas tiel kon-
pIaêi Ia interrilatoj kun Ia plej altaj aferoj, se iIi alvokus
sideras Ia aferojn, do tio estas efektive grava. lin aI siaj celoj!
AI tiu sekvanta kunsido venis êiuj tre frue, kaj Kajafas,
stariginte kelkajn en Ia antaüêambro, por ke ili gardu La popolo atendas Mesjab-on kaj direktas Ia okuIojn
al , rabbi. Liaj faroj paroIas multe. Kvankam Kajafas
Ia servistaron, faris grandan paroladon,
tion ne kreçfas kaj Ia juna rabbi ankaü tíon ne kredas,
En tiu êi paro lado li prezentis Ia nunan situacion, ne
kaj êiuokaze ne devus tion kredi, kun Ia popolo tamen
êparante nigrajn kolorojn, nek mallai1dojn. Li elmontris,
Ia afero prezentas sin alimaniere. La popolo devas kredi
ke en tiu stato de l'aferoj neeble estas eê revi pri Ia
tion, kio estas bezona, sed ne tion, kio estas vera, La
forskuo de l'Roma estreco. La popolo ilin obeas, sed popolo povas kredi, ke rabbi estas Mesjab.
nur en Ia templo, se tamen ili ordonus al gi ataki Ia
AI tiu êi homo turnis Ia atenton Suten. Per tio li
gvardion de Ia Landestro, gi verâajne malobeus kaj ligitajn
pruvis, ke li posedas Ia okulojn escepte vigIajn kaj ke
kondukus ilin al Ia magistrato. Lerteco ne mankas al
li estas destinita al plenumo de gravaj agoj. Li do mem
ili, sed ili tute ne posedas Ia influon je Ia popolo. Mankas parolu Ia ceteron.
al ili homo. Tia homo povus esti tiu juna rabbi.
Ekregis profunda silento, êar êiuj eksentis, ke Ia afero
Poste li citis multajn ekzemplojn, pruvantajn, ke en
havas eksterordinaran karakteron kaj postulas multan
ordinaraj kondiêoj rabbi post kelkaj jaroj farigos Ia plej atenton por Ia prijugo.
populara viro en Ia lando. Nomo lia estos sonanta en
Suten komencis rakontí, ke de longa tempo li esploris
êies buêo], De ili dependas, ke tio okazu pIi frue .•.
Ia pasojn de rabbi kaj Iín iam iom ekkonis. Li citis
Se Ia amaso per lia pero transirus sub ilian influon,
muJtajn ekzemplojn de Ia influo, kían havas rabbi, kaj
Ia sendependeco estus jam duone akirita. Romo ne
konfesis, ke li estas certe Ia plej kapabla inteIekto ekster
havas grandajn profitojn eI Ia lando malriêa, multfoje Ia muroj.
jam rabita kaj tiel maIproksima. La Landestroj englutas •
Lia parolo estas frapanta, kvankam malJonga. Kien
grandajn sumojn kaj ofte estas malkaêata] iliaj mensogoj.
aJn li turnas Ia okulojn, elkreskas amasegoj, kvazai1 el
Por Romo certe maloportuna estas Ia akirajo, kaj ver-
sub Ia tero, kaj sekvas lin. Li akiris de Ia egiptaj ku-
êajne gi ne disverãus sangon por teni gin en siaj manoj.
raclsro] Ia arton meti Ia manojn kaj havas fortan okulon.
16 Niemojewski.
2
17

~
-
- -- ~--
..•..•..•..•
Suten vidis per propraj okuloj, kiel unufoje sub lia ri- La kunvenintoj konsentis je tio unuvoõe.
gardo sekigis figujo. Suteo estis veturonta jam Ia sekvontan tagon. Fru-
Sed li estas simplulo. Kittm êírkaüas lin Ia amasoj, matene Kajafas alvokis lín ankoraü unufoje êe sin kaj
li posedas Ia memkooscion. Oni ne scias tamen, kiel provizis per diversaj avertoj.
li agus, se li starigus antaii ilia kunveno. Li timis, êu Suten taügas por tiu tasko. Li konis tin
Li devas deziregi Ia estrecon, êar per siaj faroj parte de lá ínfanago, konis liajn preferojn kaj mankojn. La
li gin jam ekposedis. Estreco lia estas jam granda - preferoj estis grandaj, sed ankaü Ia mankoj gravaj. Suten
kaj tie Suten komencis paroli mokplene - eble gi ne ne estis kapabla diveni Ia karakterojn. De Ia plej jun-
trairus Ia urbajo pordegojn kaj tial tiujn pordegojn evitas; ecaj jaroj li vidis Ia hipokritecon kaj êesis kredi ai Ia
sed invitita gi kurblgos, apud ni gi elkreskos kaj jam virto. Li konfesadas tioo êi malkaêe kaj nur Ia personaj
revene ne penetros tra tiuj êi pordegoj. rilatoj êirmis lin kontraü Ia publika mallaüdo, kiu êiun
Pro tio do estas nepra bezono lin nuoe akiri. Suten alian certe ne estus evitinta. Suten opiniis, ke êiun
demandas Ia êeestantojn, êu i1i konsentas je tio. homon oni povas aêeti; li mem ja aêetadis êion: rilatojn,
La êeestantoj komencis murmuri inter si kaj turnis amikecon, fídelecon , eê amon profundan. Kajafas ne
Ia okulojn ai Kajafas. Tiu êi klare kaj precize konfesis, neis tion principe, sed êajnis ai H, ke trovigas esceptoj,
ke Ia akiro de rabbi estas afero treege grava. La kun- ke iafoje en junaj homoj ekaperas malêatado de Ia riêeco
veniotaro jesis. kaj eê de Ia estreco kaj influoj. Kaj rabbi estis ankoraü
Tiam Suten prenis ree Ie voêon kaj demandis, êu Ia juna. Sed koncerne Ia jarojn li estis preskaü samaga
êeestantoj permesas ai li interkonsenti kun rabbí, êu ne. kun Suten kaj por Ia 'sarnagulcj facile estas interkonsenti.
Kaj se i1i pli multe konfidus ai iu alia, i1i diru Ia nomon. Sed duaflanke dividas ilin ree Ia deveno kaj Ia mondo,
Kajafas donis signon per Ia mano, dezirante respondi. en kiu i1i edukigadls. Multo, granda multo da duboj
Oni eksilentis, kaj li parolis tiamaniere. venis en Ia kapon de Kajafas.
La afero, kiun ili pripensas, estas egale grava, kiel Suten aüskultante liajn admonojn, kurbigis Ia vizagon
dangera. Grava, êar gi igas esperi; dangera, êar gi mokride. Kiam Kajafas komencis paroli pri Ia nobleco,
minacas per proskripcio. Kiu estas tine tiu êi rabbi, li alrigardis tiel atente liajn okulojn, ke tiu enmetis Ia
tion neniu certe scias. Tíal do estas necesa escepta Hngron en Ia buâon, kaj komencis eltiradi el inter Ia
singardemo. Suten iras kun li paroli, Sed li nune parolu dentoj Ia restojn de l'mangajoj , rigardante Ia murojn.
kun li nur siaflanke, kiel viroeminenta, sed ne kiel ilia Suten sciis, kion li intencis. En fundo de I'animo H
reprezentanto. Se Ia afero ne prosperos, Ia sekreto havis jam Ia tutan planon preta, Ia planon pli largan kaj
dronos inter du paroj da okuloj; en Ia plej malbona pli profunden celantan, 01 Ia plano de Kajafas. En tiu
okazo elmetos sin ai dangero sole Suten. Se tamen plano rabbi devis esti pordo, tra kiu oni eniras Ia kon-
Ia afero iros bone, tiam estos tempo kunveni denove struajon. Sed ne Kajafas estis enironta tra tiu êi pordo.
kaj esplori Ia pluajn sekvojo. En Ia nunaj rilatoj pli sufoke estis ai Suten, 01 ee ai
18 2"' 10
Kajafas, 01 al êiuj kune. Suten sentis en si forton por La saman tagon vespere Annas venis al Kajafas. Ili
komenci Ia militon kontraü granda parto de I'mondo; komencis interparoli pri Ia vojago de Suten.
mankis nur aI li ilo milita. Tiu ilo estis farigonta Ia Annas laüdís- multe Ia sagon de tiu êi juna homo kaj
rabbi; Kajafas - povis en ekstrema okazo tiun ilon beni, skuis Ia kapon al êiuj flankoj. Kajafas gratis per Ia
se li volus . .. Li estis jam homo pasinta I fingroj inter Ia dentoj kaj dirís mallonge:
I1i êiuj estis laü Suten pasintaj. La tuta Sinhedriono, - Suten havas vízagon sur vízago,
Ia tuta pastraro, tuta aristokrataro, eê Ia scienculoj I Annas Ievis pro ekmiro Ia manojn kaj malfermis Ia
Suten sciis, ke parto de tiu êi malbeno pezas ankaü sur buâon, Kajafas ekklakis kelkfoje per Ia Iango je Ia
li. Li sola havis êi tiun konscion. êiuj ceteraj estis blindaj. palato kaj dentoj kaj daürlgis:
Sed tiujn sentojn li ne eligis eI Ia profundo de I'koro - Mi diris, ke li havas vízagon sur' vizago. La
sur Ia vizagon, kiu post mallonga rideto estis ree mal- ekstera vízago estas de ni konata; sed Ia suban ní ne
varma kaj senesprima, kieI nesurskribita pergameno. vidis. AI mi êajnas, ke tiu suba vizago estas alia.
Kajafas ripetis kun akcento êiun admonon kaj fine ko- Ekregis silento, dum kiu Annas mallevis Ia kapon kaj
mencis karesi Suten-on sur Ia vangoj kaj diris: gratis Ia orelon. Kaj Kajafas ekmurmuris kvazaü al si:
- Memoru pripensi êiun pason,. antaü 01 decidi. - Kiu scias, êu ne estas granda feliêo por ní, ke
Memoru prefere prokrasti 01 agi. Memoru prefere silenti Suten ne posedas Ia talenton de tiu rabbi!
01 paroli; prefere nenion fari 01 fari malbone ... Annas ree Ievis Ia kapon kaj Kajafas aldonis:
Suten komencis jam malpaciencigi. Sed Kajafas an- - êar se li posedus Ia talentojn de rabbi, tiam ne
koraü lin ne ellasis: li venadus al niaj kunyenoj, sed ni al liaj ...
\ . - Ekkonu lin. Esploru, kion li volas.· Trapenetru
lin, kio lin flatas. Trarigardu lin, antaü 01 kun li paroli ..•
Annas ankoraü ne povis kompreni kaj rigardis per
demandaj okuloj Kajafas-on, kiu finis:
Subite ti interrompis, alrigardis lin kaj ame êirkaii- - Li ne por ni iris interkonsenti kun êi tiu rabbi.
prenis: Li iris paroli por si. Sed li trokalkulis. Gis kiam mi
- Vi estos iam Ia êefpastro! vivos, ni ne estos venantaj al liaj kunvenoj! Sur mia
Suten en liaj brakoj deturnis Ia vizagon, ne povante maldekstra manplato estas skribite, ke mi vivos pli longe
deteni mokrideton. La dupinta êapo êajnis aI li efektive 01 tiuj, kun kiuj mi devas agi singardeme!
inda 'por Ia kapo de Kajafas. Li komencis jam revi pri Annas respondis maltrankvile:
Ia êapo kun oraj sagoj. -- Do eble li prefere ne iru paroli kun rabbi?
Kajafas, parolanta pri Ia dupinta êapo, êajnis al li esti Kajafas ekridetis:
homo blinda kaj tute .pasinta. - Li parolu kaj alkonduku lin tien êi. êar de tiam ne
Sed li disigis de li, kieI de Ia plej granda sagulo kaj li sola estos kun li interparolanta!
êefo de sia nacio. Li iris hejmen kaj post unu horo Ili disigis.
estis jam ekster Ia pordegoj de I'urbo. * .y. *

20 21
Jordano sange brilis en Ia subiranta suno. Giaj akvoj Fine li haltis sur Ia supro kaj sidigis. Tiam li êirkaü-
ruligis tra Ia fruktodona vaio, sur kiu kreskis palmo], rigardis Ia teron kaj Ia êielon,
figujoj kaj olivarboj, Tie estis kvazaü belega gardeno, La ter o ekdronis jam tute en Ia noktaj krepuskoj; sur
lando 'promesita , kie eble neniam larmo nebuligis Ia Ia êielo brilis kaj flagris Ia steloj, Rabbi rigardis tiujn
okulon kaj Ia tera doloro neníam povis Ia koron atingi, stelojn, lia brusto êveligis kaj li sentis strangan eks-
Sur Ia dekstra bordo staris areto da homoj kaj rigardis citigon de l'spirito.
malproksimígantan viron, kiu iris kun Ia ,kapo mallevita Sajnis ai li, ke Ia vasta tero estas êipo kaj Ia monteto
kvazaü en granda enpensígo. Tio estis Ia juna rabbi. Ia plej supra loko sur tiu êipo , de kiu Ia estro donas
Lia vesto blanke brilis longe inter Ia verdajo. Forirante Ia ordonojn ai Ia remistoj kaj ai Ia direktilisto, kien ili
de Ia rivero, li paêis komence per Ia vojeto, kondukanta devas nagi. Li sentis, ke li sola en tiu momento, mal-
Jerihon-on, sed baldaü li sin direktis dekstren. La arboj dormante sur tiu êipo , pripensas Ia vojon, sur kiu Ia
farigis malpli densaj kaj Ia verdajo malpli ofta. Fine êipo estos naganta tra Ia akvoj de I'mondo, kaj ke lia
Ia arboj kaj Ia verdajo tute malaperls kaj komencigís voêo, kiam gi aüdígos , estos obeata de êiuj remistoj
Ia dezerto. kaj direktilistoj. Lia voêo êerpis Ia forton el tiu brilet-
La tero, alterne rok- kaj sabloplena, posedis Ia flavecon anta êielo, el tiuj steloj flagrantaj kaj el êio êí, kio estis
malheligitan. Proksíme vidigis polvokolora] altajoj. Kiam supre kaj sube. Kaj kvankam regis Ia nokto, kvankam
rabbi eniris inter Ia rokojn, eho de liaj paêo] audigis Ia suna hei eco estingígis , li vidis per siaj okuloj mal-
surde, kvazaü iu per manplato batis Ia montflankon. proksimen, vidis malproksimajn okazajojn kaj komprenis
Poste Ia rokoj iom disigis, aperis profundajoj, abismoj ilían signifon.
kaj post ili dekliva pinto. Li rigardis ree teren, kaj en rigardo lia estis granda
Dume Ia suno subiris kaj Ia krepusko falis inter Ia amo kaj profunda sento de kompato. Tra Ia densa nokta
rokojn. La profundajoj farigis similaj ai nigraj makuloj. krepusko li vidis êion, kio dum Ia sensuna tempo okazadis.
Nur Ia pinto brilis ankoraií purpure. Rabbi direktis siajn Li vidis do Ia dormantajn en Ia domoj amasojn kaj
paâojn en tiun flankon. dormantajn sur Ia herbejoj paêtistojn. Li vidis plue
Irante li nek unufoje levis Ia kapon, nur rigardis Ia Ia senhejmulojn kaj Ia vivantojn en soleco pro Ia nigraj
teron. Iafoje el sub liaj piedoj elkurís Iacerto, jen ek- makuloj kaj pro Ia ulceroj epidemiaj.
ãancellgis sur Ia flugiloj verda bazilisko, jen serpento Kaj li rigardis pli profunden: li direktis Ia okulojn
eksiblis, jen aglo alte en Ia aero ekgrakis. en Ia korojn kaj en Ia spiritojn de l'dormantaj amasoj.
La supreniro estis laciga. Svito fluis de lia frunto Rigardante li ne ektremis pro tio, kion li vidis. Kaj
super Ia vangoj sur Ia barbon. Li spiris rapide, ne kvankam larmoj brilis en lia] okuloj, tamen li konsoligis.
haltante. La rugo foriris eI Ia roko, ka] Ia pinto ekdronis La koroj de tiuj amasoj estis simplaj kaj Ia spiritoj
en krepusko. Rabbi komencis paâi pli malrapide, êar Ia nedeziremaj; sed Ia manoj tremis pro peno kaj Ia malsato
akraj êtonoj povis en Ia mallumo vundi liajn piedojn. tordis iliajn intestojn.

