Você está na página 1de 270

Biblioteko de Ia

Nederlanda Societo Esperanti ta

Id Ord~ont)~f~'b
OriginaIa rom an o
Rekomendita de
E erantista Literatura Asocio .

· .

Den Haa~ (~ederIando) 1923
Propra eldono de Ia autor o
Daguerrestraat n-o 84

f'ERGAMUM
IIÇCilUFC
Biblioteko de 'a
Hqlanda Sooieto Esperantilta
"La Eatonto E.ta. Nia"

( Enkondukaj paroloj.
o
Estis iam <lu mcnahoj, kiuj devis fari pilgrimadon aI
sankta loko por esti senpekigataj, kaj êar iliaj pekoj
estis gravaj, Ia monahoj devis pilgrimi kun pizoj en Ia
âuoj, por ke ilia irado estu kiel eble plej doloriga. lJi
tamen ekpllgrimis. Unu el ili iradis kun granda peno,
êar Ia malmolaj pizoj tre doloris liajn piedojn. La alia
êiuj rajtoj estas rezervitaj. tamen marâadis kun goja .vizago kaj kvazaii "pizoj" tute
Copyright 1923 by rr, J. B!llthuis, Den Haag. ne ekzistus. Post longa pilgrimado, alveninte al sia celo,
ili povis derncti Ia âuojn kaj eljeti Ia' pizojn. Nun Ia
onaho, kiu estis marâinta kun tiom da doloro, ekvidis,
ke lia kunulo eljetis el siaj êuoj platigintajn pizojn, kaj
li] dernandis ai li klarigon. Ho, diris Ia goja monaho,
rrti devis. kiel vi, pilgrimi sur "pizoj", sed mi kuiris ilin
antaü 01 meti en Ia âuojn. Per tio ili farigis molaj kaj
e genadis min dum mia marêado al êi tiu sankta loko.
Kara leganto, pesimismo kaj kredo aI fatalismo mal-
grabligas Ia vivon, tial imitu dum via "pilgrimado" Ia
gojan monahon. Se mia romano povus instigi vin aI
tio, mi estas kontenta, (êar tiam mi ne verkis sen ceio
aj sen frukto.
La verkinto.

Bib\iotel<ode \a .
er\anja "societo Esperantista
,'.J: {
"La Estonto Estas Nia"

." itERGAMUM
8CCW'C
Unua Parto

La Insulano
Unua Capitro.
ripoll80J ar Atuparo - Mia Insulo kaj gla 80la domo _
laj rep.troJ - Rebinsono Krn o - Mlaj barpledaj amltoJ
)'11 180 TeU - La desegna talento de mia patrino _
.
I I I p'lfgis miajn tait'ojn - La oft o do mia patro •

taris sur Ia êtuparo; kiu atin s de Ia subtegmenta
gis Ia kvadraJ:a aperturo en Ia plata tegmento de •
10. Mi ópogis Ia bruston kontraü Ia stupoj,
ardis rekte antaü mi cn Ia maron, sin etendanta
alproksimen, ke Ia malmultaj §ipoj.!!:!! Ia horizonto
ll)aIg-randajn makulf'tojn, kiuj iorn post iom pli-
IS fine ili tute malaperis. Mi miris kien iris tiuj
j 'ajnis ai mi, kvazaü ili falus en senfundan abis-
n 1111 l)()r mi ne ideblan Iokon sub nia Insulo, êar
st Ia horil.onto mi ja vidis plu nenion. Mia patro
Olllltfoje aI mi diris, ke tiuj sipoj iras aI Anglujo,
\ I IIjo, Nor\'eg-lljo, Danujo, T<llSUjO,Germanujo, Islando
IIIcriko (mi lernis tiujn nomojn kiel vilaga lernanto
mas Ia nomojn de planedoj kaj astroj, tute ne formante
mi ian precisan ideon pri ôiuj tiuj landoj kaj cetere).
i tamcn neeble povis imagi, kiel en tiu abismo povas
ti insllloj aií landoj.

( nu el Ia sipetoj trenis post si Iongan nigran strion,
11 kelkfoje serpentsimile movigis en Ia aero. (;i estis
porboato. Sajnis aI mi strange, ke tia boato povas
piri sen vcloj. Mia patro unu fojon klopodis klarigi
I mi, ke tiaj sipoj tute ne bezonas ventou, sed nur
()Iantan aknm por sin movi antaiíen. Liaj klarig-oj
.•.....
-
1*
5-

boate, êar Ia boalo, kiun ni posedis, estis uzata nur
tamen malbonc kontenligis min, 1:(11 mia patro por viziti "Ia Vilagon" unufoje po monato.
forno" ankaü ellasis striou de v,lY)UI «. ms tiuj du aluditaj terpecoj sin etendis griza tre
a 'Sl1io, kies finigon mt n~niarÍl povis vidi, êar am-
anke gi "perdigis aii kunfandigis kttrl Ia maro kaj
ielo, Super til! senfina strio, kiun mia palro nomis
digo", trlltigi§ sur tri lokoj malproksiinaj 1I11U de Ia
, Ia 'supra parto de tri turoj. Kvankam mi en Ia
peroj neniam vidis IU1l1on en ili, mi opiniis, kc ili
s ;sl.i ~lulllluroj" por servi kiel signoj aI maristoj,
patru diris .•.tamen, ke tiuj konstruajoj utilas nur
noj por vidi kiorna horo esla~, kaj por peudigi en
raudajn -sonorilojn, kiuj êiam sonoradis, kial!' homoj
111 enterigataj 'â.u kiarn kornencigis Ia diservpj, Cion tion
I komprcnis nur 1l1jlbollC, sed Ia klarigoj konteutigis miu.
Ncniam mi vidis "vilagojn", êar, kvankam mi estis
111 altkreska, íorta knabo (chie dekjara, sed tion mi
ie sciis), mia patro ne perrnesis al mi forlasi Ia lnsulon
por akorn pani lin al "Ia Vi lago ", kiam li iris ticn por
iêeti 111,tllgaJojn kaj aliajn necesajojn, kiujn ne liveris
Ia l usulo ". Unu fojon mi petis akompani lin, sed ôar
rcspondis per nur Ia unu verto "neeblt::", mi jam
niarn ripetis Ia peton. La rifuzo cêne êagrenis min,
estis multaj aliaj aferoj, kiujn roi aukaii vane deziris,
cmple vizKf Ia lunou, kíu vespere tiel miriude povis
mi, aii Ia super mi starantajn stelojlt, kiuj lumis ankoraii
li brile,. Sed, êar viziti tiujn êielaju lokojn ankaii estis
ble, mi tuj r ezignis, k iam mia palro certigis aI mi,
s neeble viziti "Ia Vilagoll".
êielo sin etendis nun kiel hei a kloso ::HIr êio,
povis vidi, êio kuâis tie trankvile kaj senmove
maro kaj Ia solaj estajoj, rigardautaj kun roi
panoramoIl, estis Ia êiuloke âvebpendantaj
pensis ai Ia multaj ovoj, demeti~de ili en
6 7

Ia sablo, kiujn mi preskaü êiutag e e 11 êi tiu mouato Lia nazo estis ruga kaj maldika kaj sub
devis serêkolekti. Ho, mi ne arnis tiujn birdojo, êar ili larga buêo, kiu nur malofte malferrnigis
multfoje bekatakis min, kiarn rni forprenis iliajn ovojn. âajnis esti tranêita tie kvazàü per unu ekbato
lli estis Ia solaj por mi ekzistantaj maIamikoj. Mi tarnen tranêilo. Tia Ia oreloj li portis orajn ringojn. Sub
ne staris nun sur Ia âtuparo kun mia kapo ekster Ia mentono kreskis longaj movigantaj haroj, kiujn mi
tegmento, por rigardi Ia mevojn, êar-mi vidis ilin en I m adrniradis, êar mia kaprino ankaü posedis tiajn,
~iuj horoj de Ia tago. Mi staris tie por vrdi u Ia patro r kio tiuj du kreitajoj multe similis unu ai Ia alia, tiorn
jam revenas de "Ia VlIago". Sed vane mi rigardadis li, êar Ia kaprino ankaii estis griza. Mia patro posedis
sudorienten, kie lia boato laiikutime ekaperis du tagojn ur du vestarojn. Unu por porti, leiam li estis sur Ia
post kiam li forlasis Ia Insulon. La boato ank raü ne ulo, kaj unu, kiun li almetis, krarn li iris ai Ia Vilag o ,
tis videbla, kiom ajn mi streêis Ia okulojn, kaj tedatc ur Ia piedoj li havis botojn de Ia mateno gis Ia vcspero.
pro Ia longa observado, mi malrapide forIasis Ia aper- ta patro estis silentema kvieta homo. Li neniam atentis
turon kaj lasis min gliti laii Ia âtuparo. Mi ae fermis in kaj neniam sin okupis pri mi kaj parolis nur aI mi,
tiun aperturon, êar Ia vetero estis bela, kaj post dUOl1L{ iam mi faris demandojn pri Ia maro, pri Ia vilagoj,
horo mi sendube starus refoje tie supre sur Ia êtuparo kics turojn mi povis vidi, se Ia vctero estis klara, kaj
por vidi, êu jam estas revenanta Ia boato. - La vento pri âipoj. Rilate ai Ia vilag'oj mi sciis nenion precizc,
estas kontraiia -, mi pensis, - mia patro devas luvadi, ed pri âipoj mi akiris grandan konon. Mi povis distingi
kaj tio prenas multan tempon. ilin êiujn. Laii Ia mastoj kaj Ia veloj mi tuj povis diri,
Mi sidigis sur Ia plej malalta stupo kaj ekpcnsis. êu sipo estas brigo, kutero, skuno, trimasta barko, brig-
Mi ekpensis pri Ia vilagoj kaj kiel ili aspektas. kuno kaj cetere.
Sur Ia Insulo, kie mi logis kun du aliaj homoj, staris Mia patrino, nun kudranta êe Ia tablo en Ia ununura
nur unu domo, Ia nia, kaj en êiu vilago, kiel mia patrino êam bro de nia domo, estis Iaii karaktero kaj eksterajo
rakontis ai rni, staras multili, tre multaj domoj, en kiuj tu te malsimila ai sia edzo. Si estis longa maldika virmo.
Iogas centoj, da hornoj. Cu ili êiuj aspektas kiel miaj Mi kredas, ke âiaj haroj jam grizi~is, sed, êar preskaü
gepatroj? Cu êiuj viroj similas mian patroa? Li estis iam ilin tute kovris blanka kufo, mi jam ne bone me-
mallonga, dika vir, kun grizaj haroj, kiujn li êiam moras ilian koloron Si havis Ia amajn bluajn okulojn
kombis laii Ia kranio gis Ia nuko, kie malofte ili estis hori- iajn posedis mia patro. La koloro de êia vizago estis
zontale tranêataj, tiel ke Ia dika hartavolo kaj Ia nucla 1 m pala tute kontraúa al tiu de mia patro, kiu havis
ruga nuko formis rektan angulon. Car li êiam malsekigis ruge brunan vizagon, êiam mia patrino portis Ia samajn
matene Ia harojn per sapakvo, iIi, sekigll1te, farigis tiel stojn. En Ia vespero si de tempo aI tempo legis ai
rigidaj, ke Ia plej forta ventego ne povis movi eê unu 11I1 el tri libroj. La unua esf Ia rakontoj pri fcinoj,
hareton de tiu dika griza tavolo, kiun êiam kovris nigra 11 I iu sin trovis Ia rakontoj pri: La Blua Barbo, La Ruga
êapo kun larga viziero el ledo. Li havis malgrandaju apcto, La kato kun botoj, Cindrulino kaj La Mal-
helbluajn okulojn, super kiuj sidis hartufoj tiel dikaj kiel randa Fingrulo. Tiujn rakontojn mi konis tute parkerc.
8

La dua libro estis e ltirajo el "MiI kaj UlIU • Toktoj~, kiujn centojn povis subteni Ia suprajon de Ia doi 10.
mi tre amis prola mirindaj okazintajoj, kiujn ili enhavis. nulo rekte antaii mi staris speco de sranko kun
l\lultfoje mi songis pri êiuj tiuj rakontoj, kiuj havigis ai aj pordoj. Tiu âranko estis mia lito, kie mt êiam
mi tr e malgustan ideon pri hornoj, bestoj kaj pri Ia kaj songis pri Ali Baba, pri Ia t rura Blua Barbo
mondo. La tria libra, kiun mia patro estis donacinta tere. Mi tamen neniam dorrnis sola, êar flanke
ai mi antaii kelkaj monatoj, estis Ia historio pri Robinsono i kuSls mia kato, kiun kelkfoje tute kovris Ia Iito-
Kruso. Sidante sur Ia âtupo, mi nun pensis pri Ia patro ~, precipe leiam Ia vetero estis malvarma, La kara
revenonta kun Ia boato, pri Ia Vilago (kiun mi ankoraii tiam sin premis aI mia brusto kaj kontente mur-
ueuiam vizitis, êar tio cstis nccbla): pri Ia rakontoj el te dormadis tiel Ia tutan nokton. Sur miaj piedoj
Ia libroj, kaj fine pri Robinsouo Kruso, eu kapraj feloj kuâis mia hundeto. Se estus eble, mi volonte
ÍI anta laii Ia bordo de sia insulo por rigaroi, êu sipo IIt , ke ankaü Ia kaprino kusus êc mi, sed 1au
alproksimigas ai Ia insulo por kunpreni lin ai Anglujo. ti ia patrino, tio ne decis. La kaprino sekv e
~Ii komparis mian situacion Imo tiu de Robinsono. Li I kuêi kaj dormi en Ia stalo kune kun Ia bo ino.
Ioikuris de Ia gepatra domo, kaj post multaj aventuro] 1,1 tiu lito sin trovis sur Ia planko de Ia subteg-
tine alvenis aI insulo izolita en Ia Granda Oceano, kic I t Jo du kestoj, kiujn mi facile povis malferrni, êar ili
li vivis kuu kaproj, katoj, hundo kaj papago. Mi n e urhavis serurojn. Eu unu el iIi kuâís eluzitaj vestoj,
forkuris de Ia gepatra domo, sed spite tion, mi logis I alia segiloj, boriloj, rabotiloj, marteloj kaj aliaj
sur samspeca insulo en akompano de du homoj, Ul1U H J iloj de êarpentisto. En Ia mezo de Ia plauko
kaprino, unu kato, unu bovino kaj unu papago. Lia I 1.1 êiam ncfcnnita aperturo, el kiu elstaris Ia suprajo
I'apago povis diri: Kornpatinda Robinsono, kaj Ia n ia f( rprcn bla stuparo, laii kiu mi povis malsupreniri
parolis kelkajn vortojn, kiujn nek miaj gepatroj, nek mi l1 tIo, formanta Ia duonan parton de nia domo.
povis kornpreni, nome: -Go til fanen! - Kerkfoje gi tiu i momento tiu âtuparo ektrernis kaj tuj poste
diris: - Mi venis -, aii: - Mi iras -; du frazetoj, kiujn êiarn fi sur gia plej alta êtupo mia kato. Per 1I1l11
diris mia patr o, leiam li alvenis aii íorlasis Ia domou, lt gl staris sur mia êultro, kaj kontente murmurante
kaj ai kio mia patrino kutimis diri: - .u, bone! to karcsis mian vallgon per sia kapo, - IIo, Sim! -
Kial Robinsono do devis Iorkuri el Anglujo por veni rns, Sim estis Ia no mo de mia kato. - Ho, Sim!
ai insulo kaj kial mi devus Iorkuri el insulo por alveni li I jarn venis r . , . X u, bone! - Rraii l! - diris Ia
eu Anglujon aii en Ia V.ilagon, kien iris êiumouate Ia Iam karcsanlc mian vangou, - Rraii ' ! - - ] es, vi
patro : 1\1i ne povis solvi tiun misleron kaj miaj peusoj na Sim , -, mi diris.
konfuzigis, kaj sencele mi rigardis Ia subtegrnentejou, do malsupre en Ia êambro haltigis nian mal-
kie mi sidis sur Ia plej -rnalalta âtupo de Ia âtuparo. Mi rparoladon, Mi aüskultis, kaj Ia voêo de mia
pensis: La budo de Robinsono sendube ne estis tíel t demandis: - êu lijam vcnas] - - Ne! -
Iortika kiel nia logejo, konstruita el brikoj kaj havanta rttll'c)u(lis, - li ankoraii ne venas!
subtcgmcntejon, kiu ripozis sur trabegoj tiel dikaj, ke ili Ia patriuo parolis pri Ia palro, si nomis lin
]2 13 -!..

Ia v\'~spero jam estu veninta, li, bone -, diris mia patrino, kaj daürigante sian
daungauon de Ia rak t por ke mi povu aiid: la
E on o. ulradon, gi diris plue :
n Ia suda muro de] .' Multaj ovo] hodiaii r
kun flankaJ' kurtenoí L. a .cambro estis du fenestroj
J' a nlg"Ce p trit I fo c -, mi respondia, - morgaú mi serckolcktos.
subtenata per dikeoai
I (ega1 traboí L en
I n a p a no estis _ Nu bone -, si refoje diris, kaj vidante trans Ia
~rita, seu mia patrino k l'~'" a'p anko ne eslis pen-
gin laü Ia jena mani u ISIlIS Sllt~ ~laI1kan sablon SUl' katon, ankoraü sidantan sur mia sultro, ili diris plue ;' - Jen
per sablo kaj cor" ,Itero, I plenigis P eran saket n am, kiu alvenas,
,. '1' sinn e unu I I' - Me-e-e respondis Sam.
1'1 lasis Ia sablon c fi . a angu etoj de Ia saketo í -

ror UI per ldik ' Sam estis mia kaprino. La besto êiam libere iradis,
movante Ia 'fltantan ITI ,ma. I a stno, kaJ rapidc
" anon 11 eu kaj re - I tamen ne estis permesite ai si, cniri Ia êam ron; neniam
SI skribis Ia IJleJ' t . ar reen super a planko
s rangaJIl figuroju I,'·· '. ' Ai iris trans Ia sojlon, kaj ankaii nun Ia besto staris antaii
serpentoj, jcn aI l{abala' li I " ,~IUJ J,cn SlllJtlis ai
araba aii Ia h b J g IrOJ, jcn aI literoj de Ia greka gi, rigardante min k aj Ia katon. Estis aI mi neklarigeble,
c • c rea al[abetoj Til' fi' ,",, kial Ia kaprino ne rajtis eniri Ia ôa bron kaj kial Ia
estis haldaií cletruitaí ki .. IJ guroJ tamcn ofte
, a), {Iam 11" estís Jie: , hundo povis iri êlen lati sia plaêo. La kaprino donaêis
tune maêis tabakon kai kr ê" " 1 ejm e, car li ku-
atentall Ia de ' J a ante Cluflallkcu kaj tu te nc lakton kaj Ia hundo donadis nenion, sekve Ia" mia
segnan talenton d .: xlz i . opinio, Ia kaprino clevus havi tiun saman rajton. Mia
korekta te eraroj n e I ibai c sra e Z1I10, li kvazaii
'l I' patrino opiniis lute kontra v , dirante ke ne decas, ke
S re eis per sia brun n s cnA A aJO de ler an . t O, kraê ractra-
I' , a macaJo multaJ' 1 b J' I' kaprinoj eniras Ia êambrojn. Mia Sam tre bonc sciis
«ujn mia patrino kun lertec . ,.1 e ajn iterojn,
Meblojn oni vidi o estis skn.bmla SUl' Ia planko. tion, kaj trankvile si staris kun oblikve tenita kapo kaj
ôar krorn Ia tablo kai Inurl mallllultaJI1 en nia êambro atcndis, êu mi venos por ludi n si. êar mi restis
J a ampo nur d A koi ' sidanta, Ia besto fine foriris, trap . I, grave Ia stalon kaj
por mangAajoj kaj u '. 11 sran 'oJ un u
. nu por vesto] kv .' tuj poste Si ekaperis antail Ia Ienestro, kie si montris
torno sin trovis tie. La lito I' '.. ar eg?J kaj un
nc estis videbla. A, , ' c mlaJ gepalroJ dormadis siajn longajn kornojn • i rigardis mio, scd êar 111 i ne
· . ' gl estís kvazaü âranl I d ' venis, s' refoje cliris: - me-e-e! - kaj malrapide foriris.
I(IUJ nur noktc estis nef itai ' W cun u pordoj
:\. . errm ajo ' _ lu estas multaj kapriooj en Ia Vilag-o: mi de-
.• ~I . ngardis tra Ia fenestroi, E '. ' mandis,
IlJI dlstmgi nur Ia I k I' J o Ia malprokslllleCO
ki . o ou, cre IIli U' Iborrii , Jes -, diris mia patrino êiam kndrante.
re êlU1l10ll1cutc cble ti ". evos a onhgl, kaj
es IS aperontn lia k M" Kaj ankaii katojr
tamen vane ôar neni I " apo, 1 ngardis
.,' oe{apens Mia tri di jes, ankoraii pli multe.
pn kio 111 i pensas kai '~pa nno, ive ante
A ,aJ rompante Ia sile t Kaj ankaii hundojr
Ia cambro, diris: en 011, rcganta eu
Komprencble, ankaii hundoj.
- Li Iorrestas longe. Kaj ankaii bovinojr - mi demandis post momento.
- Jes -, mi respondís _ I • Anstataü Ia patrino, nun rcspondis Ia papago, si-
devas luvadi ser! li b Id v' a vento estas kontraüa li
I I a au venos, ' danta en kupra kago sur Ia vestoâranko,

Il'ERGAMUM
14 15

- Go til fanen! gi ekkriis. min, kiam si min ckvirlis cliri Ia dornon,
Go til fanen! mi diris riclante. Mi tamen IlC 111 taris êc mia ílanko. Siaj mcntonhawj Airtis CIl Ia
komprenis tiujn vortojn. 1110 kaj ni ambaii rigardis sudeu por vidi, êu "li" jam
- - Mi jam venis! - ekkriis Ia birdo kaj post tiu frazo vcnanta. Sed li ne estis ankoraii videbla La du
g-i ekfajfis tiel Iaiite, ke Ia kato ektimis kaj saltis de mia oj da alisetoj etendigis tiel longe en Ia maro, gis
sultro sur Ia plankon. tarig-is neclistingeblaj, sed en Ia mezo de Ia markiloj,
- ên vi refoje legos el Robinsono! - mi demandis J en Ia malproksimeco aspektis kiel du linioj ele
ai mia patrino, nktetoj unu tuj post alia, mi vidis nenion krom blua
10 da akvo perdig-anta êe Ia fino sub Ia malalta digo,
- Se estos eble -, si rcspondis. Mi sciis, kion tio
~~,gnifis. :\1' patro, post kiam li revenis de Ia Vilago, III limigis Ia horizonton. - Li ankoraii ne venas, Sam -,
eram kunportis grandan pakajon da gazetoj, kiuj enhavis r diris. - ;\fe-e-e! - responclis Ia besto, kaj êar mi
Ia novajo? de. tuta monato. Se Ia deziro lin kaptis legi turnis min ai Ia mezo de Ia Insulo, Ia kaprino returnis
Ia gazetoJn, tiaru estus "neeble" aI Ia patrino legi el m kun mi. i\Ii pasis nran domon kaj irante okcidenten,
Rebinsono. Mi sekve esperis, ke li ne legus, por ke 1111 baldaii staris SIl[ Ia vasta herbejo, sin etendanta êiu-
mi pOVtl aiidi Ia daiírigadon ele tiu rakonto, kiu tiel I )1 c t~irkatí Ia luta domo gis Ia sablaj montctoj kaj gis
interesis mino Mi eê deziris, ke "li"' ne revenu antaii 11 slimajo. Tiu herbejo, kiu somere estis Ialêita, pro-
Ia sekvanta tago, scd por tio Ia vento ne estis sufiêe duktadis multan fojnon por Ia du remaêantoj levar-
kontraiia. Pensante pri tiuj aferoj mi jetis lastan rigar- lI!( .luloj. Estis nun cn Septembro, Ia fojno jam de
d011 sur Ia sagon, kiu jam dum tiom da jaroj trapikis I 11 'c cstis kolcktita malantaii Ia krado el ligno en nia
Ia koron de Ia rajdanta rego, ekstaris kaj foriris el ~. lu. ) . Ia herbo jam komencis denove elkreskadi, ticl
êam b~o, di~ante: ,,~i iras", ai kio respondia mia patrin Ia bovino kaj Ia kaprino êiam trovadis sufiê da man-
per SLa kutima: ,,r\1l bone!" Mi do iris kaj direktis I ajo, kiam iIí sin pastadis sur Ia Insulo, kaj iam ili
pasojn ai Ia tiel nomata "haveno", tio estis Ia loko, ki t re pastadis sino Se ekpluvegis, ili povis trovi ri-
êiam Ia boato albordij-is, La Insulo estis okulforrna jon en Ia stalo, kiu en Ia somero neniam estis Ier-
nur Ia sucla parto ne havis dunojn kaj êe tajdo l}li po~ lll. Kiam Ia aiituno komencigis, ni kutime lokis Ia
vis marâi til' pli 01 mil pasojn sur Ia slimhava tere, kiu Iu hestojn cn Ia stalon, kie ili bone sin tr ovis SIlT dika
oblikve sin etendis en Ia maro, Okcidente en tiu êi 01•• da pajlo. La du bestoj estis ai ni tre utilaj pro
slimajo staris du longaj vicoj ela fostetoj, utilantaj kiel I kl~ kiun ili donadis.
gvidmarkiloj, en kies mezo Ia boato devis §i eli aii I' -rsono, loganta en vilag-o ali cn urbo, ne Iacile
Invadi de Ia digo ai nia Insulo. Scn tiuj markiloj estus 11 kutimi ai vivaclo sur nia Insulo pra la granda sol-
absolute necble atingi Ia "haver:on", car eê ôe alfluo 1-1 k i unutoneco êiarn regantaj êe ni, sed Ia vivo en
akvo sur rnultaj lokoj ne estis sufiêe profunda por esti ali cn urbo estis al mi tute nekonata, sekve mi
sipircbla. La distanco de nia domo aI Ia "havcno" estis nti tiun solecon, nek tiun unuto necon kaj vivadis
tricent paâojn; mi sekve alvenis tie baldaü. La kaprino, kai kontentc, neniam enuante kaj cstis rilatc al
16 17

tio kiel birrlo eu kag-o. Mi estis libera en fio, kaj nnr un rizo, tabako kaj tiel plu. Kiel eble plej multe
laboris, kiam rui deziris labori; Ia gepatroj neniam de- metis Ia objektojn de valoro en Ia stalon, sur
vigis min fari ion, Ido estis kontraiia aI mia volo <I fi t mentejon kaj cê en nian êambron, kaj poste
deziro, Ili agis kun m i tute kiel kun Ia kvarpicduloj, tro transportis ilin ai Ia Vilago, kie ili estis ven-
kiuj estis bone traktataj kaj nutrataj kaj nur vintre devis I l<l vi Iagestro. En tiaj tempoj "li" havis multon
resti hejme, same kiel mi, êar en tiu sezono Ia vetero I kaj kie ajn volonte mi deziris akompani lin,
estis ordinare tiel malagrabla, ke nur kun peno mi po- neebla, kaj kun rezigno mi restis sur Ia lnsulo
vus pasigi longan tempon eksterclome pro Ia nego, tiarn pensante pri Ia okupoj de mia patro.
preskaü êiam kovranta Ia tutan Insulon, aii pro Ia akra n sciis, êu Ia Insulo estis granda aii malgranda,
vento, kiu libere kaj sen kontraüstaro blovis êiuloken. I graudcco mi havis negustan ideon. .Li" unu
Cill imagebla ~irmilo kontraii Ia furiozeco de Ia vento diris, ke g-i estas vasta cent hektarojn, ser! êu tio
malestis, ôar krom Ia domo, nenia staranta objekto, eê ulta au mal multa, mi ne povis diri.
ne arbo, sin trovis sur Ia peco da tera, kie rui pasigis I nun bela \ etero kaj Ia suno faris proksimume
mian junan agon. êill peno planti arbojn, esti estinta ronojn de sia irado super Ia horizonte, tiel ke
vana. La tero estis sutiêe nutra por kreskigi ilin, sed lI,j estis sutiêe varrnaj, por ke mi povu kusi en
êiun plantitan arbon jam renversis Ia kelkfoje reg-antaj , I aj tion mi tuj faris. Sam sin paêtis apud mi kaj
uraganoj, tiel ke mia patro ne klopodis plu planti aliajn. dis Ia êielon, kiu kiel blua bela Idoso el vitro staris
i\li sekve neniam vidis arbon. En Ia vintro mi preskaü I Insulo. êiuloke Ia mevoj flugis kaj blekadis
ôiam sidadis hejme kaj trikadis âtrurnpojn por mia pa- t nlu nur", mi pensis, morgaii mi refoje for-
trino. or êi trikita âtrumpo rui ekhavis arge tan 1lI0- ovojn kaj metos ilin en Ia korbon, kaj
nereton j êar mi trikis lerte, mi jam kole til> skato- fi Ia kestetojn inter Ia segopolvo, kaj patro
leton plenan je tiaj rnoneroj, kies valoron mi tamen tute Ia ilago. Tiuj ovoj estis tre granclaj, multe
ne konis. ~r mnltfojc ludadis 10m ili sur Ia tahlo, I anasovoj kaj ili estis tre delikataj sed ne
konstruadis el ili dornojn, barkojn, brigojn kaj eô ho- I anasovoj. Mi kolektis kelkfoje pli 01 cent
vinojn kaj kaprinojn. Tiel trikadante kaj ludante mi , precipe kiam estis Ia tempo, en kiu Ia
pasigis feliêe kaj kontente Ia vintran. Mia patro en tiu utime demetis ilin.
sezono faris malmulton. Li nur mclkis Ia bestojn kaj it am ekhaltis sin paâti kaj klinanle Ia kapon
"dejoris", kiel li diris, nur malofte pro Ia malbona ve- I f ris kelkajn strangajn saltojn Ilanken kajan taiieu.
tero. La dejorado konsistis el tio, ke li kolektis êiajn t lauta bojado anoncis al mi, ke Jafet alprok-
objektojn, kiujn Ia maro jetis sur Ia Insulon. Mia patro ndube Ia hundo estis ie dorminta kaj vekigmte,
estis stata kolektisto de âipruinajoj, Post magano pres- Jcn gi staris êe mia kapo kaj lekis mian
kaii êiam âipo ruinigis en nia proksimeco kaj post tiaj t estis bona besto, vivanta êiam en har-
okazintajoj Ia tuta bordo de nia Insulo estis jetkov rita I kaprino. De tempo ai tempo ili ludis
de pecoj de rornpigintaj àipoj, de bareloi. de plena] lia kaj âercbatalis, sed neniam ili faris al
2
19
18
t
11 gazctoju, scd tuj ' post Ia rehejmig o ms "I lOrl111'
si reciprokc malbonon, La hundo estis multe pli mal-
1\ c nur . malmultajn vortojn al mia pa t rmo ' kcaj~
grancla 01 Ia kaprino, kaj anstatau griza, gi estis tute
1l~Il~on a,l mi, Dormante, li multfoje laute' ron-
nigra. l\li ncniam vidis aliajn bestojn krom Ia niaj kaj
kaj car tIO tre malhelpis la legado n d e nua ' pa-
kredis, ke êiuj huncloj estas nígrai, êiuj kaprinoj grizaj, . 't' f '
11I1 l S IS errninta ambaii pordojn de Ia âranklito
êiuj katoj blankaj kaj êiuj boyinoj blankaj knn nig-ra kapo.
l.t dormanto ne nur tis nev -id
I e bl a sed ec" pre
. 'ia bovino ne havis no on, êar gi neniam volis lucH
11 .llldebla, Nur tre ma aiite mi kelkfo' iidi l-
kun mio Mi do ne okup min multe pri si. La aliajn I 11 I' v' , Je au IS a
~\ azau Ia n:l~tere kaêita segisto ie tre mal-
harpiedulojn mi nomis Sim, Sam kaj Jafet, êar tiujn
un ,I<tborad~s, Tion tamen mi fine jam tu te ne
nomojn mi Iernis, kiam mia patrino en unu vintra ves-
kaj nur auskultante Ia historion pri '
pero rakontis al mi Ia historion pri Noa kaj lia ark eo. 11Ii I " ki mia amata
e {SC11S,
. , lei Robinsono post mult aJ" ]aro) 'd a
Sim, Sam kaj Jafet estis Ia filoj ele Noa kaj min kaptis
'I "". sia 1l1sul~ fine konatigis kun Vendredo Ia
Ia ideo, ke ankaii niaj bestoj pO\"ltS esti nomataj tiel.
11 ~1I1 poste \'IV1S en intima amikeco kun li '1\1'
Pri aliaj nornoj mi neniam aiidis, êar knabojn aii knabi-
I ,\l,TI Ia ho~mangantoj kaj multaj aliaj st:an I a~
nojn mi ne konis, sekve mi ne sciis, kiel ili estas no-
J, I I .1) Ia patrino " fermis Ia libron cenova ' "õapitreg J
mataj. êiuj niaj bestoj konis sian nornon. La papago
1 ~)lIl0S pn refoja vizito de Ia sovag' uloj kai 1':
ne estis mia amiko, êar antaii kelk<lj vintroj en unu ma- ti) I " t ,. ki , J a Ia]
teno, kiam mi volis doni ai gi peceton da sukero, Ia n () cazin I' • a)oJ, nUJn mi ekaiidus 1a se k vantan ve-
, se nine legus en Ia gazeto]' M'" d '
birdo tiel morclis mian fingron, ke Ia sango elgutis, post 1I mte 'S' . I ms ormi,
rm kaiJ J a f e,t 1{aJ. kvankam mia
1.
• . mi
K 1 111
tiu pruvo de malamikeco kontraii mi, neniam mi ek-
) li' Il',glflta ai mi pri tiuj grandaj dangeroj kiuj
pensis doni al gi unu nornon. ê~i nomigis "Ia papago",
1111 Uliintaj mian.,' heroon mi en tilU no 1do tute' ne
êar tiun nomon gi portis de Ia tempo, kiam mia patro
,(~~rmadls ,tl,eI ,kviete kun Sim kontraü mia
trovis Ja birdon en forlasita sipruino sur Ia sli majo de
k J jafet sur miaj piedoj kvazaii dang' e' ,
Ia Insulo, Tiu sipo estis el Danujo, êar lati. diro de kzisti , ' rOl nel1lam
I tintaj nek okazontaj.
mia patro gi portis Ia clar.an nomon "Viking", La si-
panoj versajne estis dronintaj, neniam oni eksciis ion
pri ili.
Mi nun ekslaris kaj [udante kun Ia kaprino kaj Ia
hundo, mi iris hejmen por anonci al Ia patrino ke "li"
ankoraú ne estis venanta.
Til111 \ esperon mi si<lis êe Ia tablo kaj aüskultis Ia
Icgadon pri Robinsono, l\lia patro, kiu estis reveninta
kelkan tempon antaü Ia subiro de Ia suno, jam kuêis en
Ia Hranklito, êar li estis laca pro Ia vojago kaj multaj
okupoj eu Ia Vilago, Li sekve ne deziris legacli Ia kun-
21

Mia patrino klopodis instrui al mi Ia legarton,
ukcesis aI Ai nur malbone. Mi konis kelkajn
, sed fonni vortojn el ili, estis al mi tute neeble,
"ja-a -mo" si faris "jam", el "jo-e-so" si
"jes", el "ho -a -ro -o -jo" si faris "haroj",
A
tio âajnis aI mi tre stranga. Poste mi do devos
Dua apítro.
ed Ia patro êiam prokrastis. Tre mi deziris lerni
La skuno - Mateumaugo kun prej\'udo - !li sorêkolektas librojn, tio verâajne estus ankoraii pli amuza 01
ovojo - Rovado pri Vendredo Ia sovagulo. - La nudulo .- ti ovojn de marbircloj.
Mi t'ktimas kaj torkuras - Fremdalo ou ~lla domo - KUlru
viajn pizojnl - Kiol Johano e tis eksiglta ki~l aktoro -:- I marsupreniris Ia du âtuparojn kaj eniris kun Sim
Pri mia nomo - êu miaj gepatrnj vere e tas mia] gepatruj ] fet en Ia êarnbron por matcnrnangi.
_ Mi montras Ia Insulon al nia gasto. Mi jam venis! - mi diris, eksidante êe tablo,
TI bone -, diris mia patrino.
La sekvantan matenon mi vekigis jam fnte. Sim im sidigis flanke de mi sur mia sego kaj Jafet eksidis
ankoraii dormis sur mia brako kaj faris mienojn~ ~v~~~u Ia postajo, tenante Ia antaiipiedojn antaii si kaj
gi jam neniam vulus el~itigi.. Sed po~t kia~ n:1 sldlg-~: tante ilin supren kaj malsupren; gi petis peceton
Jafet vekigis, rektigis kaj saltis el Ia 11to.' kaj Sim sekvis 00 dum Sim pacience atendis, gis leiam mi donos
gian ekzemplon, baldaii pos~e mi s~a.ns s~r Ia planko gl
autaü mia dorrnêranko kaj tUJ suprenjns Ia stuparo por a maug,l]() cstis preta bj konsistis el pano, biskvito,
ekrigardi eksteren, êar mi volis serêkolck~i ovojn, se Ia go, lakto kaj ovoj. Mia palro, kiu estis leginta
vetero tion ebligus aI mio La vetero estis belega. La o, mctis gin flanken, kaj ekkaptis Ia êapon, kiu
suno leviginta antaii du aii tri horoj, staris kiel or ko vri lian dikan g-rizan hartavolon. Li nur demetis
super Ia digo kaj jetis brilantajn radiojn antaü sur o por pregi Gis tiu tempo mi havi strangan
Ia akvon. Estis belega vidajo. Tute kiel ordmare Ia pri prego, êar tio okazis silcnte. Dum Ia tiel
mevoj âvebis super Ia maro por kapti nutrajon aj .tute rego, mia patro metis Ia êapon antaii Ia \'izagon,
ne antaüsentis ke mi baldaii venos por for lU Ia li volus bsi gin por ni êiuj, N ur liaj longaj
grandajn blue' makulitajn ovojn -en Ia dunoJ: Tr.e fn~l- haroj tiam sin montris sub Ia plektitaj manoj,
proksime mi ekvidis aperantan sku.non. GI veDl~, ~:?I nis Ia êapon. Mi ankaii portis ordinare êapon,
mi kredis ella profunda abismo, kaj graye alproksirnigis r mi ankoraii ne estis almetinta gin êi tiun matenon,
aI nia In~ulo. Lau Ia vento gi devis luvadi kaj tion g~ gis seu êapo antaii Ia vizago, nur interfingrante
faris kun veloj sur ambaü mastoj. Ho! mi deziris esti nojn kaj rigardante mian patrinon, kiu farís kiel
sur gi, sed tio estis neebla. Oni faros min ma.risto .p~~t s d fermis preme Ia okulojn kaj en tiu sintenado
multaj jaroj, sed antaiie mi deves multe lerni, kaj gls ndis, gis kiam Ia palro refojc surmetis Ia êapon.
nun mi lernis nenion, êar neniu estis sur Ia Insulo por li tion estis farinta, Ia prego estis finita. Dum
23
22
lkaju minutojn. jafet, scrêantc kclk c da paso]
tiu ceremonio mi kaâe riganJis Jafet kaj, êar Ia huudo
rm, tine ekhaltis kaj rigardis posten aI rui, kvazaii
estis malsata, gi pli kaj pli moveladis Ia antaiipiedojn;
1I01lCi, ke gi trovis neston. Mi baldaii estis sur
eligante de tempo aI tempo mallaütan ekbojeton, kiun
J, kaj ekviclis mevon sidantan sur nesto. La birdo
gi neeble povis reteni pro malpacienco. 11 Ia hundon kun malfermita beko kvazaü c1efen-
[\i mangis. Mi laiivice donis pccelon ai Sim, aI
in, kaj Ia hundo, kiu estis malgranda kaj iom
Jafet kaj al mi mem. La papago, kiu lre amis malsekan
m , restis staranta, atendante êu mi forpelos Ia si-
biskviton, sed ankoraii ricevis nenion, fine ekkriis: "Mi
n mevon. La birdo , rimarkanle min, ektimigis, kaj
jam venis", post kio mia patrino alportis al gi duonan
ian neston forflugis kun Iaütaj ekkrioj. EI Ia
biskviton, trempitan en kaíon. La birdo kun glacia
oj, kusantaj en Ia nesto, mi forprenis tri, êar êiam
movo ekkaptis sian nuírajon pcr unu IIngeg kaj, firme
I' unu por kredigi al Ia birdoj, ke mi ne forprenis
sidante pcr Ia alia sur Ia horizontala bastoneto en Ia
ovojn. Mia patro instruis aI mi, ke mevoj por
kago, ekrnangls, dirante nenion plu. Mia patro tute ne
forlasas neston, cl kiu oni forprenis ôinjn ovoju.
atentis min, eê di'ris aI mi nenion, kaj matenmanginte
I ntc Ia scrêadon, mi laii tiu maniero akiris prole-
kviete, reíoje pregis, prenis liam Ia gazelon por leg-i,
kvaruek ovojn kaj, laciginte pro Ia laciga
du mia patrino formetis Ia mangilaron. do cn Ia dun«j. kiuj jen altigis, jen malaltigis, rni
Oni tamen ne devas opinii malfavore pri "li", êar
di por ripozadi. Jafet, kvankam neniam laca, kio m
li tute ne estis malica viro. Neniam li riproêis, nek batis
longe Ri marâadis ali kuradis, ankaii eksidis kaj,
mino Li nur agis kvazaii mi ne ekzistus, kaj tion li ne
llt I (' mi metis Ia duone plenigitan korbon sur Ia
íaris pro malbona humoro, kontraiíe, lia humoro neniam
\111, ku ig'is kviete, ripozigante Ia kapon sur Ia antaii-
sangigis. Li êiam kviete, malrapidc iris sian vojon. Mi
Jt.tl til! sintenado gi komence rigardadis min,
jam kutimadis al tio kaj kredis, ke êiu patro estas kiel
r rui nur malrnulte atentis gin, Ia hundo post
Ia mia. tempo fcrmis Ia okulojn kaj ekdormetis êe mia
Post Ia mangado Sim iris en Ia stalon. i\1i prenis
Sidantc kun suprenliritaj kruroj, kiujn mi kune
grandan korbon kaj sekvis Ia hundon diranle laukutime:
pcr Ia brakoj kaj interfingritaj manoj, mi sencele
"Mi iras", post kio mia patrino diris: "Ku bone!" "Go
11 autaii rnin trans Ia altajojn de Ia sablo kaj ekrevis.
til Ianen!" ekkriis Ia papago, sed mi jam estis en Ia
l ro, kiu g'is 1111nestis tre bela, subite sangigis.
stalo, kaj en akompano nur de Jafet, êar Ia kato neniam
I\( bulo rieatendite ôirkaiiis nin, sed, êar tio estis
volis nin akompani, ni iris trans Ia herbejon ai Ia dunoj.
ndangcra veterâango, kaj êar ne ekpluvis, mi
Mezvoje ni renkontis Ia bovinon, kiu sin pastis. I
kie 111 i estis, atendante êu Ia suno malaperinta
hundo salutis gin per lauta bojado : Ia bovino tamen
orpelos tiun nebulajon. Tio tamen ne okazis
daiirigis sin paâti kaj ni pasis gin kaj estis baldaü en Ia
1\ 1 stis sidanta ... revanta ..•
dunoj. Malrapide ni marâis en Ia mola sablo kaj serêaclis.
I 11l1agis esti sur izolita insulo, kaj ke 111 i estas
Mia hundo êiam akompananta min, kiam mi serêkolektis
1 mo. l\1i vagadis tra Ia arbetaro de tiu insulo,
ovojn, jam flaradis, êu gi pO\"llS ion malkovri. Tiel ni
men tute ne sciante kiel arbetaro aspektas. Mi vagadis I Ia lokon, kie mi sidas. Miaj haroj
image laiílonge de Ia marbordo kun pafilo sur mia âultro mia ka ° kaj mi ktedis, ke mi estas tuj
kaj kun hun do ê! mia flanko. La papago, kelkfoje liêe Ia teruro fine donis al mi Ia kapablon
dirante : "KompatindaRobinsono!" sidis sur alia mia ânltro, mi ekstaris, puâante per Ia piedo Ia hundon,
kaj mi vagadis kaj vagadis, gis kiam subite mi vidis en - Jafet! - mi diris per tremanta voêo,
Ia malproksimeco ekaperi Vendredon. Mia koro forte I ardil tien! - kaj rui fingre montris ia nudulon,

ekbatis, êar tiu parto de Ia rakonto estis ekscitinta m okis ai mi ion per lauta voêo. Mi sekve
en tre alta g'rado, kaj donante min tute al mia revadó, min, êar Ia homo povis paroli, kaj li De
roi ne rimarkis, ke fine Ia suno reekaperis kaj forpelia ultato de lia revado, sed vera vivanta homo
Ia oio êirkaüantan nebulajon. li rigardo estis ftksal;;1 ov 111o, ' [ li estis tute onda, same kiel
sur Ia sama loko, kie laií mia imago, ekaperis Ia sovaglllo Ektimante, ke li estas tuj mangonta min,
La sovagulo farigis pli kaj pli granda kaj tre surprizls 1 li mian dorson kaj forkuris kiel eble plej
mio lia nuda korpo, kiu âajnis al mi tiel natura, e mi asa e Ia korbon sur Ia loko, kien mi estis
ektimis pri gi. Mi nun rima is, ke l.l nebulo ma Eê ne rigardante po t min, kaj aüdante Ia
kaj un surprizo mi rigardis êirkaii mio afet nkoraü e Jafet, 1du verâajne iris ataki Ia sovagatl
dormadis Refojc direktante Ia rigardon sur l lokon, sag.o e1 pafarko rapidis hejmen por se êi
kie estis aperi Vendredo, mi kun ektimo Vldis, ke ] ge ~~Ja domo. Jafet po t kuri tre ra-
aperajo ne nUT es anlC aii tie, sed ke gi farigi p i, sed e 'i tiu azo gi sen ia
kaj pli klara. i fl~O vis distingi Ia trajtojn de Ia kurati i mino e e uso La pordo
apcrajo kaj, kre te e mi songas. mi pinêis aI nii Ia fermita kiel kutime j ne bezonis
brakon por sperti, êu mi dormas aii ne. Mi tamen s is 1 nte trans gia mi ekvidis,
Ia pinêon kaj pli kaJ pli granda farigis Ia teruro, kiu pordo anka estis a. Mia patrino
ekkapti mino La revado Sangigis eu realecon, êar vere t o tute ne a dante mio. Aakoraií
tie antaii mi je distanco de êirkaií du dek paâoj staris korpo mí knn lauta e krro enkuri
onda homo. l\fi tiel timis. ke mi sentis mian koron ordinare : - i venis! mi fa!~;;;'~~ii~~,,~
I en Ia gorgon j mi volis ekkrii, sed ne povis. "Ho
Dio !" mi gemi. "kic. do estas tio '!" 1\li volis ekstari
por forkuri, sed tio estis al mi neebla, mi ne povis
malplekti Ia manojn kaj restis sidaota kun sllprell tiritaj
genuo', êiam kun teruro rigardaDte Ia aperajon. Jafet
ankoraií dormis kaj ne SciIS, o kia sta-o mi trovigis
,,]afetl" mi ekkriis. Sed mia voêo estis tro malforta
1J,!.:])nd:~roIa emociego, por veki Ia hundon. En tiu momento patrino.
Ia sovagulo altigis Ia manon kaj tenante gio super Ia
27
26
estas: - demandis mia Ilatrino.
_ Mi ne komprenas -, si diris plue,
tas preskau-d.roninto, sed feliêc povis nag·
__ Sovagulo estas en Ia dunoj! - mi ekkriis. - Li
11m insulon. Miaj vestoj estas sur Ia êipo.
etrtaS tu te nuda. 11 ipo? - demandis mia patrino, rig-ardante tra
_ Sova guIo e~ Ia duuoj !. .. , Sed knabo, kio do
1\ trangan preskau-dr.onintono o
estas ai vi ... , eu vi songas '
kuno -, li diris,
_ Mi ankaii kredistion -, mi respondis, - sed êar li
, rui sciasl - mi subite diris - Sknno luvadis
estis alparolanta aI mi, mi fine eksciis, ke mi ne songis.
t n okeidente de Ia Insulo.
Mi vidis Iin kiel mi nun vidas vin, li íris ai mi, sed mi
konsciis, ke Ia sovagulo tute IlC estas dan-
forkuris ... , Jafet eble atakis lin, êar kiam mi forkuris,
kurinte ai Ia vestsranko, mi prenis pantalonon
gi bojadis furioze kaj ne min sekvis hejmen.
tro kaj iris stalon. La homo, vidante tion,
_ Sed knabo, vi nepre songis pri Ia Iibro, cl kiu
1 fenestron kaj iris al mi renkonlen por
mi legis aI vi hieraü vespere. Mi jam ne legos, .
titan pantalonono
ne povas esti homoj sur Ia Insulo, kicl do ili povus vcni
kon, knabo! .- li diris, kaj tur nantc ai mi sian
êi tien: I etis Ia pantalonon kaj sekvis miu en Ia
_ Mi ne seias -, mi rcspondis, êiam l'igardante Ia
li metis Ia korbon sur Ia tablon. Mia
pordon. kaj timante ke mia sovaglllo venos, mi ekstaris
kaj iris ai Ia pordo por fermi gin. ED WU momento o.,j'lmlílek vietigis o
"S,fnIOrllti~ -, diris Ia homo, - ne ekkoleru kontraü
mia patrino eligis lalítegan ekkrion de Ieruro ; mi turnis
of ndigl1 pro Ia stranga mabiero, en kiu mi
min kaj vidis, si k vris al si Ia okulojn per baii
111 al vi, sed mi estas 'gata agi tiama-
manoj, dum si mkriis: nabo forkuris de mi tiel ke mi ne povis
_ Ho, Dio .~ kio estas tio~
La kaiizo de ekkrio tuJ farigis ai mi klara, Antaü
rti Ia pantalonon.
I m kre hornrnanganto -, mi di ris por sen-
Ia fenestro staris mia sovagulo. Por kovri sian nudan
to
korpon, li tenis mian korbon antaii si kaj en tiu sinte-
I manganto:
nado li rigardis int rnen. kiel Ia sovaguloj, kiuj volis mangl V e Ire-
_ lrufor! - laiite kriis mia patrino. - Ho Dio, helpu
I klarig-c respondis.
min! - Jafet, kiu sendube estis sekvinta Ia nudan viron,
kridegis kai refoje sin turnante aI mia pa-
bojadis kiel gi neniam antaiie bojis, sed Ia sovagulon
IrI plue ; - Ni luvadis kaj antaüeniris nur tre
tio tute ne timigis, êar li restis staranta êe Ia fenestro
kaj êar Ia etero estis beJega, mi volis bani
kun Ia korbo antaii Ia ventro. Per Ia alia mano li fine
I kelkajn minutojn apud Ia âipo, Malfeliêe
frapetadis sur Ia vitron, kaj je nia ambaiía surprizo li
, urprizis min'; mi perdis Ia bonan direkton
diris kun voêo, kiu ne apartenis al hommanganto:
nagi!': sendube en malgustan direkton kaj
_ Sinjorino, pruntedonll aI mi pantalonon, mi petas,
ulo forigis, mia âipo estis tiel malproksima,
por ke mi povu niri.
28 29
ipiras nur unufoje po monato aI Ia Vilago!
ke estis aI mi neeble nagating-i gin. La bordo de via
n vi povos iri tien pli ofte, se vi deziras.
Insulo tamen estis sufiêe proksirna kaj mi nagis tieu,
nr mi estas âtata kolektisto de sipruinaJoj.
alvenis en Ia dunoj, kie mi vidis vian knabon, kiu tamen
Iorkuris de mi, kvazaii mi estus Ia diablo mem.
I, 1111.1 regularo pennesas ai mi, kc mi nur II!lU
Dum Ia fremdulo parolis, mi rigardis Iin sen inter-
monato iras vilagon pro dejoraj aferoj.
rompo kaj sen plua timo. Li aspektis tute alie 01
It mi ckrigarclis mian patron. . Teniam li estis
mia palro; li estis pli juna, multe pli altkreska, pli ba-
da vortoj pcr unu fojo.
bilema kaj multe pli bela laii vizago, kvankam li nc
I t ridetis afable; âajnis aI mi, ke li estas êiarn
havis mentonharojn. Tiurilatc li similis pli mian paíri-
non, kiu same kiel li, havis senharan vizagon. Kornence h 11I0.
I ve estes devigata resti êi tie tutan mona-
mi eê supozis, ke li estas virino, sed êar li estis maristo,
11 nepre devis esti viro. La fremdulo rakontis, ke li uni.
p vos tio n -, respondis mia patro.
naskigis en Ia "Urbo". Kiam miaj gepatroj parolis pri
mi havas nenion êe mi por pagi.
Ia "Urbo", ili êiam aludis Ia grandegan vil<1gon, kiu
cnpag e -. Mia patro post tiu mallonga re-
estis kvar horojn sudê ele Ia digo, kaj nia vizitanto vere
m botelon kaj glasetojn el âranko kaj metis
naskigis tie. Li JUS venis per Ia skuno "Fantazio" de
t blon,
Hamburgo kaj lia âipo iris Londonon. Dum li rakontis,
mia patrino serêis en Ia sranko âtrumpojn, êcmizon kaj
11 nkas pro via afableeo -, diris Ia fremclulo.
I 11 -stas lito por vi en mia domo.
aliajn vestojn, por ke nia neinvitita gasto dece pO\'lI
II I J I lute ne estas malhelpajo, mi povas dormi
sin vesti, kaj si jus trovis êion, kio mankis ai Ia vest-
p Ijlon vi havas.
ajaro de Ia maristo, kiam Jafel enkuris Ia êambron laüte
bojante. Cin sekvis mia patro. Surprixitc li ekhaltis
h VRS -, diris mia patro plenigante tri glas-
ndo. Farigis malgranda paiizo, kiun mi ut-
sur Ia sojlo kiarn li vidis êc Ia tablo fremdan viron kun
primi ke n e nia gasto, sed m i volas dormi
nudaj piedoj, nuda supra korpo kaj ser, êapo. Li rig-ardis
mian paírinon kvazaii por reli infnrmojn kaj eê ne diris : ,I .
I (rm montris Ia mariston, kies nomon rm ja nc
~:\li venis", La Iremdulo, kiu ekaiidis lin veni, tuj ek-
dormi sur mia lilo -, mi diris,
staris kaj salutante lin, donis al li ian manon. Li tiam
bana knabo -, respondis Ia fremdulo, fra-
ridetante klarigis, kiel li alvenis sur Ia Insulou kaj petis
I mian âultron -', sed mi ne akceptas tiun
lian helpon por U1111 aii du tlgOj, êar li deziris, se eble,
mi dormos sur Ia pajlo, kaj vi dormes kiel
foriri plej baldaii por ne gcni nino - :\Iorgau aii post-
Ia lito.
morg-aií -, tiel li fluis, - mi velas foriri
T eeble ' _ diris mia palro, kaj post tiu unu tre n I diris mia patrino, prt zentan te vestojn
- Jen vi havas por vesti vin deee.
klara verto li sidigis sur Ia kvara sego de nia êambro
dankante kaj surmetante ilin (strump-
- Kial neeble r - diris Ia fremdulo.
30

ojn, botojn, êemizon kaj jakon] li diris: - l\1i g-is nun ne ompis, prezentante ai li paperan saketon.
diris mian nomon; mi nornigas johano. turnis aI li kaj preninte Ia saketon rigardis en
- Go til Ian e n I - subite ekkriis Ia papago. 11 kun afabla rideto rcdonis ia saketon kaj
La maristo ridis laiite kaj demandis: - Kiu el vi, krom I tre dankas .... , mi neniam maêas ta-
Ia birdo, povas paroli tiel bone dane: .. , neniam maêis. - Silente mia patro
êu tio estas dana? - demandis mia patrino. aketon, eltiris el gi plenmanon da tabako,
J es, tio estas dana. n u igis, kaj metinte Ia paperan tabakujon en
Kion gi signifas? - diris plue mia patrino. , komencis maêadi kvazaii sur peco da pano,
J ohano estis klarigonta, sed mia patro interrornpis te kraêis dekstren kaj maldekstren (ne antaii
lin dernandante : - êu vi ne malsatas? tI sidis Johano) kaj trastrekis Ia plej belajn
- Ho, tute ne ; mi mangis antaü lri horoj. 1 ablo, kiujn mia patrino en Ia mateno estis
Mi silente adrniris Ia mariston, kiu êiam tiel afable t sur Ia planko. La fremdulo tu te ne atentis
sin kondutis kaj êiam ridetaclis ; li ja estis por mi io tute n montris gajan ridetantan vizagon kaj farigis
nova, kaj Ia unua homo (krorn miaj gepatroj) kiun mi babilema, rakontis senhalte kaj nur de tempo
vidis gis nun. Mi trovis lin tre bela kaj jam kutimis, tis interrompata de mia patrino. Mia patro
ke li ne havis mentonharojn; mi sentis, ke mi amos lin \I aüskultadis kaj aI c1emandoj, kiujn ai li faris
pli 01 miajn gepatrojn, se li povus restadi sufiêe longan )ohano, li respondis nur per "jes" aü per "ne".
tempon êe ni. Bedaiirinde li volis forsipiri post monato tI ravita kaj trovis, ke J ohano parolas tre lcrtc;
por \'ojagi Londonon. Mi deziris akompani lin, secl mia I 11I1, I vazaü li rakontus fabelojn kaj Ia tempo
palro ne konsentus, êar mi estis ankoraii tro juna. La 1 pule kiel ankoraii neniam. Li rakontis pri
maristo parolis multe, precipe ai mia patrino, kiu estis I' urboj, pri teatroj, pri êio, kaj laii lia diro,
pli babilema 01 âia edzo, kaj mi aiiskultis kun malfer- 1'1 J fcliêa homo, kiu iam vivis.
mita buso, êar li rakontis pri j lamburgo, pri tiu bela I' stas jam longan tempon maristo r - mi fine
g-randega urbo, kiun li vizitis jam multfoje. Li rakontis
pri multaj aferoj (pri kiuj eê neniam legis mia patrino mia knabo -, li respondis, - mi estas maristo
el ,,:\Iil kaj unu noktoj") ai mi tute nekonataj. Ho! du jaroj,
kiorn volonte mi vizitus ankaii Hamburgon kaj certe mi I) do vi estis antaii tiu tempo? - diris mia pa-
volus iri tien, kiam mi estus sufiêe ag-a kaj maristo, kiel foje sin montris pli scivola 01 sia cdzo.
Johano. akontos tion -, li diris, kaj atendante belan
- êll via Insulo estas malgrandar - fine li demandis. li fabelon, mi atente aiiskultis,
- Mi volas montri al vi Ia Insulon -, mi diris, kaj dulo jetis Ullll kruron trans Ia alian, krucigis
mi sentis min feliêa, êar mi povus fari al li servon. ur Ia brusto kaj komencis ridetante :
- Nu bone! - diris mia patrino. tas nun maristo, ed antaiie mi estis êio,
J ohano siavice estis respondonta ai mi, sed mia imagi. Mi spertis rnultajn kontraüajojn,
33

scd spite tion mi estis kaj mi estas ankoraii nun kaj mi pro tio; mi kuiradis miajn pizojn kaj estis
restos êiam Ia plej feliêa el ôiuj homoj. Fakte mi estas I J kuntcnta. Se aliaj soldatoj marsadis kun
filozofo, almenaii tion oni certigis ai mio p za dorsosako, mi enlokis mian brosilon,
- Kio estas filozofo? - mi demandis. ti tiel de unu larga flanko ai Ia alia, ke gi
- Mi klarigos -, li diris. - Filozofo estas êiam kon- 1 1 plej plena sako el êiuj de miaj kamaradoj.
tenta homo. Filozofo estas viro, kiu êiam kuiras siajn j marâadis kaj farigis lacaj pro Ia pezaj sakaj
pizojn, kaj mi kuiradis ilin êiam. Filozofo estas persono, oj, sed mi marâadis kiel Ia monaho, kiu
kiu ne havas malamikojn kaj kiu estas Ia malamiko de iajn pizojn, kaj min ne doloris miaj âultroj,
neniu. Filozofo estas persono, kiu rezignacias je êiuj o. Kiam miaj kamaradoj deziris eliri vespere
kontraiiajoj, kiuj povus sin prezcnti sur lia vojo, kaj kiu , ili petis permeson por eliri kaj kelkfoje
spite êion povas esti êiam kontenta kaj sekve êiam feliêa, n respondon kaj devis restadi en Ia kazerno.
Unuvorte, gi estas homo, kiu êiam kuiras siajn pizojn. 'iam, neniam petante permeson; mi metis
- Glason da brando? - subite kaj lakone interrompia Vlllfitao' balailbastonon en mian lison kaj eliris
. mia patro. flauko de Ia gardisto, kiam li rigardis
- Malgrandan glason mi akceptos -, diris Ia maristo, aii laii lia maldekstra, kiam li rigardis
kaj dum mia patro âovis antaii sian gastln plenan glason lkfoje oni ekkaptis min kaj mi estis arestita
I dii au tri tagojn en maUiberejo. Tio estis
Ia filozofo diris plue: v
- Kiam mi estis juna knabo, miaj gepatroj (ili jal J I, ti mi êiam kuiris miajn pizojn, kaj, êar
ne vivas) logis en "Ia Urbo". Ili havis grandan maga- 1I ulo] min amis, ili kaâe englitigis en mian
zenon kaj vendis pretigitajn vestojn. Komence ili volis I 1\ tl IIlI da cigaroj, tiom da mangajoj kaj tiom
fari el mi klerulon, sed êar mi devis lerni tro multe por m mi nur deziris por forpeli Ia enuon. Mi
farigi klerulo, mi prefere helpis en Ia' magneno, ka \I I dis por gradaltigi, êar tio kostus ai mi tro
tion mi faris gis mia deksepa jaro. Miaj gepatroj volis lIb ra tempo, krom tio, mi ne volis restadi
ke mi êiutage staru post Ia montrobenko de Ia oka horo mia morto; mi do ne studadis, sed marâadis
matene gis Ia dekunua vespere, sed tion farante rm I na dorsosako, eliris, kiam mi deziris eliri kaj
preskaii neniam povus eliri, kaj mi amis eliri por guadi 111\11. Kiam mi fine ricevis mian pasporton,
Ia belan \ eteron kaj por promenadi; mi tial deziris farig-i In ro, sed, êar mi eliris tro multe, mi ricevis
soldato, kaj soldato mi farigis. ult da trinkmono, ke mi ne povis pagi Ia
- Kun lanco r - rni demandis, pensante pri Ia soldato, mia êambreto kaj kiam mi estis farlasinta
kiu arestis Vilhelmon Tell. , kiu malebligis al mi promenadi kaj guadi
- Ne, mia knabo, kun pafilo -, kaj li rakontis plue: ron, min ekkaptis Ia ideo farigi aktoro.
- Mi tamen baldaii spertis, ke Ia soldata vivo konsista bona aktoro devas multe studadi por lerni
ne sole el promenadoj kaj fari malmulton, sed ke ti I rolojn, mi kontentigis kun roletoj, tiel ke
vivo kaüzas kelkfoje malagrablajn momentojn. Mi tarnen I O r du aü tri frazojn dum la tuta pre-
3
34 35
ktoro cstis eksiginta min pro Ia skandaIo,
zentado. Kiam cstis ludata ckzemplc Ia dramo de
I u lia diro, estis kaiizinta dum Ia prezentado
Vilhelmo Tell, mi cstis eu Ia unua akto Ia soldato, kiu
arestis Vilhelmon. En Ia dua mi estis unu el Ia rigar-
J K vankam mi estis ludinta êe li du plenajn
n nicl pardonis ai mi mian konduton. Refoje
dantoj, kiam Vilhelmo forpafis Ia pomon de Ia kapo de
11 salajro, kaj baldaii poste sen subtegmenta
sia filo, kaj bezonis diri tute nenion. En Ia sekvanta
p r dormi. Sed, êar mi kuiras êiam miajn
akto mi estis unu el Ia konspirantoj kaj vokis nur Ia
1 nkaii liam faris tion, pasigante Ia dumnoktajn
vortojn: - Mi juras!! - Tiel ludante, mi ne bezonis
IIb granda ponto, kie mi dormis tre bone, êar
studadi kaj povis promenadi Ia tutan tagon, dum nur
n stis ankoraii malvarma. Mi tamen ne êiam
en Ia vesperoj mi ludadis kaj per tia laboro mi per-
mi tie, kaj kiam Ia malbona vetero kornencigis,
laboris multe pli 01 mi elspezadis. Oni tamen ne povas
p ron kaâis min sub velo, kuâanta sur Ia
êiam esti aktoro, kaj kvankam aliaj aktoroj tre min amis,
kuno, kiu Ia sekvantan matenon devis êipiri
mi fine de vis forlasi Ia teatron, post kiam mi dum Ia
IIr o, En Ia mezo de Ia maro mi subite rampis
prezentado de Hamleto estis ludinta tro nature, eê ti e I
ljo, kaj, êar Ia skuno ne povis returnen iri
nature.t ke êiuj rigardantoj aplaiidis min, anstataii la
1111 r -stis sur gi, laborante por Ia maristoj, gis
aktoron, kiu fakte estis meritinta tiujn aplaudojn. 1\1i
I I rlvenis IIamburgon. En tiu urbo mi restis
rakontos, kiel tio okazis. La aktoro estis duelonta, kaj
t mpou, laborante tie êi kaj tie, gis min tedis Ia
mi devis alporti al li Ia spadon. Mi gin alportis kun
, kaj mi fine farigis maristo. La Iasta âipo, sur
teatra gesto, sed malfeliêe Ia princo Hamleto (tiu estis
I\ I , estas Ia skuno "La Fantazio", kiu êi tiun
Ia aktoro) ne povis eligi Ia spadon el Ia spadingo.
Rimarkante,· ke mi estis doninta rustitan spadon, mi aliris lu udis proksime de via Insulo.
helpi ai li, laiite dirante: - Atendu, sinjoro Májer (Ia n 1<11 fojon -, interrompis mia patro, kiu mem
aktoro nomigis Májer), mi helpos ai vi eltiri Ia spadon, alplcniginta sian glaseton.
gi rustaligis ai Ia spadingo. - Post tiuj vortoj, kiuj
ne staris en mia rolo, sed kiujn mi eldiris tre nature, -metiisto, kiun mi admiris ankoraii pli multe,
mi eksciis, ke li Iudis en Vilhelmo Tell,
ektondris tia aplaiidado, ke sajnis, kvazau Ia tuta teatro
eksplodas. Neniam aktoro havis tian sukceson kicl mi, ( Itrinkis Ia brandon, kaj lian ekzernplon sekvis
kaj sinjoro Májer, kiu versajrie farigis jaluza, rigardis min 11I0. Si tamen estis êutinta antaüe sukeron en
t n. Ne estis permesate al mi trinki brandon,
furioze, kaj post tio Ia aplaiidoj igis ankoraii pli bruaj.
Kelkaj rigardantoj ekkriis "biz!!" ~1i sentis mio tre I trino, trinkinte glaseton da tia likvoro, kio
flatita pro Ia honoro, kiun Ia auskultantaro ai mi faris, kaj lofte, êiam donis al mi Ia restintan sukeron,
I dulôcco mi trovis tre delikata. Ânkau nun
turnante min ai gí, mi faris profundan riverencon. Tiam
Ia aplaüdadoj rekomencigis, kaj, êar ili tute ne finigis, in tiamaniere. Mia patro kutirnis trinki du
Ia regisoro igis malsupreniri Ia kurtenon. Dek minutojn j -li cstis plenigonta Ia glaseton de J ohano,
poste mi staris kun miaj akiritaj laiiroj ekster Ia teatro, vris gin pcr Ia mano, dum li diris ridetante,
3*
37
36
n' ajou, mi aêetas gin .. En realo êio estas
ke ti trinkis nur por fari honoron al miaj gepatroj, je ta, tio dependas nur de tio, êu oni malsatas
kies konatigo li volonte malplenigis unu glaseton. kv .: se. vi v~las mangi kun bona apetito,
Mia patrino, verâajne pensante ~ Ia kuiritaj pizoj de Iu, ~IS ~Ia.m mgra pano estos laii via gusto.
Ia maristo, subite demandis ai li, êu li estas âipa kuiristo. viajn PIZOJll kaj vi neniam estos malkontenta
_ Ho ne! - li respondis, - mi estas nur ordinara h cê ne malriêa. eniam mi posedis multan
maristo, kial do rni estus kuiristo? m n neniam mi estis malriêa.
_ êar vi êiam kuiras pizojn -, si diris. J .hano. ti~1 rakontis, Ia tempo de tagrnango
La maristo laüte ekridis, tiam li diris: I I , kaj DI tag mangis. La mangaJo konsistis
_ Jes, vi estas prava, mi êiam kuiras ilin, sed laü I ~crp~moj, v~ando, rizo. Legomojn ni preskaii
simbola senco. Mi klarigos tion. Estis iam du monahoj, lOgls, car eS~ls ,tIO maloportune :?or mia patro
kiuj devis fari pilgrimadon al sankta loko por esti sen- 1111I. (~c. Ia Vllago, sed anstataüe mia patrino
pekigataj, kaj êar iliaj pekoj estis gravaj, Ia monahoj devis IIg.IJUJll preparitajn parte el lakto. Laükutime
pilgrimi kun pizoj en Ia âuoj, por ke ilia irado estu kiel m,alkovris, s.ian kapon por pregi, kaj ni êiuj
eble plej doloriga. Ili tamcn ekpilgrimis. Unu el ili JOh:lll~ vers~Jne ne kutimadis meti Ia êapon
iradis kun granda peno, êar Ia malmolaj pizoj en Ia âuoj 11 lzagoo; li pendigis gin sur Ia dorson de sia
tre doloris liajn piedojn. La alia tamen marsadis kun un plektitaj manoj rigardis rekte antaü sin al
goja vizago kaj kvazaii Ia pizoj ne estus en liaj âuoj. d Vilhelmo Tell, kiuj Iaii mia opinio devis
Post longa pilg'rimado ili alvenis ai sia ceio kaj tie ili I, 111I ('li alta grado, êar li iam ludis teatrajon
povis demeti Ia suojn kaj forjeti Ia pizojn. Nun Ia h ro«, Dum Ia mangado Johano parolis multe
monaho, kiu estis marâinta kun tiom da cloloro, ekvidis, I 'I , ke li tiel bane povis mangi kaj rakonti
ke lia kunulo eljetas el siaj âuoj platigintajn pizojn, kaj t mpo. Post Ia mangado mia patro eklegis
li demandis al li klarigon. "Ho", diris Ia goja monaho, 111, donante ankaii unu al sia gasto. êi tiu
"mi devia kiel vi, pilgrimi kun pizoj en miaj I utaü sin sur Ia tablon, sed âajne li ne estis
âuoj, sed roi kuiris ilin antaii 01 meti ilin en Ia I <li, êar Ia novajoj interesis lin nur malmulte
âuojn. Post kiam mi tiel estis aginta, Ia pizoj farigis I~ 8anko. .
molaj kaj ne genadis min dum mia marâado ai 11 vi povas legi] - li demandis.
êi tiu sankta loko." Vi komprenas sendube mian I I rnis literojn -, mi respondis.
fabelon. Mi agas êiam kiel Ia goja praktika monaho, r montris kelkajn, kiujn mi bone konis, sed
kaj êiam kuiras miajn pizojo, neniam plendante pri mia k ciis, kc mi ne povas silabi.
sorto, se êiam agante laii cirkonstancoj. Soifante, mi i legis multajn librojn? - mi demandis
trinkas puran akvon, se mi ne havas monon por aêeti j s. .
bieron, kaj malsatante, mi mangas nigran panon, eê seu u pri fabeloj?
butero aii sen frornago, se mi ne posedas monon, sed reneble,
kiam mi havas sufiêan monon por havigi al mi pli bon-
38 39

ne scias, kiom estas miliono?
êu vi povas rakonti fabeloj n:
Kelkajn mi memoras, sed ne êiujn, kiujn "li le- e.
gis -, li diris afable ridetante, kaj li diris plue : - eu vi Kiom estas milo?
Milo? ... Mi pripensu! - mi respondis. Mi ja
amas fabelojn?
ripensi, êar eble mi ankaii ne sciis, kiom gi estas;
Jes, mi amas.
m multe mi ja preskaii neniam aüdis paroli.
Morgaií mi rakontos kelkajn al vi.
Mi klarigos -, li diris, vidante, Ice mi ankaii ne
êu ne hodiaií?
Tio genus vian patron, kiu nun legas. kiom tio estas.
Nu, mi povas montri al vi Ia Insulon, kaj inter- stis nun en Ia dunoj kaj Johano ekhaltis, rigar-
tcmpe vi povos rakonti -, mi proponis naive. irkaii sino
_ Vi estas prava -, kaj turnante sin al mia patrino, Kiom da paâoj ni faris de via domo gis tie êi?
dcmandis, mezurante Ia distancon per Ia okuloj.
li diris plue:
_ Vi do konsentas, ke ni promenados kelkan tempon r Kvin cent! - mi diris, feliêa, ke mi fine povis
_ Nu bone! - diris mia patrino, kaj 1lI eliris. onan respondon.
J ohano aspektis tre stranga en Ia vestoj de mia patro. Nu -, li diris. - Kvin cent kaj kvin cent faras mi-
Liaj kruroj estis multe tro longaj por Ia pantalono, kaj Imagu ke vi staras êi tie kaj mi je distanco de
marâante êe mia flanko, mi komparis lin kun Ia cikonio, âoj,
kiun mi vidis iam sur unu el Ia bildoj de "Mil kaj unu Mi povas tion.
noktoj". Li mem tamen tute ne rimarkis, kiel strange Bone. 1magu pIue, ke je êiu paêo staras unu homo.
li aspektas, êar refoje kuirante siajn pizojn, li estis Ie- Mi povas ankaü tion.
liêa, ke Ia vestoj, kiujn li lasis sur Ia âipo, estis an- Hone ; tiam vi vidus mil homojn, êu ne vere:
stataiíigitaj de aliaj, tute egale, êu ili vestas bone aii u poste kvin cent tiajn vicojn da homoj, unu vico
de alia.
malbone.
_ La Insulo âajnas al mi malgranda -, diris Johano. li povas imagi tion.
'11, vidante êiujn tiujn homojn kune, vi vidas Ia
Sajnas tamen, ke gi estas granda -, mi diris.
jn logantajn en Hamburgo.
- Kial?
_ Tion mi ne scias ; êu Hamburgo estas pli granda devis bone pripensi por formi al mi gustan ideon
m da homoj, kiuj eble nur kun peno povus stari
01 Ia Insulo?
Johano rigardis min ridetante, kaj li diris post mo- 111 ulo.
ri kio vi revasr - li demandis, ekstarante kaj sidi-
mento:
_ Hamburgo estas eble centfoje pli granda. m êe sia flanko.
I tiorn multe da homoj -, mi diris, - êar mi kre-
êu Iogas tie multaj homoj? - - - - pIi 01 cent?
En Hamburgo Iogas duono da miliono. tiom da ili tu te ne ekzistas. Mi vidis nur vin
êu tio estas tre multe? J 11 g'cpatrojn.
40 41

êu vi jam longe log-as sur Ia Insulo? omento fikse rigardis min, tiam deturnante Ia
~Ii ne seias, neniam ekpensis pri tio. de Ia miaj, li pripensadis kaj aspektis, kvazaii
nus lin. Estante jam intima kun li, mi fine ku-
- Kiom da jaroj vi havasj
Kiom da jaroj? ,. . .. Patrino neniam gin diris. terroropi lian revadon kaj mi demandis:
Kaj Ia patro r ... êu li neniarri diris tionr ri kio vi pensas?
Li preskaií neniam diras ion ai mi . . ., nur se ri vi, mia knabo.
mi demandas. ri mil:
_ êu vere ili estas viaj gepalroj: - li diris pos.t mo- Jes; io mistera sin kaâas sub tio, ke Ia gepatroj
mento, rigardante min kun atento. Izorgas vin.
u ili ne estas sufiêe bonaj ai roi?
- Kial ili ne estus?
_ êar vi estas tiel bela knabo, kaj êar vi tutc ne Jes, sed kial vi lernis ankoraü nenion? Kial vi
citas simila ai via patro, nek ai via patrino. iras vilagon: Kial - Li ekhaltis kaj
_ êu ili do ne estas belaj? ... Kaj "Ii" havas tiel diris:
üskultu, knabo j ne diru ai viaj gepatroj ke mi
bclajn mentonharojn.
ai \'Í pri tiuj aferoj, kiuj ja ne devas tuâi mino
Johano riJis.
_ Mi eble diris sensencajon, Jemandante, êu ili tio, mi sendube troropis mino
estas viaj gepatroj -, li diris tiam.-- Vi nepre devas esti . En kio? - mi demandis kun surprizo.
tia, êar vi ja naskigis êi tie. - La lastan frazon li eldiris e dcmandu. Poste ili memkompreneble pri-
vran edukadon, tio estas nun eble tro malfacila
laii duone demanda tono, kaj li daürigis:
_ êu vi memoras êion pri via plej juna ago? Kiel I tiu insulo, kaj eble mankas ai ili Ia mono por
vi venis sur êi tiun insulon? - li diris, refoje rigardantc in ai Ia vilago, por ke vi povu vizitadi lernejon.
Mi ne seias -, mi diris.
min atente.
_ Per si mem -, mi respondis, PO&tkio li ridis Iaüte. bano refoje meditis momenton kaj dum li karesis
_ Vi estas vera naivulo! - li diris, - kaj bona knabo, n de mia hundo, kiu same kiel roi jam amikigis
VI ja ebenigos ai vi Ia vojon tra Ia mondo. Sed diru , mi demandis:
u vi restos êe ni tutan monaton?
ai mi, kiel estas via no mo ?
_ Mia nomo? ... Mia patrino nomas min õiam J S.
aj post Ia monato r
"knabo" -, mi respondis.
Iam mi iros Londonon ai Ia âipanaro, kiu nun
- Kaj via patro r"
_ :\fi ja diris, ke li preskaü neniam parolas ai mi, min droninta; sed feliêe mi ne dronis; mi nagis
sed kiam li parolas pri mi al Ia patrino, tiam li min ulo, kie mi vidis vin sidantan sur Ia sablo kaj
tan min, kvazaii mi estus Ia plej stranga kaj Ia
llomas "li'" . .
Mi rigardis Johanon kaj ai mi âajnis, ke stranga sango riga besto, kiu iam staris antaü VI.
subite farigis en Ia ridetantaj trajtoj de Ia maristo, li I kredis vin hommanganto.
42

_ llo ne -, li diris ridetante, mi ne mangas ho-
mojn _, kaj kaptante mian brakon, li starigis min kaj ni
triope iris laii Ia dunoj.
Morgau mi serêkolektos ovoj Q -, mi diris.
Mi vin akompanos. A

êu vi tiam rakontos ' Trla Capitro.
Sendube. t ovojn knn ftlozofo - La nigraj manoj kaj Ia
Pri kio : La hrpentistedzino de Gauda - Filozofo, kia
Pri kio ajn povas interesi vm, ra1pezon - Kial mi ne povis dormi - Por Ia
anna fojo mi ne dormas êe besto].
Ankaii pó Hamburgo?
Jes -; kaj kun peno farante Ia samajn longajn pa-
tu strange, ke mi songis tiun nokton? Mi
sojn de mia longkrura amiko, mi kun li laiiiris Ia okul-
nia Insulo sangigis en grandan urbon kaj tiu
forman bordon de nia Insulo, êar mi deziris montri aI
I Hamburgo. La herbejo estis malaperinta, kaj
li êion. Rapide pasis Ia horoj, kaj kiam vesperigis kaj
laris multaj malaltaj domoj. Bovinoj kaj ka-
Ia suno subiris sub Ia horizonton en tiun profundan mi-
I libere en Ia stratoj kaj Ia stratoj estis tiom
sterplenan abismon, mia kapo turnigis pro êio nova
j, ke Ia promenantoj sin interpuâadis. Meze
kaj êio admirinda, kion J ohano estis rakontinta. Ho,
11 vidis mian longkruran amikon. Li portis Ia
se li povus restadi êiam, pensis mi, kiam mi supreniris
de mia patro kaj sub lia mentono pendis longaj
Ia stuparon por iri dormi kun Sim kaj Jafet, kiuj kiel
li, ,oi, I iujn mi tre admiris. Li parolis ai si mem
kutime akornpanis min ai mia sllbtegmentejo. Kiam mi
rhuarkante min, li ekkaptis mian manon kaj
kuêis sur mia lito, mi klare povis aüdi malsupre en Ia
11I forte dum li diris:
êambro Ia klaran ridon de nia gasto, kiu ankoraii pa-
rolis ai miaj gepatroj, kaj fine, laca pro tiaj eksterordi-
J m estas malfrue, mia knabo, malsupreniru.
tr miris pro tiu »malsllprenirll", êar kiel mi mal-
naraj okazintajoj de Ia tago, mi ekdonnis. 11 • starante en strato inter tiom da homoj kaj

, I malsupreniri r - mi demandis.
J li premis mian manon, ektiregis kaj .... mi
La urbo estis for, ankaii Ia homoj kaj Ia bestoj,
ntaü mi staris J ohano, kiu estis eltironta min
Estis Ia unua fojo, ke iu vekis mino Miaj
is min êiam dorrnadi, gis kiam mi vekigis
gale êu tio estis frue aii malfrue, kaj se okaze
estinta tutan tagon sur mia lito, mia patro
44 45
eê ne tion ekrirnarkus, Min tre tuâis Ia pruvo, ke Johano i? ... Ho ne, li legas gazeton kaj poste iras al
jam tiel frue en Ia mateno ekpensis pri mio por vidi, êu bareloj aii kestoi aii io alia alnagis
- He! êu estas vi? - mi demandis, large malferm- nsulon.
ante Ia okulojn. - Mi songis, ke mi estas en Hamburgo IJ tio estas êio, kion li faras?
kaj ke vi havis mentonharojn. - La maristo laüte ridegis. e; li melkas aii iras sur Ia herbejon.
- êu mentonharojn, kaj en Hamburgo! ~ - li diris. or kion fari>
- Ho ne, mi estas ankoraii sur via Insulo...... Kio Por fari fojnon aii por kapti talpojn.
estas tio? - li subite diris, fingre montrante mian litko- kelka distanco sin paâtis Sim. La kaprino anko-
vrilon sub kio io ekrnovigis. ekvidis nin, sed aiidante nin paroli, si turnis sin
- Tio estas Sam -, mi diris. Samtempe Ia kapo de arkante nekonatulon, si rigardis lin kun videbla
mia kato ekaperis kaj tuj poste Ia luta besto, kiu, vi- o, ekstaris sur Ia malantaiiaj piedoj, faris Ia plej
dante fremdan viron, ai kiu gi ne kutimis, kurbigis alte aJo saltegojn kaj klinante Ia kapon faris mienon,
sian dorson kaj per lauta siblado anoncis sian malami- li si volus ataki mian kamaradon. Johano ridis.
kecon. Tiam gi saltis de Ia lito, sur Ia âtuparon kon- Nur venu! - li diris aI Ia kaprino. - Nur venu,
dukantan aI Ia tegmento kaj malaperis tra Ia neferrnita ldaü amikij-os. - Sim tamen êajne ne samopiniis,
aperturo. J ohano ridis. 1 oe venis, secl êiam rigardante nin, lauiris graodan
- Jen ankoraii unu, kiu timas, ke mi gin mangos - irklon, g-is kiam si estis post ni, kaj sekvinte nin
li diris. Jafet tute ne ektirnis. Gi salutis Ia maris n paâojn, subite turnis sin kaj kviete sin ekpaâtis,
per moviganta vosto kaj lekis liajn manojn. Ia entrudulo tute ne tuâus âin plu,
- Jafet ne min timas -, li diris, La hundo saltis el Iam babilante, Ia longkrura maristo daiírig is sian
Ia lito, mi sekvis gian ekzernplon kaj ni iris malsuprcn kaj mi marâis êe lia flanko atente aiiskultante êion
por matenmangi. Apenaii mia patro Ia duan fojon estio 11 rakontis aií cliris, êar tre interesa êio estis por
metinta sian êapon sur Ia dikan hartavolon, kiam mi kiu ankoraii nenion interesan aiidis antaii Ia alveno
ekstaris. Jafet, divenante mian intencon, kuris bojant ohano, En Ia dunoj ni serêadis ovojn, sed mi tre
eksterdomen. Mi prenis Ia korbon kaj atendia, ê"i , ke mi sola trovis ilin, êar kiel ajn Johano klo-
t li malsukcesis kaj trovis eê ne unu. Per tio li
Johàno ekstaris por iri kun mi ai Ia dunoj.
ne perdis sian bonan humoron.
- Ho jes! - li diris, ni serêos ovojn.
Morgaü m i trevos êiujn, kaj vi neniujn -, li diris
u bone! - diris Ia patrino.
Jafet serêis tiel diligente kiel mi, kaj post unu
Mia patro silentadis kaj eklegis gazeton, kiel kutime,
mia korbo estis preskaii plena. Pli 01 unu plenan
Mi iras! - mi diris. on mi neniam kolektis en unu tago, êar se oni for-
- u, bone! - refoje diris mia patrino kaj ni eliris. as tro multe da ovoj, Ia mevoj tro malmultigas sur
- êu via patro neniam serêas ovojn? - demandi sul o aü eble estus fortimigataj; mi sekve devis esti
Johaoo. arda kaj ne serêi kun tro granda fervoro.
46 47
- Ni ripozu momenton -, diris Johano, kaj li eksidis. eu estas amuze vOJagl en vagonaro?
Mernkompreneble mi ankaii eksidis kaj Jafet tuj sekvis Tio dependas de cirkonstaucoj.
mian ekzemplon. Ni sidis unu flanke de Ia alia kun êu tio ankai:i dependas de cirkonstancoj?
nia nova amiko en Ia mezo, kaj tiel kiel, tri bonaj ka- J es, mia knabo j ê i o dependas de cirkonstancoj.
maradoj, ni ripozis post laciga marâado tra Ia mola sablo. Mi ne kompre nas.
Mi rakontis al Johano pri miaj argentaj moneroj kolek- Vi komprenos poste.
titaj de mi kaj kiel mi ludadis kun ili dum Ia longaj êu vi multfoje vojagis vagonare?
vintraj vesperoj. Se mi havas monon, mi vojagas tiel nur por alveni
Kion vi' poste aêetos per ili? - li demandis. baldai:i aI Ia ceIo de mia vojago, sed en realo nenio
Mi neniam pensis pri tio. Kion mi povos pli agrabla 01 promenadi.·
aêeti? - êu vi do ne povas promenadi ai Hamburgo:
Tio dependas de Ia kvanto -, li diris ridetante - Mi povas, sed estas pli malrnultekoste iri tien
pro mia naiveco, kaj li diris plue: vagonaro.
- En "Ia Urbo" vi povas aêeti vcstojn, poâhorlo- 1i large malfermis Ia okulojn pro surprizo, êar ai
gon aü vi povas iri pcr via mono en teatron ; vi povas estis tre malklare, ke promenadi kostas monon.
vojagi per Ia vagonaro kaj cetere kaj tiel plu. Vi miras pri tio:
-- Kiom da mono mi devas doni por iri teatron? - Jes, mi pensis, ke marâadi kostas nenion.
- Tio dependas; kiam mi havas multan monon, mi - Mi klarigos. Se vi volas promenadi al Hamburgo,
kutimas aêeti enirbileton por bona sidloko, kiam mi devas marêadi multajn tagojn kaj survoje vi devas
havas malmultan monon, mi kontentigas kun malpli bona ngi, kaj Ia noktojn vi devas pasigi en hotel o, kaj tio
sidloko, sed en realo êiuj sidlokoj estas egale bonaj. tas kune multe pli da mono 01 unu bileto de va-
1\1i vidis riêajn sinjorojn kaj sinjorinojn, kiuj enuis sur Ia riaro, per kiu vi vojagas al Hamburgo en kelkaj horoj.
plej bonaj sicllokoj kaj samtempe mi vidis malriêulojn - En kelkaj horoj r
sur Ia malpIej bonaj sidlokoj, kaj ili sio amuzadis treege. - Jes, êar Ia vagonaro iras dekfoje pli rapide 01
Sekvas el tio, ke êio dependas de CIr!W ncoj, ranto.
-- êu mi devas multon paRi por v gi vagonare - êll dekfoje r
al Hamburgo? - J,es, vagonaro iras per vaporo same kiel vaporâipo,
- AI Hamburgo> Ho ne ; sed diru, kiom da tia) - eu vi povas klarigi, kiel vaporo povas movi
moneroj vi havas. ojn kaj vagonaronr
Tri cent tridek du. - Mi ne povas.
N 11, per tiom da mono vi povas vagonare vojagi - Nu bone! - mi diris, imitante Ia kutiman dirajon
eê pli malproksimen 01 Hamburgo. mia patrino, kaj mi diris plue:
Mi neniam vidis vagonaroll. Eble mi s pertos tion poste?
Kompreneble, vi neniam gin vidis. ohano ne respondis al tia demando, sed ridetis

,tERGAMUM
EIUIC
48 49
momenton kaj ekludis kun Jafet. Mi interrompis Iin ~eziris i?1l tute novan, kion eram alportis Ia <lu
dirante : ombroj de Ia nokto. La knabeto farigis knabo
Vi prornesis ai mi rakonti fabelon. ,ot110, sed li ~iut~ge esprimis novan deziron. Jen
Jes, mi promesis. s belega vestajo, jen multekosta juvelo aii belforma
Pri kio vi rakonlos?
o. , Ne.lae~~e.ble kaj obeeme Ia du misteraj ombroj
Mi pripensu -, li diris, kaj pripensinte momenton, ntigadis C1UJn dezirojn de Lazaroni. Fine tio lin
li rakontis:
]e~i?is,. ~aj li decidis esplori, kio estas tiuj ornbroj,
La nigraj manoj kaj Ia blaukaj *. farlgls lia] submetitaj sklavoj. Tial unu nokton li
Rakonto por êiuj infanoj, sed preeipe por Ia mal- sidanta en Ia lito kun brulanta kandelo en Ia mano
diligentaj. Iam estis knabeto, nomita Lazaroni, kiu, dum te ~i mirkons~ernigi~, vid~nte ke tiuj dumnoktaj
li dormadis, sentis, ke li estas lulata per stranga zurnado, ~toJ estas du. g~g~n.taJ ~ano], sed tiel kalaj kaj nigraj,
pleniganta Ia ·tutan domon. La postan matenon, kiam kle~ fingregoJ sajnis tiel maldelikataj, ke Ia junulo
li estis levigonta, tiu knabeto trovis sur Ia tablo apud DlS kun abomeno Ia veluran mantelon broditan kun
Ia lito blankan paneton, pli blankan 01 Ia nego kaj pli kiu~ li estis dezirinta Ia antaiian tagon, kaj kiun al
bongustan 01 Ia plej bongusta el êiuj kukoj. Unu tagon, ortis Ia sklavaj manoj. Vidante tamen kiel riêa
vidinte belan êevalon el ligno êe unu el siaj kamaradetoj, bela estas tiu mantelo, li forgesis Ia abornenon kiun
Lazaroni enviis Ia posedajon de I'arniketo. En Ia vespero i~spiris. ~iuj Bi?"raj manaêoj, kaj dezirante seii, gis
tamen, li ne plu pensadis pri tio, sed dum lia dorrnado at~ngos t1~a sorcpovo, li ordonis aI ili senprokraste
tiu stranga zumado, pri kiu mi parolis, estis tiel forta ti. Ia ple~ beJan êirkaiikolon el oro, Ia plej belajn
tiun nokton, ke Ia knabeto vekigis. Tiam âajnis aI li, ~Jn el dla~anto, kiujn ili povus trovi. La nigraj
kvazaii li vidus du strangajn ombrojn, kiuj antaiien sovigis oJ malapens momenton, sed revenis baldaü kun Ia
en Ia mallumo de Ia êambro, La knabeto ektimis kaj . itaj objektoj, kiuj estis milfoje pli belaj 01 êio kion
sin kaâis sub Ia litkovrilo. La morgaiían matenon La- oni povus .imagi ... Li sin kovris per tiuj' belaj
zaroni trovis apud sia lito flanke de Ia êiutaga paneto, .co ka ?V1S, ke Ilt estas tiel belegaj, ke li devas
belegan êevalon el ligno, pli belegan 01 tiu de lia I ~ro ~a cambro, en kiu li Iogas. Kaj li ordonis
kamaradeto. Kiel granda estis Ia gojo de Ia knabeto. a ntgr~J ma~oj ~ebloprovizi êambregon, indan je li.
Li ludadis Ia tutan tagon kun Ia êevalo, poste gi tedi. kla~oJ obeis kaj kelkajn sekundojn poste Ia junulo
lin kaj li deziris posedi alian ludilon. La mistera zumado trov~s meze .de vastega saiono subtenata de Ia plej
en Ia sekvanta nokto audigis pli forte en Ia domo, ka kataj ~~lonoJ el marmoro, ornamitaj de dekoracio
Ia sekvantan matenon, kiam Ia juna Lazaroni vekigis, o. kaj J~vel0J., k~j kiuj agrable harmoniis kun kelkaj
trovis Ia novan ludilon, kiun li estis dezirinta. Tiam li loj, ~uJn. ciummute alportis Ia misteraj manoj.
deziro pli kaj pli grandigis, kaj êiun tagon Ia trodorlotità ola. kaJ ra~lta:. Lazaroni deziris vidi, kie prenis tiuj
gaJ manoj cion, kion ili alportis al li. Tiam li
'" êerpita el .Les Belles Images" no. 466. jarkolekto 1913. , ke ili fosas Ia teron per Ia viglaj fingroj kaj ke


