Você está na página 1de 148

'.

MARTN FI ERRO
A,: iL~1<3 32 . l JS
.:141\\ e--=l~
5 1 5
Original a titolo:

Martn Fierro .MARTN FIERRO


EI Ia argentinkampara hispana .ngvo tradukita de
ERNESTO SONNENFELD
ARGENTINA EPOSO

DE

Ilustrajoj de ENRIQUE RAPELA


JOS HERNNDEZ
Kovrilo de JAN SCHAAP JR.
TRADUKITA DE

ERNESTO SONNENFELD

.).0'4
()<\,. <\ rrv
~ f6S .
\:'\ \-(L~ SERIO ORIENTO-OKCIDENTO N-RO 5
~b SUB AUSPICIOj DE U.E.A.
} EN KONSULTAj RILATOj KUN U.N.E.S.C.O.

STAFETO
BELLITERATURA SERIO
26

J. RGULO ELDONISTO LA LAGUNA

IMrREl'iTA GVTEl'iBERG,LA LAGUNA, TEl'iERIFE- DEPSITO LEGAl, TF 1011965


MCMLXV
ENKONDUKO
de
UNIV. PROF. D-RO IVO LAPENNA
EN SIA KUNLABORO KUN U.N.E.S.C.O. EKDE LA jARO
1954, Universala Esperanio-Asocio dare subtenis tiujn par-
tojn de Ia Programo de Ia monda organizajo por Ia edukado,
scienco kaj kulturo, kiuj pleje respondas ai Ia celoj kaj idealoj
de Ia Esperanio-Mooado. Apartan atenton gi dediis alia
t. n. Granda Projekto pri Ia Reciproka Aprezado de Ia Orien-
taj kaj Okcidentaj Kulturaj Va10roj. Tiu i Projekto estis kaj
plue estas popularigata en Ia Esperanto-gazetaro, in pri-
traktis Ia kongresaj sekcioj en Varsovio (1959) kaj Bruselo
(1960), dum Ia rezultoj aiingitaj gis 1965 estos prezentitaj ai
Ia Universala Kongreso en Tokio. En ligo kun Ia projekto
okazis anka pluraj internaciaj arangoj, el kiuj Ia seminario]
en Frostaualleri (1959) kaj Londono (1961) apartenas ai Ia
plej elslaraj.
Kvankam Ia literaturo en Ia Internacia Lingvo estas uni-
versala la sia karaktero, tamen monirigis, ke esius ire utile
komenci Ia eldonadon de aparta serio de literaturaj verkoj
hei speclalan kontribuon al Ia menciita Granda Projekto.
La baza koncepto estas, ke en tia i serio aperu verkoj aparte
gravaj kaj reprezeniaj de Ia nacilingoaj Iiteraiuroj de diversaj
landoj en kcidenio kaj Oriento. Ri/ate Ia problemon de Ia
eldonisio, fine estis irooita solvo, kiu sendube estas Ia plej
bona: solidaj kaj konataj Esperanio-eldonejoj publikigas per.
komunaj fortoj iom post iom Ia tutan serion, sed Hei ke iu
eldonas nur unu aii plurajn librojn la siaj bontrouo], eblecoj
kaj financa respondeco. La libroj estas samformataj kaj
iu verko de Ia serio aperas kuri Ia generala indiko Serio

9
rienio-kcidenio, sub iispicioj de Universala Esperanfo-
Asocio, en Konsultaj Rilatoj kun U.N.E.S.C.O.~ kaj Iaiiuica
numero. Nur Ia. uerkoj, kiuj la Ia propono de iu eldonejo
kaj de Ia estrarano de UEA pri kulturaj aferoj estas aprobitaj
de Ia Estraro por Ia Serio, povas havi tiun i indikon.
ANTAOPAROLO
Tio i estas N-ro 5 de Ia Serio. La jam publikigitaj ve~- de
koj estas Malsata Stono kaj ali~j rakontoj de Rabindranath ERNESTO SONNENFELD
Tagore, Rakontoj de Oogai de Mori Oogai, La Naiizo de Jean
Paul Sartre kaj Kalevala, Ia fama epopeo de Ia finna nacia
poezio. Ekster Ia Se rio aperis Ia luksega e/dono de Ia Dia
Komedio de Dante kun Ia ilustrajoj de Botticelli, unika kom-
pleta kolekto en Ia mondo.
La eldonejoj, kiuj partoprenas en Ia publikigo de verkoj
en tiu i Serio kaj Ia Estraro de Universala Esperanto-Asocio
ire esperas, ke Ia esperantisia publiko vaste apogos Ia novan
entreprenon kaj tiamaniere helpos ai Ia eldonado de kiel eble
plej multaj literaturaj verkoj kun senduba arta ualoro, Tio
signifos ne nur plian gravan koniribuon de Ia Esperanio-
Movado ai Ia reciproka aprezado de Ia kulturaj valoroj de
Oriento kaj Okcidento, sed anka plian riigon de Ia Inter-
nada Lingoo. Oni povas anka esperi, ke Ia verkoj publik-
igitaj en tiu i Serio aperos poste en diversaj naciaj lingvoj,
tradukitaj el Esperanto, Tio siavice ampleksigos Ia rolon de
Ia Internada Lingvo kiel pontolingvo, peranto inter Ia diversaj
kulturoj kaj konstruanto de Ia granda tuthoma, vere interna-
da ku/turo.

PROF. D-RO Ivo LAPENNA


Prezidanto de V.E.A.