22 23
Do li ne volis ilin jugi, sed deziris porti ai ili pli- rabbi rigardus sur tiun êi senfruktan rokon, tiam el-
faciligon, konsolon, forviêon de Ia larmoj, plifortigon de kreskus sur gi cedro. Sed rabbi ne deziras uzadi sian
Ia spiritoj ... forton por Ia surtera bono de Ia popolo ••.
Kaj Ia popolo suferas kaj atendas, Rabbi estas paêt-
Subite ekêajnis ai li, ke iu post li haltis. Li êirkaürigardis. isto: kial li sian aron ne satigos? Rabbi estas gardisto:
En Ia nokta krepusko sur Ia montpinto tuj apud li kial li enlasas tra Ia pordo malsston, mizeron kaj -
vidigis malprecize viro kun malhela vízago kaj brilantaj Romanojn? .
okuloj. Li observis rabbí-n kaj silentis. Satigu Ia buêon, kaj Ia manoj ne estos avidantaj Ia
Viron tiun li vidis jam kelkfoje. Depost ia tempo li fremdan bonon. Trankviligu Ia íntestojn , kaj Ia lipoj
sekvis Ia amasojn, kiuj akompanis rabbí-n de urbo ai urbo. ne estos ofendantaj Ia ordonojn de profetoj kaj sagulo].
êiu deziris ektuêí Ia vestojn de l'instruisto; li neniam Forta vi estas, direktu Ia pupilon ai Ia senfrukta tero,
alproksimigis. êiu petis konsilojn aii malkovris siajn por ke êiu êtono sangigu en panon kaj êiu terbulo en
vundojn; li silentis kaj tenis sin en malproksimo. noblan metalon; kaj ai tiu pano kaj ai tiu metalo etendu
Rabbi ne alvokís lin, Li tamen sekvis. Sekvis tra Ia manon nur via popolol ...
urboj, tra lagbordoj, tra Ia vaio de J ordano, tra lando Dirinte tion li etendis Ia brakojn ai Ia valoj.
dezerta kaj supreniris post li Ia monton. Rabbi kaãis en Ia manplatoj Ia vizagon kaj aüskultis,
Li alproksimígis nur dum Ia sol eco•. kiel li daiirigis plue kun êiam pli kaj pli granda fajro,
Longe li observis rabbi-n, fine sidigis apud li kaj ek- kvankam lia okulo estis malvarma, Rabbi-n ekregis mal-
parolis. Rabbi aüskultís liajn vortojn ne interrompante agrabla sento kaj li diris:
lin. Kaj li rakontis pri Ia tero, vastiganta sube, pri Ia - Vi turmentas min. Foriru!
amasoj dormantaj kaj ili~ mizero. Poste li konfesis, Sur Ia horizonto aperis ruga lunkorno. La êirkaüajo
ke li estas homo multpova, sed Ia riêeco ne gojigis lin. farigis ankoraü pli malgaja.
Li lasis siajn havojn malproksime kaj poste sekvis rabbí-n, La brilo falis sur Ia vizagon de rabbi kaj sur Ia vi-
por ekkoni, kion li pensas kaj faras. zagon de tiu viro, kiu eksilentis, se d ne foriris.
Kaj li ekvidis, ke rabbi plenumas agojn eksterordi- Rabbi konstante kaãís Ia vizagon en Ia manoj kaj liaj
narajn, kiuj mirigas Ia simplulojn. Sed li ne miras. pensoj forkuris malproksimen de Ia montsupro , sur
êar rabbi faris multe, ne tuêis tamen Ia plej gravan aferon. kiu li sidis, kaj de Ia viro, kiu ne deturnis .de li Ia
Li forigas Ia doloron. Sed tiu doioro revenos. Li okulojn.
forviêas larmojn; sed Ia aliaj aperos en Ia okuloj kaj Li pensis, ka] en lia enpensígo komencis lin êírkaü-
fluos sur Ia vizagon. Li levas Ia falantojn; sed ili fales preni granda malgojo pro Ia mizero de, tiu êi mondo.
ree sub Ia pezo de I'premo. Tiam tiu viro ekmurmuris denove:
Li vidis, kiel siatempe rabbi alrigardis Ia figujon, kiu - Vi kompatas per Ia koro, sed ne per Ia sago. Gis
sub tiu êi ardanta rigardo sekigis. Li kredas, ke se certa tempo vi estos nutranta per grandiozaj vortoj.
24 25
,

Tiam rabbi ekkoleris, turnis Ia brulantajn okulojn al Li preterpaãis Ia gardistojn êe Ia pordego kaj enms
tiu viro, kiu kaêis Ia kapon en Ia brakoj, levigíe, foriris Ia stratetojn. La amasoj vagadis êie; li observis illn kaj
de Ia monto kaj malaperis en maIlumoj. . penis memorfiksi êion, kion li vidis. Poste li preter-
paêis Ia palacojn de riêuloj kaj denombris grandan kvanton
Rabbi ekspiris. Sajnis al li, ke kun tiu viro forfIuis da ili. Poste li preterpaãis Ia domegon, en kiu staris
ia nubo, kiu kovris la teron. La Iuno iris supren kaj parto de l'soIdataro, destíníta por Ia gardado de l'urbo.
iom heligis la dezerton. La nokta birdaro komencis Fine li ekvidis sesdek turojn de Ia fortikajoj kaj Ia vag-
rondfIugi super Ia montoj. Tie kaj ie audigis grakado. antajn sur Ia muroj postenojn. Li ekvidis potencon kaj
Rabbi-n êírkaüis maltrankvileco. riêecon, tiujn êi fortojn mondregantajn kaj diktantajn Ia
La griza lunkorno "ekpendis sur Ia êielo kaj poste legojn, lau kiuj Ia homa gento estis vivonta. Poste li
komencis ree mallevigt al Ia tero. Gi rugetigis, fine trapaêis Ia palacon de Ia Landestro, reprezentanto de
ekbrulís kiel fiamo de torêo. La dezerto farigis êiarn I'Roma potenco. Tiam tiu êefurba bruego, tiuj belegaj
pli malgaja. Rabbi levígís , malsupreniris de la pinto domoj de Ia riêuloj, tiuj militistaroj, tiuj fortikajaj turoj,
kaj komencis rondiri inter Ia rokoj. êio êi ekêajnis al li ia monto, kiu kusigis sur lia vojo,
La maltrankvileco kreskis en li konstante. Li vidis monto, kiun li antaüe ne vidis, pri kiu li neniam pensis
antaü si kvazaü vojon pendantan en Ia aero. Gi estis apud Ia lagbordoj, predikante al Ia simplula amaso, sanig-
I dekliva, dornoplena, surãutita per gruzoj de akraj êtonoj. ante Ia malsanulojn kaj fortigante Ia fallntojn. Ekregis
Sajnis al li, ke li vidas malantaü si en Ia ombroformoj Iin granda malgojo ; li direktis siajn paêojn al Ia templo,
multenombrajn homamasojn, ke li montras al ili tiun eniris sur gian tegmenton kaj tie ekploris, Kaj jam Ia
\ teruran vojon, mem iras antaüen, ke la amasoj kun timo nokto kovris Ia urbon.
forigas, ke neniu lin sekvas ... Sur Ia êielo ne brilis steloj. Malhelaj nuboj kovris
jen ree êajnis aI li, ke ia maro superakvígas Ia dezerton, Ia bluajon. êirkaue estis maIgaje, terure. La surda
kaj li kun Ia ombraj amasoj staras sur Ia bordo. Li templo faris impreson premegantan. Rabbi mallevis Ia
starigas Ia piedojn sur Ia ondoj, paêas sur Ia akvoturnoj ; vízagon aI Ia muro kaj liaj Iarmoj fluis sur gi.
Ia ombroj kun etenditaj manoj jetas sin post li. Sed Tiam aüdigis malantaü li flustrado.
sub iliaj piedoj disigas Ia movigemaj akvoj, Ia amasoj - Vi ne obeis min . . . Ne kredis al miaj vortoj ...
enfalas, dronas ... Vi trairis Ia landon de Ia dezerto gis Ia muroj de l'templo
Blanka' tagigo fortimigis Ia viziojn. Rabbi êirkaürigardís, kaj Ia larmoj ekfluis el viaj okuloj .. ~ Sed alie vi an-
kaj poste, erarigante Ia discíplojn pri Ia vojo, komencis koraü ploros l
trairadi Ia landon, kie li ankoraü ne estis konata, urbojn, Ree staris malantaü li tiu viro. Rabbi ekkonis lian
kie li ankoraü ne predikis, nek sanigadis. Li observis voêon, sed ne turnis Ia kapon al li. Kaj tiu daürigis plue:
atente Ia homojn kaj ilian vivon. jam krepuskigís, kiam - Malforta vi estas . .. Pli malforta, 01 vi pensis • . .
li haltis antaü jerusalaim. Dubo mordas vian animon . .. êu vi vidis Ia gvardion

26 27
unu nokto li suriris ree tiun deklivan supron.
kaj Ia palacon de Ia Landestro? . . . êu vi vidis OIaJn
momento tiu viro aperis êe lia flanko.
logejojn! . .. Kion vi signifas kaj kion fari vi povos?! ...
malkovris tutan sian êildon, Gia brilo super-
Rabbi komencis tremi. La flustrado kreskis en Ia
mallumoj. erton gis Ia randoj de I'horizonto, sur kiu
- Ankoraü dek mil mizereguloj sekvos vin . .• An- nlarla 1'.1010 arbaro.
koraü dua dekmilo da kripluloj etendos al vi Ia mal-
Iam Ia viro turnis Ia brilantajn okulojn al rabbi kaj,
tendlntelmbnu manojn aI malproksimo, diris perforta voêo:
sanajn ,brakojn . .• Kaj kio poste? Kio plue?! ...
- En Ia sagujo de bonintencoj viaj mankas sagoj ..•
MI alparolis vin dufoje, sed vi ne obeis mio ...
VI obl.rvla propraokule Ia landon vastigantan inter Ia
Eble malgraü tio Ia almozulaj amasoj ne dorsturnos sin
dezerto kaj Ia muroj de I'Sankta Kastelo . .. Eble jam
de vi . .. Sed vi mem - kion vi faros plue? . ,. Tio
estas por malsanuloj kaj blinduloj, tio por mizeruloj ...
nune vi komprenis, kio estas Ia mondo kaj kio devas esti
tluj, kluJ volas gin regi ... Observu ankoraü kaj pripensul
Sed por homoj sanaj, komprenantaj Ia vivon kaj ne pov-
Rabbl rlgardis Ia malproksimon. Kaj Ia viro daürigis:
antaj morti?.. Kaj se vi anoncas Ia regnon ne de
Vldu tlujn valojn, urbojn, fortikajojn, gardistojn ...
tiu êi mondo, kial vi venis? . .• êu komprenos vin Ia
Vldu tluln amasojn nudajn kaj vestitajn, mizerajn kaj
vivantoj kaj sekvos vin?.. Revemulo vi estas! Ri-
rle.Jn . •. Vidu tiujn tendojn, palacojn kaj kastelojn ...
gardu malsupren el Ia altajoj de tiu êi templo I En mal-
10 el kuAlgos êe viaj piedoj, êio obeados vin, se vi
espero jetu vin per kranio kontraü Ia rokoj, kaj se
Adojnoj' destinis vin kaj kiel ilon vin elektís , tiam tie mln sekvosl
Rabbl lulkigis Ia frunton.
profunde atendos vin Ia brakoj angelaj, kiuj vin prenos
kaj delikate starigos sur Ia tero, ho revemulo! ' ..
MI donos al vi Ia estrecon super êio êi, êu vi
íídas? Mi donos Ia regadon super tiuj teroj kaj super
Rabbi turnis sin en tiun flankon, de kie fluis Ia mur-
tluj gente]! . .. Klinigu al mil Faru, kion mi ordonosl
muro, kaj ekrigardis. En Ia krepusko vidigis malprecize
beadu mlnl
Ia figuro kun brilantaj okuloj, Gi penis per rigardo
Sed rabbl jam ektuêis lin per sia rigardo kaj, levinte
kontraüstari al rabbi, sed post momento mallevinte tiujn
flore Ia kapon, ektondris:
brilantajn okulojn gi turnis sin al Ia êtuparo kaj mal-
For, tentlsto I Estro vi estas de malsato kaj soifo,
aperis en krepusko.
vlpi vi pOVIlS mizeron, sed Ia homan animon vi ne [un-
osl For]
Rabbi forkuris el Ia urbo.
Kaj 11 restis sola sur Ia monta supro.
La nokto renkontis Iin ree en Ia dezerto, en kiu li
rondiris pro Ia distrigo de I'pensoj. Pasis matenoj kaj
vesperoj kaj li, ne tuãante mangajojn, vagis inter Ia rok-
• '" •
fendoj, apogis iafoje Ia frunton kontraü Ia rokêtono] kaj Post monato Kajafas sidis dum bela posttagmezo en
dronis en enpensigo. ardeno kaj al Ia malplej juna filo diktis leteron al

28 29
iu komercisto en Romo, kiam oni sciigis Iin, ke venis - En kia ceio? - murmuris Suten.
Suten kaj deziras lin vidi. - Veturas maljuna Haleus, intencas veturi Semil kaj
Kajafas interrompis tuj Ia laboron, Ia filon forsendis Johaja. Mi instigas ankaü Annas-on. Sole grizaj kaj
kaj ordonis konduki Suten-on en Ia logejon, kien li bal- Ia plej estimataj kapoj! .
daü mem venis. Suten ne povis kompreni, kio tute Kajafas-on ne mir-
Suten estis en. malbona humoro kaj silentema. Sur igis, êar dum lia foresto okazis en Ia situacio gravaj
lia vizago vidigis lacígo. Kajafas êirkaüprenis lin; Suten sangoj. Li do komencis al Suten klarigí,
respondis per malvarrna êirkaüpremo de liaj brakoj. - Ni ricevis el Romo nerefuteblajn pruvojn je tio,
Kajafas ekmaltrankviligis. ke Ia nuna amatino de I'Roma Cezaro estas hebreino.
- Vi farigis malgoia, filo - li diris, sidigante Iin apud Si devas esti certe treege nobla virino. Cezaro ekkonis
si kaj proksimigante Ia vizagon ai Ia lia, por Iin pli bone âin dum festeno êe sia plejamato Sejan, kie si ludis en
alrigardi. Ia horo. Alia amato, nomata Makro, plifaciligis Ia al-
Suten silentis. proksimigon kaj hodiaü si estas unua virino en Ia êef-
- Kio do okazas kun tiu sorêísto, kun tiu saniganto, urbo de l'mondo.
amato de I'amasaêo, stelo matena de I'kripluloj? - ek- Suten farigis malpacienca.
demandis Kajafas kun iom moka rideto. - Kiel do tio êi nin koncernus? - li ekkriis incitite.
Suten ne respondis. Kajafas atente Iin observis kaj - Kiel tio nin koncernus, Suten? Vi sovagigis en
parolis êiam pli moke: tiu barbara lando inter Ia sorêistoj kaj mizeruloj! Kiel
- êu ne ekvidos Iin mia okulo? Kiam do aperos tio nin koncernus? .. Veturas delegitaro, por inter-
Ia estro de estontaj armeoj niaj? Kiam ti kolektos legio- konsenti kun si. Si influas Cezaron kaj povas pro tio
nojn, forskuos Ia regadon de I'Romanoj, Ia landon savos multajn servojn ai ni fari. Kio kun vi okazis, Suten?
kaj Ia regan sceptron metos en niajn manojn? Mi vin ne rekonas!
La vortojn "regan" kaj "en niajn manojn" li prononcis Kaj eltirinte Ia fingron el Ia buão, li komencis kap-
kun aparta akcento. Suten kuntiris Ia brovojn, silentis skui. Suten kuntiris moke Ia vizagon kaj parolis, ak-
kelkan tempon, fine diris seke: centante êiun vorton:
- Mi eraris. Tio estas homo malgranda, - Nu, nu, grizaj kapoj de Ia popolo, seriozaj mal-
- Do eble eê pli bone - ekridis Kajafas, fermetante junuloj, pastroj kaj êefpastroj veturas serêi protekton êe
Ia okulojn. - Sed vi, Suten, iel ne tre feliêe kulturas malêastulino . .. Ankoraií ni ne havis ion similan!
Ia politikon... Vi persekutas sur dezerto iun sorê- Kajafas kaptis Iian manon.
istaêon, kiam ni tie êi okupigas pri epokaj aferoj. - Tfi! - ekkraêis Suten, forigis malestime Ia brakon
Suten svingis Ia brakojn. Kajafas komencis grati per de I'maljunulo kaj eliris.
Ia fingro inter Ia dentoj kaj poste diris: Kajafas turnis sin al li en Ia sego, rigardis Ia pordon,
- êu vi ne intencus vojagi Romon? kapskuis.