51
50
,
e likataj 01 antaüe . La k ompa t'lU d a maljunulo
ili eItiras cl profunda sulko Ia dczirilajn objcktojn. L.t mki gemante 1... .\.kaj li diris: . - Riga T duTa u, a mazi magia
miraklo estas tre sim pla, diris Ia junulo, kaj sin amuzante, •o lU tio.a ugrs I m en du feojn ,u en d s kl avojn. de
li mendis ordone Ia plej di\ersajn objektojn, kiujn Ia , magia potenco faris ilin tiel lacaj ke
manoj eltiris el Ia tero, êiam kun Ia sarna obeemeco. mpati
j ~ I~ d a~ .'
manoj . ~r~skau mortis.
'
!li pendas
nun
Tamen, malgrau Ia faciIeco, l<un kiu laboradis tiuj manoj, .l~e ~ no de miaj brakoj, ke nenio povas
vidigis klare, ke laceco ekpremis ilin, Ili estis kovritaj I nenion
ian iarnan1~ fervoron • •
Se d r10 ne gravas, mi
de svito kaj ektremadis. Krom tio, ili pli kaj p\i . 11 k ' """J nu estas feliêega vidi vin tiel
nigrigis. _ Diablo! - diris al si Lazaroni, - sajnas, kvazati • t te u se. bela - ' kai aj pres k au~ plorante pro 'o'
Ia sorêopovo de miaj sklavoj eIêerpig-as. ~Ii profitu de junulo
1 nte 1 . estis êirkaubrakonta sian filo n . . ., sed g J~:
n . CI
ili. _ Kaj li ordonis, ke ili konstruu por li kastelo . a,?lgraJn kalhavajn manojn alproksimigantaj
Obeemaj, Ia manoj fosadis refoje Ia teron, sed kun multe t~n~ads~s.senvoIe, protektante sian belan vestaío~
da peno. Ili tamen eltiris el gi tiom da stonoj, ke ili , aJ.' IrIS ai Ia maljunulo .: - At en t u VlaJn .' mal-
povis konstrui be\egan kasteIon, milfoje pli vastan kaj manojn, mia patro, vi estas malpurigonta mi I
p\i luksegan 0\ êiuj kasteloj el Ia êirkauajo. Lazaroni, vere -, lfdiris êi tiu g'e man t e, kaiaj 1"1 sm retiris: . m sed -
li cstis
vidante ke Ia sklavoj farigis pli kaj pli kvazaUfebra: . mta ,ermonta Ia pordon, Lazaroni Te~okis
laborigis ilin senhalte kun pli da vigleco. Li êirkauigi • 1ta pa TO.
Ia kasteIo per parko belbrilega, kié Ia floroj, Ia ple palro returnis sin feIiêa sed Ia fil di
n tUHIl tiel 1 d ,.' o ins plue:
maloftaj konkuradis pri beleco kun Ia plej graciaj íon- , . . ..~. por on, gla koloro estas tiel delikata
tanoj, Ia plej elegantaj statuoj. Nesatigebla, Lazarolll 1 lIIg-ngl b gm . - La . m a rjunu lo sm . retiris konfuzita '
êiam tro"is image ion pli belan konstruotan, kiam subit l:a.\lI. rOl:, se~l. kiam en la posttagmezo li . di
Ia manoj streêigis kaj falis seomove sur Ia tapison de II smjorojn, kiuj vizitis lian filon 1
pro I ' a pa ro VI
t estis ~s
salono. La juna homo komprenis, ke Ia skIavoi perdi ve a pr~spero de Lazaroni, ke li rigardadis
Ia sorêkapabIon. - Mi faris bone, profitadi de ili -, h k go,. ne nmarkante, ke Ia vizitantoj rigardadis
diris, _ scd mi esperas, ke tiuj malbelaj maaoj ne restadll un mirego Ia strangajn manojn de Ia b '.
tie ~_ En tiu momento Ia koko ekkantis kaj Ia misteraj ni rllg' i' . h . . ona viro.
i ~IS pTO onto kaj incitetite li flustri
manoj p\ima\grandigis laü tio, kiel la tago alproksimig :: lro: _ Kasu . do . .' manoJn. - La kornpatindulons
. vlaJn
poste, iom post iorn, êe Ia fmoj de Ia manoj apcris ia I larrnoj rulis .'sur liaj vangoj . T'Iam liI sentts.
formo de homa korpo. Fine Ia silHeto de viro montrigis ktro (e I Ia 11IgraJ manoj f angis .,. genanta
, por '
is
en Ia ombro, kaj kiam ia matenrngo plenig per roz- III per tuko viâis Ia meblojn Ia tabl t k
dou 1'" ,o LI on
koloraj radioj Ia salonon de Lazaroni, êi tiu I'un mire .' {~lIJn nesingarde Ia maljunulo tuâis
ekvidis, ke Ia viro kun Ia nigraj manoj estas lia patro • elikataj manoj. Li kun b .'
D'11Dojla ki .. o eemo rigardis
Konstcrnita, li ne povis deturni Ia oklllojn de ti
III • Iam li ili . alproksimigis ai Ia r' iaj. F'me
m anoj ankorau grandaj, kvankam ili esüs perdintaj si I ma juna viro decidis retiri sin en dom e t on,'
gigantan formon, sed kiuj sajnis pli nigraj, pli l-alaj k: i 4*
53
52
filo, vi povas reakiri vian perditan posedajon se
kiun li posedis malproksime sur Ia kamparo. Kaj Ia Ias nur dediêi viajn manojn al Ia mania ensorêo
filo lasis lin foriri, êar nun li povos daürigi sian vivadon
u mi de~iê.is Ia .miajn, kaj vi spertos, ki~jn rimedoj~
de granda sinjoro, ne plu bezonante honti pro Ia nigraj vas havigi ai VI. -- - Mia patro, mi estas inklina
manoj de Ia patro. Unu nokton, li dormis trankvile,
Kiel sin nomas tiu magiarimedo? - -La laboro-
kiam li estis vekata de stranga zumado, kiu memorigis dis Ia maljunulo. '
ai li tiun, per kiu estis lulata lia juneco. Sed êi tiu
~una vi~o kornprenis ; kaj liaj blankaj manoj
bruo estis pli gajiga. Gi similis ai tintado de oraj
IS fosadi Ia teron. Komence li tiris el gi nur
moneroj, kiuj kune dancas senbride. Lazaroni ne atentis
p~non, .sed iom ~os~ iom liaj manoj brunigis sub
tion, sed âajnis ai li, ke êiun nokton malaperis el lia brilo kaj Ia kolorsangintaj manoj baldaü havigis
kastelo multvalora objekto. Surprizite, Ia juna homo
. bl~~kan p~n~n. Li ne êesis laboradi diligente,
unu nokton ne dormis, sed kaêobservadis kaj vidis, ke
8 ncega kaj lia patro vivis neesprimeble feliêa êe
refoje misteraj manoj lin vizitas. Sed tiuj êi, anstataii
oraii multajn jarojn.
nigraj kaj maldelikataj, estis mirinde blankaj, delikataj
- Kion vi opinias pri mia rakonto? - Johano demandis.
kaj e1egantaj. êe tiuj manoj elâiris êiujn florojn en Ia
parko kaj sur ilia loko ekkreskis dornarbetoj. La blankaj
- tu gi vere okazis?
Jes kaj ne.
manoj laboradis kun tia êarmo, ke Lazaroni trovis Ia
- Mi ne komprenas.
vidajon alloga. Tamen, tiuj misteraj vizitantoj estis enir-
Vi komprenos poste, kiam vi estos vivinta kel-
intaj en Ia salonojn kaj kaptante Ia meblojn kun apatia
jarojn inter Ia homoj.
gesto, ili jetadis ilin el Ia fenestro, kaj êiuj êi tiuj mult-
Lazaroni havis bonan patron -, mi diris.
valoraj objektoj tuj aliigis en rozan vaporon, kiu dis-
J,es, li havis -, diris Ia maristo j kaj rni demandis:
malaperis en Ia aero. Lazaroni estis tiel surprizita, ke
eu tiu patro estis pli bona 01 Ia mia:
li eê ne havis Ia forton forpeli Ia ruinigantajn manojn,
.Tion vi spe~tos poste -, li respondis. Mi ekpensis,
kiuj senigis lin de liaj juveloj, de liaj riêaj vestajoj: kiuj
zistas ank.orau tre multaj aferoj en Ia mondo, kiujn
sammaniere êiuj forfandiâis en rozan vaporon. Lia
eVlts. sper~l. I
kastelo forflugis en gracia nubo kun Ia sarna rapide
Kion VI rakontos nun? - mi dernandis, tu te ne ~
kaj subite Lazaroni, vestita êifone, kuêis sur mizera litaêo.
ante, ke.. oni povas esti tro scivola aii maldiskreta: ,( b
En tiu momento Ia koko ekkriis, anoncante Ia tagigon.
ne seus, ke diskreteco ekzistas.
La manoj malgrandigis, aligis aI homa korpo kaj Ia juna
Mi nun rakontos ion, kio vere okazis -, li diris,
viro kun teruro ekvidis, ke estas liaj propraj manoj, kiuj
u, bone! - mi respondis, kaj Johano komencis
estis kaiizintaj êi tiun ruinegigon. Tiam, freneza pro
konton pri:
doloro kaj mal espero, li kuris ai Ia 10gejo de sia patro,
La êarpenti tedzino de Gauda.
kaj sin jetante antaii liaj piedoj, li. petis pardonon, kaj
a~da estas tre bela kaj purega urbeto en Holand-
rakontis al li êion, kio okazis, La bona maljunulo, kies
( iuj giaj stratoj kaj stratetoj estas zorge pavimitaj,
malfortaj manoj nun estis vakskoloraj, benis lin dirante:
54 55

kaj laülonge de êiu (kun escepto de nu~ unu) fluas kan~- Respondu tuj! - ekkriis Ia urbestro. - Via edzo sin
leto au branêo de Ia riveroj Caue kaj Isel. Nun au- tie êi, se ni ne lin trovos, mi bruligos Ia tutan
skultu! Antaii pli 01 tri cent jaroj, Ia burgoj de Cauda on. - Dirante tion, li piedfrapis tiel forte sur Ia
estis dividitaj en du religiaj partioj, kiuj sin malamis re- kon, ke Ia mebloj ekdancis. .
êar Ia virino daürígis silenti, li ordonis ~I siaj kun-
ciproke kaj seninterrompe. batalis pro Ia pote~c?:
Okazis ke Ia Nigra partio (rni volas norm gm per ke ili serêu. Tion ili faris, sed sen bona sukceso;
tiu nomo)' regis. La urbestro, Ia skabenoj, Ia policanoj, lankulo ne estis trovebla. Intertempe Ia virino iom
unuvorte êiuj personoj, kiuj estis salajrataj de I~ urbet~, iom rekonsciigis kaj kiam refoje demandis aI si Ia
apartenis al Ia Nigra partio, kaj ilin on i nom1s. Ia 1- tro, kie si kaâis Ia "Blankulaêon", si respondis per
gruloj. êiuj BlankuIoj (Ia kontra~partian~j). :stlS per- nta voêo:
sekutataj en terura maniero. 001 forpehs ilin ekster- Sinjoro, ne lin serôu plu en êi tiu domo, vi jarn
urben aii jetis en malliberejon, aii eê mortigis ilin sen rêis de Ia kelo gís Ia tegmento; kie do vi pensas,
komp~to. La teruro estis granda en Ia malfeliêa ?au?a mi kaêus Iin? - La urbestro ordonis, Ice oni gardll
kaj Ia komerco, Ia industrio kaj tiel plu malprospens kiel ~ Ia domon ckstere, êar nepre Ia malbenita Blanku-
neniam antaiie. La urbestro, tre fanatika Nigntl9, dis- devus esti interne, aii baldaii li revenos en gin.
• I"
kurigis tra Ia urbeto soldatojn kaj policanoJn, xiuj persekutantoj lasis Ia virinon sola, ili daiirigis Ia ser-
on en Ia urbo, dum unu el ili zorge ga1"Clis Ia do-
arestis êiujn dangerajn kontraiiulojn-
Okazis ke unu el tiuj persekutatoj, fervora Blankulo, sur Ia strato.
sin savis,' kaj kiel ajn oni serêis, nenie oni povis trovi Vi povas kompreni, kiel Ia virino gojis, kiam estis
kaj aresti Iin. La urbestro estis fu~ioza. L~ mem tra- rintaj Ia urbestro kaj liaj helpantoj, precipe, êar oni
serêis kun helpantoj êiujn suspektaJn domojn, sed sen plenumis Ia minacon de Ia urbestro, nome ekbrulígi
dezirita rezultato. Supozante, ke Ia persekutato sin ne omon. Tamen Ia Blankulo estis en bona rifugejo.
trovas en sia propra domo, Ia kolera urbestro u~ue tr~- o devas scii, Ice li estis êarpentisto, kaj ke li estis
serêis Ia domojn de liaj partianoj, sed ne trovinte lin ta en sia domo kaêejon tiel bonan, ke estis neeble
tie oni iris al Ia domo de Ia Blankulo mem. La pordo i gin. Li konstruis tiun rifugejon en tempo, kiam
estis nefermita kaj Ia persekutantoj eniris. Supreniriutc partianoj, Ia Blankuloj, regis Ia urbeton kaj kiam li
Ia stuparon, m pusmalfermis Ia pordon de Ia logoêam-. iividis, ke Ia tempo povus veni, en kiu Ia kontraii-
bro. La edzino de Ia Blankulo sidis sur sia sego, kaj ~ estus "majstroj" en Ia urbeto.
si tiel terurigis, vidante Ia kolerantan urbestron kaj liajn Mi nun ne diras aI vi, kie nia Blankulo sin trovis ,
se mi dirus tion, Ia intereso de mia rakonto farigus pli
policanojll, ke preskau si svenis. .
_ Kie estas via edzo!? - demandis Ia koleranto. granda. Se iam vi vizitos Gaiida, êiuj infanoj sur Ia
La virino volis respondi, sed ne povis; sajnis al si, o povos al vi montri Ia domon kun Ia kaâejo, êar
kvazaii Ia lango gluigis ai Ia palato, kaj si eligis nur kzistas ankoraii ; en memoro de Ia virino oni ne
malkonstruí aii sangi Ia logejon. Eê Ia verda
kelke da nekompreneblaj sonoj.
56 57
anaso, kiun antaii tri cent jaroj oni vidis skulptita sur Ia urbestro estis forlasinta sian domon, timante, ke
fasado de Ia domo, ankoraü nun estas sur tiu sarna loko, tie serêus. EnvoIvita en larga nigra mantelo, li
kaj Ia birdo ankoraii êiam rigardadas Ia saman direkton tra Ia stratoj por esplori, êu ie li povus vidi ri-
kiel antaüe, tute ne lacigante. Sed mi rakontu plue: D. êar li estis altkreska viro, li timis, ke liaj per-
Vespere de Ia tago, kiam Ia Tigruloj tiel terurigis Ia ntoj baldaii rekonus lin, kaj li ne sin trompis, êar
edzinon en Ia "Anasdometo", Ia êarpentisto sidis kviete soldatoj, irantaj kun brulantaj torêoj, ekvidis lin
êe Ia tablo en êeesto de sia edzino ka jili Iaiidis Dion dua horo nokte kaj tuj kornencis kuri post li. La
pro Lia helpo, êar neniu el Ia igruloj sukeesis trovi to rapide sin kaâis en strata angulo kaj rimarkis
eê unu postsignon, kvankam du- aii trifoje Ia soldatoj tanta koro, ke Ia soldatoj preterkuris ne ekvidinte
revizitis kaj traserêis Ia tutan domon. Kiam oni dum or momento li estis refoje libera, sed antaiívidante,
Ia semajno ankoraü vizitis Ia nAnasdorneton" sen bona returnos sin por serêi en Ia apudaj stratoj, li êien
rezultato por Ia Nigruloj, êiuj supozis, ke Ia êarpentisto a rigardojn, espIorante, êu ie bona okazo sin
estis forkurinta eksterurben, kaj neniu soldato aii polieano ntus por sin kaâi. Okaze li sin trovis en tiu mo-
malkvietigis plu Ia logantojn de Ia Anasdometo. antaii; Ia Anasdometo, kaj ne plu seiante, kion
êu vi aiidis iam "Ia proverbon: Severaj mastroj ne laiite faligis dufoje Ia pordfrapiIon. Li atendis
regas longe? - Ne? - Nu, tio estas holanda proverbo nu, du minutoj, kaj jus kiam Ia persekutantoj re-
kaj gi estas bona kaj bela, êar preskaii êiam gi verigas. apud Ia stratangulo, Ia pordo malferrnigis, kaj Ia
Anksü en mia rakonto gi verigas, êar kiam Ia Nigruloj figuro de Ia eksurbestro sin âovis internen, referrn-
estis regintaj ses monatojn, ilia regado estis renversita enbrue post si Ia pordon. Supre sur Ia âtuparo
kaj anstataiiita de tiu de Ia Blankuloj. Vi eble diros, malgranda virino. Si pensis, ke si malfermis por
ke tio estis tre stranga tempo, en kiu okazis tiaj terur- dzo, kiu ankoraii ne estis rehejrniginta, kaj ekvi-
ajoj kaj maltrankviligaj aferoj; vi estas prava, sed ni De tiun nigran altkreskan figuron êe Ia pordo mal-
forgesu, ke Ia homoj de Ia Duna epoko estas pli sagaj de Ia âtuparo, si eligis mallaütan krion, tamen
kaj De tiel malamikaj unu kontraii Ia alia, kiel antaii ciigante, si deruandis: - Kiu vi estas: . .. Mi
tricent jaroj. , ke mia edzo . . . .
Sed mi rakontos plue. La BIankuloj siaviee do te-
Sinjorino -, respondis Ia eksurbestro, - pro Ia amo
nis Ia kondukiIojn de Ia regado, kaj ili komencis per-
io, helpu min, oni persekutas kaj volas mortigi
sekuti Ia • 'igrulojn kaj êiuloke Ia iamaj mastroj sin sa-
La virino rekonis Ia voêon de Ia iama urbestro
vis. La urbestro ankaii volis forkuri, êar li sin trovis
uj si komprenis êion.
en granda dangero esti kaptata kaj pendigata. Li mem
ja ekzekutis antaiie multe da kontraüuloj, kaj Ia Blank- êu vi seias, aI kiu vi petas helpon? - si diris;
uloj volis vengi sino Forkur i tamen estis malfacile, ê r i seias, ke. . . - La eksurbestro, suprenirante Ia
Ia pordegoj de Ia urbeto estis bone gardataj kaj nur tra on, interrompia âin :
iIi oni povis forlasi Ia urbeton. Jam meznokte Ia eks- , li diris, nen mia timomi laúhazarde
59
58
is Ia t.empo, kiam neniu plu pensis pri li, gis Ia
frapis sur êi tiu pordo, sed kiu ajn vi estas, vi helpos en kiu Ia ordo estis reveninta en Ia urbeto Gaiida.
ai mi, se vi estas kristanino." DU vesperon si elvenigis Ia eksurbestron el Ia kaê-
_ Sekvu min -, respondis Ia virino, "sed rapide, êar aj donante ai li vestojn por fari sin nekonebla al
mi aiidas bruon de paêoj sur Ia strato, eble oni vidis, banoj kaj Ia pordega gardisto, si parolis aI li:
ke vi eniris mian domon. Sinjoro, Ia dangero, kiu gis nun minacadis vin
Unu minuton poste ili estis en Ia sarna êambro, kie pasis, iru kun Dia, forlasu Ia urbon, neniu rekonos
antaii kelkaj monatoj Ia urbestro estis scrêanta Ia êar- t.entos vin, fartu bone!
pentiston, Ia edzon de êi tiu virino, ai kiu li nun petis ~ iama urbestro tiris grandan monujon el sia poso
protekton. La virino ne konigis sin kaj ne dirante eê r zentante gin al Ia virino, li diris:
unu vorton, si forêovis Ia speg'ulon, pusis sur najlon pe.r Sinjorino, vi savis mian vivon, prenu êi tiun mon-
Ia fingro kaj subite kasita pordeto malfermigis; tiam si kun Ia enhavo kiel rekompertcon por via nobla
diris: "Eniru tien, sed precipe ne faru bruon, por kc uto je mi, sed diru, kiel vi povis kaâi min tiel bone
neniu aiidu vin, mi zorgos por êio." via edzo ne eksciis tion? '
La eksurbestro enrampis en Ia rifugejon, Ia sekrela
a virino respondis:
pordeto refoje fermigis, kaj Ia spegul0 estis sovata sur .Sinjoro, gardu vian monon, vi bezonos gin mem
sian kutiman lokon. ~Ia forkurado : sed mi diros ai vi, kiel mi povis
Kiam je Ia sesa horo Ia êarpentisto rehejmigis, li m tiel bone. Tiun kaâejon, kie vi pasigis tiom da
rakontis detale, ke oni êic kaj dum Ia tuta nokto cstis mi ankaii uzis por kaâi mian edzon, kiam vi kiel
serêinta Ia' malbenitan eksurbestron, sed ke nenie oni o de Gaüda serêis lin por pendigi. Vi faris al
povis lin trovi. ulte da malbono, sed êar mi penadas esti vera
La virino nun havis en sia potenco Ia vivon de sia nino, mi pardonis al vi, êar mi legis en tiu sankta
iama persekutanto, k~j kion vi pensas, ke si faris ' .. ' .. (si ekkaptis Ia manon de Ia konsternita eksurbestro
êu vi iam aiidis pri Ia viro, kiu trovis sian dormanlan' ond.ukis lin al malgranda bretaro, de kiu si prenis
malamikon sur la rando de alta stonego? Mia patrino n hbron): "Pardonu aI viaj malamikoj kaj amu ilin!"
legis pri tio ai mi, kiam mi estis okjara knabo, kaj mi a pala eksurbestro, rekonante Ia virinon de Ia êar-
memoras bone, kc grandaj larmoj rulis sur âiaj vangoj, i to, farigis ankoraii pli pala; liaj genuoj fíeksigis
kiam si legis Ia finon de Ia rakonto ..... , "kaj Ia viro, lia .korpo kaj li estis tiel emociita, ke li ne povis
ne vekante sian malamikon, fortiris lin de tiu <langera ndi, Honte li mallevis Ia kapon kaj dum Ia vi-
loko kaj daurigis sian VOjOIl. fermis Ia kaâejon kaj âovis Ia spegulon sur Ia
La edzino de Ia êarpentisto n e perfidis Ia forkurinlon, ran lokon, li malaperis el Ia êambro kaj senbrue
kiun Dio estis konfidinta ai âiaj zorgoj kaj protektado.
i Ia Anasdometon.
Si faris kvazaii tu te nenio eksterordinara estus okazinta en hano silentis kaj mi pripensis pri Ia nobla konduto
!lia domo. Kiam fiia edzo estis êe sia laboro ekster-
u \ irino.
dome, si portis mangajon kaj trinkajon ai sia mallibcr-
61
60
Mi klopodos, sed kial mi ne povos iri kuu vi al
Pri kio vi pensas? - fine li demandis.
ono, kaj poste ai Hamburgo? - Mi preskaü ekploris.
Pri tiu êarpentistedzino.
maristo rigardis min kaj Ia samaj gis antaü kel-
Kiel vi opinias pri si? . oj al mi nekonataj esprimoj de kompato, kiun li
Ho, si estas tiel bona kiel Ia patro de Lazaroni-
por mi, refoje glitis sur lia vizago. Li tiam frap-
Kion, laü via opinio, dirus via patrino, se. tiu ur-
mike mian âultron kaj diris refoje:
bestro venus êe vin por aresti vian patron?
Kuiru ilin, mia amiketo, kaj êio farigos bona.
Mi pripensis refoje. . •. . . I n~ respondis, sed ekstaris por plue serêkolekti
Nu? _ li demandis plue. - Kion SI dirus r
Ciam rakontante kaj parolante Johano helpis ai
Ho si dirus: Nu bone! - mi respondis, - êar si
d ovojn li trovis neniujn. Mia korbo estis pres-
ôiam resp~ndas tiel -, kaj ne atendante, kion respondos
lena, kaj jus mi trovis novan neston kaj klinis
al tio Ia maristo, mi daurigis: or elpreni Ia ovojn. Flanke de mi sin klinis Ia
_ êu vi nun ra ontos pri llamburgo?
a; Iiaj kruroj disstaris, ili estis tiel longaj, ke mi
_ Jes, scd tio ne estos fabelo nek rakonto -, kaj li
povus rampi sub ili kaj mi ekmiris pri tiaj longaj
rakontis pri tiu granda urbo; ke gi estas. tiel malnova,
~, kiam subite per neatendita kaiizo Ia maristo per-
ke gi kuâas apud Ia largaj riveroj Elbe kaj AIste.r, ~e I.a
egalpezon kaj rulfalis antaü mi sur Ia sablon.
haveno estas tiel granda kaj preskau plenplena Je SIPO);
otoj priskribis rapide duoncirklon tra Ia aero kaj
ke Ia urbo konsistas el du parto], ~nu nova, ali,a mal-
ia amiko kuâis momenton kun etendita korpo sur
nova' ke antaiie Ia urbo estis fortikajo, sed ke de post
cent~ da jaroj Ia muregoj estis forigitaj kaj ke SI1~ ilia
10. Mi estis mirkonsternita, sed feliêe Ia maristo
taris kaj, plengorge ridegante, montris Ia pugnon
loko estas belegaj promenadejoj, kaj tiel pl~. .Li ra~
taranta post mi. Turnante min, mi vidis Jafet.
kontis pri Ia soldatoj, pri pregejoj, pri teatroj kaj ke h
rino estis sekvinta nin kaj atendante bonan oka-
sentus sin feliêa refoje esli en Hamburgo.
r montri sian malamikecon al mia amiko, si estis
Mi dezirus, ke vi êiam restu tie êi mi subite
~ kornoj tiel forte puâtuâeginta lian postajon, ke
diris. rizita maristo estis jetata kelkajn paâojn antaiien.
Heeble! kc tio ne multe doloris Johanon, mi ankaü ri-
Tion aukaii êiam dirás mia palro ..... , aii ke vi
La kaprino tamen jam estis je kelka distanco, eble
restu almenaü unu jaron. oje ataki sian malamikon, sed vidante, ke tiu estas
Kial do? , si turnis al ni Ia voston kaj malrapide iris for.
êar vi povas tiel bele rakonti.
serêis ovojn kaj dum Johano rakontis fabelojn
Nur tia}? malbela anasído", pri "La najtingalo" , (êajnis
Ne, êial! _ mi diris. - Mi estis gis nun tiel ~ola
k li estas neelêerpebla rilate aI fabeloj), Ia tempo
sur Ia Insulo, sed tion mi ne sentis; tamen, post kiam
pidege.
VI estos for, mi .eble enuos tie-êi.
a tajn tagojn dum lia êeesto mi sentis mio tu te
Kuilll viajn pizojn, mia knabo!
63
62
malsupreniris Ia âtuparon al Ia stalo, kie li
alia knabo. Vekigis en m i subite Ia deziro ekscii êion,
kio okazas en Ia mondo kaj precipe en Hamburgo. Mi auskll~tis .. " En Ia êambro mallaiite ronkadis
deziris konatigi kun êiuj eksterinsulaj aferoj, ai mi gis .tro kiel mistera kaêita segisto, escepte tion êio
nun tu te fremdaj. Sendube en tiu "mondo" mi estus ilenta. ~n an.gul~ de Ia stalo kuâis Ia pajlolito,
feliêa, êar laü mia imago êiuj homoj tie devus nepre esti I~ Ia mar isto ripozis. La lunlumo penetris tra Ia
kiel J ohano j ili ridetus al rni kaj agus tu te alie 01 miaj I~a p~rdo~ ~Aaj ~i povis distingi Ia dormanton.
g'epatroj, kiuj lasis min nur fari, sed kiuj ne kons~iis, íris kaj kaürigis ce lia kuâejo. Li kviete dormis
ke fine mi ne POYUS kontentigi kun mia unutona V1VO. r kun .?en~ mi povis aüdi Iian regulan spiradon.
Kun korpremo mi atendis Ia lastan tagon de Ia mo- alpe~~~els lt~n manon kuâantan sur Ia litkovrilo
nato, kiam mia amiko forirus por neniam reveni. Mi vekigis, MI ne povis vidi, êu li malfermis Ia oku~
kaIkulis Ia tagojn, kion mi antaiie neni~m estis farinta. roi tamen vidis, ke li sin movas.
êiumatene mi gojis, êar nova tago aIvenis por pasigi Klo estas? - li diris kvazaii eu songo.
kun iu, kiu povis kompreni min kaj kiu volis êion, kion Estas mio
mi volis, kiu unuvorte tute samopiniis kun mi, kaj êiu- êu vi, mia knabo? . .. Kio estas al vi? . .. Kial
vespere mi malgojis, ke tago estis pasinta, êar êiu tago dormas? .
de tiu monato estis al mi kvazali parto de trezoro, kiu ~i ne povas ... êar vi foriros morgaü. - Kaj mi
iom post iom por mi perdigis. Kaj Ido restus, post tetis.
leiam mi estus perdinta tiun trezoron? Nur soleeo, unu- Kvietigu I -li diris mallaiite, -neploru, êio farigos
toneeo kaj enuo. Tion mi klare antausentis. Miaj be-
stoj, precipe Ia hundo, povps lu di kun mi kiel antaiie, Ho ne ... , vi ja foriras.
sed gi ja estis muta kaj ne kapablus forigi Ia misteran Sed mi povas reveni.
premadon, kiu subite k~ptis mian koron, kiam mi pensis Kiam?
pri Ia venonta monato. Mi ne. scias j tio dependos de cirkonstancoj.
En Ia noktoj mi ne povis plu kviete dormi. Mult- . H~:. vi n e revenos . .. Kial mi ne povas iri kun
foje mi eksidis en mia lito kaj rigardante en Ia min J fangl maristo, kiel vi?
êirkauantan duonlumon, mi ekploris. Se mi nur povus - Vi e~tas t.r~ juna, Restu kviete êi ti e, vi ja ne
kuiri miajn pizojn, sed, ho ve! mi ne estis filozofo kiel sola, car viaj gepatroj restos.
johano ; krorn tio, ili estus tro malmolaj, ili premus kaj ~e.d ili tute ne min amas; ... ili eble ja eê ne
dolorus min kaj neniu venus por forpreni ilin el miaj mraj gepatroj.
suoj, Kiam ektagigis, mia êagieno forigis, êar mi po- Silentu, knabo, ne diru tian sensencajon.
vns refoje promeni kaj ludi en Ia dunoj kun J ohano; - Vi mem tion supozis,
tie ni saItadis, kuradis, tie li rakontadis kaj mi amuzis Jes, sed mi eraris. lIi diris al mi, ke vi estas
min j sed tago post tago pasis senrevene, kaj fine venis , vi ja naskigia tie êi. IIi estas simplaj kvietaj
Ia lasta. Meznokte, ne povante dormi, mi ellitfgis kaj
64
homoj kaj ne seias rakonti kaj ludi kun vi, kiel mi Iaris j
tion vi devas kompreoi.
- Vi diras tioo por kvietigi mio, sed ili tute ne
min amas; mia hundo min amas pli multe.
- IJi tameo estas bonaj je vi.
- IIi oeniam batis, eê oe riproêas mio. IIi lasas mio
ôiam fari kioo mi our volas, sed io sekrete diras al mi,
K vara êapitro.
ke ili oe min amas, kaj ke mi tu te oe amas ilin; mi pli D Ia duon."trumpo - Nia gasto adiaiías uiu
amas mian bundon. Antaüe mi oe sentis tioo, sed La sorNsto - Nea respondo de mia patro
au Jllfet, sed ne atingas mian celon - En Ia
post kiam vi venis sur Ia Insulon, mi amas nur vin kaj ro - M.aIllato,soifo kaj malespero - Kiel mi
vi reeiproke min amas, tion mi sentas; spite tio o vi mio de rabia bando - La nigraj ue~eroj.
volas foriri kaj mi restos tute forlasita . .• - Mi ploris
denove. sekvantan mateuon mi vekigis. Jafe!,
- Se mi nur ne estus veninta! - li diris gemante, ID eu Ia lito, estis serêonta mIO, scd IlC
kaj post momento li diris plue: - Mi faris vin malfeliêa. aI .mi, staris êe Ia plej supra âtupo kaj
- Ne diru gin! .. , Mi ja , êar vi veois. an [adon. l\Ii supreniris, vestis niin
- Nu, se tio estas, êio farigos bona. Vi baldaii uodo malsupreo en Ia stalon. êillj
kutimos ai via sorto . .. lru nua aI via lito kaj dormu. ií, scd mi ne povís plu dormi. ~lia patro
- Mi volas kuâi êe vi tiun êi lastao ookton. Johano kusis kviete eu Ia sarna sintenado,
- Booe! -li diris, farante lokon por mi. Nur kusig-lI orrnis Ia nokton, post kiarn mi estis vekinta
êe mia flanko kaj dormu. 1 farus? Mi rigardis mian arnikon kaj rnin
Mi ekkaptis lian manon kaj kuâante êe lia flanko, U~Jte .Ia s,ama korpremo, kiu jam kclkajn
mi ekdormis. n 18 mIO. LI estis forironta post kelkaj horoj. Li
por mi t io m ; êu mi povus fari ion por li
y prip~osi~ .kaj subite naskigis en mia kapo
li' aI rni dirinta, ke li posedas plu neniun
kve devus marâi multe da horoj por alveni
Mi ne seiis, Ice tiu urbo estas atiogcbla o Ir
I do. volis donaci al li parton de Ia argentaj
I n .rrn pcrlaboris trikantc trumpojn kaj ser-
I'iu mono estis mia proprajo, mi do pOVII
tiorn da gi, kiom mi clezirus. Timant
màlakccptus, mi devigllS lin akcepti \,0)1'-
ki I? Pri tio mi ankaii pripensis starante
Ó
66 67

antaii Ia lito de Johano, gis kiarn mi trovis rimedon. o velveturos for. Mi promesas, ke mi revenos .kieI
Mi âteliris 'en Ia êambron, êar mi ne volis veki e plej baldaü. Tio daiiros verâajne unu jaron, eble
Ia gepatrojn, timante ke ili malhelpus mian in- kelkajn monatojn . . . Kia estas Ia vento? - li diris,
tencon. Mi malfermis Ia vestoârankon, elprenis Ia nte ke refoje mi estis ploronta.
kesteton, en kiu mi konservadis mian monon, kaj serêis - Vi povas velveturi -, mirespondis, retenante Ia
skatoleton por enmeti pIenmanon da moneroi, sed De ojn.
trovis gin. Mi tamen bezonis ujon. Subite rniaj okuloj - Vi jam vidis tion?
faIis sur âtrumpon, je kiu mi estis laborinta jam kelkajn - Jes, en Ia aperturo de Ia tegmento . , " tion mi
vesperajn horojn. Tiu duonêtrurnpo povus utili, En menas êiumatene.
malmulta tempo mi faris el gi specon de saketo, kaj - Nu, en du horoj Ia boato estos êe Ia "digo" -, li
enmetinte Ia monerojn, mi gin fcrmis pcr fadeno kaj ekstarante kaj kaptante sian pantalonon; li almetis
reiris al Ia stalo. Johano dorrnis ankoraii. La por li aj ne rimarkis Ia saketon, kiun mi estis metinta en
tro mallonga pantalono de mia patro, kiun li nepre ,rofundan poâon,
devus almeti, êar alia ne trovigis por li, pendis sur najlo - Estu nun saga knabo -, li diris post momento,
super lia kapo. Mi gIitigis Ia saketon en unu el Ia mi laves min, kaj post Ia matenmango vi akompanos
profundaj poâoj kaj atendis, gis kiam li vekigus. Se mi aI Ia haveno. êu vi promesas aI mi esti saga? ...
povus skribi tiam, mi estus aldoninta letereton, sed skribi kuraga kaj kuiru ...
mi ja ne povis. Tamen, trovante Ia saketon, li ko~- - Mi klopodos kuiri ilin-, mi interrompe diris,-sed
preneble divenus tuj, ke gi estas donaco de mi. Ci s tre malfacile al mi.
farus al li plezuron kaj krom tio, gi estus utila al li, j komprenis, ke tio estos malfacila kaj li di ris :
êar sen mono li estus devigata marâadi longan, tre lon- - N e kredu, ke mi forlasas vin kun plezuro, sed mi
gan vojon, kaj p~r tiu mono li povus vojagi vagonare e povas restadi;. via patro gastigis min dum plena
ai Londono. Tiel mi pensis, kiam mi vidis lin movi- ato, mi estus sendanka kaj maldiskretulo, se mi
ganta. Li rektigis sin, malfermis Ia okulojn kaj ridetis ai mio por pasigi duan monaton êe li. Mi mangis êe Ir
. _ êu vi estas jam vestita? - li dernandis. tiu tempo kaj eê portis liajn vestojn, kiujn mi re-
- Jes, mi ne povis plu dormi. os, post kiam mi estos aêetinta novajn en Londono.
Li sidigis sur Ia pajlolito kaj demandis plue : ndante ilin, mi skribos leteron al viaj gepatroj kaj
- êu ili dormas ankoraii r fi unu al vi.
- Jes, nur aiiskultu, "Ii" ronkas. Mi ne povas legi,
_ Mi gin aiidas . .. Nu, mia knabo1 post du aii Via patro aii via patrino ja povos legi gin ai vi.
tri horoj mi foriros kun via patro . .. eu vi volas al tiu aI vi adresita letero mi sciigos, kiam mi revenos.
rru fari plezuron, antaü 01 mi forlasos vin? jam konsilis al via patro, ke li kunprenu vin baldaii
Ho jes, nur diru! Vilago. Dum kelkaj jaroj vi povos esti paganta
Nu, promesu esti kvieta, kiam Ia boato de ia êe \'ilagano, kaj post tiu tempo vi povos farigi
ó*
68
69
maristo. Tiam ni dungigos nin sur Ia sama SlpO kaj
kune ni faros Ia vojagon {-irl <lU Ia tero. Iam antaii monato Ia maristo neatendite aperis antaii
Mi rigardis tian vojagon kie l ion trc strangan. Sur urprizitaj okuloj, tiam mia koro pro ektimo kvazaii
mia stuparo mi povis vidi Ia Sllpran parton de Ia tuta n mian g-orgon kaj malebligis aI mi eldiri unu
tero ; mi sekve imagis, • ke Dia êipo velus sub Ia Insulo n. En êi tiu mateno, dum Ia maristo estis forla-
de unu horizonto al alia. Dum tiu vojago mi do dcvus mil~, mia. koro refoje faris tian movadon kaj
vidi êiujn landojn, ankaii Hamburgon. cstís al 1111 neeble paroli. Li ekvidis tion sed
Johano vidis min pripensadi, sed ne po"us supozi, I ne vidi gin. Sidante en Ia boato, li diris an-
ke mi pensis pri io tiel eksterordinara kaj li diris: fojon: TU, knabo, mi baldaii skribos, .....
- Kaj mi montros al vi êion de Ia mondo, same
kiel vi montris ai mi êion de Ia Insulo, kaj ni restos boato ekmovij-is kaj ekvelis inter Ia du vicoj da
êiam kune.
I j.
Mi kredis, ke li diris tion por konsoli min kaj mi staris sur Ia bordo de Ia haveno kaj postri-
eksilentis. Ni lavis nin kaj eniris Ia êambron. Miaj Ia pli kaj pli malg-randigantan âipeton. De tempo
gepatroj jam levigis, Post Ia matenmango mia patro po J?~lan~ svin~is Ia longan brakon kiel signo
portis kelkajn malplenajn kestojn kaj sakojn kaj dek- lIO, g"IS kiarn mr ne povis plu distingi lin. Post
duon da kestoj kun ovoj al Ia boato kaj pretigis êion minuto] mi vidis nur malg-randan punkton ,
por ekveli, 11 kclkaj minutoj pasis kaj Ia boato estis mal-
J ohano adiaiidiris mian patririon, dankante sil1 pro kaj kuu Ri mia patro kaj mia amiko. Li do
tio, kion li guis en êia domo dum Ia monato kaj certigis, r ~11Il ~ia duonâtrumpo eu Ia po~o. Mi ekpensis
ke li estus tre feliêa, se li iam siavice povus esti kion li farus kun Ia morieroj. eu li aêetus no-
agrabla aI si. tojn? eu li vojagus vagonare aI Londono? ...
- Nu bone! - estis êio, kion si respondis. li nur baldaii trovus Ia monujon, rni diris aI mi,
La maristo tiam premis al si Ia manon kaj eliris Ia I ,1IIte I~ I?aveno~, rni malrapide kaj malgoje iris
domou. Mi iris kun li al "Ia haveno", kie mia patro jam p()r. SCllgI al mia patrino, Ice Johano estis for ,
'1 memkompreneble diris:
atendis. Mia adiaiidiro al J ohano daiiris tr mallong,
êar Ia patro jam pretigis Ia velon de Ia boato. u bone!
- TU, mia knabo! - li diris, dum li klopodis montri u ~Icns~tis per sabIo Ia plankon per misteraj
al mi ridetanlan vizagon kaj kaptante miajn manojn, IIIJll . mia patro nun ne povis trastreki per sia
-nu, mia knabo, kuragon, fartu bonekaj neforgesu min ... ; ir li forestos du tagojn.
baldaii mi sendos leteron ... -. Li ellasis miajn manojn, te, ~iel klltime,. nenion por Iari, mi supreniris
karesis Ia h undon, kiu staris êc mi, kaj li saltis en Ia rojn por pos~n~ardi Ia boaton (se eble), espe-
boaton. estu ankorau videbla, sed ho ve! gi estis for,
Mi ne povis paroli. mi neuiam pensis pri tio, kion mi farus, êar
Ia sol eco ; sed nun subite tio aliigis, mi estis
70 71

sola kaj tute forlasita. Mia patrino kaj mia patro ja raii fojon maristo en tia stranga maniero nagus al nia
neniam faris sian eblon por esti al mi agrablaj, kaj se ulo kaj ke li post monato irus for kun ili. Mi sekve
si de tempo aI tempo en Ia vesperoj voêlegis; tio okazis le-nevole pensis pri tio, kion mi farus kun ili. Subite
plejparte, êar si mem sin amuzis, kiam si legis; mult- ptis min ideo. Se Johano revenus, mi clonus al li
foje en dimanêoj si foliumis Ia "Mil kaj unu noktojn", ian monon, g-i nepre utilus al li.,.... Sed se li
eê kiam mi ne êeestis. revenus r . . . .. Mi denove ekpensis. Li sendus al
La historio pri Robinsono éstis finlegita, sekve restis i leteron. êu mi povus sendi al li mian perlaboritan
neniu libro por legi. non? Eble, secl kiel? Jen nova enigmo. Mi pensis
Mi malsupreniris Ia stuparojn kaj iris kun J afet aI i êiuj tiaj kaj aliaj aferoj, gis mia kapo turnigis. Fine
Ia dunoj. Mi kunprenis Ia korbon por serêi ovojn, êar tago pasis kaj mi iris kun miaj du kvarpiedaj amikoj
per tiu okupigo Ia tempo pa us pli rapide kaj malpli Ia subtegmentejo por enlitigi.
unutone. Antaü Ia alveno de Johano mi eê ne rimar- La dua tago post Ia foriro de Johano pasis kiel Ia
kis, ke gi pasis, êar mi ne konis Ia enuon; mi ne pensis a. Kiam mia patro en Ia vespero revenis tu te sola,
pri tio, ke Ia tago havis fiksitan nombron da horoj, kiel kutime kun mangajoj kaj paketo da gazetoj, mi
monato kvar semajnojn kaj semajno sep tagojn; êiuj mandis, ôu Johano estis vojaginta al Londono. Li
tagoj ja estis por mi egalaj. Por Ia unua fojo mi ek- pondis:
kalkulus Ia tagojn, êar post monato mia patro refoje irus Ne.
al Ia "Vilago" kaj revenante, li eble kunportus leteron Kien li do iris?
de J ohano; eble J ohano mem revenus, sed tio estis Urbon.
preskaii neefektivigebla, ôar Ia maristo inteneis vojagi Kaj poste?
Londonon, kaj tio ja prenus multan tempon. Mi tamen Mi ne scias.
esperis, kaj esperante mi jam imagis Ia gojon, kiun m i êu li diris nenioo pri mi?
sentus revidi lin. Li diris: ,.,Salutu Ia knabon por mio
Mi nun estis sur Ia loko, kie mi vidis Johanon por i estis kontenta, li ja pensis pri mi kaj pensus pri
Ia unua fojo kaj tie mi eksidis. J afet kusigis êe mia dum sia tuta vojago kaj ankaii poste; li tion pro-
flanko. Refoje mi revadis, sed kiom ajn mi dediêis is antaü 01 foriri. Mi deziris, ke Ia monato jam
min al mia revado, gi ne sangigis en realecon; nenia u pasinta, êar tiam mi rieevus lian leteron. En an-
"oudulo" ekaperis, kaj se mil nuduloj estus aperintaj, j tempoj mi neniam pensis pri tio, kiun daton ni
mi sendube ne forkurus, êar ili êiuj estus bonvenaj. Tiel , êar tio ja ne interesadis min. Post Ia foriro de
revante, mi kuêis longan tempon sur Ia sablo ; Ia vetero DO tamen mi komencis kalkuli Ia tagojn. Mi seiis
estis bela kaj fine mi komeneis serêkolekti ovojn, gis bano estis instruinta tion aI mi), ke unu monato havas
kiam Ia korbo estis plenplena. Refoje mi perlaboris k-ok, tridek aii tridek-unu tagojn. Li ankaii estis
unu argentan moneron. Kion mi farus kun Ia moneroj, uinta al mi, kiuj monatoj havas tiujn nombrojn da
kiujn mi estonte akirus] Mi ja ne povis esperi, ke an- ~. • i estis en Augusto. en monato kun tridêk-
73
72
. 11 da limimposto. Li nun legis Ia leterojn. AI
unu tag-oj. ('iumatene mi Caris enlralll'()1I cn malnovan g-epatroj J ahano estis skribiota Ia Jenon:
latou, kiun mi lrovis cn mia subtej; mcntejo , imilante
per tio h ekzemplon de pobinsono. Tiamnniere mi Hamburgo, daton de poâtmarko.
povis kalkuli, post kiom da tagoj mia palro irus al "Ia Karaj gegastigintoj,
Vilago", kaj du tagojn poste rni ricevus Ia leleron de Fine mi povas skribi aI vi. (~is nun tio estis
Ia maristo. Neniam dum mia vivo unu monato daiiris neebla, êar mi ne volas forsendi leteron antaü 01
üeI, Iong-e kiel Ia lasta. Sajnis ai mi, kvazaii g-i ne voIus ~i povas sciigi bonan novajori. Tio estas versajne
pasi. Ciutage mi kalkulis ia entranêojn kaj mi gojis, 10m nedankema, sed m i êiam rigardas Ia mondon
kiam Ia lasta semajno kOlllcncigis. I'ost sep l"goj mia I filozof~ vidpunkto kaj nur volas fari ai iu ple-
patro irus "ViIagon" kaj post sep farotaj cntranêoi, li zuron, kaj letero kun malbona novajo povas kaiizi
irus kun sia boato por alporti Ia leteron, kiun 1I\i atelidis nur malplezuron al Ia legantoj,
kun tiom da malpacienco. Sed, ho ve! Ia semajuo V~nante en "Ia Urbon" mi tuj aêetis novajn
pasis, Ia patro iris vilagon kaj revenis scd seu Ia estojn per mono, kiun sorêisto estis doninta ai mi
letero. La maristo resendis Ia vestojn de mia patro kl111 n duonâtrumpo ... "
folieto da papero, per kin li sciigis, ke li estis aêetinla Ia patro ha1tigis Ia legadon kaj kuntiranle Ia dikajn
ve.stojn en "Ia Urbo", ke li resendas tiujn de mia patro, n, Ji diris: '
ke li dankas pro Ia boneco montrita al li kaj kc li estis til li frcnezigis? . . Sorêistoj ja ne ekzistas, kaj
ironia lIamburg'on, kaj ke el tiu urbo li skribus longajn kzistus, ili ne dOIlIlS rnonon en duonêtrumpo ...
leterojn (111111 al ili kaj unu al mil. 'Mi do devis atendi u bone! - interrompia mia patrino, - nur daiirigu
duan monaton kaj tion mi faris 10m Ia sarna malpacienco.
, kaj li legis plue :
Refoje mi faris entranêojn kaj refoje 1111 pasigis unu- tO' •••• en duonstrumpo , kaj restis ai mi sufiêe
tona~ Ioogan monaton; fine g'i pasis kaj kiam êe Ia a mono por vag'onare vojagi Hamburgon, êar Ia
korneuco de Ia tria monato mia patro revenis de "Ia \'i- deo, iri aI Londono, forIasis miu subite pIO tio,
lago~, li kllopartis, kram Ia mangajoj kaj Ia gazetoj, Ia vivado de maristo jam ne plaêas ai mi,
scndajou de Johano kun .lu leteroj, unu por Ia gepa- iam o:i kuiradis miajn pizojn kaj en Hamburgo
troj kaj unu por "Ia knabo ". :\li deziris, ke mia patro refoje volis fari tion, Veninte tien, mi du tag-
tuj en Ia vespero legu Ia leterojn kaj feliêe li ne diris n promenadis por viziti êiujn lokojn, kie mi an-
neeble", êar post leiam Ia kuuportitaj mangajoj estis e tiom multe min amuzis, jen kiel kclnero, jen
;netitai eu ia grankol1, li malfermis Ia sendajou de mia 1 aktoro kaj tiel plu, Mi sekve ankaii vizitis Ia
amih)'. Mi neniam forgesos tiun momenton, La sendalo tron, kie mi ludis jam ofte. Post Ia dua akto
l'Jlh~vis sep pakctojn, ôiu surhavis numerou. 1\1i estis teatraio mi petis aiicliericon r'c Ia reg-isom,
tre felil-a; sed Ia plezuro, kiun mia palro sentis, ne estis 11 komencc ne volis akcepti min, sed êar pcrsi-
tiel granda, (';U antaii 01 ricevi Ia sendajoll, li .lev is nto êiam sukcesas, mi ankaii sukcesis kaj li ak-
pagi ai ia po~testro de lIra Vilago" sufiêe allan \llOll-
74
ju p!i, oni p~omenis, des pli bon angos Ia
ceptis in, Mi demandis, ~u li bez~nas. ak~oroj.n m~ngaJo. Mi do legas kaj se tio ekenuigas mio, mi
kai feliêe li bezonis unu. En du minuto] rm estis el~ras Ia salonon, post kiam tiu sarna pordisto re-
dungita, kondiêe ke mi neniam plu. faru,~k.an.dalon íoje mal.fermis vpor mi Ia pordon. En Ia posttag-
sur Ia scenejo kiel en Ia vespero, klam CIUJngard- ":,ezo mi ank~u promenas aii iras en muzeon, spe-
antoj tiel aplalídadis mino Mi promesis kaj jen mi ciale malferrnitan por personoj, kiuj kiel mi amas
estas refoje artisto de teatro. . "la artojn ~. Tie mi admiras Ia pentraJojn: dum
Mia tempo pasas tre agrable: Matenc nu el- lakee vestita ldarigisto klarigas êion, kion mi volas
litigas je Ia oka, kaj duonan horon poste mi pro- ekscii pri Ia pentrajoj kaj cetere. Admirinte sufiêe
menas. Post sufiêe longa promenado (dependanta 10~g~~ tempon Ia muzeon, mi eliras kaj êar pres-
de Ia vetero) mi eniras butikon de bakisto por kaii -cram en Ia posttagmezo, tie aii aliloke estas
aêeti panetojn kun sekvinberoj,. kiuj :stas tre bo~~ ~ela konc~rt~ en pa.rko aii en Ia soldatejo, mi iras
gustaj kaj kiujn mi pro Ia :ekvm~eroJ ~)o~as mangr tien po~ ~Udl Ia plej belan muzikon, kiun oni po-
sen butero kaj sen fromago. Car mia call1breto, deziri. Post Ia koncerto mi iras ai Ia teatro
kiun mi luis estas malgranda kaj kusas tre alte po~ ekzerci Ia ludotajn teatrajojn kaj, êar mi ne
(kvina etago' kaj tuj sub :~ t~gmento), mi, ne kauzas plu skandalojn Calí pli guste dirite êar mi
n
reiras en Ia êarobron por mangi mian matenmango , ne faras pl~. riverencojn, kiam Ia rigardant~j aplau-
sed iras en Ia stacidomon, kie en Ia at&ndejo mi das), Ia .regl.sor~ same kie1 Ia êefaj aktoroj estas
libere kaj oportune povas sidi tiom da tempo, ~io~ kontentaj pn mia konduto kaj êiam ili estas afa-
al mi plaêas. Tre longe mi tamen n~. restas. t~e blaj ,ai, =. Post multa] de ni luditaj dramoj restas
(precipe dum bela vetero), êar, .man~mte miajn mangajo, kiun Ia aktoroj sur Ia scenejo devus mangi
panetojn, roi refoje iras promenadl, kaj estante l~- ed kompreneble ili p1i parolas 01 mangas sekve
ca kaj se estas bona vetero, mi enira.s p.arkon, ~l~ preskaii êio r~stas staranta sur Ia tablo, ia regi-
mi povas ripozi sur unu el Ia benkoJ, tien l~~ltaJ oro, .(tr~ .ammda, persono) êiam ai mi permesas
speciale por personoj kiel rni. Sub.be~a arb? rm tiarn m~ngl. tiujn restajojn. Meznokte post Ia 1udado
guas Ia veteron kaj mi rigardas Ia ple.duan.toJn: l~ter- nu kVlete. promenas ai mia subtegmentejo kaj tie
ta5
tempe alproksimigas Ia tagmezo kaj reíoje mi a:: lormas kiel .rego. Vi vidas, mi estas Ia plej fe-
sekvinberpanetojn. kiujn mi enposigas por mangi en lica hO,mo, kiu .po.vas ekzisti, kaj se Ia teatro jam
vasta salono, nomata legosalono. En tiu salono, n placas ai mi, tiarn mi elektos alian metion eble
lukse mebloproviúta speciale por personoj kiel mi, I m .m~ f~rigos tombisto aii lanternisto, êar tiuj du
mi eksidas (post kiam Ia pordisto en livre o . mal- fico) ebh~as a~k~ií multan okazon por promenadi.
fermis por mi Ia pordon), kaj elektinte bel~n l1b:on I rge~ls skribi, ke preskaii Ia luta Hamburgo
ali O"azeton, roi legas tiom, kiom al nu placas. 111 ad~llIras ~u~tempe pro Ia plej bela horloga
Inte~tempe mi mangas miajn panetojn, k~uj êi~1ll no, kiun el C1UJsamurbanoj mi portas. Horlogon
estas bongustaj pro Ia farita promenado, car SCIll:
77
76
"Ia Insulou", vi antaiie -[ler til! êi fajlilo clefajlu al
I kio 'ri uli1a!'!? :\Ii ia é':iuloke en Ia kaprino Ia kornojn , por kc gi jam ne pOVl1
mi nc poseda!'!, a, ' g t' ' Mi fabrikis
b ovas vi(11 klOma hora cs as. ", taki min de malantaiie.
Ia ur o P 1 aj moucretoj arg-l'tltaj (tri VICO)
tiun êenon e nur: ,.' t kaj Kaj jen mi finas, refoje esprimante mian sin-
, 1') Se iam mi ref:trlgos mans o ~ ceran dankon pro êio, kion vi faris por mi dum
unu sub Ia a Ia ' .,.. e
I U rbon" pcr m ia SI jlo, uam mt n - tuta monato ; kaj dezirante ai vi ôiuj (cê ai Ia ka-
alvenos en ", a '1 10" kaj mi montros al
,.zitos vm sur Via " nsu ,.., prino) bonan sanon kaj êiaman prosperon, mi vo-
p:e ~I belan êenoll. Tiujn monerojll tnl alie vel~ lonte daiíre restas:
vt mlan d êar ne estas permcsate pag'l
sajne elspezus, se. '11'\ igis al mi gardadi ilin
v i a J o h ano.
t havaj monerOj, nu ( ." I
[ler r~ c I" mi (Tardados iliu cn memoro a aI mi adresita letero estis pli mallonga. Mia patro
g 'is mia morto caj ,., .' ' I' tiu
'\' l kiu l)fezenll!'! 11m a 1111en oêlegis kaj post Ia legado roi konis gin parkere,
Ia bona sorCIS 0,
duonstrl1mpo." ,,'. .
niam mi forgcsos Ia enhavon. J en gi estas:
. ia atro ekhaltls Ieg'l, <.ltrallte. Mia bona "knabo"!
Rcfoj~ m Pl d ke li perdis Ia pruclenton. , AI viaj gepatroj mi skribis pri miaj aferoj, kiel
_ Ml vere ue as, ..' .. daiírto"u
- diris 111la patnno; .. ' , . ,., roi sanas kaj kiel mi vivas en Hamburgo kiel riêa
_ N II b Olle ,
legi -' kaj li legis pluc: " scngis injoro. AI vi mi volas tion rakonti, kio okazis
, Mi prcskau fll1is mi,m lctc~OJ1.' car mil lk . um mia prornenado de "Ia Vilago" ai "Ia Urbo".
. 1 ,'b' M I aldonas {e ajn
êion, pri kio 1111povus s cri I. ute neatendite mi dum tiu promenado eksciis, ke
kzistas ankoraii sorêistoj en Ia mondo, kaj eê tre
paketojn: _. I' tabakujo kaj al1l1l1elujo;
Numero l111U,l. IpO, onkoraj. Vi scias, kc mi alvenis sur "Ia Insulo"
or Ia O"astiginlo. " ,l tute nuda kaj sekve sen groâo en poso, kaj êar mi
P b d _. Bolelo)' da kolonp .akvo, Ilt\!. 11-
[u m e r o \Ia. . t' erlaboris nenion tie, estas kompreneble, ke mi ne
, . ' . por Ia gastlgm 1110.
liris el gi kiel riêulo. Sed mi êiam kuiras miajn
koj kaj parfl1ml~lt.a IS~~o '. kun fabcloj, postrancílo
Numero tr i a: ~I ro] , '1 ror mia izojn kaj pensante pri mia malriêeco (mona mal-
, .e ermanaj \l1onerOj el nik e o, I. .' . iêeco) dum mia promenado ai "Ia Urbo", mi an-
1<a) saketo) g . ' mi forg'esis inlormlg1.
k b " pn Ines no mo au kuiris ilin, atendante êu iel Ia sorto heI pus al
bona" na o '. .,' [baso : por }afet, kiu ticl
1'umero 1(\ ara. o , i. (~uste en til! momento staris antaii mi persono
boric amikig-is 10111 mio I '\ I lado (vivaIlta ifone vestita, kiu etendis Ia manon kaj petis al-
l'UIllCro 1,VIU,: ' a \1uso . e ,. co (O ozon, Mi ekhontis, car mi posedis nenion por
. . V bla tie CI); por 51\11. ni, kaj tion mi diris al li. La almozulo tamen
1ll1lS0 nenic e~tls a,d~:atolo JC dolêaj kuketoj; por
l)l'umero sep.1 . . 'Co til fanen!" pondis afable : - Vi ne mensogis, sed vi ankaii
" i"i l'iam !1m!'!al 1ll1: " J c diris Ia veron -. Vidante ke mi ne komprenis
o
Ia papag , car ~' F: 'I I . 11m S,\I11, kiu tic] Icrt c
'11111erCl <lk.1. ,IJ I U, • • n, li ektuâis per bastono Ia poâon de mia pau-
1 • 1 Se iam mi revcno& sur
farig;is ai IUI acrsa lon.
79
78
birdo, kiu dum kelkaj tagoj estis silentema, subite
talono, dirante: "Mctu Ia manon en tiun poâon kaj
: - Gotil fanen! -, postkiam miapatrino oferis algi
vi komprenos miajn vortojn", Mi enpoâigis tuj
I Ia jus alvenintaj kuketoj. La papago 'kiel kutime
mian manon kaj trovis duonêtrumpon, kiun mí el-
ptis gin tre gravmiene kaj tuj mangis kun apetito.
tiris. Kiel mi miris, vidante ke enestas granda
kato ne volis mangi Ia museton el êokolado, tial
monsumo. Sentante min feliêa, êar mi posedis
patrino donis gin ai mio Estis Ia unua fojo, ke
monon kaj povis doni alrnozon, mi jam estis pre-
ustumis ion tiel bongustan, êar mia patro neniam
zentonta ai li kelkajn monerojn, sed jen: ..... su-
tis êokoladon, nek por mi, nek por mia patrino.
bite li estis for kaj kíen ajn mi direktis Ia okulojn,
erne ai Ia kolbaso, Ia hundo mangis peceton da
li ne reaperis. Mi do promenadis pluen kun mia
1 plej grandan parton tamen mia patrino dispartigis
trezoro. Vi komprenas, kiel danka mi estis. Nen-
kvantan tagon dum Ia matenmango inter Ia patro,
iam mi forgesos pri mia sorêisto, eê se roi farigus
m kaj mi, opiniante ke ne decas, ke hundoj mangas
miljarulo, tiel delikatan kaj multekostan, Mi tre bedaüris tion,
Estas homoj, kiuj bonfaras pro egoismo (poste
Johano estis destininta Ia kolbason al Ia hundo, gi
vi spertos, kion tiuj vortoj signifas), kaj estas per-
devus mangi gin. Kaâe enpoâigante Ia ai mi
sonoj, kiuj bonfaras pro nura altruismo (vi spertos
tan peceton, mi gin donis poste ai Jafet, kiu englntis
ankaii, kion tio signifas). Mi tamen estas kOllvin-
n tre malmulta tempo.
kita, ke mia bonfarínto agis pro nura altruísmo kaj.
guste tial lia helpo tiom multe valoras, kaj guste i estis scivola, êu mia palro vere defajlus Ia kor-
tial mi lleniam povos forgesi lian agadon. Se iel de Sim, sed feliêe li metis Ia fajlilon en Ia keston
mi povos, mi helpos ai li kaj mi esperas, ke iam a subtegmentejo. Mi gojis pro tio, êar Johano ja
venu tempo, kiam mi povos montri ai li, kiel granda erce skribis tion. Mi estis tre kontenta kun mia
estas mi dankemo. - letero, kiun mi tamen nur malbone komprenis,
Nu, mia knabo, fartu bone; mi esperas, ke Ia e koncerne Ia vortojn: "egoísmo" kaj "altruismo".
tri aldonitaj donacetoj plaêu ai vi kaj ke vi êiam tamen ai mi klare, ke li estis trovinta Ia monon,
memoru Ia donacinton, kiu restas via êiama amiko: Ia akceptis gin kun plezuro, ke li bone uzis gin
J o h ano. li komprenis, ke m i enmetis Ia duonâtrumpon
profundan posou. Ankaii mi gojis, êar li tiel
Mia patro, leginte Ia leteron, rigardis gin kelkan kredigis aI miaj gepatroj, ke aliulo estis Ia dona-
tempon, kvazaü gi estus io tre stranga, tiam li gin donis de Ia morieroj ; li eble supozis, ke mi estus ripro-
ai mi, dirante: se ili ekscius, ke mi estis fordoninta êiun mian
_ Li sen ia dubo frenezigis aü estas frenezigouta .. posedajon.
J en via letero. tria monato post Ia foriro de mia amiko komen-
Mi gin gardos -, mi di ris. O. •
( •1 estis ai mi apkoraã pli enuiga 01 Ia du an-
_ Nu bone diris mia patrino.
80 81

taiiaj, Mi sentis kiel birdo, al kiu oni rabis Ia libereeon [e mi komparis mian sorton kun tiu de Robinsono.
kaj kiu en trc malgranda 1ag-o sopiras Ia liberan aeron kuris el Londono kaj alvcnis ai Insulo; mi ne
kaj Ia liberan movadon. Sencele mi vagadis sur Ia du- 8, sed spite tion mi trovis min sur Insulo. kie mi
noj kaj ofte mi demandis aI mi, kiom da tempo mi pasigi sendube ankoraii multajn jarojn . " êu estus
restus ankoraii sur "Ia Insulo" antaii 01 eniri "Ia mondon". forkuri el "Ia Insulo" por alveni al Hamburgo: ...
La espero, ke Johano revenus por preni min kun si, tan nokton tiu penso ne eliris mian kapon kaj
jam de longe min forlasis. tadis min... êu mi forkurus?.. Kiam mi
11In vesperon mi demandis al mia patro, kiarn mi os? . .. Kien mi forkurus? - êe tiu lasta deman-
iros "Yilagón" por vizitadi Ia lernejon. pripensado ekhaltis momenton ... Kiel forkuri? ...
- Mi ne seias -, li respondia. gante? . .. êu velante? .. Mi povis ilagi kiel
- Mi do devas ion lerni -, mi kuragis diri plue. Liá] , sed Ia distanco de "Ia Insulo" al "Ia digo" estis
kuntiritaj brovoj ektimigis mino ga kaj mi dronus mezvoje. êu mi povus atingi
igon" per Ia boato de mia patro?.. Sed mi
Ankoraií tro juna.
veliris kaj ne sciis, êu tio estas facila aü mal-
- Sed kiam mi do ir os tien ?
Dum bona vetero, kvieta maro kaj suda vento
~ Mi ne scias.
en povus riski kaj klopodi. La boato êiam kuêis
. La sekvantan someron?
haveno" kaj dum Ia akvo estis alta, mi tre facile
Neeble.
puâe âovi gin inter Ia du vicojn da markiloj, kiel
Kial?
faris, kiam li iris al "Ia Vilago". La velon mi
êar estas neeble! - li di is refoje, sed pli laiite pretigi kiel I i êiam faris, kaj manuzi Ia direktilon
01 Ia unuan fojon. al mi facila laboro. Ju pli mi pripensadis Ia
Mi sentis, ke mi estis ploronta, sed ne volante montri , des pli gi âajnis al mi efektivigebla ; sed kion
mian êagrenon, mi ekstaris kaj aliris ai mia subteg- iaj gepatroj, se Ia boato estus for? Tiam li ja
mentejo, eê ne dirantc: - Mi iras. povus aliri aI "Ia Vilago" por alporti mangajojn.
Post tiu lasta respondo de mia patro mi ekmalamis bite kaptis min Ia ideo, ke li PO\'UR ekbruligi
lin; mi sentis, ke li kondutis kontraii mi kiel malbona fajron sur Ia marbordo por montri, ke li estas
patro. Pli kaj pli mi deziris, ke iu alia, ekzemple Jo- ero. Tion li faris jam antaiie, post kiam ventego
hano, povus esti mia patro, sed ho ve! J ohano estis tro boaton en Ia maron, kie Ri forperdigis. Ankaií
juna kaj alian patron mi verâajne neniam trovus. Mi fajra signalo li montris, ke li bezonas helpon,
malesperis, enlitigis kun J afet kaj Sim, sed mi ne povis ojn poste alvenis homoj kun <lu novaj boatoj,
dormi. La teruriga vorto "neeble!" seninterrompe tiu- unu restis êe Ia Insulo. Tio okazis antaii multaj
tadis en rniajn orelojn. "Kial tio estas neeblar" mi ia patrino estis rakontinta gin aI mio
dernandis al mi. Secl Ia respondon mi ne povis doni, forirante per boato, kion mi kunportus? Tion
Mi pripensadis .. , Kion mi devas fari? .. u povus decidi. .. Mi kunprenus: Ia tranêilon,
6
82 83
Ia germanajn monerojn, Ia Ieterou; jen êio, kion rm espero, kiujn sentus liaj gepatroj, kiam ili eksciigu~,
posedis. Tiel revante pri mia forkuro, mi sidis en mia ilia filo tiel subite malaperis, sed mi tu te ne pensls
lito kaj rigardis antaii mino Jen kuâis Jafet sur miaj io tia. Ili ja verâajne ne estis miaj gepatroj; êiu-
piedoj. êu Ia hundo min akompanus?
ze ili ne min amis (mi opiniis) kaj ili tute ne
Estis ankoraii tre frue en Ia m ateno , Ia krepusko jam esperus, post kiam ili rimarkus, ke .mi .estas ~or.
malaperis kaj Ia lumo de Ia leviganta suno penetris tra patro kuntirus Ia dikajn brovojn kaj mia patnno
Ia aperturo de Ia tegmento. Cio êirkaií mi estis klare prenebIe dirus: "Nu bone." Feliêe li ne povus
distingebla. Mi levigis kaj supreniris Ia stuparon. Jafet eli min per alia boato, êar li posedis nur unu.
vekigis tuj poste kaj rektiginte saltis sur Ia plankon. i intencis veliri gis "Ia digo" kaj Iasante tie Ia
Sim daiirigadis dormi. Mi rigardis ckster en, aI Ia suda n, mi daiírigus Ia vojagon piede ai "Ia Vilago"
parto de "Ia Insulo", kie kuâis Ia boato. La vetero poste aI "la Urbo". Tie mi petus informojn pri ~a
estis belega kaj malforta venteto blovis suden. Mi do ai lIam burgo. Per miaj moneroj mi aêetus panetojn
tuj ]>OVIIS efektivigi mian intencon, êar kial mi prokrastus? sekvinberoj. EIl Hamburgo' mi serêus kaj trovus
êiu tago estus por mi nova sargo, pezanta sur mia brusto kompreneble J ohanon; mi nur atentus Ia êenojn,
kiel plornbo. Senbrue mi vestis min kaj paIpserêante en n Ia sinjoroj portas en tiu urbo kaj fine mi vidus Ia
Ia poâoj de mia pantaIono mi sentis, ke tie estas ankoraii
ta tranôilo, Ia Ietero kaj Ia saketo kun Ia nikelaj moneroj,
o Ia komenco Ia boato glitis malrapide inter Ia du
jeténte lastan rigardon sur êion en Ia subtegrnentejo,
mi prenis Jafet sub Ia brakon kaj malsupreniris Ia duan
? de markiloj kaj jam "Ia In.sulo" e.stis je d.i~!anc~
ento da metroj. 10m post 10m Ia irado farlgis pli
stuparon. En Ia stalo mi ekhaltis momenton kaj aiiskultis. . Ia vento plenblovetis Ia veleton, kaj gis nun mi
Kiel kutime, mia patro ronkadis, sekve li dorrnis ; mia .' sen kontraiiajo. KeIkfoje mi rigardis post min al
patrino ne sin movis, si sckve ankaii dormis. Mi cliris
ulo", kiu pli kaj pli malproksimigis, La vento
Ia stalon kaj tuj kuris aI "Ia haveno". La okazo favoris farigis pli forta kaj post kelkaj minutoj mi veliris
min, êar Ia akvo staris tre alte, eê tieI alte, ke mi kun
pide, ke mi povis direkti mian boaton nur kun peno.
malmulta peno povis êoví Ia boaton inter Ia gvidmarkilojn. e Ia velo per ekblovo de Ia vento sin klinis flanken,
!\li saltis en Ia sipeton, me tis Ia hundon sur Ia íundon
ato priskribis kurban linion kaj tuj poste gi velis
kaj suprentiris Ia veIeton, kiun mia patro pro Ia bela u gvidmarkiloj kaj sin trovis ekster Ia vojo, kiun
vetero ankoraií ne estis kunfaldinta, Mi fiksis Ia snuron,
vus sekvi por atingi Ia digon. Kiom ajn mi penadis
I'er kiu mi estis tirinta supren gin, kaj kaptante Ia ti Ia êipeton refoje inter Ia gvidmarkilojn, mi ne
direktilon, lasis gliti antaiien Ia boaton.
is, kaj kun ektimo mi rimarkis, ke Ia boato velis
Jen rni veliris kvazaii mi estus Ia plej sperta maristo, nten, Miaj manoj estís tro malfortaj por manovri
kiu iam manuzis direktilon. ('io prosperis bone laii mia
direktilo, kaj ne plu sciante kion fari, mi lasis
opinio,
I Ia kapricoj de Ia sorto, kiu tamen igus x.ni.Il
Alia knabo sendube pensus pri Ia êagreno aü dig-i ie malproksirne de mia Insulo. Jafet sidis
6*
85

kviete sur Ia fundo de Ia boato. Mi rig-ardis ôirkaiie, aure mi pensis pri mia lito sur Ia subtegrnentejo,
sed jam 'ne vidis Ia Insulon. Kie gi estis? Post momento ie mi kuâis kaj dormis tiel trankvile kaj feliêe.
mi rimarkis gin, sed en tute alia loko, 01 mi supozis. iam ektagigis, mi rimarkis, ke Ia okuloj de mia
La digon mi tute ne vidis kaj tio ekmaltrankviligis min, ndo farigis tute rugaj. La besto rigardis min tiel
êar gi ja estis Ia unua ceIo de mia forkuro. Sed mi ange, kvazaü gi ne konus min plu. Gia lango pendis
ne malesperis: roi ja venus ien kaj scnclubc albordigus Ia buâo, kiu estis kovrata per blanka âaiimo, Mi
post du aii tri boroj. La tri boroj pasis kaj ankoraii mis, ke gi min atakus kaj mi ekkaptis mian tranêilon
nenie "Ia digo" estis videbla. {,ie êirkaü mi sin etendis r defendi min, se necese. La besto tamen kuâis
Ia senfina maro, kaj mi vidis ncnion krom akvo, eê "Ia nmove kaj êiam fiksadis sur min Ia rugajn okulojn.
Insulo" eAstismalaperinta kaj mi tute ne sciis, kie gi sin I mi pasigis kelkajn horojn. Fine ekkaptis min Ia
trovas. Sajnis aI mi, ke Ia boato kusas sen movo, sed o kunligi Ia piedojn de Ia bundo. Mi detranêis pecon
sar Ia velo estis plena je vento, mi neprc velis antaiien. Ia ênuro per kiu Ia velo estis suprentirita, sed J afet,
Cien mi direktis Ia okulojn por ekvidi velojn de âipoj, ante, ke mi estas faronta aI gi malbonon, montris ai
I Ia dentojn kaj ekblekis en teruriga maniero. Por
sed vane ... , mi vidis nur Ia akvon, nenion krom akvo.
Forlasante Ia domou de miaj gepatroj, mi tute ne íti mordojn de Ia besto, mi posten íris kelkajn paâojn.
I tiel malsatis kaj soifis, Ice mi jam pensis pri tio,
pensis pri tio, kunpreni mangajon aii akvon; mi ja al-
venus, roi pensis, Ia digon en almenaii tri boroj, kaj mi rtigi Ia hundon por -mangi, sed mi ne kuragis kaj
mangis nenion, êar mi ne malsatis tiam, sed nun mi flanke gi rigardadis min, kvazaii gi pro Ia sarna motivo
ekmalsatis. lus engluti min, kaj mi tenadis Ia tranêilon por min
La suno staris jarn alte sur Ia êielo, sed ncnie mt t ndi.
vidis velojn, nek "Ia digon" kaj mi ektimis. Mi tamen êe mia flanko staris kesto sen kovrilo. En tiu kesto
esperis, ke baldaii âipo aperus sur Ia horizonto, kaj Ia i akvoâovelilo, martelo kaj ânuroj. êiam rigardante
tutan horizonton mi atente .ekzamenis, sed sen bona re- fet, mi elprenis ilin kaj metis Ia keston antaii min kiel
zultato. Mia koro ekbatis, miaj okuloj plelligis je larmoj rmiJon, se Ia hundo volus salti sur mino :.\1i metis
kaj preskaii malesperante, mi ekploris, Horoj pasis ; Ia 10 tiel, kc Ia hundo povis vidi Ia al mi turnitan fundon.

vespero alproksimigis kaj nenie ekaperis helpo. Jafet ubite idco naskigis err mia kapo kaj tuj mi efektivigis
ankaii rnaltrankviligis ; Ia hundo malsatis kiel mi, sed D. êiam tenante mian tranêilon, mi rapidmove âovis
vidante, ke mi posedas nenion por doni, gi kun rezig- keston pason antaüen kaj tiam renversis gin sur Ia
nacio kuâis êe miaj piedoj, sen interrompo rigardante undon, kiu per tio estis kaptita sub gi. êar Jafet estis
min per g-randaj okuloj. Mi kore kornpatis Ia beston, Igranda hundo, gi ne povis levi sian malliberejon kaj
I estis senigita de Ia plej g-randa dangero, kiu en tiu
sed ne povis helpi aI gi.
Pluaj horoj pasis kaj fine venis Ia nokto, Feliêe Ia omento minacis mino La hundo eligis raiíkajn blek-
luno staris sur Ia êielo, sed en gia lumo mi vidis nur dojn, sed baldaii eksilentis. Timaute ke gi povus
Ia argentkoloran akvon. Mi ne povis nek kuragis dormi nversi Ia kcston, mi eksidis sur gi kaj refoje rigardadis
86

êirkaüe por esplori, êu âipo ekaperas, sed nenie m
unu, 1\1i tieI malsatis kaj soifis, ke preskaü mi n
restadi sidanta sur Ia kesto. 1\1i tamen restadis r gl
dum horoj, kiuj âajnis al mi terurige Iongaj kaj nne mi
sentis, ke miaj fortoj estas forlasontaj mino Refoje horo
post horo pasis, kaj êiam antaiien velveturis mia boato. Kvina êapitro.
Mi ne sciis, kie mi trovas min, sed antaiisentis, ke mi
mortus sur Ia vasta maro en akompano de mia hundo da "lpo - Kiun lingt"on mi parolas ~ - Ivao, Ia alt-
kaj ke mi neniam revidus Johanon. 1\1i prenis Ia leteron, lrl to - Granda urbo - Unua promenado eo granda
a patrln» de mia nova amito r: La stranga ak~o-
kiun li estis skribinta ai mi kaj kiun mi portis en Ia
oro - La daneanto - La bnboj - La romplta
saketo êe Ia moneroj. 1\1i malfaldis Ia papereton kaj an maIaperas - La straoga, sed belega gardeno -
rigardante Ia por mi nelcgeblajn signojn, mi ektremis. Mia nova dormejo.
Estis al mi, kvazaii mia amiko parolus Ia samajn vortojn,
kiujn mia patro parolis, Iegante tiujn signojn, Mi ek- a tempo pasis 'kaj refoje mi aiidis tiun zumadon.
ploris . . . Subite ventpuâo ekkaptis mian papereton fuze pensis pri Lazaroni, kiu estis lulata" per Ia
kaj gi forflugis ekster Ia boato en Ia akvon. Ankoraii umado, kaj fine mi imagis esti Lazaroni mem
keIkajn minutojn mi povis vidi gin, tiam gi fundiris I aj h eksidi por rigardi, êu Ia nigraj manoj jam
kun gi maIaperis por êiam Ia lasta saluto de mia amil o, 1 en mian êambron; sed mi ne povis movi min
Terura kapdoloro estis turmentinta min Ia lastajn stis tieI malforta, ke mi nur kun peno povis
horojn, mi tiel malfortigis, ke mi ne povis plu resti sur t Ia okulojn. La zumado ne êesis, kaj estis
Ia kesto ; mi deglitis kaj sidis sur Ia fundo de Ia boato. lume, ke mi vidis nenion, 'kaj malklarc mi me-
Mia dorso apogis kontraii Ia kesto kaj en tiu sintenado i nigraj negeroj, kiuj estis âutataj sur .ni. ..
mi atendis kaj atendis ... tgraj manoj sutis ilinr 1\1i klopodis pc'si I,ri
Mi ne mernoras, êu estis frue au malfrue, vespere De povis. Mi voIis voki, sed mia Iango gIuigis
ali nokte, êar mi preskaii ne havis forton por pensadi lato de mia buâo, kiun mi maIfermis, sed eê Ia
aii rigardadi. Iaütan sonon mi ne kapablis eIigi. Intertempe
Sajnis fine aI mi, kvazaü negadas, sed Ia negeroj o daiiradis pIenigi miajn oreIojn. 1\1ivoIis levi
estis nigraj kieI fuIgo. Pli kaj pli dense tiuj negeroj por forigi Ia nigrajn negerojn, sed Ia forto mankis
falis sur min, gis Ia tuta êirkaüajo farigis nigra kiel Ia ro dika tavolo de tiaj negeroj kuâis sur ili.
nokto. Stranga zumado pIenigis miajn orelojn j mi i malfermis Ia okulojn, kaj Ia nigra êirkaiiajo
penadis aüskulti, kio gi estas, sed Ia fortoj forlasis min 1 is. La dika tavolo sur miaj manoj per~is Ia
kaj mi perdis Ia konscion ... oloron, kaj sangigis en bIankan... eu Ia
anoj faris tion? ... êu vere mi estis Lazaronir ., .
I sur lito, mi same vekigis sur lito, êar subite
88 R9

mi rimarkis, ke mi jam ne kuâas sur Ia fundo de boato, vortojn, sed mi komprenis nur unu, nome
sed sur lito... Mi do povus esti Lazaroni, êar laü
mia opinio mi nun ne êipveturas . " Mi sekve ne estis per malforta voêo, - kie estas
Ia sarna knabo, kiu forkuris kun sia hundo . .. Mi tamen
posedis hundon... êu mi estis Lazaroni? .. êu mi i skuis Ia kapon, tiris mian manon el sub Ia blanka
estis alia knabo? .. Pensante pri tio mi malkvietigis rilo kaj palpis mian pulson , tiam li parolis al Ia alia
pro Ia besto, kiun mi tamen posedis iam. '. 10m post , kiu estis foririnta, sed tuj poste revenis kun taso. La
iom mi eksentis en mi Ia forton movi Ia langon; mi a sinjoro prenis Ia tason kaj portis gin ai mia buêo,
streéis Ia fortojn kaj mallaiítc diris: - Jafct ... Jafet. rinkis gis neniu guto postrestis kaj sentis min pli
Rcfoje mi rimarkis du manojn, scd ili estis nek nigraj I scd sidigi mi ne povis. Mi sekve restis kuâanta
nek blankaj, sed el ordinara koloro, Unu el ili tenis I viroj rigardis. min atente. La sidanto tuâis miajn
boteleton, Ia alia kulcron, kiuu tiu mano sO\ is inter miajn ojn, kaj mi sentis, ke lia mano estas malvarma.
lipojn. Stranga likvoro malsekigis miajn langon kaj rprenis de mia frunto blankan tukon, kiun mi ne
gorgon. Varma sento trakuris' miajn vejnojn kaj mi rimarkinta tie, kaj prenante kombilon, li kombarangis
rekonsciigis. La manoj estis ankoraii tie kaj mi vidis, n harojn, dum li ridetis afable aI mio
ke ili apartenas al frcmda viro, kiu staris antaií mio Fikse Jafet! - mi diris refoje, kaj li balancis Ia kapon.
11I i lin rigardis kaj refoj e mi diris: - J afet! timis ke Ia hundo estis mortinta.
- Jafet? - li demandis. n tiu momento venis aliaj viroj, kiuj rigardis min
- Jes -, mi respondis, - Jafet. le; neniarn mi vidis tiom da personoj kune. Ili
La êirkaiiajo estis nun hela kicI Ia tago, kaj mi sentis neis paroli inter si, sed mi komprenis nenion.
min multe pli bona, kv ankam ankoraii tre malforta. La Ia sidanta viro kiu âajnis aI mi eminenta sinjoro,
tremdulo ekparolis, sed êiuj liaj vortoj estis aI mi tieI nsis momcnton 'kaj dernandis min denove. Sajnis
fremdaj, ke mi komprenis ne Ul1I!. I, ke lia voêo subite sangigis, kvazaii alia persono
- J afet! - mi diris. luso Mi tre miris pri tio, sed silentis, êar mi ne Iin
La viro parolis ankoraü kclkajn vortojn, sed vidante, prenis. Tiam lia voêo por Ia dua fojo sangigis,
ke mi ne lin komprenis, li iris for. eliêe mi kornprenis du vortojn el êio, kion li diris,
Mi rigardis êirkaiie kaj vidis, ke mi kuâas sur blanka Ia vortojn S t a d kaj n a m e n, kaj mi respondis
lito en malgranda êambreto, kie êio aspektis mirinde ia Insula lingvo:
bela. :\1i vidis multajn objektojn, kiujn mi antaüe neniam Diht bi âtad-s-, kio signifas: "Tuj apud Ia urbo."
vidis, kaj mi miregis. - Kie mi estas? - mi demandis aürigis demandadi min kaj mi komprenis Ia vortojn
,11 mio r kaj 1e e f t, kion mi tradukis al mi per p a t r o
Eu tiu momento Ja fremdulo rcv enis kaj Iin akom- i v a S.
panis alia viro, Tiu lasta iris aI mia liteto kaj eksidis sur - Op 't ajlnd -, mi respondis, volante komprenigi,
sego, kiun mi ankoraü ne estis rimarkinta. Tiam li 11 v i v a ~ sur Ia 1 n s li I O.
90 91

- Ajlod? - li demandis plue; - lnglis ajlndr iam refoje paâoj sonis sur âtuparo, p r kiu ·oni
l\Ii kredis, ke li dernandis, ,êu mia patro vivas sur en- kaj eliri mian êambreton. Mi direktis Ia
angla insulo, sed ne sciante, aI kiu lando Ia Insulo 00 ai Ia pordeto, kiu êiufoje estis malfermata, kiam
apartenas, mi respondis : niris, êar gi estis tuj malsupre êe Ia âtuparo, Mi
- 'k Loof van najt -, kio signifas: - Mi kredas ke nc, ia eniri tre strangan viron. Li havis tre mal-
Denove li pripensis, tiam li dernandis : an, preskaii rondan trunkon, sed longegajn brakojn
- Hu is Jafet? rurojn. Lia kapo preskaü tute malaperis inter Iiaj
Mi tradukis Ia demandon per "kicl estas jaíetr" kaj ultroj. Li portis blankajn vestojn kaj blanka êapo
mi diris: lian kapon. Sur unu el liaj brakoj pendis blanka
- 'k Wajt najt, vast vc\ dom, van haj \'01 mi bit'n ". kaj en Ia manoj li havis grandan pleton el nikelo,
Tiuj vortoj, kiuj seudube sonis strangc en Ia orelojn de iu staris teleretoj kun mangajoj.
Ia eminenta sinjoro, estis ai li nckompreneblaj, sed li o Ia "Mil kaj unu noktoj" staris homvestita simio,
persistis ankoraii momenton por ekscii, kiu mi estas kaj jois ai mi, ke tia simio subite eniris.
de kie mi venis, kaj li demandis: i ridetis (mi ekkredis, ke êiuj homoj, kun escepto
- Hajst du jafet r iaj gepatroj preskaii êiam ridetas aI mi) kaj al-
Mi komprenis, ke li demandis, êu mi nomigas Jafel imigis al mi, metis Ia pleton sur Ia liton kaj sig-
kaj tuj mi respondis: ois, ke mi eksidu. Mi faris tion kun lia helpo ; li
-- Ikke} ... nej! - kio signifas: - eu 111i:, .. ne! Ia kapkusenon kontraii mia dorso, por ke mi pli
- Sprihst du daniâ? ... taler du dansk? -li subite une sidu, kaj pendigante Ia blankan tukon sur mia
demandis. antaü mia brusto, li montris Ia mangajojn, :\:li ri-
- Papegoj prot deens --, mi respondis, kaj irnitautc Ia teleretojn kaj tiam Ia viron, ne sciante, kion
nian papagon mi diris plue : Go til fanen! ** Vl1S mangi, êar tiajn mangajojn mi neniam vidis.
Surprizite Ia sinjoro rigardis min kaj ekridis, tiam li râajne komprenis tion kaj mangigis mino Unue li
palpesploris refoje mian pulson por senti, êu mi havas ntis ai mi ion blankan, kio aspektis kieI amelo.
febron, kaj tradukante miajn lastajn vortojn alIa êeestantoj, vis gin delikata. Laii Ia sarna maniero li mangigis
êiuj plengorge ridegis, pri kio mi tre mifl'S. Tiam li I_jn fruktojn. Lia brusto elstaris tiom multe,
faris ankoraii kelkajn demandojn, kiujn mi ne kornprenis j kelkfoje tuâis mian kapon, Ciufoje kiarn li sin
li skuis Ia kapon kaj karesinte miajn vaogojn, li ek taris mi imarkis, ke lia dorso ankaii elstaras. Poste
kaj iris for. La aliaj lin sekvis, kaj mi restis sola. iis, ke li estas kuiristo kaj giblllo. Li kun pa-
Super mia kapo mi aiidis de tempo ai tempo stra staris êe mia lito, gis kiarn mi estis manginta
bruon, kaj mi estis scivola, kio gi estas kaj pcnsi tiam li forprenis Ia tukon de mia kolo, arangis
Ia kapkusenon kaj mi ekkusis. Tiam li foriris
Ia mangilaro. êe Ia pordo li turnis sin, ridetis,
Mi De scias, verâajue gi estis rabia, êar gi volis min mordi.
•• o:' Iru diablou! lutis kaj malaperis fermante post si Ia pordeton .
92 93
Mi estis laea kaj pensantc pri Ia stranga persono, trinkis sen lia helpo kaj kiam mi satigis, mi diris,
kiu jus rnin forlasis, mi ferrnis Ia okulojn kaj ekdormis. mi dczirus el1itigi. Li altigis Ia altajn âultrojn tie~
Mi dormis longe, kaj vekigante mi sentis min tre Ia kapo ankoraii pli multe profundigis inter ili, kaj
bona. La kapdoloro ne suferigis min plu, kaj mi povis rentiris Ia brovojn; lia vizago kaj liaj mov.oj dir.is al
A

bone pcnsi, kaj mi pensadis. Mi sentis, ke mi estis I sufiêe klare, ke li ne min kornprenis. MI SOVIS Ia
estinta malsana pro malsato kaj soifo. Post Ia man- kovrilojn flanken, kaj pendigante Ia kruro~n ~e Ia lito,
gajo, kinn Ia kuiristo estis portinta al rni, miaj fortoj I montris per signoj, ke mi deziras alrneti mian panta~
estis revenintaj. Miajn vestojn mi ne vidis, alie mi estus nono Li komprenis, sed lia vizago, k.iu s~j~is est~
leviginta, sed pro ilia malesto mi estis devigata restadi pabla esprimi preskaii êiujn liajn. pensojn, diris: ~~I
sur mia lito. Mi eksidis tamen kaj ekzamenis mian seias, êu estas permesate ... , mine povas permes.l,
êambreton. Gi estis tre malgranda kaj brune pentrita. eble alia persono permesos, kaj li fingremontr~s
Flanke de mi en Ia ligna muro (êar mi kredis, ke gi pren. Mi retiris Ia krurojn kaj res~is sidanta "" mia
estas no mata tiel) estis fenestreto tu te ronda kun fiava . Refoje Ia kuiristo fingre montris supren kaj kom~
travidebla kurteneto. Sajnis ai mi, ke êe Ia ekstera nigis al mi, ke li demandos al iu tie su~re, êu mi
flanko de tiu fenestreto, sed iom pli malsupre, staras vus levigi. Mi dankis lin. Li iris for ~aj post m~-
iu, kiu de tempo ai tempo jetis âaiimantan akvon por nto Ia eminenta sinjoro eniris. Li amike kapetadls
purigi Ia vitron. Tra tiu vitro mi vidis nur Ia bluan ian êultron, parolis malmulte kaj palpis. mian puls~n.
êielon. La plankon kovris tapiêo kaj sur gi staris êe Ia sajnis esti kontenta pri Ia stato de mia sanee.o, ~ar
muroj du benkoj , tableto pendis de Ia plafono. Mi tre Iferminte tre malgrandan pordeton flanke de mia lito,
miris pri tiu tableto, êar pendanta tablo estis por mi elprenis miajn vestojn kaj mi povis levigi kaj v~s~i
io tute nova kaj eksterordinara. in. Tuj poste mi forlasis mian êambreton, suprenms
Mi estis iom malsata post Ia longa dormado kaj stupetaron kaj mi trovis min sur Ia ferde~<o .de g~~nd~
deziris, ke oni alportu iorn da mang'aJo kaj mi atendis lâipo. De sur mia Insulo mi estis vidinta mtl?jn d.a SlpOj,
paeienee, gis kiam iu gin alportus. Dum tiu tempo d êiam de tre malproksime ; por Ia unua fOJO rm povus
mi faris ai mi multajn demandojn: "Kiel mi venis en Ig-ardi sipon cn êiuj detaloj kaj êar Ia eminenta sinjoro
êi tiun êambreton? - Kie mi estis r - Kiel longe mi rmesis ai mi tion, mi ekzamenis r'i tiuu sipon tre atente.
restus tie êi: - eu neniu el Ia êi tieaj homoj povus te sur Ia postan parton, mi tute neatendite vidis
kompreni min? - Kien mi irus? - eu I homoj en ian boaton. (;i kusis sur unu flanko, Ia masto estis
Hamburgo ankaii min ne komprenusr - eu mi povus renita kaj kuâis post gi sur Ia kunvolvita velo. Mi
lerni Ia lingvon, kiun parolis miaj novaj kunuloj ... kaj j rigardis Ia fundon kaj trovis Ia keston, sub k~lI mi
eetere, kaj eetere, gis Ia pordeto malfermigis kaj eniris tis malliberiginta mian hundon. Jafet tamen estis for.
Ia sarna stranga persono kun Ia pleto, sur kiu same kiel i montris per Ia fingro Ia keston al unu el Ia âipanoj
hieraii staris mangajoj kaj trinkajoj. Vidante min, Ia kaj âajnis, ke miaj demandantaj okuloj komprenigis al
kuiristo tuj rirnarkis, ke li estas bonvena. Mi_ mangis h, kion mi deziris ekseii. Li siaviee montris Ia maron,