70
ESTAS KONATA FAKTO, KE TRADUKO DE POEZIA VERKO
prezentas certajn malfacilajojn, se oni volas imiti Ia ritmon kaj
rimojn de I' originalo. Martn Fierro (elparolu Fjerro) pre-
zentis apartan problemon: Ia originalo estas almena parte
skribita en dialekto de kampuloj. Igis do necese fari decidon,
u imiti aii ne tiun dialekton. Nu, pensante longe pri Ia afero,
mi forjetis Ia ideon krei - imitcele - specialan Esperantan dia-
Iekton. Dialekto en Esperanto ne ekzistas, nek devas ekzisti.
Artefarita imito de kampula dialekto ne sonus agrable, kieI mi
povis konstati laii diversaj provoj de aliaj atoroj. Mia solvo
estis: uzi kiel eble plej simplan lingvajon, Nur certloke mi
diftongigis Ia sonon i je j, ekz.: majzo, bataljono, pjedo, ma-
njero, djablo, ktp. Mi tion faris, ar ajnis aI mi ke kiam Es-
peranto fargos pli vaste paro lata, tia diftongigo en Ia iutaga
parolo tre verajne farigos kornuna afero. - Nature Ia dif-
tongigo anka helpis min en Ia ritmo. La Ia sarna spirito mi
eliziis kelkloke Ia vokalon e en Ia vorto esii: 'stas ktp. Tiu me-
todo ajnas al mi preferinda alIa eksperimento de Grabowski,
kiu uzis as anstata estas. - Kelkfoje, sed tre singarde, mi
uzis - simile aI Ia originalo - misformojn. Tie aii i tie mi
ellasis Ia subjektan pronomon mi aii Ia koncernan objektan
pronomon kaj permesis aI mi similajn peketojn kontra Ia
klasika Esperanto, iam kun Ia penso, ke mi devas paroligi
tre nekleran gaon, kies lingvajo ne devas esti pretendema.
Tamen mi zorgis -Iau mia kapablo - pri bona kompreneblo.
La kampula lingvo en Ia Argentina Respubliko posedas
multajn esprmojn specialajn por nuancigi Ia aferojn de Ia

13
kampa vivo. Ekzemple por evalo ekzistas centoj da espri- IIlgi aron da strofoj. Pri kelkaj observoj lingvaj faritaj de
moj, same por partoj de Ia jungilaro, selarango ktp. Redoni . -ano Knoedt mi ne povis konsenti; li do ne kulpas pri tio,
tiajn nuancojn en Esperanto ajnis ai mi absolute superflue, e . e en Ia verko ekzistas lingvajoj kritikeblaj. Tiel ekz-e mi
sensence. E se Ia argentina leganto de I' originalo (mi diras uzis aperta anstat. apertita (mi kredas ke i-rilate PV era-
Ia argentina, ne Ia hispanlingva leganto) tre guas tiajn detalojn, rus), domago kaj ne Ia neologismon damago en Ia senco de
ili neniel estas esencaj ingrediencoj de I' verko. La valoro de 'malutilo'; same nur mi estas responda pri Ia uzo de kunmetoj
tiu konsistas el Ia historia priskribo de Ia gaiia vivo en Ia d adjektivoj kun substantivoj. - Varmegan dankon havu
epoko de Ia rakonto, el Ia priskribo de Ia pensmaniero, filo- nnka J. RGULO PREZ, Ia eldonisto, pri kies meritoj rilate
zofio de Ia gaoj, kaj el Ia lukto por justeco, kiun Ia poeto nl Ia jena libro troas eldiri pluajn vortojn.
entreprenis kaj en kiu - mi kredas -li havis certan sukceson,
'ar se multaj maljustajoj priskribitaj en Ia poemo malaperis, ERNESTO SONNENFELD
kredeble kontribuis ai tio Martn Fierro,
En Ia traduko mi klopodis uzi nur vortojn troveblajn en
PV, escepte kelkajn argentinajn specialajojn, por kiuj mi donis
klarigojn piednote. Du neologismaj interjekcioj, klak, plop,
facile kornprenigas sen klarigo, nur per Ia kunteksto. La vor-
ton stampi mi uzas anst. PV stampfi (fonetike malbelsona),
ar Ia origina signifo de siampi allasas gian metaforan uzon
por evala huffrapado.
La Ia nuna tendenco de Ia Esperanta poezia verkado mi
evitis adasismojn, sed uzis asonancajn rimojn, kion Ia originalo
cetere ankaii grandskale faras, apud Ia adasismoj ankaii abun-
de tie uzataj,
Kun plezuro mi eldiras i tie mian dankon ai Ia jenaj
amikoj: TIBOR SEKELj, pro liaj iniciato kaj sugestoj; JORGE
HESS, DeI. de UEA en Buenos Aires kaj konata aiitoro de
Esp.-Iernolibro, pro specialaj klopodoj prizorgi taiigan enkon-
dukon alia verko. Li sukcesis havigi Ia valoran kontribuajon
de JULIO MAFUD, profesoro pri literaturo kaj sociologio e
du argentinaj universitatoj, kiu ricevu ankaii mian sinceran
dankon. S-ano Hess prizorgis ankaii Ia ilustrajojn, kiujn apar-
te por i tiu eldono verkis Ia kompetenta argentina desegnisto
de I' kampara vivo ENRIQUE RAPELA. - Specialan dankon
havu nia talenta poeto LEOPOLDO H. KNOEDT, Bahia (Brazilo),
kiu zorg"e tralegis Ia tradukon, faris multajn trafajn sugestojn.
Mi uzis ilin parte kaj parte li atentigis min pri tio, ke konvenas

14 15
PREZENTO
de
JULIO MAFUD
Profesoro pri Literaturo kaj Sociologio'
Universitatoj de I' Sudo kaj de I' Litoralo
Argentina Respubliko

Fterro, 2
La protagonisto: Ia gauo

ONI NE KONAS LIAN ORIGINON. Du TEORIOj SUPERREGAS.