30 31
- Jen frenezulo I - li murmuris, ne provante ekregi - La popolo esprimu sian indignon.
sian miron. - Kaj tia homo volas okupig! pri politiko.
Li signodonis. Simon klinigis profunde kaj eliris
Li ekridetis kaj skuis Ia kapon. rapide. Kajafas alvokís Ia servísto]n, por ke ili kon-
- Kion li deziras de ni? - li murmuris kaj ankoraü
duku Iin al Annas, kiun li volis ankoraü unufoje instigi
unufoje komencis pripensi Ia aferon de l'delegitaro. aI Ia partopreno en Ia deligitaro de popolaj êefoj, vetur-
- Kion li deziras de Ia grizaj haroj de Semil, Johaja, ntaj aI Ia plej fama malêastulino, por per si influi Ia
Haleus ka] Annas? . •• Kion li deziras de tiu êi bona Roman imperiestron.
hebreino, kiu sin donis aI Cezaro? ...
- Li estas dangera frenezulo! - li decidis fine.
En tiu momento haltis êe Ia sojlo Ia servisto ka]
anoncis, ke venis Ia templestro, kiu estis nomata Simon.
Kajafas ordonis lín enkonduki. Simon estis tre pala, MAJLAA
liaj mano] kaj lipoj tremis. Li profunde klinigis, kaj Apud Ia bordo de I'Tiberiada maro vivis ermite mizer-
Kajafas demandis pri Ia kaüzo de Ia alveno. ulo, nomata Majlah, viro iam tre saga, eminenta
Simon sciigis per indignigita voêo, ke Ia popolo kaptis kaj posedinta multajn êafarojn. Sed kiam Ia ulcero]
antaü Ia templo malêastulinon, êirkaüís êin kaj volis malferrnigis sur lia korpo, kiam Ia naüza malsano faris
êtonmortigi. Sed malhelpis Ia gvardio de Ia Landestro, lin abomeninda kaj infektema, Ia amikoj kaj flatuloj for-
defendante Ia virinon. Okazis do interbatígo , al kiu lais de li, senigante lin de signifo, Ia paêtistoj ka] eko-
venis multego da homo], Dume aperis Ia dekuriono kaj, nomoj forêtelís liajn arojn kaj lia sago dum Ia malsano
por trankviligi Ia popolon, sciigis, ke li ordonos al Ia kaj malriêeco perdis êiun viglecon. En tiu sago restis
gvardio forlasi Ia virinon, se Ia pastro] êin kondamnos. penaü tiom, por kompreni Ia tutan vantecon kaj pere-
Oni devas rapide decidi, êar povas okazi batalo inter mon de homaj klopodo], senfundan malbonecon de
Ia popolo kaj Ia gvardio. l'mondo kaj neesploreblan mokon de l'sorto.
Li finis kaj atendis Ia respondon, Kajafas komencis MaIsana MajIah sidis dum Ia tutaj tagoj apud Ia bordo
plej trankvile grati inter Ia dentoj per Ia fingro, poste I'Tiberiada maro, rigardante Ia sulkigintajn vastajojn,
li ekklakis per Ia lango kaj demandis: ndo post ondo alkuradis, êvelis, êprucis kaj maIaperadis.
- Kiel sonas Ia sesa ordono? aj vidante tiun dissaltadon de Ia ondoj Majlah ridis
Simon recitis Ia tekston. maldoIêe kaj lia malfermita buêo flustris:
- Kaj kion parolas Moseo en Ia Skribo? - demandis . Jen Ia homç l
ree Kajafas. Kaj ree: ,
Simon ripetis tri tekstojn, Tiam Kajafas levigis, - Jen sortoj liaj!
etendis Ia dekstran manon gis Ia alteco de I'frunto ka] Kaj ankoraü:
diris seríoze: . Jen penado homa ka] ceIo atingita!
32 NJomojewski. 33
Tiujn êi vortojn li ripetadis dum Ia dissaltado de êiu dlssaltis sen postesigno. Kaj maldolêe li ridis pro penoj
ondo kaj ridis maldolêe, kapskuante. Nur kiam Ia mal- kaj klopodoj de tiu êi ondo homa; li deziris êpruci sur
sato komencis lin turmenti, li rampis laülonge de I'bordo, ln sian puson el Ia gutetantaj ulceroj, por ke gi su-
kolektante kaj englutante, kion Ia maro el sia profundo feru kaj vantecon sian komprenu.
eljetis sur Ia sablojn. Tamen foje unu boato albordigls, kaj en gi sidis fiê-
La noktojn li pasigadis en tendo, kovrita per sekaj kaptisto, nomata Petro. Okupita per riparado de I'reto,
folioj. Li kuêis sur arbara musko kaj gemis, kaj Ia li ne tuj rimarkis Ia uIcerkovritan homon. Nur kiam
dormo kutime nur por mallonga tempo fermadis tiajn tlu êi komencis maldolêe ridi, li turnis ai li siajn sim-
palpebrojn, forigante Ia memoron ,pri Ia suferoj. plulajn okulojn kaj, elirinte sur Ia bordon, komencis lin
Ofte Ia songo pli multe lin turmentis, 01 Ia maldormo. kompati.
êar ofte âajnís al li dum Ia dormado, ke li kolektas Majlab respondis al lia] kompatemaj vortoj per moko.
konkojn sur Ia bordo, dísgratas siajn vundojn, por ke Tamen Ia fiêisto ne ekindignis, sed sidigis sur Ia sablo
ili estu pli multa]. apud li.
Jen ree êajnis ai li, ke li per tremantaj manoj êerpas Tiam Majlab komencis paroli kaj montris ai li tiun
Ia salan marakvon kaj versas sur siajn vundojn, por ke ~l dissaltadon de Ia ondoj kaj poste ridis maldolêe, kap-
i1i pli forte doloru. skuante. Poste li montris Ia blindecon homan, trempis
Kaj ankaü ãajnis al li, ke li promenas en vasta Iando, Ia fingron en sia sekrecio kaj êmiris per Ia puso Ia
per Ia puso de siaj vundoj êmíras êiun pordon, por ke vizagon de l'flêisto. •
Ia tuta homaro suferu kaj vantecon sian rimarku. Poste li eksilentis kaj observis atente.
Tiel pasis varmegaj someroj, bela] aütunoj, pluvecaj Sed Ia flêísto respondis, ke ne êio en Ia mondo estas
vintroj kaj florantaj printempoj. Forgesis Majlab, ke li vanta, ekzemple Ia boneco. Poste li rakontis, ke li ne
estis iam riêa, ke li guis estimon ka] posedis alian pens- ftmas infektigon, nek tiujn ulcerojn, êar li konas viron,
manieron. Sajnis ai li, ke li naskigis kun Ia ulceroj, ke li kiu, ektuãinte per siaj manoj, cikatrigas Ia vundojn gut-
uaskigis en mizero kaj soleco kaj ke liaj nunaj pensoj ntajn kaj forigas êiujn ulcerojn.
faris kun li vojagon de lulilo tra Ia longa vojo de I'vivo Majlab kapskuis kaj ridis respondante:
gis Ia bordo de Tiberiada maro. - Post paso de semajno vi alnagos en tiu êi boato al
De tempo ai tempo, kiam li sidis sur Ia bordo, ri- mi kun Ia peto, ke mi fordonu al vi duonon de Ia tendo.
gardante Ia dissaltantajn ondojn, rigardo lia falis sur Ia Sed Ia flâisto respondis:
rondnagantajn boatojn fiêistajn. La homoj aidantaj en - Venos tempo, kiam el buêo via malaperos ne nur
. i1i enprofundigadis tagmeze Ia retojn kaj eltiradis ilin ulceroj, sed eê tiu maldolêa rido.
el Ia maro vespere. Dirinte tion li Ievigis por fornagi. Sed Majlab al-
Majlab observis ilian metion, kaj kiam kun Ia prok- rampis al li kaj 'ãmirls per Ia puso liajn piedojn. Post
simiganta krepusko i1i malaperis, âajnis al li, ke ia ondo tio Ia fíêísto permesis al li êmiri ankaü Ia ambaü manojn.

34 3· 35
Majlab êmiris ilin, poste li smiris Hajn palpebrojn, buâon Tiam Majlab komencis ridi moke kaj alrampinte ai Ia
kaj orelojn. ftAisto êmirís ree per Ia sekrecio de siaj ulcero] lian
Poste li alrampís sian tendon kaj Ia fíãisto fornagis. frunton, palpebrojn , vizagon , buãon , bruston, manojn
Nokte levlgis granda fulmotondro kaj [etis sin sur Ia kaj piedojn.
akvojn de l'Tiberiada maro. La ondoj kreskis kaj kun Poste li sidis longe ~ur Ia bordo, gis Ia boato kun Ia
granda bruo dísverêigis sur Ia bordo, êprucante blankajn Râisto malaperis en malproksimo kaj Ia nokta mallumo
êaümojn sur Ia altajojn kaj trovigantajn tie arbojn. La kovris per Ia krepusko Ia maron kaj teron.
maro ekmovígis gis Ia fundo. La nuboj volvigís tiel Ôíutage sidadis Majlab sur Ia bordo de I'Tiberiada
malalte, ke Ia ondoj preskaü ilin atingis. La ventego maro, observante Ia ondojn. Sed Ia boato ne aperis
jetadis sur Ia maron kaj dronigis Ia rondflugantajn birdojn. kaj Ia fiêisto Petro ne albordígis en Ia golfo. Tiam
La akvoj eljetis sur Ia bordon grandan kvanton da mal- Majlab komencis ri di ankoraü pli moke kaj goji maldolêe,
vivaj fião] kaj diafanaj moluskoj, Dum tio Ia tondroj ke almenaü unu lia songo estas plenumita, ke alrnenaü
kaj fulmoj dissemis tian teruron en Ia naturo, ke Ia unu homon li infektis per Ia pus o de siaj ulcero] kaj
bestoj arbaraj komencis mugi timeme kaj Ia vulturoj tlel montris al li Ia veron de l'homa ekzistado.
ne kuragis bekmangi Ia fiêojn , kovrantajn Ia malsek- Pasis kvin tagoj, poste ses kaj sep tagoj. Tamen fine
igitajn sablojn. Ia okan tagon vespere Ia boato aperis sur Ia akva horizonto,
Majlab pensis, ke Ia ondigintaj akvoj ensorbis Ia boaton proksimigis rapide kaj direktis gin unu homo.
de l'flãisto kaj lin dronigis. Kiam alvenis Ia matena Majlab komencis ridi.
brilo kaj Ia fulmotondro kvietigis, li alrampis sur Ia bordon Sajnis al li, ke li vidas ãvelintan kaj rugigintan vi-
kaj observis Ia ondojn, êu ili sur Ia teron ne eljetos agon, 'okulojn plenajn je timego kaj ke tra Ia malprok-
restajojn de l'boato kaj Ia kadavron de I'homo. ai mo atingas lin jam Ia varma spiro. Li observis avide
Õirkaü Ia tagmezo montrígís en malproksimo boatoj kaj ridis.
kaj Ia sidantaj en i1i flãistoj enprofundigis Ia retojn en Kaj jam li vidis apud si sur Ia sabIoj de I'bordo
Ia maron, Vespere unu boato albordigis. Majlab ek- klinigintan mizerulon kun malfermitaj vundoj, rigardantan
vidis en gi Ia konatan fiêiston. kolere Ia dissaltantajn ondojn kaj ripetantan Iíajn vortojn.
Do li demandis lin, kie li pasigis Ia nokton. Li vidis jam tion kaj ridis.
La flâisto respondis, ke sur Ia maro, êar dum Ia tago La boato glitis sur Ia akvoj kíel birdo, kiam gl, eten-
li riparis Ia reton, kaj nokte Ia akiro estis mirinde abunda. dinte en Ia aero Ia flugilojn, flugas ai Ia tero. Staris
Majlab respondis je tio, ke li merisogas, êar nokte en gi Ia fíêisto Petro kaj serêis per Ia okuloj du êtono]n,
ondegis Ia akvoj kaj estis granda fulmotondro. inter kiujn li povus enkonduki sian sipeton.
La fiãisto rediris, ke efektive Ia ondoj komencis esti Kaj haltiginte gin, kíel li intencis, li suriris Ia bordon,
iom malkvieta]; sed tiu viro, pri kiu li jam rememorís, proksimigis al Majlab kaj anoncis, ke morgaü kunvenos
eliris el Ia boato sur Ia akvojn kaj ilin trankviligis. tie êi multaj fiêkaptistoj kun siaj familioj kaj ankaü