-'ERGAMUM
IICCElUfC
94 95

Caris malg'ojan mienon kaj cliris vortou, kiun mi ne lutage li prezentis ai mi grandan argentan moneron,
komprenis. Mi tamen ne dubis plu pri Ia sorto de Jafet; m mi rigardis kun surprizo, êar gi estis ai mi tutc
Ia besto ne estis sur Ia âipo, nek sub Ia kesto sekve mda, Kiam mi volis redoni Ia moneron, li diris,
gi mortis kaj ripozis sur Ia fundo de Ia maro. 'Mi tre tiu mono estas Ia mia. Tiam mi eltiris mian saketon
malgojis, sed kuiris miajn pizojn kaj rezig naciis, êar ~ montris mian nikelan monon.
nenio estis farebla por rehavigi ai mi Ia hundon, Dum nia vojago Ia vetero estis êiam bela kaj Ia
E~ êambreto, el kiu eliris multa vaporo, mi retrovis oj pasis rapide, êar mi laboris kun plezuro. Ankoraii
Ia kuiriston. Li ridetis, mansalutis kaj vokis min aI si. oje Ia kuiristo donacis aI mi grandan moneron, kaj
Mi eniris lian êambreton (Ia kuirejon de Ia âipo] kaj foje mi metis gin en mian saketon.
p~st. kia~ li n:ontr!s benkcton, por I c rui pOVlI sidigi, Kiom da tagoj mi pasigis sur Ia âipo, mi fie scias,
rm n~ardls, k~eI li pretigis Ia mangajoju kaj purigis mi ne kaIkulis ilin. La estonto tute ne igis min
tele.roJn, forkojn kaj kuIerojn. Mi kompr enig'is, ke mi ltrankvila, êar êio marâadis bone. Mi ne pensis
I tio, êu mi restus sur Ia âipo aii êu mi forIasus gin,
dezirus helpi al li kaj li konsentis. Mi estis feliêa, ke
mi povis esti utila sur Ia âipo, kaj de tiu tempo mi estis t kiam ni alvenus en urbo ; tio ja dependus de
Ia .he~pa~to d.e Ia kuiristo, kun kiu 1\1 i baldaii amikigis konstancoj, kaj kun konfido mi iris renkonte aI Ia vivo,
kaj kiu instruis aI mi pri multaj nomoj de objektoj en n .por mi rezervis Ia sorto. Mi jam ne dormadis en
Ia kuirejo kaj sur Ia âipo, sed intcrparoladi ni povis nur sama ôambreto, kie mi pasigis Ia unuan tagon, sed
malbone. La maristoj kaj eê Ia kapitano kaj Ia eminenta Iito tuj post Ia kuirejo. En tiu dorrnejo estis du
sinjoro, kiu estis Ia kuracisto, estis êiam tre afabIaj aI j, unu sub Ia alia. La kuiristo dormadis sub mi, sed
rui kaj Ia tuta êipanaro nornis min Jafet kredante iêe li ne ronkadis.
. ' , ke Post longa vojago nia êipo alvenis en haveno de
tIO estas mia nomo. Komenee mi miris pri tio, sed
poste mi. cksciis, ke Ia doktoro el miaj vortoj estis nda urbo kaj tni kompreais tiam, ke tiu urbo estas
kompreninta, ke mia nomo estas Jafe!. Mi kontentiôis tersburg o, êar ofte mi aiidis elparoIí tiun nomon.
~ri gi kaj êar mi gis nun tute De havis nornon, rorn La haveno estis plena je. sipoj ("ittspecaj. Mi vidis
"knabo", mi deeidis gardadi gin. unojn, fregatojn, vaporâip ojn. C\e malgrandaj boatoj
ia âipo estis trimasta skuno , De kie gi venia ka] ruaristoj sin movadis inter ili por remi urbon aii
kien gi estis veIveturanta, mi kornence nc povis e ii eturni sin aI Ia sipoj.
êar demandante tion, mi ricevis respoudojn, kiujn mi Ia skuno kuâis proksimume tricent paâojn distam-e
ne bone komprenis. Post kelkaj tag-oj Ia kuiristo kom- Ia kajo, kaj klare mi povis vidi Ia vicojn de domoj
prenigis aI mi, k e gi venis de Lo ndono kaj cstis vel- etendantaj dekstren kaj maldekstren. Sidante sur
vetu!'lnta aI Patersburgo *. o mi rigardadis êion kun seivoIeeo; estis j a Ia unua
eu Patersburgo estis urbo, lando aii i() alia? Li n , ke mi vidis urbon kaj mi jam deziris eniri gin.
povis respondi aI tiuj demandoj, t'ar li ne min komprenis. pripensadis tion kaj ekpensis, kion Iaras êiuj tie
ntaj homoj, êar êiuj ne pOVllS esti maristoj, âufaristoj
'" La leganto ne rniksu "Palcrshurgo" kun "Polcrsburgo".
!:lê 97

au bakistoj ; pn aliaj metioj mi aiidis IIl1r almulte. n êev~~ .sed mia. miro atingis Ia plej altan -gradon,
Jam tutan horon 111 i kun atento rig,mlis êion ie sur Ia i ~ ~ .1~IS hundojn .. Sajnis ai rni, ke ili estas pen-
stratoj kaj en Ia haveno, kiam iu frapis min sur Ia Itron. l~aJ, r lha kol.or~ estts. At~eAmalsi mila ai tiu de J afet.
La kuiristo staris apud mi, sed êe Ia unua ekrigardo mi 1 tamen. ne P~VIS mformlgl, car Ia kuiristo ja ne korn-
ne lin rekonis. Li portis nigran vestajaron kaj êapelon nus mm. Silentante mi tial iris êe lia fianko. Vesti te
kaj en Ia mano li havis bastonon. Samtcmpe rmi ek- i 1 ~~rist~, li estis malbela viro, sed en siaj nigraj
vidis, ke du aliaj maristoj malsupreniris sllurstuparon, tOJoI! ~sbs ankorau. mult~ ~Ii mal bela. Liaj maldikaj
kiu pendis sur Ia flanko de Ia sipo ka] kiu kondukis al uroj faris tre Iongajn paso]n kaj êe êiu dua A I'
. . b' paso I
boato tuj apud nia âipo. La maristoj estis rcmontaj aI • 18. Sla~ astonon kaj remetis gin sur Ia straton, post
Ia kajo por viziti Ia urbon. Mi montris Ia boaton, La Ia faris du aliajn paêojn. Mi miris, kial li faris tion.
kuiristo komprenis, ke mi deziris iri kun Ia maristoj kaj rt~mpe. ~i daiírigis nian vojon kaj mi demandis al
puâante min al Ia âtupareto, li hei pia nun malsupreniri. , kien 111Iras. Sur Ia stratoj iris multa]' hornoi k' .
·· . J' lU]
Li sekvis min kaj jen ni kvarope sidis en Ia boato. a t en t IS SIl1 recíproke, Kelkaj buboi kriis ai ni t
T . .. J , pos

Mi gojis, êar fine mi vizitos urbon. j am dufoje mezvoje mil pasis "D1n, kaj Ia kuiristo montris kolerantan
al Patersburgo mi vidis en malproksimcco du urbojnj n, sed !i di~i~ ~enion kaj daiirigis kun rni Ia pro-
mi memoras, ke Ia kuiristo nomis ilin Kopcnhago kaj nadon. NI trairis jam multajn stratojn kaj mi miris
Malmõ, sed n(,ne jetis tie ia ankrou por ekhalti, tiel k e un.u u~bo povas enhavi tiom da domoj kaj tiom d~
neniu el Ia maristoj povus remi ai ili. mOJ kaj .vole nevo~e mi pensis pri Johano kaj Ham-
Kiam mi antaiie pripcnsadis pri urboj, mi êiam go. ~I tamen ne estia en Hamburgo, sed en Paters-
imagis, ke ili konsistas el mirindc belaj stratoj, tiel puraj o; ~I. né promenis kun Johano, sed kun malbel-
kiel Ia plej pura planko kaj ke Ia domoj estas bele ma ~umsto, kiun, mokis Ia buboj kaj kiu tamen estis
pentritaj kaj aspektas kiel mi \ idis ilin sur Ia bildoj de a "~lfo. Li. estis doninta aI mi tri grandajn monerojn
"Mil kaj unu noktoj". Jam post Ia 'unua paâo sur Ia ~bs ~ontnnta per tio, ke li tu te ne estas avarulo.
kajo mi tamen ekvidis, ke rni CI ari: . I a stratoj de I~e m. venis. en I~rgan straton kun altaj dornoj, kiuj
Patersburg o estis plenaj je polvo knj malpurajo j Ia ~tlS pli pura]. Mia akompananto eniris en unu el
domoj estis malnovaj ; anstataü bele pcntritaj, j[j tute ne ies pordo staris nefermita. Mi sekvis lin kaj ni
estis pentritaj, sed ilajnis ai mi I1UIa) amasoj da rllg-aj en speco. ~e ?utiko, kie multaj objektoj, kiel
stonoj. mp~e taba~uJoJ, clgaringoj, tabako, cigaroj kaj cetere
Ni iris kune tra labirinto de mallarjraj stratoj kaj acete~laJ. La. kuiristo aêetis novan pipon kaj
post duona horo la du maristoj iris sian propran vojon D kaj d.em:ndls ~I mi, êu mi deziras pipon, sed
kaj lasis Ia kuiriston kaj min solaj, Ni do iris duope alakcepbs, car mt ne povis fumi. Sur Ia Insulo
plue. 1\1ividis objektojn, kiuj estis ai mi tute fremdaj kaj .nur ~ia patro. Spite mia malakcepto li aêetis
bestojn, kiujn mi antaiie ncniam vidis. Tre mi miris pri I maldikan bastonon. Paginte li forlasis Ia butiko~
bicikloj, êevaloj kaj precipe pri veturiloj, kiuj veturis antaiien refoje sekvis lin. Mi ekprenis mian bastonon
7
98 99
kaj volis irniti per gl Ia movadojo, kiujn per Ia sia faris ine Ia kuiri to trovis Ia numero
malf . I '. n, kiun li serêis. Li
Ia kuiristo, sed ho ve! Jam post malmultaj paêoj gi , errmsr a pordon . '. kaj eniris . Ni t roVlgtS .•. en cambreto

glitis ioter Ia âtonojn de Ia strato ; mi ne rimarkis tion re ma juna virmo sidis laboranta êe tablo.
idi . •.
A
penau SI
v.:
kaj kiam mi faris paâon antaiien, Ia bela dooaco de Ia I IS 010, SI salte levigis kaj falis sur Ia k I d
kuiristo subite rompigis. Peco restis ioter Ia âtonoj kaj Ia niristo, kiu âin kisis Post ti k o on e Ia
. I .. . .. lU ora saluto ni sidjgis
pli longan pecon mi tenis en Ia mano. Mia akompanaoto ~ a vinno, k1U estis tre goja k . .
uiristo kiu Ia v • ,.' ?mencls parolt kun Ia
laiíte ridis. Mi ridis ankaii, kvankam mi bedaiíris, sed . ' u mia opinio estis âia filo 11' It
kuiris miajn pizojn. Mi e1tiris mian lranêilon kaj for- rolis pri . k . I . I mil e
, ' mi aJ a virino re g alis .
tranêante Ia splitojn, mi promenadis plue kun mia uterpanetoj kaj kafo kun s k mKIOper kuketoj,
I ti . ' •. u ero. vankam mi ne
plimallongigita bastono. La kuiristo komprenigis aI mi, sa IS, rm mangis por fari al â I A. .
Ia' h . , , SI P ezuron. ~I karesis
ke li volas aêeti alian, sed mi ne akccptis, êar Ia mia jIJ arojn, ridetis kaj estis tre feli • •. fi
, N' , ca, car sia 10 re-
estis sufiêe longa. Kelkfoje ni ckhaltis antaü belaj DIS. I restis longan tem .
taris p fori k . pou, post kiu Ia kuiristo
butikoj, sed plej multe mi admiris dikan altan turon en , or oriri un rnr. Antalí 01 r .. I I •
Ia mezo de kvadrata placo. Estis Ia unua fojo, ke mi
t r doni 10Tln e a cam-
ti o, ,I • ODlS k aI sia patrino multao monon, k'"run SI
vidis Ia malsupran parton de turo. Mi tameo ankaii 18 en sran o~. La maljunuIino akompanis nin • is
esplorrigardis Ia supran parton por vidi Ia sooorilon, alta ~ordo .kaJ mansalutis nin ankoraii multajn fo'o~'
kiu ja êiam sonoradas, kiam homoj iras prcgejon, sed te DI refoje estis sur Ia strato F'" J J ,
no mala eri kai . v..' • me sia salutanta
mi gin ne vidis. En tiu momento mi ekaiídis post mi at t . p ê s ~J, ~I daürigís nian vojon tra Ia labirinto
laiitan bruadon kaj turnante mio, mi ekvidis aron da r~ oJ:, u DI IrIS returnen al Ia haveno ali êu
rajdaotoj sur êevaloj. Mi ekhaltis por rigardi ilin pli lau. aliaj stratoj pli malproksimen en Ia urb . DI
bone. êiu rajdanto havis longan lancon en Ia mano i car vk .' • o, mt ne
, pres au CIUJ, stratoj similis unuj Ia aliain
kaj portis altan êapelon faritan, kiel mi supozis, el pen- ~om~to~ foste rm kredis esti en strato, ke ni e;ti~
trita kaprina felo. Daiiris longan tempon antaii 01 Ia e., I a~ .IS zumadon de voêoj en unu eI Ia domo'
Ias ta preteriris kaj ni refoje ekpromenis. -enI tiun 1<' erurrs Ia' kuiristo ,I M' se kvi VIS
I"10 kaj ni estis1
_ Kozakoj! - diris Ia kuiristo. a oo.od', I.e sta.ns. longaj benkoj kun tabloj. Multaj
Mi do vidis aron da kozakoj. Kvankam mi promenis SI IS Í1e kaj tie êi kai I vt .
ki fi v J au e interbabilis, ridis kaj
iam pli 01 unu horon, Ia stratoj ne finigis, sed âajnis aI
j~8 di::a~r:u k~Ian~an, I~kvoron.. Post longa bufedo
mi, ke ni fine alvenis al nia celo, êar Ia kuiristo refoje
ia ilin aI I' ~udp e~lgls glasojn, dum alia viro dis-
eniris domon. La pordo, tra kiu ni eniris, estis alta a SI antoi J' MI estis e n marista . . .
I trinkejo
kaj êe Ia vestiblo mi vidis virinon, al kiu Ia kuiristo I van! . .. Ivan! . . . . - s bit
U I e krii
rtlS voêo. .
parolis kelkan tempon. Si fingre montris antaií sin van! . . Ivan! k .. I"
. kornn .... - rus a raj kaj Ivan kiu
kaj ni sekvis Ia direkton, kiun si estis montrinta. Ni mia ~ om'p~nant~, Ievis ambaii manojn, kunfra~adis
laüiris longan koridoron, êe kies du flankoj estis multaj ~lk~Jn f<1J?Jn kaj laiite ridis ; tiam li aliris al kelkai
pordoj. Flanke de êiu staris pentrita litero aü ciferoj. J, sidantaj kune êe Ia sarna tablo , kai aJ doni
ODl8 aI di .~
7*
e
100 Holanda Societo Esperanti
Ia manon. lIi salutis sin reeiproke, post kio un~ el. ili
- l~L ~stonto E t • Ni Ii
fingre montris min, demandante io~, .~.io pl. orge rt~- a viroj, kiuj ankoraií staris êirkaü Ia loko, kie
igis Ia aliajn.
v

Ivan ridis ankau, sldl?l~ kaj ewTaa~ontl~, tis d cinta. AI êiu li etendis Ia êapon kaj êiu
êiufoje rigardante min, kaj. êar .Ia ~ltaJ ankau. r.lgardls njetis moneron el argento. Mi tre miris pri tio, sed
min kun videbla surprizo, nu konjektis, ke Ia kuiristo ra~ Iria ankoraií pli multe, kiam li iris al mi, deprenis
kontis, kiel liaj samâipanoj trovis min sur .Ia mar? ka~ êapon kaj enâutis Ia tutan kolektitan rr.onsumon.
ke neniu seias ankoraü, kiu mi est~s .kaJ d~ kie .ml rigardis Ia daneinton kun surprizo kaj êiuj laiíte ridis.
venis. Ciuj aiiskultis kun intereso kaj kiam ~Ia aml~o per gestoj diris al mi, ke tiu mono estas mia kaj
Ivan eksilentis, unu el Ia aliaj dircktis kelkajn vortojn e Ia saketon el mia poso, li enâutis en gin Ia
aI Ia maristoj, kaj êiuj laüte aplaiidis. . Interte~pe Ia erojn, kiujn Ia daneinta rnaristo perlaboris por mio
disportanta viro de Ia trinkcjo estis mctlOt~ ~nta~ Ivan atis tre emoeiita, enposigis Ia saketon, sed ne seiis
glason da akvokolora likvoro, kiun I~ malplenigis tUJ ; pos~ danki mian bonfarinton; mi do prezentis aI li rnian
tio Ia disportisto alportis du glasoJn, unu por Ivan kaj n, kiun li forte. premis. La maristoj estis tre soifaj
unu por mio Mi gustumis Ia líkvoron, sed kun abo- inkis multe, sed neniu tiom kiorn Ivan, kiu tre âatis
meno elkraêis gin, êar gi tiel brulis mian. bl~§on, ~e akvosimilan likvoron. Li eltrinkis almenaií ses aü
larmoj eniris en miajn okulojn, La. ma~lstoJ . tre • SIO Iasetojn kaj post êiu glaseto li farigis pli gaja. Lia
amuzis. Sajnis tamen, ke I~an tre •. aml~ tl~~. tnnkaJo.n, o sidis malrekte sur liaj haroj kaj Iiaj okuloj farigis
êar li trinkis multajn glasetoJn da gl kaj fanglS tre gaJa. e rugaj. Fine li ekkantis kaj eê penis danei, sed
La maristo, kiun oni tiel brue estis aplaudi.nta, n~ e.k- d li malsukeesis, êar jam post Ia dua paêo li falis
staris kaj êiuj rigardis lin. Mi estia .tre selvo!a p~ tIO, lankon, laiite aplaiídate de êiuj maristoj. Li tarnen
kion li faros. Li flanken âovis kelkajn be~koJn~ bel. ~e taris, sed trovante, ke liaj kruroj estas tro malfortaj
mal plena loko forrnigis sur Ia planko. T.lam 1t ekslôl~ ci, li sidigis, trinkis kaj kantis, kelkfoje frap-
sur unu kalkano kaj jetante antaüen Ia alian kr~ron, !t miajn âultrojn. Mi miris pri lia konduto; mi ja ne seiis,
komeneis danei laii stranga maniero. J.en w!t. saltl~ stas ebria, êar ebrian viron mi ankoraü neniam vidis.
antaüen, jen malantaüen, dum liaj kalkanoj la~vlee k~J La daneinta maristo post kelka tempo foriris kun multaj
laütakte tuâis Ia plankon. J en li subite ekstaris, turnis \i, nur malmultaj restis en Ia trinkejo. Mi gojis, kiam
sin êirkaü si mem kaj dancis refoje antaiien kaj malan- fine ankaii levigis, pagis kion li âuldis kaj foriris kun mi.
taüen, maldekstren kaj dekstren,. d~ tem~o ~I t~mp~ Post kiam Ivan lrinkis Ia glasetojn da akvokolora
kunfrapante Ia manplatojn post SI kaj a~tau SI; tiel li oro, li âajnis tute alia viro. Antaü tiu tempo li
dancis kelkan tempon dum êiuj maristo! ell. I~ salowno adis kiel kl1raga soldato kaj manuzís Ia bastonon
atente lin rigardadis. Fine li haltis kaj eksidis, laute lerta maniero, kvazaii li estus Ia plej eminenta
aplai1date de êiuj rigardantoj. Li farigis ruga pro fort- oro el Ia urbo, sed trinkinte tiun likvoron, li apenaü
eea streêado kaj eltrinkis Ia enhavon de gra~da glaso. marâi ; li apogis sin sur Ia bastono, kaptis mian
plena je bruna likvoro. Tiam li dernetis Ia capon kaj 00 por ne perdi Ia egalpezon, kaj liaj piedoj tiel
l'itakte sin movis jen antaiien, jen f1anken, ke
102 103

mi ekmiris pri lia malforteco kaj timis, ke li subite ek- okazas. Ciuj ridis kaj sin amuzis.
malsanigis. Mi tre lin kompatis kaj kiam mi rigardis tute oe seiis, kion pensi pri Iván. Li seodube oe
en liajn vitrecajn okulojn, mia kompato farigis ankoraü tis dangere malsana (mi pensis), êar Ia homoj ne
pli granda. Li volis paroli, sed ekparolis lingvon an- mpatis lio.
koraii pli strangan 01 ordinare. Li balbutis en teruriga Ioter Ia rigardantoj staris du sabre armi-
maoiero, sed parolis, kvazaii mi komprenus êion, kion J viroj, kiujo mi kredis estí soldatoj. IIí nur ridetis,
li diris. - Ho, se mi nur estus êe Ia haveno! - mi d diris nenion. Laii mia opinio ili ne estis policanoj,
pensis, sed Ia haveno estis laii mia opinio tre malprok- alie ili ja forpelus Ia netaiigajn knabojn. Guste
sim a kaj Ia fortoj jam ekforlasis Ia kompatindulon. Kel- saman tempon, kiam Ivan sin turnis, alvenis du
kaj buboj mokis lin kaj Ivan ekhaltis, rigardis Ia mo- aboj, el kiuj unu portis sur Ia brako korbon kun ovoj.
kantojn per siaj vitrecaj okuloj kaj minacis ilin per Ia partoprenis Ia generalan gojon. Ivan jen minacis Ia
bastono, pro kio ili tre sin amuzis, Lia brako tiel peze joron en Ia butiko, jen Ia bubojn. La butikisto fine
ripozis sur mia âultro, ke mi nur kun peno restis sta- ris sur Ia sojlo de Ia butiko kaj diris kelkajn vor-
ranta. Mi volis iri plue, sed êar Ia buboj denove n al Ia armitaj viroj, kiuj tamen âajnigis sin surdaj,
mokis lin kaj montris sian langon, Ia kuiristo tiel furioz- i1i faris nenion por silentigi Ia bubojn, nek por
igis, ke li lasis min por bati Ia mokantojn, sed ho ve! konduki Ia minacantan mariston. êi tiu farigis pli
li falis sur Ia genuoj, post Ido Ia buboj mokridis. Mi j pli furioza kaj svingadis Ia bastonon, kvazaii li estus
tamen sukcesis starigi lin kaj ni jam estis daürigontaj J jetonta gin al Ia ridanta homamaso. Subite ovo
nian vojiron, kiam aliaj buboj alkuris, kiuj siavice mo- is tra Ia aero, priskribis belan duoncirklon kaj trafis
kadis Ia ebrian kuiriston. Li jam ne klopodis bati ilin, kuiriston guste sur Ia nazon, kie gi disrompigis.
êar li timis fali, sed balbutante kaj minacante Ia bubojn litegaj ridegoj kaj kriegoj eksplodis êiuloke. La tra-
per Ia bastono, li iris plue. Tuj apude estis b~tiko kriegis kiel sovagulo, faris paâon autaiien por sin
kun granda vitro, post kiu estis elmetitaj komercajoj, Ciam i sur Ia bubojn, sed faletis kaj lasis fali Ia bastonon.
balbutante kaj irante kvazaü li estus luvanta boato, li alpaâis turnis sin por serêi, kie gi falis, sed perdis Ia egal-
ai tiu vitro kaj rigardis internen. Tie interne staris du zon kaj falegis, kapo cantaiien, tra Ia granda vitro.
junaj virinoj, kiuj ne povis ne ridi pri Ia strangaj gestoj uta tintado de rornpigintaj pecoj de Ia vitro trafis
kaj paâoj de Ia maristo. Li per sia bastono ankaii i jn orelojn. La buboj kuris for kaj jen mi vidis Ia
minacis ilin kaj ili paâis posten, sed tuj poste aperis mpatindan kuiriston, Liaj kruroj pendis el Ia fenestro
sur Ia sama loko sinjoro. Li per ordona voêo diris j Ia cetera parto de lia korpo kuâis sur Ia elmetitaj
kelkajn vortojn, kiujn Ia kuiristo tuj respondis, svingante mercajoj. Li tiris Ia krurojn post sin kaj jen li sidis
sian bastonon. Mi tiel ektimis, ke mi lasis mian amikon. r Ia eImetejo. Li estis vundita sur Ia manoj kaj
La buboj kriís pli kaj pli laiite per mokantaj vortoj. vizago, kaj momenton poste lia vizago estis sangkov-
Ivan sin turnis por denove minaei ilin. Interfernpe Li jam ne parolis, sed rigardis êirkaiie kvazaii ne
aro da scivolaj homoj kaj virinoj amasígis antaii Ia iante kio okazis. Mi staris je kelka distanco, sed ne
104 105

kuragis aliri aI li, timante ke Ia butikisto farus aI mi I povu lin sekvi; eble. li ja irus ai ia âipo en Ia
malbonon. La du armitaj viroj iris en Ia butikon kaj no kaj pere de li mi pOVllS retrovi Ia mian. Mi
deâiris lvan de Ia elmetejo. Jen li staris kai volis Ioriri, t ndis, gis preteriris persono, kiu laii Ia eksterajo âajn-
sed Ia butikisto retenis lin kaj lauta disputo (afilia inter ai 1 esti maristo, kaj mi sekvis lin je kelka
li kaj Ia armitaj viroj. Fine tiuj êi kaptis Ia vunditan tanco. Longan tempoo mi denove iris tra multaj
mariston êe Ia brakoj kaj triope, Ivan en Ia mezo, ili t atoj, kiuj estis pli belaj 01 tiuj, kiujn mi gis nun
forlasis Ia butikon kaj sekvate de Ia buboj, kiuj estis idis, La supozita maristo ne iris havenon, sed ekhaltis
revenintaj, trai ris kelkajn stratojn, gis kiam i1i alvenis fi domo, kies pordon li malfermis per âlosilo. Li
ai g-randa koustruajo, antaií kiu staris du soldatoj kun laperis post tiu pordo kaj kun li mia espero, baldaü
pafiloj. Granda pordo malfermigis, Ivan kun Ia armitaj trovi mian skunon. Lian revenon mi ne atendis, sed
viroj eoiris kaj Ia pordo rcfermigi post ili. Mi volis plue tra tre belaj stratoj kaj laiílonge de gardenoj.
ankaií euiri, sed unu el Ia soldatoj íorpelis mino Estis J 01 centfoje mi ekaüuis pri gardeno, sed nun mi
ai mi klare, ke Ia kuiristo sin trovis en malliberejo kaj di unu kun veraj arboj kaj eksidante sur pordo de
jen mi staris en Ia granda Patersburgo kun sufiêe da u el tiuj gardenoj, mi admiris Ia arbojn kaj Ia florojn.
mono en mia poso, sed sen alia helpo. Mi ek loris, ur multaj lokoj staris peotritaj benkoj, kie sinjoroj kaj
sed pensante ai Johano, mi Iorviâis Ia larmojn, êar li jorinoj sidis. Vole nevole mi ekmemoris Johanon,
êiam kuiris siajn pizojn, m i volis fari tion saman. Mi decidis U, kiel li skribis, post promenadoj ripozis sur tia
atendi kun pacienco, gis kiam Ia triopo revenus, sed nko en Hamburgo. La postajn tagojo mi eble ankaii
kiel granda estis mia disrevigo, kiam post momento ozus sur benko. La postajn tagojn! . '. Min subite ek-
revenis nur Ia armitaj viroj. Kial Ivan ne revenis ankaür pis Ia penso, ke jam alproksirniganta nokto antaiíiris Ia
êu li restus post tiu granda pardo? Volonte mi deman- uan postan tagon. Kie mi devus pasigi tiun unuan

(
dus pri tio aI Ia du viroj aü aI la gardisto, sed ili ja kton? Johaoo dormadis sub ponto aii en sia sub-
ne komprenus mino Antaiísentante, ke pli longa atend- mentejo. Sed ponton mi ne vidis kaj subtegment-
ado êe tiu pordo estus varia, mi pripensis kion fari kaj O mi ne havis en êi tiu urbo. Nur monon mi havis,
decidis rei ri aI Ia haveno por konduki unu el Ia âipanoj j eê plenan sakon, sed kiel mi devus lui êambretoo
ai Ia soldato, por ke êi tiu povu inforrnigi, kial Ivan ne var- aü kvinetagan}: kiel mi komprenigus, ke mi de-
forlasis tiun grandan konstruajon. Mi do ekrnarâis, sed lui unu? Jen refoje Ia barilo, Ia neseiado de Ia
tuj ekhaltis; kien mi devus direkti Ia paâojn? Tion mi gvo sin prezentis. Spite êio mi tamen devis ie
ne sciis kaj inforrnigi pri Ia vojo ai Ia haveno mi ne igi Ia unuao ookton, kaj mi ekserêis. En tiuj gar-
povis, êar neniu komprenus mino Pli 01 iam mi spertis, kiel DOj mi ja ne povus kuâi, sckve mi iris plue, êiam
maloportune ai mi estis ne povoscii paroli Ia Iingvon ue por serêi, Jam ekvesperigis, mi do devus rapidi
de Ia urbanoj, en kies mezo mi trovigis, Mi estis kiel j ne perdi tempon. Post longa marâado mi rimarkis
surdrnutulo inter miloj da homoj. Kiu helpus ai mi? denon, kiu estis tute êirkaiiita de alta muro. Gar-
Mi rigardis êirkaiie, êu okaze maristo preteriras, por ke DO gi nepre estis, êar mi vidis Ia suprojn de arboj
108 109

aiiskulti promenante, mi ekpromenis kaj trairis multajn in laii ia samaj stratoj, kiujn mi bone ekmemoris, mi
vojetojn, gis kiam mi atingis Ia grandan kradpordon. idis sur benko en unu el Ia belaj parkoj kaj mangis
Gi staris nefermita kaj mi eliris Ia gardenon. Sajnis panetojn, kiujn rni, same kiel Johano, trovis bongustaj.
ai mi strange, ke Ia posedanto ne fermis tiun pordon, êe miaj gepatroj kaj sur Ia âipo mi kutimis trinki
êar se tio ne estis necesa, li ja ne bezonus õirkaüigi afoo aii lakton je Ia matenrnango, kaj mi rigardis
Ia gardenon per alta muro. Kio ajn estus, mi ne irkaãe, êu laktvendisto preteriras, por ke mi povu aêeti
komprenis tion, sed jam ne pensante pri gi, mi promeoadis om ~a lakto, tute ne pensante pri tio, ke mi ne posedis
plue. ktujon. La sorto ne estis favora ai mi, êar vendisto
Johano êiumatene promenadis en Ia urbo Hamburgo lakto ne prezentis sino - u - mi pensis, - ali-
kaj aêetadis panojn kun sekvinberoj. Mi volis imiti lin ke mi ja trovos okazon por trinki, êu pagante êu
kaj promenante serêis butikon por havigi aI mi tiajn npage. Mi sciis, ke a vo kostas nenion, kaj mi esperis
panetojn. En Ia stratoi, kiujn mi estis trairinta, nenie estis ovi ie puton por trinki senpage. Mi enpoâigis Ia
panbutiko ; mi sekve devis serêi en aliaj stratoj. Sed . restintajn panetojn por mangi ilin en Ia tagmezo au
timante perdi Ia vojon aI mia dometo, mi bone atentis, ~ste ~tio dependus de cirkonstancoj, kiel dirus Johano),
kien mi direktis miajn paâojn, En flanka strateto mi ~ kviete mi rigardis Ia ôirkaiiajon. Multe da preter-
fine rimarkis, kion mi serêis, kaj feliêa, ke mi ne bezonus . a~t~j jam ne ~nteresadis min, sed de tempo aI tempo
marâi tra pluaj stratoj, mi eniris Ia butikon. Post ligna vidis personojn, bestojn aií objektojn, kiuj ai mi esjis
tablo, kiu aspektis kiel longa kesto, sidis dika j fremdaj. Promenante kun Ia kuiristo (kompatinda
vir ino kun rngaj vangoj. Si afable ridetis kaj deman ; I~ eble sidis aukoraii en tiu granda konstruajo),
ion ai mi ; anstataü respondi mi ankaü ridetis kaj montris estis vidinta pentritajn hundojn, kaj nun, sidante
kelkajn sekvinberajn panetojn. Si metis du el ili sur .benko, mi vidis pentritajn katojn kaj eê pentritan
Ia tablon antaii mi, sed mi montris ;)1 si kvin fingrojn, ovmon, kiun pelis antaii si homo kun blanka antaiituko.
komprenigante per tio, ke mi bezonas kvin panetojn. I vidis eê pentritan sinjorinon, kaj pri si mi miris plej
Si rigardis min kun kompato, verâajne si kredis min ulte. Tiu sinjorino, kiu promenis kun tre bela knabin-
surdmutulo, kaj elpoâigante mian tutan trezoron, mi , kiu ne estis pentrita, okaze sidigis sur mia benko
elprenis plenmanon da moneroj kaj etendis ai si miau d .kiel .eble plej malproksime de mio Siajn vaogoj~
manon. Si rigardis min kun miro, ekzamenis Ia nikelajn vns dika tavolo da âmirajo. Ekvidante, ke mi
monerojn kun atento, remetis ilin sur mian manplaton ardas âin kun miro, si levigis kaj Ioriris kun Ia kna-
kaj elektis uou el Ia moneretoj el argento, kiujo al mi neto.
estis doninta Ia dancanta maristo. Mi prenis Ia kvin S~r .mia .Insulo mi neniam vidis duradajn veturilojn
panetojn kaj eliris, ekstere mi enpoâigis mian monujon. turilojn 01 tute ne havis, kaj en Ia libroj mi vidis nur
Rigardante malantaüen ai Ia afabla virino, mi vidis, ke si radajn), . sed en Patersburgo miloj da' viroj, virinoj
salutas per Ia kapo êiam ridetante, kaj mi decidis tuj, ~ gek~ab?~ veturis sur ili. Johano nomis ilin bicikloj.
êiam aêeti miajn panetojn en tiu butiko. eturnante trovis 11m tre amuzaj, sed âajnis ai mi, ke estas
111
110
ian dormejon, mi tuj vidis, ke Ia- du benketoj kun Ia
ma1facile veturi BUr tiuj du radoj kaj mi demandis al Igraj tukoj estis maIaperintaj. Mi sekve devis dormi
mi, êu mi povus Ierni pieduzi ilin. Tiel rigardante kaj u~ .Ia sabl~ planko kaj kovrilo, sed êar Ia nokto
pen8ante, mi pasigis longa tempon kaj tiam mi denove JDlS aI rol varmeta, mi rezignaciis esperante ke mi
ekpromenis. trovus mian tutan liton en Ia sek~anta vespe~o. Mi
Bedaürinde roi ne povis legi, alie mi irus al legsalono, men ne p~vi~ do~mi, !a sablo estis tro malseka kaj
same kiel Johano en Hamburgo. Sed por rigardi pen- alv~ma kaj kiel a~n mi klopodis "kuiri roiajn pizojn",
trajojn, oni ne bezonas Ia legarton; mi do pOVU8 eniri .e8t~s tr? malrnolaj, Ia dormo ne ektuêis roiajn okulojn
muzeon, sed kie gin trovi? Mi ne povus ínformigi pri Ia J mr Aehns Ia dometon por kusigi sur unu el Ia benkoj
vojo tien, nek pri Ia loko, kie mi povus auskulti koncerton, . Ia gard:no. Apenaü roi kuâis, ne roalproksime de
êar tiu sarna barilo, Ia nesciado pri Ia lingvo de Ia ~a. domo .Jen .subite roi aiidis super roia kapo raiikajn
Patersburganoj roaIebligis tion ai mio IIo, se roi nur ojn de iu birdo, Tiu birdo kiun roi vidis êar Ia
. ' ,
povoscius paroli kiel Ia urbanoj, tiam sen dubo mi o. Iumis klare, seninterrompe eligis Ia saman tirtonan
farigus filozofo kiel J ohano ; tiam mi povus lui subteg- . .. U... u! Mi ekkaptis mian bastoneton kiu êiam
mentejon kaj lu di en Ia teatro; sed antaiie mi devus studa- .."
omt:>aOls rolO. ~aj jetis gin inter Ia branêojn
' por
di ..... , sed kiel? Mi ja povus diri al neniu, ke roi peh !a.~alkvletl?"anton de roia ripozo. Gi forflugis,
deziras studadi. tiuj tiaj pripensoj amasigis en mia resldl?,IS ~ur alta proksiroa arbo, kie gi tuj daiirigadis
kapo, kaj timante, ke fine min ekkaptus kapdoloro, mi men~adl mm per Ia samaj U ••• U ••• -krioj, Por Ia
decidis .kuiri miajn pizojn" kaj kviete atendi. La sorto fojo mi fortimigis gin, sed ho ve, sur alia arbo
ja helpus aI mi, kaj provizore min kontentigis Ia penso, m8~eca. bir.do. kom~nc.is blekakompani Ia unuan, kaj
ke mi posedas dormejon por pasigi Ia noktojn, monon b,au blrd.oJ tiel ~aJ bom plenigis Ia aeron per siaj
por aêeti s'ekvinberpanojn kaj liberan tempon por ~, ke rol preskau ne dormis Ia tutan nokton. Fine
promenadi laii deziro j kaj mi promenadis laiidezire, mate~i~o ili flug~s for kaj roi ekdormis, sed du horojn
ripozante en intertempoj sur benko, mangante sekvinberajn te miaj mernbroj estis tiel rigidaj pro malvarmo ke
panetojn, kiujn mi êiutage aêetis de Ia afabla rugvanga vekigis. Mi ekstaris kaj aliris ai Ia elirejo de Ia
virino, kiu baldaü konis min kaj êiam kredis min surd- . eno ... La pordo taroen estis ferroita, kaj mi ne
mutulo. La sperto instruis al mi, kiom mi devis pagi VIS eliri, Estis laii mia opinio Ia unua fojo ke
por kvin panetoj, kaj kun preta mono mi aêetadis ilin osedanto de Ia gardeno fermis tiun pordon' sed
en Ia sekvantaj tagoj, êiam je Ia sarna tempo en Ia rante, ke .gi ~ald~u estus malferroita, roi pro~enis
mateno. êe puto roi trankviligadis mian soifon, tie1 tra mul~aJ vo~eto}~ kaj alvenante Ia uan fojon êe
ke mi jam n penis trovi Iaktovendiston. Kiam mi ordo, rol trovis glO nefermita. Mi faris roian êiu-
estis vespermanginta, mi regule iris al mia dorneto, kaj t nan ~romenadon, kaj aêetinte kvin panetojn êe Ia
refoje dormis tie sub tiu nigra tuko, kvazaii mi kuâus anguhno, ~i eksid.is sur parkbenko por matenmangi.
sur mia propra lito de mia Insulo. TieI pasis kvar U8 ekrnordis en mian unuan paneton, kiam preteriris
tagoj. Kiam en Ia kvina vespero mi revenis en
113
viro kun êareto plena je fruktoj. Mi postkuris Iin kaj 01), kvin pasojn malsupren. Mi malsupreniris Ia
montrante al li grandan moneron el argento, mi kom- pareton kaj staris antaii âlosita pordeto. Mi bedaiiris,
prerngrs, ke mi deziras aêeti kelkajn pomojn. Li Ia pordo estis âlosíta kaj serêante plue, trovis êe
akceptis Ia moneron, donis aI mi kvin pomojn kaj daii- kontraüa flanko de Ia dometo unu fenestron sen
rigis sian vojiron, gardante Ia tutan moneron. Mi returnis o, sed kun tri stangetoj el fero. La kadro tamen,
min al mia benko, estis feliêa kun mia mangajo, sed kiu staris tiuj stangetoj, estis tiom vermotruita kaj
opiniis Ia pomojn tre mullekostaj, ne komprenante, ke trinta, ke mi per mia tranêilo facile povis forigi ilin.
Ia vendisto estis trompinta mino Mi mangis du el Ia faris tion kaj englitis tra Ia kadro en Ia dometon.
pomoj kaj enpoâigis Ia ceterajn kune kun tri panetoj interno estis pli malgranda kaj multe pli malalta 01
por mangi poste en Ia tago. Mi pensis pri Ia pasinta de mia antaiia dometo, sed Ia planko estis el ligno.
nokto kaj timis, ke mi estus devigata dormi refoje sur êiu el Ia plej longaj muroj staris du brunaj "kestoj",
tiu benko sub Ia êielo. La penso ektimigis min, kaj kiuj tri estis tre malnovaj kaj verâajne kadukaj, êar
mi vole nevole pensis pri mia lito en Ia gepatra domo j Iigilo] êirkaiiis ilin, por ke ili ne disfalu. Krom
kaj pri Ia liteto sur Ia âipo. Mi tamen pensis: "mi kestoj, kiujn mi ne kuragis kaj ne volis malfermi,
kuiros miajn pizojn" kaj agos laii cirkonstancoj. ia ili ja ne apartenis ai mi, nenio estis en Ia dometo.
êirkaiiajo, en kiu mi nun estis sidanta, jam ne interes- tuj decidis pasigi tie Ia estontajn noktojn kaj dormis
adis min tiom, kiom Ia unuajn tagojn, êar mi jam kutimis tie Ia alproksirnigantan. La postan matenon mi
aI gi, kaj iom post iom mi sentis ekenuon. Trairi aliaju, pis .tra Ia fenestreto, ordigis poste Ia stangetojn, tiel
aI mi nekonatajn stratojn por serêi novajn êirkaüajojn, nemu povus vidi, ke mi tuâis ilin, kaj iris sur Ia
mi ne kuragis, timante, ke mi ne povus retrovi mian tojn por aêeti ion, kio povus utili ai mi kiel kovrilo
dometon i mi sekve pasigis Ia tutan tagon en Ia parko, Ia noktoj, kaj mi aêetis specon de mantelo. La
kaj je Ia vespero rei ris aI mia gardeno, Malfeliêe Ia disto tamen postulis por gi tiom da mono, ke restis
sorto estis denove al mi malfavora, êar Ia dometo estis mi nur unu granda monero el argento kaj dudek
tu te malpléna, kaj êar Ia sabIa planko ne plaêis aI mi, ndaj moneretoj. La nikelan monon, senditan
mi eliris por serêi alian dometon j Ia gardeno estis tiel Johano, neniu volis akcepti, gi sekve estis aI mi tute
granda (mi pensis), eble ie mi trovus pli oportunan valora.
donnejon .. Mi serêis longan tempon kaj jam timis ne ajnis ai mi, ke J ohano estas alispeca filozofo 01
trovi, kion mi deziris, kiam ankoraii pli malgranda dometo êar li sin amuzis, farante nenion krom promenadi;
01 tiu, kiun mi forJasis, ektrafis miajn okulojn. Gi staris tio jam ne plaêis ai mio Mi dezirus labori, sed
sur izolita 10 o en angulo de Ia 'gardeno post arbetajo I sciigi ai Ia homoj mian deziron? Kvar pluaj tagoj
êe Ia muro kaj estis tre malalta kaj kaduka kaj pro Ia kaj estis ai mi, kvazaü ili daiirus kvar semajnojn.
mal mola sabIa tero enprofundigis en gin preskaii gis Ia promenis kaj promenis, mangis panetojn kun
pinta tegmento. Mi iris êirkaii Ia stranga konstruajeto lnberoj, sidis sur Ia parka benko kaj dormis en mia
kaj trovis âtonan âtupareton kondukantan en kvarangulan ta dometo sub mia mantelo kaj inter Ia kvar
8
114 115

. kaj tiam decidis aêeti dek panetojn kajJcun tiuj
• kestoj", sed intertempe mia mona posedajo plimal-
tuj revenus por ne plu eliri Ia tutan tagon nek
grandigis en teruriga maniero. Kion mi devus fari, post
sekvantan. Mi ekpaâis en Ia nego kaj sentis Ia mal-
kiam mi estus elspezinta mian lastan moneron? Mi
mon penetri miajn âuojn, sed mi ja devus mangi,
preskaii ne kuragis pensi pri tio, kaj malgoje mi pasigis
Mi sekve iris plue mian vojon, aêetis Ia panetojn
tagon post tago. La vetero êiam plimalvarrnigis kaj mi
jam sangis mian lastan argentan moneron, kaj kalkulante
j reiris kiel eble plej rapide en mian dometon.
Mi demetis Ia malsekajn âuojn kaj âtrumpojn, el kiuj
miajn restantajn moneretojn, mi kun teruro antaiividis,
ujs Ia akvo, kaj frotinte miajn piedojn por varmigi kaj
ke post du semajnoj mi posedus nenion plu krom Ia
igi ilin, mi restis sidanta sur Ia planko kaj pripensis
nikelaj moneroj de Johano, kiujn neniu volis akcepti.
1 êiam oni pripensas, kiam oni estas tute sola kaj
Kvar pluaj tagoj pasis kaj Ia kvinan mi decidis serêi
laboron, sed denove tiu sarna barilo, Ia nesciado de Ia
n okupoj. Mi pensis pri mia Insulo, pri Ia skuno
un kiu mi alvenis en Patersburgo, pri Ia gibhava kuir-
Patersburga lingvo, sin prezentis ai mio Tamen mi farus
o, pri Ia dancanta maristo kaj pri Johano. Fine ek-
mian eblon, kaj enirinte butikon, kie mi vidis du per-
perigis kaj mi kusigis por dormi. Miaj piedoj tamen
sonojn, kiuj post fenestro en malgranda strato riparis
tis tiel malvarmaj, ke mi ne povis dormi, tial mi
âuojn, mi penis sciigi al ili, ke mi dezirus labori êe ili.
nove frotadis ilin, gis kiam ili iom varrnigis kaj duan
Komence ili sin amuzis pro miaj gestoj, sed fine ili
forpelis min. .Mi seiis antaüe, ke aliaj metiistoj sammaniere
[on mi klopodis dormi. Sed Ia ekpenso, ke post du
oj mi estus sen mono kaj ke miaj truhavaj âuoj ne
forpelus min, se duan fojon mi klopodus akiri laboron,
ligus ai mi eliri pro Ia nego, tiel êagrenis min, ke
kaj plorante mi iris laii Ia stratoj kaj pasigis Ia noktojn
i eksidis kun Ia dorso kontraü nun el Ia kestoj kaj
inter Ia kvar "kestoj". La malbona vetero farigis ankoraü
preskaü malesperanta.
pli malbona. Tagoj pasis; miaj vestoj eluzigis kaj en
Jobano kutime diris, kio êio farigos bona, se oni
unu vespero, returninte min en mian dormejon (estis
r kuiras siajn pizojn ; sed Ia miaj estis tro malmolaj.
ankoraü frue, sed jam iom mallume), mi rimarkis, ke en
sentis min tiel forlasita kaj mizera, ke mi ne povis
Ia plandoj de miaj âuoj estas truoj. Monon por aêeti
novajn aii por riparigi Ia miajn preskaii eluzitajn, mi ne
lu reteni Ia larroojn, kaj kovrante Ia vízagon ambaii-
ane, mi laüte ekploris. Grandaj larmoj fluegis inter
posedis, êar tio kostus ja tro multe, kaj restis ai mi nur
iajn fingrojn kaj ekvarmigis miajn manojn sed Ia
sufiêaj moneretoj por aêeti panojn por kvin tagoj. Sed
roeco daüris nur mallonge, êar Ia frosto 'estis tiel
ankoraü êiam "mi kuiradis miajn pizojn"; mi esperis,
ver~, ke baldaü strioj da glacio frostkunigis miajn
ke Ia sorto fine iel helpus al mio
Mi dormis refoje sub mia mantelo kaj Ia sekvantan groJn.
- Ho Dio I - ekkriis mi. - Kial roi forkuris de
matenon mi vidis, ke estis neginta dum Ia nokto. Grandaj
Ia domo?
negeroj disflugis ankoraií en Ia aero kaj Ia blanka
Kaj mi pensis pri mia subtegmentejo sur Ia insulo
negtavolo, kovranta Ia teron, plidikigis êiumomente.
~ pri mia varma lito, en kiu mi tiel bone kaj feliêe
êu mi elirus? êu mi restus en mia dometo? Mi pri-
8*
116
117
povis dormi kun Ia kato sur Ia brako kaj Ia hundo sur
lá piedoj. Ho, ke mi estus refoje tie... kiel varme n pizojn, mia kara, kaj êio farigos bona! - Mi volis
ai mi estus kaj kiel mi estus feliêa! - La filozofio de pondi, ke ili estas tro malmolaj, sed, ho ve! mi ne
Johano tute ne taügas -, diris mi, - êar neniu povas v' disigi Ia lipojn; mi volis plori, sed ne povis.
kuiri siajn pizojn en tia severa malvarma vetero, dum Ite .1:-. pordo knarisA.sur siaj hokoj kaj malfermigis.
v

li sidas tiel kurba en malalta dometo, kies fenestro ne o fangls hele Iuma êirkaii mi kaj ekstere mi ekvidis
bavas vitrojn, kie staras nek forno por varmigi, nek Ikajn nigre vestitajn virojn kun nova bruna kesto
fi ili enportis kaj metis sur Ia plankon. Mi aüdis
estas lito por kviete kaj feliêe dormi.
Refoje miaj pensoj fiugis ai mia Insulo kaj image paroli, sed neniun mi komprenis, eê ne Johanon
mi vidis tie êion kiel antaüe. llo, se mi povus dormi, ~I~ro~si~igi~ al mi kaj ekskuis min. Li parolis ai
eble mi forgesus mian mizeron kaj Ia malvarmon, kiu alia] VIro] ~a] prenante min en Ia brakojn, iris kun
tremetigis mian tutan korpon. Mi suprentiris Ia genuojn eksteren kaj metis min en Ia molan negon, kiu kuâis
•ai Ia brusto, krucigis Ia brakojn kaj kuêigante Ia frunton ~Ite, ke A~i ~re~kau malaperis en gi. Daiirigante
sur ilin, mi fermis Ia okulojn; eble, tiel mi pensis, Ia ol~ al I~ cI:k:u ni starantoj, li frotis miajn piedojn,
dorrno fine mino atakos. Mi restis en tiu sintenado sed ~n kaj vlzagon per nego. AI mi farigis pli kaj
Ia dormo ne venis. 10m post iom âajnis ai mi, kvazaü var~e, ~e? Ia m,anoj de Johano, kiuj estis tute nigraj
Ia malvarmo farigus malpli terura kaj stranga sentado e kl~1 bu~ de I' ~atro de Lazaroni, daiirigis frotadi
trai ris miajn membrojn, gis kiam mi farigis varma. . ~~ volts paroli al li, sed ne povis, mi volis ek-
ti liajn manojn por êesigi Ia frotadon kiu tro min
Timante, ke refoje ai mi estigus malvarme, se mi ek- .. '
movus min, mi restis sidanta kun suprentiritaj kruroj, . migts, sed mi sentis, ke êiuj fortoj estis forlasintaj min.
kun kurba dorso kaj kun frunto sur Ia krueigitaj brakoj. It I.onga frotado Ia filozofo denove prenis min en Ia
Kaj mi revadis ... kaj revadis ... Strangaj, rapide sin 0Jn, forportis min kaj Ia aliaj viroj nin sekvis. Ri-
sekvantaj pensoj en- kaj eliris mian kapon; mi ne an~e APosten, mi vidis~ ke unu el Ia viroj staras
sciis, êu estas vespero -aii mateno kaj image mi vidis orau ce Ia pordo de mia dometo. Rigardante inter-
aferojn, per kiuj mi forgesis mian teruran situacion. •. mi vidis Ia jus enportitan keston kaj ekmiris,
Jen mi promenis en Patersburgo, jen mi estis sur Ia estu.s en gi, sed miaj pensoj konfuzigis pli kaj pli.
Insulo kun Jobano. Li rakontis aI mi rakontojn kaj sentis, ke Johano portas min tra Ia dika negtavolo
kiam fine li kaptis mian brakon, ni fiugis kune tra Ia vranta Ia tutan gardenon, mi vidis, ke Ia pordo de
aero aI Ia gardeno, kie staris mia dometo. tio estis Ia dome~o estis âlosata kaj ke Ia âlosinto kuratingis
blanka pro Ia nego kaj seninterrompe falis tia amaso . .. Tlam. densa griza nubo envolvis min kaj mi
da negeroj, ke mi preskaii ne povis vidi. Mi volis IS plu. nemon. Sed miksitaj bruoj penetris Ia grizan
forviâi Ia negon de miaj palpebroj, sed mi ne povis bon; inte r stranga zumado mi aiidis Ia krakadon de
movi Ia brakojn. Subite mi sidis sola en mia dometo nego, tra kiu Ia viroj pasis... kaj ion similantan Ia
kaj aüdis ekstere Ia voêon de Johano, kiu diris: - Kuiru adon de malproksimaj sonoriletoj. Tiam mi sentis
}ohanokusigis min ... ; Ia tintado farigis pli lauta ... :
f.
/ li9
118
En tiu momento eniris nigre vestita S1OjOro. Li
vipo klakis ... , mi sentis ekskuon kaj estis âovata antaü-
omencis ai mi paroli, sed êar mi respondis al êio
en •.. , Ia viroj êirkaü mi flustris unuj ai aliaj ... , Ia flustrado
íon li diris, per kapskuo kaj per Ia vortoj: - Ken ju
kaj Ia tintado pli kaj pli mallaiitigis ... , Ia min êirkaii-
it verston *) - li fine eksilentis kaj ordonis ion ai
anta nubo levis min supren, mi sentis min âvebanta tra
virino. Tuj si forprenis de mi Ia lanan kovrilon, ek-
Ia aero ... , Ia flustrado kaj Ia tintado kvazaii formortis
ptis mian manon kaj kondukis min tra koridoro en
en Ia malproksimeco ... , kaj mi aiidis plu nenion ...
mbreton, kie estis nur malmultaj mebloj. Mi vidis
- - --- ---------- .ter aliaj malaltan benkon kaj longforman kuvon el
Vekigante mi sentis min ~re bone kaj varme. Mi
no, en kiu pendis longa kaiiêuka tubo venanta el Ia
rigardis êirkaiien kaj volis eksidi, scd dika lana kovrilo
uro tra kupra tubo kun krano. Kiam Ia virino turnis
tieJ fikse êirkaiiis mian korpon, ke mi nur kun peno
kranon, strio da varma akvo enfíuis en Ia kuvon.
povis min movi.
antaiividis, ke mi devus lavi min kaj mi gojis pri
.- J ohano! - ekkriis mi.
, êar tia tavolo da malpurajo kovris mian vizagon,
lu alproksimigis, sed anstataii Johano staris antalí
mi aspektis kiel cigano. La servistino helpis min
rni maljuna virino. Ni rigardis nin reciproke.
meti miajn vestojn kaj enirigis min en Ia duone
_ Johano!? - ekkriis mi denove - Vor is Johano?*)
nigitan kuvon. Mi lavis min kaj Ia servistin~ foriris
La virino, kiu estis vestita kiel servis tino, laüte diris
r alporti purajn subvestojn. Sajnis al mi, ke knabo
kelkajn vortojn.
~ia ~go estas en Ia domo, êar Ia puraj subvestoj
V oêo de persono, kiun mi ne vidis, respondis sino
stis min bone. Post kiam mi estis almetinta ilin si
Mi turnis Ia kapon kaj ekvidis knabineton, sidantan apud
mbis miajn harojn, kio prenis multan temponj i1i
fenestro post mio Si tuj ekstaris kaj kuris eksteren. La
tis. krispaj kaj tre interrniksigintaj, êar dum Ia 'tuta
virino refoje komencis paroli. Miaj okuloj tamen klare
po de mia vagado en Ia urbo mi ne kombis ilin.
diris, ke mi ne komprenas, kaj plue parolante ai si
m si estis ordiginta miajn harojn, kiujn si tre admiris,
mem, si helpis min eksidi. Tio rememorigis ai mi Ia
-donis ai mi por mangi kaj trinki en Ia salono, kie
kuiriston, kiu estis farinta ai mi tian saman servon sur
n atendis Ia viro. Mi estis malsata kaj kiam mi estis
Ia âipo. Vole nevole mi okulserêis êiuloke, êu Johano
kviliginta malsaton kaj soifon, Ia viro, kiu sen inter-
estas en Ia êambro, sed vane, nenie mi lin vidis kaj mi
po rigardis min, ekstaris kaj malfermis pordon de
konjektis el tio, ke verâajne mi estis vidinta lin nur en
êambro, kie staris bela lito En tiu êambro mi
mia songo, kaj pensante pri liaj vortoj: - Kuiru viajn
vis dormi. Mi estis tiel emociita, ke mi kaptis Ia
pizojn, mia kara, kaj êio farigos bona -, mi devis konfesi,
on de Ia viro kaj kisis gin. Li ja sin okupis kun
ke lia filozofio tamen estas bona, êar jen subite mi vidis
kaj kondutis tute alie 01 mia patro, kiu neniam rig-
min sidanta sur kanapo en bela varma êambro kun multaj
is min kaj kiu êiam agis, kvazaii mi tu te ne ekzistus.
rnebloj, dum virino kun gentila vizago ridetis al mio

) Mi ne povas vin kompreni.
*) Kie estas ]ohano?
120 121

La viro rigardis min afable, kaj mi rimarkis, ke larmoj 08t kvarono da horo ili revenis kaj tiam Ia rugharulo
estis en liaj okuloj j sed mi ne komprenis kial. Li kar- forlasis Ia domon.
esis miajn vangojn kaj buklojn kaj helpis ai mi enlitigi. Post Ia matenrnango mi restis sola kun Ia knabinó.
Tiam li foriris kaj lasis min sola. Antaü 01 ekdormi, mi i devis legi kaj skribi, kaj mi eksidis êe Ia fenestro
pensis pri êio, kio okazis tiun 1astan tagon kaj pri Ia or rigardi esteren, êar kion mi alie farus? Mi ne
dirajo de Johano: - êio farigos bona! - Nu, êio farigis ovosciis interparoli kun Ia knabino, si do studadis
bona, êar fine mi trovis hejmon, kaj jam ne pensante ~ mi ... faris nenion krom rigardi el Ia fenestro.
pri miaj vagadoj kaj mizeroj, mi ekdormis, . La nego sen interrompo falis sur Ia straton, kaj mi
Kiam Ia sekvantan matenon mi vekigis, tiu sama enove ekmemoris Ia du lastajn tagojn, kiam tiu nego
viro staris antaií mia lito. Estis jam hela tago, kaj por iom maltrankviJigis min.
Ia unua fojo mi vidis, ke li estas bela viro kun tre lon- Sur mia Insulo ankaii kelkfoje negis, sed tiajn gran-
gaj nigraj haroj. Sur Ia nazo, guste antaü Ia okuloj, li ajn negerojn, kiaj falis sur Ia straton tie eksler Ia domo
portis nun vitretojn, tra kiuj li rigardis min. Ankoraü i ankoraü neniam vidis. êiuj hornoj, preterirantaj l~
neniam mi vidis tiajn vitretojn kaj mi miris, kialli portas nestron, kun peno antaiien paâis sur Ia êiam plidikig-
iJin. Li salutis min afable kaj fingre montris segon ta negtavolo, kaj mi kompatis Ia malbonevestitojn,
apud Ia lito ; sur tiu sego kuâis vestoj. Mi 1evigis kaj uj sin trenadis antaüen kun suprentiritaj âultroj, blovante
vestis min. Rigardante min en spegulo, kie mi povis taií si vaporsimilajn nubetojn. Frostis kaj Ia nego
vidi min de Ia kapo gis Ia piedoj, mi preskaü ne rekonis aketis sub Ia piedoj de Ia homoj. Mi tamen ne povis
min mem. Tiajn belajn vestojn mi neniam surhavis, êar porti helpon ai Ia malriêaj, malbone vestitaj preter-
sur Ia Insulo mi êiam portis Ia saman malbelan vestajaron. toj, kvankam mi imagis, kie1 malvarmaj ili sin sen-
La viro rimarkis, ke mi rigardas min kun ekmiro; li en tiu severa vetero.
ridetis, ekkaptis mian manon kaj íris kun mi en belan La knabino kelkfoje interrompis sian studadon kaj
salonon, Tie mi vidis Ia saman knabineton, kiun mi tiuj okazoj si rigardis min kun rideto.
vidis Ia antaiian vesperon. Si salutis kaj kisis min. Mi deziris, ke ankaii mi povus studadi kiel si, mi ja
Mi estis tre feliêa, êar si tiel afable kondutis kaj mi de- vus ion lerni ; gis nunrni lernis nenion kaj faris nenion
mandis al mi, êu mi povus restadi en êi tiu bela domo om serêkolekti ovojn kaj triki ãtrumpojn kaj vagadi,
tiom da tempo, kiom mi dezirus. Apenaü mi sidis kun d tio ja ne estis taiig a destino. Mi volis lerni, farigi io,
Ia viro kaj Ia knabino êe Ia sarna tablo por matenmangi, d kio mi farigus? Mi pripensadis pri tiu demando,
kiam eniris tre dika viro kun rugaj haroj. Estis Ia unua d ne kapablis doni Ia respondon.
fojo, ke mi vidis tiajn harojn kaj mi ne povis ne rigardi Fine si rimarkis kun kiom da atento mi rigardis âian
ilin kun surprizo. Li alproksimigis gravmiene, eksidis udadon, kaj ekstarinte si alpaâis al alta âranko, kiu
kaj parolis, de tempo ai tempo rigardante min kaj esprirn- vis pordetojn e1 vitro j si malfermis tiujn kaj e1prenis
ante parole kaj geste Ia plej grandan miregon. Post an libron, kiun si metis sur miajn genuojn kaj mon-
kelka tempo Ia du viroj eniris Ia apudan salonon, kaj s ~I mi be1ajn ilustrajojn, samtempe si penis klarigi
122 123
kelkajn figurojn kaj tio tre amuzis min. Frapis min Subi te farigis al mi klare, ke mia dometo estas loko,
tamen, ke la literoj sub Ia ilustrajoj estis tute malsimilaj kie ripozas Ia mortintaj familianoj de Ia knabino, ke plue
aI tiuj de "Mil kaj unu noktoj", kaj montrante. Ia aI Ia nova tien portita kesto enhavas Ia mortintan fraton
mi strangajn Iiterojn, mi rigardis âin demande. SI ko~- kaj ke mi estis pasiginta multajn tagojn kaj noktojn en
prenis, iris al Ia âranko kaj elprenis alian Iibron, rnontris mortintejo. Mi ekmiris, ke tiu penso nur nun kaptis
Ia literojn, sed refoje mi kapskuis, tiajn Iiterojn mi ankaii min, êar antaiie mi êiam opiniis, ke enterigejo aií mor-
neniam vidis. Si elprenis trian libron kaj mi vidis en tintejo aspektas tu te alie 01 mia gardeno. En "Mil
tiu lasta la samajn literojn, kiajn al mi estis instruinta . kaj unu noktoj" mi vidis bildon pri gi, sed sur tiu
mia patrino. Sed mi ne seiis legi; mi seiis nur nebone bildo ne staris krucoj nek dometoj.
silabi, kaj mi eksilabis, êar mi estis fiera, ke fine ~i p.o- Post tiu portreto staris alia, prezentanta Ia gepatrojn
vis montri, ke mi lernis almenaií ion. Mi eksilabis: de Ia knabino. Mi montris âian patrinon, kai si kom-
Le-a Pe-re-e-rne-i-e-re-e Fe-o-i-se-q ... prenigis al mi, ke âia patrino estas êagrenma1sana pro
Mi ekhaltis , êar jen mi vidis literon, kiun mi neniam . Ia morto de sia filo kaj ke si kuâas en lito en Ia apuda
estis lerninta. La knabino ridis, sed jam eksciis, ke rrn eambro. Si aliris ai tiu êambro kaj singarde malfermante
ne povoseias legi, almenaii tiun libron. Si do plue Ia pordon, rigardis en gin. Rideto kuris sur âia vizago,
montris ilustrajojn, êiam klarigante kiel eble plej bone. mi iris ai Ia pordo kaj vidis âian patrinon, Si vokis nin
Snbite êin kaptis ideo ; fermante Ia libron, si fingre- al si kaj eksidante interparo1is kun Ia knabino, kaj êar
montris Ia tablon kaj eldiris vorton. Mi komprenis, ke tiu êi diris kelkajn vortojn, kiujn mi jam lernis tiun
si nomas Ia tablon per tiu vorto,· kaj mi ripetis gin. matenon, mi komprenis, ke ili parolis pri Ia fotografajo
Si ridis kaj montris aliajn objektojn. Ciufoje mi ripetis, kaj pri Ia knabo, kies vestojn mi surhavis. Ni ne povis
gis kiam mi lernis parkere Ia nomojn de multaj mebloj esti longe en tiu êambro, êar Ia vi rino estis ankoraü
en Ia êambro. Ni estis ravitaj, tiom pli, êar mi sen peno om malforta kaj bezonis ripozon: ni sekve reiris en nian
povis memori Ia vortojn. Sur nigre polurita kesto êe ambron, kie Ia knabino instruis aI mi plue pri Ia nomoj
Ia muro (si nomis tiun keston "piano"), staris foto- (te êiuj objektoj, kiuj sin trovis tie. Si montris sin mem kaj
grafajoj. Unu el ili prezentis Ia knabinon ~em kun iris, ke si sin nomas A1eksandra Romeskaii. Mi sekve
bela knabo. Mi montris fingre Ia knabon kaj demande stis êe Ia familio Romeskaü. Mi komprenigis ai si, ke
rigardis sino Sia buâo nerveme kunti~igis kaj larm~j mia nomo estas ]afet. Si montris du fingrojn, diris
ekvenis en âiaj okuloj. Si ne respondis, sed montris foje: Aleksandra Romeskaü kaj kvazaiíinformigis pri
per Ia mano Ia direkton de Ia misterplena gardeno kaj mia nua nomo. Mi diris, ke mia nomo estas ,,]afet",
mi komprenis, ke tiu knabo estis êia mortinta frat?: n alia nomo, pri kio si tre miris. Mi pensis, ke sen-
Subite trafis miajn okulojn Ia vestoi de tiu knabo ; 111 ube mi havas ankaii du nomojn, sed mi neniam eksciis
estis Ia samaj, kiujn mi almetis êi tiun matenon kaj per Ia duan.
signoj mi montris al si tion. Si kapjesis kaj rigardis }e Ia vespero Ia rughara smjoro revenis kaj refoje
min malgoje. eniris en Ia êambron de sinjorino Romeskaü. Mi
125
124
u estis streêitaj kvar kordoj, kaj specon de bastoneto
eksciis per tio, ke li estas Ia resanigisto. La du postaj
b kiu estis fiksitaj aro da longaj fiavaj haroj. Mi atendi~
tagoj pasis kiel Ia unua. Aleksandra instruis min, Ia
foje muzikilon kaj mi ne trompis mino Romeskaü sur-
rugharulo revenis êiujn matenojn kaj êiujn vesperojn.
ltrigis Ia instrumenton, fikstenis gin per J.IDU mano kaj
La kvaran tagon li permesis al Ia sinjorino, ke si
r Ia mentono, kaj per Ia alia mano skrekadis sur Ia
levigu. Post kelkaj tagoj si estis preskaü tute resanig-
rdoj per Ia harhava bastoneto, dum Aleksandra sia-
inta kaj pasigis kun ni Ia tutan vesperon en Ia êambro,
nke ludadis sur Ia piano.
kie Aleksandra ordinare studadis. Ni sidis êe tablo kaj
.Ofte m~ ekau.dis .paroli pri muziko, kiam mia patrino
trinkis teon, kiun Ia maljuna servistino cnportis, kaj êar
8 aI mi el libroj, sed neniam mi povis imagi, ke Ia
mi ne povis partopreni Ia interparoladon, mi foliumis
o de bela muziko estas tia, ke gi kapablas plorigi
libron kun ilustrajoj. Aleksandra sidis êe mia fíanko
D". La mal.granda muzikilo eligis tiel mirindajn sonojn,
kaj instruis ai mi kiel kutime pri novaj vortoj. Tiel ni
mi D.e p~v~s reteni Ia larmojn. Mi kredis songi, dum
sidis proksimume horon, kiarn sinjoro Rorneskaii diris
tera). vocoj flustradis al mi siajn plendojn kaj gojon.
ion ai sia filino, dum li montris Ia pianon. Aleksandra
Ia. l~st.~ume~to goj~riis, jen gi rakontis, ke gi suferas
sidigis antaii gi kaj levis kovrilon de elstaranta parto.
mi gO)IS kaj sufens kun gi. Mi jam ne atentis Ia
Tiun kovrilon mi gis nun ne rimarkis, kaj mi rigardis
. on.oj.n en I.a êambro, mi nur aiidis Ia misterajn sonojn,
kun scivoleco, kion si estis faronta. Si forprenis pecon
âajnis vem el malproksimaj sferoj. Mi sidis kvazaii
de blanka âtofo el kotono, kiun si kunfaldis kaj mi vidis,
rgita ai mia sego kaj vidis nenion de êio, kio okazis
ke sub tiu kotona peco sin trovas longa vico de eburaj
~ mi, êar larmoj blindigis miajn okulojn.
objektoj, aspektantaj kiel giganta dentaro. Malferminte
me Ia ~uzik~ eksilentis. Mi forviâis miajn larmojn
libron kun strangaj figuroj, si metis gin antaü sin super
p~teg~ rigardis Ia ludinton. Li premis min enla
Ia stranga dentaro kaj tiam âiaj ambaü manoj ekmanovris
oj ; ~1~. t~ta tenift"0 estis parolinta pli klare 01 vortoj
dekstren kaj maldekstren sur Ia eburaj dentoj, kiuj sin
us, kaj ClUJ en Ia cambro, komprenante min konsciis
movis malsupren sub âiaj rapidaj fingroj, samtempe mi . . ' ,
mr petegís, kiam mi direktis miajn okulojn ai Ia
aiidis belan muzikon. Sur mia vizago sin montris sen-
to. Mi ~oli~ le~n~ tiun arton, mi fine komprenis
dube granda surprizo, êar g-esinjoroj Romeskaii ridetis,
~em; mt estis aüdinta belan muzikon kaj mi konsciis,
rigardante min. Mia surprizo montris klare, ke mi
Ia estonto estus nur musiko, kaj eê tiu muziko, kiun
ankoraü neniam aüdis muzikon, kaj gi tuâis min en Ia
povas fari sur tiu malgranda instrumento. Kaâita
plej alta grado. Kiam Aleksandra finis Ia muzikajon,
en. mi ~ustris. al mi, ke Romeskaü estas granda
si foliumis en Ia libro antaii si kaj sinjoro Romeskau
to, tia artisto mr volis ankaü farigi.
sin levis post kelkaj signoj de lia edzino. Mi ne kom-
prenis tiujn signojn, sed baldaii mi komprenus ilin. Li
prenis strangforman nigran kesteton el âranko, kiun mi
gis nun ne estis rimarkinta, malfermis tiun kesteton kaj
elprenis strangan flave brunan objekton el ligno, sur
127

oneis vizitonton. Romeskaü eliris Ia êambron kaj revenis
t momenteto, enkondukante Ia saman malgrasan viret-
kun Ia paperujo. Ambaü viroj rigardis mio. La
ir to faris aI mi rivereneon (kio âajnis al mi tre stranga,
ankoraü neniam oni faris al mi tian honoron) kaj
Sepa eapitro. omeskaü signodonis ai mi sekvi lin. Mi e ris kaj
vireto prezentis al mi sian manon, kiun mi premis,
lIak8imo Bjelski - lIia OOU leciono eo Ia ru a lloV;'fO-
Frotado de maooj - ~le do mi naskigist - V?rtoJ, kiuj apar: r mi ne seiis kion fari alie. Mi rigardis lin kun sur-
tenas ai nenia lingvo - lUa stndado - 111eksclas, ke m1 izo kaj li balbutis kelkajn vortojn, kiujn mi ne kom-
dormis l.ter êerkoj snr mortintejo kaj ke ml estal talentulo renis. Mi sekvis Rorneskaii al Ia koridoro, kaj li su-
_ lIi superas mian instrnlston - lIi deu solludadi- eniris Ia âtuparon kondukantan al etaga êambro; mi
Ia snkceso _ Ivan reaperas - Refoje Ia traoga ak'fo-
kolora likvoro. kaü supreniris. Post mi audigis mallaiita brueto de
vigantaj êuoi kaj rigardante posten, mi ekvidis, ke Ia
Mi atendis ke Romeskau instruos ai mi Ia ludado~ afeto ankaii supreniris. Mi ne havis Ia tempon longe
nsi pri tio, kion Romeskaü estis faronta, êar tuj poste
,
sur Ia violono' sed ne antaüsentis, ke li jam
. tiel .baldau
eniris Ia êambron de Ia dua etago kaj lin sekvis mi
komeneus Ia lecionojn. La sekvantan semajnon, iun 11l.~-
tenon Ia vetero estis tiel malbela, ke nernu ekpensls j. fine Ia virelo. En Ia êambreto, kiun mi neniam
taue eniris dum Ia malmultaj tagoj, kiujn mi pasigis
eliri se ne estus neeese.
Mi sidis êe Ia fenestro kaj rigardis eksteren ~l Ia Ia familio Romeskaü, staris krom kelkaj ordinaraj
preterirantoj, dum mi de temp~ al tempo studadís Ia bloj unu granda tablo plena je libroj kaj skribilaro.
iIustrajojn. Okaze miaj okuIoj falls su~ ~,a~grandan, mal- meskaü diris kelkajn vortojn al Ia vireto; tiu êi rive-
grasan, palvizagan viron, kiu alp.rokslmlgls S,ur Ia strat~. ncis nerveme kaj Romeskaü lasis nin solaj. La vireto
La maniero, laü kiu li sin trems tra Ia nego, montn~ dois tre nervema; li metis Ia paperujon sur Ia tablon,
klare kiel maIvarma li sin sentis. Sub unu brako Ii otis al si Ia manplatojn (pro Ia malvarmeco, mi pensis)
porti~ nigran paperujoD, kiun Ia ~en:? êiumo~ente klo- j invitis min afable eksidi. Mi eksidis kaj estis seivola
podis fortiri, sed Ia vi~eto p~e,~ls .gm ~un tia f~rt?, .aI on rn. kune farus. La vire to eksidis mem êe mia '
sia korpo, ke li sukcesis gardi g~n t.le. ~l alp~o.ksl~lgls~ ko, malfermis Ia paperujon kaj elprenis folion da
êiam rigardante nian domon, kaj kiam lt. ekvidis ~mn, h pero kaj libreton, kiujn li metis antaii nino Tiam li
faris sian eblon rideti, sed Ia vento blovis .kun tl~~ da (oje frotis al si Ia manplatojn. Farinte tion li prenis
furiozeco Ia negerojn sur lian vizagon, ke lta. nasklgan~a I aia poso du krajonojn, metis ilin sur Ia folion de
rideto sangigis en grimaeon, kiu ridigis mm.. En tiu pero kaj komencis paroli en nerverna maniero. Kvan-
momento Romeskau eniris kaj mi jam ne atentis Ia mal- m mi ne komprenis komence liajn vortojn, mi tamen
grasan vireton. Mi refoje rigardis ~iajn .ilustrajojn, s~d njektis, ke Ia vireto estas mia instruis to ; mi ekgojis,
apenau mi íiksis miau atenton sur 11m, kiam Ia sononlo fine mi studadus. La instruisto en tre afabla ma-
128 129

niero, de tempo ai tempo frotante ai si Ia manplatojn, iam Romeskaií revenis, li tuj komencis kun rni Ia
ekinstruis ai mi kelkajn el Ia 'Strangaj literoj, kun kiuj U n lecionon je Ia violono. Li estis tre kontenta
mi jam konatigis pere de Ia libroj montritaj al mi de mi tiel baldaiiscipovis lerni parkere êiujn partojn de
Aleksandra. Mi estis tre atenta, êar mi deziris studadi, muzikilo en por mi tute fremda lingvo, êar tio utilis
kaj Ia vireto tiel sin donis ai sia tasko, ke lia vizago Ite ai ni arnbaií en lia instruado je Ia violono.
tute rugigis pro streêeco. Mi lernis dum tiu unua leci- Mi ne bezonas diri, ke mi sekvis Ia kurson de Ro-
ono kelkajn literojn, post kio Ia vireto ekparolis pri ikaií kun granda atento, kaj kiam mi post unu horo
krajonoj, pri Ia libreto, pri papero, pri Ia tablo kaj ne povis teni Ia violonon kaj Ia arêon kaj lali lia
cetere. Li klarigis ai mi Ia kolorojn, li instruis ai mi ziro ludis Ia notojn, pri kiuj li min instruis, li fra-
kalkuli gis dek, montrante êiujn siajn fingrojn, kiuj estis tis mian âultron kaj montris sian piei grandan kon,
ekstreme malgrasaj. Lia tasko estis malfacila, êar li ntecon.
devis samtempe instrui al mi Ia lingvon, kiun mi ne Jus ni estis elirontaj Ia studejon, kiam aperis êe Ia
komprenis, Ia legadon kaj Ia skribadon ; sed êar mi estis rdo, kiu duone malfermij-is, Ia ridetanta kapeto de
tre atenta kaj diligenta, li estis tre kontenta pri mi kaj leksandra. Si estis aiískultinta Ia lecionon de sia patro
iom post iom farigis malpli nervema, tiel ke fine li fro- j tre entuziasmigis pro Ia rezultato. Si frapetadis ai
tadis aI si Ia manplatojn nur malofte. Ia manojn, kaj kaptante mian brakon, salte supreniris
Sur sego post mi kuâis violono, kiun mi jam rimarkis n mi Ia âtuparon.
enirante Ia studejon j mi tamen ne sciis, kial gi kuâas En Ia posttagmezo mi devis daiírigi mian studadon,
tie. Post proksimume unu horo da instruado Ia in- estis: mi devis ekzerci min en Ia skribarto, gílabado
struisto fermis Ia paperujon, enpoâigis Ia krajonojn kaj . ripeti sur Ia violono.
ekkaptis iolonon, Mi pensis, ke li intencas ludi sur La tagoj, kiuj sekvis, pasis por mi a ege, êar
gi, sed baldaii mi rimarkis, ke li volas instrui min pri Ia fine havis celon kaj tiun celon mi volis atingi kun
nomoj de Ia partoj, el kiuj gi konsistas. Mi farigis an- Ipo de miaj du instruantoj. Tago post tago pasis
koraü pli atenta 01 antaüe, kaj ni arnbaii estis tre kon- Ia sarna maniero. La nervema vireto, kies nomo,
tentaj pri Ia progresoj, kiujn mi faris. Nia studado fine el li diris aI mi, estis Maksimo Bjelski, êiutage venis
estis interrompata de Romeskaií. Enirante li montris urate Ia saman horon, pala, nervema kaj frotante ai
sian poâhorlogon kaj Ia instruisto ekstaris. Lia vizago 1 Ia manplatojn, kaj êiutage du horojn poste Romeskaií
(alitempe paleta) estis ruga pro streêeco, tiel ruga, ke evis horlogrnontrante diri, ke Ia du horoj estas pa-
mi miris pri tio. Romeskaií per gesto diris, ke mi restu intaj, êar alie Ia fervera, malgrasa vireto estus restinta
en Ia studejo kaj li malsupreniris Ia êtuparon. Lin sekvis tütan tagon por sin dediêi ai sia tasko, kaj forirante,
Ia instruisto, post kiam li faris por mi sian riverencon. 1 êiam estis tiel ruga pro streêeco, ke mi kompatis lin.
Mi lin trovis ne nur bonkora, kvankam ekstreme ner- amen âajnis, ke li tute ne estis kompatindulo, êar li
vema vireto, sed ankaü tre lerta instruisto, êar mi lernis iam kun vizago, kiu esprimis feliêon, premis ai mi Ia
multon dum Ia du horoi, en kiui li min instruis. non kaj malaperis post profunda riverenco, per kiu
9
130 131

li ne nur montris sian dankemon pro mia diligenteco, , post kiam mi eldiris ilin) multe tro multe de-
sed ankaii, ke li konsideris tnin, kvazaü mi estus granda ia de êiuj tiuj lingvoj. La vortojn s hi nv a t = lan-
eminentulo. , fõr = patro, m a ii r = patrino, b ks m = panta-
õ

Post tri monatoj mi lernis tiom de Ia rusa lingvo, I slop- = duonsuo,- h s = êtrumpo, sik = kaprino,
õ

ke mi komprenis preskaü êion, kion Maksimo Bjelski planko, põtje = infano kaj tiel plu, li retrovis
aI mi diris. Lia método instrui estis tia, ke mi nepre niu el Ia. lingvoj, kiujn li komparis kun Ia mia.
devis fari progresojn en Ia Iingvo. Kelkfoje âajnis aI sekve nur Ia ebleco, ke mi naskigis sur unu el
mi, li mem studadis pli multe 01 mi, por sin prepari uloj kuâantaj okcidente de Slesvigo, aü sur na
por ova leciono. Li posedis francan vortaron de La- I to, êar dum mia vojago mia êipo veliris laii D-
rouse kun multaj ilustrajoj, kaj kopiis por mi preskaü kaj Malmô. Sur Ia danaj insuloj oni pIejparte
êiujn ilustrajojn, aldonante rusajn klarigojn, por ke mi Ias dialektojn, li diris, kaj mia Iingvo estis tiel mal-
povu lerni kiel eble plej multe da vortoj. Tion li Ia aI ôiuj eüropaj lingvoj, ke gi sen dubo devus esti
trovis necesa, êar li ne komprenis Ia lingvon de miaj kto kaj eê dana dialekto.
gepatroj, kaj êar mi parolis nur tiun lingvon, restis aI Mi ankaii rakontis pri mia amiko Johano, kiu estis
li nur tiu sola rimedo: verki por mi vortareton. La plej nta aktoro de Hamburga teatro, kaj ke li estas Ia
malfacila parto de Ia lingvo, kiun mi devis lerni, estis viro, kiu scias Ia nomon de mia patro kaj de Ia
tamen Ia aliaj elementoj, precipe Ia adjektivoj, êar tiujn Ia, kie li pasigis monaton êe ni.
li ne povis prezenti pere de ilustrajoj aü, desegnajoj. Sinjoro Romeskaü petis mian instruiston, ke li sin
Post kiam mi kapablis iomete esprimi miajn pensojn u aI Ia eksterlandaj ambasadoroi por inforrnigi, êu
en Ia rusa Iingvo, Maksimo Bjelski demandis min pri digis juna knabo el insuleto, sed êio estis vana.
miaj gepatroj, pri Ia loko de mia naskigo kaj pri êio, imo Bjelski tiam proprainiciate skribis en germana
kio koncernis miajn antaiiajn jarojn, por havigi al Romeskaü o aI Ia direktoroj de teatroj en lIamburgo por peti
Ia rimedojn malkovri, de kie mi venis, por, se eble, mojn riiate aI mia amiko Johano, sed post deko
retrovi miajn gepatrojn. Sed mi povis rakonti nur, ke tagoj li ricevis respondon, ke nenie en Ia urbo sin
mi naskígis sur "Ia Insulo", kies nomon mi neniam aüdis as aktoro nomata J ohano kaj ke en nenia teatro
eldiri, êar ni nomis gin "Insulo". Mi ne konis Ia no- nek estis tia aktoro, sed ke antaü kelka tempo en
mojn de miaj gepatroj, eê ne mian propran; mi ne sciis, urbo logis persono longkreska, nomata Johano, kiu
kiam mi naskigis kaj ai kiu lando apartenas Ia insulo de el statisto kunludadis en ke Ikaj teatrajoj kaj fine
mia naskigo, Maksimo Bjelski klopodis malkovri, kiun eksigata pro nedeca konduto dum prezentado
lingvon miaj gepatroj parolis aI mi, sed li malsukcesis Ia dramo lIamleto. En Ia tria akto, kie Ia mal-
malgraü sia granda kono pri multaj lingvoj. Mia lingvo liêa princo elparolis sian faman: êu esti a ii ne
laü lia opinio ne estis Ia franca, nek Ia germana, nek i, tiel staras Ia demando ... , Ia nomita statisto
Ia angla nek Ia holanda, êar Ia lingvo de mia Insulo atentante sian propran rolou, estis elpaâinta el post
. (li estis notinta multajn cl Ia vortoj de mia gepatra kuliso, kaj sin turnante al Hamlcto, li subite estis
9~
132
133
ekkriinta: - Kuragon, sinjoro Vajsvis, kuragon ; kuiru
vireto, kiun oni iam renkontis. Li
viajo pizojn kaj êio farigos bona! - Per tiuj neatenditaj
honoris sinjoron Rorneskaü, kiu estis, li aI mi diris,·
vortoj Ia rigardantoj tiel aplaiidadis kaj faris tiom da
plej fama violonisto de sia tempo. .
bruo, Ice Ia aktoro "Hamleto" neeble povis ludadi plue,
um unu el niaj promenadoj, ai kiu ne partoprenis
tiel ke li devis forlasi Ia scenejon. La re~isoro devis
I ksandra, mi parolis kun li pri Ia stranga maniero,
íari finon ai Ia sceno kaj malsuprenigi Ia kurtenon, La
kiu mi envenis en Ia domon de Romeskaü. .
statisto depost tiu vespero malaperis de Ia scenejo kaj
- Mi legis pri tio en Ia gaze to -, diris li, kaj li
trairinte ankoraü kelkajn tagojn llamburgon kiel pro-
kontis ai mi pri Ia morto de l' filo de Rorneskaü,
menanta reklamilo de granda magazeno de pretigitaj
I oni eslis trovinta min duone frostita en Ia dometo
vestoj, li estis forlasinta Ia urbon kiel maristo.
simo Bjelski estis tradukinta Ia respondon
Mak-
de Ia Harn-
r kiel Ia familio Rorneskaii de tiu tempo adoptis min
I sian propran filon en memoro ai Ia mortinto.
burga teatra direktoro en Ia rusan lingvon, kaj dum
- êu êio tio staris en gazeto: - demandis mio
sinjoro Rorneskaü legis Ia enhavon, mia instruisto farigis
- Jes, kaj ke Ia familio klopodas malkovri Ia nask-
tiel nervema kaj tiel nerveme frotadis aI si Ia manojn,
lokon kaj Ia g epatrojn de Ia knabo.
ke mi vere kompatis lin.
- êu iam ili malkovros gin:
Ni tre bedaiiris, ke provizore cstis neeble akiri in-
- Ni esperu -, li diris, frotante al si' Ia manojn,
formojn pri miaj gepatroj, sed ni esperis, ke Ia stranga
kaj verâajne viaj gepatroj, kiui perdis vin en tiu stranga
statisto - promenanla rekJamilo kaj maristo - iam
niero, revi dos vin -poste kiel famau artiston.
reapem por flankenâovi Ia nigran tukon, kiu tiel mistere
-,.... Kiel faman artiston? - mi demandis surprizite.
pendis antaü mia naskiga loko kaj antaii Ia nornoj de
- Jes -,li diris, rugigante kaj frotante ankoraü
mia parencaro.
orte Ia manojn, - sinjoro Rorneskaii diris al mi, ke vi
Intertempe Ia tagoj, semajnoj kaj monatoj pasis por
talentojn, kaj ke vi farigos fama violonisto. Vi
mi aCJrable; mia studado plaêis ai mi pli 01 vag-aclI CIl
en malmultaj monatoj pli da progresoj sur Ia
Ia mondo kiel cigano, aü serêkolekti ovojn sur Ia dunoj
ono 01 aliaj eu multaj jaroj. Vi ne konscias tion,
de mia Insulo, kaj ambaü miaj instruantoj estis koulentaj
pli poste vi spertos gin mem.
pri miaj progresoj. Mi studadis regule pli 01 dek horojn
La vire to vidis, ke mi tute ne scias, ke mi estas
êiutage kaj kiam Ia somero revenis, mi multfoje pro-
ntulo êar mi miris tiom pri tio, kion li diris, kaj
menadis kun Aleksandra kaj Maksimo Bjelski, dum kio
bite li' kaptis mian brakon, haltigis Ia promenadon
li êiam instruadis mia en Ia êiutaga konversacio. Genadis
j balbutis:
min tarnen, ke li êiam kondutis aI mi, kvazaü mi estus
- Precipe ne diru al sinjoro Romeskaü, ke mi
tre eminenla sinjoro. Cíufoje li nomis min "sinjoro
olis pri viaj talentoj.
Romeskaii", kvankam mi insiste petadis lin, nomi min
- Kial: - mi dernandis.
jafet êar mi deziris esti intima kun mia instruisto, kiu
- Ho -, li respondis, lasante mian brakon kaj
,estis' Ia plej bona, Ia plej sincera kaj modesta kaj sam-
enante plue, - eble li ne deziras, ke mi parolu
135
134

panis per Ia piano. Mi ne sciis, êu mi ludas
pri tio; eble li ne volas, ke vi konsciu pri viaj talen-
Uajn aii malfacilajn muzikajojn, êar rmaj progresoj
toj, êar alie li ja mem gin estus dirinla aI vi -, kaj
ebligis aI mi ludi preskaii êion, kion Romeskaü
rugigante pli multe, li nerveme frotadis aI si Ia manojn.
tis antaü mino La tiel nornata tekniko je mia muzi-
La bonkora vireto timis esti malagrabla ai sinjoro
Romeskaü, kies adoptiton li instruis. Mi trankviligis lin, tu te ne estis por mi malhelpajo, kaj Romeskaii
surprizita, ke mi preskaü sen peno venkis tekni-
promesante silenti pri tio, kion li estis konfidinta ai mi,
Jn malfacilajojn, kiuj al li mem estis prenintaj tiom
kaj êar li refoje froladis ai si Ia manojn, mi demandis:
__ Diru foje, sinjoro Bjelski, êu al vi estas tiom tudotempo. Kelkfoje li skuis Ia kapon dirante: -
tas nekompreneble! - kaj kredante, ke mi ne man-
malvarrne '
Ia arêon Iaii lia deziro, mi rigardis lin por ekscii
_ Ho ne! - li respondis, - lute ne, Ia vetero ja
mi pekis kontraii Ia teknikaj reguloj, sed tiam li
estas nun bona kaj lute ne malvarma.
tis, dirante: - Nur ludu plue, mia knabo,' vi baldaii
_ Kial do vi êiam tiel froladas aI vi Ia manojn? -
eros min mem -. Mi ne konsciis, ke rni ludadis
mi demandis; en mia naiveco mi ne sciis, ke li faris
skaií neriproêeble Ia plej malfacilajn kompoziciojn,
tion pro nervemeco.
er kiuj Romeskaü mem devis studadi longan tempon.
- êu mi êiam froladas ilin ' - li diris.
iaj fingroj kvazaü per si mem flugis super Ia kordoj
- Jes, vi faras; kial?
~. êion, kion mi ludis du- aü trifoje, mi sciis parkere.
_ Nu -, li respondis, - eble mi froladis ilin ;
1 multe tamen surprizis Rorneskaü Ia fantaziajoj,
tion mi faras senkonscie, êar mi estas iom nervema.
jn mi povis ludi; en tio, li diris, mi superas lin jam
- Kial vi estas nerverna?
longa tempo. Ankoraií neniam mi ludis antaü Ia
- Tia estas mia karaktero -, li respondis.
Jiko, êar Rorneskaii nur konsentus tion, post kiam
- Ne ofendigu, sinjoro Bjelski, êar mi dernandis
povus esti certa pri granda sukceso. êecstante,
gin -, mi diris, êar mi ekpentis pro mia scivoleco.
1 aiískultante koncertojn, mi spertis, ke Romeskaü
Li rigardis min kun surprizo.
konsiderata kiel granda, eê fama artisto; li estis
- Mi neniam ofendigos pro kio ajn, kion vi faros
varme aplaiidata, ricev's preskaii êiam girlandojn
aü diros aI mi -, respondis Ia vireto, - êar vi kondutas
Ia aiiskultantaro, sed multfoje lia rnuziko jam ne plaêis
je mi êiam tro aíable kaj tro amike. Ni promenadis
mio Kvankam mi estis juna knabo, mi konsciis, ke
plue; âajnis ai mi, ke li estis rakontonta, kial li estas
nkas io ai lia arto kaj ke mi mem ludus kelkajn
tiel nervema, sed li silentis. La kialon de lia stranga
uzikajojn tu te alie 01 li. Kiam mi ludadis, mi estis
nervemeco mi eksciis poste.
Tre mi gojis pri miaj talentoj, kaj post tiu prome-
azau Ia komponisto mem kaj sentis funde tion saman,
nado kun Bjelski mi pli 01 antaiie dediêis rnin ai mia n li sentis komponante sian muzikan verkon. Alek-
dra nur malofte kunludis antaü Ia publiko. Sia
violono, kaj mi rirnarkis, ke Romeskaü estis surprizita
pri miaj pli kaj pli grandigantaj progresoj en Ia muziko. tro opiniis prave, ke si ludas bonete, sed ke si ne
as sufiêan talenton por aperi antaü Ia publiko, al-
Vespere mi multfoie ludadis, dum Aleksandra min
136
137
menaü kiel soJludantino. Si komprenis tion kaj kon-
- Tamen Ia afisoj estas jam presitaj.
lentigis kunludi en koncertoj.
- Tio ne gravas, mia nomo estas Romeskau kaj
Iun vesperon Romeskaü studadis kompozicion, kion ankaii portas tiun nomon.
li devus solludi dum granda koncerto, en kiu parto-
Sed mi ne havas nigraju vestojn.
prenus aliaj famaj artistoj. Li ne cstis kontenta pri Mi pretigos ilin jam morgau.
sia ludomaniero kaj petis min ludi. Mi jam travidis Ia
Sed Ia publiko atenclos vin kaj ne mino
notojn kaj plene komprenis Ia gustan percepton de Ia
Silentu! - li di ris frapetante mian sultron,
kornponisto ; mi ankaii konsciis, Ice Romeskaü ne gin
ludos, kaj êar vi estas mia lernanto, ni ambaü estos
komprenis, sed tion mi ne kuragis eldiri. Mi prenis
. nur kontentaj, sed eê fieraj pro via unua publika
Ia violonon kaj ludis. Li aiiskultis gi Ia fino kaj cstis lIudado.
ravita. - Vi jam superas min! - li c1iris kaj kaptante
Aleksandra estis einirinta Ia ôarnbron dum nia inter-
Ia instrumenton, li refoje ludis ; sed sentante, ke li ne
olado; si estis ravita pro miaj estontaj laiiroj kaj
povas imiti mian ludadon, li jetis Ia arêon kaj eksidis, idis, ekkriante:
rigardante antaii sin kun sulkiginta frunto. Mi rig-ardis - Mi êeestos, êu ne, paêjo?
lin kaj timante, ke mi kaiizis ai li malgojon, mi kaptis - Kompreneble! - diris êia patro.
lian manon kaj diris:
La knabino kuris for por sciigi Ia por si gojigan
Vi ja nekoleras pro mi? vajon ai Ia patrino.
Li premis mian kapon ai sia brusto kaj ekkriis:
Mi volis pli funde studadi Ia luclotan muzikajon, sed
- Ho ne, mia knabo , sed mi konscias, ke ai mia
meskaü certigis ai mi, ke tio estas tute superflua.
ludado mankas multe tro multe. Vi ludis kvazaii vi
Jam Ia postan tagon Ia tajloro faris por mi Ia nigran
estus Ia' komponisto mem -, kaj atendante momenton,
mon, kiun mi devus surhavi dum mia unua kon-
dum kiu li pripensadis, li diris plue:
o. Tiun postan tagon je Ia ordin~ra horo venis
Mi ne ludos tion dum Ia koncerto, sed vi, Jafet!
imo Bjelski por plue instrui min pri Ia rusaj ver.
Mi ne kredis ai miaj oreloj kaj diris:
Mi jam sidis en mia studejo, kiarn li eniris ner-
êu mi ludos tion?
kiel kutime. Li donis ai mi sian manon, riveren-
Jes, vi!
kaj antaii 01 eksidi, flustris ai mi eu Ia orelou, fro-
Sed mi ne povoscios. t siajn manojn:
Vi povoscios, vi havas Ia bezonan talentõn por
Sinjoro Romeskaü, vi cio plcnumis vian promeson?
ludi tion, kaj 'Vi ludos. Kian promeson?
- Sed mi neniam antaiie ludis por Ia publiko.
Pri viaj talentoj. Vi ja memoras, ke mi parolis
- Iam vi ja devos ludi; nu, vi faros tion anstataii antaií kelkaj tagoj:
mi, kaj vi havos sukceson.
Ho, mi komprenas; sed jam ne estas nccese, ke
Sed mi neniam solludis por tiom cla homoj.
in plenurnu, êar sinjoro Rorneskaü mem diris ai
- Des pli granda estos Ia sukceso.
I rau, ke mi havas talentojn.
138 139

tu vere: li diris rugigante, dum li eksidis. lis instrui dum Ia leciono. Li tamen neniam priparolis,
Jes, kaj postmorgaü en Ia véspera koncerto mi eê neniam aludis Ia malfacilan taskon, kiun li propravole
solludos aníaii Ia publiko en Ia granda koncertejo. poslulis de si roem, sed agis, kvazaii tio estus nur lia
êu vere? - li diris. natura devo, lute ne pensante, ke Ia salajro, kiun li
Jes, kaj vi êeestos ankaii. ricevis por tiu laboro, estis eble dekfoje tro malalta.
êu mi!? Post du horoj Aleksand!a eniris kaj tio estis Ia signo,
Vi ekhavos enirbileton por du personoj -, kaj ke Ia kursohoro finigis. Sia palro ne venis post êiu
mi prezenlis aI li Ia invitajon. Li refoje estis frotonta leciono, êar li ne instruis plu ai roi ia muzikon, opini-
siajn manojn, sed êar li devis akcepti Ia bileton, li êi ante, ke mi né bezonas pluajn teknikajn kaj teoriajo
tiun fojon ne frotadis ilin. studojn en Ia muziko, se d ke mi mem povas ekzercadi
- Dankon, sinjoro Rorneskaii -, li diris, - mi êeestos mm.
kaj mia patrino akornpanos. min. Maksimo Bjelski iris for post sia kutima manpremo
- êu si kutimas akompani vin aI Ia teatro] - mi kaj riverenco. Frotante siajn manojn, li malsupreniris Ia
dem andis, âtuparon kun mia invitajo en Ia poso kaj ekâajnis ai mi, ke
- Pardonu aI mi, sinjoro Romeskaii ; mi neniam Ia vireto portis ankoraii Ia samajn nigrajn vestojn, en
iras tien. kiuj li sin prezentis êe mi, kiarn li aI mi 'estis dononta
Kial? Ia unuan lecionon, kaj Ia unuan fojon Ia ekpenso nas-
- Estas por· mi tro multekosla -, li malkaâe diris. kigis en mia kapo, ke mia instruisto estas malriêa vireto,
AI tio mi povis nenion respondi; mi sekve demandis kai mi decidis pensi pri rimedoj helpi ai li, se eble.
plue: . Aleksandra interrompis miajn pensadojn.
- êu vi âatas muzikon i - Via nova kostumo estas malsupre, - si diris, -
- Ho jes -, li diris, - mi tre gin âatas, samc kiel panjo deziras, ke vi tuj provalmetu gin. -, kaj por pli-
êiujn artojn. vigligi min, si kaptis mian brakon kaj ni malsupren-
- Nu, se mi povas fari aI vi plczuron, mi multfoje saltetis Ia êtuparon.
prezentos ai vi invitajon, êiu solludanto rajtas disdoni • Mi eksciis, ke Ia tajloro estis laborinta, 'preskau Ia
kelkajn, kaj vi faros ai mi honoron akcepti êiam unu tutan nokton por pretigi mian kostumon, kaj mi kom-
el miaj. patis Ia viron, kiu pro mi ne povis gui sian dumnoktan
- Tre volonte, sinjoro Rorneskaii -, li diris, kaj ripozon. Volonte mi estus sendinta aI li invitajon por
timante, ke estos tro malmodeste forbabili pli da tempo, Ia koncerto, por ke li povu admiri sian laboron, sed
li komencis instrui aI mi Ia rusajn verbojn. mi ne kuragis, Mi surmetis mian novan kostumon kaj
Nur poste, kiam mi funde posedis Ia rusan lingvon, rigardis min en Ia granda spegulo, kie mi povis vidi
mi eksciis, kiom da tempo Ia bona Bjelski bezonis por min de l'kapo gis Ia piedoj, kaj mi ekpensis pri miaj
prepari siajn lecionojn. Li verkis speciale por mi epatroj sur Ia Insulo kaj pri Johano, kiel ili mirus,
fabelojn, en kiuj li uzis nur tiujn verbojn, kiujn li vo- idante min tiel bele vestitan, êar Ia diferenco inter Ia
140 141

ovoserêaota bubo kaj J afet Romeskai:í estis grahdega. tenton de êiuj en lia proksimeco sidantaj homoj. Mul-
êiuj admiris mio, sed plej multe admiris min Ia mal- taj sin arnuzis pro lia stranga konduto kaj aliaj deziris,
iuna servistino, kiu okaze êeestis. Si rigardis mio kun ke li sidu malproksime, por ke li ne genu Ia tuj ko-
surprizo kaj sen dubo kornparis min 10m Ia mizera mencigontan muzikon. La timo, ke li genus, tamen estis
vagulo, kiun si vidis antai:í levar jaroj, kiam oni malpravigita, êar apenaii Ia muzikestro donis Ia signon
portis lin en Ia dornon, pala kiel Ia morto kaj tiel mal- de Ia komencígo, kiam Ivan plena je atento aiiskultis
seka kaj mal pura, ke li bezonis plenan funton da sapo kun ridetanta vizago, ne nur ne dirante unu solan vorton,
por purigi aI si lá korpo n, Pro ekmiro si levis Ia bro- ed ankaii .sidante tiel senmove, kvazaii li estus skulptita
vojn kaj Ia manojn, kaj kiam si eliris Ia êambron, mi ltâultra Iaüno.
aüdis âin diri: La unua numero de Ia programo, Ia uverturo de
- Kiu do ekpensus, ke el tiu malpura bubo elkres- "Vilhelmo TelI" pasis, kaj min trafis Ia bela violonêelo,
kis tiel belega junulo! kiu per trernetantai tonoj eligis Ia unuajn sonojn. Apenaii
Mi ridis, sed Ia. dirajo de Ia servistino flatis min. formortis Ia finalo, aplaiidado eksplodis en Ia salono
La vespero de Ia koncerto estis veninta. La muzik- kaj Ia skulptita altâultra faiino subite farigis tiel movig-
istoj sidis sur sia loko kaj mi sidis en ilia mezo. Mi ma kaj tiel alparolis ai siaj du kamaradoj, ke li denove
rigardis Ia aiiskultantaron por vidi, ki sidas sinjorino Ro- ltiris sur sin êiujn rigardojn.
meskaii kaj Maksimo Bjelski kun lia patrino. Mi ne Volonte mi estus forlasinta mian sidlokon dum mo-
serêis longe; ili havis tre bonan lokon, kaj mi mansa- mento, sed tio estis neebla, mi eê ne povis sciigi ai
lutis ilin. Mia instruisto estis pli nerverna 01 iam j li omeskaü, ke en Ia koncertejo estas persono, kiu eble
sciis, ke mi devos solludi SUl' mia violono kaj esperis, povus doni inforrnojn pri mia Insulo. Mi sekve restis
ke mia unua apero antaii Ia publiko estu granda sukceso. idanta kaj decidis atendi gis Ia paiizo, êar mi estis
La vireto, kiu sidis flanke de malgrasa proksimume ses- erta, ke viro, kiu kun tiom da atento aüskultis Ia mu-
dekjara sinjorino, kiu estis lia patrino, momenton inter- zikon, êeestus Ia tutan koncerton.
rompis Ia frotadon de siaj manoj, por montri aI sia pa- Du aliaj muzikajoj pasis kaj tiam venus laii Ia pro-
trino, kie mi sidas, La vire to surhavis refoje Ia saman ramo Ia -vico de Rorneskaií kun solIudo sur violono
malnovan kostumon, sed nun li portis gantojn, kaj êar êillj atendis ion belan, êar Romeskaü estis arnata
lia patrino estis vestita tre malnovmode, mi jam ne dubis aj fame konata artisto, Mia koro ekbatis, kiam Ro-
pri ilia malriêeco. Miaj rigardoj vagadis de ili aI aliaj meskaü ekstaris kaj alpaâis antaü Ia publikon. tiuj ri-
vizitantoj kaj subite kaj neatendite rui ekvidis en Ia ardis lin kun surprizo, êar li ne kunportis sian instru-
mezo de Ia koncertejo sur parteraj sidlokoj tri mariste enton. Anstataü ludi li sciigis aI Ia publiko, ke ne li
vestitajn virojn. Rigardante pli atente, mi rimarkis, ke ludos, sed ke Ia juna Jafet Romeskaü, lia adoptita filo
Ia plej malgranda el ili estas Ia kuiristo Ivan. Li arde j lernanto anstataiios lin. - Mi esperas -, li diris,
interparolis kun Ia du aliaj kaj faris tiom da gestoj per ke Ia publiko estu iom indulgema je Ia juna violo-
Ia longaj brakoi, ke li lute ne rimarkis, ke li vekis Ia I to -, sed li atendis samtempe, ke Ia talento de Ia