La unua asertas, ke li naskigis el Ia krucigo de Ia rasoj blanka
kaj indgena. La dua, ke li deve nas sole de Ia blanka. Plej
bone lin difinas lia socia rolado. La gao estas Ia loganto de
Ia pampo, de Ia ebenajo senlima. Lian ekziston karakterizas
absoluta movigemo. Li movigas, vivas kaj mortas sur evalo.
Liaj laboroj ligigas anka ai tiu animalo: li peltranslokas gigan-
tajn gregojn bovajn aii evalajn. Lia nutrajo estas simpla: li
digestas viandon, escepte li mangas panon a trinkas lakton.
En certaj okazoj li ai donas vinon aii maizon. Tio dependas,
u li trovigas proksime aii distance de logloko. Persone li
karakterizigas per individuismo. Lia tuta konduto alskernigas
ai lia izoleco de homo sola. Li vivas libere kiella vento aii Ia
aero. Nur en Ia laboro, en Ia lu do a en Ia amikeco li kunigas
kun alia homo. Lia gvidprincipo estas Ia libereco kompleta,
malproksime de I' urbo kaj de I' vilago. Li tiel funde konas Ia
ebenajon, ke li jam organike enkarnigis en gi. Li estas instin-
kteca kaj intuicikapabla. Li konas Ia specojn de patajoj, de
akvolokigoj, de vojoj, vojetoj, animaloj. Li fiaras Ia vent-
orientigon, divenas Ia orbitdirekton de Ia steloj, li palpe antaii-
sentas Ia pluvon. En liaj agoj sin manifestas aferoj ekster ia
logiko: li deifras Ia movon de rajdisto tra nekredeblaj dis-
tancoj, anticipas Ia humoron de I' evalo, Ia radikojn, kiuj
konservas akvon. i ecojn, en kelketaj kaj grandaj trajtoj,
posedas iuj gaioj. Lia armilo preferata estas Ia tranilo.
Li portas gin surdorse super Ia zono. Li ne konas Ia uzon de
revolvero kaj konsideras tiun komplikita maino, La tranilon

. 19
sekaj aii akvozaj. Gia suprajo povas esti plena de pajloher-
li uzas por io, en atako kaj en defendo. Ankaii por sinnutro: bejoj, disrompita de maroj a lagunoj. Dunoj kaj montoj
per gi li tranas Ia viandon. Gi estas plia organo: neniam li povas anka krei krutajojn. En giaj tertavoloj ekzistas de
disigas de gi. Alia instrumento, kiun li kutime havas kun si, bestoj elfositaj aktoj, kiuj disfalas per Ia unua frapo kazita
estas Ia gitaro. Gi akompanas lin en kanto, en kontrapunk- de homo a de evalo. Malvarma vento sudokcidenta, sin
tado * a en plendado. ion i li efektivigas en sia orbito de, movanta foje kun forto uragana, trablovas de tempo ai tempo
soleco. Li vagas iam sola, kvankam escepte li havas familion, Ia pampan regionon kaj ricevas ties nomon: uienio pampero
edzinon, gefilojn. lli iam vivas n Ia rano (kabano) a en 'parnpa vento', mallonge pampero.
Ia domoj. iam li maras sola. Nur unu socian iaktoron li
akceptas: Ia amikecon. La rilato de homo kun alia horho estas
kulto e Ia gao. Alia faktoro ne ligas lin socie.

La verko kaj gia mesago

La verko akuze malkasas, kiel estas malaperanta Ia vivo


La scenejol Ia pampo
gaiia, kiel gi estas ekstermata de I' cioilizitoj - de I' urbanoj
la Ia lingvajo gaeska. Tial i verko estas krio de ribelo
La pampo signifas senliman horizonton, vi de neatingeblan. kaj denunco de maljusteco. Estas konataj Ia politikaj kaj
Gi estas seka maro de patherboj, tero kaj ebenajo. Anta sociaj faktoroj, kiuj kaiizis Ia malaperon de l' gaiio. La
01 oni komencis Ia bredadon de brutoj, alportitaj de Ia hispa- regionaj institucioj, kiuj Iormigis surbaze de I' Emancipigo
noj, ekzistis nur bestoj sovagaj, arbedoj kaj arbustoj. Nur Ia Argentina, estas iuj eropismaj. La principoj de iliaj refor-
dezerto povas konkuri kun Ia pampo en Ia senfina vetkuro de moj ne estas formoveblaj: logatigi Ia pampon kun enmigran-
insidajoj, mirag], trompbildoj. Inter giaj dangeroj Ia plej toj eropaj, disvolvi Ia agrikulturon, interkomuniki Ia landon
grava estas Ia movgrundoj. Temas pri cedemaj terajoj mar- pere de fervojoj. Jen sociala programo komplete kontra-
kotaj aii seksablaj. Giaj fundamentoj estas borataj de for- gaa, Lia ekskluzivigo estas tiel absoluta, ke e ne restas
mikoj, radikoj kaj malgrandaj bestoj. lli kvaza kasigas ai Ia por li loko en Ia kadro de Ia strukturo, kiun oni klopodas
vido. Plej ofte nek de proksime nek eldistance oni vidas ilin. altrudi. Oni deziras simple kaj rekte anstataiiigi Ia homon
Nur Ia gauo malkovras aii antaiisentas ilin. Alia dangero kaj socion indigenajn per Ia homo kaj Ia socio eropaj. Oni
estas Ia mirago a Ia brilaero. La tero, plena de sablo a de uzis diversajn metodojn por Ia forigo de I' gao. Oni kreis
salpetro, trompas a erarigas Ia okulojn de l' pasanto. Gi legon por malpermesi Ia rajdadon en Ia pampo sen speciala
transjonglas akvon en teron, herbejon en polvon. La akvo rajtigo deper Ia atoritato. Estis anka severe punata Ia
iafoje mankadas. La homo seras gin laii Ia odoro de Ia past- mortigado en Ia ebenajo de besto, u sovaga aii ne. Fine, Ia
herboj, a flarante Ia ventojn. La pampa grundo varias: foje atoritatoj establitaj de l' regantaro urba postulis obeemon kaj
gi subigas, alifoje gi ondumas, serpentumas aii restas glata. subordig on. La gao ne trovis alian eblecon: li devis lukti
Giaj konsistigaj tavoloj diversas. lli povas esti salpetrozaj, kontra Ia aiitoritato aii fugi. La kielo de Ia vivo libera ne
allasis alian sintenon. Diras Ia versoj de Ia poemo:
Vidu piednoton n-o 95.
21
20
Cifonita, postsekvata, pampo. La ekzisto de i logantaj disvolvigas en Ia pleja
iam estas li en fugo, profundeco de l' pampo. La gao ne havas lokon en tiu
sen irmejo, sen rifugo, mondo ekkreskanta. Unue li kredas, ke li povas vivi en Ia
koaza gis eiern' damniio, rondo de l' indiano. Sed Ia gentaj kaj sociaj diferencoj estas
esti gaio . .. Dia jugo/- multaj kaj netransponteblaj. La indiano estas, Ia gao ne
ajnas tio jam delikio. estas sovaga. Lia socia tipo trovigas inter Ia civilizo kaj
......... \ ..... Ia barbareco. EI tio naskigas lia dramo kaj lia tragedio:
En distrikto mia, sciu, en neniu el Ia du mondoj li povas vivi. Unu estas tre
ne ekzistas jam kreolo; sovaga, Ia alia tre civilizita. Cetere, neniu el Ia du mondoj
malaperas i popolo - deziras lin havi, nek lin akceptas. Li estas pario pro troo da
fuge, pro milita morto, mondoj.
ar, amiko, nur malordo
regas landon, sen konirolo,