36 37

,
.•

homoj de aliaj metioj. Li aligu ai iIi kaj aüskultu Ia La fisisto ekridetis lastafoje kaj malaperis.
vortojn, kiuj ai tiu kunveno estos diritaj. Majlab vekigis kaj pripensis tion, kio sajnis al li en
Li ne finis ankoraü paroli, kiam Majlab alrampinte Ia songo ; poste li ekdormis denove,
komencis tu si liajn piedojn, manojn, vízagon, vangojn, Kaj en tiu dua endormigo sajnis aI li, ke li sidas apud
palpebrojn kaj orelojn. Diligente li esploris kaj rigardis Ia marbordo kaj observas Ia dissaltantajn ondojn. êiu
kaj observis kaj al siaj okuloj ne volis kredi. auteto de l'akvo estas homa kapo. Ondoj da tiuj kapoj
, Tiam Ia fiãisto diris: alkuradas, disverãigas sur Ia bordo kaj de Ia sablo levigas
- Sekrecio de viaj ulceroj ne infektos min kaj baldaü amasoj da fiskaptistoj, kiuj rapidas profunden en Ia landon.
infektos jam neniun, kvankam tien êi multaj alvenos kaj Kaj Ia akvosuprajo ne malgrandigas , ne malaltigas, nur
pri via tendo ili aüdís, Ekkredu nur al tiu, kiu estas naskas novajn ondojn senfine kaj seninterrompe.
sim pia kiel mi kaj kiu alie instruas 01 vi. Majlah vekigis kaj pensis longe pri sia dua songo,
Dirinte tion li fornagis kaj Majlab enrampis sian tendon. klan al gi doni klarigon. Tiam li ekdormis Ia trian fojon.
La nokto venis per mallumaj paãoj, sed li ne povis ek- Kaj en tiu tria songo sajnis ai li, ke li staras apud
dormi. Doloro terura lin turmentis, sed li ne ekgemis. Ia bordo kaj observas Ia elirantajn el Ia maro fiê-
Li aiidis Ia bruan dissaltadon de l'ondoj sur Ia bordo, kaptistojn. Subite li rememoris, ke kiam li ne havis
sed jam ti ne ridis. tlujn ulcerojn, li estis tre simila al kelkaj el tiuj homoj.
Ia dubo vagis en lia kapo kaj erarigis êiujn liajn Tio pripensigis lin kaj li komeneis kun pti granda atento
pensojn. Li ekmiris, ke Ia flêisto ne infektigis kaj ke observi Ia etirantajn el Ia marakvoj fíêkaptistojn. Tiam
ti alkondukas amasojn ai Ia bordo, kiun êiu evitis. ekregis lin granda miro, êar ju pli multe da homoj el-
Poste li fermis Ia palpebrojn kaj êajnis al li, ke tiu lradis, des pti granda farigis Ia simileco. Fine sajnis
stranga fiêisto vizitis lin kaj sidigis êe Ia eniro en Ia aI li, ke estas ti, kiu en senfina nombro da figuroj eliras
tendon. el Ia marabismo kaj rapidas en Ia profundon de l'lando.
Li do komencis demandi: Tlam ti vekigis kaj ne povis kompreni, kion tiuj êi tri
- De kie vi havas, flãísto, tiun kvieton de I'animo? longoj povus signifi kaj kia estus ilia klarigo.
Sed Ia fíêísto nur ridetis. Kaj demandis lín Majlab Lá sekvintan tagon ti frumatene alrampis Ia bordon
plue: ka; rigardis gis Ia tagmezo Ia akvohorizonton. La vundoj
- De kie vi havas, flâisto, tiun indiferentecon kontraü brutis; interne ti sentis febron. Li ekploris,
Ia vundoj kaj ulceroj? Salplenaj larmoj, fluante sur Ia ulcerkovritaj vangoj,
Sed Ia fíêísto ridetis konstante. Kaj demandis lin pligrandigis liajn dolorojn. Sed jam li ne rezonis mokride,
Majlab ankoraü: Jam Ia moko forlasis lian animon. Restis nur tie mal-
- De kie vi havas, fiêisto , tiun sagecon, kiu antaü- lojo deziranta kvietigon. Li ploris konstante.
diras aferojn eksterordinarajn kaj gisatendas ilian plen- La maro kuêigis kvazaü glata lazuro êiela, La suno
umon? etendis sian oran bruladon super Ia mondo. La folioj

38 39

..
pendis senmove sur Ia arbo], La arbaraj birdoj ekdormis markis, ke, se li malzorgas sian servodevon, tiam homo
sur Ia branêoj, dezirante dormeti dum Ia tagmeza varmego. bona faras anstataü li tion, kion li ne plenumis. Ri-
Ka] li ploris senêese. markinte tion, li komencis êiam pli multe mallabori kaj
Vespere eksvarmis en malproksimo Ia boatoj kaj sam- fine tute êesis farí, kion li devis. Kaj li rimarkis ankaü,
tempe sur Ia bordo komencis aperadi aretoj da virinoj, ke dank' al tio Ia rilatoj inter sinjoro kaj servisto plene
maljunuloj kaj infanoj. Ili sidigadis sur Ia sablo, sur 8angigis. Kaj tio, kion li rimarkis, estis vera. Homo
êtonoj, sur kuêantaj trunkoj de I'renversitaj arboj. Miris prudenta farigis sinjoro kaj homo bona servis to. Dume
Majlah pro tio, ke neniu lin evitis, sed êiu per rideto okazis milito. Proklamis gin homo prudenta,êar li
kvazaü ion antaüdiris. precize kalkulis, ke li posedas sepoble pli multe da milit-
La boatoj alnagis ; Ia flêisto] miksigis kun Ia virinoj, istaro kaj pli bonajn armilojn, do ke li povas sendangere
maljunuloj kaj infanoj. Poste Ia maljunuloj kaj virinoj ataki Ia malamikon kaj rabi Iian bienon. Vane homo
sidigis en Ia boatoj kaj Ia viroj ekokupis Ia bordon. Kaj bona aI li tion malkonsilis. Vi estas homo bona, diris
oni vidis kapon apud kapo êe Ia terlimo de I'marakvoj, tiu, do vi abomenas Ia sangoverson ; sed mi estas pru-
kvazaü Ia giboforma tero konsistis nur el kapoj. Tiutempe denta kaj vidas, ke Ia pligrandigo de Ia fortoj estas ne-
unu boato foriris iom de Ia bordo kaj en gi sidis du homoj. cesa. La milito eksplodis. Sed en Ia unua batalo homo
La unua estis Petro Ia fíâisto, kaj Ia dua - viro nekonata. prudenta ricevis gravan vundon en Ia kapo, falis de sia
La vizago de tiu viro estis mírinde kvieta kaj Ia okuloj êevalo, kaj Ia miJitistaro, piedpremante Iin, íris kontraü
turnigis tiel, kvazaü li êiun per iIi tuãetis. Krom tio Ia malamiko. Kuãis do tiu homo prudenta sur Ia kampo
estís en ili granda heleco kaj sago kaj komprenemo de en sufero kaj soleco kaj dume Ia estro, kontenta pro
Ia aferoj. Majlah ne povis deturni Ia rigardon de tiu tiu êi okazo, ke Ia sinjoro sur Ia kampo mortos, el nenie
vizago. Kaj tíu viro sidís en Ia boato, apogínte Ia barbon havante helpon, venkis Ia malamikon, forprçnis Iiajn
sur Ia mano, kaj observis Ia bomojn kunvenintajn sur trezorojn kaj proklamis sin rego de arnbaü popoloj. La
Ia bordo. Tiam Petro Ia fíêkaptlsto eltiris Ia remilo nel militistaroj juris aI li fidelecon kaj oni trumpetanoncis
Ia akvo, sidigis ankaü en Ia boato kaj mallevis Ia kapon Ia pacon. êiuj revenis aI siaj okupoj. Post ia tempo
sur Ia bruston. aperis sur Ia sojlo de bona .horno mizerulo peteganta,
Ekregis silento, interrompata nur per delikata plaüd- ke li belpu lin kaj akceptu kiel serviston eê por Ia plej
ado de I'akvoj kontraü Ia boatrandoj. malaltaj servoj, ke li nur do nu aI li tegmenton super
Post momento eksonis de tie voêo; Majlah haltigis Ia kapo ka] pecon da pano por nutrigi, Kompatigis
Ia spiron. La vortoj fluis tra Ia aero kaj disiris inter homo bona, enkoridukis lin en sian domon kaj lavis kaj
Ia hornoj kunvenintaj sur Ia bordo. bandagís liajn vundojn kaj poste dividis kun H Ia panon.
Tiu stranga viro predikis alegorion pri bomo prudenta Tiam homo prudenta, kiu estis fariginta mizerulo, tre
kaj pri bomo bona. Homo bona estís sinjoro kaj bom o miris kaj parolis aI homo bona: mi estis via servisto
prudenta lia servisto. Sed baldaü homo prudénta ri kaj ne obeis vin; mi ekposedis Ia regadon super vi kaj

40 41
al alia] amasígis kaj etendadis Ia manojn. Tiam Majlab,
trem ante per Ia tuta korpo kaj blinda pro Ia larmoj en Ia ADMONO
okuloj, komencis rampi al Ia plej granda amaso. Jam
li ne vidis, kio êirkaii Ia boato okazadis. Super li etend- i estis grandioza figuro. Giganta kresko , forta nuko
igis brakoj, aüdigis plej dorlotaj vortoj ; ondo da amaso kaj potencaj brakoj rememorigis tion, kion Ia tradicio
proksimigis al Ia bordo, kaj li en gia fundo rampis sur rakontis pri Ia formoj de Samson. Grandega vizago kun
Ia sablo, spiregante kaj plorante. Tiamaoiere li prok- randaj, brunaj okuloj, agIa nazo, longaj lipharoj kaj iom
simigis al Ia bordo kaj trovinte sio êe Ia rando de Ia riza, preskaü Ia zonon atinganta barbo faris majestan
boato levis Ia okulojn. La homoj eliris jam el Ia êipeto, Impreson. Liaj vestoj estís multekostaj kaj diverskoloraj,
kaj Ia rigardo de tiu stranga homo falis sur lin. Ia kapon kovris turbano eI Ia plej valora teksajo, Li
Majlab transrampis Ia boatoraodon, rampis sur Ia bretoj paãis êiam tre malrapide, kaj trairante Ia urbon al neniu
kaj levis Ia vizagon kovritan per vundopuso kaj larmoj ; espondadis je Ia salutoj. Fiero kaj konscio pri Ia super-
lia ulcerkovrita buêo movigis petege. eco antaiiiris tin, dispelante Ia popolamason.
Kaj tiu stranga homo etendis Ia manon ai li ka] metis Li estis nomata Joel. En Sinhedriono oni uzis lin
Ia manpIaton sur lian kapon, kiun neniu kuragis ektuêi, preclpe por Ia celoj de I'reprezentado. Li proklamadis Ia
Majlab ekgemís: verdiktojn, antaülegadis Ia decidojn kaj donadis Ia admonojn.
- Kompatu je mi, Sinjoro. Stariginte en Ia templo sur Ia estrado, li aspektis
Tiam li aüdis super si: randioze. Lia profunda voêo similis Ia sonon de I'bronza
- Forigita estu de vi Ia doloro ... trumpeto, kiun skuis Ia spiro de Ia pIej kapabla artisto.
Kaj Majlab êesis suferi. a enhavo de lia] paroloj estis antaüe precize formulita.
- Forigita estu de vi Ia maIbeleco ... Joel nenion bezonis aldoni, nenion forigi, Tiujn paro-
Kaj fermígis Ia vundoj de Majlab. ' lojn verkis homoj lertaj en Ia juro kaj mirinde konantaj
- Forigita estu de vi via malkredemo ... Ia lingvon. Joel antaülegís iliajn vortojn per sia bel-
Kaj Majlab sanigita kaj forta falis singultante vizagen. ga voêo, aldonante al ili seriozon per Ia figuro. Do,
Petro Ia fiãisto enmetis Ia remilon en Ia akvon, Ia boato kiam 11 ekparolis, Ia amasoj sílentigís kaj aüskultis, kaj
malproksimigis de Ia bordo kaj de Ia amasoj, ekbruis elu silabo faladis profunde en ilian animon. Õíujn do
Ia marondo, kaj Majlab konstante ploris. verdiktojn, anoncojn, admonojn kaj alvokojn, etirantajn
Tiam li eksentis ree Ia manon sur sia kapo kaj geme de Siohedriono, Ia popolo êiam kunigis kun Ia figuro
demandis: de Joel, supozante, ke li havas Ia plej grandan signifon
- Kion vi deziras, Sinjoro, de mi? Inter Ia sepdek anoj de I' Alta Konsilantaro. Joel post
Eksonis super lia kapo: Ia tempo komencis havi ankaü tiun opinion, kio estis des
- Kredu al Ia boneco kaj faru ai aliaj, kiel mi al pU facila, ke en tiaj momentoj, kiam ti parolis al Ia
vi faris. popolo, Ia aliaj anoj asistis kun Ia plej granda estimo,

44 45
prezentis Ia pergamenon kaj servis lin, por tiamaniere al- Kaj ankau mi dankas vin, Sinjoro, ke vi donis al mi
doni al tio, kion li parolis, pli grandan graveeon. reskon grandan, figuron belegan, kiu elvokas estimon
Ekkredis do joel aI sia granda sageco kaj aI eseepta de l'popolo, Ke vi donis al mi viglan prudenton, koron
sia signifo. Li ekkredis kaj sentis sin senmezure feliêa. Doblan kaj belan voêon •.•
Nenio konfuzis Ia fonton de liaj pensoj. Fama lia riê- Ke vi permesis al mi esti justa, ne mensoganto, ne
eeo multobligis êiutage. Liaj infanoj estis sana], riêaj, trompisto, ne kalumniulo, ne adultulo, ne blasfemanto
estimataj kaj ankaü feliêaj. Kaj êajnis al joel, ke, kiun ií nekredemulo •..
Sinjoro elektís, al tiu li donis bienojn terajn, por ke li Kaj ankaü mi dankas vin, Sinjoro, ke vi elektis min
povu volon Lian plenumi. aI' Sinhedriono, ke vi faris mio jugisto, kiu jugas aliajn,
Kaj âajnis al li ankaü, ke Ia malriêuloj estas viktimoj mem ne estante jugata •.. "
de propraj pekoj au de Ia antaüulaj kulpoj. Sen kulpo Kaj ankoraü mi dankas vin, Sinjoro, ke vi ne faris
kaj peko neniu povus esti, laii lia opinio, malriêa. Li min homo el Ia amaso, malriêa, malbona, stulta, ne-
sentis en si nenian kulpon kaj estis riêa, kaj el inter honesta ••.
tiu mizera simplularo êiumomente oni iun kondukis al Ke vi min faris nek paêtisto , nek êarpentisto, nek
Ia jugo kaj punis. La jugisto joel sciis, kiom estis da barelisto, nek azenkondukanto, nek buêisto, nek mar-
êtelo], kiom da kalumnioj, kiom da adultoj, kiom da sen- I e&ndisto de Ia oferbestoj, nek servis to, nek impostisto,
bezona alvokado de l'nomo Sinjora. Li seiis, kiom klol estas tiu, kiu tie post mi brustofrapas kaj devas
okazis da trompoj kaj malpiajoj, kiom da ateneoj kontraü paroli: Sinjoro, kompatu min pekulon ...
Ia fremda edzino kaj naskigoj nelegaj, kiom da proeentego Kaj kiam mi enrigardas min, gojas animo mia kaj
kaj falsa atestado. Kial Ia kulpuloj devenis nur el Ia dmiras vin, ho Sinjoro, pro via sageco, pro via per-
mizerularo? Kial nek unu devenis el inter Peru sim ? fekteco, pro via dispono kaj divido de unuj homoj de Ia
La ideo de l'amaso kunigis en lia kapo kun Ia ideo de aliaj ...
l'rnaljusteco. Li malestimis tial tiun amason, same kiel Do, êar vi tiel kun mi agis, mi vidas vian favoron
li malestimis Ia pekon. kaj observos vian ordonon kaj estos punanta êiujn, kiuj
Specialan tamen malãaton li sentis kontraü Ia impost- ntau mian jugistan vízagon estos alkondukitaj.
istoj, kiuj estis famaj pro Ia malhonesteeo. Sed li mal- Gloro al vi, Sinjoro en altajoj! Vi estas, kiu. min
êatis ilin ankaü tial, êar neniam li sukeesis elturnigi de kreis kaj al Ia homoj donis kiel ekzemplon! Do Ia nomb
Ia imposto, kiun li senlime malêatis pagi. via ne pereos en Ia popolo, êar Ia filoj de filoj miaj
En Ia templo li aperadis kvarfoje dum Ia semajno kaj dankados vin pro mi kaj sur Ia altaroj bruligos Ia ofe-
pregls per tiaj vortoj: rojn, kiujn Ia popolo alportos ... «
"Mi dankas vin, Sinjoro, ke vi kreis min joel, filo Poste li forlasis Ia templon kaj revenis tra Ia urbo
de Azdraê riêa homo, filo de Haskiel riêa homo, filo de bojmen. êiuj faris al li Ia vojou, kaj li paêis êirkalíihl
jakob riêa homo ... per sia gloro kaj perfekteco, fiera, trankvila, neênncelebln.