/
142 143

juna artisto, kiu per sia unua publika ludado komencis vokinte min: - Riverencu! - Sed mi ankoraü neniam
sian muzikan karieron, estas tia, ke neniu en Ia salono erencis, mi nur vidis Ia riverencojn de Maksimo
bedaiirus Ia anstataiíigon. j lski, sed neniam mi mem faris unu. Konsciante, ke
êiuj estis ekaiidintaj, en kiu mirakla maniero mi i dankis mian sukceson aI mia bonfaranto kaj instruanto
estis savata de certa morto en Ia tago, kiam Ia êerko n muziko, mi alpaâis ai li, ekkaptis lian manon, kon-
de Ia juna Romeskai:í estis portata aI mia "dometo", kaj êiuj ukis Iin antaü Ia publikon kaj faris Ia plej mallertan
sciis, ke Romeskai:í adoptis Ia junan fremdan knabon, verencon, kiu iam sur scenejo farigis.
sed neniu, aii preskaü neniu iam ekaiidis pri tio, ke li Kiam mi residigis sur mia sidloko, mi rigardis sin-
instruis al tiu knabo sian arton. Estis do memkompren- rinon Rorneskaü kaj Aleksandra, kaj mi vidis, ke ili
eble, ke êiuj kun streêita atento rigardis min, kiam mi rtoprenas mian feliêon; mi rigardis poste Maksimon
je êi tiu koncerto ekstaris por alpaâi al Ia antaüajo de j lski, kiu, mi kredas, Ia tutan vesperon ne perdis min
Ia scenejo. Zumado de miloj da flustrantaj voêoj trairis 1 Ia okuloj, Li estis tiel ruga pro nura entuziasmo
Ia salonon, sed kurage mi staris antai:í Ia publiko kaj j feliêa pro mi, ke lia vizago âajnis esti ruge kolorigita.
ekludis. La zurnado tuj eksilentis; êiuj aiiskultis, êar iam fine mi rigardis Ia kuiriston, li sidis ankoraii kiel
êiuj estis seivolaj. Mi tute ne atentis Ia aiiskultantaron ; mi ulptita altâultra faüno kaj tu te ne aplaüdis, mi de-
ludis, kvazaü mi starus en mia studejo. Min ne tuâus ndis ai mi, êu li eble estis rekoninta min kaj êu li
aplaiidoj de Ia publiko, êar mi tute ne estis ambicia; tis kaptita de tia surprizo pro Ia neatendita revido,
min nur tuâus, êu Rorneskaü estus kontenta pri mio li jam ne povis sin movi.
Estis ai mi, kvazaii neniu krom mi mem sin trovus en Apenai:í Ia orkestrestro demetis sian bastoneton post
Ia koncertejo ; neniun mi vidis, nenion mi aüdis krorn lasta numero de Ia programo antai:í Ia paüzo, kiam
Ia sonoj de mia violono. Mi ludis Ia muzikajon sen i ekstaris por serêi okazon, paroli kun mia amiko Ivan,
notoj antaii mi, êar ili estis a! mi superfluaj j mi ne be- d kiom ajn mi serêadis, nenie li estis trovebla. La
zonis ilin, ili staris en mia animo kaj mi redonis ilin, lokoj de Ia tri maristoj estis neokupitaj 'kaj Ia maristoj
kiel mi ilin sentis. Apenaii Ia finalo formortis, mi ri- tis for. Mi okule serêis en Ia apuda teatra trinkejo,
gardis Ia aúskultantaron kaj êiuj sidis antaü mi tiel sen- d tie estis sidantaj amase tiom da personoj, ke mi Ile
movaj, kvazaii ili atendus ian daiirigon ; Ia muzikajo dis Ivan kun liaj kamaradoj. Tial mi petis folieton da
tamen estis finIudita. Mi rigardis Romeskaü starantan pero êe Ia bufedo kaj skribis sur gi Ia jenon:
malproksime, lia vizagesprimo montris kontentecon, kaj - 1I..miko Ivan, atendu min post Ia koncerto êe Ia
mi estis Ieliêa ; tio sufiêis aI mi, kaj mi estis ironta ai rejo de Ia teatro, mi devos paroli kun vi -, kaj mi
mia sidloko, kiam Ia suiprizo de Ia aüskultantoj estis bskribis "Jafet". Tiun papereton mi metis sur lian sid-
pasinta. Post surprizo sekvis generala admiro, kaj longa kon en Ia teatra partero kaj petis al apude sidanta
tondra aplaiidado ekspIodis. Mi ne seiis, kiel konduti njoro, enrnanigi min Ietereton. al Ia plej malgranda
kaj refoje rigardis Romeskaü. La aplaüdado ne finigis. risto, post kiam li revenus el Ia promensalono. Post
.Kelkaj kriis: - Biz! ... Biz! - La orkestestro flustris, paüzo rni ankoraii unu fojon devis solludi kaj Ia suk-
144

80 estis Ia sama kiel post mia uuua soll ado. Kun
granda bukedo (miaj unuaj laiiroj] mi returnis min ai
mia sego. La maristoj tamen -ne revenis en Ia koncert-
ejon kaj tion mi tre bedaiiris, Mi jam en antaiiaj tagoj
estis pensinta viziti Ia patrinon de Ia kuiristo, sed nenie
mi povis retrovi Ia domon, kie mi konatigis kun si dum
mia unua promenado kun Ivan en Ia 111 bo, kaj ne ko-
Oka êapitro.
nante âian familian nomon, mi ne povis akiri informojn Isttas Ivan - Viva Ia brando! - )fi legal, te mi estas
pri êia logejo, nek pri si mem. to - Vojago eksterlanden - lU lavas bomBn viTon _
Kiam Ia koncerto estis finita, gesinjoroj Romeskai:í. sambejmano - La teruriga letero - La frotulo rakontas
etaiígaj boboJ kaj procentegisto - Respondo alIa terorira
kun Aleksandra kaj mi returais sin hejmen en kaleâo.
ro - Kion lIaksimo Bjelski volas aêetl per sia per-
Mezvoje okaze jetante rigardojn tra Ia veturila fenestro laborita .ono.
sur Ia lumigitajn stratojn, mi rimarkis du virojn, kiuj kun
peno iris sur Ia trotuaro, trenante inter si trian viron, La postan tagon mi aliris ai Ia haveno kaj serêis
kiu âajnis esti malsana, êar liaj kruroj ne kapablis porti tro Ia Granda". Gi kuâis ankrita proksimume cent
lin. Rigardinte pli atente, mi ekvidis, ke tiu tria viro trojn de Ia kajo. Mi luis boateton kaj kun helpo
estis mia amiko, Ia kuiristo. Mi haltigis Ia kaleâon kaj lerta remisto baldaii staris sur Ia âipo, kie mi tuj-
aliris aI Ia 'maristoj, sed kiorn ajn mi faris mian eblon vis Ia kuiriston en lia kuirejo. Li jam tute malebri-
paroligi Ia altâultrulon, li silentadis kiel fiâo, êar li estis kaj kuiradis, kvazaü li Ia pasintan tagon trinkis
trinkinta dum ·Ia paiizo tiom da akvosimila likvoro, ke nion krom pura akvo. La "fauno" tute resangigis
li ebriigis kaj eê tiagrade, ke li jam vidis kaj aiidis modestan pure vestitan kuiriston kun êapo pli blanka
nenion. Li rigardis rnin per siaj vitrecoj okuloj, kvazai:í. nego. Mi salutis lin, sed li min ne rekonis.
li estus idiotulo j lia êapo sidís malrekte sur liaj haroj - Ivan -, mi di ris, etendante ai li mian manon.
kaj verâajne estis falinta de lia,kapo, êar gi estis kot- - Mi estas Ivan, Ia kuiristo -, li diris, - sed mi
makulita j liaj pendantaj kaj trenigantaj kruroj estis n ne konas.
tiel longa], ke âajnis, kvazaü Ia maristoj trenus kun si ~ Rigardu min fikse, kaj vi rekonos mino
home vestitan orangutangon. Mi kompatis Ia viron, - l\1i rekonas -, li diris, - almenaü se min ne
sed ne povis helpi al li. Post kiam mi notis Ia nomon mpas miaj okuloj j vi estas Ia iuna violonisto, kiu ludis
de Ia âipo de Ia maristoj, mi reeniris Ia kaleâon por plue ií vespere eu Ia teatro.
rcveturi heimen. - Mi estas j sed ne kiel violonisto mi etendas aI
mian manon, sed kiel bona konato. êu vi vere ne
n rekonas>
- Sajnas aI mi, ke mi pli frue vidis tiujn trajtojn
okulojn li diris, sulkigante Ia frunton por pli
10
147

bone pripensadi, sed mi ne memoras, kie mi vidis j. Sed mr Juras, ke rm Jam neniam trinkos pli 01
ilin pli frue. u solan glaseton; jen mia mano -, li diris.
Li frapetis al si Ia frunton per Ia montra fingro, Mi rakontis per malmultaj vortoj miajn aventurojn
kvazaii tiu manparto helpus al lia memoro, sed gi ne ~ poste demandis, kiel sanas lia patrino.
helpis, êar post momento li sensulkigis Ia frunton kaj - Mirinde bone! - li diris, - hieraii posttagmeze
diris pIue: alportis al si preskaü tutan mian monon, êar se mi
Mi ne plu memoras. dus gin en mia poso, liam Ia polieanoj eltirus gin,
- êu vi ankaü ne me moras vian junan subkuiriston? . kiam mi trinkis mian lastan glaseton, kaj tiam si
- Mian sub ... !?.. pro Ia diablo!... êu vi us nenion.
estas ... ? Nu, tio ja estas neebla , Ia juna jafet ne ludis - Kial vi ne donas al si êion? - mi demandis.
- Ho, kia malsaga demando; tiam mi ja ne povus
violonon.
i por trinki unu solan glaseton kun Ia karnaradoj ;
- Sed estas eble, ke li lernis tion poste.
unu glaseton mi ja povas trinki, tia estas mia karaktero.
Ivan kaptis mian mauon, kiun mi ankoraü etendis
Mi demandis pri jafet,
al li, kaj li ekkriis:
jafetl r sed vi ja estas Jafet mem.
Dank' al Dio, gi estas li mem!... kaj kiel vi
- Mi aludas mian hundon.
sanas? - Vian hundon!?.. Ho, mi memoras, gi kuâis
Ho, tre bone ; sed post kiarn-Ia polieanoj kondukis rtinta sub tiu renversita kesto kaj ni jetis gin akvon.
vin en Ia malliberejon, mi travivis terurajn tagojn. - êll vi seias -, mi demandis plue, - êe kiu
Ivan aspektis subite tre gravmiena kaj diris: 10 vi trovis min Sttr Ia maro?
- Pardonu al mi, mia juna sinjoreto, ke mi tiam - Neniu sciis tion -, li respondis, - nek Ia kap-
tiel maIbone zorgis pri vi; sed tiam mi trinkis tro mult.e o, nek unu sola alia maristo sciis tion, eê ne Ia dok-
da brando. o. Ni kredis, ke via boato venis el unu el Ia hol-
- Same kiel hieraii vespere -, mi diris, j aii germanaj insuletoj, sed êar vi parolis nek hol-
- Vi estas prava, mi trinkis tro multe. Kiam mi nek germane, ni konjektis fine, ke vi falis el Ia
estas surâipe, mi neniam trinkas brandon, eê ne unu o -, kaj Ia kuiristo laüte ekridis.
solan glaseton; sed kiam mi eliras kun kamaradoj ... Mi ekvidis, ke mi ne staras sur Ia âipo, kies maristoj
nu, tiam mi ne povas ne trinki. êiam mi tiam diras i min sur Ia maro, kaj mi dernandis aI Ivan novaj-
al mi: Ivan, trinku nur unu solan glaseton da brando; pri Ia kapitano, pri Ia doktoro kaj pri Ia ceteraj
sed trinkinte gin, mi êiam diras plue: ... ankoraii unu istoj de lia antaiia âipo.
solan glaseton mi trinkos, kaj nenion plu: sed ho ve, êiuj fundiris -, li respondis.
post Ia dua glaseto mi jam ne povas kontraüstari mian êu ili fundiris!? - mi ekkriis.
propran volon, kaj mi trinkas Ia trian, kaj trinkinte Ia Jes, mia juna sinjoro, êiuj dronis; mi sola estis
trian, mi pensas, ke mi povas fortrinki eenton da glas-
148 14~

Kiel okazis tio? el argcntaj moneretoj, tiam Ia portanto, Ia serêota
Nu, post kiam Ia buboi jetis min tra tiu vitro, ga maristo, estas mia Johano.
mi devis pagi por nova, sed mi jam fortrinkis tutan - 1 u, mi petos ai êiuj longaj maristoj diri aI mi,
mian monon, tiel ke Ia policanoj kondukis min mal- ma horo estas ...
liberejon, kie mi restis plenan monaton. Dum tiu mon- Mi interrompis Ia kuiriston kaj diris:
ato mia kapitano ekvelveturis sen mi, kaj êar Ia âipo - Ne faru tion, êar kvankam Johano portas belan
pereis Ia tuta âipanaro fundiris kaj dronis ... , nur lvan non, Ia poâhorlogo mankas.
, . d
Ia kuiristo ne fundiris kun ili dank' aI liaj glasetoJ a - Nu bone, mi atentos nur Ia êenon -, li diris.
brando; sekve: Vivu Ia brando!! kaj li svingis siajn Mi ellasis lian manon, donis mian adreson kaj adiaii-
longajn brakojn. 1 lin.
Mi nun sciis, ke Ivan ne povas informi min pri La vesperon de tiu sarna tago Rorneskaü enmanigis
mia "Insulo·, kaj êar mi devis foriri, mi diris: i Ia jurnalon kaj fingre montris artikolon, subskrib-
- Nu Ivan ; salutu vian patrinon por mi kaj sanu bone. de "H. M." Tiu "H. M." estis severa kritikisto,
Ivan premis mian manon, dirante : artikoloj timigis eê Ia plej bonajn artistojn, êar li
- Mi goj as , ke mi falis tra tiu vitro, êar sen tio Igis neniun. Mi sciis, ke mi estas legonta kritik-
ni ambaii verâajne ne plu vivus. pri mia so1\udado, sed Ia literoj "H. M." jam ne
- Kial? mi demandis tute ne pripensante lian is min, êar Ia vizago ele Romeskaü trankviligis min
dirajon, üe, En tiu artikolo mi sciigi's, ke mi êiurilate
- fio! tio ja estas memkomprenebla. Sen miaj Ia plej lerta violonisto, kiu en Ia lastaj jaroj parto-
glasetoj mi estus returninta min kun vi ai Ia skuno nis Ia konccrtojn en Ia impcriestra teatro de Paters-
kaj ni estus dronintaj same kiel Ia aliaj ; sekve dank' O. Romeskaü ne estis jaluza ; sincere li gratulis
aI Ia glasetoj da brando mi vivas ankoraii, kaj vi farigis I certigante, ke mia famo estas Iondita.
fama violonisto . .. Nu, mia juna sinjoro -, kaj li forte e tiu tempo mi regule ludis antaü Ia publiko tutan
premis mian manon, - sanu bone ; vi faris aI mi grand- I kai Ia famo de mia talento disvastigis êiuloken.
an plezuron, êar vi ne forgesis min, kaj se iam mi povos i nun estis pasiginta kvin jaroin êe Ia familio Ro-
servi aI vi, mi faros mian eblon. ú kaj estis faranta artistan vojagon eksterlanden.
- Vi povos servi aI mi -, mi diris , ,- se iam vi skaii, lia edzino kaj Aleksanelra akampanus mino
renkontos tre Iongan mariston, nomitan Johano, parolu rzore mi kaiize de tio ne povus plu sekvi Ia kursojn de
tiam pri mi kaj se li memoros min, petu lin skribi ai imo Bjelski, kaj tion mi sciigis aI li. Estis por mi
mi, kie mi naskigis kaj kiel mi nomas mino da malagrablajo paroli pri tio aI mia instruisto, unue
La kuiristo suprentiris Ia brovojn kaj êultrojn, ekkriante : mi ankoraü ne lernis sufiêe Ia francan lingvon, kiun
- Sed kiel mi rekonos vian johanon? . .. Estas parte devus koni kiel artisto, êar mian gepatran
tiom multe da longaj maristoj. on, Ia rusan, neniu komprenas en eksteraj landoj; due
- Nur atentu lian horlogan êenon; se gi estas far- pozis, ke Bjelski, kiu estis laii mia opinio mal-

.••.
1.50 151

riêa, tre bezonus Ia salajron, kiun i ordinare ricevis por Jam semajnon p st mia forveturo el Patersburgo
siaj lecionoj. Mi tamen gojis, ke nia vojago daiirus nur ksimo Bjelski sendis al mi sian unuan skriban lecionou.
ses monatojn j post tiu tempo li ja tuj povus rekomenci I êiam estis admirinta lian fervorecon, sed pli 01 iam
Ia interrompitan kurson, precipe en Ia franca, kaj se I gin admiris, post I iam mi trarigardis lian unuan
necese, en aliaj lingvoj, nditan literaturajon kun Ia klarigaj notoj. La vire to
Semajnon antaii nia foriro mi rakontis aI li nian ndis al mi Ia duonon de Ia romano Romain Kalbri
inteneon. Li farigis tiel nervema, ke mi kore kompatis Hektoro Malot, kun tiom da skribitaj notoj, ke li
lin, sed por iom rekompenci aI li, mi elpensls mensog- zonis alrnenaii dek horojn por pretigi tiun lecionon.
eton, dirante, ke mi deziras daiirigadi liajn lecionojn Mi tuj skribis al li, ke mi havas malmultan tempon
skribe. Mi interkonsentis kun li, ke li sendu aI mi ro· miaj koncertoj) por funde studadi Ia lecionon, kaj
êiusemajne francan literaturajon kun klarigaj notoj, kiujn mi atendas Ia duan leteron nur post du monatoj.·
mi regule studadus, kaj lian salajron mi jam antaiie I 1 mi volis âparigi al li lian tempon. Post Ia dua
pagus al li. Komence li malakceptis tiun monon pro iono mi sciigis al li, ke aI mi mankas êiu tempo
nura modesteco, sed êar mi insistis, li fine cedis, esprim- J okazo por plue studadi, kaj ke mi ne atendos
ante sian koran dankon. La kompatinda vireto adiaiiis trian leteron. Li sendube ne kuragis persisti sian
nin kun pala vízago , kiu tre trafis min. Starante ligentecon kaj fervoron, êar Ia trian fojon mi ricevis
antaü ni por danki gesinjorojn Romeskaü pro êio, r Iian leteron, en kiu li esprimis sian dankon, esperante,
kion ili faris por li, li tiel terure balbutis kaj tiel nerv- mi baldaii reven,lla urbon por denove sekvi liain
eme frotadis aI si Ia manplatojn, ke fine Rorneskaü ek- âajn lecionojn. .p
kriis, frapante Jian âultron: Tamen ni ne tiel baldaii reiris Patersburgon, kiel mi
- Sufiêas, sinjoro Bjelski j ni êiuj komprenas, kion endis, êar mia ludado havis êie tiom da sukceso, ke
vi estas aI ni dironta. Ni dankas vin reciproke pro viaj okrastis Ia reirvojagon gis post ses aliaj monatoj. Fine
bonegaj lecionoj al mia adoptita filo, kaj "por esprimi * forestado dum plena jaro ni ekvojagis hejmen, kie
ne nur vorte, sed alimaniere nian dankon, ni petas jam atendis invitajo de Ia imperiestra teatro' por
vin, ke vi bonvolu akcepti êi tiun koverton, Rigardu en benefica koncerto. Provizore mi malakceptis,
Ia enhavon kiel nuran pruvon de nia estimo kaj danko. mi bezonis ripozon post mia streêa laboro.
Kiam li estis for, riverencinte kvar fojojn (ni estis Tagon antaii nia alveno en Patersburgo mi skribis
kvarope), Romeskaü diris al mi, ke li estis metinta en mia instruisto, petante lin veni al ni dum unu el Ia
tiun koverton tiom da mono, kiom Bjelski regule ricevis ~ sekvantaj tagoj por priparoli mian novan buâan
kiel salajron en ses monatoj, kai mi dankis lin el Ia dadon. Preskaii semajno pasis, sed Maksimo Bjelski
fundo de mia koro. kvankam ni jam estis kelkajn tagojn en Ia
Mia voiago estis, por tiel diri, triumfvojago. êie kie estis surprizitaj, êar êiam antaüe niaj petoj
mi ludis, mi estis aplaiidata kiel ankoraii preskaü neniu por li kiel ordonoj. Timante, ke li ne ricevis
antaii mio leteron, mi skribis alian, sed Bjelski ne aperis.
152 153

Mi estis skribonta trian, sed antaii 01 komenci, mi torjetis nsojn, mi iris plue. La morlintejo estis proksima
Ia plumon por tuj esplori, êu io eksterordinara okazis J v?le o.ev?le mi eni~i~ ~i? tra Ia nefermita barpordo,
al Ia vireto. ~Ji sciis, kie li logis, kiam ni Iorvojagis ~tu nu bom da fOJoJ trlS en Ia lastaj jaroj, êar Ia
eksterlanden, kaj direktis miajn paâojn al lia logejo. o~tmtejon mi vizitis ofte , gi ja rememorigis ai mi Ia
Post kiam mi sonorigis, aperis en Ia duone fermita I 1 strangan .a~eoturon .de mia vivo. Irante Iaii vojetoj
pordo grasa malgentile aspektanta viro. Mi demandis, ter Ia família tornbejo orneskaü kaj preter Ia
êu en êi tiu domo Iogas Maksimo Bjelski. nketo, sur kiu mi pasigis ajn noktajn horojn dum
Log is tie êi -, li respondis. iaj vagadoj, mi iom post iom a roksimigis alia dometo
êu logis? - mi:demandis. u ~stis iam .mia dormejo kaj kiun mi neniam pasi~
Jes, li foriris antaü semajno, post kiam lia patrino ríg ardante mternen. Ankaii nun mi rigardis internen
estis mortinta. d kun ekkrio de teruro kaj abomeno mi paâis posten.
êu lia patrino mortis !? .•. kaj kie li Iogas nun: I tamen tuj ekhaItis, rapidigis refoje antaiien tra Ia
Mi ne seias. rd.eto, kaj .elp?sigint~ "mian .tranêilon, detranêis korp0j),
êu li ne postlasis sian novan adrcson r kiu pendis VlTO. Car Ia interno de Ia dometo ciam
Li postlasis nur êuldoin, tis .o~bon~ lumigita de Ia suno, mi êe Ia unua ekrigardo
l\1i ekmiregis. vidis, kiu estas tiu viro, sed stranga antaiisento diris
êu -Maksimo Bjelski âuldas aI vi monon? mi, ke li estas Maksimo Bjelski. La viro estis
Jes, li foriris ne paginte du monatojn da lupago. dika, malgranda kaj nigre vestita, same kiel mia
Li foriris propravole r truisto. Liaj piedoj preskaii tuâis Ia sablon, tiel ke
Kiu vi estas, kiu estas tiel scivola pri li: sen peno povis tratranêi Ia kordon luj super Ia kapo
Lia amiko Romeskai:í. Ia pendiginto. Tiam faligante mian tranêilon mi
Ho, vere!? - diris pl ue Ia grasa viro, montranlc tis Ia memmortiginton en miaj brakoj kaj kusigis lin
vizagon iom pli negentilan ankoraü. Ia "sablan plankon. Lia vizago glilis laiílonge de Ia
- Kaj mi dezirus ekscii, êu li foriris propravole. kaj mi sentis, ke gi estas ankoraii varrneta; Ia korpo
- l\1i ne lin retenis, sed êar li jam ne pagis tiun n estis tiel malrigida, ke Ia g'enuoj fleksigis, kiam
lupagon por du monatoj, mi ne povis toleri lin pli longe ledoj tuâis Ia teron. La êapelo de Ia kornpatindulo
en mia êarnbreto, kaj aliulo luis gin. IS de lia kapo, kaj rigardante lin atente, mi rekonis
- Sekve, vi devigis lin foriri -, mi diris indigne. n instruiston. Mia koro kvazaii eksaltis en mian gorgon
Anstataii respondi, Ia grasulo jetferrnis Ia pordon eksciteco, sed mi kooseiis bone, kion mi farus.
antaü mia nazo kaj jen mi staris sur Ia strato ne sciante mi forigis 1a ânuron de lia kolo, sur kiu mi vidis
kion fari por iníormigi pri mia instruisto. Mi antaiisentis, tan strion; mi jam esJ.is malbutonumonta liao veâton,
ke Ia vireto pro malriêeco estis cedinta sian êambreton, gi estis tiel vasta kaj plena je faldoj, ke mi lasis
kaj timego ekkaptis min, ke li vérâajne sin trovas en kiel gi estis. Mi levis lian kapon, subtenis gin kaj
granda mizero. Kie serêi Iin? Enprofundiginte en dis Ia vireton dum momento, kai mi aüskultis, êu
154 155

ekstere iu alproksimigas por helpi aI mi, êar mi ne - Amiko Bje lski, aiiskultu: vi estas malsana kaj ne
sciis kiel agi plu en êi tiu terura cirkonstanco. Subite vas resti tie êi. Kie vi Iogas? . " l\1i kondukos vin
Ia de mi subtenata kapo rugigis, Ia sango tamen tuj jmen.
refluis kaj Bjelski aspektis ankoraü pli pala 01 antaiie, Li ridetis grimace kaj diris per malforta voêo:
Mi timis, ke jam li estas mortinta kaj ekploris pro kompato Mi ne havas plu hejmon.
kaj êagreno. Sajnis al mi tamen, ke li vivas, êar li - Kie vi do dormis Ia lastajn noktojn?
ne tute malvarmígis kiel mortinto. Mi atendis de nove - En êi tiu dometo -, li diris, kaj tria elspiro
momenton kaj ektuâis lian bruston por senti, êu lia koro Uris lian buâon.
batas j en tiu momento liaj okulharoj ekmovigis kaj je Mi ne plu aludis liajn mortigintojn, kredante lin de-
mia neesprimebla gojo mi vidis, ke li levas Ia okulojn. ranta, kiam li parolis pri Ia knaboj kaj Barazof· êar
Li do vivis; mi sekve ne venis tro malfrue. Levante nie "" Ia ~ortintejo mi estis vidinta personojn.' La
pli aIte lian korpon, mi klinis min super li kaj vidis, ornpatinda vire to ne povis tamen pasigi pluan nokton
ke li min rigardas. Tremeto trakuris lian manon, kiun r ê.i tiu .Ioko.' kaj êar li ne havis plu hejmon, restis
mi tents, kaj profunda longa elspiro eliris el lia buâo. I "" n~nta .nm.edo, krom konduki lin ai miaj gc-
Mi plorsinguItis pro gojo kaj benis Ia momenton, en doptLD~OJ, kaj mi demandis:
kiu mi estis Iorjetinta mian plumon por tuj aliri aI li. - Cu vi estas sufiêe forta par piediri?
Li rekonis min kaj malfermis Ia buâon por paroli, sec1 - Mi kredas ke jes, sed se' mi povus, mi ne kuragus
nur kelkaj nekompreneblaj sonoj trafis miajn orelojn. sur Ia stratoj.
- Kara amiko! - mi diris, - kion do vi faris!? Kial? - mi demandis, kredante ke refoje li de-
Dua elspiro eliris el lia buâo kaj malforte li flustris
Ili ... mortigis... mino • ~ro =. kolo j Ia homoj vidos, ke gin êirkaiias
Kiuj? - mi ekkriis. ga stno, kaj ili divenos, kion mi faris.
La netaügaj buboj . - . La strio preskaii forl'g'I'S', nur e k s t aru, apogu vin
êu buboj pendigis vin? r mia brako kaj ni iros kune.
Kaj Barazof - ... li flustris plue. Li klopodis levigi, tiam li diris :
Barazof? Mi timas, ke miaj kruroj estos tro malfortaj.
Li kapjesis kaj mi helpis aI li eksidi, kornprenante Viaj kruroj? ... êll ili doloras vin>
nenion pri tiu êi misterplena krimo. Mi ne konis Ba- Ne, sed mi ne mangis dum tri tagoj kaj
zarof, sed estis aI mi enigmo, kiel homoj povus esti foj.e li ridetis grimace.
kapablaj mortigi Ia plej mildan kaj helpeman viron el ClI mi alportu mangajon? - mi demandis.
Ia urbo, kaj mi kredis, ke li deliras. Li sidis kelkan Li ne ~espondi.s, sed ~ovrante al si Ia vizagon arn-
tempon sin apogante kontraü mi kaj mi atendis, gis timane, 11 ekploris malIaute, dum lia korpo tremetadis
kiam liaj fortoj revenus. Fine li rekonsciigis tute, kaj azaii elektra fluo gin trakurus. '
mi diris: - Rekvietigu, mia amiko -, mi diris, - mi helpos aI
157
156
- Mi prornesas li diris, ekfrotante ai si Ia
Vi; mi devas lasi vin dum momento, sed revenos tuj
anplatojn.
kun veturilo por veturilkonduki vin ai mia domo.
Mi eliris Ia dometon kaj post kvarono da horo re-
- AI Ia domo de sinjoro Rorncskaii? .,. Sed kion
nis en veturilo. Duonan horon poste Ia veturilo
li ditos? ... Li jam faris por mi tro multe.
khaItis antaü nia domo. Aleksandra sidis êe Ia fenestro
- Vi tamen ne povos rcsti sur Ia strato aii cn tiu
aj turnis sin aI iu en Ia salono, kiun mi ne povis vidi.
êi konstruajeto -, mi diris, rigardante êirkaiie. Bjelski
iam si turnis Ia kapon ai mi, mi signodonis, ke si tuj
rimarkis ke mi rigardas Ia portilojn, kiuj staris apude alferrnu Ia pordon. Si malaperis kaj apenaü mi helpis
unu sur Ia alia kaj kiujn li estis uzinta por stari sufiêe
vireton el Ia veturilo, Ia pordo rnalfermigis, kaj
aIte por fiksi Ia kordon aI trabet?, jc .kill li. cstis pe?- ptante Bjelski sub Ia brako, mi kondukis lin en Ia
diginta sino Li gemadis refoje kaj ko~ns ~I SI I~ ok~lloJn oridoron, kie Aleksandra kaj âia patrino nin rigardis
per Ia manoj, kvazaii li hontus pro tio, kion li faris,
un vizagoj esprimantaj pli da demando] 01 mi povis
- Ho paírino, patrino! - li fluslris. spondi tie. Mi eniris kun Bjelski en Ia studejon de
M i estis kortuâita kaj diris : leksanc1ra, kaj si sekvis kun Ia patrino.
- Kuragon! ... mi ja volas helpi viu. - Alportu tuj lakton aii buljonon -, mi diris, sidi-
- Ho, li diris -, mi cstas tro mizcra; neniu povas nte Ia vireton sur Ia kanapo, - li mortas pro malsato.
helpi mino Mia adoptintino levis Ia manojn pro surprizo, sed
Kial? leksandra rapidis for kaj alportis lakton; Bjelski tamen
Barazof ne lasus min kvieta. tis tiel nervema kaj tiel hontis, ke li ne povis teni Ia
Kiu estas tiu Barazof? lason, kaj mi trinkigis lin kiel oni trinkigas infanon;
m mi kllsigis lin sur Ia kanapo kaj diris:
Li hezitis ; tiam li respondis kvazaii por eviti Ia veron:
- Nun retr.mkviligu kaj dormu mornenton, se vi
Mi rakontos poste ... 1I0 Dio, Dia!
vos, hodiai:í vespere ni parolos plue.
Mi pensis, ke li aludis Ia grasulo~,. kaj di~is pl~le:
Li signodonis, ke li sekrete volas ion c1iri aI mio
Ne malkvietigu pri Barazof; 1111Ja arangos tiun
I klinis min super li kaj li ftustris en mian orelon:
aferem por vi. Refoje lin ata~is tiu ~al11a kvazaii clektra
- Mi petas, ne parolu pri .... pri tio, kion mi faris.
cktuso, kaj momenton poste li flustris:
- Mi promesas, .... nun klopodu ekdormi.
- Mi âuldas tro multe, ... multe tr o multe ... ,
Refoje li premis mian manon kaj fermis Ia okulojn.
mi ja ne povus toleri, ke vi pagu .... ,. vi ja.m pagis aI
Longe ni lin rigardis. Fine ni eksidis kaj mi metis
mi tro multe ... -; tiam li ekkaptis nuan rnanon
manon sur mian buâon or komprenigi, ke neniu
kaj premis gin nervemc. . ..
rolu. Aleksandra rigarc1is demande jen Ia vireton,
~ Atendu tie êi momenton -, 1111diris, mi tuj
mio, sed mi silentis.
revenos kun veturilo, sed promesu ai mi, ke vi n.e re-
Kiam Bjelski dormis, mia adoptintino alproksimigis
foje ..... --, mi eksilentis, sed fingre montris Ia
Ia kanapo kaj rigardis Ia dorrnanton.
tratranêitan ânuron.
158 159

- Ho-o-o! - si ekkriis, - mi komprenas -, kaj si miris, kiaro li ekaiidis pri Ia buboj kaj pri Barazof. Li
montris Ia kolon de Ia vireto j Ia rugeta strio, farigis pripensadis, kaj tiam diris:
blua kaj gi pruvis klare tion, kio estis okazinta. - Eble li ne deliris, sed ni ne aludu ilin, li per si
Aleksandra tamen ne rimarkis gin j si staris tro Il\ .m ja rakontos êion. Tiu Barazof tamen ne estas lia
malproksime. Mi refoje metis mian manon sur mian 1111 into, sendube io mistera sin kaêas sub tio.
buâon kaj sinjorino Rorneskaü sternis tukon sur Ia korpon Je Ia oka horo Bjelski vekigis. Mi donis al li tason
de Ia vire to, tiel ke Ia strio estis nevidebla ; tiam si I buljono, kiun li trinkis sen mia helpo. Li sentis sin
eksidis denove. ulte pli bone kaj eksidis sur Ia kanapo. Mi flustris
- Kio do okazis? - fine dernandis Aleksandra. I li, ke Ia postsigno tute malaperis kaj li dankis mino
Mi respondis: - La luiganto forpelis lin, êar li ne povis Romeskaii nun aliris ai Ia kanapo kaj esprimis sian
plu pagi Ia lupagon, tiam li vagadis senhejme kaj sen daüron, êar li revidis lin en tia stato, kaj diris plue:
mono tra Ia' urbo gis kiam mi lin trovis. -. Mi ~am~n kredas, ke vi baldaii resanigos, sinjoro
- Kie? - demandis ambaü, I J lski, kaj mt petas vin fari al ni Ia plezuron esti nia
- En Ia clometo sur Ia enterigejo. to: Se vi refoje estos sufiêe forta por daiirigi viajn
Longa silento sekvis, tiam mi diris: ursojn kun ] afet, tiam vi povas restadi êe ni kiel lia
- Kaj mi promesis helpi ai li. tn truisto, êar jafet spertis, .ke ai lia kono mankas
Aleksandra rigardis pele sian patrinon kaj êi tiu diris: nkoraü multe. eu vi akceptas tiun proponon r
- Li restos tie êi. La vireto aspektis kiel iu, kiu ne kredas al siaj oreloj j
Romeskaü estis elirinta en Ia mateno j estis nun Ia t momento li diris kun voêo, kiu tremetis:
sepa horo en Ia vespero, kaj nun ni aiidis lin reveni. - eu tio ne estus tro malmodesta miaflanke, sinjoro r
Li eniris en Ia êambron, kie ni sidis mallaiite parolantaj. .- Tro malmodesta? ... Sed mia kara, oni povas
La sinjorino ekstaris kaj flustris ion ai li en Ia orelon. ti ankaii tro modesta. Vi instruos ai ]afet, kiu bezonas
Li tuj iris ai Ia kanapo, levis Ia tukon kaj rigardis ultajn lecionojn, kaj kiel rekompencon mi proponas
esplore Ia kolon de Ia vireto; tiam li diris, skuante Ia vi êambron en mia domo, kaj salajron. êill laboranto
kapon: ras sian salajron, estus do sensencajo paroli pri
- Mi ne vidas gin. lmodesteco, se vi akceptus gin -, kaj Romeskai:í
Mi alproksimigis kaj ekvidis, ke Ia strio tute malaperis, ndis ai li sian manon, kiun Ia vireto, interrompante
kaj mi gojis pro tio. frotadon de Ia siaj, ekpremis.
- Bonvolu ne paroli pri gi -, mi diris, rigardante tis nun decidite, ke Maksimo Bjelski restus êe ni,
lin pete. mi estis feliêa pro li.
e timu -, li rcspondis. Li eksidis apud rrn . postan matenon ni volis venigi Ia doktoron, sed
kaj roi rakontis detale êion, kio estis okazinta, nur ne 1 ki certigis, ke li sin sentas tre bone kaj ke li jam
parolante pri Ia maniero, en kiu mi savis Ia vivon de aman tagon dezirus komenci Ia kurson j sed Ia
Bjelski. Aleksandra ne devus tion ekscii. Romeskaií tre izago de Ia vireto kaj lia nervemeco montris SII-
160 161

fiêe klare, ke li bezonas ripozon, ne nur korpe, sed a gesinjoroj trovos, ke vi estas multe tro mo-
ankaii spirite. Romeskau diris, ke mia instruisto guo~ ta -, mi diris, kaj ili dez iras, ke vi tuj revenu kun
libertempon da du semajnoj, dum kiuj li devus ne studadi, n Ia salonon.
sed pasigi Ia tempon promenante kaj farante absolute asis kelkaj sernainoj kaj mia kurso jam rekomen-
nenion, kio povus lacigi lin. Ni estis rimarkintaj, ke Ia i.
nigra kostumo de Bjelski estis tiel el u.zita, ~e li ne p~vus Unu vesperon, kiam ni sidis kune en Ia salono, Ia
e1iri en gi. La tajloro venis, almezuris aI h novan gnzan istino eniris kun letero, kaj êar si ne povosciis legi,
vestajaron, kaj du tagojn poste Ia vireto prornenis kun nmaoigis gio al Romeskaü.
mi tra Ia stratoj de Patersburgo, kaj li aspektis, kvazaii - Por sinjoro Maksimo Bjelski -, li diris, leginte
li jus estus elpasinta el modobildaro. dreson.
En Ia vespero ni sidis kune en nia granda salono, La vireton kvazaii ektuâis elektra fluo j li farigis morte
sed Bjelski malestis. Ni pensis, ke li estis irinta en , liaj manoj tiel multe ektremis, ke li nur kun peno
sian êambron por arangi malgrandan aferon, kaj ke li 's akcepti Ia leteron. Kun surprizo ni rigardis lin,
baldaii revenos. Li tamen restis for kaj mi íris por li deâiris Ia koverton por elpreni Ia aI li adresitan
vidi kion li faras. Li sidis tre modeste en sia êambro ron. Li legis, Iasis fali Ia leteron kaj rigardis nin
êe ia fenestro kaj rigardis eksteren. Vidante min li nte:
- Jen vi havas!
tuj ekstaris.
_ Kial do vi ne venis ai di? - mi demandis. - Kio estas? - demandis Romeskaii.
Li rigardis min, kvazaii li tute ne komprenus mian Letero de Barazof -, li flustris. - Li.eltrovis mino
Kiu estas Barazof? - plue demandis Romeskaü.
demandon.
êu vi sentas viu nebone? - mi demandis plue. Negocisto.
_ Ho jes, eê lre bone -, li respondis. Negocisto!? .. Nenio krom tio? .
_ Kial do vi sidas tie êi tute sola? Kaj pruntedonisto -, li diris, preskaii rompante
Refoje li âajnis ne kornpreni min; ne respondante li . Ia manojn.
rigardis min demande kaj frotadis ai .si I~ manojn. . omeskaii signe ordonis al Aleksandra, forlasi Ia
_ Nu !: - mi diris, irante aI h kaj kaptante lian non, kaj kiam si estis for, li diris:
brakon, - vi devas pasigi Ia vesperon êe ni en Ia sa- Amiko Bjelski, pro nura modesteco vi kaâas antaü
lono; ni kune babilos kai poste mi ludos iom kun n, kio premadas vin jam longan tempon. Forjetu
vi tiun modestecon kaj konfidu al ni Ia sekretan
Aleksandra.
_ Sed, êu tio ne estas tro malmodesta, se ... non, kiu subfosas ne nur vian feliêon, sed ankaü
_ Ho ne, tio tu te ne estas tro mal modesta, sinjoro sanon. Vi scias, ke ni belpos aI vi kiel bonaj
Bjelski, vi ja estas kvazaü familiano kaj ne devas pasigi oj.
viajn vesperoin tutsola êe tiu fenestro. vireto ekbabilis kelkajn vortojn, kaj Romeskaü
_ Sed êu Ia gesinjoroj trovos ... frapetis al li Ia âultron kaj kuragigis lin, dirante:
11
162 1M
- Nu, do; estu viro, ne farigu tiel nervema, sed Li iris fot, vidante ke Ia lernantoj kondutas dece, sed
rakontu malkaâe kaj kviete tion, kio vin genas, kaj pri .:110 ve, apenaü li fermis post si Ia pordon, jen Ia fretado
tiu Bazarof. rekornencigis. La desegnajon Ia lernejestro estis for-
Maksimo Bjelski viâis al si Ia vizagon per Ia naztuko, viâinta kaj li malpermesis, ke oni refoje desegnu tian
nerveme enpoâigis Ia tukon, refoje eltiris gin, premis gin, ildon kun tia subskribo. La sekvantan matenon staris
kvazaií gi estus lia plej granda ma:lamiko, kaj rakontis, ur Ia nigra tubulo ne bildo, sed Ia vortoj : "La frotanto I 1l"
ekhaltante de tempo aI tempo. kun tri ekkripunktoj. Mi iris plendi ai Ia lernejestro, sed
- Kiam antaií kelkaj jaroj mortis mia patro, li lasis iam li venis, Ia vortoj estis malaperintaj, kaj êiuj knaboj
post si nur tiom da mono, kiom ni bezonis por pagi Ia ondutis dece. Du monatojn mi dejoris en tiu Iernejo,
koston de lia enterigo. Mi jus akiris oficon kiel instruisto ed Ia rietaiigaj buboj tiom turmentadis min, ke mi
en unu el Ia publikaj lernejoj de Ia urbo, kaj estis feliêa, reskaü frenezigis pro êagreno ...
ke mi povus subteni mian patrinon. Jam tre baldaii Ho, sinjoro Romeskaií, Ia knaboj ne estas malicaj,
tamen mi eksciis.ike mi en real o ne taügas kiel instruisto ; 'a ne estas ilia karaktero, sed ili estas senkompataj
mi estis iom nervema kaj mi ne povis estri Ia netaügajn ur por sin amuzadi, kaj tiu senkompatemeco preskaü
knabojn. Kelkaj knaboj en mia klaso estis bonaj kaj ortigis min ...
diligentaj kaj faris progresojn, sed aliaj estis malobeemaj Ho, sinjoro Romeskaií, se ili scius, kion ili faras,
kaj maldiligentuloj. Kiam mi admonis ilin, ili mokridis 10m turmentadi sian instruiston 1 I1i per sia turmentado
min pro mia nertremeco, kaj se mi volis puni ilin, ili ortigas Ia nervemajn instruistojn korpe kaj anime ...
insultis min kaj per tio mi farigis ankoraii pli nervema, Fine mi devis eksigi j mi ne povis estri Ia lernantojn,
kaj fine êiuj knaboj partoprenis turmentadi mino Sajnas aj se mi persistus resti ilia instruisto, tiam mi farigus
ai mi, ke mi jam en tiu tempo kelkfoje frotis ai mi ervmalsana. Sed mi devis subtenadi mian patrinon ~
Ia manojn, precipe kiam mi volis esti severa kontraü Ia i lokigis anoncon kiel privata instruisto, pensante, ke
Iernantoj ; kaj tion ili rimarkis. Por sin amuzi, unu el i povus estri unu aii du knabojn, eê turmentemajn.
ili en unu mateno estis desegninta mian portreton sur tertempe mi estis sen mono kaj Ia malmultaj lecionoj,
Ia nigra tabulo, kaj subo Ia desegnajo li estis skribinta ujn mi poste donis ai kelkaj lernantoj, ne sufiêis por
Ia vortojn: "Maksimo Bjelski, Ia frotulo". Mi farigis ia patrino kaj mi ...
tiel nervema, ke mi ne povis paroli kaj eliris Ia klason, Esperante trovi aliloke pli taügan por mi oficon, mi
sed revenis post duona horo. Reveninte, roi vidis, ke runteprenis cent rublojn de Barazof, promesante pagi
Ia knaboj sidis sur siaj benkoj kun serioza vizag«, sed usemajne unu rublon procente. Tiu mono tamen baldaií
êiuj frotadis ai si Ia manojn. Mi ekkoleris, admonis, is elspezita, kaj post tri monatoj mi duan fojon prunte-
sed miaj vortoj ne faris impresojn sur Ia sentaiiguloj. enis cent rublojn ; sed êar mi ne kapablis repagi Ia
1Ii kviete daürigis froti aI si Ia manojn, kaj mi foriris uajn cent rublojn. mi de tiu dua pruntepreno devis
por plendi aI Ia lernejestro. Li venis, sed apenaii i du rublojn êiusemajne, tiel ke Ia mono ankoraii
li estis en mia klaso , êiuj knaboj diligente skribis. rapide estis for 01 post Ia unua pruntepreno ... La
11*
164 165

trian fojon mt ms ai Barazof kaj denove prenis cent rub- - Restis al mi apenaii sufiêe por pagi Ia enterigon,
lojn, sed êiusemajne de post tiu tempo mi devis pagi . kiam mi revenis de Ia mortintejo, mia luiganto postulis
tri rublojn por Ia tuta pruntepreno. Kiam por Ia kvara i, ke mi tuj pagu aI li Ia lupagcn de kvin monatoj,
fojo mi petis lian helpon, li postulis de mi kvindek mi âuldis tion. Mi posedis tamen nenion plu kaj
rublojn kiel repagon de Ia jam prenita sumo, sekve mi dis Ia lastajn meblojn, eê Ia liton, sur kiu estis mor-
ricevis nur kvindek, sed mia âuldo plialtigis je cent. ta mia patrino, kaj donis ai mia luiganto êion, sed
Tiel êiam prunteprenante, mi fine âuldis ai li mil rublojn, dis ankoraií por du monatoj. Li forpelis min el mia
kvankam mi estis ricevinta nur sescent kvindek, kaj Ia breto . " Sen mono kaj sen hejmo mi vagadis tra
pagota rento estis tiel alta, ke mi devis vendi multajn urbo, ne sciante kion fari ... Milfoje mi pensis al vi,
meblojn kaj librojn por kontentigi mian helpanton ... erante ke vi revenu baldaii, por ke mi povu rekomenci
M.i trovigis en tiuj cirkonstancoj, kiam via filo farigis interrompitajn lecionojn kun via filo; sed vi ne ve-
mia lernanto... Dank' ai Dio, li estis tre fervora kaj . . . Mi pensis .pri liaj vagadoj kaj sentis, kiom da
êiam faris siao plej grandan eblon por lerni, kaj dank' ero li travivis antaii kelkaj jaroj .. , La nokto aI-
al lia karaktero li ne turmentis... sed helpis aI mi, simigis, kaj ne posedante hejmon por dormi, mi
kiam li ekvidis min nervema. " Li mem konsciis neniam e kiel via filo eniris.Ia dometon sur Ia mortintejo
kiel danka mi estis, êar se li estus estinta kiel preskaii r pasigi tie Ia nokton. Mi dormis tie dum du noktoj,
êiuj aliaj lernantoj, tiam mi ... , mi ... _ mi ne mangis, kaj almozpeti mi ne kuragis ...
. La vire to tiel nervernigis, ke li refoje devis haltigi Tial post Ia dua nokto mi ne forlasis plu Ia mor-
sian rakonton; post momento li rakontis plue: ejon kaj restis en Ia dometo por atendi mian morton ...
~ Pro Ia salajro, kiun mi ricevis tie êi, mi ne bezonis estis jam mortonta, sed feliêe via filo trovis kaj helpis
pruntepreni pli da mono, sed nur ' pagi regule mian . . . kaj . .. kaj mi estas tre danka , .. -
renton ... , kaj mi pagis multe, preskaü tiom, kiom mi Li eksilentis kaj ekpIoris.
prunteprenis entute, sed spite tion, Ia âuldo restis Ia La letero de Barazof kuâis ankoraü êe Ia piedoj de
sarna .. " Mi tamen povis modeste vivi kun mia patrino, lski. Romeskaií prenis gin de Ia planko, dirante:
sed. 1:.0 ve! . .. vi devis foriri eksterlanden , kaj kvankam - êu estas permesate, ke mi legu, kion tiu vampiro
VI malavare rekompencis miajn lecionojn, fine tu ta mia bis?
mono estis for pro grava malsano de mia patrino ... Bjelski kapj esis kaj diris:
La kuracisto postulis memkompreneble sian salajron; mi - Ho jes, sinjoro, memkompreneble.
devis aêeti medikamentojn, kíuj êiam estas multekostaj ; Romeskaü Iegis kaj estis indignata.
mi devis regule pagi aI Barazof kaj fine mortis mia kara Kion vi respondos ai li, sinjoro Bjelski?
patrino ... - - Mi ne scias, sinjoro; li postulas sian renton, kaj mi
Nervema grimaco glitis sur Ia vizago de Ia vireto, propraimpulse alportus gin, sed ...
êar li volis reteni Ia larmojn, kiuj jam aperis en liaj - Mi scias, kion vi ne kuragas eldiri; mi ankoraii ne
okuloj, kaj li rakontis plue : ai vi vian salajron. Mi antaüsentis, ke premadas
166 167

vin monaj malagrablaJoj j mi eê antaiividis, ke via pro- estia forigita. Rorneskaü ankoraii Ia saman vesperon
centegisto per si mem sin prezentus, sed êar vi ne estas . al mia instruisto Ia salajron, kiun li perlaboris dum
sufiêe energia kaj leuraga por kontraiistari tian vam- aataj semajnoj.
piron, mi vAolonte prenas sur min reguligi kun li vian _ Jen, amiko Bjelski -, diris .li, - jen vi havas ~or
konton . .. Cu vi konsentas? igi al vi êion, kion vi bezonas aii deziras, sed nen1a~
Ho jes; sed rni promesis, neniarn paroli ai kiu prunteprenu de procentegistoj, ili estas ankoraii pli
ajn pri Ia kondiêoj, laii kiuj li pruntedonis ai mio geraj 01 sentaügaj knaboj. . . ..
- Tiajn promesojn neniu bezonas plenumi; li mal- Bjelski dankis modeste kaj ekpripensis, fine li diris:
bonuzis vian mizeran situacion. _ Morgaü mi mendos belan krucon -. Ni lin ne
Rorneskaii senprokraste skribis Ia ienan letereton ai mprenis.
Barazof. - Por kiou fari! - demandis Romeskaü.
Mi konsideras sinjoron Maksimo Bjelski kiel Kaj Ia vireto respondis:
mian familianon; li konsentis, ke mi arangu êiujn _ Por starigi sur Ia tombo de miaj gepatroj.
liajn aferojn. Sekve de tio mi invitas vin al mi
morgaii antaii Ia tagmezo je Ia deka horo, por pri-
paroli kun vi en êeesto de polica inspektoro Ia
manieron, laii kiu vi pruntedonis monon aI sinjoro
Bjelski. Vi povos eviti Ia príparoladon, resendante ;
tuj Ia lastan suldodoleumenton (subskribitan de Sro B.)
per leio Ia sul do estos nuligita. Se vi nele konsentos
en tio, nele aperos êe mi Ia nomitan horon, tiam mi
persekutos vin laulege.
Atendante:
S. Romeskaü, -
La servistino forportis Ia leteron kaj revenis post
unu horo kun Ia respondo. Sinjoro Rorneskaii deâiris Ia
koverton kaj 'elprenis Ia lastan âuldan dokumenton de Ia
vireto k,.aj malgrandan leteron. Li legis:
- Ci kune mi resendas Ia de vi aluditan dokumen-
ton, Sinjoro Maksimo Bjelski êuldas ai mi plu nenion.
Kun estimo:
M. Barazof. -
De post Ia legado de tiuj linioj Ia vireto farigis alia
persono, Ia peza sargo,. kiu jam tiel longe turmentegis
169

rtompus Ia studadon, êar kvankam mi estis plen-
junulo (eble dekokjara) mi ne lernis ankoraii
multe, kiom aliaj junuloj samagaj kutime lernis,
1 artisto mi alrnenaii devus esti sufiêe instruita
ovadi min oportune êie, kien mia kariero min
Naiía Capitro. Mi do proponis, ke li min akompanu, kaj êar
hiam vidis fremdajn landojn, li kun gojo akceptis.
Maksimo Bjelski (arigas bieta - Mi iras kUDli HollUldujoD . ekvojagis kune Nederlandon kaj alvenis en Ia
- Fremia liDgTO, kiun mi kemprenas, sed ne parolas- O Haag en Ia monato Julio 1914 •
a
KurbauskoDcerto - Pri tri artistoj - Mi estas 81Irprizata
same kiel êiuj aliaj - La Daua êapitro ne 1101gas- Kelkaj Mi ne volas rakonti tion, kio okasi ai mi en tiu
ortej ai Ia Ieganto, tuj post mia alveno, êar ti De indas esti pri-
ata. Estis tamen io, kio 01' trafis, kaj tion mi devas
Post kiam Maksimo B~ ki estis senigita de Ia sargo, ti per malmultaj vort~
kiu dum tiom da tempo ptemegis lin, li farigis alia viro. Jam tuj kiam mi Ia unuan OjOD aüdis la holandan
Lin ne forlasis lia nervemeco, êar Ia vireto havis nerve- on, kio okazis en Oldenzaal, roi estis surprizata en
man karakteron, sed li forjetis iom post iom Ia strangan grado, ke tiu lingvo âajnis a1 mi tiu sama, kiun mi
kutimon de Ia frotado. Nur de tempo aI tempo, êe , kiam mia patrino legis al mi Ia rakontojn pri
eksterordinaraj okazoj, li senkonscie sin donis ai tiu kaj unu noktoj" kaj aliaj. Sed si same kiel êia
kutimo, sed monaton, post kiam li ricevis de Ia pro- parolis tute alian lingvon j sekve Ia holanda ne
centegisto Ia sciigon, ke li plu êuldas ai li nenion, li esti êia gepatra lingvo. Mi do supozis, ke si ie
farigis kvieta kaj feliêa viro, kiu estis kontenta je sia Holandujo lernis tiom de Ia holanda lingvo, kiom
sorto, kaj vivis nur por servadl aliajn personojn, precipe bezonas por legi kaj kompreni, ke si amis Ia lite-
min, êar mi savis lian vivon. Regule li instruis ai mi on holandan kaj tial legadis en tiu lingvo. Bjelski
kaj faris sian eblon, por ke mi povu sufiêe bone paroli certigis al mi, ke Ia lingvo, kiun miaj gepatroj
Ia francan lingvon. Sed kvankam mi Iacile lernis ling- mi parolis sur Ia Insulo, estas dialekto dana aií
vojn, mi lernis Ia francan nur teorie, kaj mi konsciis, mana. Mi do komprenis sufiêe bone Ia holandan
ke mi havus multan penon flue paroli en tiu lingvo. von, sed ne povis paroli gin, kaj Bjelski devis esti
Mi tamen persistadis. tradukisto kaj li uzis plej parte Ia germanan ling-
Jaron post kiam Maksimo Bjelski estis mia samhej- I kiun êiuj komprenis en Nederlando kaj multaj
mano, mi refoje deziris vojagi eksterlanden por doni liso Neniu tamen parolis Ia strangan dialekton de
koncertojn. Insulo.
Dum miaj unuaj eksterlandaj vojagoj mi vizitis mul- Per; miaj antaiíaj koncertoj mi perlaboris tiom da
tajn landojn, sed ne Holandujon. La ceio de Ia dua o, kiom mi bezonis por pasigi longan tempon en
vojago estis tiu lando. Mia instruisto tre bedaiiris, ke I kaj mi De volis tuj min ligi ai koncertejo. La

-
170 171

okazo por ligi min aI granda koncertejo tamen baldaii Di pli frue pro militaj dejoroj kaj Ia germana int
sin prezentis laii eksterordinara cirkonstanco. to devis alveni de internigejo sin trovanta en alia
Monaton post kiam ni estis en Haag, Ia Europa o, kaj Ia vagonaro estis alvenonta je Ia sesa kaj duono.
militego kornencigis. Rusujo partoprenis, kaj timante Aldona afiêo, kun sciigo, ke tria, nome Ia rusa vio-
ke mi devus plenumi mian servadon en Ia rusa armeo, nisto Jafet Romeskaü partoprenos kiel súlludanto en
mi decidis ne revojagi Rusujon, êar ne estante ruso koncerto, estis algluita aI Ia jam algluitaj afiêoj, kaj
mem, mi ne sentis en mia koro Ia devon batali por Ia naloj Ia antaiian matenon de Ia koncerto anoncis
rusa imperio. Krom tio, mi ne -atnis Ia militon, nek Ia n saman.
metion de soldato, kaj neniam íarigus heroo , sekve Unu horon antaii Ia kornencigo mi jam trovigis kun
mi restis provizore en mia nova patrujo por pacience Iski en Ia Kurhaiis, êar, se eble, mi deziris konatigi
atendi Ia iradon de Ia milito. Ankaii mi ekpensis ofte, o Ia du famaj artistoj antaii Ia koncerto.
ke eble mi estas germano, kaj neniu ja povus devigi Tamen Ia oka horo sonis : Ia unua kaj Ia dua numero
min, batali kontraü miaj propraj samlandanoj. Mi volis Ia programo pasis, sed Ia soIludistoj ne venis. êar
esti kaj resti neiitrala kaj en neiitrala lando. legramo ne sciigis' ilian forrestadon, êiuj esperis, ke
Kelkaj monatoj pasis. Ian vesperon mi legis sur baldaü venoso Plua numero pasis kaj jen venis du
publika afiâo, ke du fame konataj artistoj partoprenus legrarnoj, kiuj anoncis, ke Ia artistoj alvenos Ia dekan
kie1 solludantoj en koncerto en Kurhaiis. La artistojn ron, Estis jam Ia vico de Ia holanda artisto por
mi ne konis persone, sed jam multfoje mi aüdis kaj lludi, sed ôar li estis alvenonta nur post kvarona horo,
legis pri ili. Unu estis germana internigita militisto ; Ia I prenis lian lokon kaj ludis Ia de mi elektitajn nu-
alia estis holanda soldato. rojn, kiella programo anoncis ilin, nome: z.igeuner-
Tuj Ia ekpenso eniris mian kapon, Ice tria fame ko- eise von Pablo de Sarasate, Spanischer Tanz
nata artisto pligrandi'gus ankoraii Ia sukceson de Ia o Pablo de Sarasate kaj Spanische Simphonie
koncerto, kiu estus donata profite de Ia holanda "Ruga o Lalo.
Krucc". Mi estis laute aplaiidata kaj jus estis eksidonta inter
Bjelski kaj mi tuj iris al Ia Kurhaiis en Scheveningen muzikistoj, kiam eniris Ia germana kaj tuj post li Ia
por paroli kun la direktoro de tiu entrepreno. Kiam êi landa artistoj.
tiu direktoro aiidis mian nomon, li sen prokrasto per La aiiskultantaro, kiu jus finis sian aplaiidadon pro mia
telefono priparolis mian proponon kun Ia estraro de Ia dado, rimarkis ilin, same kiel mi ilin rimarkis.
"Ruga Kruco", kaj en duona horo oni decidis akcepti Mi estis ironta aI Ia artistoj por prezenti min, sed
min kiel kunlaboronton. tis staranta êe mia sego, kvazaii alnajlita sur Ia planko.
La koncerto estus arangata post tri tagoj. Mi tre Dum mia vivo mi multfoje estis surprizata, sed an-
gojis konatig] kun Ia du aliaj solludontoj, kiuj alvenus raii neniam tiagrade kiel nun... vidante tiujn du
horon antaii Ia kornencigo de Ia koncerto. Tio estis . tojn.
en realo malfrue, sed Ia holanda soldato ne povis Ni rigardis nin reciproke kaj êiuj rigardantoj en Ia
172

koncertejo rimarkis nian reciprokan surprizegon. Siavice
Ia aüskultantaro montris sian surprizon kaj persono post
persono ekstaris por pli oportune rigardi tiajn artistojn,
êar ili estis . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

êi tiu êapitro estos d aü r ig at a

Kelkaj paroIoj al Ia Ieganto.
Sendube Ia leganto partoprenus Ia generaIan sur- I
prizon, post kiam mi estus priskribinta Ia du alvenintajn
artistojn; sed li (Ia Ieganto) devas pacience atendi ...
Kiel verkisto de romano mi havas Ia rajton marâi
antaüen, paâon post poso, ekhalti kaj denove antaiieniri, Dua Parto
se mi volas, eê per Pasegoj de giganto. RiÍate ai tio
mi estas pli potenca 01 Ia tempo mem, kiu nur laütakte
seninterrompe antaüenpaêas, antaüenpaâis kaj "antauen-
La Trovito
paâados kun êiamaj egalaj paâetoj, ne havante Ia kapa-
blon deflankigi eê unu centimetron de Ia vojo, kiun gi
mern por si destinia,
Mi, kie1 verkisto, deflankigas de mia vojo tiom, kiorn
al mi plaêas, eê postenpaâas centjaron, se tion mi be-
zonas por mia rakonto.
êi tiun kapablon mi uzos tie êi, kaj faras returnan
saltegon, ne de centjaro, sed de dek-ok jaroj:
En êi tiu romano Ia êapitro alproksimigos iom pos t
iorn, en kiu Ia scivoIa leganto povos legi Ia daürigon
de Ia Unua Parto de mia rakonto, kiun mi pro gravaj
motivoj tiel subite :interrompis.

Fino de la Unua Parto.
Unua eapitro.
Igrauda vilageto - Fraiílino, ti. aukor '1 neniam paroHs,
dube 10 tranga êe Ia ina sebo - Sp cisto Pentman -
ometo, kiu nokte taj tage restas neâloslta .- La stranga
teto kaj kion gi enbavas - Klel pen as mutulinQ -- lU.
"j raras, post klftm "I trovls ,.trezoron".

Kiu neniam vizitis Ia vilageton Brej, geografie apar-
antan ai 1a vilago Warfum en Ia norda parto de Ia
anda provínco Groningen, tiu tute ne povas imagi,
iel petrinde bela estas tiu domareto.
Gi kuâas êe Ia makadama vojo, kondukanta de Ia
ilago Baflo al Warfum, kaj konsistas el nur dudeko da
ometoj, unu lernejo kaj bela malgranda pregejo kun
inta tureto.
Laülonge de tiu vojo, kiu iras tra Ia dornareto. sin
ovas rnallargaj longfosetoj •. super kiuj estas jetitaj ta-
uloj, utilantaj kiel pontetoj. Irante de Ia vojo trans
1 tabulojn, oni atingas Ja dometojn, kiuj staras apar-
igita] unu de alia, kaj êiun dometon êirkaiias legom-
ardeneto kun pirarboj.
En tiuj dometoj Iogas kamparanoj laborantaj êe Ia
êaj farmistoj, kies farmejoj kuâas tre malproksime de
vojo, tiel malproksime, ke oni ne vidas ilin pro Ia
taj arboj, kiuj ilin tu te êirkaiias,
Sablaj flankvojetoj, ankaü borderitaj de mallargaj
ngfosetoj, kondukas al tiuj farmejoj, kaj 'nur tie kaj
e êi staras izolita dometo, kvazaii jetita tien laiihazarde
e kaprica giganto, kiu per tio volis interrompi Ia unu-
176 177

iItoj en Brei Warfum kaj Uskvert, kaj Ia mutulino
tonecon de Ia riêaj kampoj, kie kreskaa aveno, sekalo,
sola en Ia izolita dometo ; Ia gefratoj lasis ai i Ia
hordeo, pizoj, terpomoj kaj aliaj kreskajoj, kiuj povas
heredajon de Ia patro , konsistantan cl tiu dorneto
prosperi nur en grasa fruktodona tero, kian oni vidas
en Ia nordo de Groningen. kelkaj mebloj. A
Eu unu el tiuj malmultaj izolitaj dometoj, proksime La dometo estas sim pia, mal alta kaj malnova. Gin
de bela kaj riêa farmejo, Iogas Rika, Ia "mutulino". êirkaiías hedero kovranta Ia kvar murojn tiel, ke
Ordinare oni nomas âin per Ia lasta norno, êar en ida~ nur Ia kvin fenestretojn kai Ia solan pordon.
Ia apudaj vilagoj, kien si kelkfoje iras por fari komisiojn taras' sur kampo apud sabia vojeto, kondukanta de
aü por viziti Ia gefratojn, estas multaj knabinoj kaj fraü- akadama vojo ai Ia farmejo, kie si servadas kiel
linoj nomataj Rika, sed neniu el ili estas surdmuta istino kaj kuiristino por Ia geservis j.
kiel êi, ' Enirante tra Ia sola pordo, antaü kiu kuêas strateto
kvadrataj plataj âtonoj, oni venas en koridoron, lumig-
Ofte Ia vilaganoj demandis unu Ia alian, kial Ia
de nur unu fenestreto. Eu tiu koridoro, ki'l estas
ftmutulino" en sia juneco ne iris urbon por vizitadi tie
vina parto de Ia konstruajeto, staras forptenebla
I~ lernejon de Ia surdmutuloj , kaj Ia respondo estis
aro, per kiu oni povas supreniri ai Ia subt entejo,
êl~m Ia a: La gepatroj de Rika estis tro malriêaj
vintre utilas por gardadi toríojn. Kontraü oridora
k~JAbezo is âin ~ro Ia junaj gefratoj; krom tio, Ia
streto estas p ordeto, tra kiu óni povas eniri Ia unu-
vtlaga estraro, konsistanta el obeema cedema vílagestro
êambron. Malferminte gin, oni vidas rekte antaii
kaj farmistoj, opiniis, ke tio estas tute superflua. Simpla
alnovmodan kamenkapuêon kaj Iajroloke , de kiu
servistino, tiel ili opiniis, ne bezonas lerni Ia skribarton
.
se tio kostas tiom da mono; sen tiu arto si ja perla-
' re pendas je longa' êeno kupra kaldro , êe kies
boras sufiêe por vivi, kaj Ia kaso de Ia vilago bezonas ko staras brilanta fajroprenilo. Flanke de Ia k me!'-
uêo, sed iorn pli malalte, estas du fenestrejoj. Ce
tro mu.lte por riparado de makadamaj vojoj, por pagi
Ia salajron de Ia instruistoj, de Ia policano, de Ia tom- dekstra endoma tabula vando oni "idas k pord-
;0; post Ia ut; mezaj sin trovas Ia Iito, post Ia u aliaj
bisto kaj cetere. Rika sekve n e vizitadis Ia Instituton
du srankoj, unu por vestoj, alia por mangilaro kaj
de. Ia surd.mutuloj kaj restadis hejme êe siaj gepatroj
eraj domaj necesajoj. Antaü êiu ârankpordc staras
kaj gefratoj. -
sego. êe Ia maldekstra muro, antaii Ia du fenestroj
R.ika estas tridekjara fraiilino, Siaj gepatroj, kiuj
trovas du pluaj segoj kaj inter Ia fenestroj pendas
ne vivas plu, havis multajn infanojn kaj laboradis sur
pli alte speguleto tiel malnova, ke oni nur kun peno
Ia kamparo de Ia mateno gis Ia vespero, kaj êar si estis
as vidi sin en gi, kaj antikva kolorita bildo, kiu
l~ ,Plej aga el Ia infanoj, si de vis gardadi kaj flegadi
zentas Ia filinojn de Faraono, trovantaj sur ilo Ia
srajn gefratojn. Tion si faras kun plezuro, êar si estas
bo.nk~ra kaj tre. aIJolas .infanojn. AUnue mortis Ia patrino, Moseon en naganta kesto.
fi Ia mezo de Ia kahelplanko staras kvadrata tablo
kaj kl~m. kelkajn jarojn poste si perdis Ia patron, Ia
geíratoj jarn servadis kiel servistoj kaj servistinoj êe lta per mg-a tuko.
12
Estas sornero kaj Ia kvina -b tiu klaso, laboradas Rika Ia mutulino, kies
La mutulino jus levigis, si n ni jus i' .
eliri, êar Ia sesan si devas esti A
ankam R a e, jvas horlogon, si neniam verns
melki Ia bovinojn. lfrue en Ia farmejon. Si mern estas kvazaii horlogo,
Klomp estas farmisto laü êiuj signifoj de tiu vorto. farante aütomate. Aütomate si yekigas êiam Ia
En Ia provinco Graningen, "farmisto" signifas ne nur oron en Ia mateno kaj aiitomate si êiam alvenas
"kamparano", sed ankaii "aroganta, fiera, preskaii êiam laboro, precize Ia sesan horon. Dek minutojn
malsprita homo", pensanta tamen, ke li estas tre spritega. Ia sesa si êiam eliras el sia dometo, kies solan
Kie ajn li estas, êu en sia farmejo, êu eu Ia vilago, n si ferrnas nur rigle, -êaT stelistoj neniam forprenis
ôu eu Ia urbo, êie li agas kaj kondutas, kvazaii li estus ~i âlosas ordinare nur unu e Ia sraoko', en kiu
hejme, kaj kvazaii li estus êefulo kaj eminentulo, kiu rdas kelkan monon, perlaboritan dum Ia jaroj post
rajtas ordonadi kaj komandadi. Fremduloj tamen havas mortis Ia patro, kaj de kiam si laboris en Ia
êe li nenion por ordoni kaj komandi, kaj eê ne eniras jo. f . A'

en lian êiutagan êambron. 1Ii restas en, Ia antaüêarnbro, iam si laüiras Ia sablan VOjct011 aI Ia arrnejo, sia
en Ia kuirejo aii eu la greuejo, se ili deziras paroli Ia aspektas kiel du blue pentritaj ab~:ujoj, ua~ su.r
farmiston, êar Ia familia êambro estas sanktejo, en kiun ia. Sub Ia malsupra aiitomate movigas Ia piedoj,
eniras nur alia farmisto all eminentaj personoj, kieJ êiam kovras pezaj lignoêuoj ~ êar lignosuoj o si
ekzemple Ia notário, Ia predikisto kaj Ia doktoro de Ia vintre kaj somere. Sur sla supra "abelujo" staras
vilago. a kufo. Aiitomate tiu stranga figuro de Ia mutulino
Klomp estas kiel preskaü êiuj farmistoj en Ia provinco ntaüen. Rika ne rigardas dekstren, nek maldekstren,
Croningen j eble li estas pli 'riêa 01 multaj el ili, sed ne posten, sed êiam antaüen, kvazaii nur rekte anta~
malpli araganta kaj fiera. Klomp opinias, ke li apartenas tus Ia ceIo, kiun si neniam devas perdi el Ia okuloj.
ai ia "nobela" klaso, nome al Ia "farmish klaso", aI iam âin renkontas sur Ia vojo konato, si aiitornate
Ia plej eminenta el êiuj klasoj, De Ia farmistoj (tiel li linas II11Ufojon, sec1 tre rapide por kiel eble plej
opinias) devenas êio, kio estas utila kaj necesa, kaj li repreni Ia antaiian tenigoo.
sekve êiuj nefarmistoj devas esti dankaj. ke Ia farmista ika ridetas nur malofte, sed kiam si ridetas, si
klaso ekzistas, êar sen farmistoj ja ne estus produktata as du vicojn de dentoj, pli blankaj 01 perloj.
greno, nek terpomoj, nek hordeo kaj tiel plu. Kion ta vizago estas bruniginta de Ia suno.
[laii Ia opinio de Klomp) farus Ia vilaganoj kaj Ia urb- n Ia vilagoj oni diras, ke si estas beleta fr~ulino~
anoj sen tiuj produktajoj: La bakisto ne povus baki 'gardante âin en Ia vizagon, oni ~e povas ~e nmar~l
panon, Ia bierfaristo ne povus fari bieron, Ia buêisto uajn okulojn, kiuj êiam brilas, kaj Ia plenajn .va~goJ~
ne povus buêi kaj la forgisto perlaborus tro malmulte, kavetoj. Sia mentono estas belforma, kaj car SI
se farmistoj De ekzistus j sekve: Ia farmista klaso estas belan nazon, neniu povas diri, ke si ne estas beleta. -
sen kontraiidiro Ia êefa el êiuj klasoj, kaj êe Klomp, haroj tamen faras strangan kontraston kun âia vizago j
12*
180 181

fakte ili estas blondaj, sed êar si tro ofte purigas dill buâo povoscias kompreni sin reciproke, kaj ankaü
per akvo, ili iom post iom perdis Ia naturan kolorou si jam ne miras, sed estas io alia, kio naskas
Rika neniam pensas pri tio, êu si estas bela .111 iron multfoje, nome ke homoj movas Ia lipojn kaj
melbela, êar tio aI si estas tute indiferenta. Kvietc I parolas kun aliaj homoj, kiuj estas en alia êambro.
iras jam dum jaroj sian kutiman vojon, kaj kviete si iro i tarnen konsciis, ke tia ínterkomprenigado okazas
gin plue tiel longe kiel si estos tia sarna laborem e organo, troviganta interne de Ia oreloj, êar êiuj
mutulino, kia âin konas êiuj vilaganoj, j, katoj kaj êevaIoj ekmovetas Ia orelojn,
Post kiam Ia melkado kaj aliaj Iaboroj okazis, Ril,., Ia homoj parolas ai ili. Kelkfoje si bedaiiris, ke
kelkfoje devas iri al Warfum por aêeti bezonajojn por 1.1 mankas tiu organo, sed jam ele longe si rezignaciis
farmistedzino. IQ kontentigis Ia penso, ke si povoscias kompreni
Ankaü êi tiun tagon post Ia meIkado si tien iras pr« JO movadojn de Ia buêo,
Ia sarna motivo. Laükutime si iras kun korbo pendant.i korbo nun estas plena kaj Rika Iorlasas Ia butikon
sur âia brako, kai ni volas sekvi sino Aütornate Ia du turni sin aI Ia Iarrnejo de Klomp kaj tuj poste Ia
"abelujoj" kun Ia blanka kufo iras antaiien kaj sin uoj tuâadas laiitakte Ia straton de Ia vilago, poste
m~vas supr~n .kaj malsupren laií tio, kieI Ia lignoâuoj kadaman vojon kaj fine Ia sablon de Ia f1ankvojeto
pasetas antauen. La malmultaj preterpasantoj êin salutas kanta al Ia farmejo.
gentile, kaj per sia kutíma rapida kapklino si respondas farrnisto Klomp okaze vidas alproksimigi Ia mutan
Ia salutojn. Post duona horo da tiu laiitakta, sed rápida tinon, kiu êe ôiu paâo -postlasas sian postsignon,
movado de Ia liguoâuoj sur Ia makadama vojo Ia nubeton el sablo, kiun âia lignoêuo jetas flanken.
mutulino atingas Ia vilagon kaj tuj sin direktas al Ia lomp, kiu rigardas Ia geservistojn kiel necesan
spicisto Pentman. Li staras post Ia butiko tablo ka] najon, kaj toleras ilin en sia domo kaj sur siaj
salutas, kiam si eniras. Laiikutim e si montras dum oj nur por laboradi, sfaras nun en Ia mezo de Ia
se~undo I~Ablankajn ~entojn j Ia kavetoj en Ia vangoj vojeto, kun Ia manoj en Ia poâoj.
pliprofundigas dum tiu sarna sekundo, kaj post Ia a mutulino preterpasas lin kun rapida kapklino, sed
rapida kapklino si metas Ia korbon sur Ia tablon. La ontrante Ia blankajn dentojn, êar si ne amas Ia
spicisto elprenas papereton kaj legas, kion bezonas Ia ton, sentante, ke li siaflanke tute ne estimas kaj
farmistedzino. . âatas sino Klomp resalutas kun preskaii nevidebla
Pli 01 milfoje Ia mutulino venis en êi tiun butikon sto, refoje enpoâigas Ia manon kaj ekrnarâas
~~j êiam I~ spicisto elprenis tian papereton kaj legint~ JD paâojn sur Ia vojeto. Tiam li iras trans tabulou,
gm, enmetís sukeron, sapon, oleon kaj cetere. La mutu uâas de Ia vojeto gis unu el Ia kampoj, kaj iras
lin? instink~e konscias, ke tia papereto kvazaií paro Ia. lue per longaj malgraciaj paêoj por esplori, êu
~~J ke Ia A.VI~Okomprenas Ia desegnajojn starantajn SUl tas en ..do, nome: êu Ia "necesa malbooojo"
gl, sed SI jam ne miras pri tio. Instinkte si ankaii nte laboras sur Ia kamparo. Intertempe li kalkulas,
konscias, ke êiuj homoj (nur ne si mem) per movadoj li perlaboros tiun someron per siaj fruktoj, tute
182 183
o Ao kiam antaü du tagooj
ne plu p ensante pri Ia mutulino, kiu eniras lian farmejuu rmita, kaj si ne f ermis glD,
por laburadi gis Ia vespero. - ia Ia êambron. o ne per vortoj,
. nsas pri tio laii sia maniero, o o
La liberajn horojn, kiuj restas ai Rika, si nzis \111I npe Aovidas iun eniri kaj ellri Ia
kudri siajn vestojn kaj triki siajn âtrumpojn ; tiel pasis pUI r imagoj. Enpense Sol 10 o , Kial oni emns
ed kiu eniris kaj e ITlS. oo. I
si jaro post jaro. Tiel pasas ankaii êi tiu somero I'." n, s A o pendantan sur a
11 o . . .
'rl'8~ Si kaptas Ia nngon, Ao id
alproksirnigas nova sezono kun novaj monatoj gis refou 'o' ~ E ense SI VI as
k o hezitas êu SI emros au ne. np o
venos Ia monato majo.
aJ I ~ambro kaj si ellasas Ia ringon, per kl~
En tiu monato êiuj servistoj kaj servistinoj gua non en a o o o ensas momenton kaj
tas levonta Ia nghlon, pnp ri ardi tra Ia
liberan semajnon kaj ordinare faras nenion krom amuzig.
lakoridoreton eksterdomen por S~okl" in
en Ia vilagaj trinkejoj aii en Ia urbo, kien ili iras por êu vere iu estas en Ia êambro. I mas SI
elspezi tiom da mono, ke post Ia sepa tago restas aI ili tro, o, kiu kovras Ia malsupran
nrigardi trans Ia vítrajon, d I tablo
preskaii nenio.
d Ia fenestro. Neniu enestas, se sur a I o
Rika neniam partoprenis ai tio, ôar si estas surdmuta; n b' e k steto LargAe Rika malfermas Ia oku ~]n
runa e . el âia buâo, SAo
I ne
tiunas,s car
si pasigas tiujn Iiberajn tagojn en sia dometo, purigante tranga sono e Iras \
0

'o o o
gin de Ia subtegmentejo gis Ia kahelplanko, kaj se resta f o malbonon sed estas ai SI emgm ,
kelkaj tagoj, si vizitas siajn fratojn kaj fratinojn, logantajn teto ne povas a~1 tO kaJo kio do enestas? ...
1 1a kesteto vems len... o
en Ia apudaj vilagojo . das õirkaüe por VI0dO A eble persono ie staras,
I, eu h
Refoje venis tia libera semajno, kaj purigínte sian ~~;ortis Ia kesteton, sed \a sabIa ~oje~~a:st~: s~:r;~:
dometon, si íris ai Uskvert, aI frato, kiu Iogas tie kun e kiel Ia kamparo. Enpense SI:'1. . o o
sia familio. Si foriris tien tu te ne âlosinte Ia pordon . o tis Ia kesteton por surpnzl sian servI~tlDon,
zmon, kiu enpor t Ia blankajn dentojn, Ia
de sia dometo, êar tiu pordo estas senserura; neniam . vidigante por momen o
oni forstelis ion el Ia dometo, kaj si tute ne pensas pri ~tulino forlasas Ia fenest~on bkaj eni~~s ~: r~~l~~t~~~
tio, ke êtelisto eniros por forpreni Ia meblojn dum êia I ingon de Ia cam ra por, b

malesto. turnas a r o A o I o o klaksonas sur Ia
o
kai per du longa] pasoj, ciuj . A L
Du tagojn poste, en Ia mateno si refoje forJasas sian V:s} I ]k si staras antaii Ia stranga surpnza]o. a
e. p an o, 1 najle- nek snurefermita, sed staras
fraton per returni sin aI sia dorncto. Aütomate kiel
vnlo ~ostas ne { o. arton de Ia enhavo, nome blank-
êiam si laiiiras Ia makadaman vojon de Uskvert aI 1, ke SI povas vidi P . sia lito kaj image vidas
Warfurn. En Warfum si aêetas lanon êe butikisto, kie I ' Rik ekpensas pn I .
to aJono o I oa o o <Yardesi forâovas ia kestkovrilono
si kutime ankaii aêetas aliajn bezonajojn por triki kaj
ov~jn 1~~kOV~IIO]~'01~G~\:11~~rte, ke gi falas sur Ia plankon.
kudri, kaj duonan horon poste si staras sur Ia âtona ubite SI pusas gl ki 'o er tio kaiizis sed rigardas
straseto antaii Ia pordo de sia dometo. Si malfermas i ne aiídas Ia bruon, iun SI p 'A tie
Jtin, levante Ia riglilon, eniras, trairas Ia koridoreton un large malfermitaj okuloj en Ia k~s~e~n, b~~: in-
gis Ia êambra pordo kaj subite ekhaltas. Tiu pordo A
usas, duone kovrita per tola tuko, minn e
184 185

fancto. Si nc kredas al siaj okuloj kaj staras momento» malfermas Ia buson kaj moveras Ia lipojn.
~~ard~~te Ia ,:surprizajon", ne sciante, kion pensi aií fali i I ke gi eligas sonojn, sed si ne ai:í.das ilin.
SI pallgas kaj Ia neatendita surprizo tiel ektuâas âin n gojas, ke Ia etulo ridas, kaj si premas ~in ai
ke si devas apogi sin kontraií Ia tablo, êar âiaj kruroj o dum larmoj rulas ai si sur Ia vangoJ pro
ektremas kaj tiu sarna stranga sono, kiun nur mutulo • :. Si pensas memore ai siaj gefratol, kiam ili
povas aiídigi, eliras refoje el êia gorgo, sed baldaii RI I malgrandaj kiel êi tiu ínfaneto. .. Si remeta~
regas sino La falanta kovrilo vekis Ia infaneton, kiu 10n en Ia kesteton, pretigas varmetan akvon kaj
nun per g-randaj brunaj okuloj rigardas Ia mutulinon. Ia vindotukon. Tion saman si faris pli 01 milfoje,
Rideto ludas sur Ia buâeto de Ia infano kiu kuâas tie Ia gefratoj estis suêinfanoj, k.aj si estas lertulino
kiel angeleto. ' laboro. La infano (si nun vidas) estas belforma
Strangaj pensoj kaj imagoj amasigas en Ia kapo de Rika. to. Si purigas lin kaj ekpensas pri vindotukoj,
. - Kiel venis tien tiu infano? .. Kial oni gin metis botei o kaj aliaj necesajoj kaj- p.ri tio, kion .si devAOS
tie sur Ia tablon:... Cu gi estas donaco?.. êu oni un Ia knabeto, kiu estas tiel bela kaj dolca.
venos por repreni gin? si vidas malriêajn gepatrojn kun multaj infanoj,
, La infano ridas kaj sen timo rigardas Ia mutulínon. multaj, ke ili ne sufiêe bone povas nutri êiujn,
Si forprenas Ia tolajon, metas gin flanke de Ia kesteto e Ri vidas plue, ke Ia patro metas êi tiun kna?eto~
kaj jen Ia infaneto estas simila aI Ia malgranda Moseo kesteton kaj alportas lin en âian dometon, car SI
en Ia kesteto sur Ia akvo de Nilo, Antaií Moseo staras lerta vartistino kaj havas sufiêan monon kaj tempon
belaj fraülinoj, belaj princinoj kun ventumiloj en Ia prizorgi Ia etulon,
mano, kaj ili estas prenontaj Moseon el Ia kesteto _ êu si devas gardi lin?
naganta sur Ia akvo inter Ia altaj kanoj, Antaií êi tiu iam si denove rigardis Ia knabeton, CI tiu ridas

bruna kesteto sur Ia tablo staras Ia mutnlino, kiu vole- [e kaj Rika sin klinas super li, kisas li.n kaj ekpensas:
nevole rigardas Ia bildon sur Ia muro, kaj ankaii si _ Mi gardos, flegos kaj mi amos 1111.
estas elprenonta sian Moseon. ed jen alia ekpenso :
- Kiel longe li kuâis en gi:... Si pripensas pri _ eu oni forprenos de si Ia etulon r. ,.
tio, =.subite alia ekpenso âin frapas .. i malkvietigas: oni propravole donacis a~ SI Ia
- Cu Ia infano soifas aii malsatas r . .. Eble ne, êar eton si volas gardi lin sekrete, por ke nemu povu
gi ne pioras, sed ridas. forpr~ni. Si ekstaras por serêi lokon, .kien si povas
1 bone meti Ia kesteton tiel, ke nernu de ekstere
~ êll gi estas pura kaj seka:
us vidi gin. Flanke de Ia kamenkapuêo estas su-
,. Ri~~ scias sperte, Ice multaj infanoj kelkfoje ne pioras, a 101m por starigi segon, kaj snr tiun seg-on si povus
«ram ili estas malsekaj, kvankam estas nccese, ke ili ti Ia kesteton, kiun si IIZ0S kiel lian liteton. Star-
cstu puraj kaj kUSII en sekaj vindotukoj.
nte Ia S ;'011 kU11 Ia kesteto tien, si eliras kaj rigardas
Si prenas Ia infanetou sur Ia brakon kaj ridas ai gi; Ia fenestroj por esplori, êu el tie enrigardanto povas
186 187

rimarki âian etulon. Si tuj reiras hejmen, turnas Ia dorsou kviete. Rika eliras, âlosas Ia pordon, ka} auto-
de Ia sego ai Ia fajroloko, pendigas tukon sur Ia apo sed rapide Ia du lignoêuoj disjetas Ia sablajn nu~-
gilon, kaj refoje eliras por esplore rigardi. Si esta , sur Ia vojeto, gis kiam si malaperas en Ia farme~o
kontenta, êar si vidas nur Ia tukon. Enirante Ia duan reni lakton. Tiun lakton si prenas en I~ laktejo
fojon, si estas kaptata de Ia ekpenso, ke oni povas forêteh te Ia plenan botelon kiun nemu povas
nposlgm '. k
A' -