La fugo kaj persekuto estigis en Ia gauco konstantan La stilo kaj Ungvajo


nostalgion pri Ia tempo pasinta, Ia tempo de I' libero kaj de I'
pleno:
Martn Fierro estas preska netradukebla, ribele netra-
dukebla. La kastilia lingvajo muzika kaj polurita ne povis
Gregon hauis e Ia povra,
respondi plenekzakte aI Ia medio kampara kaj kruda de Ia
iu best' de sam-koloro;
gaa vivo. La atoro do seris popolan lingvajon, kian Ia
kaj ne mankis ama koro:
gaoj paroladis; li uzis lokajn terminojn kaj preskaii propran
dum tra kamp' kun hela rido
vortaron. Li preterlasis regulojn sintaksajn, kreante novajn
sin direktis lia vido,
kun odoro kaj gusto de tero virga. Li konstruis frazojn kaj
nur vidigis brui-popolo.
uzis esprimojn, kiujn eble neniu homa idiomo povas ripeti
nek traduki kun Ia forto de l' originalo. Kaj eble ili ankaii ne
La poemo priskribas Ia cignokanton de l' gao, lian des- estas kompreneblaj kun Ia sarna intenso. Ni konsciu pri tio,
tinou fatalan kaj nejustan. La aiitoro atakas Ia atoritatojn ke Ia pampo kaj Ia gao estas elementoj neripeteblaj en aliaj
kaj Ia registaron. Anka ties reprezentantojn, Ia kornandan- regionoj, ili ne kreigis nek estis konataj ekster Ia Argenta
ton, Ia pacjugiston, Ia komisaron, kiuj estas Ia kazantoj de Ia Rivero (Ro de Ia Plata). Aliflanke, preska iuj bildoj kaj
morto fizika kaj socia de I' gao. Ili faris el li kontralegulon, komparoj en Ia poemo estis tiritaj ella mondo gaa kaj ella
persekutante kaj eliminante lin poste. llia atoritato karakter- vasteco pampa kaj ties fano. Martn Fierro estas konsider-
izigas per korupteco kaj agresemo. Tuj kiam iu estas arestita, ata sendiskute Ia kulmina verko de Ia literatura argoentrivera
oni uzurpas ties havajon kaj lia kabano estas detruita. La kaj e, la kelkaj atoroj, de Ia literaturo latinamerika. La
kaptitaj gaoj konsistigas Ia kontingenton aii elrekrutadon, autora havis fidon kaj esperon je sia verko. Li diras en unu
luktontaj kontra Ia indianoj ribelaj, Ia alia logantaro 'de Ia ella strofoj:

22 23
ar mizeroj priskribitaj
e Ia [raio] estas samaj,
gardos ili en memoro
i rakonton kaj en koro
mi pluuiuos en Ia amaj
pensoj noblaj samlandanaj.
\

Lia fido neniam estis iluzio. La Iibro diskonigis tuj Iulm-


rapide tra Ia pampo kaj ties IogIokoj. En sep jaroj Ia nombro
UNUA PARTO
de eldonoj atingis jam 11 kaj de ekzempleroj 40.000. Oni
vendadis ilin kvaza artiklon de efa vivbezono. Oni aetis
trinkajojn, panon kaj <unu Martn Fierro>, Kiuj sciis legi,
....., 1\
komentis kaj recitis gin aI Ia analfabetoj. Ekzistis kantantoj,
kiuj parkeris Ia poemon. La tono de protesto kaj voko de LA GAUCO
justeco por Ia subpremitoj donis aI gi nivelon profunde huma-
nan. Martn Fierro certmaniere iniciatas Ia tutan Iiteraturon
de socia protesto iflanke de Ameriko. Temas pri Ia plendo MARTN FIERRO
grava, balbutanta kaj ribela de I' subpremito kaj de I' eksplu-
atato, petanta justecon, ne nur cele aI sociaj atingoj, sed anka
por Ia viva do mem. La vivado por Ia gao en Ia epoko,
kiam Ia poemo aperis, estis Ia privilegio de fioj kaj de Ia
homoj, kiuj ordonis. Nuntempe io sangigis. La gaiio ne
ekzistas plu. Li pluvivas nur kieI mito kaj Iegendo. La Iando
estas alia, Ia homo diferenca, Ia pampo transforrniginta.

JULIO MAFUD

24
MARTN FIERRO 1

1
1 i tie do mi ekkantas
Iai ritma sono gitara,
ar kiun neordinara
sufer' afliktas, simile
al bird' soIeca, lattrile
konsoIas Iin kanto kIara.

2 HeIpu, sanktaj, vi ieIaj,


pensojn formi en i horo!
Refreigu Ia memoro,
kIaru al mi Ia kompreno:
pri okazo kaj pri peno
kantos mi kun prema koro.

3 Venu, sanktaj, vi mirakIaj,


venu ies helpo via!
ar gIuigis lango mia,
vidon grizvualo tegas,
forton mi de Di' petegas
por tre peza tasko tia.