46
Okazis, ke mortis lia maljuna patro, Azdraâ, preskaü Tiam joel atiris Ia paãtiston kaj ankoraü unufoje or-
centjara, 10ganta en jerihono, kie li posedis multajn donis ai li, forpeli Ia aron kaj kun gi foriri, êar ti inteneas
bienojn. joel nun devis vo;agi tien, por Iin entombigi, iM bani en tiu êi loko.
fari Ia ordonitan penton kaj ekposedi Ia heredajon. La paêtisto, kuêante, respondis, ke ti tion ne faros,
Plaêis al li tiu urbo, kuêanta apud unu el Ia flank- êar guste en tiu loko li enpelos baldaü Ia aron en Ia
riveroj de jordano. La êirkaüajo estis ravanta. joel riveron, por gin trinkigi kaj lavi.
restis tie pli longe, 01 li antaüe inteneis, kaj ofte dum Joel demandis Ia paêtiston, êu li konas lin? Tiu re-
Ia vesperoj entreprenis sola promenojn en Ia arbaroj spondis, ke li tu te ne seias, kiu li estas. Do joel diris
kaj valoj. Lia famo eê tien penetris. Kaj êar Ia log- ai li sian nomon. La paêtisto eê ne ektremis.
antoj konis Ia vasteeon de liaj bienoj ka] Ia nekalkul- joel komeneis Iin insulti, kio tamen eê plej malmulte
eblajn riêajojn en Ia ãafaroj, do gasto tia estis objekto ne influis Ia paêtíston. Do li demandis, en kies servo
de senêesa respektado. li estas. La paêtísto respondis, ke en Ia Azdraãa, Je
joel-on laeigis iom Ia ovaeioj, des pli, ke Ia morto tio joel ekkriís, ke tiaokaze li servas êe li, êar Azdraê
de l'patro profunde lin impresis. Malofte li pensis pri mortis, kaj ti estas Ia heredinto. Li do ordonis al Ia
Ia momento, kiam li adiaüos Ia mondon. Nune li ek- paêtisto, plenumi tuj Iian volon, minaeante forpeli Iin el
vidis subite, ke en Ia êtuparo de l'generacioj tuj antaü Ia servado. Sed Ia paâtisto respondis, ke li ne konas
Ia êtupo de joel putrigis kaj rompígís Ia êtupo de Azdraã, lin, sed nur konas Ia êafaron, do kiel longe Ia êafaro
Ôírkaiiblovis do lin kvazaü morta malvarmo. Li volis estos donita ai lia gardado, tiel longe ti estos faranta
forgesi tion, kaj serêi aliajn pensojn meze de palmo], tion, kio estas bona por gi, sed ne tion, kio estus agrabla
figujoj kaj arbaretoj. Li komeneis eê enprofundigadí en por Joel.
Ia landon gis Jordano, kaj tiam li rajdís sur azeno kaj Joel ekmiregis. Similan malobeemon ti renkontis
kunprenis Ia azenkondukanton. neniam. La plej poteneaj homoj en Ia êefurbo klinis
Dum unu el tiaj ekskursoj li forlasis Ia kondukanton antaü ti Ia kapojn, Ia popolo aüskultis kun estimo liajn
kaj Ia azenon en Ia arbaro kaj mem iris gis apud Jor- vortojn, Ia pastroj prezentis aI li Ia pergamenojn - kaj
dano, por gui banon. Sed êar li forte êvitígís, tial sidig- jen subite ia paêtisto el apudo de jordano kontraüstaras
inte sur Ia bordo, li sin ventumis. . ai li, kaj krom tio ankoraü lia servanto, mizerulo, simplulo,
• Tiam li rimarkis proksime paêtiston, kiu ripoze kuêis, kiun li povis êiumomente laüvole ·forpeli!
kaj Ia âafaro proksimigadis ai Ia loko, kie sidis Joel. La kolero ekregis lin kiel fiamo. Li demetis Ia supran
Do li ekkriis al Ia paêtísto, ke li forpelu Ia ãafaron veston, kaj, estante forta, li déeidis senprokraste puni
kaj mem foriru. La paêtisto tamen ne ekmovígís pro Ia kuragulon,
lia kriado. Li proksimígis do ai li kaj jam estis etendonta Ia
Joel levigis kaj komeneis alvoki Ia servíston. Sed tiu manon ai Ia kuêanto, kiam subite alsaltis vilhara hundo
videble ne aüdis, êar li ne aperis. de I'paêtisto , jetis sin ai liaj piedoj kaj komeneis tiel

Niemojewslti. 4 49
48
boji kaj dentgrinei, ke Joel estis devigita reiri kaj forpeli je tio rediris unu el tiuj viro], ke ili ne selas, al kiu
gin. apartenas tiuj paêtejo] , ke neniel tio ilin interesas, êar
Li postulis de Ia paêtisto , ke li Ia hundon alvoku, 11I raras nenian malutilon, sed kolektigas , por aüskulti
kriis, ke H akuzos lin pro Ia havado de hundo, kiu lu Dian vorton.
estis generale malêatata, Sed Ia paêtísto, ne turnante eê Ia joel diris al ili sian nomon. Sed ili respondis, ke
plej maIgrandan atenton je H, komeneis plendavoêe kanti: tlu Domo havas por i1i nenian signifon. Do H rakontis
"Iras aI popolo sia, iras blanka, brilanta kaj pura. - pri sia rango en Ia êefurbo kaj en Sinhedriono. I1i
Iras malriêa kaj sen seeptro kaj sen krono kaj sen rediris, ke li revenu tien, kaj tiam eerte êiu donos aI
skarlato ... li Ia konvenan respekton. Sed tie êi êiuj estas egalaj
Sed en Iiaj okuIoj forto, kaj en Ia voêo poteneo, kaj antaü Dio, kaj ne ekzistas homo, kiu estus pli alta 01 •
sur Ia frunto vero, kaj en Ia koro amo alIa popoIo ... Ia alia]. Plí alta estas nur tiu, kiu al ili paro Ias , ilia
Iras jam, iras savonto, iras antaiidirita, iras Mesjab. 1" instruisto.
joeI dume forkuris tiom, ke lin Ia hundo ne plu joel ordonis senprokraste alkonduki al li tiun instru-
persekutis, sed, reveninte aI sia sinjoro, kuâigis êe lia iston. Sed i1i respondis, ke i1i tion ne povas fari, êar
kapo. La voêo de l'paêtísto audigis sur Ia vaIo inter Ia instruisto parolas al Ia popolo, kaj oni ne devas lin
Ia paImoj, inter Ia kanoj riveraj kaj kuris sur Ia akvo. malhelpi,
joel komeneis aüskulti, kaj Ia vortoj de I'paêtista kanto Do komeneis joel ilin ankaü insuIti kaj estus eê
Iin pripensigis. levinta kontraü ili Ia manon; tamen li timis Ia amason,
En tiu momento li aüdis bruon de voêoj. Li turnis kiu estus ilin verãajne defendinta kaj aI li farinta mal-
Ia kapon kaj ekvidis sur Ia proksima monteto amason bonon. Li kontentígis nur per tiu insultado, ne âparante
da homoj, kiu arigis kaj sidigis, Sur Ia supro de I'monteto malestimajn vortojn, je kio ili ne respondis, sed kunmetinte
kreskis alta kverko. Sub tiu kverko sidis ia viro mezaga, Ia manojn sur Ia brustoj, klínígls antaü H kun respekto.
Li estis turnita al joeI dekstraflanke kaj estis videbla Vidante, ke tiamaniere li ne sukeesas, li enmetis Ia
sur Ia fono de l'suno, kiu jam klinigis aI subiro. manon sub Ia supran veston kaj eltiris el Ia saketo du
La paêtísto lasis Ia hundon gardi kaj mem iris aI Ia monerojn, por doni al êiu po unu. Sed ili retiris,
monteto kaj miksigis kun Ia amaso. êio êi mirigis multe levante Ia manojn supren kaj sciigante, ke Ia donaeon
Ia Ioganton de l'êefurbo. Do H survestinte ree Ia supran i1i ne akeeptos.
veston, komeneis iri al Ia monteto. Kaj kiam li proksim- Tiam joeI diris, ke li prenos ilin en sian servadon
gis al Ia amaso, venís renkonte al li du viroj kaj, ek- kaj donos bonegan salajron. IIi respondis, ke ili ne
vidinte liajn riêajn vestojn kaj 'belegan turbanon, demandis, povas konsentí, servante al sia instruisto.
kion li tie êi deziras? Do joel demandis, êu tiu instruisto estas riêa, kiajn
Li respondis, ke pli guste li devus ilin demandi, kion li havas bienojn kaj kiom da êafaroj? Ili respondis, ke
ili faras en liaj bienoj kaj paãtejoj? li posedas nenion kaj estas tiel malriêa kiel ili.
50 4· 51
Joel alrigardis jen unu, jen Ia alian, ne komprenante. - Mi ordonos ligi tiun êi vian instruiston, konduki
- Do tiu instruisto via havas neniajn bienojn, kaj en Ia urbon, sendi ai Jerusalaim, mi ordonos tin jugi,
vi ai li servas? - li demandis. Ikurgi, ordonos lin .•.
- Ni servas lin - ili respondís. - Nenion vi, sinjoro, faros ai li, se li je tio ne kon-
- Kial? Por kio li povas viu bezooi? Kiel li pagas, sentos.
nenion havante? Joel eksitentis. Li estis efektive senforta. Rigardinte
- Li pagas nenion ai ni kaj ni nenion postulas; êar do unufoje ankoraü unu kaj Ia alian , li ekkraêis kaj
kvankam ni nomas nin lia] serviste], tamen ne ni ai li, revenis al Ia rivero.
sed li al ni faras servon. Li decidis tamen, reveninte urbon, espIori tiun êi
• - NenieI mi komprenas vian parolon! aferon. Dume li serêis Ia azenkondukanton kaj alvokis
- Ni ne miras, êar ankoraü viaj okuloj ne estas mal- lin en Ia arbaro, Li ekrigardis Ia sunon; gi jam kaãis
fermitaj kaj Ia oreloj ne malêtopitaj, sin trans Ia monteto. Li vidis, kieI Ia arnasoj disigis
- Eble vi estos ilin al mi maIfermantaj? - ekkriis kaj maIaperis. EI Ia monteto deiris Ia paêtisto, enpelis
malestime Joel. Ia safaron en Ia riveron, banis gin, kaj poste kun gi
- Ne ní, sed li, kiam venos Ia horo kaj estos lia volo. malproksirnigis. Mallumo kovris Ia valon Jordanan.
Kiam estos lia volo, ne mia? Joel komencis timi. Li volis malbeni Ia maIobeeman
- Jes, sinjoro. kondukanton, volis fine reveni piede Jerihonon, sed ne
- Kiu do al li donis tian estrecon, ke li povas tia- konante Ia vojon povis facite erari. Krom tio li re-
maniere agi? memoris, ke en Ia arbaroj kasigas lupoj. Ekregis lin
- Tiu, kiu Iogas en Ia êielo kaj estas sinjoro de ni timo êiam pti granda; li sidigis apud Ia rivero kaj
êiuj, de ni kaj vi! - respondis ili, klinante respektplene tremis.
Ia kapojn. Tiam audigis subite Ia vokado de I'kondukisto, peIanta
Joel pripensis momenton kaj poste turnis sin ai ili Ia azenon. JoeI iris renkonte al li.
ka] komencis minaci per Ia mano: La servísto prenis Ia bridon de l'azeno kaj volis helpi
- Via instruisto estas mensogulo, ribelanto, mal- Ia sinjoron sidigi. Sed tiu elàiris eI lia' mano Ia vipon
obeanta al Sinhedriono! kaj komencis bati lin sur Ia êultrojn. La kondukanto
- Li obeas Dion! - konfirmis ambaü viro], klínigante, ekgenuis, submetis Ia êultrojn kaj post êiu ekbato gemis
Joel incitígís. mallaüte, suferante pacience Ia punon.
- Mi vin akuzos, starigos antaü Ia konsitantaron, vi JoeI lacíginte, ordonis aI li starig] kaj haltigi Ia beston.
estos punata] sur Ia korpo! IIi eniris Ia arbaron,
- Nenion vi, sinjoro, povos fari al ni sen lia volo --- Nokta mallumo, sol eco arbara kaj Ia timo neniigis
diris unu el Ia viro; ka] montris sur Ia monteto Ia ínstru- baldaü Ia koIeron de Joel. Li turnis sin do al Ia kon-
iston. dukanto, kaj lia voêo estis mitda:

52 53
êu en tiu êi arbaro estas rabistoj? De riêuloj? Mi ordonos morgaü vipi cin dufoje,
Povas esti, sinjoro. matene kaj vespere!
Kaj êu ili povas nin ataki? Via volo, sinjoro ...
Povas, sinjoro. Joel ree eksilentis, sed êiam pli estis malkontenta
Kion ili povos al ni fari? pro Ia interparolo, Ree do li tre mildígis kaj diris:
Nenion ili, sinjoro, al ni {aros. - Mi pripensis kaj pardonos al ci vortojn ciajn, êar
Kial ili povas ataki kaj povas nenion fari? ci mem estos defendanta kontraü Ia rabistoj kaj sovaga]
êar Dio gardas siajn servantojn, sinjoro. bestoj. Sed diru, kiu instruis al ci tian parolon?
Do mino Sed êu li gardos cin? - Tiu instruisto, sinjoro.
Ne, sinjoro, li min gardos. Pli malbone estos - Kia instruisto?
kun vi. La servisto eksilentis timante. Joel komencis lin
- Fierulo ci estas. Morgau mi ordonos cin vipi, demandi trudeme:
- Vi faros, sinjoro, k.ion vi volos. -t-r- Eble tie sur Ia monteto? Tiu êirkaüita per Ia amasoj?
Joel eksilentis. Li ne estis tamen kontenta pro Ia Tiel? Ci forlasis min kaj iris lin aiiskulti P Mi ordonos
rezultato de Ia interparolo. Li silentis ankoraü momenton, vipi cin trifoje, matene, tagmeze kaj vespere!
poste diris per voêo tre milda: - Via volo, sinjoro ...
- Mi pardonos al ci Ia kulpon , êar ci min servas - Kiel do, hipokritulo, mia volo! Mi al ci ordonis
kaj dum Ia nokto kondukas. servi al mi, kaj ci forkuras kun Ia azeno, por aüskulti
- Mi dankas vin, sinjoro. Ia parolojn de ia vagulo!
- êu en êi tiu arbaro estas sovaga] bestoj? - De instruisto, sinjoro ...
- Estas, sinjoro. - De vagulo, mi diras, kiu cin ribeligas kaj estos
- êu ili povas nin ataki? starigita antaü Ia jugo. Kial ci aüskultas Ia parolojn
- Povas, sinjoro. de tiu homo?
- Kaj ili povas al ni fari ian fatalajon? -'êar mi velas esti savota kaj eniri Regnon êíelan.
- Nenion al ní, sinjoro, ili faros. - Kaj mi ne eniros Regnon êielan?
- Ree ci parolas tiel, ke ci estas nekomprenebla. - Ne, sinjoro, se vi ne sekvos liajn posteslgnojn ...
- Dio gardas siajn servantojn, sinjoro. - Silentu, stultulo, kaj pelu Ia azenon, êar gi· haltis
- Kiel do ci lin servas, stuItulo? kaj pínêosiras Ia herbon! •
- Per Ia tuta vivo, sinjoro. La kondukanto ekkriis al Ia azeno; tíu komencis paêi
- Cia vivo ofendas Dion. pli vigIe. La vojo farigis pli dekliva, Ia mallumo dens-
- La vivo de mizeruloj ne ofendas Dion, sinjoro. igis tiel, ke oni tute nenion povis vidi. Nur supre
- Do kies .vivo ofendas Dion? montrlgis malgranda êielspaco, surâutita per Ia steloj.
- La vivo de riêuloj, sinjoro. En Ia arbaro regis silento, Joel ektremis; komencis
54 55
esti malvarme. Li kunmetis Ia manojn sur Ia brusto - Ne ordonis Ia instruisto levi Ia manon kontraü siaj
kaj klinis Ia kapon antaüen, esplorante Ia mallumojn. sinjoroj?
Kaj li miris, kiamaniere Ia kondukanto ne eraras, sed - Li ne parolis, ke kontraü Ia sinjoroj; nur instruis,
kun tia certeco Ia beston pelas antaü si. En Ia pro- ke ne estas permesite vengi.
fundo de I'arbaro audigis Ia vokado de ia birdo au besto, - Do ci amas min?
êar malfacite Joel povis diveni, preskaü neniam komunik- - Mi amas vin, sinjoro.
igante kun Ia naturo. Ree komencis lin turmenti timo. - Tio estas tre bela. Se ordonis tion al ci tiu in-
Li deziris do, kiel eble plej favorigi por si Ia kondukanton, struisto, mi laiidas lin pro tio.
por ke tiu pli volonte Iin gardu kaj en okaza bezono - La instruisto demandis pri vi, sinjoro.
defendu. Tial li alparolis lin: - Jes? demandis pri mi?
- Por ke ci ekkonu mian eksterordinaran bonecon, - Kaj li riproêis al tiuj du lernantoj, ke i1i ne al-
mi eê tiufoje pardonas aI ci Ia kulpon. Sed diru, kia- kondukis vin antaü lian vízagon,
maniere ci trafas, kiamaniere ci ne eraras, kiamaniere - Kiel? Min konduki antaü lian vízagon! Li ja devas
ci ne timas dum tia terura mallumo kaj en tia senhom- al mi veni! Ci estas kruduIo!
ejo iri, servi al mi, kaj havas ankoraü tiel liberan ani- - Do ankaü Ia instruisto diris, ke li iros al vi, sinjoro.
mon? - Nu, ci vidas, ke mi cin prave riproêisl
- La instruis to ordonis al mi timi nenion kaj neniun. - Li volas doni al vi admonon ..•
- Kiel, li ordonis timi neniun? - Stulta ci estas! Li ne povis tion díri, êar li estas
- Jes, sinjoro, neniun. eble tro prudenta por tion fari.
- Nek siajn sinjorojn? - Li diris, sinjoro I Õiuj Peru sim ricevos admonon,
-- Jes, sinjoro, nek Ia sinjorojn. kaj ankaü Sinhedriono ...
- Do ci ne timas min? - Kio? kian admonon?
- Ne, sinjoro. Joel ekkaptis Ia bridon kaj haltigis Ia azenon. Mirego
- - Ci malamas min? forprenis de li Ia parolon.
- Mi amas vin, sinjoro. Li ne povis kompreni tian malrespekton. Sed êar
- Kial ci min amas? êirkaiie vastígis arbara senhomejo, malgajeco kaj de
- ·êar Ia instruisto ordonis ami êiujn, eê tiujn, kiu] tempo al tempo audigis Ia kriado de rabobirdoj, li diris
faras al ni maIjustajon. Li ordonis pagi per bono al ili nenion, nur kuntirigis sur Ia dorso de I'besto kaj êesigis
por Ia malbono ... êiun interparolon.
Joel ekpensis pri Ia lastaj vortoj de I'kondukanto kaj La azeno ekfaIetis unu- kaj duafoje. La kondukanto
venis al Ia konkludo, ke tiufoje li aüdis aferon por si haltigis gin kaj diris:
oportunan. Do Ia instruisto ne ordonis veng]. Kaj Ia - Malsupreniru, sinjoro, de Ia dorso.
okazo por tio estis Ia plej gusta. Joel ne obeis. La kondukanto ripetis:
56 57
- Malsupreniru, sinjoro, kaj sekvu min piede, êar sento. Sed li timis, aperigi tiaspecan suspekton. Li
Ia besto povas fali kaj faros al vi ian domagon, kiam starigis sub Ia arbo.
vi fales sur Ia vojeto dum Ia mallumo. La azeno sekvis Ia kondukanton, pínêmangante per Ia
joel malsupreniris de Ia dorso de l'azeno. dentoj Ia arbustofoliojn.
- Paâu post mi, sinjoro, tenante vin proksime de mio La kondukanto dronis en Ia mallumo. Oni aüdis nur
La besto sekvos vin kaj ne restos malantaüe, timante Iiajn paãojn inter Ia arbustoj. Sed baldaü eê tio ailentigis.
Ia sovagajn bestojn. La êvito fluis per densaj gutoj de Ia frunto de Joel.
Ili do komencis piede migri, irante Ia deklivan vojeton. Li spiris profunde kaj Ia tempioj pulsobatis malkviete.
joel faletis sur Ia êtonoj kaj cedroradikoj, Ia arbustoj Fine li komencis k1aki per Ia dentoj.
gratis liajn manojn, li spiris laüte, êvitís kaj sentis sin Li ekkriis kelkfoje al Ia kondukanto. Sed tiu ne re-
senmezure malfeliêa. Li malbenis interne Ia emon eks- spondis.
kursadi apud jordano kun servisto neelprovita; li mal- Tie1 strange sonis en Ia arbaro Ia voêo de Joel, ke li
benis tiun serviston, ke li, anstataü gustatempe veni, êesis voki. Ôíumomente li sentis sin pli terurita en Ia
aüskultís parolon de ia frenezulo, malbenis ankaii tiun soleco. En tiu êi timo li komencis pregi kaj murmuri
frenezulon, kiu lin elmetis al tiom da suferoj. Li ne tiajn vortojn:
guis Ia banon, êiun gojon forprenis de ti Ia aroganteco "Dio, kiu e1kondukis vian popolon e1 Ia dezerto, kom-
de l'paêtisto kaj Ia malrespektemo de tiuj du viro]. Tiu patu vian p1ej bonan servanton kaj helpu lin ..•
êi perforta piedirado tra Ia arbaro estis nesuferebla kaj "La plej bonan servanton, kiu ne pruntedonas procent-
senmezure malagrabla por homo, kiu promenadis nur en ege, kaj se li blasfemas, tiam nur tre malofte ...
Ia êefurbo meze de Ia amasoj disigantaj antaü li. Li "Kiu ne estas impostisto, nek krimulo, nek avidema,
ne povis kompreni, ke jen li, ano de Sinhedriono, kiu nek blasfemanto, nek azenkondukanto, nek paêtisto, nek
paro1adis en Ia templo al Ia popolo kaj estis p1ej êatata, apartenas al Ia popolaêo ...
ke jen li nune tra Ia malluma arbaro paêas, gratita, laca, "Kiu estas ano de Sinhedriono, parolas al Ia popolo,
1asita al protekto de necerta servisto, kiu en Ia inter- jugas gin kaj punas laü ordono via ••.
parolo altigas super li. Do li êmacis per Ia lango, "Kiu estas certe al vi agrabla kaj tamen vi lin elmetas
faletis, insultis mallaüte - sed iris. al provadoj ...
La kondukanto subite haltis. "Kiu donas al vi oferon, kaj nome unu kolombon ...
- Mi ne vidas, sinjoro, Ia trabon super Ia torento. "Sinjoro ..• du ko1ombojn • . . trí, kvar ..•
Atendu min êi tie kaj mi iros supren kontraü Ia river- "Sinjoro ... kapridon mi ordonos por vi buêi kaj ofer-
fluo kaj, retrovinte Ia trairejon, revenos al vi. bruligi ...
joel ektimis. Ekfulmis en lia kapo Ia penso, ke Ia "Du kapridojn •.• kaj êafídon .•• êu ne sufíêos, Sinjoro? ...
kondukanto volas lin perfidi, ke li volas forigi, por ke "Safinon kaj êafoviron, nur elaüskultu kaj heligu Ia mal-
dum e ataku Ia rabistoj, kun kiuj li estas en interkon- lumojn ..•

58 59
Konstante kreskis Ia timo de joel kaj fine trapasis
.Sinjoro, bovon mi oferos, propran bovon, propran, ne
trompe prenitan de Ia popolo, el mia propra aro ...
I. lastajn limojn. Post gi sekvis malespero. Tíu-
Sinjoro - pli multe mi ne povas!" momente ia birdo ekridis supre kaj en malproksimo
Li balancígís, pregis kaj petegis, sed Ia timo êiam pli üdigis lcngedaüra mugo de besto.
Joel komencis pro malespero blasfemi:

granda trapenetris lin per tremego.
Subite ekblovis vento kaj movis Ia arbaron. Audigis • Vi ne enrigardis min, Sinjoro, kaj ne elaüskultís
terura, misterplena bruo. Sajnis al Joel, ke en tiu bruo mlan pregou o ••

sonas iaj krioj, iaj murmuroj, sonoro de glavoj kaj tintado "Vi Dio? ... Vi Sinjoro? .. o
de diversaj armiloj rabistaj. • Viajn servantojn vi forlasas en malluma arbaro kaj
Li falis genuen, kaêis Ia frunton en Ia manoj. inter sovagaj bestoj ...
La vento êirkaükurís Ia tutan arbaron kaj komencis jam "Sed vere! Kvardek jarojn vi kondukis tra Ia dezerto
sube movi Ia arbustojn. Samtempe Ia êielo mallumigís Moseon kun Ia tuta popolo! Kvardek jarojn!
supre, kaj Joel ne vidis eê Ia trunkon, antaü kiu li genuis. "Kia vi estas Dio? ... Ne, vi ne estas tiu, kiu estas!" •••
Li ektimis pli multe kaj opiniis, ke venis jam Ia lasta Kaj li, kraêis Ia teron , sur kiu li genuis, kraêis Ia
horo. Tíal li komencis pregí ree, sed jam tiamaniere: arbotrunkon, kiu staris antaü li, kraêis Ia aeron, kiun
"Sinjoro, vermo mi estas kompare kun via potenco ... li spiris, kraêis Ia êielon, en kiu kaêis sin Adonaj' ...
" Vermo, kiun ne nur via piedo povas dispremi, sed Ne Adojnoj', sed pli guste Suten! ...
eê formangi êiu besto , renversi êiu trunko kaj dronigi En tiu momento li eksentis manplaton sur sia brako.
êiu torento, kaj êiu rabisto trapiki per Ia ponardo kaj Li salte levigts de Ia tero por sin defendi. Sed en Ia
senigi de Ia vivo ... krepusko aperis Ia kapo de l'azeno. La kondukanto
"Mi estas pekulo, arogantulo, mensoganto kaj nomas tenis Ia bridon de l'besto. joel sidigis kaj i1i ekiris.
min tio, kio mi estas ... Subite Ia vento trankviligis kaj el inter Ia nuboj el-
"Mi bruligas Ia oferojn, kiujn Ia popolo aIportas . fluis Ia luno kaj disverêís bluetan helecon en Ia arbaro.
Farigis tre lume.
"Mi laüdas min antaü vi en Ia prego, sed ne humilígas .
"Impostisto pli guste pregas ... Joel tuj kvietigis, sed silentis; La besto paêis mirinde
"Sed se vi estas Dio, se vi estas Tiu, kiu estas, kom- vigIe. IIi eliris el Ia arbustoj. Joel aüdis Ia murmuron
patu mio kaj defendu ... de I'torento. Baldaü Ia arbustoj disigis, aperis profund-
"Mi plibonigos, Sinjoro ... En Ia templo mi estos ajo, sur kies fundo bruis Ia akvo. Super gi trovígís
faranta Ia penton ... Malkase, Sinjoro ... Mi êutos polvon trabo , heligata per Ia lunbrilo. La besto suriris gin
sur Ia kapon kaj estos faranta laüte Ia konfeson de I'pekoj ... per paão certa kaj post momento transiris Ia duan
"Siojoro, êu mi povas fari ion pli grandan?" flankon. La arbaro maldensígls ; ili eniris largan vojon.
La vento kreskis , pligrandigis , skuis Ia arbaron. Baldaií aperis Ia muroj de jerihonoo
Potencaj branêegoj êanceligis , kaüzante grandan bruon. joel dum Ia tu ta vojo ne diris eê unu vorton, En