A

Ia knabeton dum êia forestado kaj tuj si decidas havim • êar Ia plej malsupra a~elujo. estas AyeI lar~a, e
ai si seruron por êiam âlosi Ia pordon, kiam si deva ovus sen peno kaj nerimarkite kaâi sub gl dek
lasi Ia infanon sola. Sed tiun seruron si velas posedi
kieI eble plej baldai:í. Si metas Ia kesteton sur Ia liton, lojn. I '
eveninte hejmen, si prenas unu al~meto? e aru- A'

fermas Ia litopordojn kaj eliras por senprokraste aêeti ujo kaj metas gin sur Ia karnenkapuêon, car s~ vo-
Ia seruron, êar jam post kelkaj tagoj si regule deves poste pagi Ia prenitan lakt~n, ~aJ ne povo~cIant~
esti eksterdome por laboradi êe Klomp... Si eliras. aii skribi por noti Ia botelojn, SI post kelkaj tagoj
Ai:ítomate, sed pli rapide 01 alitempe, Ia lignosuoj lkulus per Ia alumetoj, kion si âuldos ai Klornp,
disjetas Ia, sablajn nubetojn kaj scivole Ia malmultaj i nun boligas iom da lakto por doni ai Ia knabeto,
homoj, kiujn si renkoutas survoje, rigardas posten ai Ia
m li vekigos. . ) .
mutulino kaj ekmiras pro Ia rapideco, kun kiu si kon- KViete si eksidas êe Ia kesteto, sen ~nterro~po n~
traii sia kutimo sin direktas aI Ia vilago. rdante Ia angeleton, kiun Ia sorto tiel subite kaj
Veninte tien, si iras ai forgisto kaj fingre montras tere lokis sur âian vojon,
seruron kun âlosilo kaj du ferajn krampojn. Si aêetas Siaj vangoj estas pli rug-aj 01 kutime ••. âiaj okuloj
iIin tuj pagante. Forlasinte Ia forgiston, kiu miras pro das pli hei e 01 iam antaue. v A mp I en..e SI admiras. IaA'
Ia tuja pagado, êar Klomp pagas nur unu fojon êiujare, lan estajon, kies patrino si volas esti kaj por. kiu SI
kion li "bezonis dum tiu tempo, Ia mutulino eniras buti- Ias laboradi gis kiam li farigos ~ela plenkreska Ju~ulo.
kon por aêeti botelon por suêinfano kaj aJiajn bezon- ki da pensadoj kaj imag oj atakas Ia mutulinonl
ajojn por Ia etulo. La butikisto kornence ne komprenas, o. 10m '1' A' L tro
ter ili estas nur unu, kiu maltrankvi Igas sm: a 1?a
kion si deziras, sed esplorrigardinte, si Iingre montras vus reveni por repostuli Ia kn.abeto~: SAed ~~ h re-
kion si volas aêeti, kaj Ia viro miras, êar Ia farmist- nas, si volas peti, ke li cedu .h~ ai ~.•' car SI povas
edzino ne havas infanojn; sed Rika ne atentas lian bori por li kaj prizorgi Iin, kaj ho~ .Sl volas. . A

miron kai post kapklino si forlasas Ia butikon
M·mu toi
OJ pasas ••. , horoj pasas kai .' Jam ekvespengas,
. .
Reveninte aI sia domo, si per Ia lignoêuo enbatas d Ia mutulino sidas kviete kun mterple~tttaJ mano) r
unu krampon en Ia pordokadron kaj Ia alian en Ia j atendas pacience por suêigi sian adopttton por Ia
pordon tiel, ke Ia kurbajoj preskai:í sin tuâas por trair-
nua fojo.
igi Ia seruron. Esplorinte poste, ke Ia krampoj sidas
fortike, si eniras kaj prenas Ia kesteton de Ia lito kaj
metas gin sur Ia segon êe Ia fajroloko. La knabeto
189

I povas komenci, kaj se, kelkfoje si ne tuj
n fari, kaj se ne komisioj estas farotaj, tiam
igardas sian mastrinon. Tiu bezonas nur unu
ton por diri, kie si povas trovi alian Iaboron.
krom Ia farmistedzino ordonas aI si, êar Ia aliajn
ulino tute ne atentas, eê ne Ia farmiston mem.
Dua êapitro. aI Ia farmistedzino volonte, êar êi tiu êiam
Kian larakteron havas surdmutulo' •
- Siojorino K/omp farigas sciv I ~ M
La gefarmistoj Klolllp mika. Rika sentas, ke âia mastrino âin kornpre-
- KI~mp - Straoga interparolad:~; d al~~vr~jo de ~injoriuo ~ âi komprenas reeiproke Ia mastrinon, por kiu,
plgas Ia pi,o de Ia pastro _ La . Q VIrIDOJ- K181 rom- zonus, si riskus sian vivon. Reeiproka intimeeo
interbatalo kaj stranga bauo ~ar;.eJt de Klom.p - Stranga mikeco unuigas tiujn du virínojn kaj pro tio Ia
. . le]a farmlstedzino re-
k netlgas Rika. lino (eê ne aIudante gin) restas en Ia sama farmejo,
aliaj servistinoj êiujare je fiksita tempo antaii Ia
La Pp~:J~k~:I~i~lj sutrdmlltuIoj havas Ia sarnan karaktewn, to majo devas esti redungataj.
a) es as tre senterna] I, b "
kaj serve maj 1'" " , por onaj traktadoj um keIkaj tagoj Ia edzino de Klomp rimarkis, ke
kai 'J' J Ia ,~IlI), kiuj slaflanke sin montras indlllrraJ' keIkfoje interrompis sian laboron, kaj ke si enpense
J arm ca) a 111, Kontraiíe ili t " I'>
personoj J' , T es as kapricaj kontraü rdas seneele antaii sin, dum rideto glitas sur âia
' ,,(lU), I, m mokas, turrrientetas, au malbone trak- to. Si rimarkis ankaii, ke Ia mutulino pli rapide
tas , ten a tiuj moI a toi
{ no) au malbontraktanto'
v
'I' , laiíkutime iras al sia dometo ne nur Ia tagmezon,
montras malse " ,, ) I 1 Slll
dif ,rvema), jen di agas kontrau ili laií ' _ ankaií vespere post Ia dumtaga laboro. 10 ekster-
iterenta manrero. m
La edzino de K I ki h inara sen ia dubo devas esti Ia kaiizo de tio, kaj
sin m t " omp, lU avas senteman karakteron virinoj estas seivoIaj, ankaü Ia mastrino de Rika
isti on ras ,elan~ kOI~patema kaj intima ai Ia muta ser~ tas tia, kaj si decidas spionadi Ia servistinon.
V,ISIDO, precipe car Llu ôi estas diligenta d
sian tempon f' ' ne per ante Pasis nun semajno, de kiam Ia mutulino adoptis Ia
eê s I" a:a~te, nernon, secl konstante laboradas faneton, kaj estas Ia deka en Ia mateno. La lignoêuoj
e a Ia) servrstínoj de tem I '
senbezone forJA e ti ian j; po a tempo trovas okazon 8 laütakte disjetas Ia sablajn nubetojn sur Ia vojeto
sian empon.
~ Ia duobla abelujo kun Ia blanka kufo sin direktas
Matene Rika kutime de Ia d kd ,.
iras al sia d _ e ua glS Ia unua horo idmove al Ia vilaga spieisto, êar Rika devas fari komi-
ost ki "oIDet~ j I:.' farmlstedzino lasas âin iri, êar jn. La mastrino êin sekvas per Ia okuloj, gis kiam
rempO~amkesl revenis, ~,I ~lZas tiel bone kaj diligente sian stranga figuro tute malaperis j tiam laiiirante Ia voj-
I b ". , nenlll el , el1l) se rvis istiIDO)." sm superas. Rika ton el sablo, si iras ai Ia dometo, kies pordo (kiel si
a orts jarn tiorn da jaroj êe Klom '
montri aI si ki ,. I J p, ke nenru bezonas am muItfoje vidis) estas êiam neferrnita. Kiel granda
okazinta Ia 'm~~~i SI (evas, fari. '~iam Ia melkado estas stas âia s..rprizo, kiam si vidas nun Ia pezan seruron,
1 no per SI mern eram seias, kiun novan iu aI si baras Ia enirejon de Ia dorneto. Sinjorino
190 191

Klomp ekkaptas, levas kaj ellasas Ia seruron, kiu kun , sed tuj malaperas. La rnutulino refoje sin
lauta bruo refalas sur Ia pordon. neniu staras êe Ia fenestro ekster Ia
- 10 mistera sin kaâas sub tio -, pensas sinjorino
Klomp kaj sin klinante super Ia vitrajo de Ia fenestro Eble nubo preteriris -, si pensas, kaj denove
f1anke de Ia pordo, Ri rigardas internen. Si neniam roas Ia suêantan infanon.
vizitis Ia Iogantinon, sekve si ne povas vidi, êu io sang- m li suêtrillkis gissate, si remelas lin en Ia kesteton,
igis en Ia sola êambreto , tamen si esplore rigardas êiu- kison sur Ia angelan vizagan kaj staras en kurba
loken, sed vidas nur unu tablon kaj kvar segojn, el ado, rigardante Ia etulon, gis kiam ãia dorso doloras~
kiuj unu estas kovrita per tuko. Nenio suspektinda tra- si turnas sin por eliri, êar esta k\'ar~na horo. anta~
fas âiajn okulojn, tamen io sendube sangigis aii okazis Sed ape naii Ia lignoêuoj klaketis kvarfoje SUl
en tiu êambro, êar alie ne estus neeese fermi Ia dom- UL • kt ta~
helplanko, si kun teruro ekhaltas, c.ar .re e. an
pordon per tiu seruro. La sinjorino êirkaüiras Ia dom- ras Ia farmistedzino, kiu kun pala vrzago, kiu •.es-
eton, rigardas tra êiuj fenestroj, sed rimarkas neoion as kompaton, surprizon kaj bedaiiron, baras aI SI Ia
eksterordinaran. Sia virina instinkto tamen eertigas aI
[on de Ia êambro.. ..
si, ke Ia mutulino ne sen kaiizo almetis tian seruron, erurekkrio eliras el inter Ia lipoj de Ia mutulino
Pripensante momenton, si foriras. . ngar
. d as. Neniu el ambaii
mastrino kaj servistino sm
Estas proksirnurne tagmezo, Ia sablaj nubetoj sin , kion pensi, nek kion ekfari. . •.
sekvas rapide sur Ia vojeto kaj Ia mutulino alproksim- La servistino timas, ke si perdes Ia mfa.non, car 0111
igas sian hejmon. Foriginte Ia seruron, si eniras, metas kovris lin ; Ia mastrino ekpensas, ke Ia ~nfano nask-
Ia korbon en Ia korirloron kaj alpaâas aI Ia tuke kov- en êi tiu dometo kaj teruraj Bankpensoj akom~anas
rita sego. Siaj brilantaj okuloj sin fiksas sur Ia knabeton, . kt on. S· i tamen ne kondamnas'. Ia mutulmon,
n k onje A

Li ridas kiel nur infano povas ridi .. La mutulino ne to si ja devas konsideri kiel naivan senkulpan kr.eltaJon.
aiidas gin, si vidas Ia ridadon kaj feliêe rigardas Ia La mastrino kiel unua rompas Ia mortan silenton,
malgrandan Moseon kun amo kaj emoeio. Si balhu- antan en Ia êambro kaj gemdiras:
tas kelkajn raiikajn kriojn, kiuj tamen ne timigas Ia _ H o Dio, knabino, kiçn vi faris!:.. ..
knabeton, êar li jam kutimis ai ili kaj seias, ke post La mutulino ne aiidas Ia parolojn, sed SI ~onsclas, ke
tiuj krioj sekvos Ia dolêa lakto. Post kiam si sufiêe mastrino jugas nejuste pri âia konduto .. S.I vo~as ko~-
longe guis Ia ridadon de Ia knabeto, si elprenas lin el igi ke Ia infano ne naskígis al si, kaj kiel h enventS
Ia kesteto, purigas Iin, almetas puran vindotukon, kaj ia~ dometon. Si fingre montras 1~seon. "" Ia en-
turninte Ia dorson de sia sego aI Ia pordo, si suêigas drig'ita bildo, prenas Ia kesteton, sta~lgas gm sur Ia
Ia infanon. Subite âajnas aI si, kvazaü nigreta ombro blon kaj faras gestojn por montri, ~e f~e~dulo
sin sovas sur Ia vando antaii si. Aliulo ne rimarkus
por 1
ti s Ia kesteton· tiam
,
si frapetas kelkajn fojojn pe:
d I k kvazaü
tion, sed surdmutuloj ri markas preskaii êion. Si sin montrofingro sur sian bruston, skua as a apon,
turnas, sed vidas nenion. Tuj poste Ia sama ombro
diri:
192 193

- Li -ne estas mia, mi trovis lin SUr Ia tablo en tiu Ita dometo. Si enprofundigas en pensojn. - eu
CI kesteto, same kiel tiuj virinoj sur Ia bildo trovas tiuu askis tiun infaneton? Sed tio ja estas neebIa; si
infanon en kesteto sur Ia akvo. havis interrilatojn kun viroj, kaj eê se si havus
La farmistedzino komprenas malbone Ia gestojn de I tojn, si estas honestulino . . .. Sed senhontufo
sia ~ervis~ino, si prenas Ia knabeton sur Ia brakon kaj delogi kaj trompi âin , tamen ankaii tio estas
admlr~s I~an belan kapeton kun Ia brunaj, preskaii nigr:lJ [na ..... ; Rika neniam malsanigis, alvenis êiutage
okuloj kaj samkoloraj haroj , tiam si metas lin sur siajn laboro kaj forrestis nur dum Ia libera semajno,
gen~oj~ I~aj pripensante Ia strangegan okazon, si rigarda: tiu semajno Ia knabeto jam de longe estis nas-
antau sin. ar li havas almenaii tri monalojn .... - Cento da
Rika staras senmove kaj pensas: DSOj trairas âian kapon, fine si diras 111 si:
- êu oni forprenos Iin de mi? - Tiam si tuâas Ia Sed ni ne povas êiam kaêi Ia infanou, Ia homoj
brakon de I~ sinjorino. êi tiu rigardas sino Rika refoj~ kseios pri tio .
frapetas ai SI Ia bruston komprenigante: - Li ne estas nte plue si atingas Ia domãreton kaj Ia pregejon
mia -; tiam si metas Ia fingron sur sian buâon, etendas I malaIta pinta turo. Gi staras meze de Ia alte lokita
brakon en Ia direkto de Ia farmejo kvazaii por diri, ke igejo inter tornboâtonoj kaj tombofostoj, indikantaj
Ia mastrino pri Ia infano ne parolu aI Klornp. La sin- mojn de Ia sub si ripozantaj mortintoj. Krucojn
j~rino, kiu bone konas sian edzon, decidas, ke si pre- ne vidas tie, êar Ia logantoj de Brej apartenas al Ia
vizore ne parolos aI li pri tio, êar li jam ne toIerus Ia stanta religio.
mutulinon en Ia farmejo, kiam li ekscius, ke si havas ost Ia enterigejo staras en bela gardeno Ia blanke
infanon, kaj si kapneas; tiam si ekstaras por foriri. ita domo de Ia predikisto. Mallarga vojeto iras de
Estas nun preskaii Ia unua horo, kaj Rika starigas Ia mbejo al Ia gardeno kaj Ia predikisto promenas tie
kesteton sur Ia segon flanke de Ia fajroloko, ekkaptas libro en Ia mano kaj longa argila tabakpipo en Ia
Ia korbon kaj sekvas sian mastrinon eksteren. Tie si Li estas viro de meza kresko, ankoraü fraiilo kaj
âlosas Ia pordon kaj kuratingas sur Ia vojeto Ia farmist- nigre vestita. Li havas nebelan aspekton, êar lia
~.dzinon, kiu direkt~s sia. paâojn al Brej. Haltigante upra makzelo staras tro ulte antaiien, sed por kaâi
SI~ per Ia brako, SI refoje fingre montras Ia farmejon malbelajon, li portas barbon, kiu kovras ne nur Ia
kaj frapetas al si Ia buâon. tonon gis Ia lipo, sed ankaii Ia vangojn. Lia barbo,
- Ne! - diras Ia sinjorino, kapskuante, - Ne! kiel liaj kraniharoj estas tute blankaj, êar li estas
.. mi ne parolos! sesdekjara viro. Li estas miopa, kaj rigardante per
Rika ridetas, rekvietigas kaj âiaj Iig noâuoj turnas Ia rizaj okuloj personojn, kun kiuj li parolas, li êiam
kalkanumojn al Ia mastrino, kiu iras plue al Ia domareto, igas Ia frunton, itnagante, ke tiam li pli klare povas
dum Ia mutulino rapidas al Ia farmejo.
Sinjorino Klomp durrre iras malrapide plue, pensante Jam tridek jarojn li Iogas ten Ia domareto Brej kaj
ke si do konjektis prave, ke io eksterordinara okazis en olonte íorlasus gin, êar ii kutimis aI gi kaj al Ia
13
194
195
blanka domo, kie li Iogas kun maljuna mastrumístín..
Coje li strabe rigardas âin kaj dum dekono da sek-
kaj juna servistino. Li konas êiujn homojn de Ia êirkau-
lia frunto sulkigas: tiam li tuâas per Ia pipo belan
ajo kaj Ia junajn li êiujn baptis. Kvankam li ne esta
, kiun íli jus estas preterpaâontaj, kaj li diras plue:
elokventa paroladisto (li kutimas legadi siajn predikojnj
oni tre êatas lin pro liaj bonaj moroj kaj pro Ia amika, Pro miaj rozoj mi esperas, ke miaj kaloj doloru
pre~kau .intima maniero,. per kiu li kondutas kun Ia Brej. aií pli multe, êar ili bezonas akvon .... , Ia rozoj
an?]. LI estas Ia konsilanto de êiuj kaj tre âatas, l«- kompreneble.
orn venas aI li por peti lian konsilon. sinjorino ne respondas, sed tusetas du aii tri foj-
Ekvidante virinon eniri Ia tombejon, li sulkigas Ia âajnas kvazaii kelkaj vortoj volas eliri el sia gorg'o,
frunton, prenas Ia pipon el Ia buâo kaj fikse rigardas ubite renkontas barilon; Ia tusetoj tamen ne forigas
sino Komence li ne povas distingi, kiu laiiiras Ia vojeton barilon kaj si promenas plue.
el konkoj, kiu êirkaiias Ia tombejon kaj Ia sulkoj pli- I1i nun estas en Ia mezo de Ia gard6no; rekte antaii
p~ofundiga9. ur ,post kiam Ia virino faris kelkain pali. trovas Ia nefermita pordo de Ia pastrejo, kaj Ia
ojn sur Ia aI Ia gardeno kondukanta vojeto, li kredas, rino alpaâas aI gi, dirante :
ke si estas sinjorino Klomp, kaj sulkigante Ia frunton - Pastro, mi bezonas vian konsilon.
plej eble profunde, li estas certa, ke si estas tiu sinjorino. apida rideto plilargigas Ia barbon de Ia predikisto,
- Estas neordinara tempo por promenado -, pensas li jam rimarkis, ke liaj miopaj okuloj divenis guste.
li, kaj sensulkiginte Ia frunton, li iras aI si renkonte kaj Ho, se mi povoscias doni gin, sinjorino, mi estos
salutas amike.
via dispono.
- Bonan tagon, pastro! - diras sinjorino Klomp Li pipe montras Ia nefermitan pordon kaj Ia sinjorino
kaj si plue Iaüiras Ia vojeton kondukantan aI Ia gardeno. eiras Ia sojlon. La pastro êin sekvas kaj ambaii staras
La pastro, por akornpani âin, devas sin turni; li in turnas Ia larga koridoro. La antaiiêarnbra pordo staras ankaii
I~aj ili promenas unu flauke de Ia alia. Strabe Ia pastro ferrnita, kaj denove Ia longa pipo montras aI Ia sin-
ng-ardas Ia sinjorinon kaj spite aI sia miopeco li rimarkas, 'no, ke Ri estas invitata eniri.
ke si venas por priparoli ion neordinaran, tarnen tuj ri. Si eniras kaj Ia trian fojon Ia pastro uzas sian pipon
g-ardante antaii sin, li diras .
•... nome por montri segon. Ambaü sidigas,
Bela vetem hodiaii, sinjorino.
Sinjorino Klomp rigardas esplore êirkaüe kaj Ia pastro,
Tre bela, pastro.
ate ai sia miopeco rimarkas, kion tio signifas. Li ek-
Eê pli bela 01 hieraü.
as kaj fermas Ia pordon kaj sidiginte denove, li diras :
Jes.
- Mi estas je via dispono, sinjorino Klomp .
.\li tarncn antaiisentas pluvon,
Cu vi antaiisentas tion ~ - Mi unue havas ion por inforrnigi, pastro .... hm!
• hm! . . . . . . . .. êu êiuj naskitaj infanoj devas esti
j es, miaj kaloj doloras, kaj tiam êiarn ekpluvos.
Ili prornenas plue. ribataj r
- Jen tre stranga demando -, pensas Ia pastro, kiu
196 \97

ne klare komprenas, kaj li respondas ai tiu stranga de in, kaj sin klinante antaiien tiel, ke Ia pipo tuâas
mando per Ia vortoj: ltron, li flustras .
. - Ko~prene?le mi enskribas êiujn naskitajn infan u unu el Ia filinoj de êi tiuj logantoj ?
ojn, post kiam mi baptis ilio. kaze mi rirnarkis, ke uou el ili havas tri- aii
natan iofaneton .... kiu ne estas enskribita.
. - J~s, memkompreneble, sed mi ne aludas Ia preg
ejan regístron, sed tiun de Ia k unum-estraro. Tri- aii kvarmonatan infanon!...... Kiam vi

. La p.as.tro ne povas ne sulkigi tre profunde Ia frunton
is tion?
Antaii duona horo.
k~j Ia sinjorino, rirnarkante Ia surprizon de Ia pastro
pastra vizago sangigis. La sulkoj sur lia frunto
diras plue: '
fundigis, kaj lia malsupra makzelo elstaras ankoraii
~ êu vi s~ias, post kiam da tagoj nove naskitaj in ulte 0\ kutime. La bona viro enprofundigas en
fanoj devas esti enskribataj?
jn, lia pino traboradas Ia blankajn harojn sur lia
- Post dudek levar horoj ..... sed ....
, kvazaii gi volas serêi sur Ia kranio la solvon de
es, p~s~ro:. mia demando estas iom stranga, sed
v ]
Igmo, kiu tiel subite okupas liajn meditojn.
anta~ 01 klarigi gtn, mi dezirus ekscii, êu malplenumo
Kiu do povas esti tiu knabino? - li demandas
de tiu devo estas lege punata.
I. Li kouas êiujn, vidas ilin preskaii êiutage, sed
~n realo, jes.
m li rimarkis ion suspektindan. Fine li flustras:
eu severe?
Kiu si estas?
Tio dependos de Ia motivoj de Ia malplenumo.
_ La mutulino.
S~pozu, pastro, ke malobeaoto ne scias ke tiu
Rika!? - La serêanta pipo jam ne serêas sur Ia
devo ekzistas, '
io inter Ia haroj de Ia pastro , sed falas ella mano de Ia
Sed, ni ja ne povas supozi, ke tiaj homoj sin trovas
tie êi. ternita viro, kaj kvar pecoj tintas sur Ia planko inter
iedoj de Ia du interparolantoj.
Tamen supozu momenton.
Pardonu -! diris Ia sinjorino, êar mi ekterurigis
Nu, tiaokaze Ia puno ne estus tre severa sed
Hl l ne kom..... . ... ,
Ho, tio ja ne estas grava .... gi estas nur argila
. - ~aj vi ne povas kornpreni, kial mi inforrnigas pri
o ',' .
tIO. ~I do devas paroli pli klare, sed antaüe vi permesu Sinjorino Klomp kolektas Ia pecojn kaj metas ilin
ke ~I :aru alian demandon:
v - Kion vi opinias pri I~ garde sur Ia tablon, tiam si atendas por ekaiidi, kion
fraiilinoj de nia domareto? os plue Ia pastro, sed li silentas ankoraii momenton,
- Ki.om mi .s~ias, êiuj estas honestaj kaj bonmoraj. li dirás:
- . MI samopinias, sed honestulino povas esti delog- _ Tamen, estas ja neeble, ke Ia infano estas âia,
ata kaj trompata . vidas âin preskaií êiutage.
La pastro metas Ia pipon sur Ia tablon, sed tuj re- _ Mi ankaii pensis tion, sed si havas infaneton, mi


f
198
199
gin vidis antaü duona horo -, kaj Ia sinjorino rakou t.1 . kiu malkovris
Ia infano kaj pri Ia mas t nno, 1j1
detale êion, kion si spertis en Ia dometo de Ia mutuliu..
• kaj si estas malkvieta. ,
La frunto de Ia pastro subite sensulkigas kaj riel 'I••
refoje plilargigas lian barbon ; tiam li diras: , kiu preskaü neniam sin o~u~as pn ,Ia buter-
pkaze pretenras 'Ia laktejon kaj ngardas internen.I
u, povas ja esti, ke si trovis Ia infanon.
- Sur Ia tabIo? markas ke êio ne marâas bone, êar unu el a
. laboras sed staras êe Ia laktobarelo, farante
- Jes, kial ne?.. Ia pordo, kiel vi diris, esn
O~J'~egardante' antaii sino Li restas staranta ekst~re
gis antaií kelkaj tagoj êiam nefermita, kaj nekonata pCI
spno eble eniris kaj postlasis Ia kesteton kun Ia infano .. nelas por VIidiI, eu , si eklaboros. ,La "mutultno
, seel nur mallongan tempon, êar ],en s~ elenove
Ciuokaze mi espIoros tion kaj parolos kun Ia vilagestro,
nion Klomp gojas, ke li venis kaj ke gust~ en
por ke Ia infano povu esti enskribata. Mi kIopoelos, kc
,'. marâas bone. Li eniras Ia laktejon,
laiíIega persekuto estos evitata. po CIO ne " 'r ,',
mutulino ne atentas lin , kun prernitaj IPO], SI
- Sed kiel trovi pruvojn, êu Ia infaneto estas âia
au ne? Rika ne povas paroli. êe Ia barelo 'farante nenion. Klornp s~aras kun
- Estos maIfacile; sed mi ekzamenos Ia kesteton, no], en Ia POSO] , i k a]' ne eltiras ilin, Fikse " ngarelantc"
eble gi havigos aI mi Ia fadenon, lati kiu mi povos eliri utulinon li paêas al si per kvar longa] peza~ paso];
cl êi tiu labirinto. ' r Ia I~lIbuto tu segas âin, Rika rigarda~ lin, sec
Sjnjorino Klomp gemas. Si kompatas Ia mutulinoll t iam tu te ne atentantc Ia f arrnisist on, s'I reprenas , ,
os e ] ,,' indigno
kaj estus tre feliêa ne nur, se Ia pastro pruvus, ke Ia antaüan sinteuadon. Klomp ruglgas pro , 1
infano estas trovito, sed ankaií, se Rika ne renkontus
'
minuton por VIidiI, êu si komeneos'f labori, sec '
maIagrabIajojn. te ke Ia tuâego restis sen rezulto, li Ia duan o~on
Si ekstaras, dankas Ia pastron kaj eliras. La pastro
tus~g as seel pli forte, La mutulino estas s~~pnzlta,
akompanas êin gis Ia makadama vojo , tiam li donas aI . ne k~mprenas, kion intencas Ia íarmisto. SI turnas
si Ia manon kaj post saIu to ili disiras; Ia pastro aI sia Ia dorson, sed ne eklaboras. ,
domo por pripensadi tiun strangan aferon kaj Ia sinjorino Du aliaj servistinoj, ankaii laborantaj en Ia la~~e]O,
iras aI Ia farmejo. altis por vidi tion, kio okazos, êar ili ~onas Ia mutu mon
,
selas, ke sAiobeas nur ai Ia mastrino. , , ,
----------
_ Eklaboru! - krias Klomp ai ili. La ~ervlstmo~
lntertempe Rika estas laboranta en Ia laktejo, Si as sed retenas kun peno mokan ridet;m, ~~ka tamer
staras nun êe alta laktobarelo, eI kiu si forigas Ia Jus obeas kaj Klomp por Ia tria. foj~ puse~as sin kub~tc~
faritan buteron. Per ambaü manoj si êerpas Ia nagantan
mutulino sin turnas ai li kaj mmaee ngar~asb I~ a~
buteron eI Ia barelo kaj metas gin en argilan poton. ton, kies kolero ekf'lamis, Li montras {li li e a
De tempo aI tempo si interrompas tiun laboron kaj staras
elon kaj krias: - Laboi li !
kun premitaj lipoj kaj rigardas sencele antaií sin, pens-

. , . Rika, anstataü obei, metas ambaü rnanojn sur siajn

. ...
200 ~Ol

koksojn kaj mokineitante rigardas Ia farmiston rekte til de sia servistino kaj refoje skuante Ia
Ia okulojn.
I duone riproêe, duone malgoje rigardas en Ia
. Sllbprernata rido eksonas post Klomp kaj Ia servistinoj d Ia mutulino. êi tiu ektremetas, falas sur Ia
SIO turnas por ne vidigi Ia mokantajn, ridantajn vizagojn kaj kaâante Ia vizagon sur Ia antaiituko de sia
. Klo~p fu:!ozigas tiagrade, Ice li jam ne povas regi laüte ekkriploras pro ekseiteco kaj nervemeeo.
SIO. LI clposlgas unu manon kaj batas Ia mutulinon sur 'korpo skuigas. La farmistedzino karesas ai ~i
Ia vangon.
n kaj levas âian vizagon, kiu banas en larrnoj.
Kun raiika terura ekkrio Ia batita kaptas apud si t iom Rika rekvietigas, fine ekstaras kaj ambaü
starantan balailon kaj puâas gi-n en Ia vizagon de Ia Ia laktejon, kie Ia du servistinoj purigas Ia kahel-
farmisto. Lia êapo defalas de lia kapo kaj laiitaj ridegoj n. I1iaj vizagoj estas ankoraii rugaj pro ridado.
de Ia servistinoj aiídigas post li. Li. nun elposigas Ia ke Ia mutulino atendas ordonojn nur de Ia
duan manon por refoje bati Ia mutulinon, sed êi tiu alte DO', sed ili ne estis atendintaj, kc si tiel kuragc
levas Ia balailon, kiu per mirinda rapideco tuj refalas 11 unu solan vangfrapon de Ia farmisto, tiom pli,
sur Ia kranion de êia atakanto. La farmisto kriegas kaj estas vera giganto kai dekfoje pli forta 01 Rika.
blasfemas kiel ebria homo kaj estas jetonta sin sur Ia 1111 gojo vidis, ke Ia farmisto, post kiam lia edzino
mutulinon, sed si kuras post Ia barelon. Klornp volas nrlukis Rika, foriris el Ia laktejo, eê ne rigardante
ekkapti êin, sed refoje Ia balailo sin levas. La farmisto i, kaj tiel malseka de Ia blanka bano, ke li lasis
sin kll~bigas por eviti Ia baton, sed faletas sur Ia glataj [n striojn da buterlakto post si ele Ia loko de
kahelo] de Ia laktejo; anstataü kapti Ia mutulinon, li 10 gis Ia antaiidorna pordo, tra kiu li malaperas
ka~tas Ia bareltabulojn, Ia barelo âanceligas, renversigas almeti sekajn vestojn. La servistinoj tine baltigas
kaj rulas sur Ia falintan farmiston, sur kiun surversigas idadojn. 1Ii scias.: ke Klomp, kiu en, realo estas
Ia tuta blanka enbavo de Ia barelo , Kiel fiâo en êlimajo kuragulo, jam ne revenos por esplori, êu êio marâas
Klomp .baraktas sur Ia planko. Li ekstaras kaj Ia buter- en Ia Iaktejo.
lakto fluadas el êiuj liaj vestoj. Li denove velas ataki
Ia. mut.uIinon, sed si staras antaii li kiel vundita tigrino ika reprenas sian laboron kaj Ia farmistedzino sin
kaj svmgadas Ia balailon kun tiom da lerteeo, ke Ia as aI Ia servistinoj por iníorrnigi pri Ia kaiizo de Ia
farrnisto ektimas kaj paâas posten. nga. bapto, kiun JUS ekhavis êia edzo kaj ili detale
Custe en tiu moffiento eniras Ia farmistedzino. D rakontas de Ia komeneo gis Ia fino.
Tuj divenante tion, kio okazis, êar si konas Ia - Mi ja konjektis, ke li âin batis -, si diris, kaj
karakterojn de ,Ia gebatalantoj, si iras kviete aI Rika, ante ke Rika laboras, si kviete iras alIa familia êambro,
skuas Ia kapon kiel signo de malaprobo kaj sen peno si trovas Klomp. Li almetis jam alian pantalonon
prenas Ia balailon, kiun si metas teren; tiam si kaptas . staras antaii Ia spegulo per kombi ai si Ia harojn
êian manon kaj sin direktas aI Ia apuda kuirejo. koraii maIsekajn pro Ia akvo, per kiu li purigis ilin,
Rika sekvas kiel âaíido. La farmistedzino prenas idante eniri sian edzinon, li iom hontas, sed êar lia
202 '- 203

fiereco estas vundita kaj li estas ankoraii en koler« o malkuraga por gin eksplodigi nun. Li iras sur
humoro, li diras kun voêo tremetanta: pojn, eble tie li renkontos laboriston, kiu same
- Mi forpelos tiun malbenitan mutulinon! ka ne laboras kaj li promesas aI si, ke li sur tiun
K viete sinjorino Klomp respondas: 110n libere ellasos sian gis nun retenitan koleron.
Vi ne rajtas forpeli sino ikaj piedoj malgracie paâon post paâo portas lin
êu mi ne rajtas}. .. Si spertos tion! dum Ia pezaj âuoj dispecigas Ia argilpecojn sur
Vi ne rajtas, êar vi êin batis. po, kvazaii êiu el tiuj pecoj kaâus en si surdmutan
Kiu diris tioa? . .. êu Ia servistinoj babilis aI VI 100n. Li rigardas êirkaiie, sed ... êio marâas bone,
Neniu bezonis elbabili tion; âia vango estis rugo! r Ia kampoj Ia laboristoj laboras diligente, kaj fine
pro Ia bato. rêi distradon, li saltas trans Ia foson sur Ia maka-
Klomp ektimetas kaj diras: vojon, kaj laiíiras gin gis Ia vilago, kie li en
- Mi tamen preskaii ne tuâis sino O trovas konsilon êe kelkaj gIasetoj da brando.
- Vi ne pensis pri tio, ke mano liel [orla kiel via, a dume laboradas sen interrompo, ne pro Ia Iar-
ciam tuâas tro forte. , kiu âin insultis, sed pro Ia .mildaj rigardoj de lia
- Sed si ne laboris kaj ne obeis, kiam mi ordonis
al si eklabori. ika sentas pli 01 iam antaiie, ke Klornp estas aroganta
Kiamaniere vi ordonisr diablo, kiu âin malamas, sed si ne timas lian malamon.
- Per mia kubuto. tas ankaü, ke Ia mastrino estas angelo, kiu korn-
- Vi ne rajtas tu si âin per Ia kubuto , VI estas , estimas kaj âatas êin, kaj helpos aI si ne nur
malprava, U tiu diablo, sed ankaü por protekti Ia iníaneton,
,. - Ho jes, kornpreneble, m i malpravis; nur virinoj liêa rideto naskigas sur êia vizago. La kavetoj en
eram pravas, eê se ili estas mizeraj servistinoj. goj dum momento pliprofundigas kaj jam ne pen-
- Mi neniam tuâas Rika, tamen si êiam obeas aI pri Ia survango, nek pri Ia farmisto, si enpense
~i; ne estas necese komandi ali tuâi âin per Ia kubuto, age vidas Ia knabeton en sia dometo, kaj si daiirigas
simpla rigardo sufiêas. laboron, feIiêa, ke Ia horo alproksimigas, kiam si
- Sekve mi ne rajtas ordoni geservistojn, aI kiuj rapidi hejmen por suêigi kaj varti lin.
mi pagas?
. - Memkompreneble vi rajtas komandi, secl ne puâantc
kaj batante. Estu de nun pli saga kaj jam ne okupu vin
kun servistinoj. Sen viaj komandoj Ia laboro marêas trc
bone en Ia Iaktejo.
. I~lomp almetas veâton, jakon kaj kaptante sian êapon,
I~ fonras murmurante, sed dirante nenion 'plu. Li hontas,
11 estas humiligita, tamen li bolas PfQ kolero, sed li
205

kas sian kafon, mangas sian buterpanon kaj de tempo
t mpo daürigas arangi Ia vestetojn. Fine Ia farmisto
ne povas regi sin kaj pro kolero enbuêigas grandao
00 da pano. Gi preskaii sufokas lin j li tusas per
J Iortoj kaj kiam fine li sukcesis engluti Ia pecegon,
Tria êapitro. stas ruga kiel êerizo. Li fintrinkas Ia tason da kafo
J montrante per Ia gazeto Ia vestetojn, kiujn lia ed-
Kiel mat~nmanglls Ia geedzoj Klomp - Vesteto por baptonto kunfaldas, li demandas:
_ Novaj vestoj - Rika entras kenstruajon, kle ~l êeestas
strangan por si eeremoníon - La viro, kíu tiras malsupren Kio estas tio?
snuregon - 1I0seo Landman kaj lia infaueco - La ;orgeno Vestetoj.
- 110800, ido de Orreo. Tion mi vidas ... , sed por kiu?
Por Moseo.
Kelkaj tagoj pasas kviete. Klomp, kiel êiuj Brejanoj
Por Ia trovito ' .. ' Hm! ... êu Ia mutulino mem
kai Warfumanoj ekaiidis pri Ia trovito de Ia surd-
povas prizorgi tiujn vestojn?
muta Rika. Kelkaj ne kredis, ke si trovis Ia infanon
_ Si povas, sed mi volas surprizi sino
kaj jam esploris inter si, kiu povus esti Ia patro de Ia
- Surprizi!?
knabeto. Kelkaj tamen, konantaj Ia mutulinon, kaj _ Jes, Ia infano havas sufiêajn vestojn, sed ili ne
kiuj âin vidis êiutage, kredas ai Ia vortoj de Ia pastro,
gas por Ia ceremonio.
per kies bonaj zorgoj Ia infano estis enskribata kiel
- Cerem~io!?
trovito, sub Ia nomo Moseo. Li elektis tiun nomon _ Moseo kornpreneble devas esti baptata kaj por
êar Ia knabeto, same kiel Moseo el Ia Biblio estis tro-
ceremonio li bezonas specialajn vestetojn.
vita en kesteto, kaj êar Ia mutulino, kiam' si laü sia
_ Nu! ... êu v i devas pretigi ilin?
maniero klarigis, kiel si trovis sian Moseon, de tempo _ Mi ne devas, sed plaêas aI mi pretigi ilin, êar
al tempo fingre montris Moseon sur Ia enkadrigita bildo.
ka ne komprenas, nek pri baptado, nek pri vestoj
Estas nun dimanêo kaj Ia oka horo en Ia mateno,
zonataj por tiu baptado.
La geedzoj Klomp sidas kune êe Ia tablo kaj maten-
_ êi tiu infano devas esti baptata!?
mangas. Li intertempe legas gazeton kaj si enverâas :..... Memkompreneble ' ... Ni Iogas en kristana vila-
kafon kaj pretigas kelkajn infanvestetojn. Klomp,
to, kie êiuj infanoj estas dece baptataj. Kial do oni
~angante grandajn pecojn da pano kun fromago, strabe
8 escepton kun Moseo?
ngardas trans Ia gazeton, kiun li tenas preskaii horizont- _ Jen io bela! ... êu Ia parencoj de Ia mutulino
ale antaii si, kaj ekvidas Ia vestetojn. Li konjektas, ke
povas zorgi pri gi?
ili estas por Ia infano de Rika, sed preskaü ne kuragas
_ Sendube ili povos, sed mi Ja povas ankaii, kaj
informigi pri tio. Li bolas pro retenata kolero, êar li
pastro petis al mi 2rangi êion.
malamas Ia mutulinon j kaj genas lin, ke lia edzino tiel
_ Hm! .. , bela afero!
sin interesas pri Ia trovito. Sinjorino Klornp kviete
206 207

Vi do ne kontraustaros? [orino .Klomp divenas facile, ke âia edzo prefere
Klomp, ne .respondante aI tiu demando, diras pita nun aI Ia pregejo, nome por eviti Rika, sed
Kiu certlgas, ke Ia gepatroj de Ia infano esta ne aludas tion. Silentante si prenas Ia vestetojn,
kristanoj? .. Oni diris en Ia vilago, ke li estas simil.i as, vestas sin pór eliri j tiam si diras aI Klornp :
al juda infano. Vi ja ne devas êeesti Ia baptadon.
- Eble li estas judo, sed tio ne malhelpas, MIII. Sed kion dirosla farmistoj, se mi malestosr I1i
taj judoj farigas kristanoj. Klomp ne kuragis iri pregejon pro Ia mutulino.
Povas ankaii esti, ke li estas turko. Lasu ilin paroli. .
- Turko!: Mi dezirus, ke tiu malbeninda mutulino estu êe
- Jes, turko... êiuj turkoj havas nigrajn harojn iabloj l
kaj nigrajn okulojn. injorino Klomp kapskuas, sed ne respondas ai tiu
- Tio ankaii ne malhelpas. Ciu povas farigi kris- o, êar si konas sian edzon kaj ne volas inciti lian
tano, eê turko. ron. Trankvile si do prenas Ia paketon kun Ia
Kaj kiam li devas esti baptata? toj sub Ia brakon kaj eliras.
- Horlian. a farmisto restas en Ia êambro; li staras kun dis-
- Hodiai:í!? gitaj kruroj, kiuj âajnas pli multe esti kruroj de ele-
Klomp forjetas Ia gazeton kaj kun surprizo li rigar- 01 de viro; li sin klinas kaj postrigardas âin tra
das sian edzinon. nestro.
- Hodiaii I? - li rediras Kial vi ne jam parolis I .iras aI Rika. Atinginte âian dometon, si rigardas
pri tio? Ia vitrajo de Ia fenestro kaj vidas, ke Ia. mutulino
- êar antaii kelkaj tagoj vi petis aI mi, ke mi jam gas Ia knabeton, Rika tamen tuj rimarkas Ia
neniam parolu pri Rika. trinon, êar si rigardas post sino Rideto ludas sur
Klomp ekprornenas tien kaj reen en Ia êambro. vizago kaj fingre montrante Ia pordon si petas Ia
Li pensas pri tio, ke li êiam iras pregejon dimanêe ne orinon aI si.
el religiaj motivoj, sed por pasigi parton de Ia por li La farmistedzino eniras kaj montras Ia paketon.
en~ig~j ~imanêoj. Se li ankaii nun iros, li sidos pres- ika levas Ia' brovojn supren kaj Ia kavetoj en siaj
kau vrzagon kontraü vizago kun Rika, êar lia pregeja goj pliprofundigas, êar si divenas tuj, ke Ia mastrino
b:nk~ star~s tuj antai:í tiu, kie kutime sidas Ia gepatroj, as surprizi sino
kl~s infanoj devas esti baptataj, Li PO\'US nun resti Minuton poste ambaii sidas unu flanke de Ia alia,
hejme, sed ne kuragas timante, ke oni mokos lin poste dum Ia infano suêas kaj laiivice rigardas Ia virinojn;:
en Ia vilaga trinkejo, êar sendube lia malesto estus ri- orino Klomp malfermas Ia paketon, elprenas Ia
markata kaj priparolata. êiu ekaiidis pri Ia renversita tetojn kaj pendigas ilin sur unu el siaj manoj, kiun
laktobarelo, kaj oni dirus, ke li ne venis en Ia pregejon cvas alten por montri, kiel .sidos Ia blanka kufeto ,
pro Ia mutulino, lauka jupeto kaj cetere.
- 209
Rika admir-ekstarigas kaj dankas Ia mastrinon pet trangaj pensoj eniras Ia kapon de Ia mutulino :
laiítaj krioj kaj manpremo. Si fingre montras Ia biblian Ai devas iri kun Ia mastrino?.. Kien? . " Kial
Moseon por diri, Ice âia Moseo estos tiel bela kiel fano êeestas? ..
tiu alia, kaj sinjorino Klomp kapklinas ridetante kvazau li iras plue laii Ia sabIa vojeto. La âuoj de Rika
por diri: Vi estas prava .. , li estas tiel bela. tute ne f1anken jetas nubetojn el sablo, êar ili
Moseo nun trinkis sufiêe kaj li estas vestata per 1;1 tre malpezaj, kaj estas al si, kvazaií si irus nur]-
novaj negblankaj vestetoj. La mastrino prenas lin SUl l1i atingas Ia makadaman vojon kaj Rika ekvi-
Ia brakoj kaj ekstaras je kelkaj paâoj por vidigi aI L e Ia paâoj de Ia mastrino sin direktas aI Ia 11101-
mutulino, kiel bele aspektas êia knabeto, kaj Rika kun- O. Ili iras trans Ia mortintejon kaj en tiun turhavan
frapadas Ia manojn pro gojo kaj admiro. Si volas re- ajon, kies internon Ia mutulino neniam vidis,
preni Ia infanon, sed sinjorino Klomp subite prezentas tias, ke Ia blankbarbulo multfoje eniris gin, sed kial,
aI si alian paketon kaj geste diras: e seias, êar pri religio si komprenas absolute nenion.
- Malfermu! ... gi estas via. en êar Ia blankbarbulo êiam estas afabla aI si,
Rika komprenas, obeas kaj eltiras el gi blankan ku- plenkonfide sekvas Ia mastrinon tra Ia turpordo
fon, belan silkan mikskoloran antaiitukon kaj paron trans Ia turplankon, faritan el grandaj bluaj kaheloj.
da âuoj, rigardas supren aI Ia alta plafono, tra kiu pendas
Suojn Rika neniam portis kaj si miras, refoje supren ega ânuro gis Ia planko. La mastrino paâas preter
tirante Ia brovojn; tiam si frapetadas per Ia fingro Ia nurego, eniras Ia pregejon kaj Ia mutulino sekvas-
âuojn kaj sin mem kaj demandis per tio: idas plankon el gigantaj grizaJ âtonegoj kun sur-
- Ankaií miaj? ajoj. En du vicoj staras flave pentritaj tre longaj
La mastrino kapklinas ridetante kaj gesle diras: koj. Ili preteriras ilin kaj ekhaltas preskaii tuj antaü
- Almetu ilin I da bruna skulptita objekto elligno, kiu estas simila
Rika al metas ilin kaj feliêe Ia novaj âuoj sidas bone. bareIo kaj super kiu sin etendas kvadrata tabulo en
KieI knabineto, kiu por Ia unua fojo surhavas novajn . ontala pozicio, tenita per dika fera stango eJiranta
botetojn, tiel Ia mutulino admiras Ia âuojn kaj faras Ia muro tuj apud Ia plafono. êe êiu flanko de tiu
kelkajn paâojn sur Ia kahelplanko. Tiam si surrnetas elo (Rika ne seias, ke tio estas Ia prediksego) staras
Ia kuton kaj Ia antaiítukon kaj rigardas sin en Ia spegulo. Ia planko alta benko, formanta kune kun Ia du
Estas nun proksimume Ia naiia kaj duono. La roj triangulon. AI unu el tiuj benkoj iras Ia mastrino
farmistedzino signodonas, ke Ia mutulino sekvu êin Ia mutulino sekvas. Ambaií eksidas kaj Rika paci-
.eksteren, sed êi tiu restas staranta, ne sciante, kial eliri. e, sed seivole atendas, kion si devos fari en tiu
La mastrino jam estas kun Ia infano en Ia koridoro kaj nkplena êambrego, kies muroj kaj plafono estas nego-
denove signodonas. ajo Antaií si Ia turpordo staras nefermita, kaj Ia
Rika, kiu fidas en êio Ia mastrinon, sekvas kaj am- ânuro tieldire dividas gian kadron en du egalajn
baü eJiras en Ia direkton de Brej. Subite viro, kiun ~i konas kiel laboriston kaj
14
210 211

kiu nun estas dimanêe vestita, venas el Ia mortintejo ; dekstren, nek maldekstren, li eksidas en
li ekhaltas sur Ia tura planko kaj ekkaptas Ia ânuregon, nko antaü Rika kaj sia edzino. Klomp âajnigas
tiras gm ambaümane malsupren, sed tuj ellasas gin, idi ilin. Laste eniras Ia pastro. Enirante li deme-
post kio gi propramove supreniras. Apenaii gi supren- I altan êapelon kaj gravmiene iras ai Ia predika
íris, Ia laboristo denove tiras gin malsupren, kaj tiun , ekhaltas tie, metas Ia êapelon antaii Ia vizagon
al Rika nekompreneblan movadon li ripetas kelkajn pregas enpense. Tiam li supreniras Ia malaltan
fojojn. La mutulino kubute puâetas Ia mastrinon kaj ron, kondukantan en Ia "barelon" kaj ekstaras tie,
fingre montras Ia tirantan viron, .Sinjorino Klornp, ika 'miregas. - Kion Ia blankbarbulo faros tie? -
komprenante, ke Ia mutulino deziras ekscii, kion faras nsas.
tiu viro, ridetas, sed, êar si ne povas klarigi tion, si La pastro benas Ia aiiskultantaron, pregas laütvoêe, kaj
metas Ia manon sur Ia buâon por diri, ke en êi tiu êiuj kantas psalmon.
konstruajo oni ne parolu. Rika komprenas, ke si devas ika viaas, ke êiuj malfermis libreton kaj movadas
silenti kaj kviete si sidas, jen rigardante Moseon, jen lipojn. Si rimarkas, ke êiuj sammaniere movadas ilin
rigardante êirkaiie. Rekte antaii si, supre de Ia pregeja Ai konjektas el tio, ke êiuj legas Ia samajn vortojn,
enirejo pendas Ia orgeno, kies ladaj tuboj brilas kieI tre malrapide. Si ne konscias, ke oni kantas kaj
argento en Ia sunbrilo, kaj si miras, kio do estas tiu Ia orgeno ludas.
stranga tubhava objekto, antaü kiu jus eksidis Ia sinjoro Post kiam êiuj êesis mova di Ia lipojn, Ia pastro sol ••
loganta en Ia domo proksime de Ia pregejo. Rika ne tion; li predikas. La unua parto de Ia prediko
scias, ke tiu viro estas orgenisto, si tamen scias, ke li as duonan horon.
instruas ai infanoj de Ia vilageto, kaj ke li poste ankaü La predikisto havas strangan manieron de prediko;
instruos Moseon. laüvice rigardas tra Ia du fenestroj flanke de Ia pre-
Sub Ia orgeno kaj tra Ia nefermita pordo eniras en ego, kaj sur Ia skribitan predikajon antaü si, êar li
intertempoj viroj, virinoj kaj geknaboj. La viroj sídigas m legas gin.
sur Ia dekstraj benkoj, kaj Ia virinoj kaj geknaboj sur Klomp tute ne aiiskultas ; li malbenas enpense a
Ia maldekstraj. Antaü êiu benko altigas Ia dorso de utulinon, âian infanon kaj deziras, ke ili ambaü estu
alia benko; sur tiu dorso sin trovas deklivaj tabuletoj, êiuj diabloj. Li ekmemoras Ia renversitan laktobar-
kiuj utilas por meti Ia psalmolibrojn. 00 kaj Ia ridadon de Ia servistinoj, kaj li ekhontas kaj
Preskaii êiuj sidlokoj nun estas okupitaj, êar pro Ia bolas pro interna koIero, sed en Ia pregejç li ne
baptado de Ia trovito eê ne unu el Ia ordinaraj vizit- vas ekspIodigi tiun koIeron. La antaü li sidanta ser-
antoj volas malesti. inaêo genas lin kaj por eviti âiajn rigardojn, li âajn-
La du benkoj flanke de Ia prediksego estas turn- legi en Ia psalmolibro. Anstataü legi tamen, li
itaj al êiuj aliaj, tiel ke Rika oportune povas vidi ciujn kulas sian gajnon de Ia aveno, de Ia hordeo, de
homojn eniri kaj eksidi. Fine eniras Klomp, Liaj pez- nditaj bovinoj kaj êevaloj kaj tiel plu. Lian kalkulon
aj âuoj sonas sur Ia tornbâtonoj en Ia pregejo kaj ri e interrompas Ia pastro, kiu malsupreniras Ia âtup-
14*
212 213

areton de Ia prediksego kaj ekstaras antaü Ia aüskultantaro Ia farmejo, kie li sin amuzas en Ia gardeno kun Ia
êe Ia baptopeIvo. Samtempe sinjorino Klomp ekstaras, kinoj, aií sur Ia herbejon, kie li ludas kun Ia âafidoj.
kaj . sur Ia brakoj si portas Ia infanon ai Ia predikisto. tiuj logantoj de Brej kaj Warfum konas Moseon, kaj
Li surêprucigas iom da akvo sur Ia vizagon de Ia infano j trovas lin belega knabo, êar belega li estas. Nen-
kaj solene diras: - Moseo, mi vin baptas en Ia nomo oni vidis pli belajn krispajn harojn 01 tiujn de Moseo j
de Ia Patro, de Ia Filo kaj de Ia Sankta Spirito ; amen! iu knabo iam havis pli belajn, pli nigrajn kaj pli
La mutulino sidas kun etendita kolo kaj rigardas j si nestajn okulojn, pli rektan nazon kaj pli beIan buâon
tamen ne komprenas tion, kio okazas, sedkonscias, ke Moseo.
Ia tuta soleno farigas en honoro de Ia infano, kaj si estas Kiam Ia mutulino iras al Pentman, êiam Moseo akornp-
kortuâata kaj ellasas du grandajn larmojn. Si nun sei as, âin kaj êiam Ia spicisto prezentas ai li kuketon aii
kial Ia mastrino tiel bele vestis âin kaj âian knabeton, 00, kiun Ia knabo memkompreneble tuj formangas
kaj kiam Ia mastrino returnas sin kun Ia baptita Moseo D apetito.
.kaj eksidas refoje êe sia flanko, Ia mutulino kaptas âian Rika seias, ke li povas aüdi kaj paroli kaj ke li havas
manon kaj premas gin. Ia oreIoj tiun mirindan senton, kiu al si mankas, kaj
Ambaü estas feliêaj, pli feliêaj 01 Klomp, kiu en re- estas feliêa pro tio.
alo hontas, êar lia edzino tiel publike sin okupas kun Kun miro si rigardas lin, kiam li same kiel Ia spie-
tia ordinara servis tino kaj kun tia bubaêo, kiu eble estas o movadas Ia lipojn, se li volas komprenigi ion aI li.
nur judo aü turko, kaj li gojas, kiam Ia dua parto de Ia Moseo povas kuri kiel lepbro, êar de sia juna
prediko estas finita kaj ke li povos reiri hejmen por li lernis movadi Ia piedojn en vigIa maniero. Rika
fordormi kelkajn pluajn horojn de Ia enuiga dimanêo. miras rapide, sekve por ne postresti, li estas devigata
Ne nur Rika miras dum Ia eeremonio, sed êiuj aliaj idigi ilin, êar ili estas pli mallongaj 01 tiuj de Ia
vizitantoj miris: Rika pro Ia honoro, farita ai Ia knabeto atrino" .
kaj Ia aIiaj pro tio, ke Klomp dum Ia predikado ne Kiam Rika iras kun Moseo, kiun si preskaii êiam
dormis kiel laiikutime. nas êe Ia mano, êiuj preterpasantoj postrigardas ilin,
~ êiuj (nur ne Klomp l, sentas admiron kaj respekton
r Ia servistino, kiu kiel vera patrino sin dediêas al
Moseo, kies familia nomo estas Landman, êar Ia mda infano, kiun si amas kiel propran filon.
mutulino sin nomas tiel, Moseo estas sana knabeto. Li Instinkte si seias, ke Ia homoj âin estimas pro Ia
kreskadas tieldire kiel brasiko, mangadas kiel lupo, kaj vito, kaj si fierigas pro tio.
jam ne suêas lakton. Lia stomako estas tia, ke li povas Moseo konas êiujn flankvojetojn de Brej kaj povas
mangkonsumi êion, kaj êion li mangas kun admirinda ti trans multajn longfosojn. Kelkfoje li saltas en unu
apetito. Neniam li malsanas, neniam li ploras, êar li iIi kaj rehejmigas malseka kiel akvorato, sed Rika De
estas êiam kontenta. eras pro tio. En tiuj okazoj si surmetas ai li sekajn
Li estas nun kvinjara kaj regule' akompanas Ia mutulinon ojn, Ia malsekajn si purigas, sed neniam si punas Ia
~ 215
214

knabon, si eô ne sulkigas Ia frunto ' Li amas lerni, kio tre surprizas Ia instruislon,
hejmen post tia malsuk int n, kiam Moseo VCII t opiniadis, ke tia sovaga knabo, kiu nur saltetis
cesm a salto A r A'
rulo, kaj êio kion r r ' car 1 estas sra I I ngfosojn, nur grimpadis sur arbojn, ne amas sid-
, 1 raras, estas bone f it L'
ne estas trodorIotita knabo sed A' art a. 1 tam I te sur lerneja benko por aiiskultadi Ia instruiston
kontenta, feliêa bubeto t' d A.c~am Ia samhumm t r skribadi kaj legadi.
A. . ' ama a e ciuj nur d KI
C1 tiu ununura malamik o t amen ne kurag ,ne A e Olll!, instruisto sin trompis tamen, êar Ia knabo dili-
.
malamon, sekve li evitas r as montri SI,III lernadas kaj êiam aüskultas atente, kiam li ra-
ulinon. lD same kiel li evitas Ia mul
pri kio ajn.
. Estas io, kio tre surprizas Rika K . 8t unu jaro Ia knabo povoscias iom Iegi kaj skribi
Iras al Brej kaj eksidas I . elkfoje Ia knabo onace ekhavis ardezou kun bela grifelo kiel rekom-
turo kaj kun dispartigita'S~~ o~ K~ank~ de Ia neferrnita on de diligenteco, kaj Rika fierigas ankoraü pli multe
ai Ia malbela
.
rugAa mu kJ p 2 . ~e ngardas antaü stu
ro, vazau h aüskultus i . ia adoptita filo.
sin trovantan post gA i e 1 A. S ion místeran, imanêe, kiam Ia orgenisto ne ludas, Moseo sidas
M' n a pregejo,
A' ultfoje, precipe en sabato 'e I I tablo kaj Rika rigardas kun profundaj kavetoj en
SI ne trovas Ia knab I J a dekdua horo, kiam angoj, kiel li manuzas Ia grifelon kaj kiel lerte li
kai . on en a dometo A' .
aJ tiam li sidas tie su I I '. SI Iras ai Ia turo en bildolibreto. Si deziras, ke li posedu multajn
kuItadas. r a ma varmaj kaheloj kaj aiis- librojn kaj êiusemajne si aêetas unu po dek cendoj
La orgenisto, kiu ordinare sab t k Ia libristo de Warfum, kaj Moseo kun gojo rigardas
ludotajn en Ia posta ta d aI e e. zercas Ia psalmojn, belajn bildojn kaj legas Ia sub ili starantajn presitajn
r . go um a diserv k ~
roje, forIasante Ia p A '. o, an au multo rtojn.
knabon ~aj êiam li d~rea~eJ~n~i:nmarkas tie Ia sidantan La instruisto jam sciigis pli 01 unu fojon ai Ia pastro,
- LI amas muzikon. Moseo estas Ia plej bona lernanto el lia klaso kaj Ia
Moseo estas jam tro g randa k tro, ride plilargigante Ia blankan barbon, êiufoje re-
kesteto, sekve Rika aê r f nabo por dormi en Ia ondis al tio:
flanke de Ia âia kaj lac~ 1S °trporteblan liteton, kiu staras _ Mi neniam dubis, ke li farigos bona lernanto j
• k' ' es te o kun Ia mist I k .
ajo, iun neniu povosciis deêifrí erp ena s rib- ur rigardu al li en Ia okulojn, kaj vi ne povas ne ri-
tegmentejo. CI ri, staras nun en Ia subo
arki tion.
_ Sed _, tiel êiam diras plue Ia instruisto, - li
Kaj Mo.seo kreskas .... kreskadas.
Monatoj pasas Moseo f .A. . lej amas Ia orgenon.
tadi Ia lernejon de Brei ~.~IS s~sJara kaj devas vizi- De post Ia tempo, kiam Ia orgenisto eksciis, ke
kiu sidis antaii Ia orge:~ ki 1 a tClas nun, ke Ia viro, oseo amas Ia muzikon, Ia knabo regule akompanas
instruadas infanoin ) ' •.' lIam a knabo estis baptata m sur Ia orgellejon, ne nur sabate, sed ankaii dimanêe
, J, (aJ SI vo as k M '
kaj legi êar êiuj hornoi " e oseo lemas skribi um Ia diservo.
, mOJ povoscias tio ,.
Moseo konas Ia vojon I I I ' ~, nur. ne SI mem. Moseo êiam sidadas senmove, kiam Ia sonoj de I'
a a ernejo kaj fi-Iele ' vizi-
216

orgeno movas lian animon kaj êiam kun miro I" I
I rb' I rtgan .1
~ t ron, en ~a ludanto kvazaií legas, kion li luda
oseo fine ko~sclas, ke oni legas Ia muzikon same kiel
rakonteton, kaj Ia deziro lin kaptas ankaii lerni ti
arton L" t k 11111
. : I pe as, e Ia orgenisto instruu al li pri t
mgraj kt . I .
pun OJ en a kVID vicoj da rektaj linioj kai r
1111
.
deziro estas plenumata. ' aJ 1.1 Kvara êapltro
Refoj~ jaro pasas kaj Moseo, kiu faris jam grandajn en Ia vilage - La karuselo kaj kio ph'J multe
p~ogresoJn en .Ieg~d~ kaj skribado, ankaii lernis Ia nom- .08eoo - La VaIpu~i!lookto - Du fiutoj -
ojn d~ Ia notoj kaj tiel komencis studadi Ia unuajn ele- I rldas en Ia elrko - Moseo estas rajdisto kaj li
mentojn de Ia muziko. mem selas neníen pri tio.

tas en Ia jaro 1904a kaj en Ia monato Junio, kaj
u monato Ia vilago Warfum êiujare havas sian
80n.
n Ia tiel nomita Turstrato, tio estas tiu strato, êe
okcidenta flanko staras Ia pregejo kun Ia alta turo,
tendas du vicoj da kermestendetoj, kie Ia kennesaj
ntoj povas aêeti ludilojn por infanoj, kukojn, êoko-
, fritpastajojn kaj cetere.
ter tiuj tendetoj staras aliaj, kie oni vete jetas
ojn êirkaii tranêiloj, starantaj iom poste kaj en longaj
~ sur deklíva tabulo. En aliaj Ia vizitantoj trovas
n farigi siajn portretojn, espIori sian estonton, vidi
gan, tricent-kilograman sinjorinon, aü êevalon kun
piedoj kaj aliajn mirindajojn.
roksime de tiu tendetaro, en f1ankstrato antaii Ia
lika Iernejo sin turnadas karuselo. Gi estas plena
koaboj kaj knabinoj. Unuj sidas sur Iigna êevalo,
sur ligna virineto de maro kun bela kurba vosto,
ur ligna oscedanta leono kun longaj kolharoj.
Tuj apud Ia karuselo staras longa fosto, sur kiu
najlita fera kesteto, en kies mezo trovigas ronda
ranta butono. La infanoj, kiujn rapidege turnas Ia
elo, tenas en Ia mano maldikan lanceton el fero,
218
219
kaj êiu lau sra vico kl odas tus 'kaj pUSI a butonou kai i ekstaras post Ia leono.
en Ia kesteton. La butono korespondas kun aiitomau kaptos . vertlgo, ka~Jhelpas ai li eliri Ia karuselon,
kaj se Ia butono estas sufiôe forte tuâata, tiu aiitomatn utulino tUJ alkuras J , di kaj admiri
.. duope al Ia Turstrato por ligar
efikas kaj supren saltas el Ia kesteto ligna grimacant
idetoi Antaü unu el tiuj ili ekhaltas. A •

kapo de viro. La feliêa knabo, kiu Iaü tiu manier e 0Jn. , . kai Rika okule sercas, kion
supren saltigis Ia kapcn, ne bezonas pagi por Ia sek Di vendas tie ludilojn,
k b
aJ, "
êar SI vidis,
k k
e afl a
u
aliaj
vaota turnado. êetos por Ia na o, , ' b" La tendisto
Dum granda
karuselo, ludas,
preterflugas Ia
orgeno, staranta êe Ia dika akso de Ia
Ia geknaboj kun kapturniganta rapideco
kesteton kaj Ia tintado de iliaj laneoj sur
~~a~r~::::or;.~
eo ne velas
:~~h~:~;~~:~:~B;:,m~~~~~:1
ilin aVI. T
:~ s:~
r aiídigi Ia
ifiloi I lado ekfajfas sur I I po
Ia kesteto sin miksas kun Ia sonoj de I'orgeno kaj Ia ptas faj 1 ojn e 'I ktas unu Rika tamen aêetas
kaj Moseo e ektas unu. f I'
laiitaj krioj kaj ridoj de I'infanoj. n sonon, kai I knabo estas e ica
A

Moseo tamen ne partoprenas tiun turnirludadon, de diferenea longee~" aJ a fari muzikon mem.
La lanco, kiun li de Ia komenco de I' turnado havis eu D Ia trezoro. un h ja Plovos Moseo
'AO menas p ue k un .
Ia mano, restas tie sen movo. Li ne celas Ia butonon a pagas ka\ SIt~:o horo en Ia posttagmezo. Prome-
por aütomate aperigi Ia grimaeantan virkapon; li nur Estas nun a,
A' ' ili fine atingas Ia finon de
rigardas antaii sin kaj ai sia patrino, kiam lia leono en te preter CIUJ te~:e~~t;en laü alia strato, ili vidas je
fluganta rapideeo preterpasas sino Li aiiskultas Ia strato. Irante ma e t v hotelo Ia eirkon de
orgenon, kiu ne ludas psalmojn, sed valsojn kaj muzi- lka dista,nco =. plae;iU a~r~~ vizitas jam dum m~ltaj
kajojn el operoj. Gi Jus ekludis Ia Valpurgisnokton anuso kaj komp~nto. I daj vilagoj en Ia provmco
el Faust, kaj Ia knabo estas ravita de Ia bela muziko, oj êiujn kermesojn de a gran d posedas nur unu
. L eirko estas negran a, .
kiu tuâas tutan Iian animon. Intertempe li turnigas kaj ronmgen. a lkai r' mirindaj bestoj kunlaborantaj,
turnigas; êiufoje, kiam Ia leono flugpasas Ia mutulinon, valon, sed pro ke ~j a I~Jt . Ia direktoro Blanuso êie
. k lk J' bonaj artis OJ .
li âin rigardas, êiam aiískultante Ia operomuzikaJon. Li ~ pro e a I b . Ia êiutagan panon por
vas sufiêan sukceson per a on,
ne ekpensas pri tio forlasi sian lokon kaj por êiu turnado
de Ia karuselo, daiiranta proksimume tri minutojn, li 'uj kunludantaj homoj kaj besto~: nta kaj arlekeno en
t destas komencigo ,
pagas unu cendon ai Ia karuselisto. êi tiu trovas, ke La prezen a o
k t o laiite anoncas a "
I Ia estimata publi-
li estas bela knabo li frapetas aI li sur Ia êultron ikskolora os um .. ti enirbiletojn,
A êar restas
o" ke oni devas rapidi por ace ~ I .k
aií sur Ia vangon aii sur Ia belajn buklojn êiufoje, ' i rieok itai sidlokoj en a cir o,
kiam li ricevas Ia cendon kaj Moseo ridetas, ur malmultaj neo upi a) , . kaj Rika legante
. h 'kun infanoj entras ,
turnigadas kaj aiiskultadas, jam pli 01 dudekfoje li Multaj om O) ,A de Moseo aêetas du biletojn
pagis unu cendon kaj dume li audis Ia Valpurgisnokton seivoleeon sur Ia vlzag? . k' I knabo
k doi kaj SI entras un a .
almenai; dek fojojn, tiel ke li konas parkere Ia tutan kvarde cen Oj,. ke Rika vidas Ia -internou de
melodion, kiu tamen ne enuigas lin. Fine li sentas, Esta~ Ia unua Iojo, t' t o juna por êeesti prezel1-
irko. Gis nun Moseo es IS r
220 221

tadon, kaj si mem neniam sentis deziron emn, Si 11111 an kiu jam multfoje aüdis Ia muzikon de Ia
eniras kun Moseo, kaj nur pro li. La arlekeno montra ltabo en Ia urbo, ridas pro Ia naiveeo, de Ia
Ia lokojn, kie ili eksidu, kaj ili eksidas. Preskaü '1111 li ~men dirás:
lokoj estas okupitaj. Rika kaj Moseo rigardas êirkau o J'es, sufiêe bela. .
atendante pacienee tion, kio okazos en êi tiu stranga, u estas malfaeile ludi. sur t Ia instrumento:-
ronda, tolkovrita tendo, kies interno aspektas kiel giganta eo fÍngre montras Ia violonon.
blanka pluvombrelo.
ur violono?
Sur Ia eirkloforma planko kuâas dika tavolo da sablo
bele rastita. Jes. I t' ?
M·I ne seias, kial vi dernanc as , .100.
Ekstere Ia arlekeno ankoraií êiam instigas "Ia estimatan
mi dezirus lerni ludi sur gl.
publikon" tuj aêeti Ia lastajn disponeblajn enirbiletojn,
~ . t ridas , tiam li demandas plue? :
SplCIS o
kaj dum Ia ankoraií neokupitaj sidlokoj iom post iom v

estas prenataj, Ia prezentado komeneigas. ' . niam aiidis violonon antaue.
eu VI ne B . kaj tiun en Ia karuselo .•.
Flanke de Rika, en loko apartigita de êiuj aliaj Nur Ia orgenoD en ~eJi mi auskultis gin _,
sidlokoj, sidas tri muzikistoj, kiuj ludas per êiuj siaj D Ia karuselo ludas e ege , k )' demandas:
fortoj. La muziko ne estas tre bela, sed êar Ia oreloj . t fI ton el sub Ia fra o, I .
engan ~ u I . I di tion sur Ia f'luto, kion
de vílaganoj ordinare ne estas trodorlotitaj, Ia "estimata tu mi povus erm u
publiko" trovas gin sufiêe bela; Ia plej multaj eê Ia orgeno de Ia karuselo? .
tute ne aiískultadas Ia muzikon, faratan sur fluto, violono M . vi povos klopodi.
Eble, oseo; M refoje subfrakigas Ia
kaj malgranda tamburo.
M~ klopodo s ;-. Ia pO::~antan bastonon, li de-
Moseo aüskultas atente Ia jus komencígintan valson, , tíam mon t ran e
sed Ia mutulino, kiu ne komprenas, kion faras tiu violo- as aI Pentman:
nisto, tiu flutisto kaj tiu tamburisto, jam ne atentas ilin. Kio estas tio?
Si rigardas êirkaiie kaj farigas seivola. - Kio do okazos Tio estas trapezo.
sub tiu êi grandega ombrelego, de kies pinta supro AI kio servas trapezo r
pendas du snuregoj kun dika horízontala bastono? AI La arlekeno labores sur ~i~ komprenas kiel oni
kio servos aliaj snuroj fiksitaj ai Ia palisegoj êe Ia enirejo tu laboros? - Moseo
de Ia eirko? - Tiel si pensas. "Iabori" sur tia bastono. v okazos io alia.
Flanke de Moseo, kiu nur rigardas Ia rapidajn fingroju Jes, vi tuj vi dos, sed antaue
de Ia flutisto kaj de Ia violonisto, sidas lia amiko, Ia K· ?
10. k . li klarigas:
spicisto Pentman, kiu tre gojas, ke Ia trovito okaze sidas spicisto havas progr~mon aJ, êevalo kiun li
tuj apud li, êar li amas babiladi kun Ia knabo, Unue Ia direktoro rajdos sur sra e ,
Bela cirko, ôu ne vere, Moseo? - li diras. igos. 'I'
Jes ... kaj bela muziko. tu Ia êevalo povas danei! r
222 223
- Jes, kaj poste Ia arlekeno aperos kaj ludos intei mallerte, Ice Ia fraiílino êiu-
tempan arnuzajon. sablon de Ia areno. êiuj
- Kio estas tio: ntoj ridegas. Fine Ia arlekeno íorpelas Ia mal-
- Vi vidos, mi ne povas bone klarigi tion . per longa bastono kaj per unu salto Ia frai:ílino
tiarn eniros Iraiilino, kiu dancos sur tiu snurego. ' ur Ia ãnurego, kie si ekdancas kun longa balan-
- eu sur tiu ânuro> Moseo ne kredas tion , go. Rapide si kuras antaüen, malantaiíen, sin
Ia spicisto klarigas plue: êirkaii si mem, ree1cstaras, refoje kuras kaj dorse
t. - Jes.,
J sed antaiie oni streêos•.•• Ia snuron de tie ai n kuras, kaj fine Iorjetante Ia balancostangon, si
te .-, caj li montras Ia Iokojn antaiíen kaj returnen kun du f1agetoj, kiujn si
Kio okazos poste: . das super sia kapo.
Poste refoje okazos intertem • ubite Ia arlekeno kaj Ia malsprita Aiígusto revenas
sekvas tre bela numero ki pa amuzajo kaj tiam
interdisputante pri Ia dancistino. La disputado estas
kiuj rajdos unu sur Ia 'l.e~ lU partoprenos kvar bestoj,
. , a Ia] •.• uziga kaj êiuj laütege ridas pro Ia demandoj kaj
La spicisto volas dai:írigi Ia klari . . pondoj, kiuj sin sekvas rapide. lntertempe Ia dan-
tutan programon seJ I" gadon kaj legi Ia
d' ,m mterrompas Ia d no malaperas, kaj rapide engalopas Ia êevalo. La
irektoro, Sur Ia ununura êev I d ' . apero e Ia o êirkaiígalopas du fojojn kaj tiam eniras kaprino,
. ltas en Ia mezo de l'ar::o ~~~ clrk~ li enrajdas, khaltas en Ia mezo de Ia areno. Vidante Ia kaprinoa,
nver ncon antaü "Ia estimata ubl'k"! Ia cev~lo faras valo ekhaltas kaj atendas pacience, gis kiam ãtuparo
besto ekdancas . p I o , post Ia nverenco
lã opdoj" de Straus~racle, dum Ia muziko ludas: "Sur Io)<ata de la sabla planko gis Ia vosto de Ia êevalo.
kaprino supreniras Ia âtuparon kaj ekstaras sur Ia
Ciuj rigardantoj kun atento sekvas I dorso. Post Ia kaprino enkuras hundo, kiu saltas
per Ia okuloj kaj êiuj estas itai a belan beston Ia kaprinon kaj fine ensaltas sur Ia malantaüaj piedoj
di" ravi aJ pro Ia graciaj •.
.e a cevalo. Fine gi êirkai:ígalopas kelkai .J .paso~ I to. Dum laiitaj ridegoj de Ia publiko Ia simieto
tiam malaperas, lai:íte aplai:ídate de I . Jdn fOJ?]n kaj pas sur Ia êevalon, de gi sur Ia kaprinon kaj poste
L . a ngar antoj
a mtertempa amuzajo kiu nun sek .- Ia hundon. Gravmiene Ia direktoro, staranta en Ia
kelkaj aersaltoj de Ia arleken kai vas, konslstêlS el o de Ia areno, farás sian riverencon, klaketas per Ia
li kaj alia ludanto ki . k o aj mterparolado inter
. ' tun oni onas sub Ia o kaj Ia êevalo ekpaâas kaj fine galopas êirkaüen kun
sprita Aiígusto". nomo: "mal-
tri rajdantoj sur Ia dorso.
Ili havas kompren bl d vankam êi tiu numero de Ia programo havas en
ili foriris, kiam oni st:eê:s ~ra~ an sukceson kaj ape aií
a snuregon 10 nenion rimarkindan por persono, kiu vidis pre-
•M oseo estas scivola kiel oni' . tadojn en granda cirko, tiuj kvar bestoj-artistoj tamen
ka} li etendas Ia kolon ~or pli bonePo,~~s Ldancl s~r. gi zas Ia plej grandan admiron de vilaganoj, kiuj nur
tUJ poste aperas kun g .. I VI I a danClstmo
raclaj sa tet . kai . foje êiujare êeestas ion tian dum Ia kermeso. Estas
La maIsprita Aiígllsto volas hel . 0 ] aJ nverencetoj.
memkompreneble, ke Ia bestoj post tiu numero de
A'

pl a 1 SI snprensalf snr
224 225
Ia programo estas revokataj por akeepti siajn laiírojn cI li estas eksterardinara kna b o i. I'caj ni bezonas ek-
Ia publiko.
maran knabon por helpi ai nt.
Ankaií Rika partoprenas al Ia aplaiídado. Si kun tu por helpi aI vi? v

mtereso sekvas êiujn numerojn de Ia programo, ne lIUI Jes, kna b on, . kunludas eu
I{lU . ? Ia antaulasta nu-
pro Ia plezuro, kiun ili kaiízas aI si mem, sed precip tu si kaj li konsentos en tio i li eble
pro Moseo, kiu kun rugaj vangoj sidas sur sia loko, jen Ml. ne selas;
. demandu do aI Moseo mem,
rigardante Ia artistojn, jen auskultante Ia belan muzikou te konsentos.
êe sia flanko.
Dankon! en Ia orelon de Ia
Venas nun Ia vico de Ia gimnastikisto por "Iabori" ugusto flustras kelkajn vortojn k id tas
sur Ia trapezo. Lin sekvas denove intertempa arnuzajo kiu kornence estas surpnziizit a, sed poste e.. n e k
o, . I it Aügusto iras for kaj lin se -
de du arlekenoj kaj de Ia malsprita Aiígusto.
Dum Ia lastaj numeroj Ia mutulino ekrimarkis, ke Ia
malsprita Aiígusto multfoje rigardas âin kaj Moseon, secl
~:~:as~kU~~
:a;~~~.no,
l:i~::b~o;:tn~;V~~~
acas tiu arleke~o'A' se a~~onfido tuj malaperas ; krorn
precipe Ia Iastan. Sajnas al si, ke tiu stranga viro in- ridetas .ankorau, sia m, I I nabon si do havos
A' • ke êiuj hornoj amas a { ,
tencas ion kun Ia knabo kaj si jam ne perdas lin el Ia
.1 selas,
ion ..
por timi, kaj. re foi A' kun scivolo atendas tion,
oje SI
okuloj. Si rimarkas, ke li parolas aI Ia direktoro pri
Moseo, kaj ke Ia direktoro siavice atente rigardas kaj estas okazonta sur Ia ar~no. demandas Ia
okule ekzamenas âian knabon. - K·lon li flustris aI VI, Moseo? -
- Kion do ili inteneas kun li? -, si pensas. cisto. .. fojon
. sur Ia êevalo por amuzi
- êu mi volas rajdi
- Eble ili trovas lin rimarkinda knabo _, si pensas

=
homojn.
post kelka tempo. Momenton poste Ia malsprita Aií-
gusto, êíam dirante sereaJojn, kiuj laiite ridigas Ia rígard- tu vi povas rajdi? KI
Mi multfoje rajdas sur Ia bla~kulo ?de omp.
antojo, eksidas post Ia spicisto, kaj dum Ia du arlekenoj
êu vi ne timas defali de Ia cevalo. _.
duope kaptas Ia atenton de Ia rigardaotoj, li mallaiíte
diras aI Ia spicisto: H I - Li volas paroli plue, sed 10 nova
- o, n~~... kai li eksilentas, rigardante Ia lokon,
Diru foje, sinjoro, tiu knabo do ne estas via filo? komenclgo.nta. J. bestoi La direktoro Jus en-
Mia filo?.. Ho ne! e eniras Ia artistoj ;aJ .la Ia ri~ardantojn kaj diras.cke
Kies filo li estas? . Li salutas per a VIP? . numeron titolitan:
De Ia surdmuta virino, sidanta êe lia flanko. havas Ia honoro~da~o~clp:~e~~~la~a estimata publiko"
êu li vere estas êia filo? a misterpIena raj a o , I "h' noto _ La hip-
Kial vi deziras scii tion? ertos Ia mirindan fortec~n de a ip hava~ Ia mirindan
oto - tiel Ia direktoro ~tras plue, - t artiston el êiu
Tial, ke li tute ne similas sm, nek iun alian en eeon ke gi povas fan por momen o .A ke Ia
Ia tuta vilago. Sajnas aI mi, ke li ne naskigis tie êi, •n perso ' no êeestanta Ia prezentadon, kondiêe, 15
226 227
elektita persono pIenvole konsentas submeti sin n ne timas, kvankam Ia Iraiilino fikse rigardas lin
kontraüstaro aI Ia povo de Ia hipnoto. Tian personou Ikigitaj brovoj. Fine si diras ordone:
ni trovis hodiaü en Ia bela knabo, sidanta sur Ia ti 1,1 Dormul
benko tie antaii mi, kaj mi petas lin, ke li malsupren t tiu vorto Moseo estas tre surprizita, li jam ne
iru en Ia arenon.
sed iom timetas. La fraülino nun malrapide
Moseo tamen restas sidanta, ne êar li timas, sed cru dorse malantaiien kaj signodonas aI Moseo, ke li
êiuj fikse rigardas lin. Fine Ia spicisto diras al li: sino La tuta pubIiko tre miras, êar Ia knabo ek-
- Nu, Moseo, iru do, ne timu, estas ja nur âerc» kaj sekvas Ia fraiilinon, kiu sen interr~mp~ ~igarda~
Moseo ekstaras kaj antaü 01 Ia mutulino konjekta., se en Ia okulojn. Post tridek-kelkaj pasoj ambau
Ido okazos, Ia kuabo forlasis sian benkon kaj jam stara eras kaj Ia areno estas mal plena. FIustrado tra-
sur Ia areno. Ia cirkon, kelkaj rigardantoj pensas nur pr.i âerc-
liaj tamen, kredantaj pri Ia forteco de Ia hlpno~to,
Vidante ke Rika maIkvietigas iorn, Ia spicisto ridet
ion seriozan. La muziko komencas mallaute
ante komprenigas aI si, ke si ne timu, kaj si resta
kvieta sur sia sidloko. êill kun scivoleco atendas tion, kio okazos. Oni
ke Moseo ne povas rajdi staranta sur Ia êev~lo,
La direktoro sidigas Ia knabon sur segou kaj dona
tio Ia hipnotistino promesis, ke li vere faros tion
signon aI arlekeno; êi tiu foriras, sed revenas tuj kUII
, al Ia forteco de Ia hipnoto. Post kiam Ia muziko
juna fraiilino, kiu ekstaras antaü Moseo. Si demanda
aI li: kelkajn minutojn, engaIopas Ia êevalo sen ~ajdisto.
irektoro sin lokas en Ia mezo de Ia areno kaj klakas
êu vi povas rajdi?
Ia vipo por plirapidigi Ia beston. Apenaü gi faris
] es, mi povas.
kvar êirkaiiiradojn, kiam Moseo reaperas sen Ia
êu vi povas rajdi staranta sur êevalo r
tistino. Lin sekvas Augusto Ia malspritulo, kiu sin
Tion mi neniam faris.
kun kapo turnita al Ia galopanta êevalo. En tiu
Sed êu vi voIas?
ado li restas staranta, rigardante post sin aI Moseo.
Moseo ne scias kion respondi kaj silentas.
U ekkuregas saltas sur Ia dorson de Ia maIspritulo,
personoj vokas: , , I
ste en tiu momento, kiam pretergalopas IaAcvevao,
Diru "jesl"
r unu lerta saltego saltas de Ia dorso de ugusto
- Jesl - diras ~loseo.
I êevalon. êiuj estas mutaj de suprizo kaj oni aiidas
- Bone-, diras Ia direktoro, - vi rajdos... 'tlll
Ia muzikon kaj Ia spiregadon de Ia galopanta êe~alo,
fikse rigardu Ia [raiilinon en Ia okulojn,
ies dorso êiam staras Ia knabo, kiu kun senoza mieno
Moseo rigardas Ia Iraülinon, kiu kvazaü jetas al li das rekte antaii sin trans Ia orelojn de Ia kvarpiedulo,
plenmanojn da neekzistantaj objektoj. Ciufoje Ia knabo mutulino ekstaras, êar si timas, ke Ia knabo falos,
palpebrumas, êar êiufoje âajnas aI li, ke si kaptas eu 1.\
Ia direktoro vokas admone:
aero êiuspecajn objektojn por jeti al li en Ia okulojn Eksidu kaj siIentu, alie Ia hipnolo ne efikas,
15
~8
Pentman kvietigas Ia terurigitan mutulinon, kiu restas
. . b lan melodion kaj fine si ekstaras
sur sia sidloko, daüre sekvante Ia knabon per Ia okuloj, S gm kaj fajías . e k . Ia knabo saltas tra gin.
La êevalo galopadas kaj galopadas, dum Ia direktoro ~go, alte t~~as. nn~eg;:cieaJretusas Ia dorson de la
klakadas per Ia vipo. Trankvile Moseo staras sur Ia t êiu salto liaj .piedoj ; f u malbonan paâon aii
êevalo, kvazaü liaj piedoj estus najlitaj sur Ia dorso de 10, ili nek hezitas, ne ar~s un 1 Ia knabo ânuron
L malspritulo fine jetas a . d
Ia besto. Jen li demetas sian kitelon kaj jetas gin sur von. a A' Post du aü tri minutoj, um
Ia arenon, jen li demetas Ia pantalonon kaj Ia lignajn li salte ludas per gl: 1 'digAas li forjetas Ia
d' post 10m ma rapl, .
suojn, kaj minuton poste Ia knabo sangigis en Ia plej galopa .o IO~ khaltas. Laiitaj krioj de adm~ro
belan rajdiston, kiun oni iam vidis en cirko. Vestita per uron kaj Ia c:vaIo Me desaltas de Ia êevalo, sid-
fiava orbrodita trikoto, sub kiu lia bela korpo plene sin t a Ia cirko oseo f t
onas r A' k .
refoje sur Ia sego aj a r I f aülino , tuâante lian run on,
montras, Ia knabo similas princon el fabelo. Liaj nigraj
barbukloj fiirtadas êirkaü lia kapo, kaj liaj okuloj brilas raso - Vekigu! v

kiel neniam antaiie, êiam fiksante Ia rigardon antaii sin, '.
av forlasas la arenon kaj farigas pauzo.,
li staras gracie kaj HeI oportune sur Ia besto, kvazaü li Tlam am?A : laütega interparolado de Ia rigardantoj,
jam dum jaroj estus cirka rajdisto. Neniu povas kom- um k~mencIg~ . la fortecon de Ia hipnoto, Ke~-
uj pnparolas inter ~I d . en kiuj Ia knabo perdis
preni, kiel estas eble, ke tia juna knabo, kiu neniam
j dubas pri Ia artaj p.rocbe .0J, ütomate al Ia fraiilino,
staris sur êevalo, sed nur de tempo al tempo rajdis si- volon kaj o eis au .
an propra~ . . . k edas ke Ia rfgardantoj sub 10-
dante kaj sub Ia gardo de plenkreska servisto, tiel subite
iu hipnotigis lt~; tu ~ d'~ vidi Ia rajdantan knabon.
aperis kiel sperta rajdisto. Sendube io mistera sin devas
uo de mistera imago re I de aiítomato staris
kaêí sub tio, sed neniu el Ia publiko povas klarigi gin; liaj kontraiíe opinias, ke pupo, speco
tamen neniu dubas pri Ia memeco de Ia knabo, êiuj lin ur Ia êevalo anstataií Moseo. , .
konas tro bone por dubi pri tio. êiam Ia êevalo rapidas t d tiu êi rakonto mem kredos, ?plman~e
êirkaue, dum Ia direktoro klakadas per Ia vipo, La La legan o e . 1 . 1 ke mistero 810
me kiel kelkaj rigardantoJ de a ctr co, .dadon kaj li
mutulino rigardas Ia malgrandan rajdiston, kvazaií si b A' ki rilatas la strangan raj ,
songua; si klare vidas, ke li estas êia Moseo, êar nur li aâas su CIO, cto <. Ak s sub tio sed ne estas
V . nistera sm asa ,
avas: ere 10 I. ki ni kaâas tiun
havas tiajn trajtojn, tiajn harojn kaj tiajn okulojn, tamen v forpreni Ia tukon, per \ti . •A
§i demandas al si kiel li akiris Ia lertecon por tiel rajdi ... •
korau tempo10m post 10m
A
. en CI tiu libro alproksimigas_
A'