4 Konis mi kantantojn muItajn,


kies famoj bonmeritaj,

1 La nomo Martn Fierro e Ia komenco de Ia apitro indikas, ke li


111 m kantas.

27
II
tamen, depost akiritaj,
velkis. Ja e gloraj bardoj
lacas foje antaii I' startoj
mem de Ia turniroj ritaj.

5 Sed kie aliaj pais,


mi tie an~ai eestos,
neniam Marten' postrestos,
e se minacus fantomo;
kaj kiel iu ajn homo
mi kantos, voe orkestros.

6 Kantante mi iam mortos,


plukantos gis fund' de I' tombo,
kaj mi min jetos kantonto
ai Patra tron' en I' Eterno;
patrin' min metis eI ventro
kantantan jam ai i mondo.

7 Ho lang' mia ne ekhaltu!


Nek manku mia parolo!
Kantad' estas mia rolo,
Ia ter' e en pecojn krevu,
ankora kun kant' ricevu
min Dio: jen mia volo.

8 Eksidas mi plataloke
por kanti pri argumentoj;
ekrnugas kvaza son-ventoj,
ektremas nun iuj herboj,
kaj mi kartludas per verboj,
dum seras esprimon sentoj.

9 Doktor' pri kant' mi ne estas,


L:i tie do rni ekkantas
sed ekkantitaj I' unuaj,
la ritrna sono gitara
ne haltas jam versoj pluaj,
I
I
28
kaj dum proksimigas fino
de mia viv', el animo
fontanas Ia rimoj, fluaj.

10 Kun Ia gitar' en Ia mano


e mu' ne kuragas geni,
nek iu proksimen veni,
kaj kiam brust' eksonoras,
primkordon mi igas gemi 2
kaj basa Ia kordo pIoras.

11 En propra Iuktej' mi bravas,


sovagas en-fremd-areno.
Ja certas: mi kantas bone,
kaj kiu tre fanfarone
kantvetus, aI i tere no
mezuri sin do elvenu!

12 Luktadon mi ne forlasas,
e ne batalon tordkolan;
mi mole traktas Ia molan,
Ia tonokorau per fero,
neniam mi en dangero
reiras e paon soIan.

13 En riskaj okazoj, Kristo!


Ia kor' farigas giganta,
arenon formas ter' granda.
Pri tio troas admiro:
se vi rigardas vin viro,
vi estas ie firmplanda.

14 Komprenu min kiel gaiion,


parolon laii vort-formulo:

~ Unu el Ia kordoj da Ia gitaro nomigas primkordo.

31
Ia glob' por mi 'stas malgranda kun am', labor' kaj vito,
kaj povus esti giganta. kaj kvankam li timas Dion,
Ne mordas min e vipuro, lin no mas oni bandito.
nek vundas min suna brulo.

15 Naskigis mi kiel fio 2


naskigas en maro onda;
20 Pri penoj vi ne parolu,
neniu estas stelonta
ja vivas mi pen-sufere;
ai mi kion donis Di',
neniu rolu supere:
e morto Ia samon mi
e kun pied' jam en ingo
kunprenos el tero ronda.
vi povas perdi post svingo
16 Mia glor': Ia viv' libera evalon kaj resti tere.
kvaza birdo-viv' gi estas,
21 Akiras da spertoj kvanton,
sed mi en ielo nestas,
por doni kaj pruntelui,
troas ja sur ter' sufero,
li, kiu iam kun pioro
kaj se levas min aero,
kunvivas kaj ve-doloro:
min ne sekvu; vi postrestas.
nenio povas instrui
pli bone 01 vunda koro.
17 Por mi en am' ne ekzistas
problemoj disput-kverelaj - 22 Blinda naskigas Ia homo,
tut-kiel i birdoj belaj, I' esper' lin antaiien puas,
kiuj branbrane saltetas, kaj, ekrnarinte, jam tuas
mi liton en herbon metas lin malfeli' kaj malsato.
kaj kovras min tukoj stelaj. Diablo! Bato post bato
lernigas, gis oni kuasl
18 Kaj sciu, kiuj nun aiidos
pri penoj Ia rakontadon: 23 Konis mi i tiun landon
nur donas mi mortobaton kie logis kamparano
pro absoluta bezon'. en Ia propra et-kabano
Mi dankas pro i malbon' kun edzino kaj kun filoj.
fitraktojn nur kaj Ia faton. EI okul' radiis briloj
kaj Ia viv' ne ajnis vano.
19 Askultu pri persekuto
de gaio Ia historion, 24 Kiam ankora Venuso
li zorgis Ia familion sur ielo brilradiis

32 33

Pltrro, 3
kaj Ia tagon anoncante 29 Kaj Ia gaiio lerte tie
frumatene koko kriis, furiozan evalidon
gaio kuris jam i-Iande majstre puis sub Ia bridon,
kuirejon gojokante. tuj li svingas sin en sidon.
Montras ja plen-ruzon homo, .
25 Eksidante e Ia fajro ar gi estas Dio-dono.
suis li gis lurnapero
mate-teon sen sukero; 30 Gibigante best' saltadas,
dume Ia virin' en songo, frapas, stampas, amon jetas,
varmkovrita per Ia pono 3 dum rajdisto spronojn metas
dormis en kuej' sur tero. en Ia flankojn de I' evalo:
jam galopas I' animal o,
26 Kaj apenai horizonte per tutkorpo gi dancetas.
ekmontrigis rug-koloro
kaj ektrilis birdsonoro, 31 Kiaj tempoj, kia gojo!
Ia kokinoj sin ekmovis; En Ia selo kamparano
jam neniu resti povis, kun Ia spron' sur Ia kalkano -
iu kuris aI Iaboro. kiom ajn Ia best' protestas,
sur Ia dorso firme restas
27 Unu spronojn piedligas, kun Ia bridoj en Ia mano.
tiu seras selkusenon,
tiu i Ia Iazrimenon.
32 Kaj dum unuj tiel dresis,
sin en kamp' aliaj movis,
lu iras for latkante,
kie tuta greg' sin trovis:
sian vipon preparante..
kunkolektis Ia brutarojn
dum vi adas evalhenon.
kaj plenumis gaje farojn
gis Ia Iumon nokt' forovis,
28 La dresadon praktikanto
mastrumadas en bestkorto, 33 Kaj vespere sin vizitis,
bonzorgante pri Ia ordo, en Ia kuirej' kunestis,
kie brut' sovaga bruis, e Ia fajr' amike festis,
palisaron hufe skuis rakontadis aI si ili
kun malic' kaj tuta forto. kaj ne esis plubabili -
gis post noktornango restis.