60 61
Ia urbo êiuj dormis ankoraü. Antaü Ia domo de I'riõulo Tie li renkontis unu serviston; sed tiu faris pro miro
estis senhome. Neniu el la servistoj venis al li renkonte. grandajn okulojn,
Do li malsupreniris rapidege de Ia dorso de I'besto, - Kiel, sinjoro, do vi estas? Kaj ni timis •..
suriris Ia. êtuparon; Ia pordo ne estis êlosita. Li tra- - Vi estas stultulo, mi dormis Ia tutan nokton, nur
pasis Ia koridoron kaj eniris Ia dormejon. Rapide vi nenion seias pri tio. Mi vin êiujn forjetos, dispeIos,
dejetinte Ia vestojn li kusigis sur Ia liton. ordonos vipi ...
Li ekspiris. Finigis êiuj maltrankviligoj. Baldaü pro - VoIo via, sinjoro - respondis Ia palíganta servisto.
granda lacigo li fermis Ia palpebrojn kaj ekdormis, Li dormis - Alvoku al mi tuj Ia kondukanton - ekkriis Joel.
tiel profunde, ke nenia songa revajo movis lían penson. La servisto ne movigís de Ia loko; li nur rigardis
Vekígínte sufiêe malfrue, ti sidigis sur Ia lito kaj per êiam pli mirigitaj okuloj Ia sinjoron.
komeneis pripensadi. - MO'ligu do, kanajlol - ekkriegis Joel kaj levis
Li rememoris, kie ti estas kaj kie estis. Li migris Ia manon.
apud Jordano, eraris en Ia arbaro kaj sentis grandan La servisto deturnis sin kaj forkuris. '
timon. Kaj êio êi pro tiu malhonesta servisto. Trifoje Pasis momento post momento. Joel malpaclencígts.
li promesis al li vipadon kaj trifoje al li tion pardonis. Fine li iris el Ia koridoro sur Ia korton.
Sed li ne pardonis ankoraü tiun longan serêadon de Tie li ekvidis tiun serviston konsiligantan kun Ia aliaj.
I'trairejo super Ia torento. Kaj tio estis plej puninda, Kie estas Ia kondukanto? - ektondris J oel.
êar Joel pro Ia timo bIasfemis. Kiu estas kuIpa pro La servisto ekbalbutis, klinigante profunde:
Ia blasfemado, se ne tiu malpia kondukanto. êu li ne Sinjoro ... li ne estas ...
kondukis lin en Ia tenton? êu Joel iam ajn en Ia vivo Kiel, li forkuris?
bIasfemis? Sinjoro ... ankaü Ia besto mankas ... Vi eble piede
Neniam abomena blasfemo makulis lian buêon, Kaj nune? revenis ...
Kolero komeneis boli en li. Sango aIfluis en Ia kapon de Joel. Per teruraj okulo]
Li rememorigis aI si vorton post vorto, kion Ia mal- li fuImofrapis Ia tremantajn servistojn, kiam subite aperis
honesta kondukanto kuragis paroli pri tiu instruisto kaj en Ia pordego Ia besto kaj post gi Ia kondukanto.
pri Ia dia protekto. Tiu, ekvidinte Ia sinjoron, alkuris , jetis sin aI liaj
Li ja altigis super lin, super Joel, super Ia anon de piedoj kaj komeneis voki:
Sinhedriono. - Pardonu, sinjoro, mi ekeraris en Ia arbaro, ne
Ne, tio estas obstineeo, tio estas maIobeemo, krimo! povis vin retrovi ... Mi kriisl ... Mi êirkaiíkuris fru-
Kian punon li devas eIpensi pro tio? matene Ia tutan arbaron kaj fine pensis, ke vi piede
Li frapvokis Ia servistojn kaj atendis. Sed neniu revenis ...
aperis. Do li ekfrapis Ia duan kaj trian fojon, kaj poste JoeI kuntiris Ia pugnon super lia kapo kaj ekkriis:
mem eliris en Ia antaüêambron. - Ci mensogasl . Ci kun mi revenis noktel
62 63
La kondukanto saltlevígis, Li farigis tre pala, Ia oku-
loj estis teruritaj. Metinte Ia fingron sur Ia buãon li OU DISCIPLOJ
parolis kun granda certeco:
- Ne, sinjoro, tio ne mi tio ne mi ... Tio estas EI Betsajdo al Kafarnaum dum malfrua vespero iris
certe Ia ago de nia instruisto . du homoj. Unu el iIi estis viro maljuna, sed vigIa;
joel malfermis large Ia okulojn, ekrigardis Ia servistojn. Ia dua - junulo, eble dekkvinjara. IIi akcelis Ia paêojn,
êiuj krucigis Ia manojn kaj komencis movi Ia lipojn. por antaü Ia noktígo preteriri Ia krudajn montdeklivojn
Kaj Ia kondukisto parolis: . kaj aliri jordanon, kie inter Ia kanoj estis kaêíta boato,
- Vi, sinjoro, certe alvokis en Ia mizero lian helpon ... en kiu plue sur Ia rivero kaj Ia lago iIi estis veturontaj.
Ne? •.. Eble vi pregís ... Au eble vi blasfemis ... Li La aero estis vaporplena, saturita per odoro de di-
donis al vi admonon! versaj floroj, kiuj kvazaü per negero] kovris Ia arbojn.
joel komencis froti per Ia manplato Ia frunton, ek- La êielo en Ia okcidento ne mallumígís ankoraü, nur
rigardis Ia azenon, kiu estis tre lacigita, havis enfalintan estis kvazaü lazura kurteno, malantaü kiu kolorigts Ia
ventron kaj êiumomente oscedis. Li ekrigardis Ia kon-' heleco. Supre tamen aperis profunda bluo kaj tie kaj
dukanton, sur kiu Ia nokto kaj lacegoj gravuris neforig- ie jam brilis Ia stelo], kies nombro êíumomente pligrand-
eblajn signojn, ekrigardis Ia tremantan servistaron, Ia igadis.
domon, Ia arbojn. En Ia aero rondflugis noktobirdoj, per silenta kuro
Subi te li turnis sin kaj foriris en Ia dormejon. glitante super Ia kapoj de l'vojagantoj,
Sidíginte sur Ia liton, li frotis Ia frunton, êirkaãrigardis La densajo kreskis antaü ili, sed iIi jam aüdis Ia
Ia murojn, Ia plankon kaj plafonon. bruon de rulígantaj jordanakvoj. I1i do trovigis prok-
- Kio gi estas? - li murmuris. - Kio gi estas? sime de Ia rivero. Õirkaüis ilin êiam pli granda mal-
Kio gi estas? ... lumo. La steloj sur Ia êielo brilis hele, kvazaü aro da oleaj
Li pripensis tiamaniere Ia tutan tagon. lampeto], sed inter Ia arbustoj malmulton povis diveni
Vane Ia servistoj eniradis demandante, êu li ne postu- Ia okulo. La vojo kurbigis maldekstren; ili tamen turnis
las mangou. sin tra Ia densajo rekte al Ia rivero. IIi iris tra mal-
joel sidis sur Ia lito tiamaniere gis Ia vespero. larga vojeto. La maljuna vojeganto iris antaüe , pre-
- Nur vespere li ordonis alvoki Ia kondukanton, en- parante Ia trairon por Ia junulo, kiu videble ne konis
fermís sin kun li kaj longe ili pri io interparolis. Ia vojon. La rivera murmuro farigis pli lauta. Fine
, La servistoj atendis êe Ia pordo, sed povis aãdi nenian ili atingis Ia bordon kaj ekvidis Ia nigrajn akvojn, sur
kiuj aperadis rondoj de akvoturnoj kaj êaümo]. La bruo
vorton.
Kaj tiuj interparolis gis Ia noktomezo, gis Ia tagigo, de I'fluantaj ondoj plenigadis Ia senhomejon.
gis Ia sunlevigo ... La maljuna vojaganto lasis Ia junulon sur Ia bordo
kaj mem iris iom supren kontraü Ia fluo, kie nigris Ia

64
Niernojewski. 5 65
kanoj. Post iom da tempo audigis Ia plaüdadc de l'remilo La junulo pripensadis longe kaj diris:
kaj el Ia ombro] elêovígis boato. Kiam Ia slpeto ektuêis - Diru aI mi, kie estas tiu mondo, pri kiu vi paro Ias ?
Ia bordon, ensaltis Ia junulo, kaj Ia griza viro forpuêis La maljunulo ektuãis per Ia mano antaüe Ia bruston
per Ia remilo Ia boaton kaj lasis gin nagi kun Ia akvo- kaj diris "tie êi", poste levis Ia fingron al Ia êielo kaj
fluo. Li mem ankaü sidígis, atentante nur, ke Ia boato ekmurmuris "tie". Poste li eksilentis.
trovigu meze de Ia rivero. Post momento Ia junulo interrompis ta silenton, pa-
Jus en Ia orienta parto de I'êielo montrigis inter Ia rolante:
montetoj ruga luno. Pliheligis iom. La rivero mur- - Mi tamen amas Ia mondon, kiun mi vidas!
muris, portante sur sia êanceliganta, movigema dorso La maljuna viro kapskuis kaj respondis:
facile Ia boaton. La luno rapide sangis Ia koloron - Tio estas vantajo. Amu Ia êielon kaj sopiru aI gi.
kaj baldaü farigis griza. La akvoj bruis êiam pli - Mi sopiras, êar tiel parolis Ia instruisto. Sed li
laüte , êar jam ili proksimigadis aI Ia enfluejo. La ne asertas, ke tiu êi mondo estas vantajo.
rivero en sia tuta largo enverãígadís en Ia lagon, kiu - Li diris: mia regno ne estas de tiu êi mondo.
en tiu êi loko díverskolorigis en Ia lunbrilo, kvazaü - Vere. Mi forgesis . .. Sed li tamen venis sur Ia
sur Ia akvoglato flagrus miloj da steloj. La lago, bor- teronl
doj kaj montetoj kovris sin per lumo dubeblua, mistera, - Venis, por varbi por si servistojn al sia regno,
inspiranta aI revoj. kiu estas supre.
La junulo sidis sur Ia antaüo de I'boato, apogis Ia êu ni lin sekvos tien?
kapon sur Ia manplato kaj rigardis Ia akvojn. La griz- Jes.
ulo de tempo aI tempo ekmovis Ia remilon, kaj tiel iIi Kaj ni disigos de tiu êi nia patrujo?
nagis kviete kaj silente sur Ia êiam pli largaj akvo], sur Ni disigos de gi.
kiu] portis ilin Ia Jordana fluo. Kaj ni ne bedaüros gin?
Subite Ia infano ekgemetis kaj diris ai Ia gríza Ne bedaüros.
viro: - Kaj êu en tiu êiela regno floros tiel Ia migdalujoj
- Kíel trankvila kaj bela nokto I La steloj rigardas kaj granatarboj?
nin kaj palpebrumas • •• Longe mi volus tiel nagi ... Tie floros arboj pli bela],
La mondo estas efektive bela! Kaj kiel ili estas nomataj?
La maljunulo silentis momenton kaj respondis: Arboj paradizaj.
- La mondo estas bela, sed oni ne devas tro gin Kian frukton ili havas?
ami. Bela gi estas por juna okulo kaj por animo ne- Tre diversan. Kaj dolêan kaj acidetan.
lacigita. Sed por maljunulo, kiam li fermos Ia okulojn, êu kreskas tie Ia vinbero?
videbla farigas mondo alia, multe pli bela. Vi tamen Kreskas kaj maturigas sepfoje dum Ia jaro.
ne konas ankoraü tiun mondon. êu sur montoj similaj al tiuj êi?

66 5' 67
- Sur montoj multe pli belaj. Kiel do povas êi tiu mondo esti vanta, se ja gin
- êu estas tie lagoj? Slnjoro kreis kaj nia instruisto tion certigas?
- Estas êiela maro. - Sinjoro kreis Ia mondon, sed Ia homoj estas sur gi.
- êu oni povas nagi sur gi? - La homoj estas ankaü kreitaj de Sinjoro.
- Se Sinjoro donos Ia ordonon. - Sed i1i obeis Ia inspiron de malbona spirito kaj
- Kaj Ia akvoj êu ondegas iafoje? Ia vivon sur êi tiu mondo difektis.
- Ne, regas sur i1i eterna kvieto kaj ne malhelpas - Kial Ia malbona spirito tion aI ilí inspiris?
al Ia fiãistoj laboradi. êar li volis Sinjoron turmenti. I
- Do ankaü tie oni devas labori? êu en Ia infero estas tia lago.
- êie oni devas labori. Ne estas. Tie estas maro da fajro.
- Eê en Ia êielo? - Kaj mankas tiaj montoj? Kaj tiaj floroj? Kaj
- Eê en Ia êielo. tia lunbrilo?
- Nur dum sabato estas ripozo? - Nenio simila trovigas,
- Dum sabato kaj dum êiuj festoj. .- Do tie estas tre malgoje?
- Sed eble nur Ia pekuloj1aboras, kaj Ia savitoj ripozas? - Malgoje kaj malgaje.
- La pekuloj tu te ne iras êielen, nur en Ia inferon, - êu Ia satano neniam vidis Ia êlelon kaj Ia teron?
kie iIi brulas en fajro eterna. - Li vidis, sed, êar li estis malbona, Sinjoro Iin for-
La junulo ekgernetis, murmuris • vere" kaj ili nagis pelis de si. Kaj teren li venadas por tenti Ia homojn,
plue en trankvileco kaj silento. Iafoje ekplaüdis fíêo - Eble li sopiras ai Ia êielo kaj aI Ia ter o ?
kaj Ia movitaj akvoj ekbrilis en Ia lunlumo. - Ne sopiras.
Sed Ia juna penso ne povis longe ripozi kaj post - Do li estas efektive malbona!
momento ree turnis sin al Ia grizulo per sekvantaj vortoj: - Kaj terura.
- êu iufoje permesas Dio rigardi de Ia êielo sur Ia teron? Ree ekregis silento. La grizulo nune levigis, por elkonduki
- Ne, ne permesas. Ia boaton el Ia Jordana fluo kaj direkti gin dekstren, kie en
- Kial li ne permesas? granda malproksimo vídígis Ia dometoj de Kafarnaum.
- Por ke Ia savitoj ne êagrenigu, La junulo revis, pripensante Ia vortojn de l'grizulo.
- Sed kiam mi rigardas per Ia okuloj tiun êi mondon, Tiu remis kelkan tempon, poste komencis esplori Ia akvon,
neniam venas al mi êagreno. eltiris Ia reton kaj gin subakvigis. La junulo helpis lin,
- En Ia êielo gi venus. kaj kiam iIi flnis sian agadon, i1i sidigis ree sur siaj
- Kial gi tie venus kaj tie êí ne? lokoj. La maljunulo malrapide movis Ia remilon, di-
êar tie vi havos Ia tutkomprenon. rektante Ia boaton al Kafarnaum, Heleco luna kusigis
Kio estas tutkompreno? sur Ia akvoj kaj farigis êiam pti bele sur Ia tero kaj
Tio signifas, ke vi vidos Ia tutan vantecon de l'mondo. sur Ia êielo.

68 69
Tiam ekmovigis ree Ia junula animo kaj li komencis - Car mi vidas, ke ili povus lin kapti. Sed tiam
Ia grizulon demandadi: ni defendus lin kaj liberigus.
- êu nia instruisto estas forta? - Pro kio? Li ja povus fari miraklon kaj mortigi
- Estas forta kaj nevenkebla. ilin êiujn?
- Do kial lin ne êiuj obeas? La ma1junulo mallevis Ia kapon kaj malgranda rideto
êar Ia homoj estas obstinaj. ekvagis sur lia] tipoj. Baldaií tamen Ia rideto malaperis
- êu nia instruisto faras miraklojn? senrevene kaj Ia frunto faldigis per miloblaj sulkoj. Zorgo
• - Jes, li faras ilin. ia sidis sur gi kaj nubigis Ia vizagon, Dubo speguligis
- Do se li volus, li povus dispecigi Ia rokojn? en Ia okuloj, kiuj rigardis Ia akvojn. Kaj ãajnis aI Ia
- Li povus tion fari per unu rigardo. maljunulo, ke en sia mizero li forgesis pri Ia arango]
- Kial do li ne dispecigos tiujn obstinajn homojn? de tiu êi mondo, pri giaj potenculoj skribantaj Ia Iegojn,
- Õar li kompatas ilin. Starigis antaü lia memoro diversaj momentoj el Ia lasta
Kaj kial li ne êangos iliajn korojn? jaro kaj tiu instruisto ekêajnis al li esti estajo malforta,
êar li Ias as al ili liberan volon. kiu intencas batalon senvenkan, kiu levas Ia manon
êu nia instruisto estos rego? kontraü fortoj nedetrueblaj, kaj kiu povas konduki ilin
Li ja diris, ke lia regno ne estas de tiu êi mondo. al pereo. Ili pereos kun li, êar ili lin amas kaj al ti
Estus pli bone, se li vo1us esti rego. Li povus kredas. Sed kio el gi rezultos? êu tio êangos Ia mondon?
pli facile proklami sin rego kaj rakonti Evangelion. Li, maljunulo, vivis ja pli longe 01 Ia instruisto; kaj
- Li velas montri, ke oni ne bezonas esti rego kaj kvankam li ne estis tie1 1erta en Ia sciencoj kie1 tiu,
povas fari Ia samon. tamen li konis Ia vivon, êar gi sur lia frunto skribis
- Do li efektive estas potenca? instruon, kiu estas maldolêa, sed vera. La juna instru-
- La rego] estas malfortaj kompare kun li. isto ne konis Ia montrilojn de tia instruo, vagis de urbo
- Kaj êu Ia rego] povus lin kapti? al urbo kaj predikis. Sed êu Ia instruisto vivis tiom,
- Ili ne farus tion. kiom li, kaj êu spertis tiom, kiom li spertis!
- Kaj se postulus tion de ili malbonaj homoj? Kaj Ia timo plenigis Ia simpIuIan koron de l'maIjuna
- Ili ne kuragas tuâi lin. homo. Jes, li timis tion, kio okazadís kaj kio estis okaz-
- Tamen ili mortigadis Ia profetojn. onta, Kvankam êiam pli multenombraj amasoj sekvis
La grizulo eksilentis kaj meditis, eltirinte Ia rernilon Ia instruiston kaj adoris lin. Sed lia parolo estis nesín-
e1 Ia akvo. La jU11u10 diris post momento: gardema, provokanta. Li riproêis Ia potenculojn kaj estr-
- Kíal wi ne respondas al mi? antojn, kaj ili êiam pli kontraü li ekscitigis. Kia1 li ne
La maljuna homo diris ~er mallaiíta voêo: bridas sian incitemon? Kia1 li provokas Ia potencuIojn?
- Mi malgojas ... La mondo estas mondo. Kiom iam estis da ma1justajoj I
- Kial, vi malgojas? Kiu havas armilon, uzas gin. Kaj tiu buêo de senku1paj