Sed Ia vipo klakadas kaj Ia êevalo daurigas sian isterajon.
êanit n kiu . Ia ver kiIS t o propravule fortiros . tíun
galopadon. Ia capr r~, . e A' k la okazo estas tre ordinara,
tukon kaj tiam CIUspertos, e d ) tago kaj
Jen aperas denove Ia hipnotistino. Si havas du brul- . M s o estas la heroo e a
antajn torêojn en 1a manoj kaj jetas ilin al Ia knabo, Kio aJD estas: r o e A kai 1 iam li fine re-
fi s de buêo al buso, caj { ...
kiu ekkaptas ilin kaj ekbalancas kun ili, gis kíam i1i lia nomosur Ia ugaareno, liI e stas salutata per laiítaj leria) kaj
aperas
preskaií estís forbruligintaj. Tiam âi prenas fajfilon kaj
ankaií jetas gin supren aI 1a manoj de 1a knabo; li ek- aplaiídoj. k . t li
Kviete, kvazau v
nenio• ekslerordinara estus o azlO a,
230 231

eksidas SUl" sia benko, kaj Rika gojas, ke li revenis sen oseo kaj Ia mutulino iras hejmen, êar ili vidis sufiêc.
rompitaj kruroj, sed sana kieI antaüe. Si kaptas lian Tiun vesperon Ia tuta vilago parolas pri Ia rajdado
brakon kaj per Iarge malfermitaj okuloj, supren levita Moseo kaj êiuj provas trovi Ia soIvon de Ia mistero,
fingro kaj skuanta kapo komprenigas aI li jam ne parto- okazis en Ia cirko; kaj Ia mutulino tiun nokton son-
preni tiajn plendangerajn akrobatajojn. ke refoje Ia knabo faras Ia samajn arlekenajojn kaj
v M?seo. k~mprenas nenion pri Ia aI li montritaj ap- 'li rompas al si ambaü krurojn. Kun raiikaj ekkrioj
laudo], kaj kiam Ia spicisto demandas aI li, êu li estas vekigas, sed kiam si vidas flanke de sia I.ito Ia dor~-
laca, Ia knabo kviete respondas: tan Moseon (kies belan kapon plene lumigas Ia enn-
KiaI? danta luno, kaj kiu trankvile kuêas kun Ia tri flutoj
Pro Ia rajdado. taü si), Ia kavetoj en âiaj vangoj pliprofundigas, kaj
Kia rajdado? liêa si reendormigas.
Vi ja rajdis! Kaj Moseo mem? Li dormas, tute ne pensante plu
La fraiilino promesis ai mi, ke mi rajdu, sed mi tute ri Ia okazintajo enIa cirko; sed li songas, ke li povas
ne rajdis. udi sur Ia fluto, sur Ia violono, kaj ke êiuj admiras lian
Pentman ne estas surprizita pro Ia respondoj de Ia udadon.
knabo; li ja scias, ke Ia dorminto neniam memoras kion
li faris dum Ia hipnota dormo, sed alrnenaii Moseo de-
vus estiA laca post tiom da saltoj kaj saltegoj ; tamen li
havas ec ne unu maIsekan haron sur Ia kapo.
Kion vi faris ekster Ia areno? - plue demandas
Ia spicisto.
Si kondukis min en malluman êambreton kaj tie
mt
. IS longan tempon;
'
krom tio mi faris tute nenion.
Pentman pensas pri Ia hipnota dormo kaj ridetas.
Aliaj personoj, sidantaj antaü kaj malantaü Ia knabo,
vo~a~ kontenti.gi sian scivolecon pri Ia mistera rajdado
~ jam multa] demandoj direktigas aI Moseo, sed li ne
po~as res~ondi .ilin,. êar êiuj parolas samtempe; li sekve
altigas Ia âultrojn, ndetas, sed silentas, tiom pli, êar Ia
paãzo finigas kaj Ia pantomimo kornencígas, Oni nun
ludas "Arlekeno kaj .Argentino". La pantomimo estas
akompanata de dolêa muziko, kiu tre pl s al Moseo
kaj fine Ia vilaga turo sonigas Ia sesan horon, kaj I~
prezentado estas finita.
233

uroj portas lin pli malproksimen. Jen li ekhaltas,
en Ia malvarmajn manojn, kiujn li tuj poste re-
n Ia profundajn poâojn de Ia longa surtuto, jen
âas plue. Pro Ia negeroj kaj Ia griza êirkaüajo
eble diri, kieI li aspektas: oni nur vidas, ke li
K vína Capitro. nte sin klinadas teren por ne perdi Ia egalpezon,
PI'i neg'o k 8J.. m, k ia ngadas. r Ia dorso li portas objekton , kiu âajnas esti peza
I .
La izollta dometo _ Stran ae:On~nego - Rifazlhi rifagejo - li similas grandan Iongforman sakon.
Stranga dumnotta mnziko g L go taj ••• handoj taj katoj - iregante li iras plue sian vojon tra Ia griza tavolo,
"Kol.Nidrej" de Maks Bruch a r~tkapti8to de Hameln - LII
êiu minuto plidikigas, êar Ia negeroj daiiradas
Pri multekosta muzlkilo _ -RilOlonêelisto taJ latido -
PO%O post laciga nokto. j frapadas al li en Ia vizagon. La viro, ne vidante
NegAo .. ... , nego A n A0 n lokon por ekhaIti, marâas kaj marâadas plue .
onoj da rulsvebantai n~g:~~~:' . e!i en }a aero, kie mili- iu paâo Ia âuoj faras profundajn truojn en Ia nego
. ~ J srn mterpusadas N ' ju pli longe li marâadas, des pli multe li sentas, ke
sur Ia d omoJ, sur Ia senfoliai ..... ego
sur Ia frostiginta akvo e I J I arboj, sur Ia kamparo kaj fortoj fine Iin forlasos. Li tamen ne erdas Ia ku-
,Nego sur Ia voioi N ~ ongfosoj kaj kanaloj .... n kaj iras plue. Li pasas Ia pregejon, sed tute ne
J J' , • • ego cte
,J Unu vasta dika tavolo' . rkas gin pro Ia falanta nego, preskaü blindiganta
vata tuko Ia tutan A' k v ,gnza kovras kvazaii unu sola Li nur vidas antaü sin sur Ia vojo kaj sur Ia iom
,.. ctr auajon. Nur Ia boi I
gl, kaj êar Ia vento for elis d ". ar OJ e staras el mallumajn Iongfosojn êe liaj flankoj. Ankoraü kvar-
nego, Ia malhela] branc'o~ . e ili 10m de Ia faIanta da horo, kaj li staras sur Ioko, kie li devas turni
. J sm etendas êi I k v dekstren aü maldekstren, êar tie Ia vojo subite trafas
por petí protekton kontraü I '. u o en kvazau
malakre konturig' as sur Ia .a r!~lda malvarmo, kaj ili n vojon, kun kiu gi formas grandan êefliteron T.
E gnza clelo La viro rigardas dekstren kaj ekpripensas. Kiun di-
stas Ia kvina horo en Ia maten . A.
nokta silento nur kelkfoi o. ele regas granda ton li sekvos? Li ne scias, kaj ne sciante kiaI, li sin
.' laje mterrompat dI'
vento, kIU êirkaupelas I A . A' a e a muganta rnas maIdekstren. êi tiu nova vojo, same kieI Ia jus
. . a negero1n glS ki '1'
srajn antaií ili falantan ka J' • Iam I I atingas lasita, estas arnbaiif lanke limigita de Iongfoso kaj mon-
griza tero. J maradoJn malsupre sur Ia Ia saman aspekton. Nur tie kaj tie êi staras mal-
Nur unu sola homo al si liberi . ta arbeto, arbetajo aii krado, tra kiu oni povas eniri
sur Ia vojo aI BreJ' D ki ~ en~as vojon tra Ia negAo kamparon aü Ia herbejon transe de Ia Iongfosoj. N e-
ki " ,e te II vem .
ien li Iras ankauv. s, neniu povus diri· e sin montras domo. Cirkaiie dum kvarono da horo
. ' neniu povus diri
tion scii, êar de tem o aI te
ne malhelpas
'
A I'
:C 1
mem ne âajnas
li vidas A' k v mpo, kiam Ia negeroj aI li
'
sekvas Ia jus elektitan vojon kaj jen li por Ia dua fojo
as maIdekstren, êar Ia vojo faras rektan angulon kaj
v ' c clr aue kvaz v
b aldau sin montras Iok '. A' au por espIori, êu e tie plílongígas tiom, kiom Ia okuloj povas vidi. Feliêe
o por nfugl. Kun peno liaj ri- kelka distanco tuj apud Ia vojo kaj en gardeneto
234 235
lute êirkaüila de plektobarilo, staras dometo. unu hora kaj duono. Li tamen IIC eslas cerAta
ekrnarâas iom pli rapide, kaj enirinte Ia gardeneton, II kaj espIorrigardas dekstren kaj maldekstren. ~e
staras .nur. du nudaj negkovríta] pirarboj kaj kelkaj Til. tra mano Ia vojo kondukas ai gran.da farm~J?,
a:beto!, h ekhaltas antaii Ia dometo. Li klopodas CII a de altaj arboj, kiuj etendas Ia nud~Jn se~f~ltaJn
rigardi tra Ia du fenestroj, sed êio interne estas mal • êieleu Tie sekve ne povas esti Ia vllageto.
JO c . . . C
A

luma. Li iras al Ia pordo, frapas kaj atendas. Nenru rdas maIdekstren kaj ekrimarkas subite Je su Ice
respondas Ia frapadon; li frapegas dufoje kaj denovr distanco ion, kio âajnas esti pregejo kun t~reto:
atendas kaj aiiskultas, Fine li aiidas brueton en Ia domo o devas esti Brej. Estas Ia sarna tureto, kiun ~I
kaj malrapide Ia pordo malfermigas. Estas tre mallunu aotau pli 01 unu horo, sed kiu.n li tia~ ne ekri-
P?st Ia pordo, Ia viro distingas tute nenion de persono, I pro Ia negeroj. Esperante trovi en Brej hoteleton
kiu Ar.etenas Ia pordon per unu piedo, kvazaii gi timu , • I' li estas ekrnarâonta tien, kiam subite traf~s
npozi, 'A G'
ke gl perforte estos tu te malfermata de nekonatulo, star okulojn stranga estajo rapid: alprok~imlganta~. I
anta eksterdome en Ia nego. En Ia interspaco de Ia I s grandan movigautan sononlon '. AAutomate gl al-
pordkadro kaj Ia pordo audigas Ia negentila voêo de per rapidaj movetadoj. La vOJag;;'!lto, ekkonant~
Ia loganto .
00 envolvitan en larga mantelo, tiel ke Ia kapo k.a~
- Kio estas? rakoj estas tu te kaêitaj, ekgojas. Eble si povas dlr~
La vaganto respondas germane: 11, kie li povos trovi Ia deziratan hoteleton ~.n BreJ
Vojaganto, kiu perdis Ia vojon. ir ante al si renkonten, li estas alparolonta sm, s~d
- Kion vi. voIas? li miras, kiam Ia sonoriIego, tute ne aten~ante lin,
êu vi bonvolas diri, kie mi estas? as kaj aütornate iras plue al Ia granda farrnejo. Sen-
Apud Warfum.
e, sed rapide Ia str:-nga ~g~ro, ~e êiu .paso }etant.e
Warfum!? ken nubeton da nego, daungas sian vojon, ec ne. n:
A . Jes, Warfurn ~stas tu te proksime. lru Iaii Ia vojo dante malantaiien kaj baldaii malapera~ e.n Ia gnz~J
cevladeks~raman.o. Ce via.maldekstra estas Ia vojo ~I Brej. geroj. La vojaganto ekintencas kuratm~1 Ia mars-
. A La vo~o eksílentas kaj Ia pordo refermigas. La vo- tan sonorilegon por peti informojn, sed li estas ~ultc
jaganto, kiu estas petonta rifugejon, ekkonscias, ke pIua laca kaj jam ne vidante Ia strangan figuron, h. kun
frapado por remalfermigi Ia pordon estos vana. Li el- algojo iras plue sur Ia antaii li. si~ .ete~da~ta vojo .al
~ra~ Ia gard~~eton kaj daurigas iri aI Brej. Estas al li . Li estas nun tiel laca kaj liaj piedoj estas tiel
eJ. . . t v
indiferenta, m aI Warfum aii al Brej, êar li konas nek idai aJ, ke nur kun granda peno h sm trenas an auen. v • A

unu, nek Ia alian, li sekve sin donas aI Ia hazardo kaj kelka distanco li subite ekvidas dometon antau SI c~
post duono da horo estas tre surprizita sin trovi êe loko maldekstra flanko de Ia vojo. Du vicoj de malhelaj
kie Ia vojo refoje sin dividas. Sajnas nun aI li ke li . en Ia negAo venantaj kurblinie de Ia pordo aI Ia
êirkaiiiris grandan kvadratan pecou da kamparo k~j post 0J' . t
ojo kaj perdigantaj en Ia direkto al Ia fa.rrr:eJ~, ~on ras:
kelka tempo revenos sur Ia saman [okon, kie li sin tro- e antaii nelonge persono kun grandaJ suoj au boto)
236 237
forlasis tiun dometon La kaj puâetante Ia pordon per Ia genuo, li estas
nepre deverias de viro A ,v~)aganto ekpensas, l«:
, , car vtrino Iaü lia " de granda surprizo. Frapado estas tu te super-
nernam portis tiajn granda] A" opmio, aol<ol' pordo subite ekmalíermigas. La viro deskuas
k " a]n suojn Estas d A
e vmno estas interne k 'A" o versam negou, kiu êie kovras lin, kaj prenante Ia longan
l
aI li i!l[ormojn aii Ia jam atie: I sendube ,n,e rifuzos dOI Ia dorso, li mallai:íte enêovigas internen kaj sen
Eble si ne jetfermos anta v r onge dezlrttan ripoz jOlf
íermas post si Ia pordon. Li staras en malluma
tiu alia kamparano pUla n~zo Ia pordon, kiel 1m
, ' ensante pri tio r di o, sed strio da lumo malsupre êe Ia muro, tri
ojn aI Ia pordo. . ' I irektas Ia P;I
ntai:í li, montras, kie sin trovas Ia pordo de Ia
Antaü 01, atingi gin, li ekhalta' A , , êambro. Sciante ke neniu homo enestas, li
de du f'lutoj streêas lian t t s, /ar mlsteral S01l1l1 ai Ia lumstrio, tuâetas Ia pordon kaj trovinte
, a en on Sai I'
sono] verias el tiu d t '' ajnas ali, ke I
L' v k orne o, sed h ne e t , turnas gin kaj malfermas singarde Ia pordon.
1 aus ultas atente kai iid 1 s as certa pri tio
L fi" j au as a melodion d b 1 'A
rigardas kaj samtempe varma aero venas renkonte
a utistoj ludas tiel beIe kai e e a muzlka)O Estas do varme -en tiu êambro kaj Ia varmo en-
estas surprizita en plej alt a] ~Iel k<?~ekte, ke Ia viro
Iin pli proksimen, tiel proksimen, ke fine li estas
ke kamparauoi neniam ,a gra o, Ciarn li opiniadi
J sm okupas " ., êambro. Starante kelkan momenton ne sciante
t u t e neatendite kai ecA ti pn muzlko, kaj jeu
iid "en Ia frua hor d I fari, li senkonscie fermas Ia pordon kaj metinte Ia
au as dueton tieI bel k A , ? e a mateno 1I D sub Ia tablon, li eksidas sur sego kaj aiískultas
igi' gin, Kio pIe' m~~~~ e ec, artlst?J ne povus plibel ..
ve, La muziko tamen ne rekomencígas. Strange
flutistoj guste lad I sllrprt~as lin, estas, ke Ia du
I I a sama manrem aId f , ke li nenie ai:ídas eê Ia plej mallaiitan brueton.
a a melodio, kvazaú unu onas antaziajojn Ia êambro eê ne horlogo tiktakas, âajnas, kvazai:í Ia
du flutoj, Li aiiskultas 11IePe:~on~ Judus samtempe sur
o regas en Ia domo, Kion li faros? êu li vokos
ludadí. Malrapide li P,' gls kiam Ia muzikisto] êesas
veki personon, kiu eble dor mas post tiuj duone mal-
kvazaü Ia mistera dll~~:k~: dire~tas aI, Ia pordo, Estas
itaj pordoj transe de Ia tablo? Nenia signo de vivo
~e povas kontraustari frapi ~1l\Zlko altirus lin, kaj li jarn
en sin montras post tiuj pordoj, en kies malgranda
h enrigardas tra unu el Ia d~ f a pordo, Antau 01 [rapi,
rspaco pendas multkolora tuko, servanta kiel litkur-
breton kun malmultaj mebIo' enestreto], Li vidas êam-
o. La viro eê ne aüdas mallaiítan spiradon de dorm-
tablo en Ia mezo dIA 1, Lampeto staras sur Ia
, , e a cambro kai A' I to. La tie dorminto verâajne jam sin levis por eliri,
mgra]n grandajn omb ' J gra uma disjetas
vojaganto pensas pri Ia du vicoj da truoj en Ia negCl,
farita el kaheIoj, H0~:~~n s~r Ia p,lankon, kiu estas tute
taj de Ia pordo ai Ia vojeto kaj plue ai Ia farmejo ;
stra~?,a, ôar Ia dometo esias la:~i vidas, kaj tion li trovas
le (tiel li 'pensas) ili estas faritaj de iu, kiu estas dorm-
ke gl enhavas nur A' ti a opmio tiel malgranda
d CI IUU unu êamb t ' ta post tiu litkurteno kaj ebIe Ia lito estas mal plena.
por o por frapi sed ant v I' re on. Li iras alIa
pe r kilU ordinare ' Ia k aue 1 ' turnas Ia f eran rmgon ' tante Ia kubuton sur Ia tablon, li ripozigas Ia kapon
r Ia pugnita mano kaj ekrevas. En tiu momento kel-
fermataj, Mal1aut ,amparana] dompordoj estas mal~
a gnncado anoncas ai I'I, k e 1a nghlo ' , ~ lignajoj sur Ia kameno ekkrakas kaj ekflamas; hele
238 239
ili lumigas Ia vizagon de Ia vojaganto. Li estas êirkaiie kato kaj tuj poste gi desaItas de Ia segdorso sur Ia
kviodekjara, bela viro kun kurba nazo kaj longaj gnzi- kon, kie gi prenas ia formou de vera kato, kaj dum
gantaj Iipharoj. Profundaj sulkoj sur Ia alta frunto kaj flutistoj ludas plue kaj neniu en Ia salono jam atentas
êe Ia buâanguloj donas meIankolian esprimon aI Ia nobIa , Ia violonêeliston, Ia besto miaiiadas pli Iaiite kaj ek-
vizago kaj montras klare, ke Ia vim ne estis sen zorgoj tas sur lian âultron ...
kaj êagreno en Ia Iastaj tempoj. Li havas grizajn bukl- Kun ekkrio li vekigas . " La salono malaperis, sed
ajn harojn, kiujn kovras granda artista êapeIo, de kies Ia kato, êar efektive gi staras sur lia âultro kaj sovas
rando, pendanta malsupren, fluetas sinsekve gutoj da tutan korpon Iaii lia vango por karesi lin.
negakvo sur Ia Iongan jakon, de kie ili, kune kun Ia La flutoj eksilentis, kaj nenio audigas en Ia êambreto
fandigantaj negeroj, gutfalas klaketante sur Ia kahelojn om Ia kontenta murmurado de Ia kvarpiedulo.
de Ia planko. Tiu klaketado tamen ne malhelpas aI li Katoj estas karakterhavaj bestoj, pli karakterhavaj 01 ni
enprofundigi en pensojn. La nigraj okuloj, ombrigitaj nsas.
de grizaj brovegoj, post momento fennigas kaj Ia meti- Ordinare malmultaj homoj opinias, ke valoras Ia penon
tado de Ia viro iom post iom sangigas en profundan dadi Ia karakteron de katoj kaj sen plua pripensado
dormon. Dormante li songas:
ilin falsaj bestoj, tute aIiaj 01 hundoj, kiujn ili ri-
Li sin trovas en granda hele lumigita salono plena das kiel sincerajn kaj bonajn amikojn de Ia homoj.
je rigardantoj, antaií kiuj li devas ludi. Li ja estas art- te tamen Ia kato estas estiminda besto pro Ia finneco
isto, kies famo disflugis tra Ia tuta mondo.
karaktero,
Li ludas. Majstre li manuzas Ia arêon kaj Ia belaj Estas klare kaj nature, ke ambiciaj homoj ne amas
tonoj de lia instrumento ravas êiujn aüskultantojn gisplore. [n, sed des pli Ia humilajn hundojn, kiuj sen kon-
Post Ia ludado li ekhavas girlandon el belaj floroj kaj taro sin submetas sub ilia volo kaj ambicio. Estas
denove li devas lu di. Li estas ekkomencanta, sed ia nate, ke Ia arnhicia franca rego Henriko Ia tria mal-
neatendita malebligas aI li ludi plue. EI iu loko, li ne ia Ia katojn kaj ekzilis ilin de sia kortego, dum li êiam
~cias kie, subite eksonas doIêa muziko de du flutistoj. 8 akompanata de belaj humilaj hundoj. Nur malmultaj
Ciuj êeestantoj kun miro rigardas êiuloken; Ia flutistoj iciuloj amis katojn kaj unu el ili estis Ia fama kar-
tamen estas nevideblaj, sed ili daiírigas Ia ludadon, jen alo Richclieu. êi tiu tamen ne nur estis ambicia, sed
duope, jen unuope. Rave ili ludas Ia VaIpurgisnokton aii homo de fortika karaktero, same kiel liaj miau-
el Faiist, tiel rave, ke Ia aiiskultantaro jam ne atentas taj amikoj.
pri Ia vioIonêeIisto, kaj Ia violonêelisto mem mallevas Oni eraras tamen opiniante, ke katoj estas indiíerentaj
Ia manon, lasas fali Ia arêon kaj ankaü aüskultas ... . homa amikeco. Hundoj estas, kiel ni jam diris,
Intertempe io stranga okazas je Ia girlando, kiun li milaj kaj êiam sin submetas aI Ia volo de siaj mastroj,
pendigis sur Ia dorso de sia sego. Estas, kvazaii giaj s sklavoj ili estas. Per tio ili montras malsincerecon
koIoroj aliigus kaj kvazaii mistera forto enbIovus vivon ~ malfirmecon de karaktero.
en gin. ê;i aiídigas mallaütan krion, similantan ai miaiiado La katoj kontraüe iras nur siajn proprajn vojojn kaj
240 241

rifuzante êiun laboron, nur agas laü sia plaêo kaj 0111 Iel unu sola ondiganta blanka tuko kovras Ia kamp-
konas nur tre malmultajn ekzemplojn, kiuj instruas aI 111, Ia longfosojn kaj vojojn. Liaj vestoj estas jam
ke iJia .karaktero povas esti facile regata de Ia h01l1,1 " Ia varma kamena fajro sekigis ilin, nur sur Ia
volo. Ciuj hundoj lemas artajojn, vole-nevole ili reporta oj montrigas kvazaü lageto da negakvo êe Ia sego,
ai sia mastro forjetitajn bastonojn, ili prezentas al li )a iu li sidis dum sia dormado, malgranda lagetoçdissen-
antaüan piedon kaj obeas êiujn ordonojn, kiujn Ia mastro du au tri mallargajn serpentumantajn striojn sur
konigas, êu buâe, êu geste. Tion neniam faras Ia katoj. taj kaheloj. AI li estas nun varme kaj li ne sentas
IIi agas nur propraplaêe kaj montras amikecon nur (I Ia rigidecon en Ia kruroj. Li sentas, ke Ia dika
personoj, elektitaj de si mem. Instinkte Ia katoj konai to lin genas kaj estas demetonta gin, kia!:D subite
siajn amikojn kaj rnalamikojn inter Ia homoj. Kelkfoje Ia sonoj de tiuj samaj flutoj ekaüdigas. Sajnas aI
ili saltas sur Ia genuon de persono, kiun ili neniam an- ke i1i venas el ta subtegmentejo de Ia domo, kaj
taüe vfdis kaj montras aI gi per tio sian amikecon. Sarn- ferminte Ia pordon de Ia êambro, li ekstarél§! en Ia
maniete 'agis Ia kato, kiam gi saltis sur Ia âultron de dokadro por aiiskulti. Li pravis, ie sur Ia subteg-
Ia souganta fremduIo. El amikeco aI li, gi karesas per ntejo estas Ia misteraj flutistoj; jen unu, jen> ambaü
Ia tuta korpo Ia vangon de Ia vekiginta fremduIo kaj , En tiu êj momento bela dueto sonas de supre
malrapide kaj singarde irante de lia âultro, gi eksidas tuj poste unu flutisto majstre ludas Ia "Ave Maria".
plenfide sur lia genuo, êiam kontente murmurante kaj fremdulo estas ravita, sed vane li streêas Ia okulojn,
rigardante Iin per Ia grandaj rondaj okuloj, kvazaü por flutisto] estas kaj restas nevideblaj kaj êajnas sin kaâi
peti reciprokan arnikecon kaj karesadon. supre kie1 koboldoj eI fabelaro.
La besto jugis prave, vidante en Ia fremda viro novan Ni konas Ia rakonton pri Ia ratkaptisto de Hameln,
amikon, êar li karesas gin ridetante. La fremdulo pri- allogis aI si ne nur Ia ratojn, sed eê êiujn infanojn
pensas pri Ia stranga songo, pri Ia mistcra muziko kaj HameIn kaj malaperis kun ili en monton. Kial Ia
rigardas êirkaiie. mdulo, kiu estas artisto, ne povus allogi al si Ia
La fiamo en Ia kameno disjetas ne nur agrablan itàjn flutistojn? Li demetas Ia surtuton, kaptas Ia
varmon en Ia êambro, sed samtempe heligas gin sufiêe, ngan sakon de sub Ia tablo, eltiras nigran strangforman
por ke li povu distingi êiujn objektojn. Cie regas trankvilo olon, en kiu kuâas brilanta violonêelo. Li eksidas,
kaj paco, sed estas al li enigmo, ke en Ia êambro, kaj ígas Ia muzikilon inter Ia kruroj, kaj dum Ia kato
ebIe en Ia tu ta domo malestas logantoj, kaj ke ili eIiris das lin scivole de malproksime, li prenas Ia arêon,
ne êlosinte Ia pordon. Por kiu do brulas tiu fajro sub ndas momenton kaj kiam Ia flutistoj finis sian muzi-
Ia kamenkapuêo? EbIe Ia elirintoj revenos baldaii? .. [on, Ia vioIonêelisto ekludas Ia saman melodion. Ravig~
Kiu Iogas en êi tiu izolita, sed agrabla dometo? Jen sonoj de Ia unua parto triladas tra Ia êambro kaj
demandoj, kiujn Ia fremdulo ne povas respondi. preniras aI Ia subtegmentejo, kie nun regas subita. si-
Li ekstaras, elrigardas eksteren tra Ia fenestretoj kaj tego. La 'nAve Maria" finigis, sed gin sekvas tuj Ia
vidas nur negon, nur unu blankan vastan dikan tavolon, Ia .Kol-nidrej" de Maks Brnh. Antaü 01 êi tiu rnuzikajo
16
242 243

finigis, aiídigas supre mallaiítaj paâoj, La koboldoj venas, i tamen ne elparolas tiujn demandojn, sed post kiam
Ia sonoj de Ia violonêelo allogis ilin malsupren kaj apenaü vestis, li aliras al Ia fremda sinjoro kaj diras:
Ia lastaj triladoj formortis, kiam ekaperas en Ia kadro Mia patrino ne estas hejme.
de Ia malfermita pordo Ia figuro de mirinde bela knabo. Kaj via patro?
Li estão; êemize vestita. Li ekhaltas sur Ia sojlo, rigar- Mi ne havas patron.
dante Ia ludinton per grandaj nigraj surprizitaj okuloj êu li mortis?
kaj kun malfermita buâo. Mi neniam havis patron; roi havas nur patrinon.
Tiu stranga respondo kredigus al Ia fremdulo, ke Ia
La fremdulo rigardas lin kaj lin frapas Ia beleco de
bo estas idiota, sed liaj okuloj esprimas Ia malon,
Ia knabo. Longaj nigraj harbukloj serpentumigas êirkaii
lia kapo. Li staras tie kiel kerubo, kaj êar li âajne ne li diras:
_ Eble li mortis antaü via naskigo]
kuragas alproksimigi, li restas staranta, rigardante jen Ia
_ Mi ne scias, ti alportis miu êi tien en kesteto,
muzikilon, jen Ia artiston, kiu siaflanke sen interrompo
fiksas Ia rigardojn sur Ia nudpieda, êemize vestita knabo. ~ neniam li revenis.
Jen dua respondo ankoraií pli stranga 01 Ia unua, sed
Fine Ia viro ekrompas Ia silenton kaj ekparolas ger- okuloj de Ia knabo montras klare, ke li estas nek
mane, tiel .ke Ia knabo komprenas lin, êar Ia dialekto otulo nek simplulo kaj Ia fremda sinjoro ekpensas, ke
en Ia norda parto de Groningen kaj Ia germana lingvo ne bone komprenis Ia re~pondon de Ia knabo, kaj
tre similas unu Ia alian: tante Ia manon .sur lian bukloriêan kapon, li deman-
- êu vi estas Ia koboldo, kiu ludis tiel bele sur Ia plue :
Iluto tie supre? Kiel vi nornigas?
- Jes, mi ludis. \ - Moseo.
- Jam tiel frue en Ia mateno? _ Kaj kiel estas via familia nomo?
- Mi kUIDS sendorma en mia lito kaj ludis ; tion mi Moseo pripensas kaj tiam respondas:
faras ofte. _ Landman, êar mia patrino sin nomas Landman.
- Kial vi ne alproksirnigas? La fremdulo kredas, ke li trovis Ia solvon de Ia
La knabo ne respondas; li tremetas pro malvarmo, istero, ekpensante ke Ia knabo estas bastardo, kies
êar li staras en Ia aertrablovo, iranta de Ia varma êambro tro restis nekonata, kaj kompatante lin, li ekkaptas
en Ia koridoron. n manon kaj sidiginte Iin sur sian genuon tuj apud
êu ai vi estas malvarme r violonêelo, li demandas:
- Miaj vestoj estas supre. - Kiom da jaroj vi havas?
- Almetu ilin, kaj revenu por varrmgi. _ La kesteto estis portata êi tien en 1896 a; mi estis
La knabo ne timas, sed li estas surprizita. Li pensas: m tre juna infaneto,
Kiu do estas tiu fremda sinjoro?.. Kiel li venis kaj Kie estas nun via patrino?
kion li volas? - êe Klomp,
lô*
244
245
Ce kiu?
êe Klomp. Ia riverdio Oiagruso kaj Ia muzo Kaliope. Pe~
de siaj kanto kaj liuto li malsovagigis Ia plej
Kiu estas Klomp?
~n bestojn kaj allogis al S'i arbojn kaj ~tonoj~.. .
Farmisto de Ia tiea farmejo -. Dirante tion, Moseo
eco aüskultas kun streêita atento, sed liaj surprizitaj
fingre montras en Ia direkton, kie malaperis Ia marâanta
sonorilego. klare diras:
Pri tio roi komprenas nenion -, kaj Ia fremdulo
- Kion si faras tie?
das:
- ~ilaboras kaj melkas Ia bovinojn, kaj poste 'I
faras komisiojn. eu vi ne komprenas min?
Ne, sinjoro. .
- Kaj vi mem?.. êu vi ne laboras êe. KIomp
-)fi vizitas êiutage Ia lernejon en Brej, nur ne
Nu mia bubo eble mi klarigos tion aI VI
"
m nun mi povas diri, ke en vi sin kasas
.
sabate kaj dimanêe, êar tiujn tagojn Ia lernejo esta
babo kiu tiel bone kaj korekte fajfludas
fermita ... , kaj vespere dufoje en Ia semajno mi iras aI
Ia lernejestro por lerni muzikon. ajojo, '~epre povas farigi granda muzikisto.
- Kian m uzikon? kiu fajfis kun vi?
- Li instruas aI mi notojn kaj ludi sur Ia pregeja Mi fajfis ~ola. .. .
orgeno. Sola!? . .. Mi aiidis tamen du fajfilojn,
Mi ludis sur ambaií kune ; sed mi neniam plu
- Ho, sur orgeno? .. Vi do ne lemas êe li Iudi
sur Ia fluto? ludi sur ili.
Ne, tion mi lernis per mi mem. Kial?
a knabo silentas momenton, tiam rigardante aI la .
Sed kiu instruis aI vi Ia muzikajojn, kiujn vi jus
ludis? nêeIo kaj dolêe tuâante Ia kordojn, li diras ;
- Mi ne amas pIu Ia flutojn.
Mi aiidis ilin dum Ia kermeso tiun someron j Ia _ Kial?
granda orgeno de Ia karuselo ludis ilin, kaj nun mi konas
ilin mero ore. - Post kiam mi aiidis Ia muzikon de êi tiu violo-
roi konscias ke mi fajfludas malbele.
- Mi seias, kies filo vi estas, Moseo -, subite diras
Ia viro. , Tio estas ~iolonêelo... êu vi neniam aiidis
- êu vi scias? instrumenton?
- Mi aiidis nur Ia blindan Petron, ludantan sur sia
- Jes, vi estas kiel mi, filo de Orfeo.
o, sed li ne ludas bele; Ia sonoj de tiu êi granda
La knabo rigardas Ia fremdulon surprizite; pri Orfeo
ono estas multe pli belaj.
li neniam aiidis, kaj li demandas:
- Do, vi gin amas?
- Kie do estas Orfeo? .. kaj kiu li estas?
- Ho jes; gi estas ankoraii pli bela 01 Ia. o~geno
- Ho, li estas fama kantisto de Grekujo kaj en li Ia
karuselo kaj eê pli bela 01 tiu de Ia pregejo en
mitologio unuigas êiujn fortojn de Ia poezio de Apolono
246 247

Refoje Ia knabo eksilentas mornenton , li rigarda kompreneble, mia bubo, ke vi ne kredas
avide aI Ia violonêelo, fine li diras: i, apite tio mi ne âercas. Sed ne êiuj violonêeloj
- Jam longe mi lernas Iudi sur Ia orgeno de I tiom da mono, kiom Ia mia. Vi povos aêeti
pregejo , 'Ia instruíste de Ia lernejo instruis tion aI mio lan instrumenton por eent guldenoj.
sed .. o mi ankaií ne volas plu ludi sur Ia orgeno o o __ Cent guldenoj!? . " Ho, mia patrino konsentos
~ Kion do vi 'volas] . tion,
- Ludi sur tia violonêelo ... , eble Ia instruisto d - êu vi pensas, ke si konsentos?
Brej povos instrui min j mi lin petos. ~es, si konsentas êiam en êio, kion mi petas .
- Povas tamen esti, ke vi ne povos lerni tion. •- Cu via patrino ankaü amas muzikon?
- Ho jes, mi povos, se mi nur havus gin kaj se _ ~i estas muta ... , surdemuta, si eê ne povas
nur iu min instruus. oli kun êiuj homoj, sed mio si bone komprenas.
- Sed mi kredas, ke Ia instruisto ne posedas vio La vizago de Ia fremdulo esprimas koran kompaton.
lonêelon. oge li fiksas Ia okulojn sur Moseon kaj ludante kun
- Mia patrino aêetos unu por mi ... , kiom gi kostas ~ bukloj, li enprofundigas en pensojn.Subite stranga
-, Tio dependas de Ia kvalito, unuj estas multe rico lin ekkaptas kaj ekstarante li demandas:
kostaj, aliaj ne. - êu via patrino konsentos, ke mi vin instruos?
l\'Ioseo jam farigis intima kun Ia fremdulo kaj ne - Vi!!?
seiante, ke li estas iom maldiskreta, li demandas: La knabo laüte eligas tiun unu vorton, Ia demando
- Kiom kostis Ia via? rprizas lin.
La violonêelisto ridetas ; li respondas: Jes, mi. ... , eu SI k onsen tus
A A'
us. r
Mia instrumento kostis dek mil rublojn. - Ho jes, sinjoro.
- Kiom estas unu rublo? Kiam si rehejmigos]
- êirkaiíe du guldenoj kaj duoao, - Je Ia dekdua kaj kvarono.
La grandaj okuloj de Moseo farigas ankoraii pli _ Bone j mi atendos êian revenon. Se vere si kon-
grandaj j li iam aiídis, ke Ia farmisto KIomp, kiu esta. ntos, tiam mi iras al Ia farmisto, êe kiu si Iaboras,
riêulo, pagis dek mil guldenojn por Ia rekonstruado d or priparoli mian intencon, li ...
sia farmejo ; tiu êi violonêelo sekve kostis pli 01 du tia) Moseo interrompas lin:
novaj farmodomoj. Li kredas, ke Ia fremdulo mokii - Ne iru al Klomp, sinjoro ; Klomp ne amas min,
Jin kaj Ia esprimo de Iiaj grandaj okuloj klare montra ek mian patrinon, mi petas: iru al Ia orgenisto ali al
lian pensadon. pastro en Brej.
- Vi ne kredas tion? - demandas Ia fremdulo. - Bane, mi iras tien.
- Vi mokis min, tia ligna muzikiJo ja neeble pova La artista remetas sian instrumenton en Ia ujon,
valori tiom... Ia tuta farmodomo de Klomp ne kosti n li starigas en anguIo de Ia êambro; tiam li rigar-
tiel multe. as ekster en por vidi, êu jam ektagigas. La lampeto
248

b~ulas an~orau, sed gia lumo estas kiel varmega 0;11111
kiu ne dissendas pl." lumon, Jam estas tiel lum 'I
Ia dometo, ke lampo estas supérflua. Moseo gin blo
eS~lOgas,. metas. kelkajn torferojn en Ia kamenan fajr•• I
kaj pre~lgas sran matenrnangon,
A La fremdulo int I
tempe sidas ce Ia tablo, li etendas Ia krurojn aI Ia Sesa eapltro.
brulantaj torferoj, metas Ia kubuton sur Ia tablon k.t
nrbuta ,redikaJon kaj per kio li estas inur.
a~ogante Ia kapon. sur Ia .mano, li fermas Ia okuloju, _ Letero de nekonatulo - Ionca - La rompo
SIO donas aI meditado kaj iom post iom endorrnig _ Pri tenra musallo - Kl.1 artisto De ,lu
I. ,.bliko kaj klel li TeDisen Brej - Pri tio,
1011Iovacs iDteDeu r.ri k811Ia trovito.

sabato kaj Ia tria horo en la posttagmezo.
o de Ia domareto Brej sidas en sia antaiíêambro
sían predikajon por Ia venonta dimanêo. Pro
eco li sidas en kurba sintenado antaü Ia skri-
kaj diligente laboras. Sian longan pipon el
kies bruniginta kapo ripozas sur jurnalo meze
blo, li firmtenas per Ia dentoj, kaj êe êiu elo
fumo Ia antaüstaranta suba makzelo sin mo-
en. Tiel li skribis jam pli 01 unu horon kaj
ribonta ankoraü longan tempon, se nenio inter-
lian skribadon. Ordinare neniu interrompas Iin,
verkas Ia predikajon, êar nur pro urgaj aferoj
tino havas permeson geni lin.
re êio estas silenta kaj kvieta. Jam ne negas i
estas klara kaj Ia vetero agrabla, kvankam
a.
Ia longfoso laiílonge de Ia makadama vojo
aboj forbalais Ia negon de Ia frostiginta akvo kaj
raso Jam pli 01 centfoje ili pasis kaj repasis
tejon antaii Ia pastra domo, sed Ia pastro ne
n i li estas tro miopa. Krom tio Ia glitirado de
j ne interesas lin, li atentas nur Ia predikajon,
250 251

kiun li de vos legi voêe Ia postan tagon, êar Enirul
gejo li êiam voêlegas Ia predikajon, skribitan kun <111 estas obeata: Ia pordo malfermigas ka}AIa kapo
Iiteroj en maldika kajero êiun semajnon li plensknl nu âultro de Ia servistino timeme montrigas en Ia
unu el tiaj kajeretoj, kaj zorge kolektante ilin, li J \I ro.
posedas grandan aron.
Kio estas? - Ia pastro demandas.
Estas varme en Ia êambro. Gratante Ia plumo I Moseo.
movas sur Ia papero. De tempo ai tempo Ia pash Kion li deziras?
ekhaltas por rapide tralegi Ia jam plenskribitajn folietou Li venas kun komisio de fremda sinjoro.
sed senlace li êiam ree komencas skribi; dume li 11 a pastro metas Ia pipon sur Ia tabIon kaj diras
êesas fumadi kaj preskaií regule Ia malsupra makz I
surprizo: ..
movigas supren kaj malsupren, pelante antaii si mil _ De fremda sinjoro?.. Nu, enmgu Ia knabon.
grandajn nubetojn da tabaka fumo. a âultro kaj Ia kapo re~irigas kaj anstataiie aperas
La pastro skribas: eo. Li ekhaltas, fermas Ia pordon post si kaj atendas.
,;~aj Ia akvo revenis kaj kovris Ia êarojo kaj I - Nu, Moseo, nur venu; kio estas? .
ra]dantojn de Ia tuta militistaro de Faraono, kru Moseo alproksimigas al Ia pastro. En u~~ ~ano 11
'venis post ili en Ia maron j ne restis el ili ( as Ia êapon, sub kiu ordinare estas prernkaslta! Ia ha~-
unu. Sed Ia Israelidoj iris sur seka tero tra I, loj, kiuj nun libere pendas sur Iiaj frunto kaj oreloj j
mezo de Ia maro, kaj Ia akvo estis por iIi muro Ia alia mano li tenas Ietereton.
dekstre kaj maldekstre. Kaj Ia EternuIo savis (11 _ Bonan tagon, pastro j fremda sinjoro ordonis ai
tiu tago Ia Israelidojn el Ia mano de Ia EgiptoJ, enmanigi aI vi êi tiun letereton.
kaj Ia Israelidoj vidis Ia Egiptojn mortintaj 511I - êu li atendas mian respondon?
Ia bordo de Ia maro. Kaj Ia lsraelidoj vidis I - J es, pastro.
grandan manon, kiun Ia Eternulo aperigis 5111 La pastro ekprenas Ia letereton el Ia koverto, legas
Ia Eg!ptoj, kaj Ia popolo ... enhavon kaj rigardas fikse ai Moseo.
Subite mallaüta frapo audigas. lu frapis Ia PO~c;lOIl, Kie estas tiu sinjoro?
sed êajne li frapis kun timo, êar Ia pastro verkas j( êe ni, pastro.
sia predikajo, Li ne aüdas Ia frapon kaj li skribas plue En Ia domo de via patrino?
ektimis Ia Eternulon kaj ekkredis al Ia ... - J es, pastro.
Refoje frapo audigas, sed pli laiite, tiel laüte, k - Kiam li venis tien?
gl trafas Ia orelojn de Ia skribanto. Li sulkigas Ia frun _ Hodiaü nokte, mi kredas, êar hieraii vespere, kiam
ton, Ia dikaj brovoj preskaii sin tuâas reciproke kaj I. i enlitigis, li ne estis ankoraü veninta.
buâo ellasas Ia pipon, êar Ia pastro devas turni Ia kapon Tiu respondo surprizas Ia pastron supermezure.
por rigardi ai Ia pordo, kie iu Iin interrompas. Tion mi ne komprenas, Moseo.
Tria frapo.
_ Nek mi, pastro. Hodiaii matene jam tre frue roi

J
252 - 253

mi; diru ai li, ke mi petas lin al mi êi tino
kuâis maldormc en mia lito sur Ia subtegmentejo, t' I
jam ke1kajn monatojn mi dormas tie, Mia patrioo esu ezoo je Ia sesa horo. .
vekinta mio, kiam si ve!'ltigis- por iri ai Ia farmodomo , paatro rigardas m~me~t0I?-antaü sio; ti~m h _prenas
n, elblovas kelkajn dikajn tabaknubojn kaj med-
si êiam vekas min per Ia bruo, kiun si kutime farai
ne li diras:
Mi ne povis reekdormigi kaj fajfludis. Subite mi ekaiídt
sub mi en Ia êambro strangao belegan muzikon, ti I
eu li ne informigie pri vi?
Jes; li demandis pri mia nomo, pri ~ia ago kaj
belegao, kian mi neniam aiidis antaiie. Mi komence
; tiam li diris, ke li scias, kies filo mi estas.
ektimís, ne sciaote, kio tio estas, sed Ia muziko estis ti I
êu li diris tion!!?
belega, ke larmoj eoveois aI mi en Ia okulojn . " Fine
Jes, li diris, ke mia patro estas dresisto de sov-
mi ne plu timis kaj levigis por vidi, kiu ludas, kaj ven-
beatoj.
ante eo Ia koridoron, mi ekvidis en Ia êambro fremdan
Kaj kie estas nun via patro =
sinjoron, kiu ludis sur graoda staranta violono... La
letereto estas de tiu sinjoro. . En Grekujo.
- Sed tio estas tre straoga. .. KieI li eniris? Via En Grekujo!!? _ A •.
miopaj okuloj de Ia bonkora pastro pligrandigis,
patrino do lasis Ia pordon nefermita?
li ekaiídis ke Ia patro de Moseo estas dresisto de
- Jes, si ja devas tioo, alie mi ne povus eliri, sed
aj bestoj,' sed eksciante, ke tiu dresisto Iogas en
tio ne estas grava, âtelistoj neniam eniris, nek malbon-
farantoj. ujo, li ne kredas ai siaj oreloj,
En Grekujo? - li rediras.
- Tiu fremdulo tamen enms,
Jes, tion Ia fremdulo rakontis ai mi.
- Jes, sed ne por âteli ... , li nur ludis,
- Sed, êu vi booe lin kompreois, Moseo?
- Sed kial li faris tion?... Kion li diris ai vi,
- Mi kredas, ke [es: sed li diris ankaii, ke mia
kiam vi venis en Ia êambron?
o estas Ia lia.
- Ho, li estis tre amika . . .• Li ne paro Ias holande,
A

nek laií nia dialekto. - Jeo Ia afero farigas pli stranga ankoraii .... eu
&.emdulo estas tiel juna] . .
- êu vi do povis lin kompreoi?
- Ho oe, li jam havas grizigaotajn harojn kaj long-
- Jes, êar li parolas kiel Ia vojagantaj muzikistoj.
êu li estas germaoo? lipharojn.
- Kaj li parolas germaoe?. Vi nepre ae bon~
Mi ne scias ... , ne dernandis pri tio.
prenis liajo parolojn, Moseo, li ja neeble povas esti
Sed, li ne diris ai vi kial li venis?
(ralo ......•.
Tion mi aokaií oe demaodis; li diris, ke li volus
La pastro estas parolonta pI~e, se? eks.ilentas, ri-
paroli pri mi ai Klomp, sed mi lin petis, ke li prefere
ate ai Ia letero, kies subsknbon h refoje ~egas. .
parolu kun Ia lernejestro aií kuo vi; kaj tial li .kribis
- Rikardo Kovács - li ilustras; tiam meditante 11
tiuo leteretoo.
das antaü sino Post momento li diras plue, kvazaü
- Bone, Moseo, estas tre sage, ke vi petis lin sin
254 255 -
- Kie mi antaüe legis tiun nomon? ." Mi le 'I ri li, li sen ia dubo estas Ia violonêelisto, kies
pri fama violonêelisto, kiu tiel sin nomis, sed li ne e i, lDtau kelkaj jaroj disflugis laAmondon, Sed kion
Greko, sed Bobemo. . . .. Nu, li ja mem klarigos aI 11I1 tie êi êe Ia mutulino r eu li vere scias, kiu
tiun enigmon, êar enigmo êi tio êio estas -, tiam 11 patro de Ia trovito? Kial li venis tiel neatendite
turnante aI Ia knabo, li diris: mezo de Ia nokto en Ia domon de Rika? êu li
- Aüskultu, Moseo; reirn ai tiu fremda sinjoro I ble Ia patro de Moseo? . .. Nu, mi ja baldaü ek-
diru, ke mi akceptas Iin êe mi kun plezuro, eê antaü tion.
Ia sesa horo. bo post nubo refoje eliras el inter Ia lipoj de Ia
Moseo iras ai Ia pordo kaj estas elironta Ia êambrou I neniam antaiie li tiel fumis. Subite li ekpensas
sed li hezitas. a tasko, Ia nefinita predikajo, sed li konscias, ke
- Pastro -, li diras, - Ia sinjoro diris, ke li in li neeble povas finverki ginj Ia fremdulo vole-ne-
tencas instrui ai mi ludi sur Ia violonêelo kaj li volai flanken puâas Ia ideojn verkotajn, kaj êar li nepre
paroli pri tio ai vi, êu vi . prediki morgaií, li aliras aI librokesto kaj elprenas
- Ho, li vere intencas? Nu Moseo, ni vidos. anon da malnovaj predikajoj. Serêante inter ili,
La knabo foriras kaj Ia pastro restas sola. Li re vas unu, kiun li voêlegis unu dimanêon antaü tre
foje sin klinas super Ia kajero por skribi. Li legas I tempo.
laste skribitajn liniojn por daürigí Ia predikajon kaj li __ Nu -, li diras aI si mem, - miaj aiiskultantoj
pripensas j tiam li skribas kelkajn vortojn, sed ekhaltas, memoros , ke ili jam unu fojon aiidis tiun. êi pre-
trastrekas ilin kaj denove pripensas, rigardante fikse antau '00, gi servos morgaii; Ia nefinitao mi povos uzi
sin ai Ia muro, kvazaii por legi tie, kion li devas skribi. semajno.
La muro tamen ne heIpas ai li, êar vane li serêas Ia Estas nun Ia kvina horo, kaj êar Ia fremdulo eble
sk~ibA~tan.da~rigon de Ia predikajo. Sinsekve li pensas forrestos loogan tempon, Ia pastro rigardas êirkaiíe"
pn gl kaj pn Ia fremduIo, kiu ebIe jetos Iumon sur Ia ekzarneni, êu êio en Ia êambro estas sufiêe deca por
mi.steran naski~on. de Moseo. Li ekkaptas sian pipon pti vizitanton. Li metas Ia kajeron en Ia librokeston,
kaj elblovas dikajn nubojn, dum Ia granda malsupra mallermante Ia pordon de Ia êambro, li vokas aI si
makzelo regule movigas supren kaj malsupren, sed ankaií ervistinon kaj ordonas, ke si pretigu teon por du
Ia fumado ne helpas ai li trovi Ia taiigan daiirigon êar onoj.
liaj pensoj pri tio kaj pri Ia fremduIo intermiksiga; tia- Atia horo pasas kaj obtuza krakado eksterdome en
grade, ke .estas neeble ai li fini Ia predikajon. Kun- nego anoncas, ke persono alproksimigas aI Ia an-
premante Ia lipojn kaj sulkigante Ia frunton, li fine metas a pordo.
Ia plumon sur Ia tablon, ekstaras kaj dum tabaknubo _ Estas li -, diras Ia pastro, kaj rigardante tra Ia
post tabaknubo eliras lian buâon, li promenadas tien kaj stro, li vidas, ke sinjoro jus suriris Ia solan âtupon
reen en Ia êambro. Ia doma peroneto.
- Rikardo Kovács -, li dirás al si mem. - Mi En holandaj urboj kaj urbetoj êiu domo, kieI ajn
256 257
malgTan . estas, posedas sian sonorilon kaj leterup pastro, aiidante Ia krakadon de Ia uoj en Ia
-je Ia antaiia pordo. Tute kontraüe aI tio, Ia domoj nego, tuj rapidas por saluti Ia fremdulon.
vilagetoj kaj sekve ankaü en Brej, malhavas ilin amh , Sinjoro Kovãcs ' - li demandas.
Leterportisto kutime sovas Ia alportatajn leterojn J Por servi aI vi ... , êu mi havas Ia honoron pa-
jurnalojn sub Ia pordon en Ia koridoron, se Ia porei n Ia pastro de êi tiu domareto?
estas âlosita, aü malfermante gin, se gi ne estas 810 it vács diras tiujn vortojn germane kaj Ia pastro re-
li vokas laiite : - Leteron! - aii: - jurnalon! -, I sámlingve:
jetinte Ia leteron aü Ia jurnalon en Ia koridoron, li r Vi ne eraras, sinjoro, .. , estu Ia bonvenanto
fermas Ia pordon kaj foriras, tute ne atendante, giR I nvolu eniri -, kaj li montras Ia malfermitan pordon
loganto venas por ekpreni Ia jetitan objekton. antaüa êambro. La fremdulo plenumas Ia deziron
Personoj, kiuj volas viziti loganton de Brej, sen cer pastro kaj ambaii eniras.
monio malfermas Ia pordon, eniras De nur Ia koridoron Demetu vian surtuton, sinjoro -, diras Ia pastro,
sed eê Ia êambron kaj salutinte, eksidas De invitit r estas varme en Ia êambro, kaj mi esperas, ke
kvazaü ili estas Ia mastro mem. êar reciproke êiu aI mi Ia plezuron esti mia gasto dum kelke da
logantoj tie agas laii tiu sarna maniero, neniu estas , êar mi opinias, ke ni havos multon por interparoli.
endita aü surprizita pri tiu agmaniero, kiu apartenas . inuton poste Ia du viroj sidas oportune êe Ia varma forno.
Ia moroj de Ia vilagetoj, Mi timis veni al vi en maloportuna horo -,
Okazas kelkfoje, ke urbanoj, kiuj Ia frerndulo, sed post via afabla invito mia timo
kutimo, 'restas starantaj antaü Ia pordo de vizitota Brej malaperis, kaj kun danko mi jam nun venas êi
ano, atendante vane, ke Ia loganto venos por malfermi • .. Vi sendube miris, ricevante mian leteron, tiom
ai li, êar ordinare oni ne malferrnas, se oni okaze n ar mia no mo estas ai vi nekonata.
rimarkis lin venantan, aii atendantan sur Ia peroneto de Ne tiom nekonata, kiom vi eble pensas, almenaií,
Ia domo. I estas tiu sarna Kovács, pri kiu mi legis.
La pordo de Ia pastrejo de Brej ne deflankigas dr - êll vi legis pri unu Kovács?
Ia kutimo pri Ia malesto de sonorilo, kaj neniam Ia bom Jes, pri artisto portanta tiun nomon, kaj kies
viro pensis pri tio, havigi unu aI sia dompordo. Spitr kiel violonêelisto gis nia provinco disvastigis.
tio, neniam vizitanto ankoraii atendis sur lia peroneto, te vian subskribon, mi jam ne dubis kaj tuj
por ke unu el Ia dornlogantoj malfermu al li, êar êiam zis, ke vi kaj tiu artisto estas Ia sarna persono.
Ia servistino aii Ia mastrumistino, kiuj laboras en Ia ku- Melimkolia. rideto glitas sur Ia vizago de Ia fremdulo,
irejo, ekvidas jam de malproksime, ke iu venas por VI post kiam li silentis momenton, li diras:
ziti Ia pastron, kaj se okaze ili ne rimarkus lin, tiam Ia - Vi supozis prave ; mi estas tiu Kovács.
pastro mem aüdas, ke iu estas venanta kaj tiamaniere efoje li eksilentas kaj kvazaii ekmeditante pri io
Ia pordo êiam malferrnigas kvazaü per si mem por in- oja, li fikse rigardas Ia fornon, dum lia vizago
viti Ia venanton eniri. . mas Ia antaiian melankoliecon.
17
I • o nbD enportaa Ia t oa, kaj d
vi pravas j li estas Sia ídolo
pladon SUr Ia tablen kaj arangas Ia tasojo, ._ letero, li diris ai mi, ke vi
kaj Ia kuleretojn, Ia pastro, sulkigante Ia frunton
streêas Ia akulojn por ekzameoi Ia eksterajoo de I risite Kovács rigardas ai Ia pastro.
artisto bj pite ai sía miopeco ekvidas, ke. Ia vizitant. , tion diris? ... Li eble ne bone komprenis min.
havaa simpatiindan vizagon, kiu tre lct>otentigas lin. 'ris, ke vi konas lian patron.
. Post leiam Ia servistino forlasis Ia êambron, reg' . mi memoras; mi diris al li, ke li estas filo
tie ankoraií mallongan tempon Ia sarna antaiía silentad» êar vera Orfeido li estas. Mi aiídis.-lin ludi
kiun fine Kovács interrompas, dirante: Ícis en li 'mirindan muzikan talenton.
-.. Mi tamen retiris mio el Ia publika vi • sinjoro Kovács, permesu ai mi Ia demandon:
donas plu koncertojo.
konas lian familione
- Tion ta publiko bedaiiros. e ' ne. Mi nur aüdis de
- Eble ; ed malsano, kiu jam longe subfosas min, ortis lin en kesteto, kaj tio
devigis mio agi tiel -. Refoje Ia sama melankolin
rideto mootrigas snr Ia vizago de Ia parolinlo. ro kuntiras Ia dikajn brovojn, enverâas du
L~ pastro miras, êar Ia artisto aspektas korpe, teo, kaj âovante unu el ili al sia gasto, li diras:
zaií li neniam estas estinta malsana] li tial diras: i estas trovito. NekonatuIo postlasis lin en Ia
- Espereble vi preskaií resanigis? de Ia mutulino kaj êi tiu lin adoptis.
- Ho ne j verâajne roi neniàm resanigos.. . Ver. i do ne estas lia patrino?
sajne, mi dirás, êar estas rimedo, sed nur unu, kiu ur Ia adoptinto,' sed vera patrino ne povas esti
povas resanigi mio, kaj tiun rimedon kune kUDabsoluta ema por sia infano, 01 Rika por Moseo -; kaj
irita ripezo mi intencas apliki en via vilageto. pastro rakontis êion, kio pri ~a knabo okazi .
- Ci tie en Brej? ács aüskultas atente, kaj post kiam Ia pastro
- jes, okaze mi venis tien êi. kaj okaze mi trafis . , li diras:
sur mia vojo kamparanan dometen, kies êirkaiíajo spira: iam vi legis mian leteron, tiam vi sendube tuj
tiom da paco kaj feliêo, kaj êio estas tie Hei trankvila, ke mia Duna vizito rilatas. plejparte Ia knabon.
ke nenie mi povus trovi plí taiígan Iokon por mia ompreneble ; sed mi supozis samtempe, ke vi
nuna stato. .
doni aI mi kelkajn informojn pri lia parencaro ...
- Sed Ia logantioo estas surda kaj muta. inde mi eraris.
--. Tio ne malhelpas. Si estas" bonkorulino; tion • te tion, Ia pastro prezentas cigaron al Kovács,
mi sufiêe klare spertís, post kiam tiu knàbo konigis ai tiu geste malakceptas, tiam li diras:
si sian desíroa, ke mi provizore, kaj eble longan tempon Pardonu ai mi, pastro, ke mi devas malakceptí,
restadu en Ia dometo; êar si tuj konsentis.,. • ajnas cisto nepre ai mi malpermesis cigarojn, same
al mi, ke Ia deziro de tiu knabo estas ankaii tiu e la virino. holajon, ili tre malhelpaa al mia resanigo , laií
17·
260 261

ordonita dieto mi eê ne trinku teon kaj kafon, tamen k 'I~ falas, disrompigas en peeojn sur Ia tapiâo.
foje mi trinkas unu taseton, sed neniam pli multe .. tro rigardas Ia montritan lokon de Ia muro, sed
Oni do ne seias tie êi, kies filo li estas? eksterordinara trovigas tie. Refoje fiksante Ia
- Oni scias nur tion, kion mi jus rakontis ai VI 00 sur sian gaston, li vidas, ke êi tiu tremetas de
neniom pli.
doj gis Ia kapo. Subite Ia fremdulo eligas laiíta~
Kováes enpensigas dum momento, trinkas sian teuu n krion, etendas Ia krurojn, glitas de Ia sego kaj
kaj diras:
ur Ia plankon, kaj dum Ia seRo êovigas malan-
- êu li rakontis, ke mi venis ai ili tiel neatendiu Ia kapo de Ia artisto tuâegas Ia plankon kun
en horo de I'mateno? 'kiel martelego, kiun forgisto lasas fali sur
- Jes, kaj mi konkludis el lia rakonto, ke vi nepu sono
devas koni .lin, aü almenaü lian parenearon. pastro salte leviga pro ekteruro, ne seiante, Ido
- Kiel mi jam diris ai vi, mi venis en tiun dometou . kaj rigardante Ia falinton, li kredas lin tuj mortonta,
tute okaze, post kiam mi estis vagadinta longan tempou Ia· kompatinduIo tremegas kvazaii tuâata de elektra
kaj estis perdinta Ia gustan vojon; sed mi ja pli detale • Lia vizago paligas terurige kaj Ia large mal-
rakontos tion pli poste, êar mi esperas resti en êl itaj okuloj estas fikse turnitaj kontraii Ia plafono ;
tiu vilageto kaj de tempo al tempo mi volonte inter uâon kovras blanka âaiimo kaj nun ne ellasas pIu
parolos kun vi pri Ia knabo, kiu tre min interesas. MI ntaiian tirtonan krion, sed raiikan penetrantan ster-
inteneas instrui al li ludi violonêelon, tio distros mm n kvazaii de buêata bovo.
kaj mi antaiividas, ke mia peno portos fruktojn. La terurigita pastro staras alforgita aI Ia planko, li
- Sed neniu êi tie havas tian instrumenton. movas sin kaj preskaü ne kuragas spiri, kaj lia
- Mi aêetos unu por li en Groningen; Ia mia estas do restas fiksita sur Ia malfeliêulo tie antaü liaj piedoj.
por li tro granda, kaj krom tio, li bezonas apartan in Post êirkaiie kvin minutoj, kiuj âajnas daiiri almenaü
strumenton, Ia mian li eê ne devas ektuâi n horon, Ia tremaj skuadoj farigas malpli fortaj, sed
- êar gi estas tro granda? .
stertorado daiiradas .
• - Ankaü tia), sed li malbonigus Ia tonon, Pri _ Kompatema Dio! - fine Ia pastro flustras, -
violonoj oni devas esti singarda, ili estas delikatuloj estas epilepsio, Ia malsano, ki~n li aludis. .,
kaj ne toleras, ke êiu ludas sur ili ; nesperta ludanto En tiu momento Ia pordo smgarde malfermigas,
povas malbonigi Ia plej bontonan instrumenton en tre Ia paliginta vizago de Ia mastrumantino sin sovas
maIlonga tempo.
ernen.
- Sed Ia mutulino neniam _ _ _ Kio okazis? - si demandas per tremetanta voêo.
La pastro subite. ekhaltas paroli. Kováes, kiu gis - Tsss! - . .. li jam rekonsciigas,
tiam tenis Ia iam malplenigitan tason en Ia mano,' subite _ Sed kio estas ai li? - si demandas plue, eni-
etendas Ia brakon, kvazaü por montri ion eksterordinaran te kaj alproksimigante sur Ia pintoj de Ia piedoj ...
antaii si sur Ia muro; liaj fingroj rektig'as kaj .ektremetas. êu li svenis]
- Je, enis ... , sed baldau •..
. - ~e? lin, atakis epilepsio!! -. diras Ia mastruman
'ujn vortojn, li ridetas kaj•.8ilenbis momen~n.
I?O. kaJ. IOterfingrigante Ia manojn, si kun kompat
1Dastrumantino forlasas Ia cambrop. post kiam
ngar~as jen al Ia pastro, jeo ai Ia stertoranta viro.
Gs Ia pecojn de Ia rompiginta taso.
• Fine Ia stertorado ekhaltas kaj kviete Ia suferaut
kus;ur sen movo kaj fermas Ia okulojo kiel kviet o prenas alian tasoo kaj en~eFSiDte.te?~ kUD
dormanto. kremo, li ekbruligas ree stan estíDgtgmtaIl
En Ia êambro fàrigas morta silento our interrompa e~fumas, tiam li demandas:
tia atako surprizas vio nur malofte?
de Ia regu~a ~~takado. de Ia kamena horIogo.
Kun vlzagoJ espnmaotaj koran kompatoo kun I lasta okazis antaií tri mooatoj... en
8t1ferant~, Ia pastro kaj Ia mastrumantino atendas .. oncerto.
Kovacs ekspiras .kviete, inalfermas Ia okulojn ka m koocerto?
du.m•.~omeoto rigardas ai Ia plafono; tiam li eksida ° ve, jes! .. , Mi solludi's. eo Ia. graoda t~~~o
du mil êeestaotoj . .. Kiam rm rekonscllgts,
kaJ saJn~ orienti sino 10m post iom li konscias kie I
êiuj vizitaotoj estis forkurintaj kUDteruro ... K~m~
estas, kaj d.u~ li fo~vi~as Ia êviton .de Ia frunto ~er I
mi devis por êiam... senrevene forlas. Ia
man~orso, liaj okuloj SIO levas ai Ia du antaü li starantaj.
[n kaj Ia postan tagon aperis longa artikolo e~
~spr~m?, montranta profundan êagrenou, naskigas sur
Ia Vlzag-o. arizaj I{azetoj pri Ia okazintajo,. kiun Ia red~k'Üírlllll!l
""".•..•.••..
_' eu 'vi sentas vin pli bone] - demandas Ia kortu- granda skandalo .. , De post uu .tempo ~t
Slta pastro post momento. por kunlabori - en koncertoj, precipe
- Mi daokas; jes mi sentas min pli bone. oto.
- êu vi deziras iom da akvo) Kaj estas eble, ke vi resanigos:
Mi esperas. .. Mi korespondis kun fama pr~fesoro
- Dankon , gi ne utilos ai mio
unlversitatc eo Ia urbo Groningen; eble h povos
- eu mi helpos ai vi residigi?
i min. Hieraü mi intencis viziti Iin kaj vojagis
- Vi estas ... tI'Obona ... , siojoro .. -, balbutas Ia
are alia urbo sed malfeliêe mi ekdormis durovojage,
artiS!O, - kaj mi devas peti vian pardonon pro . .. pro Ia
iam Ia vagonaro eoiris Ia stacidomoo, neoiu vekis
manlero ... per kiu mi vin genas ...
Kiam mi vekigis spontaoee, vojaganto diris. al ?,i..~e
- Tute ne ; vi ja ne estas kulpa ...
ovigas en . .. en Winsum, mi kreda.c;. Ml ~uJ•.ehns
Kovács ekstaras malrapide, kaj etendante Ia manon
onon kaj volis marêi returoen alia urbo. . tlagano:
ai Ia pastro, li diras plue:
[ne malbone komprenante min, m?ntrls. ai ~l
- J~s, mi estas kulpa; mi ja devus averti vio antaüe,
tan vojon, kaj post duhora marêado, klam m~peDSlS
- VI t~e~ oe povis tion, Ia atako veois tro rapide.
retrovigi en Ia urbo, roi ekvidis, ke mi refoje estas
En tio VI pravas, sed mi devna averti vin ke tia
'l~o, nomata Eenrum. Intertempe eknegís, sed
povus surprizi mio, sed gi okazaa tiel m~fte Cll
264 265' -

n~ volis.nokti en Eenrum kaj petis informojn de polican, 8 Greka dresisto de sovagaj bestoj.
kl~n mr renkontis sur Ia strato. Li montris aI mi I Ho: mi komprenas, kial li diris tion; mi aludis
vo)~n aI I: ~rbo, kie mi nepre volis alveni kiel 1,1 , kiu , kiel vi scias, allogis aI si sovagajn bestojn,

plej baldau, ~ar Ia postan tagon jam Ia dekan horon I II liuto, Tion mi rakontis al li, sed li ne komprenis,
Ia maten~ rm d~vus vizitl Ia profesoron. Tamen mi 1>'" pastro ridetas kaj prezentante al Kovács Ia tason
Ia .dua fojo perdis Ia bonan direkton kaj erarrnarâis ti I , li diras:
kaj returnen, ~is ki~m mi fine trafis vian vilageton k•• Kaj vi vere supozas, ke Moseo estas Orfeido i
!~ d~meto~, kie Iogas Ia mutulino kun sia knabo. (I Mi estas preskaü certa pri tio. Mi rimarkis, kian
ili mi provlzo,re restos, Se montrigos, ke Ia knabo hava on faris sur Iin Ia muziko de mia violonêelo ; mi
Ia talenton, kiun mi supozas êe li, tiam mi instruos li" taüe aiidis lin fajfi sur simpla fajfilo el lado, kaj
- Sed êu tiu domo ne estas tro malgranda: (0\ dubas pri Ia rezultoj de mia instruado. Mi vidis
enhavas nur unu solan êambron. oriajn taskojn, kiujn li verkis pO,r sia i~s~ruist~, ~a
Kaj uzeblan subtegmentejon. nisto de via pregejo, kaj mi estis surprizita pn lia
Vi tamen ne povas logi tie. ka kono.
Sur Ia subtegmentejo?,.. La virino dormos tic Kies muziko, tiu de Moseo r
kun Ia knabo; mi luis Ia êambron, _ Jes j foliante liajn notkajerojn, mi trovis komponajojn
- Vi jam interkonsentigis? plenajn je eraroj, sed en kiuj mi vidis ion tre belan
, - Jes, mi nepre .volas restadi en tiu dometo kaj êc eksterordinaran. Kiam mi demandis, \iu estas Ia
h,u . kn~bo, 10 neklangebla altiras min al li. Kiam m i inala verkisto de tiuj komponajoj, kaj el kiu verko
vidis !m ~a ~n,lIan .fojon en lia êernizo, tiam âajnis aI mi, opiis ilin, li respondis naive, ke li mem skribis tiujn
kvazaü
. " mi vidis min mem kiel juna knabo ... , li' povus [n, - Mi aiidis ilin fantazie -, li diris, - kaj notis
estí ,mia frato, , MI ,memoras, kiel mi aspektis kiel knabo
A
en mian kajeron.
de lia ago. N~ 11avl,s~ejme en Ia dormoêambro grandan - J en io stranga.
s~egulon: eu kiu mi ngardis min mem êiuvespere. kiam _ Por vi tio âajnas esti strangajo, sed ne por mi,
mia patnno kondukis min ai mia lito. Kiarn mi idi komponis jam je mia sepa j~ro. . ",. ,
h d' ~ VI IS
o ~au matene aperi sur Ia sojlo tiun knabon, blanke _ La instruisto neniam parolis al mi pC! tiuj kornponaj
vesbt~n s~me kiel mi antaii multaj jaroj, tiam estis aI mi,
kvazau ~I revi~~s min en Ia spegulo de mia dormejo ... _ Moseo diris, ke li neniam montns, I'I'm, Iconsiideran t e
vOJ.
Eble mi tromplg~s, sed mi supozas, ke Ia knabo kaj mi n kiel io tre natura ; li mem ne konscias, ke li posedas
estas s~~landan,o); holanda knabo li ne estas, tion montras uzikan talenton, kredante, ke liaj talentoj estas io tre
klare Iiaj okuloj kaj haroj. ura, kion posedas êiuj homoj .. , Mi faros por li
- Moseo diris, ke vi rakontis al [i, ke lia patro tan eblon. Morgaií mi iros aI Ia profesoro en Ia
estas Greko.
bon kaj mi IlZOS tiun okazon por aêeti violonêelon por
Greko I>
Ia nova lernanto .

..
Tria Parto

La Cirka Knabo
/

A
Unua Capitro.
La famiJio Stnthejw kaj gia hejmo - Pri sapo.
aJ dOllla purigado - Pri persono, kiu rajllas sur
aJ kia tamen ne estas sorêísto - Strangaj manieroj
IDO- Avo kaj nepo - La doktoro Stuthejm ir:l!!
trinkejon, sed ne kíel kutima kliento.

estas provinco en Ia prusa âtato. Gi apartenis
Polujo kaj post Ia dividado de tiu lando g'i
eu 1772" provinco de Ia regolando Prusujo. (~i
intcr Polujo en Ia oriento, Ia prusa provinco Nord-
do en Ia nordo, Brandenburgo en Ia okcidento
lezio en Ia sudo. Posen estas ebena lando kun
marêoj, sablaj kaj arbaraj regionoj. La êefurbo
Ia saman nomon kaj kuâas sur Ia rivero Warta,
O estas unuaranga fortikajo kun sepdek miloj da
ê~i estas tre malnova kaj posedas multajn
konstruajojn, konstruitajn laü Ia gota arhitekturo.
brilis en grallda beleco Ia gota urbdomo el Ia
centjaro kaj Ia sankta Stanislas-pregejo, Ia kate-
el Ia jaro 1725 a kaj Ia Raczynska biblioteko.
pud tiu lasta staris en 1909 a vasta duetago domo,
u logis Ia doktoro Stuthejm. En realo li logis nur
teretago, êar Ia supra parto de Ia domo utilis nur
dormejo.
nirante tra Ia pordo êe Ia strato, oni venis en tre
n vastan koridoron, tiel vastan, ke oportune oni
ttS logi tie. En gia mezo, êe Ia dekstra flanko sin
272 273
en Ia posttagmezo.· La unuan horon Ia doktoro
trovis larga âtuparo kun ligna balustrado, kondukant.i
De Ia dua gis Ia tria li akceptis Ia pacientojn
supren. Antaã kaj post tiu âtuparo estis po du pordoj
ta tria gis Ia sesa li refoje eliris veturile. Reveninte
La unua, dekstre, malferrnigis en Ia êiutagan êambron
posttagmeza veturo, li vespermangis kaj atendis,
kontraü gi trovigis tiu de Ia salono. Tiu salono esu
sonoj venos, kiuj bezonus lian helpon. Ordinare
ne~iam. uzata, .sed utili~ ?ur -por gardi kelkajn belaju
tiu tempo venis neniu kaj tial li legis tiam siajn
a~tlkvaJn meblojn, pentrajojn kaj malnovan, sed tre bonau
pianon j sed. êar l~ doktoro neniam ricevis gastojn, nernu jn aii skribis leterojn.
ktoro Stuthejm, kvankam edziginta viro, vivis jam
krom Ia 10!5antoJ povus diri, kiel aspektis tiu salou«,
~n jarojn kvazaü estante maljuna Iraiilo. Li havis
Nnr unu fOJ.o~ semajne .Ia unuuura servistino gin enin-,
por senpolvigi Ia meblojn kaj Ia pianon. unu filinon, kiu en sia juneco kontraii Ia volo de
tro forkuris el Ia gepatra domo por edzinig! kun
Kiel ni diris, ~u pIuaj pordoj estis post Ia êtuparo ,
o de bakisto. Tiu servisto nun logis ekster Ia
Ia dekstra kondukis aI Ia laborejo de Ia doktoro. Tiu
en vilago, kie li posedis bakejon. Neniam li vizi
lab.orejo, utila~ta ankau. kieI akceptejo de Ia pacientoj,
bogepatrojn, êar Ia doktoro ne konsentis akcepti lin,
estis obI~ng~ cambro,. kies unu muron tute kovris centoj
~~ .boteloJ kaj boteletoj kun insektoj, serpentoj kaj cetere,
kiel sian filinon, êar neniam li volis pardoni ai s'
ezaliancon, kiu laii lia ideo malhonorigis lian familion.
CIUJ en ~IkohoI?, s~arantaj unu flanke de -alia, sur sepo
goto [tiel sin nomis Ia filino de Ia doktoro) havis
da longa] bretoj, Ce Ia muro staris tablo kaj kvar segoj,
IIn.u por Ia doktoro, Ia aliaj por pacientoj. Multaj pacien- infanojn, el kiuj unu de sia tria jaro estis êe Ia avo,
tOJ preskaü neniam venis kune, êar Ia klientaro de Ia volonte prenis sur sin Ia edukon de Ia knabo.
doktoro estis negranda, kaj se okaze pli 01 unu venis knabeton, beleta, babilema infano, Ia doktoro
IS. EI tiu knabo li intencis fari famulon, êu advokaton,
en Ia .sama tempo, tiam ili ordinare atendis en apuda
atendejo post Ia laborejo, êe Ia sama f1anko de Ia uraciston, êu doktoron, êu ion alian, se tio estus nur
koridoro. c ma.
Kontraü Ia laborejo kaj atendejo sin trovis Ia pordo La edzeco de doktoro Stuthejm estis estinta êiam
de Ia .kvadrata kuirejo, kie preskaü sen interrompo feliêa: sian edzinon li tis elektinta pro Ia riêajoj,
laboradis du personoj, pri kiuj ni poste parolos pli detale. [n si posedis, tiel ke oni kun rajto povus diri, ke li
. Post I~ atendejo kaj Ia kuirejo kuâis speco de rernizo nis âin ne pro Ia persono, sed pro Ia mono.
uttla~ta kiel veturilejo kaj êevalejo, êar Ia doktoro havis Fakte Ia doktoredzino estis bonkora kaj kornpaterna
vetunlon .por .viziti Ia pacientojn, kiuj estis tro malsanaj mo, sed si havis slrangajn ecojn, nome si tute ne volis
por alveni aI 1.1. EI Ia remizo oni povis eniri Ia atendejon. versacii kun personoj de sia rango. Oni ne povis
La veturilo regule je Ia deka horo en Ia mateno i, ke tio estis kaprico, êar iom post iom tiu eco âin
eliri~ kun Ia doktoro kaj Ia veturigisto , gi veturis tra Ia tis. La doktoro rigardis gin kiel malnormalaJon de
rermza pordo lail flanka strateto êe Ia dekstra Oanko de spirito. En Ia komenco li estis tre ofendata pro Ia
Ia domo sur Ia publikan straton kaj same regule gi revenis nduto de sia edzino, serl rimarkinte, ke gi devenis de
IH
274 275
animdeflankigo, li kutimigis aI gi kaj en Ia lasta t '111 sulkigis, kiel ajn kolera li estis. Li havis
jam ne tion atentis.
luajn okuletojn kaj lia duobla dika mentono,
Sinjorino Stuthejm dum jaroj ne eliris plu Ia dom. I lian tutan gorgon, tremetadis senceâe, kiam
sed restis en Ia kuirejo, kiun si nur forlasis por iu vis antai1en per Ia mallongaj rapidmovaj kruroj.
Ia veturilejon, se si nepre devis direkti sin tien pro bal,u
aü alia necesa doma purigilo, êar purigilojn si hezon
° de lia vizag» estis êiam rugeta, sed farigis
iam io genis aii malhelpis aii kontraiistaris lin,
Ia tutan tagon. De Ia mateno gis Ia vespero si Iabora.h
somero de Ia jaro 1909a kaj Ia dua horo en Ia
kune kun Ia servistino, kaj êar si estis êiam vestita I' I
véstoj, el kiuj ofte gutis Ia akvo, Ia doktoro estis m.11
permesinta al si eniri Ia êiutagan êambron, Ia Iaborej.u doktoro sidis en Ia laborejo kaj estis skribanta
kaj Ia atendejon, unuvorte êiujn apartamentojn, II Pro Ia dikeco de sia ventro li sidis sur angulo
pacientoj aii aliaj homoj povus renkonti kaj vidi sino go. Spiregante (li êiam spiregis, kiam li c1e~is
La doktoro, kvankam senceâe Iaboranta por SI,II n) li skribadis kun lipoj pre~itaj unu ~.ur.Ia alta~
pacientoj, estis êiam vestita per bela nigra kostumo, SIII Iaboristo, kiu kun peno kaj per streêitaj fortoj
kiu oni neeble povis rimarki Ia p!ej malgrandan polveton malfacilan laboron. La pinto de lia lango tamen
ai1 makuleton. Kiam li eliris, li êiam portis altan silkau 1 si Ia vojon inter ili kaj montrigis kiel malgrand
êapelon, tiel ke li aspektis -tre grava, des pli grava, êal (Ia sangruga viando, kiu sin movis de unu buâangulo
li havis neordinare dikan ventron, tiel dikan, ke, kiam alia laii tio, ke Ia plumo faris Ia movadon de
li marsis, li apenaü povis vi di Ia pintojn de siaj brilantaj kslra al Ia dekstra flanko ele Ia letero. La langopinto
suoj. Kiel multaj aliaj dikventruloj, li havis eksciternan niere êiam montris, kie sin trovas Ia plumo sur Ia
karakteron kaj kolerigis pro Ia plej malgranda kontraiistaro o, kaj Ia plumo seu eraro êiam diris, kie estas Ia
ai1 malhelpo, kiun li renkontis , sed li tre baldaii forgesi, pinto.
sian koleron, por refarigi Ia plej afabla kaj aminda persono a doktoro skribis, Ia plumo marêetis sur Ia letero
en Ia mondo. Tial ne estis strange, ke liaj subitaj ekboloj Ia langopinto sin âovis inter Ia premitaj lipoj de Ia
de kolero tute ne efikis je tiu, kiu lin konis. La sam- anto, kaj jam multfoje tiuj du samvojagantoj trairis
hejmanoj jam HeI kutimigis ai ili, ke neniu ofendigis pro aman vojon de maldekstre dekstren. Pacientoj ne
ili, kaj eê Ia juna servistino, kiu en aliaj okazoj estis timema venintaj kaj Ia doktoro uzis Ia okazon por sia
knabino, aiiskultadis Ia fluon da riproêoj de Ia doktoro, spondado. Li jus finis pagon, metis Ia plumon sur
kvazaii si estus surda je arnbaii oreloj ; si ja sciis antaiie, tablon Ilanke ele Ia letero kaj samtempe Ia langopinto
ke Ia mastro kvin minutojn poste refoje ridos kaj jam ·gis. La doktoro eligis longan sopiron, rektigis SUl'
estes forgesinta pri sia kolero. ego, tiris Ia naztukon el Ia poso kaj Iorviâis Ia âvitou
La doktoro havis nek barbon nek lipharojn, sed Ia Irunto, êar li âvitis pro streêcco.
pomforrnan kapon kun malrnultaj jam tute grizaj haroj, En tiu momento modesta frapo sur Ia koriclora pordo
.kiuj staris sekte sur Ia verto. Lia fruut» estis malalta
ntris, Ice modestulo deziras eniri. I

'Ul
276
277
- Eniru!
ar Teodoro rajdas sur Ia malnova balailo en Ia
~niris Ia juna servistino, malgrasa, sed sanaspck
kaj li ne volas cedi gín aI sia avino.
knabino deksesjara. Si aliris ai Ia doktoro, dirant
Du markojn, mi petas, doktoro. k~lera humoro de Ia doktoro subite forigis, Li
Du markojn:... Por kio? si Ia genuon per Ia mano, Iaiite ekridegis kaj
Por aêeti sapon.
Sapon!? . " Refoje aêeti sapon!? ..
Ha, ha, ha!... Teodoro rajdas sur gi! . .. Ha,
hieraü mi ankaü donis du markojn por sapo, ! . .. Jen kio estas gojiga ... , Ha, ha, ha! ...
foje nun? u lin rajdi -, kaj âovante trian markon en Ia
n de Ia servistino, li diris plue :
- Tiu sapo foruzigis respondis kviete Ia St'l
vistlno. Jen unu marko por nova balailo. .
doktoro refoje ekskribis, aperigante Ia pinton de
La doktoro ekkoleris kaj spiregante li diris plm I

dum lia, vizago farigis ruga kiel tomato: go, kaj Ia servistino kviete eliris k.u.n Ia m~no.
- eu vi ne hontas refoje peti cJu markojn pro sapo koridoro si ekridis aI Teodoro, kIU fierrniene
do ne mangas sapon:>... êi tiu sapo, sodo leal sur balailo, dum li svingis bastoneton. Li estis
tere malriêigos mino flavhara knabo kun helebluaj okuloj kaj rugaj
- Sinjorino bezonas sapon por purigi Ia kaheloju
de Ia kuirejo. -j'Si ne ekhavos mian êevalon -, li diris arogante.
- êu tiu malbenita. pllrigado estas absolute necesa Mi volas rajdi; se si valas forpreni gin, mi iros
- La sinjorino diras, ke jes, di êe aêjo. , ,
La servistino post tiu simpla kaj kvieta demando Aêjo estis Ia avo, Ia doktoro, kiu tiel dorlotadis sl~n
00 ke êi tiu estis kvazaii Ia êefo en Ia domo. Spite
staras kun etendita mano antaü Ia doktoro ; si sei as jam
antaiie, ke li donos Ia petitan monon. li 'estis aminda knabo, êiam gaje ludanta aii kantanta
- Nu, jen ... , premi Ia du markojn por via" sapo neniam malbonhumora, se oni nur ne malhelpis a~
kaj Ioriru je Ia diablo! 's lian ludadon. Fiere kun supren turnita n.az~ li
La servistino kvazaü ne aiídis tiun ordonon, êar .~i opis post Ia servistino, kiun li, sekvis en Ia kuirejon,
restis staranta. Ia sinjorino diligente labo.ra?ls. " A '

- Sinjorino bezonas ankaii novan balailon, kiu Starante êe plena sitelo, si JUS eltiris e~ gl grandan
kostas ... tukon, el kiu longaj strioj da akvo elfluis sur Ia ka-
- Mil diabloj, ... iru for, ' .. si uzu Ia malnovan I ojn. " ke f
La servistino ne atentis tiun c1uan ordonon kaj diris Vidanle âin tie êe tiu laboro, neruu supozus, e tt~
kviete . ino estas Ia edzino de doktoro, tiel ma,lzor~eme SI
Si ne povas uZÍ g-in, doktoro. is vestita. Siaj multe tro grandai botetoj estis pres-
- eu si ne povasr ... , ne povasr ... Kial si ne povas:
u eluzitaj, escepte Ia plandoj, kiuj. sufiêe bone pro-
ktis Ia piedojn kontraü Ia êiuloken hbere fluanta akvo.
279
271:1
_ eu oni povas rajdi sur du êcvaloj, Anju:
Sur Ia kapo si portis blankan tufeton ligitan sub 1.\
injorino Stuthejm, antausen~ante, ke Teo íntencas
mentono per <lu ânurforrne torditaj rubandoj. Esti
kun Ia du balailoj, respondis. altigante Ia manojn
preskaü neeble distingi, kiujn ceterajn vestojn si surhavi
, A

car larga longa sako anstataiianta ordinaran antaiitukon
'
aii pro surprizo:
_ Kia malsaga demando de tia saga knabo! o o o
premkovris preskaü âian tutan korpon de Ia brusto gi
oni iam vidis ulanon rajdi sur d u êevalojl '
Ia botetoj. .
Sed êu ulano povas rajdi sur du? o
La doktoredzino estis kvindekjara negranda virino
Eble li po\'as, sed rajdante sur du, li ne povus
kun maljunaj trajtoj. êar si neniam eliris, -sia vizag
Ia lancon, kaj vi, kiel kuraga ulano, volas tamen
koloro tute flavigis. Vidante âin laboradi, êiu kredus,
. ".
mgl gm, " ne vere - o
cu ':)

ke si estas sesdekjara laboristino el Ia plej maleminenta
Rimarkante, ke âia argumento eíikis sur Ia knabon,
popola kvartalo de Ia urbo. Spite al âiaj strangaj ku-
timoj si harmooiis kun êiuj, kiuj âin konis êar êia edzo diris plue: o
_ Vi ja ne volas, ke Ia homo~ mokridu vin.
jam ne kontraiistaris êiajn agmanierojn, sed lasis âin fari
Tco pripensis momenteton, kaj durr~Alia avi~lo, ~i~~
\li ivis kiel nuraj samhejmanoj j si laboradis sen ceâo
anis por ekpurigi Ia kahelojn per Ia vIstul~o, h diris ;
kaj laiidezire en Ia kuirejo, kaj êar si neniam sin montris
Scd mi povas rajdi sur nova êevalo, eu ne vere,
eu Ia ceteraj apartamentoj de Ia domo, li ne sin okupis
pri si kaj atentis nur siajn pacientojn.
Novaj êevaloj aii junaj êevaloj estas dangeraj, ili
- Anjo, mi estas ulano -, diris Teodoro, galopante
kun êia balailo en Ia kuirejon, kie Ia avino jus cltordis jelas Ia ulanojn. o o ' o
_ Mi ne timas novajn êevaloJn, 1111volas rajdi sur
Ia viâtukon, kiun si estis tirinta el Ia sitelo.
nova balailo -, kaj jetante Ia malnovan en I~ s~telon,
- Jes, karulo, vi estas ulano.
I kiu disprucis Ia akvo, li galopis ~l Ia veturl~cjO po~
- Kaj mia êevalo neniam lacigas -, c1iris pluc Ia
di êu Maria baldau revenos. LI ne bezontS atendi
knabo, saltante tien kaj reen, dum Ia akvo, kiu ôiuloke gar I, o o o o " I
nge j apenaü Ia servistino apens, lt ,~uJ S10 Je~l~ ~ur a
fluis per longaj strioj sur Ia planko, disâprucis tiel alte
ovan balailon kaj sirante gin el siaj ma?oj, I~ ek-
sub liaj piedoj, ke liaj êtrumpoj tu te malsekigis,
jdis sur gi kaj galopadis ai Ia korido~o ~a! de ~Ie en
- Atentu Teo, vi malsekigos viajn êtrumpojn.
laborejon de Ia doktoro, kiu ankorau sidis sknbanta
-- lli ja resekigos, Anjo.,. Kien eliris Maria:
li subite dernandis, vidante, ke êi tiu ne estas plu eu ur Ia angulo de Ia sego,
_ Aêjo, mi akiris novan êevalon: riga~duo!
Ia kuircjo.
o La langopinto de Ia doktoro, kiu JUs atingts Ia dek-
Maria cliris por aêeti novan balailon.
tran busangulon kaj estis saltonta ai Ia maldekstra, re-
Ha! .. , llovan balailon!
Jes, êar vi ne volas cedi aI mi Ia alian. 'rigis en Ia buâon de Ia skribanto.
_ Novan cevalol1 l:' - La doktoro metis Ia plul11o?
êu si revenos baldaiir
ost Ia orelon kaj rigardis al sia nepo, kiu staris antaii Ii,
Kompreneble, mi ja bezouas Ia balailon.
280 281

- Ha, Ia novan balailon! ,'., Kaj kic estas I, ri al vi pro homo, kiu dangerc malsauigis kaj eblc
malnova? ta, I' .
- Tiun uzas Anjo por balai Ia kuirejon , .. ; si diri I I tUJ.. nos.,- La doktoro .metis Ia oku vitrojn
. ki .
ke ulanoj ne rajdas sur du êevaloj, si do pOVfl , kaj preninte kofreton kun illstrume~to!, lUjl~

uzi Ia alian. uzos li trairis Ia atendejon, Ia veturilejon kaj
La doktoro ridis, kaj starigante Ia knabon inter siíll te liaj rapidmovaj kruroj portis . lin al Ia "Ora
g enuoj, li kisis lin sur Ia dikaj vangoj, tiam li diris: nto" de Majer,
- Vi estas brava ulano, Teo, .. ,. brava ulano!
- Tion diris ankaii Anjo.
- êu vere? - La doktoro âovis Ia okulvitroju
alten sur Ia frunton, kie ili restis kvazaii algluitaj, _
- êu vere P - li ripetis.
- Jes, sed si volis kredigi ai mi, ke novaj êcvaloi
dejetas Ia ulanojn.
La doktoro ridegis tiel, ke lia malsupra mentono
tremetadis same kiel lia dika ventro.
Sed gi ne forjetos min ... Ia nova êevalo.
- Ho ne ... ha, ha, ha!... Vi estas ja tro brava
ulano, kiun neniu êevalo povus dejeti, êu ne vere:
Teodoro estis respondonta, sed lauta frapo sur Ia
pordo kondukanta ai Ia atendejo, fermigis Ia paroloutau
buâon,
- Eniru! - diris Ia doktoro, Iorpuâante de si Ia
knabon, Eniris strata bubo; li spiregis pro laeeeo kaj
êio montris, ke li estis kurinta per êiuj fortoj.
- Nu, knabo, kio estas:
- - Doktoro , " êu vi... bonvolus... vcni... êe
Majer . ,. en Ia drinkejon?
Kiu estas mal sana ?
- Fremdulo, li estas eble mortanta.
- Kio do okazis] - La doktoro surmetis Ia altan
êapelon kaj estis preta sin direkti aI Ia drinkejo.
- Mi ne seias -', respondis Ia bubo. - Mi preter-
iris, kiam subite Majer alkuris kaj petis min tuj kaj
/

283
ífosojn. Subitc li staris kVala\~
Ia okuloj elstaris el lia kapo kaj
h flk rigardis ai angulo de Ia drink~jo,
trakuris lian tutan korpon. Per rauka

tie l . .. Tiu malbenita besto .e.stas. ata-
Dua êapltro. min. .. Tordu ai gi Ia kol~~, por k:. gl ml1~ De
u! o .. Mortbatu gin do! .. ' (,1 venas! gl ~en~s .. : .
La Ora Serpente - Pri lu, kio. vidas sovagaju bestojn
Morto de burleskulo - Pri círka veturilo kaj gia enharn, - T enu I·m firme
1
1 -

kriis unu el Ia du vtroj
.'
al sta
to, kiu tu te kiel li, nur kun penego pOVlS retem
Malmultajn minutojn malproksime de Ia doktor., akojn de Ia furiozanto. .
logejo staris en flankstrateto Ia drinkejo "Ora SCI . t"Igu do' .-
R e k vie li diris ai Ia pledbatanto.
pento " de Majer. Gi estis drinkejo vizitata nur d, ur imagas tion, tie n e sidas besto.. .• .
laboristoj, kiuj povis aêeti tie grandan glason ela bicr« J en! . o. J en! . '.' Rigardu!... eu VI gll.\ IIC
ali gIaseton da brando por ses pfenigoj. Preskaii QUl1l1 !? . .. Jen Ia bruto. refoje estas ~~lionta a~ ~I;.~
nute en Ia tago, jam post Ia sepa en Ia mateno g'd \lU gin, Ia malbenitan bn~to~, gl estas rabl~. .:
malfrue en Ia nokto, sin trovadis en tiu "Ora Serpento" Ia viro piedfrapadis kvazau h ~olus defend.1 ~I.I~
vizitantoj. trau.la besto de sia imago. La êeestantoj scivolaj
En Ia tempo; pri kiu ni parolas, regis en Ia "Sel olis intcrmikse:
pento" Ia plej granua malordo imagebla. Kelka: _ Li estas nur ebria -, diris unu.
segoj estis renversitaj same kiel unu tablo j multaj glasoj,
_ Kio farigis: - demandis virino.'. ki~, cllirillt~,
kelkaj el ili r ompigintaj, kuâis dise sur Ia planko, ka]
taris kun etendita kolo post Ia alta) ngardantoj,
êe Ia muroj kaj antaii Ia bufedo staris deko da klien
podante vidi trans iliajn sUltrojn.. .' '.
tojo dum êiusekunde eniris aliaj, logataj de neordinara
_ Frenezulo, kiun atakis Ia nervo) -, gnmacndls
bruo, kiun Ia preterpasantoi sur Ia stratoj povis aiidt
en Ia "Serpento". En Ia mezo de tiu haoso de glas u el Ia aro. . v