S Pono estas longa tuko kun truo en sia mezo portraovi Ia kapon. Tiel kun stomako plena
34
Tiamaniere gi servas a kieI manteIo a kiel kovrilo.
estis ja agrabla ago

34 35
doni sin al ama brako 39 Vivis ja Ia mam-johana 4

kaj ekdormi bonintenee iam sub veturo-aro


por, en taskoj rekomenee, kaj ja estis vira faro,
sekvi plu en posta tago. ke botelon rimarkante,
oni suu likvorfrande,
35 Mi memoras pri Ia gaio: kiel beb' e mamoparo.
lia rajdo, kia plao!
Sur eval' kun gaja sento, 40 Kiom ni petole ludis
al labor' kun plenkontento. en kunvenoj tiuspeeaj,
Tre lin sangis nun-momento, iuj ni ja estis pretaj
iras li kun ve-vizago, helpi al Ia servistaro
je okazoj kampfesteeaj,
36 Gregon havis e Ia povra, multa estis ja Ia faro.
iu best' de sam-koloro;
kaj ne mankis ama koro, 41 Estis tagoj plenokupaj,
Dum tra kamp' kun hela rido Ia virinoj kruee-kroze
sin direktis lia vido, mangprepari ekrapidis,
nur vidigis brut-popolo. iajn gastojn festinvitis.
. Tiel do tre grandioze
37 La sezono fermarkada gajis Ia gaar' ripoze.
kiel korojn gi varmigis!
Brutojn oni piedligis, 42 Venis Ia viand' kun hato,
nure teren tirinstigis. ka' maiza, bona vino
Kiaj tempoj, kia bel' kun rigusta bovraguo,
etendigis sub iel'! poste kukoj estis guo.
Sed deziras Ia destino
38 Tio ne estis laboro, ke al io venu fino.
kvaza ni ludseenon donis.
Post sukeesa tir', en kio 43 Gaio logis sialande,
montris sin Ia gaia seio, vivo estis nur plezuro,
veni mastro tuj ordonis: sed nuntempe: ve, teruro!
gluton brandan li proponis. La aferoj: en deklivo,

4 mam-johana - misformo de dam-johana (hispane: damajuana, fran-


ce: dame-jeanne, angle: demijohn): granda botelo, tre dika, kun mallarga
kolo kaj protektata de ligna plektajo.

36 37
estas gi mizera vivo: 48 - Tie fontis miaj veoj,
persekuto kaj forkuro. kaj de muItaj bravaj fiIoj.
Voos postaj kant-sopiroj,
44 Se vi hejme nur ekpaas, kiom mi jam suferadis.
Ia ordestro sin informas, 5 Se Ia sort' jam tiel batis,
ase kontra vi jam tormas, vin ne savos e sankt-viroj.
e se Ia edzin\ abortas.
Havas tamen hor' mezuron,
kaj vi tranos iun nuron. 3

45 Konsideru vin tuj morta 49 Vivis mi en hejma kamp' kun


se vin kaptas Ia ordestro, brutoj, filoj kaj edzino,
tuj sur vin bastonoj falas sed farigis mi viktimo,
kaj ekludas fraporkestro. orsendigis aI front-limo.
Sed vin malicul' deklaras Reveninte en vilagon,
oni, se vi ekbatalas. kion trovis mi? Rubajonl

46 Kaj Ia dors' sveligas vunde, 50 Hejme vivis mi trankvile


ekrompigas via kapo kiel bird' aI nest' dedia,
pro rezulto de Ia frapo. miaj knaboj tutkontente
Ili post traktado tia kreskis kun zorg' amoria.
ligas unun e alia Mi priploras, malfelia,
fikse aI Ia puriotrabo. perdon ian nun lamente.

47 Tie Ia mizer' naskjgas, 51 Kiam en drinkejo estas


tie via perikono: 6 centoj, lukse mi min sentas,
tuta gamo de malbono; ar mi iam pleje fortas
kaj u vole, malvolonte, kiam drinko min agordas.
iros vi aIlim' efronte 7 Cerbo tiam strofojn sendas,
ali ai iu bataljono. kiuj fonte eltorent~s.

52 Ni kantantaj estis foje,


5 alcalde (ordestro ai lokestro) estas ofico ne plu ekzistanta en Ia en dancfesto nin amuzis;
Argentina Respubliko. Gi estis ofico de policestro kaj de distriktestro.
6 perikono: danco en Ia argentina kamparo, Partoprenas en gi mini-
mume 4 paroj. Simbole gi signifas anka malfacilaJojn. kie etendigis tiam Ia civilizo kristana. Post tiu frontlimo vivis sovagaj
7 La frontlimo a simpie limo, kiel oni kutimis diri, estis regiono gis indian-triboj. La frontlimo estis gardata de aro da fortikaJoj.