70 71
infanoj, arangita de Ia tetrarko P Kaj tiu masmortigo de dlradis. Kio do estas Ia instruisto kompare kun Ia po-
galileoj, farita de Ia Landestro? Kaj tiuj justulo] ãton- tencaj riêuloj, kompare kun Ia tetrarko, Landestro, rego],
mortigitaj de Ia incitita popolo? Kiom da profetoj falis ha, kompare kun Ia imperiestro de I'Romanoj!
pro Ia kolero de Ia doktoroj de l'Skribo? Kiom da ili, Li êesis kompreni sian majstronl
kvezaüIurno]n, estingis Ia êefurbaj riêuloj, kiam por i1i Kaj tiam Ia infana penso kaj Ia penso de l'rnaljunulo
tiu lumo farigis neoportuna? Kaj Ia instruisto estas renkontis sin êe Ia muro de unu kaj Ia sarna problerno
malriêa, simpla kaj migranta. Kaj Ia popolamaso] pro - ideo de Ia forto. l1i ambaü ne povis kompreni Ia
ia ajn kaüzo diskuros kaj forlasos lin. Kiu lli estas, ke majstron, kvankam êiu pro tute diversaj kaüzoj, Elirinte
li tian verkegon entreprenas kaj gian finon ne vidas! el du diversaj ekstremoj de l'penso, i1i kunvenis dum-
Tiel pensis Ia maljunulo, kaj Ia infano pripensis ali- voje: i1i ne komprenis, de kio povas dependi Ia potenco,
maniere. Li songís en sia animo senkulpa, ke Ia in- pri kiu oni konstante aãdis kaj parolis, kaj al kiu oni
struisto komprenos Ia bezonon farigi rego, ke li kolektos kredis, sed kiu ne estis elprovita. Li kuracis, sanigis
armeon, konkeros Ia landon kaj sian regadon enkondukos. - tion saman faras ankaü Ia sorêistoj kaj aüguristoj. Li
Li enrajdos al Jerusalaim sur blanka êevalo, ordonos faris tion pli bone 01 ilí, plí rapide, tio estas veral Sed
treni Ia malbonulojn en malliberejon kaj tie estos ilin kiel de tio veni al Ia venko de Ia rego], riêuloj kaj
instruanta, gis i1i ekkredos, kaj tiam li mem distranêos farizeoj! Se li etendos kontraü ili Ia manojn, êu i1i ne
Ia ligilojn kaj alpremos ilin al sia koro kaj pardo nos ilian starigus militistaronkun hírtígmta] lancoj? .. Kaj kio
obstinecon. Poste li komencos militon kontraü Ia regoj plue? Kio plue? . •. Kie forto lia? Kie Ia antaüdiritai
de l'tuta mondo, venkos ilin kaj katenitajn venigos kaj forto kaj triumfo?
tiel longe al ili predikos, gis ili ekkredos al li, kaj tiam Tiel ili revis sur Ia akvoj de 1'lago, kiu estis kovrita
li ankaü distranêos iliajn katenojn kaj alpremos aI si. Tio per luna heleco kaj briletis kvazaü malproksimo ensorêita.
estos bela tago I La popolo estos promenanta tra Ia Subite Ia junulo komencis diligente rigardi antaü si
lando kun palmo] kaj lilioj, kantante je lia gloro ... kaj timtremi. Li turnis sin unu- kaj duafoje al Ia griz-
Sed Ia imago infana, flugante kíel birdo en Ia vastajoj ulo, gis kiam tiu ekdemandis:
de I'penso, renkontis Ia vortojn de I'maljunulo, kiu diris, - Kio al vi estas, infano?
ke Ia instruisto ne velas esti rego. Li eê akcentis tion, La junulo tremis, etendis Ia manon kaj ekmurmuris
kiam li certigis, ke Ia instruisto farante tion, kion li faras per paligintaj lipoj:
ne estante rego, estas multe pli potenca. Tio ne povis - Sajnas al mi, ke ia aperajo portas sin super Ia
tamen akordigi en Ia kapo junula kun Ia entaüaj bildoj. akvoj.
Sajnis al li, ke Ia instruisto ne vidas fortojn, konduk- l1i ambaü komencis rigardi en Ia montrita direkto.
antajn aI Ia celo, Li farigis malgoja, ke tiel prudenta La junulo ekmurmuris post momento:
instruisto tamen ne komprenas tiel simplajn aferojn. - Kvazaü ia bela kaj granda figuro proksimigas sur
Li ne imagis tiun ordon sur Ia mondo, kiun oni antaü- Ia akvoj ...
72 73
Kaj li ektremis, êar li komencis vidi pli klare.
En longa, blanka vesto, kun Ia kapo maIlevita aI Ia
brusto, iris viro, simila ai fantomo kaj Ia lunbrilo lumigis ESPERANTO-
líajn barojn. La dekstran manon li tenis sur Ia brusto,
kaj per Ia piedoj li tuãetis Ia akvojn, glatigitajn kaj
LITERATURO
argentumitajn per Ia koloriganta brilo.
La maljunulo almetis Ia manplaton al' Ia frunto, mal-
fermis Ia mirigitan buãon kaj rigardis. Sur lia vízago
vidigis necerteco. Subite ekregis Iin timo. Li saltis
el sia loko, ekplaüdis per Ia manoj kaj eligis maIlongan
ekkrion. La junulo turnis aI li sian timigitan vízagon
kaj ekflustris:
- êu tiu stranga figuro ne estas simila aI nia in-
struisto?
Kaj en tiu momento ekbrilis en lia kape Ia penso,
ke tie eble efektive tiu instruisto paêas sur Ia akvoj.
Kiel li tion faras, ke Ia ondoj sub li ne disígas kaj ne
englutas Iin? Kian forton li posedas, ke li tiel iras
trankvile sur Ia movigema akvosuprajo?
La infano turnis sin unufoje ankoraií aI Ia maljunulo
kaj demandis Iin per timigitaj okuloj, Sed en tiu mo-
mento Ia maljunulo falis genuen sur Ia tabulo] de I'boato
kaj el lia buêo eligis murmuro de I'vizia ekscítigc:
- Instruisto I Majstro! .
La infano turnis sin unufoje ankoraü alIa boatorando
kaj klinigis antaüen, Li rigardis kun timo kaj mirego
Ia lagon kovritan per Ia lumo.
Kaj tiu figuro pasis ankoraü momenton sur Ia ondo],
gis kiam fine gi disfluis en malproksimo meze de
Ia luna beleco.
H. A. LUYKEN, F.B.E.A. JEAN FORGE

ABI·SMOj
Stranga Heredajo 1923.
Romano
150 pagoj.
originale verkita
Broêurita kaj bindita
Romano originale verk.ita
1922. 320 patoj. Broãurita kaj bindita êefaj personoj de Ia romano:
Ernesto Musko, bienposedanto en Karlovo
Halino Borki, filino de najbara bienposedanto en Nivi
La romano estas plena de okazintajoj, allogajoj, Mateo Ardo, artpentristo
plena de sensaciajoj I
Gla enhavo kondukas Ia leganton tra Ia tuta Eüropo kaj Zonjo Biringo, lia fianêino
Ameriko, pritraktas religiajn kaj socialajn demandojn,
pacifismon, naciisrnon; komercísrajn,
artistajn demandojn, okultismon
teknikajn taj
kaj spiritismon.
*
La romano "Abismoj" estas unika en Ia gisnuna Espe-
La tuton êlrkaüas êarma amo-rakonto ; gin trafluas ranto-Iiteraturo. Gi estas Ia unua provo sekvlla modernan
glorigo de Ia Esperanto-movado kun muItaj aludoj direkton de Ia hodiaiía nacilingva romano. Ne nur Ia
aI gia eminentularo. La heroo de Ia romano estas
enhavo, sed ankau Ia stilo konformígas aI Ia nova direkto
juna anglo, naturdotita per sugestiaj forro], li estas
perfekta parolanto, konvinkita kaj eminenta Esper- kaj altiros jam per tio êies atenton.
antisto kaj - flnfine - naskita detektivo kun êiu] LI supraj personoj mem rakontas Ia romanon êapitron
talentoj de lu Sherlock Holmes. post êapitro aIternante en harmonia sinsekvo kaj tíama-
Nenio, neniu kontraãstaras lin, êion li majstras niere karakterizas sin mem. •
per Ia forto de sia homamo. La romano entuzias- La nepre internada enhavo, kiun vivigas interalie
migas Ia leganton per majstre pentritaj vojagrakontoj, stranga kaj ekscitita pensmaniero de ebriulo, ravaj songo]
per aventura] kaj detektivaj okazintajoj; gi prezen-
de gloravida pentristo káj amsoifa knabino kaj Iaünovela
tas krom tio multvalorajn kaj instigajn pensojn.
Entute: Vera esperantista tendencromano, valora vivoskizo, farigas interesega per Ia interna batalo inter
IIbro por êiu] gesamídeano], kiu aItiras speclalan malnova amo kaj alia ekflamanta en Ia koro de brava viro.
intereson pro sia modela kaj flua stilo. Dum êi tiu batalo, kiu pasíe akrigas kaj katastrofe finigas,
Ia leganto mem estas kunâlrata en Ia plej profundajn
abismojn de homaj animoj.

FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG
ESPERANTO·FAKO ESPERANTO·FAKO
D·ro EDlVlOND PRIVAT: INTERNACIA MONDLITERATURO

VIVO DE ZAMENHOF T a kolekto estas submetita ai Ia gvidado de Prot. D·ro Joh. DIetterle,
kun portreto de D-ro L. L. Zamenhof. Ldirektoro de Ia Esperanto-Instltuto por Ia Germana RespubUko.
di enbavas nur Ia plej famajn verkoln el eluj naciajUteraturoj. dis nun aperis:
1923. 109 pago], Kartonita kaj bindita.
Speciala eldono por mez- kaj malbonvalutaj tandoj. Volumo 1:

ENliAVO: Ooethe, J. W. von: Hermano ka] Doroteo. Eposo idllil. EI la
germana originalo trad. B. Kiister. 2a, korektlta eldono. Kun antauparolo
tapitro 1: La gentoj en Litva lando. êapitro VII: Homarano. de Prol. D-ro [oh, Dietterle, 192:1. 77 pagoj. Kartonlta,
• 11: Infano en Blallstok, » VIII: Kongresaj paroladoj.
» llI: Gimnaziano en Varsovio.. • IX: Lingvisto. Volumo 2:
• IV: Studenta] jaroj. • X: Verkisto. Nlemojewskl, A.: Legendo].
EI II pola origin.lo trad, B. Kuhl.
• V: Doktoro Esperanto. • XI: Etika pensulo. Kun antaliparolo de Antoni Grabowski. 2a, korektita eldono. 1923.
• VI: IdeaUsta profeta. • XII: Homo êe morto. 74 pagoj. Kartonlta.
" ••• Jen klasiko, kiun nepre devas posedi êiu Esperantisto." Volumo 3:
Por ebligi ai Ia gesamideanaro de mez- kaj malbonvalutaj Turgenev, Ivan S.: Elektltaj noveloj. EI Ia rusa originalo trad,
A. Mexin. 1923. 81 pagoj. Kartonlta,
landoj Ia akiron de êi tiu, por êiu Esperantisto nepre necesa
libro, ni arangis lau permeso de Ia Kuratoroj de Ia Me- Volumo 4:
moriga Kaso Bolingbroke-Mudie tiun eldonon. Gia literatura Raabe, WfIhelm: La nlgra galero. Hlstoria rakonto. EI Ia ger-
enhavo estas laãvorte tute Ia sarna kiel tiu de Ia ilustrita eldono. mana orlglnalo trad, Prof. D-ro Fritz Wick,. 2a, korektlta eldono. 1922.
64 pagoj. Kartonita.
. Volumo 5:

Historio de Ia lingvo Esperanto HfIdebrand:
H. C. Mees.
EI Ia "Camera
1923. 64 pagoj.
Obscura".
Kartonlta.
Ella bOlanda orlgtnelc trad,

Deveno kaj komenco 1887-1900. Volumo 6:
1923. 2a eldono. 74 pagoj. Kartonita. Irvlng, Washington: EI Ia sklzllbro. EI I. angla orlginalo trad,
ENHAVO: H. L. Elvin, 1923. 64 pago!. Kartonita.
eapitro 1: Esperanto kaj indo·europaj êapitro VIII: La Ligo. Reforma agitado
Volumo 7:
IIngvoj. » IX: .Llngvo Internacla" en
" 11: La esperanta vortaro. U psala. Chamlsso, A. de: La mlrlnda hlstorlo de Petro Schlemlhl.
" IlI: Zameohof. Deveno de Es- X F S I L'E EI Ia germana orlglnalo trad. Eag. Wlistsr. 1922. 64 patol. Kartonlla.
peranto. ,: ranca oc ~to.. 8-
IV: Apero de Ia .Unua Libro". pêrantlste, Volumo 8:
" V: Unuajaro •• LaDuaLibro." • XI: La Influo de L. de Beau- Stamatov, O. P.: Nuntempaj rakonto). EI Ia bulgara orlglnalo
• VI: AmerikaFilozoRaSocieto kaj front. trad. Iv, H. Krestanoff. 1922. 80 paRoj. Kartoolta .
• Aldono ai Ia Dua Líbro". • XII: Esperanto en Ruslando.
" VII: Nürnberg. Eínsteln, .La Interna ldeo, La spirito Volumo 9:
Esperantlste." de Ia Iíngvo. ~alom-Alehem. Peree.r Hebreaj rakontoj. EI Ia hebreaj orl-
" ... Prave oni postulas en Esperantaj ekzamenoj konon gloaloj trad. 1s, Mu~nik. 1923. 78 pagoj. Kartonlta,
pri Ia historio de Ia lingvo. Plej utila gi estas aI êíu], kiuj Volumo 10:
devas gvidi kursojn au fari paroladojn ••• nenio pli bone Puâkln, A. S.: Trl novelo). EI Ia rusa orlglnalo trad. Dvro A. Fi• er,
instruas 01 historio." 1923. 67 pagoj. Kartonlta.

FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIO FERDINAND HIRT & SOHN-LEIPZIO
ESPERANTO·FAKO ESPERANTO-FAKO