_ Tio lin mortigos -, diris terurite unu el Ia antauc
peeetoj, biero, brando kaj renversitaj mebloj staris du
íortaj laboriste vestitaj viroj, kiuj retenis trian virou, rantoj ai sia malantauülo. .., v

kiu kondutis kiel frenczuJo kaj piedfrapadis êiuflauken. _ Oj, nc timu tion, li rekonsciigos baldau
Mortepala, kun âaiimkcvritaj lipoj, Ia okuloj plenaj jc pondis alia. .' .
sango, li blekis kiel sovaga bruto. Per Ia forto de Ia lrigu do iun por veni~i kuraclston. -, cllrtS UnL~
frenezeco li klopodis liberigi sin el Ia manoj de Ia Ia viroj, kiuj tenis Ia ebriulon. - Rlgardu do, rru
viroj, kiuj tenis lin per unuigitaj forloj. Liaj malord povas plu lin reteni.
igitaj haroj disfalis sur Iian frunton, kaj liaj vestoj estis La malordo êiuminute pligrandigis. Kelkaj virinoj
2M 285

laiítc timekkriis kaj tra tio sonis basa voêo de viro, Ia mortantan viron. Li sin klinis
kiu vokis: eno super li, aüskultis atente, êu li spiras ankoraü,
- Eksilentu do! lian bruston kaj gravmiene diris:
. - Morti~o! - subite ekkriis unu el Ia du VIro], Li mortis tiam sin turnante ai Majer, li
kiam Ia funozulo kun neatendita ektiro liberigis sian ndis:
dekstran. ~a~on .kaj per gi ekpremis ai li Ia gorgon. - Kio okazis kun tiu viro?.. êll vi donis aI li
La vmnoj v~lts. forkuri, sed ne povis returni sin pro da brando? Li mortis pro deliro.
Ia homamas.o, kin 10m post iom plenigis Ia drinkejon. - Li eniris mian drinkejon antaü unu horo, doktoró,
- Morttgo!... HeIpon ... ! - stertoris Ia atakito ajne li tiam ne estis ebria. Li trinkis nur du glasojn
al ki~1 Ia fer: mano de Ia ebriulo pli kaj pli ferm~ tiam subite ekkondutis tiel strange, ke âajnis al mi.,
premis Ia gorgon. li perdis Ia prudenton. Li parolis sensensajojn, iris tien
Subite silentigis Ia blekado; Ia manoj de Ia furiozulo reen en Ia drinkejo kaj postulis trian glason da
senf~rtigis, . li ne pIu kontraustaris, lia kapo klinigis do, kiun mi tamen rifuzis doni ai li. Tiam li ek-
antauen kaj dum profunda gemego sibIante sed laiite leris kaj tirinte tranêilon el Ia poso, li jam estis ata-
eligis el lia brusto, li falis kiel sako sur I~ pIankon. ta min, sed feiiêe tiuj du viroj retenis lin. . La
Ankoraü kelkajn fojojn trernis lia korpo Ia okuloj ° de deliro farigis pli kaj pli forta, gis kiam li falis
clstaris sangaj el.la kapo, Ia lango bIue sveiinta pendis ~ mortis.
su~ Ia. malsupra Iipo, Ia naztruoj plilargigis momenton La doktoro aiiskultis tion kun atento, êiam rigar-
k~J tUJ poste kl1ntirigis, donante ai Ia nazo Ia karakterízan nte Ia mortinton.
p'1.n~an ~or.mon, kiu estas Ia astausigíno de Ia morto. - Kiu li estas? - li demandis post momento.
~'U] tr~J~oJ maIstreêigis, Ia okuloj rompigis, stertorantc - Mi kredas, Ice li estas burleskulo aü rajdisto de
lt elspiris Ia Iastan spiron kaj f1aveblanka koloro sin ko, êar li alvenis en urbo cn cirka veturilo.
etendis su~ lia vizago, dum lia korpo sternigis sur Ia Kie staras nun tiu veturilo?
pIanko kaj poste restis kuâanta senmove. Sur Ia strato, proksime de mia domo.
L~ êir~austarantoj pli kaj pli movigis antaiien kUII êll li ne havas kunvojagantonj
retenita spiro. Stranga estis Ia kontrasto de Ia subita Mi kredas, ke ne, êar li petis aI strata bubo gardi
morta si lento, kiu regis en Ia drinkejo, kontraií Ia jusa um momento Ia êevalon.
lerura bruego. - Hm! - La doktoro eksilentis, pripensis Ia aferon
La d.rinkejestro, kiu dum longa tcmpo faris sian tiam dernandis p lue:
c.bIon . ka} sukeesis. kviet~i Ia homojn, fine eliris por - Sed kion ni nun devos fari kun Ia mortinto?
:'gardl, eu}a kurael~to venas; li ne bezonis atendi longe, - Mi ne seias; êiuokaze li ne povos resti en Ia
ear Ia marsetanta dikventruln atingis lian domon en Ia Serpento" .
momento, kiam lia nova paciento stemigis, êe Ia ai. - Kompreneble, li ne povos ... , oni deves trans-
veno de Ia doktoro Ia homoj tuj faris lokon, por ke rti lin ien ... , se d )den?
286
- Neniu konsentos akcepti êe si tian malvivulon ,
sed oni povos transporti lin aI Ia malsanulejo, kaj.
La doktoro denove ekpripensis. Subite ideo enveni
en lian kapon, kaj li diris:
- Portu lin en !a veturilon kaj veturu lin en miau
vcturilejon ; mi skribos al Ia urbestro kaj arangos êion
Tria êapitro.
La du viroj, kiuj antaiie retenis Ia delirulon , sek
vate de êiuj êirkaüstarantoj portis Ia kadavron al la 18 - Eu Ia veturilejo de Ia doktoro - La stolllako de
veturilo. 10 - La cirka knabo - Neateudita llliento - Tran8-
formigo de malpura cigano en belegan knabon.
La pordo estis malfermita j neuiu estis interne , 0111
vidis nur kelkajn malpurajn meblojn kaj êe Ia posta esperigis. Teodoro dormis, Maria sidis kun Ia
interna flanko du pordetojn de fermita âranko, Sub Ia redzino en Ia kuirejo êe Ia tablo, kie ambaü flikis
tablo, staranta êe unu flanko sub fenestreto, kuâis speco pojn, kaj Ia doktoro estis en Ia laborejo. Li sidis
de matraco j tie sekve estis Ia Iito de Ia mortinta viro. ngulo de sia sego êe Ia skribotablo kaj ekzamenis
- Metu lin tien -, ordonis Ia doktoro, montrante jn tranêiletojn kaj hirurgiilojn. Flanke de li staris
Ia matracon, kaj refermu Ia pordon de Ia veturilo. eturigisto MikeIo, vera giganta kun stultega vizago.
La viroj obeis. MikeIo estis sesdekjara viro, kiu jam dudek jarojn
- Nun antaiien aI mia domo -, ordonis plue Ia is Ia doktoron, Li estis en êio Ia maio de sia
rloktoro.
tro: Neniam Mikelo ekkoleris, nek ekkoleretis, neniam
La bubo, kiu gis tiam tenis Ia bridon de Ia êevalo, arâis rapide j êiam li estis kaj restis Ia sama kvieta
ekrnarâís, tirante Ia kapon de Ia besto, kaj dek minutojn elo, kiun nenio ajn povis sangi, maIkvietigi ali kor-
poste Ia veturilo kun Ia kadavro staris en Ia veturilejo
de Ia resanigisto , Ia homoj, kiuj scivole sekvis tis tie,
,• tamen li estis bona kaj honesta viro. Mikelo vivis.
trankvilan ekzistadon, laborante kviete por servt
disiris, êiu sian vojon, kaj baldaii nenio sur Ia strato mastron , kiun li obeadis en êio, kaj por prizorgi Ia
montrís, I~ia terura dramo jus finigis en Ia urbo Posen, alon kaj Ia veturilon.
La doktoro finis Ia ekzamenon de Ia tranêiletoj,
i. ilin kun Ia ceteraj hirurgiiloj en Ia kofreton kaj
tarante diris:
Mikelo, lumigu al mio
- Kien, doktoro r
- Veturilejon.
ikelo prenis lampeton (li faris tion tre siugardeme,
zau li timus, ke lia g-iganta mano rompos g-in tuj post
nua l'ktllsn) kaj iris per lougaj, sed malrapidaj paâoj
288 289

aI Ia nomita loko kaj Iin sekvis kun rapidaj paâetoj 1\ Kia stomako! - pensis Ia doktoro. Tiam li ek-
doktoro, kiu kunportis Ia kofreton, sitelon kaj blank.ui I gin êiuflanke, tenis gin super Ia sitelo kaj fa~
viêtukon. tranêajon en Ia malsupra flanko de I' stomoko, li
- Malfermu Ia porelon de Ia cirka veturilo, Mikelo lflui Ia enhavon, tiam li turnis Ia eksterajon in-,
Mikelo obeis. n I metis Ia sitelon ekster Ia veturiJon kaj komencis
- Metu Ia lampon tien ... -. La eloktoro montu eni Ia stomakon.
lokon en Ia veturilo apud Ia pordo, êe kiu li staris. tiu momento lia atento estis kaptata de obtuza
- Premi Ia kadavron êe Ia piedoj kaj tirtrenu gin tini venanta eI Ia veturilo. Surprizite li aüsknltis,
-êi ... ; atentu Ia lampon, ne renversu gin!... BOIII' I nte ai si mem:
Mikelo posteniris kaj Ia doktoro, staranta ekster \'\ Kio estas tio?
veturilo, disigis Ia du eI Ia veturilo pendantajn kruroju ikelo ankaii estis aüdinta Ia neatenditan tIlSOI1,

ele Ia kadavro kaj ekstaris inter ilin, tiam li metis 1.\ li diris nenion j lin surprizis nenio.
sitelon kaj Ia kofreton flanke 'de Ia kadavro, kaj mal lua tuso aüdígis.
ferminte Ia kofreton, li elprenis tondilon. êu vi aüdis tion, Mikelo? . .. K.io gi estas: - de-
La lampo Iumigis flave, sed sufiêe klare Ia internou dis Ia doktoro,
de Ia veturilo kaj Ia kadavron, kies grimacanta buâo Tuso -, kviete respondia Mikelo.
aspektis teruriga. a doktoro metis Ia stomakon en Ia sitelon, kovris
Mikelo vidis, ke Ia eloktoro sternis Ia blankan tukon udan parton de Ia kadavro kaj refoje aiiskultis. Post
sur Ia kapon de Ia mortinta viro. ordetoj en Ia veturila fundo io movigis. 10 knaris,
- Kial li faras tion? - pensis Mikelo; - tiu ka ordetoj jete malferrnigis, kaj inter- ili en malluma
davro ja ne timigos min -, kaj indiferente li rigardis ka] nko ekaperis Ia kapo de knabo.
atendis pacience tion, kio estis okazonta; li tamen jam _ Tio estas knabo -, kviete diris Mikelo,
c\ivenis, kion estis faronta lia mastro. La konsternita doktoro staris inter Ia pendantaj kruroj
La doktoro debutonumis Ia veâton de Ia mortint» 13 kadavro kaj rigardis aI Ia knabo, kvazaü li vidus
kaj tratranêis lian êemizon, tiel ke liaj brusto kaj ventre mono
nudigis. Li palpetis ilin. ' 'ielo, kie mi estas: - demandis Ia knabo per mal-
- Kia viro! - diris al si Ia doktoro. - Kia fortulo! ... voêo.
clomage, ke li tiel ruinigis sian sanon; li pOVIIS vivi cent êe doktoro Stuthejm -, kviete respondis Mikelo.
iarojn ... , domage : domage í êe doktoro r Kio okazis kun patro?
Dirante tion, li prenis tranêileton kaj faris profundan, Mortis -, same kviete respondis Mikelo.
longan tranêajon en Ia ventro de Ia kadavro. Eksilentu, malsagulo l - ekkriis Ia doktoro, turn-
Mikelo kviete rigarelis kaj vielis, ke Ia dekstra mano sin al Ia veturigisto.
de lia mastro malaperis en Ia ventron kaj ke li elprenis _ êu li mortis!? - demandis Ia knabo. Li faris
cl gi Ia stornakon. dernandon laii maniero, kiu montris, ke Ia sciigo lin
l!)
290 291

ne malkvietigis; âajnis eê, ke Ia respondo de Mikelo Tio tamen ne okazis per via kuIpo?
berigis }a knabon de peza sargo. Li diris, ke mi estas kulpa, êar mi falis pro ne-
Cu vi dormis tie r - informigis Ia doktoro. ardemo.
Jes, sinjoro, Ieliêe mi dormis, êar mi ne PO\! - êu vi falis el Ia veturilo?
dormi dum tri tagoj. - Mi falis de trapezo ... , mi estas gimoastikisto,
êu vi estas malsana? êar mi ne povis plu labori pro mia rompiginta
Mia kruro rompigis kaj mi suferis pro Iebro. ro, Ia direktoro mio eksigis.
Kiam rornpigis via kruro r Kiu direktoro?
Antaü kvar tagoj. De Ia cirko.
r- Mikelo, reâovu Ia kadavron sub Ia tablon Via patro tamen povus labori.
ordonis Ia doktoro. Li!? . . . Li jam ne laboris, .. , nur ebriigis.
Mikelo kviete rampis en Ia veturilon ' kaj obeis 1.1 êu li jam longe estas trinkulo? .
ordonon, tiam li same kviete lasis sin gliti sur Ia âtonan Jes, sinjoro, li êiam estis ebria, kaj se li ne estis
plankon de Ia veturilejo kaj kviete atendis novajn 01 , tiam li dormis. " aii min batis -. La knabo ek-
donojn. ntis dum momento, tiam li diris plue:
- Helpu aI mi eniri Ia veturilon -, diris Ia doktor« - Sed tion li ne povas plu,
portu Ia sitelon kaj Ia kofreton en mian laborejon I<:IJ La doktoro prenis Ia manon de I' knabo por palpi
revenu tuj, sed rapidu. Mikelo helpis kaj foriris kuu li Ia pulson.
Ia nomitaj objektoj. La veturilo sklligis, kiam Ia dik.i _ Kiel vi sentas vin nunr - demanclis li.
doktoro trai ris gin, kaj li ne rimarkis, ke unu el 11.11 - 10m pli bone, sed mi soifas.
piedoj fortiris Ia tukon de Ia kadavro. Venante antnu La doktoro rigardis post sin por vidi, êu Ia veturig-
Ia malfermitajn pordetojn, li vidis, ke Ia knabo sidas SIII estas revenaota, sed Mikelo ne estis tie.
mizera, maIpura litaêo. Liaj karbenigraj okuloj 01111 Kie estas ApoIo? - demandis Ia knabo,
kiel fajro, kiam ili sin fiksis sur Ia dikulon, kiu eksi.h ApoIo!?
sur malalta seodorsa sego tuj apud Ia litaêo. La êevalo.
- Mi bedaiíras, mia infano -, diris Ia doktoro, lIo; gi staras en Ia êevalejo êe Ia mia.
sed mi devas sciigi aI vi, ke via patro mortis. En Ia veturilejo sonis Ia pezaj paâoj de Ia revenanta
La koabo dum momento rigardis al Ia parolint« visto.
tiam li diris malrapide kaj nelaiite : - Mikelo, venu êi tien! - ordonis Ia doktoro.
~u, li ja ne batos min plu. Mikelo obeis kaj refoje Ia veturilo skuigis sub Ia
Cu li vin batis!? - La doktoro ekkoleris, j piedoj de Ia giganto.
J es, precipe en Ia lastaj tagoj. - Montru al mi vian rompigintan kruron, mia koabo,
Kial! ? diris Ia doktoro.
êar mia kruro rornpigis La knabo malrapicle aperigis Ia kruron el sub Ia li-
19>1"
292 293
totuko, kaj dum Ia doktoro gin ekzamenis, li forpreni La knabo jetis unu solan rigarclon sur Ia korpon
Ia bandagon kaj diris: Ia tablo.
Kiu almetis tiun bandagon r La mortinto kuâis sur Ia dorso, Ia nigraj, sed jam
Mia patro. zigintaj haroj senorde dispendis sur Ia flava frunto,
êu li ne venigis kuraciston] êapo aii êapelo malestis j lia buâo estis large mal-
Ne, sinjoro. mita, kvazaii li oscedus kaj Ia âvelinta lango elstaris
Kial ne ] - demandis plue Ia doktoro, rugigantt I mal pura blankiginta viandpeco sur Ia dentoj de Ia
pro kolero. Isupra makzelo j Ia vitrecaj rugaj okuloj fikse ri"
êar tio kostus tro multe. dis supren ai Ia tabla tabulo super li. Kun abo-
- Estas honto! - ekkriis kun indigno Ia doktoru, no Ia knabo deturnis Ia vizagon por eviti Ia teruran
kaj li palpadis Ia kruron, kiu estis âvelinta en teruru ajon.
maniero. - Li tamen neniam plu min batos -, li pensis,
- êu tio doloras ai vi? ~ konsciante, ke li mem estas nun êe bonaj h~m~j,
La knabo mordis al si Ia lipojn pro rloloro, tiam lt sin premis ai Ia veturigisto, kiu kun zorgo portis lin
respondia. Ia veturilo, tra Ia atendejo kaj koridoro en Ia salonon,
- Jes, sinjoro. li metis lin sur Ia kanapon. La doktoro marâetadis
- <'ompreneblej Ia osto romplgls kaj via patro nc st ili kun Ia lampo, kiun li starigis sur tableton apud
vokis hirurgon por regustigi gin . .. Rigardu, Ia k1'I1I0 kanapo j tiam li fermis Ia pordon kaj genufleksis antaü
estas tute blua,' preskaii nigra. '" êu vi estas do- nova paciento, kies malsanan kruron li refoje, sed
lortimar i atente rigardadis kaj pripalpadis.
La knabo, pensante pri Ia multaj batoj, kiujn al li • - Tenu lin êe Ia âultroj, Mikelo -. Dirante tion,
jam donis lia patro, respondis: okulumis ai Ia giganto, kiu, tuj komprenante lin, ek
- Mi kredas ke ne, sinjoro. ptis Ia êultrojn de Ia knabo tiel, ke vêi tiu ~.eeb~e
- Nu, ni vidos j mi devos denove rompi Ia oston ovis plu sin movi. La doktoro ambaumane êirkaii-
por poste regustigi gin, sen tio vi perdos Ia krnron. enis Ia kruron kaj kunpremante Ia lipojn, li per unu
- êu Ia kruron? rtega ekskuego gin rompis. .
- Certe, sed mi esperas, ke gi estos resanigebla; La knabo ne estis montrinta timon al doloro j lia
mi faros mian eblon kaj sin direktante ai Mikelo, 10, ne montri timon , estis tamen malpli c forta 01 Ia
, 1\
li diris plue: oloro, kiun ai li kaiizis Ia ekskuego de Ia hirurgo, car
- Mikelo, portu lin zorge kaj singarde en Ia sa m liaj trajtoj en terura maniero kuntírigis, li eligis
lonon kaj metu lin sur Ia kanapon; mi lumigos. enetrantan ekkrion de doloro, tiel penetranta~ kaj laütan,
Mikelo prenis Ia knabon sur Ia brakojn, kiel li prenus gi ekvekis êiujn ehojn en Ia domo. Gi estis tuj
plumon, kaj post kiam li malsupreniris Ia veturilon, Ia kvata de du aliaj pli mallaiitaj ekkrioj el Ia kuirejo.
doktoro lin sekvis. - Kvietigu, knabo .•. , jarn finigis -, diris Ia dok-
294
295

toro, kiu kore kompatis Ia suferanton, - nun ku 11 Mi ne seias, sinjoro.
kviete, mi denove bandagos, kaj êio espereble farigo Kiun lingvon parolis via patro?
bona. Grandaj larmoj rulis sur Ia vangoj de Ia korn Ordinare li parolis kun mi pole, sed ni ambaii
patinda knabo, Mikelo, kiu ne plu tenis lin stan paroli germane, êar ni ofte vojagis en Germanujo.
apude kiel kolono el saIo, kvazaii nenio eksterordinara êu via patro neniam laboris en Ia eirko?
estus okazinta , li tiel kutim igis aI tiaj ekkrioj, êar li _ Li laboris tie, kiam mi estis ankoraii tre juna; li
êiam helpis, kiam lia mastro operaciis, ke li jam ne ilin estis gimnatikisto, sed post kiam li instruis aI mi,
atentis. ola laboris .
. La ~okto~o almetis Ia novan bandagon kaj preskan _ Kaj li faris nenion?
estis finmta tiun laboron, kiam tre malrapide Ia pordo _ Li nur drinkis kaj ...
malferrnigis kaj enrigardis du kapoj, unu super Ia alia. La knabo eksilentis, êar eniris Maria kun akvo, sapo
Kio okazis? - demandis maIlaute Ia doktoredzino. viâtuko, Si rigardis ai Stanislas seivole kaj
- ~ruro rornpigis -, kviete respondis Mikelo. ídetis aI li.
Ci tie!? _ Pretigu buljonon -, ordonis Ia doktoro, kaj Maria
- Jes. ·s por obei;
:.- N~ ektimis pro Ia ekkrio, precipe êar ni gin aiidis Nu, kion li faris ankoraiir - demandis Ia doktoro.
tie Cl kaj ne en Ia laborejo ; ni pensis ke ... - Li min batis.
- Maria -, tiel interrompis Ia doktoro, - alportu _ Estas honto! - diris Ia hirurg'o rugigante, êar li
tuj pelvon kun akvo, kaj sapon kun pura viâtuko, ove ekkoleris j tiam li komencis lavi Ia malpuran
La kapoj malaperis kaj Ia doktoro, eksidinte êe Ia gon de Stanislas.
knabo, demandis: _ Kornbilon, Mikelo! - li ordonis post momento.
- Kiel vi nun sentas vin? La veturigisto foriris kaj revenis tuj kun kombilo.
Pli bone, sinjoro , mi dankas. haroj de Ia knabo tamen estis en tia malordo, ke ili
Kiel estas via nomo? staris kiel nigra balailo de araneajoj.
Stanislas. - Mi mem prefere arangos miajn harojn -, diris
Kaj via familia nomo? knabo. - Mi ne kombis ilin dum kelkaj tagoj, kaj
Stanislas pripensis, tiam li respondis: tro interimplikigis-
- Sur Ia afiâoj de Ia eirko, mia nomo estas Stanislas Mikelo donis ai li Ia kombilon, kaj Stanislas tiel lerte
Mareau *). angis siajn harojn, ke post kelka tempo lia kapo estis
~ Stanislas Mareau !: . . . Tio estas stranga, êar vrita per Ia plej belegaj nigraj bukloj, kiujn oni
Stanislas estas poIa, kaj Mareau estas franca nomo . .. Cu vus imagi.
vi estas Polo? La doktoro kaj Mikelo rigardis silentante , ili ambaii
iris, (Mikelo Ia unuan fojon en tu ta jaro) pro Ia meta-
~) Elpare lu: Marô. orfozo, kiun ricevis Ia kapo de Ia knabo. EI malpura

"
296

cigano en kclkaj minutoj Iarigis tia bela knabo, kl.111
iam vidis nek Ia doktoro, nele lia veturigisto.
En tiu momento revenis Maria kun buljono. Si kun
videbla surprizo rigardis aI Stanislas, dubante êu li esta
Ia sarna nialpurulo de antaiie, kaj doninte aI li Ia buljonou,
si reiris aI Ia kuirejo kaj diris aI Ia doktoredzino, kiu
Kvara êapitro.
refoje laboradis: - Ho, sinjorino, kia bela lenabo! ..
ankoraii pli bela 01 Ia angeloj sur Ia pregejaj pentrajoj ado de Stanislas - Pri akrobato] kaj patraêo - Stranga
kaj okuloj!!... pli nigraj 01 Ia karboj en nia karbujo o eu knirejo .- Doktoro kaj paciento - Teodoro - La
Stanislas intertempe trinkis avide Ia buljonon, êar li ta horlogo kaj gia malnovmoda ciferplato - La êlam
anta glaru, kíu tamen neniam tratas sian celon - Pri
estis malsata kaj soifa. tino, kiu estas scírola - Koleranta doktoro - La perditaj
- Lanan litkovrilon kaj kusenon, l\Iikelo! ltroj - Nova samhejmano kaj pri lia kono - Baterlgc,
Mikelo foriris. kiuu i'eestas nenia pareoco.
- Nun kusigu kviete -, diris Ia doktoroalStanislas, -
kaj movu Ia malsanan piedon kiel eble plej rnalmultc iun nokton Stanislas dormis bonege: lin jam ne
Mikelo baldaii revenis, Ia doktoro metis Ia kusenon ntis Ia febro, kaj vekigante Ia sepan horon en Ia
sub Ia kapon de Ia knabo kaj kovris lin per Ia lana anta mateno, li sin sentis multe pli bone. Malferminle
litokovrilo ; tiam li ridetis kaj diris: kulojn, li aüdis Ia bruon de preterirantaj veturiloj kaj
- êu vi povus dormi tie êi? aâojn de piedirantoj eksterc1ome, sed interne regis
'- Ho jes, sinjoro, ... mi dankas ai vi. oraü silento.
La lastajn vortojn Ia knabo pro emocio kaj dankerno i jetis Ia rigardon êirkaiie kaj miris pri Ia bela salono,
preskaii ne povis eldiri La doktoro tion rimarkis, kaj kiu li kuâis. Vole-nevole li ekpensis, kiel Ia cirka
frapetante Ia palajn vangojn de Ia malsanulo, li diris. rilo envenis eu êi tiun porsinjoran domon, kiel mortis
- Nu, mia knabo, estu kuraga kaj senzorga ... patro kaj kial tiu al li fremda c1oktoro tiel amike
dutis kun knabo, kiun li antaüe neniam eslis vidinta.
dormu bone!
Li marâetadis for kun Mikelo kaj fermis Ia pordon j m lin ekfrapis Ia ekpenso, ke lia patro kuâas surdorse
tiam sin direktante aI Ia laborejo, li prenis Ia lampon, large malfermitaj buâo kaj okuloj sub Ia tablo en
kaj dum Ia veturigisto iris dormi, Ia doktoro eksidis sur eturilo, kaj li pensis pri Ia momento, en kiu li vidis
Ia angulo de sia sego kaj pasigis almenaü unu plenan kadavron, kiam Ia giganto forportis lin, kaj tremeto
horon por funde ekzameni Ia stomakon de Ia mortinto. uris tra lia tuta korpo. Tiun tremeton ne kaiizis
Kaj êi tiu kuâis sen movo sub Ia tablo en Ia cirka reno, sed abomeno. êiam li estis timinta tiun buâon,
veturilo, atendante kun grimacanta vizago Ia êerkon, kiu neniam elvenis el gi amikaj vortoj. Nun gi por êiam
por êiam forportos lin el êi tiu mondo, kie postrestis ntac1os. Eble en êi til! momento enkuris en gin
pieda araneo aü muâo, êar tiuj abunclis en Ia veturilo
ncniu por lin priplori.
298 299

kaj Ia iarna forla brako, kiu tiom da fojoj lin batis, nuu pri Ia inslruado de junaj akrobatoj. Pri tiuj
eê ne estis kapabla forpeli Ia insektojn. Stanislas nenion spertadis, neniam Ia patro
Stanislas fermis Ia okulojn por ne vidi plu Ia mOI al li 'Ia spinon por fari lin fleksebla, neniam li
tinton, sed tiam li vidis Jin ankoraii pli klare. Li sei" t is lin per unu kruro, lasanta lin en tiu stato dum
refoje rigardis êirkaiie por distrigi, kaj image li venigi horoj êiutage, êar êio tio estas nurfabeloj por infanoj.
antaii sin Ia amindan palan kaj belan vizagon de SI,I um prezentado en cirko, antaii kelkaj tagoj li estis
patrino, kiu mortis antaii dek jaroj en malsanulejo ie CII de Ia trapezo pro rompigo de ânuro, kaj de post
urbo, kies nomon li ne plu memoris. Tiam li esti mpo li ne povis plu labori. La patro bandagis
sesjara knabeto, tiam Ia patro ne batis lin, êar Ia pa Ia rompigintan kruron de Ia juna akrobato, kaj Ia
trino ne toleris tion. Si estis malforta virino, sed spiu o scias tion, kio el tio rezultis. Post tiu falo Ia
ai tio regis Ia fortan edzon per sia nekontraiistarebla o de Ia patro atingis sian plej altan gradon, Li
energio. Tiam Ia patro nur malofte ebriigis, kaj SI I1ze insultis kaj batis lakompatindan knabon, kuâantan
okaze li sin donis ai tiu malvirto, li estis humila k;1J izera litaêo en Ia veturilo, kaj nur Ia morto de Ia
obee sidigis en angulo de Ia cirka veturilo, ne batantc, Iiberigis lin de liaj malbonaj traktoj kaj kaiizis
eê ne rigardante Ia junan knabeton. Antaü Ia morto eatenditan transporton en Ia veturilejon de fremda
de Ia patrino Ia patro kunlaboradis en Ia cirko, scd igisto. Tie, post mallonga dormado li vekigis kaj
post kiam longdaiira malsano faris finon ai êia vivo, Ia alferminte Ia pordetojn de Ia litâranko, li subite
gimnastikisto sentis sin libera kaj tu te sin donis al Ia Ia patron, kuâantan surdorse êe Ia veturila elirejo,
ebrieco. Dume li laboris nur, kiam Ia neceso devigi fremda sinjoro staris antaii tiu elirejo kun tranôilo
tion al li, kaj post kiam li en dujara instruado instrui' mano. Li eksciis baldaii, ke Ia patro estis mortinta
aI sia filo sian arto n, êi tiu konstante prenis Ia lokon ke li mem sin trovas êe homoj, kiuj ne kondutos
de Ia patro kaj Ia juna Stanislas Mareau farigis konstanta aii li kiel tiranoj, kaj kun pacienco li atendis Ia
kunlaboristo de Ia cirka trupo. Li travivis malgojajn tecon. Kio okazos kun li kaj kun Ia êevalo? J en
jarojn, êar li devis perfektigi sin kiel gimnastikisto, doj, kiujn li faris al si, sed ne sciante, kion respondi,
akrobato kaj rajdisto en tro malmulta tempo, sed êar nove rigardis Ia meblojn, Ia pentrajojn, Ia plafonon
li estis vigia, forta kaj sana knabo, kaj êar lia facilc a tapiâon de Ia salono, kaj komparis êion kun Ia
regebla karaktero neniam kontraiistaris, li baldaii Iaris o de Ia cirka veturilo. Kia diferenco! Kaj kicl
grandajn progresojn, tiel ke li post tiuj du jaroj da une kaj agrable li kuâis sur Ia kanapo!
ekzercado jam laboradis kiel lerta akrobato, rajdisto kaj i estis sidigonta, sed Ia plej malgranda movo kaüzis
gimnastikisto. rablan senton en Ia rornpiâinta kruro ; li sekve
Malmultaj personoj scias, kiel oni farigas akrobato. igis Ia jam levitan kapon sur Ia kusenon kaj atendis.
Ordinare Ia publiko âatas kaj admiras Ia akrobatojn ne Jam pli 01 unu horon li estis vekiginta kaj de tem~o
nur pro Ia lerteco, kiun ili montras, sed precipe pro Ia empo li direktis Ia okulojn ai Ia pordo ... , fine lU
dangero, êiam minacanta ilin aii pro Ia fantaziajoj, ín malfermos]
300 301

En angulo de Ia salono staris alta horlogo, kiu jam _ Bone! - li diris, - Ia febro estas for, êu Ia
kvinfoje sonoris êe intertempoj; Ia unuan fojon per scp do doloras ankoraü i
batoj, poste trifoje po unu sola bato kaj jen gi sonon - Nur malmulte, sinjoro.
ok batojn. Stanislas sciis el tio, ke estas nun Ia oka horo - Bonege, mia bubo; mi gratulas -, kaj ellasante
La bruado sur Ia strato iom post iom pligrandigis, ulson, li diris plue : .. .
- Mi nun devas paroli kun vi dum kelkaj minuto] ...
kaj ankaii en Ia domo, preeipe malantaü Ia muro, kontrau
kiu Stanislas kuâis, li de tempo ai tempo aüdis paâojn via patro kaj eetere . .. Vi seias, ~e li. ~ortis hieraii -::::
kaj poste bruadon, kvazaii iu verâis akvon kaj frotpui- êesis mornenton paroli, tiam II diris plue:. - .C~
vesperon venos lia êerko, êu vi deziras Ioje revidi
igadis. Kelkfoje li aiidis du voêojn. Li kredis, ke tiuj
voêoj apartenas ai Ia du virinoj, kiuj Ia antaiian vesperon
patron.jantaü 01 oni lin enêerkigos?
tiel ekterurigite enrigardis Ia salonon. - Ho ne, sinjoro.
Stanislas pensis pri Ia terura vidajo sub Ia ta~lo,
Super li iu ellitigis; klare li aiidis, kiel tiu saltis sur
kontraiivole lia vizago montris Ia abomenon, kiun
Ia plankon, sin âovis kaj sin movis, kaj fine foriris. La
ksentis kiam Ia doktoro faris ai li Ia c1emandon.
formortintaj paâoj tamen tuj ekaudigis refoje sur Ia
- Nu: vi ja ne bezonas lin vidi... Oni forporto~
stuparo de Ia koridoro , ili malsuprenvenis rapide kUII
tuj post Ia enêerkigo... Sed, l~i~n vi ~ensas fa~1
lauta piedfrapado kaj êe êiu paâo io forte ektuâegis Ia
11 Ia veturilo kaj kun Ia êevalo, kiujn al VI postlasis
êtupojn. La malsupreniranto tuj poste sin direktis ai
patro?
Ia loko, kie Ia du virinoj parolis, kaj Stanislas nUII
Jen demando, kiu konsternis Ia knabon kaj Ia
distingis, ke tiu nova veninto estas knabo. Tiu vokis,
toro tion rimarkis,
kantis, salte tis kaj neniu kontraiistaris ai tio.
- Ne konsternigu, ni ja povos arangi tion, êi~\Okaz~
Refoje Ia alta horlogo staranta ekaiidigis sian baton, nun estas via proprajo, kaj vi povos ilin vendi, se VI
kaj Ia pordo de Ia salono malfermij-is. Eniris Ia dok
havas fratojn aii fratinojn. . .,
toro. Lia vizago brilis, êajne pro bona humoro, êar Stanislas rigardis Ia parolanton kun miro kaj diris ;
li ridetis, dum li rigardis ai Stanislas. Kun mallongaj, Frato]n aii fratinojn mi ne havas, tamen mi ne
sed rapidaj paâoj li alproksimigis, lia dika duobla vos vendi Ia veturilon, nek Ia êevalon.
mentono skuigls tremetante êe êiu paâeto, kiun faris Ia
- Kial?
dikventrulo. - Kiam mia kruro estos resaniginta, tiam mi ja
- Oho, vi jam vekigis!? . .. Bonan matenon! - ove devos logi en Ia veturilo kaj klopodi fari novan
li diris afable, ekhaltante antaü Ia knabo. - Kaj kicl ntrakton kun direktoro.
VI nun sentas vin? - êu vi tion deziras?
- Multe pli bone, sinjoro; mi dankas. Stanislas kun grandaj okuloj rigardis Ia doktoron,
La doktoro sidigis sur segangulon apud Stanislas li respondis:
kaj kaptis lian pulsou. - Ne, sinjoro, seu mi ja devos,
302 303

eu vi ne amas vian metion? 01 ~Iiri veturile, kaj intertempe vi povos babiladi
Ho ne, mi gin tute ne amas. eo -, kaj frapetinte Ia knabon sur Ia vangon, li
Kion do vi amas? dis for kaj Ia knabeto sekvis lin.
StanisIas estis respondonta, sed êar Teodoro eng.1 tanislas restis sola, atendante Ia portotan matenman-
lopis sur sia balailo, li silentis kaj rigardis Ia knabou dum e liaj okuloj denove trafis Ia horlogon.kaj li rimar-
kiu tuj alrajdis al Ia kanapo. a unuan fojon, ke io movigadas sur Ia supra parto
- Jen nia Teo! - diris Ia doktoro ridetante. ciferplato. Li rigardis pli atente kaj vidis specon de
NII Teo, êu vi ne devas konatigi kun Stanislas? trono, sur kiu sidis grava barbhava persono, vol-
Teodoro ekstaris êe Ia Irernda knabo kaj diris: en longa ruga manteIo i li havis stabon en unu
- Maria diris, ke aêjo rompis aI vi Ia kruron. () kaj Ia alian li etendis aI dua persono, staranta
La doktora ridis. li Ia trono. êi tiu dua estis nudbraka soldato kun
jes, tion mi faris -, diris li. anta glavo, kiun li movadis de supre malsupren
- Kial? - demandis T eodoro, au por tratranêi nudan infaneton, kiun li te~!s je
- Tion vi ja poste ekscios, kiam vi studados - I
piedo en Ia alia mano. La glavo, regule movíganta
kaj sin direktante aI Stanislas, li diris plue : - ell Ia tiktakado de Ia horlogo, tamen ne tuâis Ia in-
Teodoro devos farigi doktoro, same kiel lia avo. ton, sed nur gin minacadis. Kontraü Ia soldato sin
Teoeloro ne atentis tiun klarigon, êar li dernandi is du virinoj en longaj êemizoj U nu el ili staris
al Stanislas: enue kaj alte etendis Ia kunigitajn manojn petegante
- êu vi restos tie êi? Ia soldato ne mortigi Ia infaneton. La alia virino
- Kiam mia lermo estos resaniginta, mi ja devo 's rekte kaj fikse rigardis Ia soldaton. êe êiu tik-
forveturi, o de Ia horlogo Ia glavo faris tremetantan movon
Kien? supre malsupren kaj returnen.
AI cirko, StanisIas, kiu neniam studadis Ia biblian historion
AI cirko?.. Kial? eê ne sciis, ke tia historio ekzistas, miregis pri Ia
Por labori. ga grupo, tute ne komprenante Ia minacadojn de
Vi tamen povos labori êe acjo, aoldato, nek Ia tenígojn de Ia aliaj personoj. Sed
Stanislas mallevis Ia okulojn kaj eksilentis. (JIavo plue movigadis kaj eble faris tion por Ia
La doktoro ridetis, tiam li diris ai T eodoro : iona fojo, kiam eniris Maria kun Ia matenmango.
- Iru tuj diri ai Maria, ke si venu kun buljon« sekvis Teodoro.
kaj kun kelkaj biskvitoj. Stanislas ja devas matenmangi Timete si aliris ai Stanislas kaj prezentis Ia buljonon
Teodoro galopis for sur Ia balailo. kelkaj biskvitoj.
- Nu! - diris Ia doktoro, - mi devas Iasi viu - Bonan matenon ... j êu vi sanas pli bone i -
momenton por finarangi kelkajn aferojn en mia laborejo, nforrnigis.
La servistino zorgos pri via matenmango ; mi reveno. - Jes, mi dankas.
305
304
Silentu, knabinaêo, vi ja seias nenion pri tio, kaj
- La sinjorino inforrnigas, êu vi deziras ·ovojn.
vi seius, vi agus kiel Mikelo ...
Stanislas, kiu estis modesta, malakceptis Ia OVOJII
foje serêante êirkaiie, li diris plue: - Mi tamen
li ektrinkis kaj ekmangis rapide, êar li pensis, ke I
havis antaii kvarono da horo, kiam mi eniris tiun
servistin,o devos forporti Ia tason kaj Ia teIereton.
Ionon ... , mi eê havis gin en Ia mano.
Cu la kruro ne doloras plu? - si demandis.
Kion do? - kviete Maria demandis.
Nur se mi gin movas, sed baldaü ...
La paron da okulvitroj!! - laiite kriis Ia doktoro
Aêjo rompis Ia kruron -, interrompis Teodor«
19ante sin kun peno kaj spiregante ... - Eble sub
Ni aiidis tion -, diris Maria. Si daiire fik. I
napo l ...
Ia rigardon sur la malsanulon kaj si pensis: - Kiaj«
aria subpremis ridon, kaj Stanislas, vidante, ke Ia
okulojn ... , kiajn harojn! Ivitroj sidis algluitaj sur Ia frunto de Ia serêanto,
- Kio estas tio? - demandis Stanislas, montrauu
de, sed trafe tuâis Ia serêatajn objektojn, kiuj subite
Ia grupon sur Ia eiferplato. sur Ia nazon de Ia doktoro, tuj antaii liajn
- Ulano! - respondis Teodoro.
lojn.
Maria ekridis. urprizite li rektigis, Ia kolera esprimo malaperis de
- Ho ne, tio ja estas Ia rego Salorno ... , Ia unu.i
vizago kaj laiite ridante li ekkriis, batante al si Ia
jugo de Salomo.
uon:
- Tio ne estas Ia judo Salomo -, diris Teodoro, _ He! .. , J en ili estas! . .. Ili sidis sur mia frunto ...
- tio estas ulano kun svingiganta laneo.
ha! ha!! ... nu, feliêe ke mi retrovis ilin ... -, kaj
Maria denove ridis kaj estis klarigonta Ia grupOll,
doktoro foriris laiíte ridante.
kiam la doktoro enpaâetis Ia salonon. Li estis tutr
Stanislas postrigardis Ia formarêetanton kaj ne sciis,
ruga pro kolero, Stanislas rimarkis Ia subitan sangoll pensi pri tia subita humorâango. Lia patro (tiu de
de humoro de Ia doktoro kaj Ia knabo rigardis 1.1
nislas) neniam sangis sian humoron, li estis êiam Ia
dikulon kun surprizo. a viro, nur aspektis malgajema, neniam kontenta aií
- Pro Ia diablo l - kriis Ia doktoro , - nenic êa kaj parolis nur por ofendi aii malbeni. Kia alia
gi estas ... tiu stulta Mikelo memoras absolute nenion ... ,
estis tiu êi doktoro!
li forprenis, ne remetis, forgesis. .. kaj eê diras, Ice li _ Li baldaii bonhumorigis -, diris Stanislas al la
ne seias pri gi kaj Ias as min serêi - .. ' Tute ne aten
stino.
tante Teodoron, nek Marian, nek Stanislason, li ekhaltis _ Ho jes: li ekscitigas kiel bolanta lakto kaj estas
antaü Ia kanapo kaj serêrigardis sur Ia tableto kaj Slll igema kiel rezina ligno, sed tio nin tuâas kiel akvo
Ia tapiêo, sed vane. ron; ni jam ne tion atentas.
- Estas honto! - li kriis, bolante pro ekseiteeo ... _ Li estas tamen bona sinjoro, êu ne vere?
---
..•
.--:-- jam kvaronon da horo mi serêas ... , gi ne estas eu
Ia laborejo ..• , ne êi tie ... gi estas nenie!!
_ Jes, se oni nur lasas lin furiozadi: komence min
igis liaj ekboloj, serl jam de longe il tuêas ruiu
- Kion vi scrêas, doktoro? - dernandis Ia servistino, 20
306 307

plu, Mi nur silentas kaj atendas, gls kiam lia hOIl' odoro estis ravita.
humoro revenas, kaj tion raras ankaii Mikelo, Aêjo! - li diris.
Maria, kiu volonte estus restinta pli longe por bab~ad, Nu, mia karulo, kio estas:
fine eliris Ia salonon. Teodoro tamen sidigis sur 11 Li ne plu devas foriri.
tapiâo apud Ia kanapo kaj faris mil demandojn ai Stanisla Kiu:
êi tiu respondis kiel eble plej bone. Stanislas, li scias ankoraii pli bele rakonti 01 avino,
- Jen mia êevalo! - diris post momento Ia knabeto. He!
Mi povas rajdi sur gi ... , êu vi iam rajdis? J es. I . . . L'I res tA>os, eu ne vere.
Ofte. La doktoro ridis bonhumore kaj rigardis aI Stanislas,
Sur vera êevalo? modeste âajnigis sin ne aiiskulti.
Jes, sur vera êevalo, - Li ne volas resti tie êi, li prefere returnos sin ai
Kie? irko -, diris âercante Ia doktoro.
En Ia eirko. - Ho ne, aêjo, li pli voIonte restos êe mi.
Kio estas cirko? - êu vere? - demandis Ia doktoro, fiksante Ia
Stanislas kIarigis j Ia afero âajnis interesi Ia knabetou rdon sur Stanislason.
tre multe, pri êio koncernanta cirkon li iníormigis, 1<:'1 - Estos tro maloportune al vi, sinjoro.
post kiam Ia scivoIo estis kontentigita, li silentis momentou, - Ne! ne! - kriis Teodoro -, li povas ludi 10m
pripensis kaj subite demandis: kaj Iabori por aêjo, aii por avino.
- êu vi scias rakonti fabeIojn? - Je Ia trapezo? - demandis Ia doktoro,
- Jes, mi seias rakonti kelkajn, En Ia eirko kunlabou - Ankaü je Ia trapezo kaj krom tio je êio ajn -,
êercisto, kiu rakontis aI mi muItajn. is Teo, êirkaiibrakante unu el Ia kruroj de Ia avo,
- Rakontu foje ai mio j li diris plue :
Stanislas volonte plenumis Ia deziron de Teodoi« Nu, aêjo? '. eu li restos?
kaj li rakontis Ia fabeIojn pri "Lupo kaj sep kapridoj - Jes, mia infano, li restos, almenaü, se li volas.
pri "Negulino", pri "Bremaj muzikistoj" kaj aIiajn. - lIma! - kriis Teodoro, - li restos! ... mi tuj
Kun malfermita buâo Ia knabeto aiiskultis. s tion rakonti al avino -, kaj li forrapidis.
Dume Ia doktoredzino laboradis en Ia kuirejo, I Stanislas sidis kun mallevitaj okuloj kaj Ia doktoro,
refoje purigis gin per siteIoj <h akvo, vi silo kaj balail», ardinte lin dum momento, c1emanc1is:
kaj Maria helpis per êiuj fortoj. La soIdato super 1.1 - êu vi pli volonte restos 01 returni vin al cirko?
eiferplato svingadis Ia glavon, Ia horlogo tiktakadis 1<;11 - Jes, sinjoro, mi ja volonte volas esti via veturigisto,
kvarono post kvarono da horo pasis for, kaj kiam je 1.\ J.l0vas ...
unua horo Ia veturilo de Ia doktoro revenis en Ia veturilejou Mi havas bonan veturigiston kaj ne bezonas du,
kaj Ia doktoro mem eniris Ia salonon por vidi kiel sana Mi eble povos servi alie.
lia nova paciento, êi tiu estis ankoraii rako ntanta fabel ••jll Nu, mia knahn vi povas resti, sed ne por servi
20*

tilERGAMUIl
308 309

ai mi aii ai iu alia en mia domo; mi pensis pri tio jalll Pri tio mi ne dubas, vi lemos. Eble vi farigos
antaü 01 mia nepeto demandis tion... êu vi facil oktoro aii profesoro same kiel Teodoro j gi dependes
studadas? i mem.
Mi ne scias, sinjoro sed rni t>ovas klopodi. tanislas estis kâptonta Ia manon de sia protektanto
kisi gin el dankemo, sed Ia doktoro sin turnis kaj
Kiom vi jam lernisr
Mí lernis rajdi ... de eliris Ia salonon.
Tion mi ne celas... êu vi faeile lernis kalkuh - - --- ---------
Mi ne scias ; neniam oni instruis al mi tion? - ---- ---------
Sekve vi ne lernis Ia matematikon! Je Ia vespero de tiu tago haltis antaií Ia domo veturilo.
viroj eltiris el Ia veturilo longan êerkon, kiun ili portis
Ne, sinjoro.
Ia veturilejon. Kelkajn minutojn poste tiuj viroj,
êu geografion aii historion?
ate de Mikelo, reportis Ia êerkon kun Ia kadavro
Nek tion, sinjoro.
La doktoro ekscitigis, sed li sin retenis. Ia mortinto eksteren, kaj for gi veturis alia mortintejo,
_ êu vi seias skribi sen gravaj eraroj? gi por êiam malaperis en izolita kaj neniam
Stanislas konfuzigis en terura maniero kaj estis plorontn ovebla Iosajo.
pro honto, li tamen kontraübatalís Ia larmojn kaj balbuír
respondis:
Mi . .. mi tute ne seias skribi ...
Kion!? - kriis Ia doktoro, - vi ne scias skribil.
Ne, sinjoro.
Vi tamen seias legi, êu ne vere?
Stanislas ne respondis, kaj kovrante Ia okulojn pel
ambaü manoj, li ekploris, dum grandaj larmoj fluis el
inter liaj fingroj, kaj fine li balbute diris:
_ Ne, sinjoro ... , mi eê ne seias tion ... , mi lernis
nenion!
- Sed tio estas terura!
_ Mi ne estas kulpa, sinjoro ; mi deziris lerni, sed
mia patro ne konsentis ... , gi kostus tro multe da tempo
kaj tro multe da mono.
_ Fi do!!... Nu, êesu plori, jam ne pensu pri gi.
êar post sufero venas prospero. Ne estas ankoraii tro
malfrue, se vi estos nur diligenta.
- Mi estos, sinjoro,
311

. pasigi alie sian tcmpon. Okazis kelkfojc, kc Ia
bo estis heI ponta Ia sinjorinou, kiam subite Ia dok-
lin vokis al si. Stanislas, kiu penadis esti êies
panto kaj amiko kaj volonte servis aI kiu ajo, sin
vis tiam en granda embaraso, el kiu Ia sinjorino lin
inare eltiri!>," dirante:
Kvfna êapitro. _ Nu iru, Stanislas, post Ia Iorveturo de Ia doktoro
St~nislas kaj Teodoro - Pri fabeloj kaj: La Historio pri Plor] li ja povos reveni al p1i.
kaJ Blankafioro - (Tia historio haras nenion koumnan kun Teodoro sekvis sian amikon kiel ombro. lIi dor-
I.~ heroo~ .de êl tia rOJ?ano, tial Ia legantoj ne bezonas legl dis en Ia sarna êambro, êar tion Ia knabeto nepre
1;m, se Ilí ne amas Iegí rakontojn el jam longe pasinta tempo). ziris; ili ludadis kune en Ia veturilejo, kie Ia eks-
obato estis farinta trapezon por plaêi ai sia amikclo,
Dank' al Ia korpa konstitucio de Stanislas lia kruro
J sur gi li de tempo ai tempo "Iaboris".
eu t:~ mallonga tempo resanigis tiom, ke Ia knabo pOVI
La cirka veturilo staris post sia alveno en angulo
marsi kun helpo de bastono. Akompanate de sia nova
j restis tie. La du knaboj ofte ludis en tiu iama 10-
amiketo, Ia juna Teo, kiu pr eskaii neniam Iin Iorlasis,
jo, post kiam Stanislas estis puriginta gin êiuflanke.
li. faris ma~lo~gajn. promenadojn sur Ia strato, kaj post
matraco kaj Ia litaêo jam ne kuâis sur sia loko, sed
tri ~onatoJ 11 sentis, ke Ia kruro estas sufiêe forta, pOI
tis Iorjetitaj, kaj nur Ia tablo kun paro da kadukaj segoj
ke h pOVlI marâi kiel antaiie. De tiu tempo li Iaris siau
tis Ia tuta meblaro. En Ia tirkesto de Ia tablo kuâis
eblon esti utila ai ôiuj siaj samhejmanoj. Matene li
m dum jaroj speco de lukse bindita kaj preskaii plen-
helpis alportadi sitelojn kun pura akvo, êar Ia sinjorino
ribita kajerego. Stanislas memoris, ke lia patrino ofte
ankoraü êiam purigadis kaj frotadis, kaj laüeble Ia knabo
gis en gi, sed nu r, kiam Ia patro forestis. Sajnis aI
helpis ai si, precipe kiam Ia doktoro estis eksterdorne
knabo, ke lia patrino tre âatis tiun libron kaj tial li
kun sia .veAtu~ilo ~or viziti Ia malproksimajn pacientoju
in gardis kiel karan memorajon. Strange estis tamen,
en Ia vilagoj kaj tre malsanajn en Ia urbo. Kiam Ia
e Ia doktoro, kiu laii Ia opinio de Stanislas estis tre
veturilo refoje staris eu Ia veturilejo kaj Stanislas esti.
lera viro, estis skuinta Ia kapon, kiam li foliumis tiujn
kondukinta Ia êevalori' en Ia êevalejon, li ordinare eniris
Ia laborejon por vidi, êu li povus esti agrabla aü utila kribitajn pagojn, dirante:
_ Tion eê Ia diablo ne kapablas legi, tio ne estas
al sia protektanto, kaj preskaü êiufoje Ia doktoro trovu
anca, ne germana, ne angla, ne latina nek greka ... ,
kialon por teni Ia knabon apud si, êar li ne amis ke
o íorjetu, gi valoras neniom!
?i ti~ Ide!. servisto helpis purigadi Ia kuirejon, tiom" pli,
Stanislas tamen ne íorjetis, sed gardadis Ia me-
car tiun õíutage ripetatan purigadon Ia doktoro konsi
orajon, esperante, ke poste li renkontus personcm pli
deris kiel senutilajon kaj kiel ion tute superfluan. La
eran 01 Ia doktoro, kiu povus diri, kion gi en-
doktor.edzi~o I~u sia deziro povis laboradi, êia edzo jam
ne kontraustans; sed li opiniis, ke Stanislas pli bone
312

dgrimantoj sin írovis duko el Francujo j ,li havis
La êevalo de Marcau estis veudita kaj Ia doktot fi
1 sian filinon, kiu estis farigonta patrino. Sia edzo
gardadis Ia monon por Stanislas.
mortigita en batalo antaii mallonga tempo, tiel ke
Ok semajnojn post sia alveno en Ia domo de 1.1
18 duko povis protekti sino Li sin defendis kurage
doktoro, Stanislas iun posttagmezon sidis kun Teodor»
aü Ia idolanoj, sed fine li estis venkata kaj lia
~n Ia c~~~a ve.turilo. .11i estis "l'aborintaj ~.sur Ia trapezo,
estis forkondukata kiel kaptitino. La hispana rego
10m lacigis kaj nun ripozis. •
rapide returnis sin al sia regolando, kie liaj su-
- Stanislas, rakontu do ankoraii fabelon! - dins
j- salutis lin kun gojkrioj. kaj Ia rabitajo estis part-
Teodoro. • kaj disdonata ai Ia soldatestroj. La regi no trc
Pri Ido:
, ke êia edzo estis kunportinta kristanan virinon j
- Pri Blua Barbo.
longe si petis ai li tian virinon kiel korteganinon j
- Mi jam centfoje gro rakontis, clcktu alian. '
âia deziro estis plenumita kaj si konsentis, ke Ia
Teodoro pripensis, tiam li diris:
a korteganino restu kristanino. La malfeliêa vidvino
- Rakontu fabelon, kiun mi ankoraii ne aiidis.
8 pro tio lre danka; si servis Ia reginon de Ia frua
- La cirka burleskulo iam rakontis al mi tre longan
eno g'is Ia malfrua vespero, instruis aI si Ia francau
~~kunton pri Floriso kaj Blankafloro, scd mi tinias, kc
von kaj baldaii Ia kristanino estis amata de Ia lula
~I estas tro longa por vi kaj kc vi ne povos komprcui
rteganaro. Okazis, ke Ia regino kaj êia kristana kor-
tiun rakontou.
anino en Ia sarna lago, nome dum palmofesto, nas-
- lIo jes, mi komprcnos tameu j 11I i ja ôiam korn-
po unu infaneton. A I Ia regino naskígis filo kaj al
prenis viajn fabelojn.
dukino naskigis mino. La filino estis baptala per Ia
Kaj Stanislas rakontis:
mo B1ankatloro kaj Ia juna princo estis nomata Flo-
La rego estis tre goja, kiam li eksciis, kc nask-
L a H is t o r io p r i Fio r is o k aj B J a 11 k a fi o r II *).
princo, kaj en Ia palaco farigis granda festo, kiun
• Antaii pli 01 ~il jaroj vivis cn llispanujo idoJana is parlopreni êiuj korteganoj. Li konsentis, l-e Ia
rego. lun tagon tiu rego transiris Ia maron 10m graIlda lOCO estis konfidata al Ia zorgoj de Ia dukino, sec1
arll1e~, albor.digis. en krislana lando kaj ruinigis tie lana virino devis suêigi Ia infanon. La kristanino 1'0 •
rnllltaJp . u.rboJ~ kaj kast~lojn, forbruligis pregejojn kaj is ambaii infanojn, kiuj poste êiam estis kune, ticl k
~~n:~eJoJn kaj en Ia daiiro de tri tagoj tiel rabodczert- ne povis vivi unu sen Ia alia. Tuj kiam Ia rego
19'IS cron, kc nek domoj, nek homoj trovigis je tridek- arkis, ke lia filo estas sufiêc aga por studadi, li diris:
mejla distanco de Ia maro. l konfidos vin ai Ia zorgoj de I' instruisto Gorhur.
Li plensargigis siajn sipojn kun êio, kion li estis oriso tamen tre malgojis j li ekploris dirante: lia palro,
rabin~a k.aj diss.endis ,kv~rdek ~rll1itajn virojn por spi- . povos nek lerni, nek skribi, nek legi, nek ion alian,
onadi kaj elrabi Ia pilgrimantojn, kiuj preteri ris. Inter Blankafloro ne akompanos min al Ia lernejo. La
o tial promesis, ke ili kune iru aI Ia edukpensiono .
• ) La leganlo 1<11"I a no t o n sub Ia fino de Ia rakonto: pago 831a.
315

'J ie ili ôiam sllldadis kuuc, sin ckzcrcadis CIl Ia latina IIII I, kaj kiou ajn oui Iaris, CI31l1 li pcusis pli ,B1~1Il-
vo kaj Caris tiajn progresojn, ke iJi povis skribi unu ai II ro. Jen li silente sidadis droninla cn ye~lSOj, jen
alia Jatinajn leteretojn, kiujn Ia aliaj ne povis komprcu] dis êirkaüe kun gemoj kaj plorante, kaj, loam, l~osl
Tiel ili farigis pli agaj kaj pli grandaj kaj enarnigis UIIII u semajnoj ne venis al li Blankaflo~o, t~a~ 11 J3~
e Ia alian êiam pli kaj pli. Tio tamen tute ne pla: I ciis kien sin movi kaj sin âovi. LI ektimis, ke s~
ai Ia rego kaj li pripensadis rimedojn por disigi Ia dll m~rtinta; li volis nek mangi nek trinki, nek dormi
infanojn. Iun tagon li diris aI sia edzino, ke li intenr ,I farigis mal sana, La kortegano akompananta Ia
ekzekutigi Blankafloron, se Ia princo ne forlasus SI,II con sciigis pri tio al Ia rego kaj granda k?nstern~
malsagan enamigon, êar estus tro ridinde edzigi princoi • is en Ia kortego. La rego venigis Ia reglllon kaj
kun filino de kristana sklavino. La regino tamen kou . _ Kara edzino mi ne scias, kion fari kun mia filo.
traüstaris kun êiuj fortoj, timante ke Floriso pro mal nkafloro sendube 'ensorêis nian infanon, Mi tuj âin
espero memrnortigus sin, se Blankafloro estus ekzeku sekutigos, liam li nepre forgesos pri si -;:-. Sed Ia rc-
tala. Tial si pripensis alian planon. AI Ia instruisu o respondis: - Sinjoro, tio nc cstus .saga, Blanka-
cstis ordonite, ke li êajnigu sin mal sana, tiel ke Floriso ro ne ensorêis nian infanon, êar si lin amas tro multe.
.Icvus aliri alian edukpensionon en Mentorujo. Til t lia íorvojago Mentorujon si ne travivis e? unu Ic-
tiutempe estis multaj infanoj de nobela naskigo kaj intci an momenlon. Daiire si ploradis kaj suferadis. Estus
ili belegaj knabinoj, kaj Ia rego esperis, ke lia filo ko kaj honlo mortigi âin, êar si 11e e,sta~ kul pa .. Pre-
baldaii forgesus pri Blankafloro. Sed Fenuso sin tromp e kondukigu âin ai Nicea por vendi kiel sklavinon,
is, kiel ni vidos. Kiam Floriso estis forvojagonta, li m ni jam neniam aüdos pri si -. L~ ,rego sek~is ~a
pctis ai sia patro, ke BJankafloro kuniru aI Mentorujo nsilon de Ia regino; li venigis du azrajn komercl~~ojn
- Ne -, diris Ia rego, - si devos resti tie êi por flegi vian j ordonis, ke ili plenurnu Ia deziron de I~. regl~o.
patrinon, kiu [arigis malsana -. Oni povas imagi kicl l\fonalon poste Ia knabino estis vendata al nca emlr~
malgojis Ia princo, kiam li eksciis tion. Kiel fren'ezlllo Babilono. êi tiu emiro, trovanta âin belega kaj
li vagadis tra Ia palaco, dirante, ke li volus neniam inda, intencis edzigi kun si kaj âin konduk~gis, al _I~
aliri Mentorujon, se Blankafloro ne akompanus lin. I,,, ro de Ia virgulinoj, kie estis dudek-kvin knabinoj, !C1~~
geregoj ne sciis kiel rekvietigí Ia princon, kaj ili ntu vis konsoli kaj gajigi kaj instrui âin, êar baldaii SI
sukcesis en tio, post kiam ili promesis al li, ke Blanka rigus regino de Ia tu ta lando.' "
floro sekvus lin post du semajnoj. Kordesira estis 101 J en Blankafloro sin trovis i~ler /remd~!1oj ~aj ,C,ll
arliaiio ele Ia du gejunuloj. AI Fenuso tio tute ne plaôis, louego, kiun si ne povis Iorlasi. SI plo~ls ~~j, c1tf1~
sed kion li devus fari? Kun flataj vortoj kaj êiaj dou emaule: - Ho, mia kara Floriso! kiu do nm disigis lau
acoj li fine irigis Ia princon aI Mentorujo, kie lin fest Ia kruela maniero? Neniam mi vin forgesos. Mi scias,
akceptis Ia duko Goraso, Ia dukino Zeiite kaj ilia filino e vi suferas same kiel mi, êar ni amas nin reciproke:
La postan tagon li vizitis Ia lernejon, kie estis multaj albenita estu tiu, kiu kaiizis aI ni tiun êagrenon kaj
nobelaj fraülinoj, sed tio efikis nenion, êar kiun ajn vidi ~Ioron, êar sen vi mi neniam regojigos.

,
316 317

.1:a rcgo Feuuso cstis tre kontenta, post kiarn esli êar si kredis, ke Ia princo kuâas sen vivo
fO~I:;~ta Ia be!a. Blankafloro, sed Ia regino estis senku âiaj piedoj. La geregoj tuj alkuris kaj ekploris.
raglgmta. - Sinjoro ! - si diris, - kion do ni faros kiam elka momento Floriso rekonsciigis kaj oni lin
reve~os nia filo: Li ploros gismortc. Donu aI mi bonal1 dukis al Ia tombo, kie li denove svenis. Rekonsci-
konsilon. te Ia duan fojon, li ekkriis: Ho, Blankafloro, kial vi
La rego pripensis kaj ordonis, ke oni faru bclegau forlasis! Ni naskigis Ia saman tagon kaj kune ni
tombo-monumenlon el marmoro kaj kristalo: sur uu edukataj. Kial do ni ne eliris kune el tiu êi mondo?
m~nu111e~to kuâu du infanoj el oro, unu sirnilu ~I Floriso Dirinte tion, li elujigis ponardeton kaj estis trapi-
ka~ Ia al~a ai Blankafloro. Ambaii portu regan kronon ta sian koron, sed feliêe lia patrino retenis Ia jam
l~aJ sur tiu .d: Floriso brilu karbunkolo disiganta nokte tan brakon kaj kaptante Ia ponardeton, ,si rapidis ai
lIom. da brilajo, kvazaii estus hela tago. Sub Ia du in rego kaj diris: - Rega mosto, kompatu d~ ?ian ~n-
fal~oJ staru pe~ oraj li.teroj: "En êi tiu tombo ripozas on. Jen Ia armilo, per kiu li estus mortiginta Sl~,
Blankafloro, kiun Ia junulo Floriso amis kun eterna mi ne estus kaptinta gin en Ia gusta tempo: KlO
amo." gus, se li tiel fínus sian vivon! . .. Ni havas nur unu
. I<aj Ia rego d.isordonis, ke êiu diskonigu, ke Blanka non kaj Ia tuta lando nin mallai:í.dus. Parolu d~,
1I(:ro est~s. m?rtl~ta. Post kiam êio tio ôi okazis, Ia [oro! . " kion ni devas fari?- - Diru alli.-, respond~s
rego velllglS I;lort.s~~. La prineo daneis pro gojo. EII rego, - ke li goju, êar Blankaíloro vivas ankoraü,
I~lalm~lta tel~p~ !I. cion pretigis por forvojagi kaj baldaii Kiam Ia princo tion ekaiidis, li diris aI sia patro:
~I stan~, .anta~ siaj gepatraj. Li êirkai:í.brakis ilin kaj tuj Ho patro, p.ermesu, ke mi iru al Blankafloro, êar sen
lllf~rt.rlJgIS yn ,Blankafloro. Neniu kuragis parolí, sed li mi ne povas vivi. .
rapidis ai sra cambra, kie li ne trovis âin La rego malgojis kaj li malbenis Ia tagon, en l{\l~
_ Se~l. êia p~tri~o s~:lis tie malgoja kaj ~Ioranta pro Ia âin vendis. Volonte li reaêetus Ia knabinon, sed li
kara flltno.,. J;I~nso sm petis konduki lin aI Blankafloro. sciis, kie âin trovi. Li sekve parolis: - Mia knabo,
Kom~nce . SI aglS kvazaü si ne komprenis tiam si res- kultu Ia bonan konsilon, kiun mi al vi donos. Restu
pondis ., eviteme
. c . ..
; fine si sajnigis kredi , ke 1<1' onso vo I..as mi kaj mi havigos al vi belan fi anêinon el pli nobla
IUlornllg1 prt tio, kion lijam estis sciig' inta - MI' opmras-,-,
,. " • J.
.. ngo, kin povos porti kun honora Ia reginati k!o-
SI
ri diris,
'. - ke vi min sercmokas -" Ho ne I - respon diIS on -. Sed Floriso respondis: - Ho ne, kara patro! Car
; onso, - rni t~te ne sercmokas. Venigu rapide miau tas en Ia mondo nur unu, kiun mi povas ami, kaj si
Hlankafloron,
• •
mi petas - Tiam si ne plu pOVIS
• A"
"1 SI en l'I. atas Blankafloro. Permesu do al mi, ke mi iru por
- MI lle. selas, kie SI estas -, diris si, dum si fikse direktis rêi âin -. Tiam respondis Ia rego: - Nu do, iru, mi
Ia. 0~Ul0Jll sur Ia plankon. - Oni ja ordouis ai mi ke avigos aI vi Ia bezonajn vestojn, êevalojn, servistojn
mi ~trll.' .. ke s~ ~ortis kaj . .: ke si estas entombi~ita. aj monon -. Floriso tamen diris: - Sinjor' patro, êu ne
~Iortso ne aiidis Ia Iastajn vortojn. Li svenis. La stus pli sage, se mi vojagus kiel negocisto deziranta
dukino ekterurigis kaj eligis ekkrion, kiu resonis tra Ia endadi kaj aêetadi r Dekdu azenoj elevas marâi aut tlií
318 319

mi, tri sargilaj kun ôapcloj, tri kun moneroj, du I fi OUI'Ske li vcku la tutau sekvanlaron, êarlid~zirips tuj
veluro, skarlataj kaj silkaj vestajoj kaj orbroditaj, Ia k , it S no on-
ag Baldaii ili alvcnis riveron, norm an e d .
J'
A A I
' c
iedirantoj kuâis trans •
tíun •
nve ron , se , car •. a
ceteraj portos blankan kaj grizan peltajaron. êe Ia azen P
mi bezonos dekdu kondukistojn. Krom tio, vi donos ,I p .. kai multe da kornercajoj,
o havis kun SI azen?Jn J 1 t . el Ia tero
mi dekclu militistojn por min protektadi, unu soldatestltlll .. Ce Ia ponteto e s ans
povis gin transtrl.. t . êiu kiu
kaj unu sagan korteganon. Fine min akompanados 1.1 kiu pendis ebura trumpe o,
ebastonego, sur I . t kondukata devis
du komereistoj, kiuj vendis BlankafIoron, êar ili pl J . I amiston por esti rans , .
oone seios, kie mi devos êin serêi. DlS
' a pr
ti t umpeto FI' onso e kblovis kaj Ia pramistoJ .
I sur iu r. . kai Floriso prenis
La rego konsentis en êio kaj pretigis belan êevalon . '1' 1 A gAis Ia pramojn aJ .
ms: I I pensar, êe tiu rimarkls,
sur kiu lia filo povos rajdi, kaj jen li rajdis for por sere I I ramo de 1 pramestro. . A'

on en a p Kien vi deziras vojagi,
di r _ Ni
A'
Blankafloron. Li iris kun sia sekvantaro Nieeon, kieu Floriso aspektas malgoja. -
ler komercistoj estis kondukintaj sino Post prospera vo .. . 1 don] - deman IS I.
II kial VI aliras man an: . _ ni intencas
jagó iIi eklogis tie êe riêa viro, êe kiu ili. êion trovis, ~ .t . respondis Flonso, A'

as komercis OJ, . lfrue por ekvojagl
kion i1i bezonis, kaj kie ili pasigis kelkajn gojajn tagoju
'agi Ba~ilonon"A Se~ es~a~~:~~~ ~~r niaj êevaloj kaj
I'loriso tamen ne partoprenis en Ia generala gojo j II diaü, Cu trovigas ce v . S· 'oro mi po-
nur pensaclis pri sia karulino, kaj kiam li sidadis êetablc, .? - La pramestro respondia: - I~J. ' . ki 1
li fakte ne seiis, êu li enbusigis panon aü viandon. enoj: . Sed mi volas diri ai VI, Ia
das bonegan gasteJon· v• t . mia pramo trans-
Kiam Ia gastigíntino tion rimarkis, si diris aI sia i vin alparolas. Antau tri m~n~ O) l vi ._ Kien
edzo: - Sinjoro, êu vi ne vidas, kiel malgoja estas tiu junn rtis fraülinon, kiu estas tre simila a bil
fraiílo? êiam li drenas eu peusoj, êiam li rigardns . FI . AI B a nono.
I íris? - dernandis OrtSO. -.. Ia nokton êe Ia
sencele kaj fikse antaii sino Kvankam ili pretendas esu Floriso kaj lia sekvantaro paslglls tan matenon ili
negoeistoj, mi supozas, ke ili alvenis aliacele. I .. frumatene Ia se cvan
amestro, caj jam . A' A 1 v 0\ foriri Floriso
. f' 1 agi n au ,
Unu tagon si jam ne povis kontraubatali sian sct
volon, kaj si diris aI Floriso: - Mi rimarkis, juna fraiilo,
stis pretaj re oje ~ (VOJ
mandis aI Ia pramisto, CU. I • avas b
A i.
h en Babilono amikon,
_ Mi ha-
kiom malmulte vi mangis, kaj ke viaj pensoj disvagadas. . . k . helpi lin se ezone.
iu povns gastlgl aJ. Antaü 01 alveni tie,
Laii viaj manieroj vi estas simila aI juna fraiílino, kiu di 1 ramisto -
vas -, respon ~s a? . ns kiu kuâas ponto j Ia
autaii nelonge estis tie êi kaj kiu, same kiel vi, senin- vi renkontos largan nvero~, tra n estas mia plej bona
terrompe gemadis kaj pripensadis. Si nomigas Blanka- viro, kiu ricevadas Ia tranS1lTmobno 'domoJ'n kaj logejojn,
floro. Multfoje si ploris pro sia amato, nomita Floriso, . L' sedas en a ur o .
amiko. I po A' • PreJ1lI mian ringon kaj
'kaj pro kiu si estis vendita kiel sklavino, tiel ke li volonte 10g1goS vtn.. . .. . aI li
- Kien si Iorvojagis? - Floriso c1emandis. A' I' I' n ke rm ingis VIO .
montru gm cre SIgno , . . kai alvenis tiun
- AI Babilono -, respondis Ia virino. Floriso adiaüdiris Ia ~asttglOto~ ki~ oni estis pa-
Post leiam êiuj estis mang intaj, ili enlitigis. Jam frue saman matenon a~ltaií I~ nvero , I~ amiko d(' Ia pram-
Ia sekvantan matcnon Flo riso \ ekis sian korteganon rolinta. Li montrís Ia nngon al ,
320 321
4
estro, kaj êi tiu kondukis lin kaj lian sekvantaron estos pasinta, mi nepre devos rehavi âin, se ne,
unu el siaj hoteIoj. La postan matenon, dum li f.1I rtos pro êagreno -. - Estus terure, juna sin-
promenadon kaj admiris Ia grandan povon kaj Ia fort.u sed rni vere ne scias, kiamaniere vi sukeesos
kas!elon de Ia emiro, li preskaii frenezigis kaj paro" i sino Neniu êi tie kuragos vin helpi, êar Ia emiro
a~ SI m.em. - Nun mi estas tie, kie estas Blankafloro, SI"
tiel »otenca, ke kvindek regoj staras sub lia. o~:
kion .tiO al Ami utilas? Mi agis rnalsage forIasante I11I,UI • Klom tio, Ia urbo Babilono estas dudek mejlojn
patrujon, . Cu ne ~stus. pli bone revojagi r êi tie 1111 kaj dudek mejlojn longa, Ia muregoj de Ia urbo
ko~:s nent~n, al kiu mi povus konfidi Ia eelon de 1111.1 mirinde dikaj kaj altaj kaj konstruitaj el tiel mal-
VOjago, kaj se Ia emiro ekscios pri mia ceIo li Sl'11 . stonoj, ke ili povas kontraiistari êion, tiel ke ~i
dubo kaptos ~aj senka~ig~s. min -. Tiel pens'ante k'IJ neniajn malamikojn. En Ia urbmuregoj estas tn~
p~~olante ai SI mem, li reins al sia gastiginto kaj êi uu tri metalaj pordegoj kaj el ili elstaras sepcent alta]
diria: . -:-. Ho ,}ami . amiik;?, pn . ki ~. En tiuj turoj Iogas sepeent eminentaj sinjoroj,
no VI. do pensas j "i a
pekt~s Atiel m~lgoja! Cu estas io en mia hotel o, kio defendas Ia urbon. êiu el tiuj eminentuloj estas
n.e p aeas al VI? - - Ne, sinjoro -, respondis FIo potenea, ke neniu devas cedi pro kiu ajn rAe~o.
riso, - tu te k~ntr~iíe, mi A.eê esperas vivi sufiêe longl' opinias, ke via entrepreno estas granda malsagaio.
~or po.st~ danki vm pro CIO bona, kion vi aI mi faris, Ia mezo de Ia urbo staras kolosa kastelo, enhavanta
S~~ nu tlma~, .ke tio neniam okazos. - - Kuragon! logejojn, en Ia kvara kaj plej alta Iogas Blanka-
c1tr1s. Ia. gastlglsto, - mi ja povos trovi rimedojn pOI o kun sep alia] fraiilinoj, ôiu en belega salono kun
helpi vm, stroj el bonodora mirta ligno kaj ebonaj ~ord~j,
D~m Ia m.a~~ado ~Ioris_o alportigís pokalon kaj J neniam íorputrigos kaj kiuj estas nebruleblaj- .TllI
ordonis, ke O~I gm pIemgu je vino. Gi estis tiu sarna nornigas Ia virgulinejo. Eu Ia mezo de Ia virg-
p~k~~o, por ~1lI Blankafloro estis vendita j Ia hotelisto jo staras kristala kolono, êe kiu sin trovas fo?tano,
tnj ~tn re~~~ls. Floriso intertempe malgojis kaj larmoj akvostrioj altigas gis Ia plej alta fenestro. F lanke
elrulis el uaj okuloj La edzino de Ia h o t eI'ISt o ti1011 tiu kolono estas âtuparo, laü kiu malsupreniras Ia
• • • A. ..'

nma~k~s kaj SI diris aI sia edzo: - Ni forrnetu Ia ülinoj en Ia salonon de Ia emiro, êar du [raiilinoj
A vas Iin servadi dek- kvar tagojn, matene kiam li el-
man!5aJon, car tiu juna sinjoro tute ne havas bonan
apetiton kaj li mangis neniom. Ni lin konsolu igas kaj vespere, kiam li enlitigas. La turgardisto
La m~n.gajoj ~stis forprenitaj kaj Ia hotelisto 'parolis: tre severa. Kiu ajn alproksimigas al tiu turo sen
-; J~lna sinjoro, .diru al ~i:. leio faras vin tiel malgoja?- iêa kialo, tiun li mortigos. Plie sin trovas tie dek-
I IO~lso respondis. - MI diros aI vi Ia veron. Mi estas viroj, kiuj ne seias pri kompato j ili gardadas Ia
Ia filo de. Ia hispana rego; mi serêas mian karan Blanka- gejojn . de Ia turo kaj dormas nek tage ~ek n~kte.
f1~ron, kiun o~i de mi forâtelis, Se vi povos doni ai ine mi devas rakonti pri io mirinda. La ermro kubmas
nu bonan konstlon por reakiri âin, tiam mi vin rekorn- úgi êiujare kun alia virino. Je Ia fino de Ia ~ar~ li
pencos per tiom da mono, kiorn vi deziras. Antaií 111 ig-as ai si êiujn eminentulojn de Ia lam lo , kaj kiam
21
322 323

m. estas kun~, li ordenas, ke êiuj virinoj venu antaií 1111 lando. Kiam li ekaüdos, ke vi parolas pri tiaj
Tiam ekzekutisto senkapigas ilin unu post alia 1"lU, I(111 j intencoj, li ekkonatigos kun vi kaj invitos vin j~
~'A • • •

angas II~ edz.lllo, devas êiam (Jélgi tiun honoron per SII do. Kompreneble vi akceptos, sed zorgu, ke li
kapo. .~Iam tIO estas finiginla, Ia Iraiilinoj devas mal u. Reiru al li Ia postan tagon kat ne nur malgajnu
~~lprentr1 Ia turon kaj kunveni en gardeno. êe tiu okaz« ludado, sed prezentu aI li donace Ia pokalon, por
ili havas mienon tre malgojan, êar neniu deziras ha, I Blankafloro estis aêetita. Li a.kceptos kaj pripensos
Ia honor~n farigi regino~ sciante, ke tiam restos al I ímedoj por kompensi viu pro Ia bela an;ikaJo? ki~tn
~ur unu jaro da vivo. Cirkaii tiu ganleno, kie Ia tutan evis, kaj li Juros al vi Iidelecon kaj helpos vm kiel
jar~n kreskas Ia plej belaj fruktoj, estas muro el oro kaj 1.1 plej multe en via entrepreno.
zurstono. .En Ia mezo de tiu gardeno âprucas klara Laü Ia konsilo de sia gastiganto, Floriso iris Ia
fontano. kaj super. tio Adisetendas alta arb .. A' antan matenon al Ia turo. Apenaü li staris tie, tuj
. o slajn Clal11
fr~ktoJn portantajn branêojn, Tuj kiam defalas unu frukto, ris Ia gardisto, kiu demandis akratone, êu li e~~s
alta ekfloras sur tiu sarna loko. no. Sed Ia respondo, kiun donis Floriso, kontentígrs
kaj tuj li invitis Ia princon je âakludo. Floriso konse~tis
A Post kia~ Ia emiro kaj lia sekvantaro venis en 1.1 eniris. La gardisto gajnis kaj invitis lin reveru Ia
gardenon, h eksidas apud Ia arbo. Tiam Ia fraülinoj tan t:tgon, al kio Floriso volonte konsenti.s. Anka.lí
u?uope devas preteríri inter li kaj Ia fontano. Tiun, SIII tagon Ia gardisto gajnis, kaj kiam Flons~ for1as~s
kies kapon falos floro, li elektas kiel edzinori, kaj ~I li prezentis Ia belan pokalon. La gardlsto estis
estas kronata kun honoro, kvankam li âin ekzekutigos <:r ita kaj juris, ke li helpos sian novan aráikon en êi~,
Ia fino de Ia jaro. 11 ajn êi tiu volus entrepreni. Tiam Floriso rakontts
. Do, juna sinjoro, mi dubas, êu iu sin trovas tie <:1 kaâe ke li venis por liberigi Ia belan Blankafloron,
kiu povos diri, kiel rehavigi al vi Blankafloron. Antau li ~ortus pro êagreno, se li ne povus reakiri sino
01 pasos. unu mon~~o, Ia e~iro kunvenigos Ia eminentulojn j kiam Ia gardisto tion eksciis, li ~enti~ pri sia .pro~e~o
por f:stt Ia geedz~gon,~ k.3j tiam êiuj fraiílinoj devos apeu . diris: - Ho, mia amiko! Viaj amikeco kaj amikajo
en laA?ardeno. MI ekaiidis, ke li tiom amas Blankaflorol1 in delogis. Mi timas, ke tio kostos al ni amba.ií Ia
A von. Sed mi tenos mian juron kaj pIenumos vian deziron .
k beleco,. ke li intencas edzig i kun si - . - 11n,
pro. sia
I al Ia hotelo kaj revenu post tri tagoj. Tiam estos
mia ara gast.lganto! - diris Floriso, kiu estis aiískultinta
kun malferrnita buâo kaj farigAis mortepala - d unua de Majo. Intertempe mi kunkolektigos Ia plej
I .k '1 ' 01111 lajn florojn trovebIajn por sendi kun saluto en korbego
a ~I .onsl o~ .... , k~o~ do mi faros? - Tiam ekparolis
lJor~~o. -:- MIa juna smjoro, mi donos al vi bonan konsilon, Blankafloro. Mi intencas portigi vin en tiu korbego
LevJgu jam tre frue morgaií matene kaj rigardu atente via amatino en Ia turon -. Floriso estis tiel emociita,
Ia turon, en. kiu Iogas Blankafloro. Tíam Ia gardisto c preskaü li ne povis paroli. Li premis al Ia gard~sto
de~ando~ VID Aakratone, kion vi faras. Respondu al 11 mauon kaj kun gojo reiris sian hotelon. La gardlsto
kviete kaj dolctone, ke vi deziras konstrni tiajn tnrojn j pretigis korbegon sufiêe grandan, por ke Floriso
21*
324
325
povu sin kaêi eu gi, kaj oni kolektis Ia
. Ilucis el Ia korbego, kaj
florojn, sub .kiuj li poste sin kaâus. abelo, kiu neaten(!I~e eAI ugbl. Dume Floriso
.. A. Sla]n cam rOJn.
La unua de Majo estis veninta. Laii Ia konsilo ti linoj retmgls en y10J' •

b asa kvazau sur plOg . .
Ia gardisto Floriso sin vestis per rllge-purpuraj vesu en granda em ar kai KI riso tamen estis íidelaj
por ke Ia koloro de lia kostumo ne tro diferencigll bela Blankafloro aJ a .
tiu de Ia rugaj rozoj. En Ia êambro de Ia gardislo I oj. . aI' Floriso' eliri el Ia korbego,
trovis Ia korbegon kaj eksidis en gi kun êapelo plektu ost kiam .si perrnesis de sia êambro kaj eniris en
el rozoj , li sin kaâis sub Ia fIoroj, tiel ke li farigis tul rge fermis Ia porgio~iu lai:íkutime sidis ploranta pro
nevidebla. Tiam Ia gardisto vokis aI si du fortajn knabop de Blankafloro.
kaj parolis aI ili: - Prenu tiun korbegon, portu gll ara Floriso. . . _ iam ne ploru kaj jam ne
supren en Ia êambron de Blankafloro kaj diru aI si, ~ Nu do -, p~roh~ KI~ns~~tro~ ai vi belegajn Ilorojn.
mi gin sendas, poste revenu aI mio
I! 1m kun ~I ka~i mlv~is tiajn belegajn. . .
La knaboj obeis, sed mezvoje ili eligis multajn nedecaju vetas ke neniam d' Blankafloro _ viaj
' . respon IS ,
vortojn, êar florojn tiel multepezajn ili neniarn antaú, - Kara Klariso -, . i J'a scias ke Ia
1 konsolas mIO, v ,
portis, Malfeliêe ili sin trompis pri Ia. pordo de Blanka oj ne inter~sas .n::o balrl~rl estos plenigita, êar pos~
floro kaj erare metis Ia korbegon antaii Ia êambro di' rilo de mia ~IZ in elektos kiel edzinon. Sed m~
Klariso, kriante: - Fraií1ino Blankafloro! jen estas donac« monato Ia ermro m. atendos tiun okazon; mi
de la turogardisto -, Klariso, rimarkinte Ia erarou, A' nkta ke Ifl l ne .'
per CIO sa, . k li mortígos mm
. d d viai Ia emlron, e . .
diris aI si mem mokridante: - Mi velas ekscii, per leio ovos nme on e ': lie min liberigi el lia)
Ia turgardisto estas surprizanta nian favoratinon _, k:lJ mt ne povos a .
i:í tiu tempo, s~ I f rigAi ma1fidela ai mia
ekstarante post Ia pordo si ordonis aI Ia knaboj enporu . PI' I mt mortos o a .k . f
noj. IVOe . C· u lamentadi aj aru,
Ia korbegon. Kiam ili estis for, si admiris Ia korbegoll Irl' parolis: - es . .
riso. Sed K anso . dezi ke vi sekvu mm
n deziras . via. Floriso.
. LI. eziras,
kaj elprenis Ia plej belan rozon. Floriso, pensante ke
Blankafloro staras êe Ia korbego, subite salte levigis. .. ti belajn florojn. iidi t
admiri tujn ., . ikinon. Flbriso estis au 10 a,
Klariso morte pa1igis pro ekteruro. Si posten paâis kaj Blankafloro.sekv!s. sl~n~:. klare li estis ekkoninta Ia
ekkriis: - Ho, kiu elvenas el Ia korbego: _ La alia, n parolis Ia Iraiilinoj J S It li kuris ai Ia pordo.
pordoj jete malfermigis, fraiílinoj alproksimigis kure kaj êon de sia Bla~ka~loro: k/ s:nparole iJi êirkaübrakis
dernandis. - kio okazis] - Floriso tamen jam estis ankafloro rekoms 110. tUJ. I J . e ke âajnis, kvazaii Ia
malaperinta sub Ia rozoj kaj Klariso havis Ia spiritan .
n recipro ke , kisante SIO tie paste,
regecon kovri lin tiel per floroj, ke neniu Iin rirnarkis. soj neniam fi.nigus. . randa angoro, timante Ia
Si subite ekpensis pri tio, ke Blankafloro multfoje parolis Dume Klanso staris en ..g 1 Ia piedon tiu devas
al si pri unu juna fraiilo, kiun si amis, kiam si estis I' . . sed: kiu evas 'A'
leron de emllo,.. tojn Kaj ili mangrs
ankoraii en Llispanujo kaj ke li sirnilis aI si. AI Ia . A' d .dis helpi Ia geaman. . f .•
paêi, kaj SI eCI . A . kai neniu el la ceteraj rau-
frnlílinoj Klariso nun diris ridante, kc si ekterllrig-is pro . t inkis kaj estis Ieliêaj, aJ
1 ri . .A'

oj eksciis tion, kio fangls.
i ordonis a I Ia ôambelano sckvi . lin ai Ia supra]
Scd ho vc ! 111111 matenon Klariso vckigis, kiaru
, I Ia' turo
SUIIO jam staris alte sur Ia êieJo. Rapide sieJlitig's I rOJ l e ,' li eniris Ia êambron de
vokis BJankafloron, dirante, ke estas jam malfrue. _./, e koniginte sian alvenon, , k Ia klara
mi venas, mi venas -, respondis BJankafloro, sed 111 kafloro pusmalfermis Ia tenestrojn. p~r l,e, 1 Ia
' "Ia du dorrnantojn kaj a IfIS a ,
si reekdormis. Klariso iris. aI Ia fontano, kolektis akv "1 povu lumigi . A vidante Florison, h
en Ia peIvon kaj gin portis trem ante ai sia sinjon. sed kie1 miris Ia emiro, ear v ' 'bela estis
Trafis lin 'tuj, ke BIankafloro malestas. Kiam li infornup:
.. , tiu estas fraiilo au frauhno, tiel , r
.11S: eu. nis al Ia êambelano sublevi Ia It-
pri si, KIariso respondis: - Sinjoro, si Iegis Ia tul.u vizago. ,LI, ord~ t' ke tie kuêas Iraiile vestita per-
nokton kaj pregis, ke Ia dioj donu al vi longan vivou rilon, kaj rimar an e, 'vis eli i unu vorton.
poste si reekdormis -. La emiro estis kontenta, li diu 1'1 tiel furiozig' is ke neeble h po g . '1'
0, ' ti lubau kiarn I t
jam levis Ia glavon por mor IgI a ,
- Tio estas bona kaj laiidinda laboro; kun rajto si pOV'
farigi mia edzino -. Sed Ia postan tagon Klariso relol' igis. '1 t lavo
en staris Ia terura emiro
kun bri an a ,g '.
vokis sian amikinon por el1itigi kaj kolekti akvon, ank.ui J ,
tiam si diris: - ]es, mi venas! - Sed Floriso êin teni _ Kiel vi estas tiel trosen tiuna - " h parohs, h
. , S' ke via lasta oro
en Ia brakoj, gis kiam refoje si ekdormis. La emir« ulti min en tia rnaruero : em,
suspektis kaj demandis, kial Blankafloro ne venis. Klaris«
roksimig is- si min amas pli 01
balbute respondis: - Sinjoro"" mi êin vekis . " kiam Kompaton! - diris- Floriso, ,. Nenies
mi preteriris êian êambron, kaj si promesis tuj veni. - , inv kai i amas neniun krom SID,
ujn vI~ant~Jn, aJ, m K' li petegis aI Ia emiro, ke
La emiro tamen ne tion kredis kaj apenaii Klaris« o estis kiel Ia DIa -. aJ, 'u' oin de Ia
estis for, tuj li ordonis al êambelano, ke li iru al L.
indulgu ilin ambaii, aii ke h k~n~~~t~ttrJo~g~s, kiuj
ôambro de Blankafloro vor venigi êin tuj antaii Ia ernirou do, esperante, ke kompatemaJ
La êambelano, ne seiante, ke Klariso estas malsupre, til 1 oDvolus pledi ilian aferon. , , ' d ki
supreniris en Ia dormejon de Blankafloro kaj êin ekvidu . ..' I n kaj IgIS kon u I
La emiro ne emngigis sian I? a~~ estus jugotaj. La
kviete dorrnantan en Ia brakoj de Floriso, Kredanlc
tamen, ke Floriso estas Klariso, êar tiuj tre similis unu a kulpuloJ'n en sian salonon, kie regoj, dukoj, gra foj,'
Ia alian, li reiris al sia sinjoro kaj diris: - Blankaf'loro lej altaj eminentuloj kun;~nus: multenombra amaso.
kaj Klariso dormas unu en Ia brakoj de Ia alia, mi nc aronoj kaj aliaj. a~trangu oj k e.ntiel multekosta, ke tiu
kuragis i1in veki. i tiu salono estís tiel vasta aj ti komparata kun
e Ia troja rego Priamuso n; pov:: ' e:al larga; êiuj
La emiro farigis furioza, aiidinte tion, êar li kornprenis, . Gi estis longa unu rnej on J me
ke Blankafloro kaâe amis aliulon. Kaj Klariso pro
~lonoj estis el pura kristalo. " I
ektimo svenis, êar si aiidis, kion diris Ia êambelano
·
K Iam Ia tuta korteganaro estis kune, tUJ. apens" ~
- Donu aI mi mian gIavon! - ekkriis Ia emiro. _ 't ordoDls ke ctuj
.
miro. LI' sidig' is sur sta ora rono, f
Mi mem iros al tiu fraiilino ; vi mensogis, êar KIariso
estas malsupre, ilentu kaj parolis ;'
328 :~29

Aüskultu, sinjoroj I ~r' , Sinjor' emiro, mi seias, Ice mi devas morli, scd
un pe lauIeg e kaj laiii 't'"
A I deziras, ke VI 111 u al Blankafloro. Mi sola estas kulpa, Vengu
IJUSece - Granda 'I t
en Ia saIonego kaj I ' , : SI en o ek« ur kontraü mi. Se mi ne estus trokuraginLa
" " a ~mlro diris plue :
kva:m~:ioJ~nJ~r~j : Ca~ ~Iankafloro' estis
gi en êi tiun turon, tiam ai mia amatino ne estus
, aj car mi sin aêetis honto. Sekve, mortigu nur mino
dekfoje pIi peza 01 kA' ' ,por sumo en 1>1 e! _ parolis Ia emiro per tondra voêo, kiu
." k ' sla orpo Inl inte ' ..J 'A'
SI aJ gardi A'd ' ' , nClS etlZlgl 111 A

sin um mia tu ta VIVO S' devi , tremigis. - Ne! vi arnbaii mortos kaj eê per
por ke mi povu vidi A'. A' ,I evis mm su ropra mano -. Li ekstaris kaj eklevis Ia glavon ..•
1 sin clutagt! I '
pensu pri Ia honto
' '
ki
lun SI ans al
A' e',
magu mian koleu.n
'I '
d Blankafloro rapidis antaiien kaj prezentis sian
t rOVIs kun aliuIo A b v , , mt : ... MI . Tuj kiam Floriso tion ekvidis, li rapidis antaüen,
, m au mi estis ti
glavo, sed ili vekigis kaj r ' mor Igonta per 11111 âis sian amatinon kaj diris: - êiuj min malleüdus,
nalo. Ili rnin ofendi pe ~s esti jugataj de Ia tribu
, , IS en mia propr I i tion tolerus. Vi, kiu estas viríno, ne mortu pli
miaj sinjoroj, jugu. por ke mi a, pa aco ; sekv«, 01 mi -, kaj li prezentís sian kolon, dírante plue:
vengata. a ofendita honoro eslu
kfrapu, mi estas preta! ~ Síaflanke Blankafloro
La Luta konsilantaro un ' aptis lian veston, tiris Iin malantauen, lokis sin antaii
morto, sed pri Ia ma' ~voce kondamois ilin ai L.
miro kaj refoje prezentis sian kolon. Tiamaniere
malsarne. Kelkaj dirillle~o I e l' ekze~utado oni opiniu
is kelkajn fojojn; ôiu volis morti unua.
aliaj preferisk 'I,' s, e a kulpuloj estu pehdigabJ
, e I I estu radêirataj , d < , La okuloj de Ia I~orteganoj plenigis je larmoj, kaj
ilin aü dronigi kun lt u~uJ, ezirís brulig I
'A ;
ekkompatis, eê Ia emiro estis kortusita kaj Ia glavo
êiuj samopiniis ke I m~ PkezaJ stonoj je Ia kolo, sed lis el lia mano, Tíam unu dllko, kiu deziris savi
T ', a e ze utado estu terura
, Iam ekstaris unu rego, nomit Ale " , Ui Ia vivon, pasis antajie n kaj li parolis malkaâe:
_ Estas honto ke Ia A',', a as, kaj h parolis Mi opinias, ke nia sínjoro pardonu aI ili arnbaii.
bruego en êeesto d ~I ueaj konsilantoj faras tiorn da
, , e llIa estro Unu' k ' I' honoro ne estus riskata pro tio. Kion gi al li uti-
aliaj. Mí proponas, k ',~ nas p I lalíte 01 , se li mortigus ilin r Kaj se li pardonos aI ili, tiam
eksciis Ia opinion de ~ n~r, unu ,dlfmu Ia jugon, Ni
ni aiidu, kion Floriso kaJ
aI tio? _ _ En tio
~;nJC::~~ eu :e estas juste, kc
i t t an a oro avas por respondi
riso rakontu al ni, kiel li povis veni en tian fortan
on ai sia amatino, por ke ni estu pli gardemaj
A mr u e ne samopinias - I' onte -e-e-, La emiro aiidis kun plezuro, ke Ia duko
ara b a rego Balziero
, '
_ 'I'
se I I estas ofe d' tai ,
' paro IS Ia robatalis pro Ia du geamantoj. Li promesis pardonon,
joron, tiam ni hava s Ia rajton ' , n III aj nian sin-
A, Floriso volus diri, kiel li eniris nerimarkite en Ia
rajton defendigi, jugr. Ili ne havas Ia on. - Miaj sinjoroj -, diris Floriso deeidatone,
Intertempe Ia emiro iam o doni , , tion mi ne povas diri, kio ajn estu mia sorto,
Blankafloron Du s J A,r orns velllgl FIorison ka]
, . ergentoj enkond ki 'I' cepte, se vi antaiie pardonos ai tiu, kiu min helpis.
rrgardadis unu Ia I' u IS 1 m, dum ili Tiam Ia emiro ekkoleris kaj [uris, ke neniam li
' a ian per okuloi d A'