38 39
i okazon bone uzis 57 De Ia danco fortrenitajn
pacjugisto kiu ruzis: nin en grupon ili fiksis,
rekrutadon li arangas, al antaia ar' nin pakis
en soldatojn tuj nin sangas. kaj kun gi nin bone miksis.
Kion oni tie agis,
53 La aliaj, Ia ple] sagaj e diablo ne imagis.
forgalopis, s;n kaonte;
tio ajnis al mi honte, 58 La jugist' min borrigardis:
tre trankvile mi plurestis, kiam lastbaIot' okazis,
Grand-eraro tio estis: mi elekti ja rifuzis,
tiel oni min arestis. vidi tute min ne lasis.
<La kontraiparti' vin uzis>,
54 Estis tie anka gringo 8 tiel li min nun akuzis.
kun orgen' kaj in-simio,
si sur ultroj liaj sidis, 59 Tiel mi do punsuferis
dancojn iajn ni priridis. eble pro kulp' de aliaj.
Laitis lia veokrio, u volistoj bonaj, fiaj,
kiam sin kaptit' li vidis. iam ilin mi evitas,
gaian zorgon ne meritas
55 Ankai fremda sovelisto, ja balotnegocoj tiaj.
kiu vantis dum milito
lasta esti anglo-ido, 60 Kiam oni nin elsendis,
sin formovis por evito da promesoj tuta aro
de kaptigo. Preter fontoj, venis, kvazai e altaro;
maroj, kuris li al montoj. diris Ia jugist': Soldatoj,
estos Ia anstataiadoj
56 certe jam post duonjaro>.
Sin ne savis rigardantoj
de Ia rekrutad' en floro,
Ia kantiston ili prenis, 61 Nigrafelan mi kunprenis,
rajdobeston el pur-oro!
kun Ia gringo kunkatenis.
Per gi povis monakiri,
Per mastrina help-favoro
Ajakuon mi gisiri. 9
unu nur sin forpromenis.
Estas iam grandvaloro
kvarhuful' por vet-laboro.

8 gringo: iom moka esprimo por eksterlandano. ~ Ajakuo: urbeto en Argentino.

40 41
62 ion sargis mi sur beston, fajfados laii tonoj fortaj
kio iel ajn nur vestis: kaj jam sin imagu mortaj -,
tukon, ponon, kiom estis
hejme, mi forportis ion 67 Ni armilojn ne ricevis,
kaj senigis familion, koIonel' por disdonado
kiu duonnuda restis. iujn gardis ja tre zorge,
\
en okaz' konvena por ke
63 Ne mankis anka Ia vipo, havu ilin Ia soIdato
kuniris plue bufero, kontraii indianinvado.
jetbuloj, longa rimeno,"?
Ia bridoj, lazo, brideno. 68 Ili komence lasis, ke
Lai mia nuna mizero, grason ni ekakumulu,
neniu gin kredus vero. poste, mankas Ia formulo
por priskribi Ia terurojn
trapasitajn, Ia torturojn,
64 Tiel sur nigrul' galope ,
tagajn eble por krimulo.
nia voj' ai front' min gvidis.
Kamarad', vi ja ne vidis
69 ar estis ja simpia ludo
Ia kvartiron kazematan, al dors' sabrajon apliki.
tiun kelan truon ratan, Se vi nenion meritis,
kie - musoj ni - eksidis. neniel ili hezitis
aI punotrabo vin ligi,
65 EI servad' ne lasis oni fojfoje vin e kripligi.
iun ajn, se li malriis.
La aguloj malfeliis; 70 Kiaj indjanoj kaj servo!
kiu tamen plendi iris, E kazernon ni ne havis;
lin puntraboj tuj distiris por Ia ef' ni vestojn lavis,
kaj jam Ia ribel' finigis. plugi, semi ni ne esis;
Ia paganoj bovojn rabis,
66 Vespere dum listlegad' jen tio nin ne interesis.
de I' ef' paroIoj Iavortaj:
c Kun po kvincento da frapoj
71 Unue semis mi grenon,
Ia dizertulaj fikapoj bestkorton mi poste faris,
argilon por mur' preparis,
Ia fojnon metis en faskojn.
10 [et-buloj estis lazo, en kies fino sidis du a tri pezaj buloj, per kiu Sen pag' mi faris i taskojn,
oni frapis malamikojn a asajon.
e cendon ili avaris.

42 43
72 Kaj superas Ia maljuston:
kiam estas dors' en velo, de sergento - kia bruto -
oni frapas vin ai tero. lernu Ia oficon sperte.
Tia serv' en Ia armeo
estas por mi Iudeo; 77 Dsdonigis tiutempe .
viv' gi estas en infero. por defendo de I' tereno,
I
kunligitaj per rimeno,
73 Pli 01 tuta jaro tiel lancoj k a]. Iatunaj . peco], . 12
en i svitlaboro pasis. da pafiloj: montraj specoj,
L' indian' sen ia geno kaj de munici': malpleno.
iris, venis tra I' tere no,
lin neniam iu asis, 78 Laii sergenta rakontado,
sed lavole ag.i lasis. municion oni havis,
sed por aso disvendigis:
74 Iafoje post laboro strutojn oni multe pafis,
diris esplorist-bultenoj u maltrafis a u trafis;
ke malfermu ni I' okulojn, kugloj tial ne sufiis.
ar enestas indigenoj:
trovis oni tiajn spurojn 79 Sin retire, Ia indjanoj
kaj sen viv' eval-hufulojn.u Ia rabajon kun si trenis,
ni timeme nin postmovis,
75 Tiam fine do elvenis persekuti ni ne povis.
kolektigaj Ia ordonoj. Se nur tiom iIi prenis:
Do ni rajdis ai kvartiro, ar ne pli e ni ja trovis.
aii alkuris tuj sen spiro,
sen armiloj, en ifonoj, 80 Malfelion, larmojn, plorojn
militontaj nun sen konoj. tie per tun-kvant' vi konas:
kie paas senkredulo,
76 Vere ili nun komencis li neniun ja pardonas;
kun malico pura, certe, rabas li kaj morton donas,
instruadi nin ekzerce restas nur vilag' en brulo.
por ke iu gai-rekruto
81 E mizeraj beb-angeloj 18

sin ne savas de I' sovago,


Jl nta 01 entrepreni invadon, Ia indianoj kutimis trinki sangon de
evaloj. Tio devis doni ai ili kuragon. Restis Ia evalkadavroj sensangaj.
AI tiu cirkonstanco aludas Ia verso. 11 <Latuno> oni nomis Ia sabrojn.
11 angeloj: karesa esprirno por infanoj.