F loriso unua ekparolis di t J, ruga]- e ploro. onsentos en tio. La duko tamen ankoraii ne cedis;
, rran e:
330 331
li sin jetis antaii Ia picclojn de l ' cmiro k aj pele- 'I . li . I' ... Florison k aj Blaukaílorou kaj
k Ic tiu 1 SI( IgliS . . I ti
- Sinjoro, pardonu ankaii tiujn, kiuj helpis aI Flons, e ( Okazis turniro, 0111 can IS,
I·· êiun lau sra rango. ~ . k
V' •

Viaj korteganoj gin petegas, êar kion povus utili al I Iajn , ~ . . I . I festo daiiris multajn SlIlSC -
eis kaj muzikadis caj a
Ia morto de tiu helpinto? Floriso prefere rakontu si.11I
aventuron. Estos pIi bone, aiiskulti Ia historion 111 tajn tagojn. . kaii ambasadoroj el Bis-
Floriso 01 vidi, ke Ia geamantoj mortas. Rigardu ilrn AI Ia festo part~prenlsl an "" I c Ia reg' o Fenuso
. ., , I ems kun a scugo, < '.
ili estas tiel belaj je korpo kaj vizago, ke vane 0111 UjO, kiuj JUS a v . t . k . ke êie en Ia lando regrs
lia edzino estas mortin aj, aj x
serêas tian paron en Ia tuta lando -. Kaj êiuj êeestant.j]
ekkriis kvazaii per unu buâo: - Sinjorerniro, pardonu
Kd.aa:~~~~;~ tion eksciis, li malgojis .kaj PTetis p~r-
kaj plenumu Ia peton de viaj korteganoj: I .. I . patrujo .a emiro
de Ia emiro relurnm a sra . I li I
Fine la emiro cedia, li pardonis ne nur aI I., SOIl . d fine li cedis donante a a
geamantoj, sed ankaii aI tiuj, kiuj estis helpintaj ilru olonte konsentis, se . , nto kaj oro kaj re-
j multekostajn donacojn el arge ..
Ne estas bezone diri, kiel gojis Ia juna paro. Floris« . r I I protekto de Ia Dioj. .
rakontis aI êiuj pri siaj malhelpajoj, malagrablajoj J'<I, m~~dls tn.a,. a Floriso kaj Blankafloro al l lispanujo,
êagrenoj de post sia naskigo gis Ia tempo, kiam 1.1 Tiel forvvojagls. . f akceptataj de Ia luta po-
emiro surprizis lin en Ia êambro de Blankafloro 1"'1 e ili balda~ a~v:n~s ~~j e~:~riso estis proklamata kiel
kiam li finis sian rakonton, aI kiu êiuj aiiskultis kUII \0 kun laütaj gOjkr~oJ. ,. 1 aj laii deziro de Blanka-
malfermitaj buâoj, li faris kelkajn paâojn antauen, Relltl go kaj ~Iankafloro t~le: r~~:~:'l~polon al la kristanismo.
Ileksis antaii Ia emiro kaj petis, ke li redonu aI 11 oro Floriso I~?nv.e~ IS.. a ekhavis unu filinon, no-
Blankafloron, pro kiu li tiom multe suferis kaj riskis, onge kaj feh.ce Ilt vlvfls.~~n~; edzino de I' rego Pepejn.
ritan Berta, kiu poste angis
êar sen si li ne povus vivi. La emiro donis Ia manon
al Floriso kaj lin starigis, tiam li kaptis Ia manon de - êirkau Ia deklria jarcenlo vivis en
Noto (por Ia leganlo). ita Didrik vau Assenede.
Blankafloro kaj parolis: - Amiko mia, mi redonas aI '1' Asseuede poeto, nom. k .
andrujo, eu Ia VI ago. ' verso] titolilan: Floriso caj
vi êi tiun fraUJinon, kaj laü Ia moroj de Ia laudo mi i pose das de li kavalirau romahuon en r) ki~ antaü kelkaj jaroj Ia
( FI . e n Blanc e fl oe ,
kavalirigas vin. ankafloro • o ri S H ff ann von Fallersleben. Lia poemo
nuan fojon estis eldonata d.e . o't ~ le Ia franca origiualajo: Flore
Post kiam êio finigis tiel prospere, grandaj preparajoj . .. I li nur faris imi 3JOII ( .. d
estie ongrna a, . . antaue Y
lias k'"Igls e I Ia nature poema spirito e
estis farataj por belega festo, êar Ia emiro portigis I Blanchefleur,
I
ciu Ja~n d ti tre amata en Ia mezaj eept-
Klarison procesie al Ia templo, kie li rangaltigis âin k . troj La legeu o es IS n G'
iaj mezepo 3J prapa '. I' k3J' devenis el rrovencc. in
•. •. estas Jdm Ire ma 110\ ol N' .
kiel sian edzinon por gardi êin dum tuta: sia vivo. En roj, VersaJlle gl . ..• ís kiel greka traduko. iaj pra-
ankau imitis Boccaccio, kaj gl cc apen d Didrik sed verkis el gi
êeesto de êiuj princoj kaj altranguloj de Ia lando si k C's kun Ia poemo e ,
patroj tamen ne onten ,gl. •.. pokoj volonte esris legata; en
estis kronata je regino. Blankafloro ankaü estis portata prozo kiu en ciuj e
"ftopolan romanon en '. t . forgesata La romaneto en
al tiu sama templo, kie si edzinigis kun sia Floriso. r •. estas 10m pos 10m • . A •

ta lasta tempo tamen gl. e en êi tiu romano, versajne
. h on mi rakontis nur resum .
Belega edzigá festeno okazis , Ia emiro sidis sur Ia plej prozo, kies en av d meni seias kiu estas Ia verkinto,
.peris en Ia 16a jareento, se nClllu , .
alta Joko kaj êe lia flanko sidis Ia r~gino Klariso,
333

ridis Ia bonhumora doktoro,
estis vere belega rakonto -, kaj sin turnante ai
dulo, li diris plue:
êu ne vere, sinjoro Klajn r
Eê tre bela -, respondis Ia fremda viro.
"
Sesa Capitro.
tanislas, kiu estis sekvinta Teodoron, rigardis kun
izo Ia du ne invititajn aiiskultintojn.
Neinvitltaj aiísknJtaotoj - Siojoro Iílajo - Staoislas aknm Kaj jeú via nova lernanto -, diris plue Ia doktoro.
paoal nono kooaton etsternrbeo, kaj ilia ioterparolado fremdulo fikse rigardis ai Ia knabo, prezentante
!Inna leciono - Stranga klakado - Prl libroj - Koncertelfl
ce Klajn kaj kioj êeestas - )[ion StaDislal deziras lari'l. manon.
_ Nu Ia konatigo estas tre agrabla -, li diris.
. T eodor~ estis aüskultinta kun atento, kaj kvankani tanislas ne sciis kion diri, kaj li demandis ai si:
li ko.mprems nur Ia pli malgrandan parton, li tre SIII iu li estas: ... kion li devas fari kun mi r - kaj
amuzrs dum Ia rakonto, kaj apenaii Stanislas êesis rakonu demandantaj okuloj sin direktis sue tiujn de Ia dok-
Ia knabeto kunfrapis Ia rnanojn kriante: ' I kiu demandis:

- Hura! tio cstis belega; morgaü vi denove gin ra- _ êu vi forgesis pri mia iama promeso?
kontt~, nun ni laboru je Ia trapezo. _ Ke mi lemos, doktoro?
" ~I. salti~ el Ia ~etu~ilo kaj estis kuronta ai Ia gim _ Kompreneble: nu, estas borie, ke vi tion me-
ll~st.lkll~, . kiam subite li ekhaItis, êar antaii li staris du ras, êar gi estas signo, ke Ia promeso plaêis ai vi.
v.trO), kl~), ~er~m~rkite de Ia knaboj, jam longe kaj kun - IIo jes, doktoro!
ridetantaj vrzagoj estis aiiskultintaj same atente kieJ _ Nu, tiu sinjoro, - kiu estas lernejestro, instruos VII1,
Teodoro mem. hodiaü komencigos Ia unua leciono -; tiam eten-
Unu el ili estis Ia doktoro, Ia alia estis fremda tre nte Ia manon ai sinjoro Klajn, IL diris plue:
J~al~rasa, ~ald!kaA .kaj ~Iong~ sinjoro kun pala, velkinla _ Do kiel interkonsentite!... Gis renkontigo ! -
vlzag~. LI. estis êírkaiie kvmdekjara, havis nek barbou am li iris paâetante ai sia laborejo, du~ Ia le~nejestr~
n:~ lipharojn, .sed tre .dikajn grizigintajn brovojn, super tris Ia veturilejon kaj signodonis ai Stanislas lin sekvi,
kiuj Sl~ m~nt.ns multa) p~ofundaj kaj longaj sulkoj. Liaj knabo obeis tre mirante, kien li iros.
~rand~) ,~nzaJ penetrantaj okuloj rigardis severe antaií _ Mi kuniros ankaü! - ekkriis Teodoro, kiu jam
Sl~ kaj CIO montris, ke li kutimadis ordoni. Lia vizago, tis sekvonta' Ia ekzemplon de Stanislas, sed Ia fremel-
h ankam sever~, ta~en ne estis malafabla. Li portis o diris kviete, sed iom severtone:
kostumon el. mgr? stofo, kiu sur kelkaj lokoj, precipe _ Ne, mia knabeto, vi ne kuniros, vi restos hejme ;
sur Ia genuo), estis tre frot-eluzita, Li fumis el tre dika nislas revenos aI vi je Ia vespero.
porcelana germana pipo, kiun li tenis per Ia dentoj kaj Kvankam Teodoro ordinare faris nur sian volon, êi
ICJmaldekstra mano. 1\ fojon Ia séveraj g-rizaj okuloj de Ia Irerudulo tiel
334

efikis sur Iin, ke li ne kuragis malobei. 10m sllrptiZl1
Jes, sinjoro. . ..
li restis staranta, postrigardis sian foriranlan amikon, I I
li ekaüdis ke li tre malzorgis pC! via eduko ...
kiam tiu estis malaperinta tra Ia elira pordo eksterdonn II
tauislas ne r~spondis, kaj Ia instruisto diris plue:
li rapidis aI sia avo por infurmigi pri tiu fremda sinjoi
Sed kun serioza volo, persistado kaj studaclo VI
kaj pri multaj aliaj aferoj rilate aI Ia foriro de Stanisla
ankoraü lerni tre multe.
Sinjoro Klajn kaj lia nova lernanto intertempe lailul
kelkajn stratojn kaj post duona horo sin trovis ek t I -- Jes, sinjoro. ...
Knaboj de via ago ordinare jam . stu~adls kelka.~n
Ia urbo survoje al apuda vilago. La instruisto mal. I
~n en legado, skribado, kalkulado, historio, geograflO
per longaj gravaj paâoj, êiam rigardante rekte antaü SI/I
aliaj fakoj. êiu knabo kompreneble ko~enc~s. Ia
Stanislas marsis êe lia f1anko kaj miris ankoraii pli mult
adon en Ia unua klaso de Ia lernejo : sed mi opmlas,
01 antaüe, tial ke Ia fremda sinjoro Iin koudukis ekstei
vi ne amas sidi êe sesjaraj knaboj, tial mi instru.os
urben. Li tamen ne kuragis fari demandojn kaj atendi
instruigos vin private kaj ne en Ia publika lernejo,
gis lia kunulo ekparolus ai li, de tempo al tempo kaâ ~
en mia propra domo. De nun vi ne povos ~11I
rigardante Iin per unu rapida rigardo. La instruisto dunu
adi tutajn tagojn kun Ia nepe:o de. Ia. doktoro, ~a~
kviete elblovis dikajn nubojn da tabaka fumo el sia pipo
horojn, dum kiuj vi ne estos ce ml~ ~l devos paslg~
Fine li .ekparolis, tamen tute ne rigardante lin:
[me, farante taskojn pri skribado kaj tiel plu. Se VI
Cu mi marâas tro rapide?
tos diligenta, vi lernos multon. en mal~ulta tempo,
Ne, sinjoro, mi povus marâí pli rapide ankoraií,
tio ne lacigas mino j mi esperas kaj atendas, ke VI faros vran eblon, ne
o mi, sed pro via estonto kaj pro via bonfaranto, Ia
Via nomo estas Stanislas, ne vere?
- J es, sinjoro: Stanislas Mareau.
oktoro.
- Mi faros mian eblon, sinjoro.
..
La instruisto êesis fari demandojn, sed Staníslas,
- Ni vidos.
kuragigipte per Ia unua ai li adresita demando, diris plue-
Ciam elblovante nubojn, Ia instruist.o grave ~)ro-
- Cu tio estas stranga nomo, sinjoro r
. lue dum li faris êiajn dernandojn aI Stanislas
La instruisto ekblovis dikan nubon, pripensis mo- erus p • . P I .
menton kaj demandis: ri Jiaj gepatroj, pri liaj vojagoj e~ Ge~mant~Jo, en .• ? uJo:
n Holandujo kaj en aliaj landoj ... LI .ne l?fOrmlgls prt
- Kial vi demandas tion r
tio pro scivolemeco, sed por ekscii, klel. ha n~v~ lern:
- êar Ia doktoro opinias, ke mi havas strangan
nomon. anto sin esprimos, por formi aI si suprajan oplm~n P~'
lia intelekto. Fine ili alvenis ai aro da dometoj, [0.'-
- Hm! ... Jes, li opinias tiel, li ankaü al mi tion
diris, kaj li estas prava. mantaj Ia komencigon de Ia vilago, kie staris Ia le~nej?
ele Klajn. Tiu dometaro aparteni~ plej~ar.te aI labo~lst~J.
Refoje elblovante kelkajn nubojn, li diris post mo-
mento: l1i preteriris kelkajn dometojn kaj tiam •. alv~~ls ce
malnova pregejo kaj dikega malalta turo, êirkaiiita ~e
- CII tiu Mareall estis via patro>
bllfgaj konstruajoj. Unu el iIi estis Ia domo de Klajn,
336
Kial li ne havos talenton? andis Ia sin-
a~>ud kiu starís J publika lernejo, La instruisto o, _ êar li amas muzikon, li ja an avos talenton.
sian. IogAe'J011 k I'11\ sekvis" Stanislas. lIi ekhaltiseuin i vidos -, mallooge respon lajn.
kondoro
L I t kun pordo
If êe êiu Ilanko
~ k .
aj unu ce A Ia fin a interparolado ne daüris longe j Ia instruisto donis
• a as a ma ermlgis eu gardenoo kusantan post Ia d on al sia edzino retirigi kaj si foriris ridetante. La
~e Ia dekstra f1anko de Ia koridoro estis I A b 011101 n sekvis stranga klaketado kvazau de sonserpento;
k u "I' . a cam ro I I
I T a instruisto kaj Stanislas . TUJ' post I'I'Ia enu
,1 n. ernns " erpento tamen nenie estis videbla kaj Stanislas ek-
\ ~~llS a, I I r:~konte rugvanga, malgranda, sed dik s, de kie venis tiu stranga bruetado. La instruisto
kvindekjara vmno. Kvankam si estis nebela h A'
altabligis; kaj sidigante Ia knabon êe sia f1anko,
agrablan , t u t e roo d an vlzagon
'A k I,SI' avt
kun bluaj j komencis Ia unuan lecionon, kiu daiiris du horojn
mantaj bonkorecon, Siaj dentoj kiuj n s' ~ u 0J, espn estis interrompata nur unu fojon, kiam Ia sinjorino
I 'a A'I' ~ ,I eram montn
<l m ~I, par? IS au ridetis, estis tiel blankaj k St .' ortis du tasojn da kaío, unu por Ia edzo, unu por
Ias rruns• pn ir1. , rlU Virmo, " kiu sin prezentis' aIe Stanís aru lernanto. Kiam si metis ilin sur Ia tablon, Stanislas
Ias, estis Ia edzino de I' instruisto ' "Afable SI e t ene I'IS 101 A'
oje aiidis Ia strangan klaketadon kaj nua li opiniis,
manon e,a I Ia knabo kaj montris al JiI segon A por eksidi ' ' gi devenas de Ia tasetoj, sed ili staris senmove SUl'
,- C,u Oskar ankorail ne rehejmig is: - de J' te1eretoj. Kiam Ia sinjorino foriris, Stanislas refoje
Ia instruisto. manc I dis tiun bruetadon kaj vole -nevole lin trafis Ia ek-
, ,- Te ankoraii
1 -, kaj sin turnante ai Stanislas, ,"I' nso, ke Ia blankaj dentoj ai:ídigis tiun klaketadon;
diris aI li: ., " tamen ne povis longe pensi pri tio, êar Ia instruisto
I I - Oskar estas
,I nia fi10; I'I estas muzika profesoro ê~ m daiírigis Ia lecionon.
a conservatorio en Ia urbo, Kiam Ia du horoj finigis, Klajn ekstaris, malfermis
rdon flanke de Ia spegulo kaj aperigis sep bretojn,
'd'Stanislas estis maIfermonta
r Ia b USOl1
~ por responde " 1011
( 1Tl, se ,ne sciante kion diri, li tusetis. uj plensargitaj per libroj. Li vokis ai si Ia knahon
r ,- LI est~s pianisto kaj tre lerta pri Ia muziko - aj c1emandis lin:
cuns plue Ia instruist-edzino ê'11 \'1 -all I ali~ amas , Kion vi vidas sur tiuj bretoj, Stanif;lílf;:
muzikon? . ,. -
Librojn, sinjoro.
- J.es, sinjorino, tre multe. Jes, sed kio estas libro:
- Cu vi jam studadis muzikon! Oni legas ilin, sinjoro ,
Vi pravas, sed vi ne respondis.al mia demando .. '
Sta,nislas rugigis; li hootis pensante pri tio, ke li
ibro estas en realo multaj folioj da papero, kunligitaj
s t u d ac IIS ankoraii tute nenion.
n IlUU tuton. Ekzistas multaj specoj de libroj. Tie
- Eble StanisIas
poste gio studados alme ~ li' ntaií vi staras libroj, kiuj nin instruas pri historió, geo-
havas muzik I 'ki , nau se,

1ll IA. .. UZI an
" ta enton
- ' diris KI'ajn, lU rirnarkis Ia rafio, matematiko kaj cetere. Oni nomas ilin studo-
a gOJIgan situacion, en kiu sin trovis Ia knabo it)J<lj, Krorn ili vi vielas lie libroin, utilantajn al ni
Volonte, sinjoro. ' !!.~
338 3:\9

pOli Ia" rabla manieru: ili estas u sabat , kaj êar êiusabat mia lernejo estas fer-
lileraturaj vcrkoj Unuj estas tre simplaj, aliaj konlr. 1 n Ia posttagmezo, mi mem povis nun instrui vin ~
malsimplaj. Unujn êiu p ovas facile kompreni, ali.u i tamen ne povas êiutage. Morgaü vi povos ludi
tamen komprenas nur personoj, kiuj studaclis kaj legadl a nepeto de Ia doktoro, sed lundon vi devos stu-
mnltajn simplajn verkojn. Estas literatura] verkoj, 11\1 Ia tutan matenon kaj Ia sekvantan posttagmezon
mataj romanoj. Romano estas literatura verko, peru tendes vin tie êi je Ia tria horo Unu eI miaj ler-
tranta Ia homan vivon kaj havanta ordinare kiel ternou oj, estonta instruíste, daürigos kun vi Ia de m~ ko-
Ia amon de du personoj. Aliaj literaturaj verkoj enhav.i citan kurson i êiusabate mi mem prenos sur mm Ia
dramojn. Dramon oni povas legi kaj ludi. Poste 11I1 adon pri viaj studoj, kaj êe tiuj okazoj mi ekscios,
parolos aI vi pli detale pri tio. Memoru nun tion, kiou m da progresoj vi faris dum Ia semajno, sekve
mi jus diris ; mi volas alcloni Ia jenon. Libroj general, tu kaj studadu diligente.
estas Ia plej bonaj, kaj se ili ne estas bonaj, ili tamcn Klajn fermis Ia pordon de sia librobretaro, Stanislas
estas Ia plej seriozaj amikoj, kiujn ni posedas. Libroj nis Ia kajerojn kaj Ia librojn, kiujn li bezonis, kaj iris
neniam estas kapricaj, nome: ili êiam diras aI Ia legant» • En Ia koridoro lin renkontis Ia sinjorino. Si ri-
tion sarnan, kaj neniam sangigas pri opinio, eê se 0111 is afable ai li, monlris Ia ebnre blankajn cIentojn,
forbruligus ilin. Estu rilate aI tio simila aI libroj. lfermis por li 'ta pordon kaj cliris:
Se vi lemos diligente, vi post kelkaj monatoj esto - (~is revido, mia amiko.
kapabla legi êiujn verkojn, kondiêe ke ili estas redak Stanislas salutis kaj survojiris hejmen, dum Ia domo-
titaj en Ia germana lingvo; êar sur tiu tria breto staras do fermigis post li. En tiu sama tempo audigis re-
libroj, kiujn malmultaj germanoj povoscias kornpreni, Ia sarna antaiia klaketado en la koridoro.
eê se ili funde studadis sian gepatran lingvon. La li- Dum lia promenado ai Ia urbo Stanislas pensis
broj sur tiu tria breto estas francaj, kaj tiuj sur Ia i Ia instruis to kaj pri tio, kion êi tiu estis instruinta
kvara estas anglaj verkoj. Eble vi neniam lemos sufiêe li, kaj li ekpensis pri Ia libro de sia patrino. Eble
por legi êiujn tiujn verkojn, sed. tio ne estas grava; Ia povus legi gin poste. Subite li memoris, ke Ia dok-
êefa afero estas por vi studadi tiom, ke vi estas kapabla ro estis dirinta: - Do forjetu, neniu povas legi tion -.
legi Ia germanajn. Sur Ia kvina, sesa kaj sepa bretoj ~nis ai li tamen, ke sinjoro Klajn kapablas legi gin,
staras germanaj libroj. Mi nomas kelkajn tre klerajn ~ li decidis montri Ia patrinan memorajon al sia in-
homojn, kiuj verkis ilin. Jen estas Ia verkoj de Goethe, ruisto; povus ja esti, ke li komprenas Ia lingvon, en
jen tiuj de Schiller. Memoru tiujn du famajn poetojn, u lia patrino skribis Ia kajeron.
êar poetoj ili estis, kaj memoru êion, kion mi rakontis
pri libroj en generala senco, kaj mi estos kontenta,
---------
--------
Kaj nun vi povas reiri al Ia doktoro. Faru zorge Ia Stanislas estis promesinta, ke li studados diligente,
taskojn, kiujn mi donis ai vi kaj lernu dilig-ente, por ke j li plenumis sian promeson. Klajn estis kontenta kaj
vi poste' po\'tt Ie'g-i, skribi kaj kalkuli kie l decas, Estas mpreneble ankaü Ia rloktoro. Malkontenta tamen estis
2:.*
340

Teodoro, êar de post kiam Stanislas studadís, Ia kn li
oli pri muziko, tiu temo Lute ne interesa~ mino ..
perdis sian kunludanton, sed Ia doktoro baldai:í I1
nkora sinjorino tamen, ne rimarkante tion, diris
rimedon kontentigi sian nepeton: li promesis aI 11.
_ Kaj mia filo sendube hodiai:í vespere bonvolos
li akompanos Ia avon, kiam êi tiu veturile viziío
elkajn muzikajojn, almenai:í se Stanislas tion êatas.
pacientojn. êe tiaj okazoj Mikelo, kiu sidadis flauk
Ia knabeto,.enmanigis aI li Ia ekstremajojn de Ia kondul .1 nislas ne sciis kion respondi. Li deziris esti
kaj Teodoro, imagante, ke li kondukas Ia êevalon, a al êiuj, kaj li sin trovis en embaraso. ~a pia~lÍsto
sin amuzadis kaj ne pensis pIu pri Stanislas, kaj êar I genate, lia fianêino prefere ne aiidus lin ludi: Ia
alproksimigis Ia epoko, kiam Teodoro mem devu o kiu estis tre fiera pri sia filo, kompreneble
8 ' ke li tamen ludu. Stanislas mem partoprenis tiun
Iernejon, Stanislas libere kaj sengene povus dediêi
al sia stuclado. o~. Li ne respondis tuj, sedrigardis al si~ instruist~,
Kvin monatoj pasis. lun sabaton Stanislas refoje (' I ti por peti helpon. Klajn, kiu estis lerta pn ka:a~t~r~J,
is kion signifas Ia rigardo de Ia knabo, kaj 1t diris:
êe Klajn, kaj tie lin atendis agrabla surprizo, La : "I
filo de l'instruisto, kiu jus fianêigis, estis hejme 111 Stanislas tre âatas Ia muzikon, tion li jam aI mi
sia fianêino kaj deziris konatigi kun StanisIas. i mi sekve proponas, ke Oskar ludu iom antaii Ia
La instruisto tuj post Ia kursa horo enkondukis li de Stanislas. •
en Ia saloneton êe Ia maldekstra flanko de Ia koridon Oskar kapjesis, sinjorino Klajn afable ridetis kaj reíoje
kaj tie li vidis junan viron, same longan kiel Ia instrui I • is Ia stranga klaketado, Ia fianêino ekgemis, tamen ,
mem. Li estis nebela kaj pala en Ia vizag», sed ha, I jis, êar Oskar ne ludus Ia tutan ve~peron j Ia instr.u~sto
afablan as~ekton. Ciuj liaj movadoj esprimis modesto. 111 igis ne diveni Ia pensadon de sia estonta bof:lm~,
kaj gentir\1econ, precipe en societo de fremdnloj. I Stanislas âajne sen celo rigardadis rekte antau sm
sidis inte; Ia tablo kaj Ia piano. êe lia f1anko, sed íon eviti Ia. rigardon de Ia bela fraiilino. lntertem~e
pli malproksime de tiu muzikilo, sidis Ia fianêino. rino Klajn enverêis kafon kaj prezentis kuketojn, ~laJ.n
estis mirinde bela fraiilino, tre lukse vestita. Kontrai adis el sia porcelana pipo k~j Ia societ? bab~~dls
ai sia fianêo, si kondutis tre facile kaj malgene je ( I .kuvo kaj pluvo, p~i. vetero kaj c~:er~, k~J Ia fraul~no
ajn kaj estis Ierta parolantino, sed nur pri belaj ves t 's en sia elemento : sia lango movigadis kiel klaketilo,
kaj suprajaj êiutagaj temoj. Si tamen tuj eksilentis babiladt ~ belaj okuloj bril~dis, sed si ne r~ma~kis,. kie~ terur.c
kiarn oni parolis pri arto kaj scienco. La pianon Ri tut is êia fianêo kiun lute ne interesls,. eu hicraü pluvis
ne rigardis, êar si ne amis muzikon. Tion baldai:í rirnark] nc pluvis, kaj Ice pasintan vintron Ia. êapeloi. de Ia
Stanislas, êar kiam li eksidis post Ia ordinara recipro] [orinoj eslis oruamitaj per multekostaj plumo).. ~~
saluto, kaj post kiam sinjorino Klajn refoje diris aI 1I nisto volonte estus ekparolinta kun sia patro pn aliaj
knabo, ke âia filo estas profesoro êe Ia koriservatoriu, roj, sed li ne kuragis, timante esti malagrabla al Berta.
kaj ke li tre tre bele kaj rave .Iudas sur Ia piano, I,
vizagtrajtoj de Ia fianêino tnj diris: - 1\1i petas, ce II
J e Ia sepa horo Ia leteristo alportis Ia gazeton kaj
teron por Oskar,
312 343
Klajn jetis rapidan rigardon Cll
Vi pravas, gi vere pliaoblig as Ia moroju kaj Ia
malfcrmis sian leteron.
ojn, almenaü se Ia animo estas sufiêe influebla jc
kl De kiu? .: t1~mandjs lia palrino, seivole etcnd.u I ikaj irnpresoj.
Ia o on por vidi, kiu sendis Ia Ieteron.
Berta silentadis, êia rapidmova lango ripozis de Ia
- De SehuIze, panjo -, kaj li eklegis.
po, kiam oni parolis pri arto. Indiferente si rigardís
De Sehulz~, Ia orkestestro de I' opero;
Jes -, kaJ. Oskar legis plue , tiam li diris:
u sin, fiksante Ia belajn okulojn sur pentrajo, kiu
dis kontraii sj sur Ia muro kaj prezentanta balsalonon
.. L~ okan ~I devos partopreni en Lohengrin.
bele vestitaj gesinjoroj. Sinjorino Klajn estis re-
Sinjorino Klajn klarigis al Stanislas ke Lohe
estas opero de W I ' ng II ndonta ion, sed anstataii respondi si palpebrumis
k . k A', agner, a fama germana kompornst kajn fojojn, tiris supren Ia supran lipon, subite ternis,
aj e sla. filo kunludos en Ia orkestro,
je Ia granda teruro de Stanislas Ia ebure blanka
A. -. ~o~engrjn estas belega -, si diris pluc _ 1111
ntaro de Ia ternintino sal tis el âia buâo kaj falis tintante
~1I1 ~1~IS ja~l. trifoje, sed mi dezirus vidi gin ~entf(lll
li VI jarn vidis operon, Stanislas] Ia lablon meze de Ia tasaro.
-. Neniam, sinjorino, en Ia eirko oni _ Oj, miaj dentoj! - si ekkriis kaj rapide kapLanle
opcrojn, , si per unu sola movo remetis ilin en Ia buêon,
- Onl tamen m'uzikadas tie. _ Berta estis ekridegonta, sed si kovris ai si Ia
~. jes, se? ne bele, ordinare ni havis kvar aii son kaj retenis Ia ridegon j âiaj brilantaj okuloj tamen
mllzlklstO!n,' kiuj ludis lauLege, sed malbele. primis klare, kiun impreson faris sur âin tiu interlempa
- VI s.endube volonte aiidos operon êu ne? azintajo.
- lIo jes, sinjorino. ' Vidante kun kia faeileeo Ia sinjorinoremetisladentaron,
- Nu, eble mia filo povos havigi ai vi invitilon 1)11I j ke nenio dangera aü terura estis okazinta, Stanislas
Ia estonta opero. aldaü rekvietigis, sed ankoraii kelkan tempon Ia pala
- Kun plezuro -, diris Oskar. oloro, kiun kaiizis tiuj dentoj, postrestis sur liaj vangoj.
~ Mi ~~ seias, êu Ia doktoro trovas tion bona iajn dentojn li neniam antaüe vidis, li eê ne sciis, ke
mallaute
'. diris Ia k na b 0, kai
aj I'I rctojc
1"
ngardis

ai 1 i ekzistas kaj subite Ia enigmo de Ia klaketado farigis
m S truis to. .1
I li klara kaj soIvebla. .
kai KI·lajnkom~renis, kion dernandis Ia okuloj de Stanisla Oskar kaptis kelkajn muziklibrojn, foliumis dum du
aj t respondis: I
v tri minutoj kaj fine elektis muzikajon por ludi. Per
KomprenebIe li trovos tion bona Ia doktoro esta oni baldaii forgesus Ia okazintajon pri Ia dentaro de
ahmanto de muziko j estas tarnen beda~rinde ke li : a patrino, kaj krom tio li estis promesinta aI Stanislas,
avas Ia tempon gui gin. ,I
ke li ludos.
' '-I O~i .di~as, ke Ia muziko plinobligas Ia morojn Kion vi elektis, Oskar?
d ins a smjonno, -,
- Un Orage panjo.
345
3-14
. kiu esprimis fel iêun kaj lierccon pIO
- Ho, tio estas bela, seu klarigu autaue Ia cnhav I k un JJlleUU,
DO . fi
10, sidis silente kaj gojis pro Ia talento de s~a I o:
por ke Stanislas pli bone komprenu.
n Ia tuta urbo estis konata kiel unu el Ia plej famaj
Oskar klarigis:
- »Un Orage", aii "Uragano", estas !lI I esoroj de Ia konservatorio.
seu sim pla salona rnuzikajo de Weber;: kaj Ia enh.i , lajn kviete fumadis, ~aj auskultaut~, li, kiel vera
estas lá jeno: Paêtisto rehejrnigas kun sia âafaro. DIII1I agogo, ekzamenis Ia rnrenon de Stanislas. .
I · di I' mem - tion
li fajfas arion sur Ia fluto. 10m post iom audigas de lJlolI
;-
I I·amas Ia muzikon 'I
J
-, I ms a SI
I' 1
,
. se h
.
proksime Ia bruo de fulmotondro, Gi alproksimigas II klare vidas, Ia muzikajo parolas a Ia {~ro, .
kaj pli ; ekpluvas, Ia vento ekblovegas tra Ia branêoj ti os ta1enton por studadi kun sukceso Ia muzlkon, ba~
." Ia arboj, kaj fine furiozas terura uragano. êie oni aüd I ktoro ke Ia knabo sekvu Ia kursoJn
proponos a1 Ia do ,
ekkriojn de angoro kaj sonorilojn de vilagaj turoj. Po. I Ia muzika lernejo. . .
iorn post iom rekvietigas Ia naturo. · I Uragano" kvíetígis. Ia paêtisto estís rehejm-
F me "a di
La bela Berta, preskaii ne aüskultante tiujn klarigoi« A'

nta kun Ia âafaro kaj Oskar ceSIS lu 1. ke SI. povos
moke pintigis Ia buâon kaj indiferente jetis siajn rigardoju ••
La bela Berta eligis : gemeton, gO.jan.e.
A A • •
A .'

aI Ia balsalono, Stanislas kontraiie aiiskultis kun streêiu oje babiladi pri êiutagaj temoj, pn belaj ca?el~~bkaJ
atento; Ia klarigo de Oskar lin interesis pli 01 êiuj temor, ' d ho ve Oskar ekfoliumis en Ia muzlka. I ro,
t ere ; se, . kl di 1 Kaliío de
gis tiam pritraktitaj de Ia eta societo, kaj li ;stis SCiVOI.I, j elektinte duan numeron, h e u IS !' a I
kieI Oskar kapablos esprimi tiujn samajn klarigojn pC11 gdado" , Tiu muzikajo, kiu estas pli Ion~~ 01 a
de sia piano. Oskar sidigis antaii Ia muzikilo kaj ekludi . SI tamen
taiia tedis Ia fianêinon en terura ~aOlero. K I'f
Estis, kvazaii li subite farigis tu te alia viro. Lia genct" , I íi
• A'K am post Ia a Io
vis silente atendi gls a mo, I. " A'

ekmalaperis kaj êajnis, kvazaii lin tuâis mistera mag 1.1 dado" Oskar estis serêonta trian nume.ron, SI
bastono. Sengene li sidis; rapide kiel fuImo la fingro e B ag . kaj por Ia
• 1'1 longe deteni sian senpaclencon, .
e pOVIS P A I 1 lama
.'

de l' artisto sin movadis super Ia klavoj, kaj êiu lia ektuâ, nua fojo dum Ia tuta vespero si turrns sin a a
naskis tonon tiel belan, ke Stanislas, kiu neniam antaür irka knabo kaj demandis:
aiidis bonan pianiston, estis ravita. La knabo aüskulti _ êu vere vi amas muzikon? .
senmove kaj kun retenita spiro. Li komprenis êion, kiou _ Ho jes, fraulino, precipe tian muzlk~n. i.,

ludis Ia pianisto kaj kun miro rigardis lin kaj Ia rapicl _ êu vi dezirus farigi pianisto? - subite demandis
movigantajn fingrojn. Kvankarn li ne jetis eê unu rigardon I~ar, turnante sin sur sia sego kaj rigardanle alIa knabo,
ai Berta, li tamen vidis êin sidantan kun Ia moke pintigita _ Jes, sinjoro, se nur konsenlus Ia doktoro,.
buâo, kíu ne nur genis Ia knabon, sed indignigis lin. 1,1
Oskar rigardis al sia patro; êi tiu pr~nis Ia plpon kai
gojiil, ke Ia fianêo ne povis rimarki Ia sintenadon kaj I"
Ia buêo, blovis antaii sin du nubegojn da fumo J
konduton de sia karulino, êar sendube li estus ofendita
se li povus ilin vidi. La pianisto, rimarkante nenion, sed respondis:
_ Nu, mi parolos pri tio kun Ia doktoro.
nur sin donante al Ia muziko, majstre daiirigis ludi. Lia
346

La inslruis(edl.illo diris ncniou ridelant k .d
ai l kl k ,e a] c l 111)"
ernpo a etante Ia blankajn dentojn s"
kafo r kuketoi
n~. prezen IS uketojn,
' I en v I I
kaj kiam Ia karnena horlo I

ekbatis .Ia ~kan horon, Klajn diris:
. ~ .Stamslas, estas Ia oka, mia amiko Ia t I
via íoriro alproksimigis. ' cmpo 1 1
Sepa êapltro,
Stanisl~s ekstaris, kaj dankinte Ia pianist I
ludado kaj salutinte Ia societeton li eliris kaJ'os~ pr~ .1 Dloviganta, mioacanta glayo - J.>riPagauini -- La bruado
ai Ia urbo. ,lrvoJlg I i. knirejo silentigas - Sinjorino Stnthejm faras ternrau
konfe8ou - Klal si sen interrompo laboradu.
,Str:n~'aj pensadoj amasigis en lia kapo. Multfoic II
csLIS audmLa muzikon en Ia cirko sed Ia r' ,! Tri jaroj pasis. Stanislas sidis cn Ia sa101l0 de Ia
ueniam aI li pl " . I I d d' lea] muzikisto]
, ,acls, a u a o de Oskar tamen esu kloro Stuthejm kaj studadis.
fannta
I' sur'k lin tian impreson ,I kc r ne pOVIS' f ongl
' , glll
, Estis dimanêo kaj en Ia mateno: Ia doktoro JUs eliris
e Sl~ ~ll1mo~ aj tiun vespcron li enliLigis kun Ia dezir turile kun Mikelo kaj en Ia domo estis nur Stanislas,
~~ ~Ia instruisto baldaii parolu kun Ia doktoro kai k,: servistino kaj Ia doktoredzino. Teodoro estis irinta
~I tiu konscntu Ia proponon, kiun Kla'n e r I J. kamarado kaj aukoraii ne rehejmigis.
tiuu vcspcron. J s IS a udint.,
êio estis silenta en Ia salono, oni aiidis nur Ia unu-
nan tiktakadon de Ia staranta horlogo, sur kies ciíer-
talo Ia glavo de Ia soldato seninterrõmpc kaj kun
irinda reguleco movigadis supren-malsnpren, supren-
alsupren laii tio, ke Ia pendolo svjngigis dekstren-
aldekstren, dekstren-maldekstren., ,
Stanislas tamen ne aüdis Ia tiktakadon, nek vidis Ia
lavon de Ia soldato. Lia atento ne estis interrompata
ê de Ia hruo en Ia kiurejo, kie Ia sinjorino kiel kutimc
laboradis kaj purigadis, nek de Ia preterrulantaj veturiloj
ekstere sur Ia strato. Kun stre êita atento li studadis
Ia historion pri Ia muziko kaj pri Ia vivo de famaj
muzikistoj kaj komponistoj.
Por ordinara knabo, kiu studadis nur tri jarojn, tiu
studado estus multe tro malfacila, sed Stanislas ne estis
ordinara lernanto. Li sentis iam êe Ia komenco de Ia
kurso, kiun ai li donis Ia instruisto Klajn, ke li devus
Ierni pli multe 01 'alia komencanto, ne nur, êar li estis
349
348
Stanislas legis pri tio, pri Ia a\'areco de
1Jliaga ol ~Iiaj kornencantaj lernantoj sed nu, pri Ia amo, kiun li sentis por sia sola filete
1a, multo, kiu restis ai li or " precipc
-êio tio êi tre lin interesis. Li do ne rimarkis kun
tempo li sekve lernis tiom p ki stud~~1. En mal1l1111
ses aii sep jaroj tole t' Ilo~ alta] knaboj lemas I da bruado Ia sitelo en Ia kuirejo estis metata kaj
lib ,ran e a SI mem 1 v etata sur Ia kahelojn, kaj kun kia íuriozeco Ia balailo
I eran tagon. Dank' 1 ' k pres cau nC1I1I11
a sia orpa kai irit c dis tuj poste tiujn samajn kahelojn. Li legis kaj
povis elportadi tiun st êit J spm a Iortecu I
, recI an studadon kai r ' adis, imag e sekvante Ia vivon de Paganini, pri kies
estis tiaj, ke li post tri 'aro'. "J la~ progre 11
Iakojn, kiujn ordinare ~tUd~:apablts stlJ?adl Ia san~.lIl1 li miris kaj kies muzikan karieron li mem tiel
studado. Li do estis st d ti as, lernantoj post sepJtIl onte laülrus, êar Paganini, vivante nur por sia arto,
, , u a mgmta sarnagaj k b 11 . feliêa en sia arto, kaj li (Stanislas) same cleziris
\:1Z1tadis nun Ia publika I' aJn na 01
lk ' n ernejon en Ia b kai i por sia arto. Li sciis, ke li posedas Ia bezonajn
k c aj vesperoj en Ia' sernajno Ia kursoi ur d o 'aj dum entojn, li sciis ankaii, ke lia muzika instruado estas
a konservatorio
Iki sub I id Jn e plano 1"11
a gVI ado de f nega, ke lia profcsoro estas kontenta pri li; kial do
ICS plej bona lernanto r ti pro esoro Klaju,
I es IS, Kvankam r t mem ne Iarigus fama artisto? , ..
nur porpiano-kursojn li t d' I ~ar oprem
de êiuj famaj muziki~to' ka~ekn eVIs, st~ldadl Ia vivo]: Li revis, revadis, dum Ia penclolo de Ia horlogo
«u it J a] ornponistoj ule svingigadis tiktakante de unu f1anko aI alia,
mi a super sia libro a ' j Ia minacanta, sed neniam frapanta glavo samt~kte
tablo, antaii kiu li sidis 'k/o~ant~ Ia kubutojn sur 1.1
movadis supren·malsupren, supren-malsupren ...
ambaü manplatoj, tiel k'e I~ :t~ozl?ante. Ia kapon SUl
Kiarn ni sidas kvietaj en nia êam bro, êu 'legante,
de Ia Iuksaj, belaj harbukloi groJ esb~ tu te kovritaj
Irun f Ia knabo kai A' J ~~nd~ntaJ sur Ia alt.i skribante, ni preskai:í neniam rimarkas Ia rcgulan
legis kelkajn speCiala;~j' nClpUI?kpeC1f1~a~ lia kapo, li ju takadon de Ia horlogo, sed apenaii gi ek ltás, ni
L' I . fi aganml. j rimarkas tino sangon en nia êirkauajo, kaj vole-
, I egls, ke strangaj rakontoi " ' , , vole ni levas Ia kapon kaj rigardas ai Ia horlogo.
diskuris Ia mondon K Ik . , j. pn tiu fama violonisto
. . e aJ certigis ke Pa " , irante, ke ni ekaüdis tiun subite êesantan unutonan
sian propran patrinon kaj ke li A' ,ganlnt, m~rttgls
C? malliberejo, kie Ia gardisto kgemadl,s multajn ]a~ojll rnetadon.
Stanislas ankaii mirigite levis Ia kapon kaj aiískulti!'.
sm dediêis ai sia arto L 'lon~entIs, ke Ia artisto
. aVIo onisto ' , a êiam ripetiganta bruo subite ek!'ilentis... (~i ne
t empon kaj kontrai:íb t rI' por paslgl Ia
sur sia violono gAis I~ a I a ~nuon, ludis kaj ludadis stis Ia horlogo, kaj sur Ia strato alldigis ankoraü Ia
, ,{Iam restis sur A'
aâoj de preterirantoj kaj Ia rulado de Ia veturíloj.
kaj êar ncniu zorgis pri ., ~I nur unu kordo,
. ' nova] II f . tis do io alia, kio vekis Ia atenton de Ia studanta
tiu sola restanta Gk d '. me pristudadis sur
v • or o multajn I ikai nabo, Li plue auskultis kaj ekrimarkis, ke êio en Ia
antaue kiam sur Ia' t nuzi ajojn. Jam
Ia E-k~rdoJ' li ko ms ~umento trovigis nur Ia G- kaj nirejo farigis senbrlla. La sitelo ne estis plu metata
, mponis en Ia Ilib . ien kaj aliloken, Ia balailo ripozis kaj eê Ia buâo (1('
konatan muzikan inte Id ~na I ereJo Ia famc
L I rparo a on inter du ' a habilema scrvistino restis Iermita.
a a ta E-kordo preze fi' geamantoj.
n IS a amatinon kaj Ia alia Ia
350 351

- Kio okazis eu Ia kuirejo r - demandis ai 1;1 I , kiu penetris Ia animon de Ia knabo. Li volis
~nabo, sed li ne havis Ia tempon longe sin okupi I" i por iri al si, seu ne povis, li atendis ion teruran
tm. demando, êar Ia salonpordo ekknaris kaj sur I estis sidanta senmove, Ia okuloj Iiksitaj sur Ia mal-
90)10 staris Ia sinjorino. lino kiu staris antaü li.
Stanislas ektirnigis vidante âin : neniam âia Stanislas , .. , mi havas ion por diri ... , por kon-
estis tiel pala, tiel flave pala kiel nun, kaj giaj trait- ai vi ..• Vi estas tiel bana knabo, al vi mi kuragas
montris tiom da angoro, ke tuj Ia ekpenso, ke io te. 111 li .. " nur ai vi ...
okazis, eniris en Ia kapon de Ia knabo, Li estis pat 'I erva tremo trakuris tra âia tuta koi po, si sanceligis
lonta, sed ne kapablis. Li rekte eksi.lis sur Ia S('" falis surgenue antaii Ia knabo, kiu farigis pli kaj pli
forpuâis Ia Iibron kaj rigardis aI Ia pala virino, kiu I 11 pro emocio.
êanceliganta] paâoj alproksirnij-is, lasante post si I ine li kapablis paroli.
pordon nefermita. _ Sinjorino, kio do farigis! .. ·. vi ja tremegas; VI
Stanislas fine demandis balbute: malsana.
- Kio... farigis? - tiam li eksilentis, Ia laiu-« Ho ne, mi ne estas.
algluigis al Ia palato de lia buâo kaj kun neesprimehl.i -:- Vi laboris tro multe.
I~i~o kaj ektirno li fiksis siajn nigrajn okulojn sur 1I _ Jes, mi laboris ... , gis nun mi havis Ia íortojn
virmo. labori, sed ili estas forlasontaj min ...
Siaj sekigintaj manoj (kvàzaii manoj de miljai., _ Sed kial tiel labori? . " La servistino ja estas en
mumio) kun nekalkulebla nombro da sulkoj pro L. domo por Iabori ; vi laboras tro multe ...
êiama purigado kun sapakvo en Ia kuirejo, pendi _ Ho ne, Stanislas, mi devas labori, êiam labori . , .
kvazaü velkintaj êe âiaj flankoj kaj tremetadis. Dio ... kompatu min!
- Stanislas . " -, si flustris kun premita voê«, Si eligis profundan gemon kaj rampante antaiien gis
kaj subite si ekhaltis kaj restis staranta ne malproksim nislas, si faligis Ia kapon sur liajn genuojn kaj ekp)ori~.
de Ia knabo. _ Vi nepre devas ripozi, sinjorino : kredu aI rm,
Stanislas . êiama laboro en Ia kuirejo mortigos vin.
Kio estas : _ Ho ve, Stanislas ; mi ja devas labori ... , mi ja
lJo Stanislas ... -, refoje si ekhaltis paroli. povas n e labori. .
eu okazis io kun Ia servistino? _ Sed kial? - Stanislas rigardis ai Ia kornpatinda
- Ne ... , si eliris ... ; mi âin elirigis komisie pOI no. En klinita sintenado si staris surgenue, antaii li
esti sola dum, kelkaj momento] ... ; êar mi havas iOI âia tuta eksterajo naskis indan kompaton. Gis antaü
por diri. " Ciuj nun estas for, nur ni ambaü estas (11 ona horo si estis laborinta kiel sklavino, kaj Ia akvo,
Ia domo ... malsekigis âiajn botojn kaj vestojn, elgutetis el ili .
Refoje si êesis parolí, tiam subite si kovris ai si I, Ia tapiâon 'kaj estis lasinta siajn postsignojn de Ia
okulojn per Ia f1avaj manoj kaj eligis subpremit an el na pordo gis Ia tablo .

.":_.A, :. }~ . ":
~h,.' ~[,. H
352 353
- Kial? si respondis, - êar SI ordonis tiou u vi vidas tiun movigantan glavon? .. Gi m~na-
mi antaü 01 morti -. Si levis Ia kapon kaj rigardis .. , nur minacadas kaj ne írapas •.. ; lIamm~nter~
Ia knabo. , 1 .. . I du vítrecaj
i minacadas jam dum mu ta) Jaro] a ..
- Si frenezigis -, pensis li, kaj si tuj divenis loj de mia viktimo... Preskaii sen interrompo 11~
penson. oras mian anirnon, êiam ili estas antaii mi, nokte. kaj
- Ne pensu Stanislas, ke mi perdis Ia prudenton e; eê dum mi dormas, ili min persekutas kaj nur ~Iam,
Hi diris plue, - mi ja tute ne perdis gin ... mi laboras t ili iom post iom forigas, sed tuj re-
• Ao
- Sed mi ne komprenas, kio ... as kiam mi volas ripozi pro laceco ... Tial mt ctarn
- Vi ne povas tion kornpreni, kaj guste tia1 mi nuu oras. Ciumatene mi purigas Ia kuirejon jam dum
venis por komprenigi ai vi ... , nur vi povos tion kom ltaj sinsekvantaj jaroj. Neniu scias kial, nek I~ .d~~-
preni, ne Ia aliaj .. , ] Io, Stanislas, se vi scius, se \, o nek Ia servistino, nek iu alia ... Mi volis diri gm
scius.! . .. sed mi gin rakontos ai vi, eble vi min fOI neniu, êar tute sola mi volis porti Ia sargon, kiu .p:~as
puâos kun abomeno kiel lepran hundon, sed tion mi 101 1 plumbo sur mia konscien<:,o. . Mi v~lis portl ?:n,
indas, êar mi indas pli malmulte 01 lepra hundo. kiam gi rompus mian koron au fahgus min senres~ange.
- Vi?.. Vi sinjorino, kiu estas tiel bona aI êilll' d mia koro ne rompigis kaj mia korpo ne falis sub
Si ekstaris kaj dum êiaj trajtoj kuntirigis konvulsir, a sargo. . . . .
§i fi ustris : Si parolis êiujn tiujn vortojn kvazaii en deliro kaj
- Ho Stanislas ... fine mi devas gin eldiri ... Iin: ardante nur Ia ciferplaton, sur kiu Ia soldato de Sa~omo
vi ekaiidos, kio mi estas, êar vi trompigis pri mi ... , ingadis Ia minacantan glavon. Fine si deturnls Ia
mi tute ne estas bona, mi estas mizerulino ... , mi esta .. ulojn de tiu loko kaj direktante ilin sur Ia knabon,
krimulino. diris plue: .. . . A
La miro de Ia knabo pligrandigis pli kaj pli, Hi ti011 _ Neniam oni supozis, kial rru tiel laboradis, c~r
rirnarkis kaj di ris plue kun f1ustranta voêo: niu iam eksciis tion, kio okazis kun mi kaj si;. nent~
aiidis Ia terurajn vortojn, kiujn si parolis, kiam s~
- Mi estas Ia plej granda krimulino enTà urbo ... ,
ortis neniu seias, kiel ili ankoraii nun sonas kaj
mi estas mortigintino. , . . kva
nadas en miajn orelojn, penetras mian amm~A~ :
Stanislas estis atendinta ion teruran, sed ne tion j Ii i1 per tranêanta glavo. Tiuj vortoj formortlgl~ ka~
tamen ne kredis al Ia paroloj de Ia sinjorino, m ne aüdigas, leiam mi laboradas; sed ap~nau mi
penetremaj okuloj tion rimarkis tuj,
ripozas, ili de nove resonadas en mia~n o~e~oJn. ~ur
- Vi ne kredas aI mi -, si flustre diris j sed llll . j bruantaj balailo kaj sitelo povas silentigi Ia buson,
rakontos tion, Ido okazis, kaj tiam vi kredos, êar g'i i 1
elparolis ilin. ... . Ia
estas vera. Stanislas estis demandanta, kiu estas tiu, prt kiu
Si etendis Ia manon aI Ia ciferplato de Ia horlogo orino parolis, sed âia vizago tiel rigidigis en terura
kaj diris: rdig o ke li ne povis eligi unu demandan
A
vorton.
, 23
354 355

Refoje s~ montris Ia soldaton sur Ia ciferplato, flustraut nislas, pensante pri Ia êiama laborado de Ia sin-
. Rigardu! . " tiun minaeantan glavon; kiu tanu , pri êia gentileeo kaj bonkoreco al êiuj, kaj pri
nem~m ~ktra~~s siAaneelon, tiun glavon si fiogre mOIl!11 Ifonaj malsekaj vestajoj, kiujn si portadis, refoje
ai . mi, d kiarn SI kusis tie antaii Ia horlogAo ... , kaj (1111
I iniis, ke si deliras, êar li neeble povis kredi al âiaj
raj vortoj. Se li estus iam aüdinta, ke kelkaj
~~no . ~ s~~go elsp:ucis. eI âia buâo sur tiun tapiâou
SI eldiris tiujn vortojn, mmaeantajn same terure kiel 1111 oj estas persékutataj de monomanio, tiam li sen ia
glavo ... o tuj pensus, ke antaii li staras monomaniulino, sed
~a kompatinduIino
A tremetis kaj refoje kovris ai a ekzistado de tia spirita deflankigo êe Ia homoj estis'
Ia vizagon per Ia velkintaj manoj. I tu te nekonata.
e atendante Ia efikon, kiun faris sur Ia knabon âiaj
- ~ion do si diris? - demandis Stanislas.
oj, Ia sinjorino di ris plue:
. - ~i diris: Vi min mortigis, sed Ia tempo veno _ Kiam mi estis juna knabino, mi estis kvazaii Ia
k~a.m. VI. staros antaii via juganto same kiel tiu malboll,:
ino en mia gepatra domo. Miaj gepatroj estis tre
vlrtn~ :~e staras antaii Ia sia . .. Kaj kiam mi genuftekHI
ai, kaj êar mi ne deziris vizitadi Ia publikan lernejoo,
antau SI por. peti si.an pardonon, liam si forpuâis nun
ekhavis privatajn instruistojn, kiuj ai mi instruis, kaj
~~n ~a ter~raJ vortoj: Ne tuâu rnin, iru for kaj laboru,
mi estas egoista kaj ambieia, mi volis lerni multe
gls l~lam ~Ia ~oro krevos same kiel nun krevis Ia mia multe 01 aliaj knabinoj el mia rango, nur por esti
SI eksilentis momenteton kaj rigardis al St . I' pera aI ili êiuj. Mi lernis frerndajn lingvojn, Ia deseg-
ti fi . anis .IH
Iam SI ustris ; .
A'

I

arton, mi lernis preskaii êiujn scieneojn kaj ankaii
- Kaj mi .laboris kaj Iaboradis por plenumi si;!1I uzikon. Mi ludis mirinde bele sur Ia piano kaj sur
ordonon,
A '. mia koro n e krevis . .. H o, k e gl krevus .. ,.
sed A·
jena (si fingre montris Ia instrumenton, kiun uzis or-
ear nurdi tiam A
mt trovus ripozon sed' mr d aungo
••• ,
v •
nare Ia knabo), mi ludis Ia samajn muzikajojn, kiujn
Ia bora I, car tia estas âia volo.
nun êiutage studadas. Mi havis talenton kaj êiuj min
- Sed kial laboradi?
miradis. Tio tamen ne kontentigis mio, mi volis esti
La an.taua tordigo reaperis sur Ia vizago de Ia sinjorino ilanta stelo inter êiuj aliaj ludantoj; roi volis esti
k - M. rakontos
. .' tion Stanislas , nur ai VI' A'
mt• glll rtisto de unua rango, kaj sen dubo roi estus trafinta
ra onto~, sed kio ajn okazos, neniam parolu pri gi. iun celon, se ne io stranga kaj terura subite estus âo-
Stanislas ekstaris por meti segAon por âi A I' ti '. inta barilon antai:í êiujn miajn inteneojn kaj planojn.
k A' fI' ear I irrus
e SI a us, sed per rifuza gesto si detenis Ia knabon. i tiam konatigis kun sinjoro Stuthejm. Li estis bona
iro kaj havis doktoran titolon kaj êio tio decidigis min
. -. Ne! .. .' m~ ne volas sidi, êar sidi estas ripoz:
rigi lia edzino. Ni havis unu infanon, kiel vi seias,
~I. votas ~tan, kaj starante mi rakontos . .. Vi pensas kaj
diris, Stamsl.as, ke mi estas bana, sed vi trompigas; rm iu estas Ia patrioo de Ia eta Teodoro. Kiam roia filino
stis kvinjara, mi havis du servistinojn en ôi tiu domo,
est~s Ia .ple) m.albona el êiuj virinoj, kaj iam mi estis Ia
pIe) egoísta kaj Ia plej fiera. nu por Ia kuirejo kaj unu, kiu sin okupadis pri Ia
23*
356
357
ce.teraj. mastrumaj laboroj, êar mi mem laboris neniruu
nu .estts tro. fie~a por ~abori. Mi nur studadis kaj 111 _ Kio farigis? - mi demandis.
Si kunpremis ankoraii pIi forte Ia lipojn, rigardis
da.dl~ sur m~a plano. Tlu dua servistino, speco de ê:1I1I
kun riproêantaj okuloj, kaj âajnis, kvazaii si estus
bristino, e~tIs. tre m~lforta kaj iom malsanema knabu«.
okonta j si devis malfermi Ia lipojn, sed anstataü vortoj
?e. dudek.]aro] .... Si. laboris pli multe 01 povis elpoiu
Sl~] k~rpa] fortoj, sed tion mi tiam ne rimarkis kaj atenu uis eI gi strio da sango.
~~ ec. ne FenA~is pri !~ tia. Mi kontraiie nur .âin rapi.l
_ Kio farigis!? - mi refoje demandis.
_ Ho mia brusto -, si diris, premante Ia manon
IgIS, nprocis sin, se sia laboro ne marâis sufiêe rapirh
sian koron, - ho, mia koro, gi rornpigis ... , Ia
Unu matenon, post kiam si estis laborinta en êi t 111
Iro estis tro multpeza -. Mi salte levigis de mia sego
salono~ si d.evis. enpa~i !{elkajn grandajn kofrojn 1l"1
r kuri aI si kaj por subteni êin, êar âia paIeco farigis
pa~enctn.o mia, kiu estis ce ni dum kelkaj tagoj kaj kru
1 terura, ke mi timis, ke si tuj falos sur Ia pIankon.
estis ~onro~ta al Parizo. Mi ludis sur Ia piano kaj I
tamen etendis Ia manon por eviti aI mi alproksimigi.
enpakís. Mi .memoras, ke keIkfoje si spiregis pro 1<1('
foje strio da sango tluis eI âia buâo kaj makulis êiajn
:co, ~e~ nu preskaii ne atentis tion j si ja estis ))111
ca~bnstm~ - A~aj d:stinita por labori, Kiam Ia koíroj
stojn kaj Ia tapison... J en . .. tie... tie... ho
est~s pIe~aJ, SI devis porti iIin en Ia koridoron, êar vc '0, Dio!
Kun teruro Stanislas rigardis Ia lokon, kiun fingre
tU~ll.o estis venonta por veturi ilin al Ia stacidomo. Kic
ontris Ia sinjorino. Li tamen ne vidis sangmakulon,
~1 J~m diris, Ia kofroj estis grandaj, kaj êar ili enhavi:
lib rojn , i!~ :stis t~o )ezaj po.r si. Kun peno kaj streê d tapiâeton,
_ Sub tiu tapiâeto, Stanislas, estis iam tiu makuIo.
ado. de CIU] fortoj SI forportis Ia pIi malgrandajn en 1.1
kondo:on, kaj êar si sentis, ke mankas al si Ia forto] i volis forigi gin, sed tio jam ne estis ebla j tiam mi
forporti Ia grandajn, si demandis, êu mi konsentas h rtranêis Ia makulon kaj kovris Ia lokon ... Ia truon ...
Ia kuiristino helpu sino Mi maIkonsentis, riproêante sill r tiu tapiâeto ...
Si per Ia piedo íorpuêis Ia tapiêeton kaj Stanislas
alue, ke si êiam interrompas mian studadon, kaj ke SI
~~tas tr~ mald~ligen~a :ê klopodi forporti Ia kofrojn idis kvadratan truon en Ia planktapiâo .
_ Tie! - si diris plue, - tie fluis âia sango ... ,
. 1 ~ord~s al SI la-Iipojn, êar miaj riproêoj estis mal-
e si kuâis surgenue forpuâante min, dum si kriis aI
Jus~a] kaj vundis âian memestimon. Si ne respondis kaj
i: _ lru for, ne tuâu min , estas tro malfrue heIpi al
levis kofron. Apenaü si faris du paâojn, si eligis krion
de ~oloro. La kofro refalis sur Ia tapiâon kaj si ek i ... , mia koro rornpigis -... La doktoro ne estis
ejme ; mi tuj elkuris Ia êambron kaj Ia veturigisto venis
paIp~s :mba~m~ne sian. bruston, dum morta paleco
kovris sla~ vlz~gon. Mí ekhaltis ludi kaj rigardis âin ar kuâigi âin sur Ia kanapon, Kaj kiam poste mi staris
kun surprizo. Si sanceligis sur siaj kruroj kaj falis sur- ntaii si, petante âian pardonon kaj demandante, kion
genue, kaptante Ia dorson de Ia kanapo, êe kiu staris i devus fari por ke si povu pardoni aI mi, tiam si
Ia kofro. ldiris tiujn terurajn vortojn: - Vi mortigis min, sed
tempo venos, kiam vi staros antaii via juganto, same
359
358
tiu tempo estas eble ankorau tre malproksima, êar
kiel tiu malvirta virino tie staras antaii Ia sia -- kam miaj korpaj fortoj plimalgrandigas iom post
Stanislas,
•.. si mortis c1u tagoj n poste • .. M' .'
r I Jam 11 t mia koro estas forta. Koro tiel senkompata kaj
kura~ls ~ev:~l al Ia ~~Ifeliêulino, êar si ne volis pardo 1 malsentema kiel Ia mia nepre devas esti forta kaj
a~ ml, kiu SID mortlgls... De tiu tempo mi sufeu as kontraustari kaj elporti longe Ia pezan sargon,
k,lel pov~s suferi nur iu kun mortigo sur Ia konscienco . gin premas .. , Sed fine gi krevos, kaj tiam mi estos
Nok.te tlU. pal~ serv~~tino aperas antaii mia lito kaj 11 'gita de Ia malbeno, kiun Li paroligis al mi pere
procas ~~n, ~lfante eram Ia samajn vortojn: "Laboru! Aia buâo .. , Mi staras antaii Li jam multajn jarojn
laboru glS kiam ankaü via koro krevos • . . " Kai • J 111 e-- kiel tiu virino sur Ia ciferplato staras antaii sia
:~boris gis nun, sec1 vane j mia koro estas tiel farta, I. to . .. Rigardu kiel tiu soldato svingadas Ia glavon,
g~ ne ~o~as krevi... Neniu gis tiu tago komprcui trafante. Same tiuj minacantaj vortoj estas adresitaj
k~al mr ~lel laboradas, kaj neniu tion eksciis, esccph roi tagon post tago, semajnon post semajno kaj jaron
v~ ... VI ne mokas min, Stanislas, pro mia laborad« t jaro. .. Tiu soldato u e n iarn ekfrapos, sed fine
VI komprenos min, êar vi estas inteligenta kaj bonkoi.r, estos liberigata de Ia vortoj, kiuj minacadas min ... ,
sentema knabo. mia koro rompigos, tiam mi estes feliêa, êar tiam
Stanislas rigardis Ia sinjorinon, ne sciante êu li dev,
o kaj si estos pardonintaj mino
~onsideri .âin .~iel vir~non,. kiu •.perdis Ia pr~denton, ::111 ~i rigardis Ia ciferplaton kaj êiaj lipoj tremetis j tiam
eu vere. tio CIO okazis, kion SI estis rakontinta; sed 1., diris ilustre: - Ho, mi havos ankoraü multe por
truo •.estis en Ia tapiêo, Ia sangmakulita loko estis fOI eri, sed Ia laboro sensargigos min.. . - Tiam si
tranêita, sen dubo Ia sinjorino estis dirinta Ia verou
nis momenton en pensoj.
sed spit~ aI tio, âajnis al li strange, ke si per tia 1.,' La pordo de Ia veturilejo jetfermigis kun lauta bruo
bora~o povus sile~1tigi sian konsciencon. Li ja esh interrompis Ia silenton, kiu regis en Ia domo. .
nur !una knabo kaj ne povis tion imagi, aI kio mono _ Jen Maria, kiu revenas -, si diris subite. - Mi
manto povas instigi Ia homojn.
oje eklaboros.
~ Sed, sinjorino -, li fine diris mallaüte timanu
~i sin turnis por foriri.
~e lU au.d~s liajn parolojn, - vi diras, ke vi mortigl' Stanislas postrigardis Ia kompatindan virinon, kiu kiel.
trun servistinon ... , vi tamen tion ne faris intence. a ekzemplo de mizero kun êanceligantaj paêoj mal-
J~s, mi faris, êar mi sola estas kulpa en êio.
pide aliris al Ia pordo .
- VI tamen ne povis antaiividi, ke si mortus.
Stanislas restis sola.
. - .Spite al tio mi estas âia mortigintino, kaj tial Minuton poste lauta frotado de balailo montris, ke
DIO ~ID pun~s, êar Li per êia buâo eldiris aI mi tiujn sinjorino laboradas kiel kutime por forigi de sia koro
~~ruraJ~ vortojn . .. Sed mi obeis ilin kaj obeos ilin sargon, kiu premus gin eble ankoraii multajn jarojn.
~IS Ia ~IDO de mia vivo, kiom ajn malfacila estos ai 11I1
h~ selllnte~rompa. laboro; fine Ia tempo ja venos, leiam Fino de Ia Tria Parto.
mt povos ripozadi ... , kaj tiam Li kaj si al mi pardono:
Kvara Parto
A

Don Kihoto ka] Sanêo
Panza
364 365

Bus estis viro, kiu pasigis multajn jarojn en Hindu]n an ricevotajon por agrable kaj senzorge vivadi.
~ie~ soldato de Ia holanda-hinda armeo. Post kiruu mence ili log'is en du-etaga domo en Ia Fronemanstraat,
li ncevis sian pasporton de eksigo, li rei ris al sia patruj., Ia senlabora vivo ne plaêis aI ili, tial ili malfermis
kun nur unu okulo (Ia alian li perdis en batalo kontrail aran butikon en Ia mezo de Ia urbo, sed gi prosperis
Ia ~tjinoj), kun fiaviginta vizago, kalva kapo kaj jar.. albone, êar Bus balbutis tro multe kaj fortimigis Ia
pensro de kvarcent .gtlldenoj. Bus estis sesdekjara, lI! ientojn per siaj kraêeroj, kaj sinjorino Bus babilis tro
nerverna h~II)o kaj balbutis. Kiam li parolis kUII ulte, kiam venis klientoj en Ia butikon por aêeti cigarojn
~remd~t1o, lia parol- malperfekteco farigis terura, êa: tabakon; sekve de êio tio Ia butiko iom post iom
tiam li faris Ia plej malbelajn grimacojn, kaj preme fer igis tu te senklienta.
mante ,Ia ~nunuron okulon, li el sia buâo eljetis tiom La pensiono, kiun Ia geedzoj tuj poste fondis en Ia
da. ~r~ceroj, Ice Ia alparolito ordinare paâis flanken pOl aguerrestraat, prosperis bonege, êar sinjorino Bus estis
eviti tian malbonvenan pluveton. Bus fumis de Ia mateno rta kuiristino kaj tre zorgema por Ia enlogantoj.
gis kiarn li enlitigis el tielnomata nazvarmigilo, tio estas a edzo ne postuIis tro multe da mono por Ia for-
el m~llon~a arg.ila pipo. Tiun pipon li nur elprenis cl igitaj apartamentoj, kaj êiam li estis inklina helpi siajn
l~ buso, kiarn 11 estis mangonta. La ekstremajo de Ia ensionulojn en êio ajn. Li ofte forportis leterojn aI Ia
piptubo e~tis pro~izi:~ de almcnaii dudek metrojn longa
v
oâtejo, zorgis pri êiaj kornisioj kaj estis servema al
~~de~o, kiu, volvlt~ êirkaiie, formis molan dikajon pOI iuj. Kaüze de êio tio Ia enlogantoj tre âatis Ia geedzojn
slr~l Ia serideritajn makzelojn kontraii Ia malmola us, kaj nur malofte unu el ili transpensionigis,
a~gtlo .. Bus par~lis malofte, sed lia edzino parolis êiam, Bus, maêante Ia ekstrernajon de sia pipo kaj fumante
~lam,.sm p.rezentls Ia okazo, kaj tiu sin prezentis oftegc, alrapide, sidis en Ia kuirejeto kaj muelis kafon; dume
car SI de~ls pre~igi Ia kafon, Ia teon kaj Ia mangajoll klinis Ia kapon dekstren por aiiskulti, êu iu supreniras
p~r. ~u1t~ pcnsionuloj, kaj alportante ilin en Ia for âtuparon. Lia edzino staris antaii Ia forno kaj kirladis
luigitajn ~~mb:ojn, si restis êiam kelkan tempon por a enhavon de brilanta kupra kaldrono, el kiu eliris
k~nversacll pri Ia vetero kaj ceteraj aferoj. Si estis rable odoranta vaporo.
dika, , mal.bel:,. sed tre ,pura kaj laborema virino kaj - La "novulo" forrestas longe hodiaii -, si diris
sam~ga kiel sra edzo. Sian kapon tamen kovris bela, vazaü aI si mem.
ha:oj, ,pro kiuj si t~e fierigis, êar ili estis bele blondaj La "novulo" estis luanto, kiu antaii kvin semajnoj
ka~ ec ne. unu,. gnza hareto ilin malbeIigis. Gis sia uis du êambretojn de Ia plej supra etago.
k~mdeka jaro SI estis servinta kiel kuiristino êe riêa Bus jese kapklinis, sed ne respondis.
ans,~okrata s~njoro, kiu êe sia morto testam ente postlasis - En aliaj tagoj li preskaii êiam rehejmigis multe
aI SI de~. ~ll ~u.ldenojn. Kiam si okaze konatigis kun li frue.
Ia, eksml11tt~:~, !1t o~iniis (ôiu por si mem), ke estus- tre Refoje Bus kapklinis kaj refoje li silentis.
sage geedzlgl,. car II havis belan pensíon kaj si posedis - Sajnas al rni, ke li tre amas prornenadi, êar kelk-
renton da kvmcent guldenoj, tiel Ice ili ekhavus kune oje li eliras eê dum pluveta vetero.
366 367
Bus triafoje kapjesis, kaj êar Ia kafo estis muelit.r, prava, kaj li ekfrotis sian kaldronon, êiam Jdinante
li metis Ia muelilon sur tableton, eltiris Ia tirkestetou kapon por aiiskulti, êu iu supreniras Ia stuparo~.
el Ia muelilo kaj sutis Ia enhavon en kafpoton. FOI - Plej plaêas al mi, ke "Ia novulo" ~agas antaue -:-'
metinte Ia muelilon en ârankon, li verâis bolantán akvou ís plue sinjorino Bus; - preskaü neniu paga,.s antau~~
en Ia poton, kaj kiam gi estis plena, li gin starigis SIII kam tio estus bona regulo en Ia domo, car se 111
petrolan varmigilon, eksidis, gratis aI si Ia kalvan kapou, üpagus, tiam estus neeble, ke ili malaperas s.telir~
fumis, interplektis kviete Ia manojn, kaj atendante, 1<1
~ ne paginte, kiel kelkfoje okazas en pensiono).
Ia movigema edzino ekparolus, por ke 'li kiel kutinu Iiêe tio neniam okazis êe ni.
povu responde kapjesi al1 kapnei, C alimaniere li 11111 êiam babilant aii Ia sama maniero, si kirladis ankoraii
respondis tre malofte), li rigardis sencele antaii sino Kiam omenton kiam subite Ia okulo de Bus fikse rigardis
lia edzino ekvidis, ke li kviete fumetas, farante neninu taã sin, dum kelkaj sulketoj sur lia fiava frunto movotris~
laboron, si enmanigis ai li lrupran kaldronon kaj viâtukou li atente aiiskultas. Lia kapo sin klinis ankorau pli
Bus kiel obeema edzo tuj frotadis Ia kaldronon, kaj . I ulte dekstren ai Ia koridoro, kaj premfermante Ia
diris plue:
ulon, li balbutis:
- Sed mi ne kornprenas, kialTi tiel ofte vizitas 1;1 - J .. j .. jen Ia no ... no ... no ...
"Regan".
- Jes, estas "Ia novulo". v . .
La "Rega" estis Ia fama Rega Biblioteko, unu el Ia lu supreniris Ia âtuparon kaj Ia manier~, lau kiu li
plej grandaj' kaj belaj en Ia mondo. Sinjorino BlI is tion indikis ai Ia aiiskultanta pensionestro, ke
tamen neniam gin vizitis, kaj ne povis form.i aI. si gusLall ngaj piedoj supreniris, êar kvankam Ia âtuparo konsistis
opinion pri tiu konstruajo. Si ekaiidis iam, ke tie siu tridek âtupoj, Ia novevenanto atingis Ia supron en
trovas nur lib roj , manuskriptoj kaj moneroj el antikvaj s sekundoj. Liaj piedoj sekve tuâis nur êiun. k~ina~
ternpoj, kaj tiajn objektojn si tute ne âatis, Bus, kiu tupon. Post tiuj ses sekundoj Ia samaj longa) piedoj
bone sciis, kio estas Ia "Rega", haltigis sian frotadon, altis momenteton kaj refoje supreniris, tiel ke i1i post
preme fermis Ia ununuran okulon, faris malbelan grim·acolI iaj ses sekundoj atingis Ia duan etagon. Por.do super
kaj balbutis:
a kuirejo jetferrnigis, kaj êio farigis kvieta kaj senbrua
Kom ... kom . pren ... en .. en .. eble li le .. 1(· iel antaiie,
le ...
êu vi a-a-alport ... :
Jes, mi komprenas, li legas tie , sed mi pli amm - Jes, mi alportos aI li kafon -. Kaj verâiate kafon
legi novajn librojn
D tason, kie jam Ia lakto kaj Ia sukero trovigis, sin-
Bus volonte dezirus klarigi, ke en Ia "Rega" sin orino Bus eliris kun gi Ia kuirejon kaj supreniris Ia
trovas êiuj libroj, antikvaj kaj lW>dernaj.; sed, êar LIII idek âtupojn ai Ia duaetaga êambro, sur kies pordon
klarigado kostus ai li tro multe a peno kaj tro multe i frapis. Ne atendante gis kiam Ia loganto permesis
da kraêeroj, kaj êar Ia temo ne indas tion, li ne respondis, I si eniri, si malfermis Ia pordon kaj eniris lukse
sed altigis Ia âultrojn kvazaü por diri, ke lia edzino
eblitan êambron.
368 369
Sur kanapo kuâe ripozis longa, tre longa viro j li Kion oni ludos?
estis sinjore vestita, sed êio montris, ke li ne apartenas
"La du orfojn." A

aI Ia aristokrataro. Afabla rideto ekludis sur lia nebeln, Mi ne amas "La du orfojn, ($ tio ja estas fiteatrajo.
sed agrabla vizago, kiam sinjorino Bus metis antaii lin amas nur klasikajn teatrajojn kiel ekzemple: Vilhelmo
sur tableton Ia kafon, kaj li diris:
11, H!lmleto kaj tiel plu, . ., ~
Mi dankas.
- eu vi vidis Vilhelmon TeIl kaj IIamleton, smjoro :
- êu vi lacigis, sinjoro?
_ Mi eê kunludis en tiuj dramoj kiel aktoro.
- Ne.
Sinjorino Bus kunfrapis Ia manojn, ekkriante:
La longa sinjoro eksidis malrapide, prenis Ia tason
Vi estas aktoro l?
kaj trinketadis Ia kafon.
Mi estis aktoro.
- êu gi estas bona, sinjoro? - demandis sinjorino Ho mi ne sciis tian.
Bus, dum si rigardis Ia fumantan tason.
J es,, mi estis a k toro, se dh o ve I.... ~n~omu~
KomprenebJe .. , Kafo êiam kaj êie estas bona.
talento.
êiam kaj êie!? - Sinjorino Bus krucis Ia brakojn La sinjorino rigardis al Ia iama aktoro knn ne-
sur Ia brusto kaj kun miro rigardis Ia pensionulon.
primebla surprizo j si ne povis kompreni, ke .aktoro
Kompreneble, sinjorino.
vas havi tro multe da talento, kaj âiaj okuloj klare
Estas tamen diferenco, mi opinias, inter bona
kaj malbona. etis klarigon. A"

La eksaktoro maIplenigis Ia tas~n, gm reme~ls. ""
Tio dependas de cirkonstancoj.
tableton, kaj etendigante kviete sur Ia kanapo, vh .dms:
Malbona tamen neniam samtempe povas esti bona.
- Miaj talentoj estas tiaj, k~ Ia A~iídt\Dta~~.ap~au?ls nu.r
Tio dependas de cirkonstancoj, kiel mi jus diris. in kàj Ia aliaj aktoroj pro tio eram fangls tiel jaluzaj,
Ju pli mi soifas, des pli bongusta estas aI mi Ia kafo. e ili rifuzis ludi plue, se mi restus pli longe sur Ia
Se mi trinkis du tasojn da bona kafo, tiam Ia tria jam
enejo. Tial mi eksigis kaj farigis maristo.
ne plaêos al mi, sekve: tiu sarna kafo, kies unua taso
- Sipestro r
estis aI mi bongusta, jam ne estos tia; post kiam mi
Ne simpla maristo.
trinkis du tasojn. Sekvas eI tio, ke Ia kvalito de Ia Si~pla maristo!? - Refoje si kunfr~pis Ia manojo.
kafo devas dependi de cirkonstancoj.
Jes, kaj poste promenanta reklam.llo. .
- t;:lu, sinjoro, ne ofendigu, sed tio estas stranga opinio. Sinjorino Bus jam ne kred~s al siaj oreloj kaj si
- Gi ne estas strang<r,se' oni gin konsideras el filozofia
vidpunkto, emandis:
- Vi certe ne promenadis tra Ia stratoj kun re-
Sinjorino Bus, kiu neniam ekaiidis pri filozofíaj vid-
lamilo sur Ia âultro r
punktoj, ridetis, kaj êar si ne amis disputi pri al si
nekonataj ternoj, si sangis Ia interparoladon demandante: Jes. . . . 1 .,
Sed tio ja estas malinda laboro por SlD]OrOk.le ~1.
- êu mia edzo refoje rezervos por vi sidlokon por Kial? ... Nenia laboro estas malinda por kIU ajn.
Ia morgaiía teatrajo r 24
371
370
De Ia subuloj.
êiuj bomoj estas ja egalvaloraj, kaj êiuj metio] I
Trafe respondite, sed aI Ia subuloj a~artenas
oricoj estas same âatindaj, êar Ia homoj bezonas 111
tiu botpurigisto; sekve Ia rego dev~s esti ?anka
Ia aliajn reciproke. Ekzemple: nia regino ne pc I
ur, êar tiu purigisto honvolas labori .por l~, sed
eliri, se êuisto ne farus antaiie âuojn por si, k;1I
, êar li partoprenas ai Ia pag~d? ?or tlU.pungado.
buêistoj rifuzus buêi bovojn kaj bovinojn, tiam Ia I (' I
Mi neniam antaiie pensis pn tiaj aferoj.
jam ne povus mangi bifstekon. Mi elektos alian ekz, "'1 Kompreneble, êar vi ne estas filozofo. .
lon: Kio estus general o sen soldatoj? Kio estus SiPI
injorino Bus ne parolis plu; Ia. ar?~ment~j de Ia
sen maristoj? Kio estus rego aii regino sen subuloj
afable ridetanta êiametiisto estis tiaj, ke SI prefere
Absolute nenio. Pli multe valorus soldato sen gelH'l,cI
lu disputadis kun li. Malrapide si eliris, de.manda~te~
maristo sen âipestro kaj subulo sen rego.
a sinjoro deziras duan tason aü ion alian, kaj h
Mi tamen preferus esti rego.
Kial? ondis:
_ Mi dankas, sinjorino. .
Estas pli agrable esti rego 01 subulo.
ost kiam si estis ferminta post SI Ia pordon, Ia
Tio dependas de cirkonstancoj.
f kviete fermis Ia okulojn kaj restis kuâanta sur
Ankaü tio?
~n~po du horojn. Je Ia dua horo li rektigis, ek~idis,
Jes: Karlo Ia unua estis senkapigata. Ludmll
paperujeton el l~. poso d.e. sia fra~o, elprenis Ia
Ia deksesa estis senkapigata. Maria Stuart estis sel""'1
von kaj dismetis gm sur siaj genuoj.
igata same kiel Maria Anloinette, Eglo, Ia rego <1(' I
Tiam li kalkulis: .
Moabitoj estis mortigata, Absalon estis pendigata !)( I I _ Dek - dudek, - tridek, - kvardek, - kvindek,
baroj, Nada! estisomortigata Ade Baza, Ela estis mortigoil,
Atalia estis mortigata, J oahim, J ehonías kaj Seder : 1 ses d e k' ... , tio estas sesdek -. .' Li kolektis Ia ses
paperetojn, metis ilin aparte kaj kalkulis plue :
farigis sklavoj ; pereis Kresuso, Dariuso, Cezaro, NII
_ Cent, - ducent; tio. estas kune ducent ~esde~
kaj multaj aliaj tiel nomataj eminentuloj,
enoj .. , Estas nun Ia deka de Ia monato;. mi pagl~
- Spite tion mi prefere estus eminentulo 01 sim] I
iie por unu monato , mi do povas resti ~nkora~
metiisto.
monatojn en Bago Nu, mi ja vidos, kion fari
-Mijaklarigis al vi, ke êiuj homoj estas egale emincut.,
te' êio arangigos per si mem.
- Vi trograndigas, sinjoro.
Ri'detante li enpoâigis Ia paperujeton kun Ia bank-
- Tute ne; êiuj fakte estas egalaj. La rego 11
eroj, ekstaris, promenadis tien .kai ~ee~ en .Ia êa~bro,
volas eliri kun malpuraj botoj , sekvas el tio, ke li deI 1
rdis Ia pentrajojn sur Ia muroj, fajfetis gaj~n a~le~?n,
esti danka, ke purigisto de botoj ekzistas, kiu bonv. I,
ai Ia librobretaro, prenis libron, refoje ~ldlg1S~
purigi liajn botojn.
dis ilustrajojn kaj legis kelkajn p:~ojn. Tiam 11
- La rego tamen pagas por tiu laboro!
'e ekstaris relokigis Ia libron sur glan lokon, sur~
- Vi pravas, li pagigas por tio, sed kiel li ekhav t ís êapelon kaj eliris Ia êambron, êiam ridetante kaj
tiun monon, per kiu li pagigas, se okaze li ne estus lI<01 24>t
372
373
fajfetante. Per dudek longaj paâo] r malsuprentn»
du âtuparojn, kaj trairint Ia vestiblon, li malíernns etis tiel amike, ke ili restis starant~J.. lli tamen
pordon kondukantan sur Ia stra tiJrnis kaj levis Ia kapojn, kiuj atingia nur gis Ia
Li estis ekstere kaj ekpromenís, Malrapide, sed JI da Ia fremdulo.
longegaj paêoj li laiiiris Ia Daguerre8traton. êi tiu . 1.1 êu vi amas librojn, miaj bubetoj? A

Jes sinjoro. -, respondis Ia pli aga.
mallonga, tiel ke li baldaii atingia gian finon; 11.111
êu vi povas legi tian bildolibron? .
turnante sin dekstren, li laiiiris Ia Regentesselaan gis 1
placo, en kies mezo staras la monumento konstruita 1"'1 J es, mi povas: , mi sidas en .Ia kvara
. id ?
lerneja klaso.
- Vere? . . kaj via frateto, kie 11 SI . as.
memoro de Ia regino Emma, vidvino de Ia rego \ 11
Li ne estas mia frateto , li estas mia kamaradeto.
heI mo Ia tria. Tiu monumento, êirkaiiita de florbcd.u
êu li povas legi?
kaj fera kadreto, estas speco de obelisko, antai:í 1111
staras virino alte tenanta pacobranêon. Li jam vidi Iornete: li sidas en Ia dua.
êu vi havas multajn bildolibrojn?
multfoje tiun monumenton kaj ne gin atentante, tU11I1
sin maldekstren kaj eniris Ia Vejmarstraton. Post ccut« - Ni havas nenian.
da longaj paâoj li ekhaltis antai:í butiko de librovendist.. - êu vi volus havi tiun? ..
La knabetoj, pensante, ke Ia ridetanta ~lOJoro mokas
Post Ia granda vitro de Ia elmetejo kuâis multaj libro],
rigardis unu Ia alian, sed ne respo.ndls.
kiujn avide rigardis du êifone vestitaj knabetoj. La Idl
granda, okjara blondulo fingre montris al sia kunulo mnl '- Nu? ., êu mi aêetu gin por VI? ., .
fermitan bildolibron. Refoje Ia knabetoj silentis, sed Ia longa smjoro ~rlS
u paâegon flanken, malfermis Ia pordon de Ia butiko,
- Rigardu Klaas, tio estas Ia Botvestita Kato, k.1I
jen Ia Blua Barbo. .. Bela, êu ne? ante:
- Jes, kaj kio estas tio: - Eniru kun mio ti .
lli eniris .
refoje rigardante ., recipro ke per
SlO laJ
Kaleso de Ia rego.
- Kaleso? uloj kiajn direktus sur nekonatulon plenkreska alm?zulo,
J es, veturilo, gi estas de Ia rego. tin' nekonatulo neatendite dirus al li: "J en ~:~evu!
- Kion do taras tiu kato en botoj? i donacas aI vi bankpapereton de tn!1 gul?enoJ. .
Estis klare, ke Ia knabetoj ankorau .neOlam ekhavis
- êivinescias? •. Gikrias:nHelpon! helpon!
ldolibron, kaj ke ili rigardis ~~n ~i.el nea~lreblan trezoron,
Ia markizo de Karabaso estas dronanta! " Sed tio 111
estas markizo, sed nur filo de muelisto. u estas destinata nur por ncaj infanoj. A. •

Post Ia butika tablo staris frai:ílino. SI kun miro
La pli malgranda knabo rigardis atente, sed Ii m
klare komprenis, kion diris lia kamarado. Subite en LI ardis al Ia strangaj klientoj.
- Frai:ílino, bonvolu montri al ni ke1kajn belajn
vitro kvazaií en spegulo super Ia bela libro ekaperis L,
figuro de longa viro. rojn.
Kiajn, sinjoro?
La knaboj estis forkurontaj, sed Ia viro, staranta post
- Bildolibrojn por êi tiuj bubetoj.
375
374
Eksidante sur unu, li rekte etendis Ia long-
La fraiilino dismetis sur Ia montrotablo
diferencaj ekzernpleroj, sed Ia rakontoj
dekon
de Perault ,
rurojn antaii sin, enpoêigis I: m~n?jn kaj ~~ic~e
dis êirkaiie por gui Ia belan êirkaüajon, en CI tiu
estis inter ili. ento sin banantan en Ia radioj de Ia s~no. .
- Ankaii tiun, íraiilino • Je kelka distanco ludis kvar knaboj~ .Gajc .babllan~e
moutris Ia botvestitan katon eu Ia elmetejo. Si \lI I el ili per argilaj globetoj ludis kaj laiivice jetis kelkajn
kaj metis gin ai Ia aliaj sur Ia tablon, kaj Ia kliento dI! gIob~tojn en kaveton. Tiu globet-Iud~do estas speco
- Nu, buboj, elektu I hazardludo, kiu tamen estas sen dangero por Ia lud~
La pli aga hezite tuâis Ia katon en botoj, cd I j êar Ia lu diloj kostas tiom mal multe, ke Ia ludantoj
retiris Ia fingrojn kvazaü timante preni sian trezorou as, preskau nenion. P! e tiIOn, Ia k n aboj plenatente
Soit
Tiun? - demandis Ia sinjoro. dediêis ai Ia ludado, kaj post êiu jetado en Ia ~a~-
- J es, .. , se plaêas ai vi. n klare iliaj vizag oj montris, kiu gajnis aii malga]nl~.
- Nu. prenu, gi estas via -, kaj alIa alia knalu RíGetante Ia longa sinjoro rigardis al Ia kna~o].
li diris: dube Ia ludado rememorigis aI li lian propr~n J~~-
- Kaj vi? . " Vi ja ankaii amas librojn, êu ne \ I'I n , kiu estas êe preskaü êiuj homoj Ia pie] feltca
La p}i juna trafe maltrafe montris "Fabelojn de Ezop« po de Ia vivo. . .
- Ci tinn? La tria knabo havis zumturbon, kiun Ii ku.n lert~~o
La knabeto kapjesis, uzis. Zumante Ia turbo priskribis Ia plej gracla]n
r- Ezopo !? . . . Sed mi timas, ke tiu libro lojn sur Ia sablo, kaj de tempo aI temp? ~a ~~abo~
taiigas por vi; prefere elektu tiujn rakontojn de Crirnm nte sian ânuron êirkaii Ia ludilon, supren]etls gm kaj
kaj malfermante dikan lukse ilustritan libron, Ia 1011 rapida movado de Ia mano rekapt.is ~~n su~ •.Ia
sinjoro vidigis kelkajn ilustrajojn, elverkitajn de Gusll platon, kie ankoraii kelkajn sekundojn gl t~rD1gls.
Doré; inter ili sin trovis "La lupo kaj Ia sep kaprid« La kvara knabo, kun âirita pantalono, por 11 mul.te
- Jes, tiun, diris Ia bubeto. grandaj âuoj, kiujn li sendube iel donace ~avls,
- Bouege, nu prenu kaj foriru kun via bibliotcl gis sin kontraii arbo, rigardadis momenton sllente ;
La knabetoj eliris Ia butikon feliêaj, kaj post I I I ite li diris:
Ia aêetinto pagis, li same eliris, direktante siajn pa , _ Karlo, permesu do, ke mi foje jetstarigu vian
plue ai Ia bela Koningsplein. Tiu plein (= pl'lI (I
ornamita de multaj florbedoj, altaj arboj kaj dudeko I _on. J etstarigi
A
mian t ur bon
• r
on .... Aêetu mem tur b on. '
benkoj por Ia promenantoj, estas êiam multvizitata, 1'1 _ .Mi ja ne bavas monon.
cipe de infanvartistoj kun infanoj, de maljunaj penslIlIlI _ Iru al via patrino pro mono.
itaj oficistoj, kiuj abundas eu Bago, kaj cetere. ( _ Si ja estas malsana kaj ne. bavas mon~n.
trovas tie beIan kvietan lokon 'por ripozi, kaj saill Karlo estis respondonta ion altan, sed voco venanta
kvazaii Ia pensionuIo de Bus ankaü kelkfoje sidis I1 Ia apude staranta benko, diris:
êar li tuj sin direktis ai angulo de Ia placo, kie slu
376
377
:- Jen, prenu por aêeti novan turbou.
Ciuj kvar knaboj turnis Ia kapon por vidi, kiu pai C/h iaj montra kaj granda fingroj malaperis en Ia veâta
Guldeno trembriIadis en Ia suna aero, kaj Ia kn;""" o kaj reaperis el gi kun riksdaldero *. Prezentante
kies patrino estis mal sana, divenante, ke Ia mouer.. al Ia surprizita knabo, li diris plue:.
estís destinita por li, kaptis gin ambai:ímane; tiam dalll,. - Per tiu mono vi povos aêeti ovojn por via mal-
li ektuâis sian ôapon, ekridetis, montrante du vicojn d,1 a patrino.
ebure blankaj dentoj, kaj pafis sin for. La aliaj knalu.] - Mi dankas, sinjoro.
l~n postrigardis, ili estis jaluzaj pro Ia beIega turbo, kIIlll Por Ia tria fojo Ia knabo tuâis sian êapon kaj ra-
Ii povus aêeti por tiorn da mono. is for. . ., . k v r
Ordinare infanoj estas senkompataj kaj egoistaj I" C/ La jaluzeco de Ia tri aliaj knaboj fa~lgls an o~au p ~
manko de sperto. I1i ja estas tro junaj por sin okuf11 anda, sed tion ne rimarkis Ia bonf~nn~o. Kviete .I~
pri êagrenoj de aliuloj kaj ne povas imagi, ke ekzistn taris kaj pe! Iongaj paêoj ekpromenis, l~tenc~nte eh~l
altruismo. Ia placo. Ce gia fino li tamen ek~altJs. !le .stans
La longa Sln]oro, kiu estis altruisto en Ia plej al!n asa da homoj, inter kiuj estis kelkaj kn~bo] .ka] kn~-
grado, ne pensante pri Ia jaluzo, kiun li naskís êe tiu] noj, kaj êiuj kun atento rigar~is .ter~n,. kie "" ~rovl~
tri knaboj, nek pri Ia feliêo de Ia kvara, denove 'li objekto de êies atento. Lauta] ridoj sonis, inter
posigis Ia manon kaj dai:írigadis rigardi rekten dekstn-u