45
nek maljuno, .nek junago, Senhaitigis ili foje
ion trafas Ia perforto " ambaii plandojn de l' piedoj 11

de I' pagano, kaj Ia morto, ai mizeraj knabinetojl


per Ia lane', sen pardonajo.
87 Ha! Ia korojn fendis vidi
82 Tremas v!a karn' je vido tiom da fikruelajoj.
de Ia ventvipataj haroj; Sekvis ni tra long-distancoj
tenas firme Ia barbaroj sur kadukaj evalaoj,
lancojn dekstre, dum maldekstre sen atingi e per laneoj
bridojn, tiel ili rekte ilin. Vere mankis ancoj.
rompfrenezas tra kamparoj.
88 Ni revenis kantonmenton,
83 Post trarajd' de distaneegoj trarajdinte tagoparon,
ekel Ia profund' dezerta, kaj perdinte Ia evalon,
venas ili duonvivaj, rekolektis ni brutaron.
mortmalsataj kaj soifaj, Ja nur kelkaj bovoj restis,
laeaj depost mars' elerpa, por forvend' destinaj estis.
iu nur formik' sennerva.
89 Foje post elrajd' simila
84 Seias ili jeti bulojn, - kiuj iam estis vanaj-
majstre iam ilin jetas. ni suferis grand-atakon
Kiam.iu sin formovas, de Ia laneoj indianaj.
bulojn ili post lin metas: Longmemoris Ia fi-agon
morta vi lin tie trovas, time iuj, tiun tagon.
tute eerte, mi e vetas.
90 Paganar' kaita estis
85 Similas I' indjan' testudon: dorse de proksima monto;
dikhata li estas besto; Ia amiko Fierro - honto! -
i ledon se vi trapikas, staris sen kurag', humile.
elvenas eksteren I' intesto, Saltis hord' fritmajz-simile,
trankvile li gin r' enigas elvokita sonorile.
por tuj fortroti sen resto.
91 AI batal' ni nin pretigis;
86 Ili stelas laiidezire ar grand-kvante ili nombris,
kaj pluiras siavoje,
uloj-i sen iaj kredoj! II Por malebligi ilian forkuron.

46 '47
grupon tamen tuj ni formis; dorse provis nin ektusi,
ni etnombraj, Dion pregis, kaj ni pro I' dangero saltis
kaj Ia vicojn ili streis, kun evalo, por ne kui,
busojn frape, krie tormis.
97 Por festkrono, kaj aldone
92 Venis ili en amasoj, de afliktoj Ia tutsumo,
tiel ke Ia t~r' ektremis. venis unu kun amfurno
Mi ne rumpas en batalo, kaj kun lanco en Ia mano
sed teruro min ekprenis, kriis: eFini'a kristano,
ar sovagis Ia evalo, lanco meti'a gis plumo>.
bulkaptita en montaro.
98 Kuante sur sia brusto,
93 Kiaj vokoj, kia bruo! svingante super Ia brakon
pelis - mil da uraganoj - Ia lancon kiel paf-sagon,
nin antaien Ia paganoj; sin jetis sur min en ardo
puis ili longe-vicaj; kaj levus min Ia bastardo,
ajnis bestoj ni malicaj se mi malvidus I' atakon.
en forkuro de indjanoj.
99 Se perdus mi Ia aplombon,
94 La barbaroj rajdis bestojn mi certe igus viktimo
kun rapid' de lumradio, - mi iam estis sen timo -
jam sin intermiksis io, sed ai mi en tiu horo
sin Ia korpoj interplektis, eklaitis koro en sino
lancoj nin lai pla' elektis, kiel de bufgorga amhoro.
buis nin kun energio.
100 Di' pardonu Ia sovagan
95 Kiun lanc' ilia trafas, kiu min ekhavi volis;
ne retrovos plu konscion. tri mariojn mi malligis,15
Por ne diri fantazion: irkaisalte kapriolis.
ni movigis kvazai trombo Sen Ia buloj, kiuj pikis,
en panik' kiel kolombo li sukcesus min mortigi.
anta aglo, sagis tiom.

96 Kun lerteco admirinda


sciis ili lancojn pui;
en Ia persekut' ne haltis, 15 tri marioj: lazo kun tri [etbuloj.

48 49

Fterro, 4
101 Fil' de kaziko li estis, 16
kiel mi poste konstatis.
Jen de I' afero Ia vero:
li min treege genadis,
gis de I' val' mi lin batis
kaj li ekkus~ sur tero.

102 Sternita li kuis tie;


sur ultrojn mi pais forte,
dum seris li avantagon,
movante Ia gorgon torde.
Sed finis mi Ia sanktajon,
rompante lian vizagon.

103 En lok' li restis memore.


Sur lia eval' eksidis
kaj fulme mi forrapidis,
lasante post mi Ia hordon,
kaj tiella certan morton
harlarge mi nur evitis.
11

4
104 Mi darigas Ia rakonton,
longa estas gi kolbaso;
pensu kia aventuro
estis viv' post i okazo:
viro, kiu de I' teruro
sin forsavis per forkuro!

105 Pri sold' mi diras nenion,


ar mi ja forkure vagis;
fojfoje pro malespero Sternita li kuis tie;
sur sultrojn mi pais forte

16 kaziko: tribestro indiana.

50
nin igis boji mizero,
ja venis e ne monero,
nur persekuto nin pagis.

106 N en malpur' kvazaii nagis,


rigardo nia jam naiizis;
Ia vido nia, je Kristo
mi juras, doloron kazis,
kaj da mizeroj Ia Iisto
plenigus gis finekzisto.

107 emizon mi ne plu havis,


nek ian similan veston;
mi povis ifonan reston
nur uzi por fajrnutrado.
Preferas mi ajnan peston
01 servi kieI soIdato.

108 Ponoj, tukoj, Ia selajoj,


vestaj pecoj, Ia butonoj,
io, kion uzas homoj,
perdigadis po iomoj;
musoj, ratoj kaj malrio
pelis min aI renezigo.

109 Restis nur kovrilo peita


eI antaaj miaj havoj,
akirita en Ia taboj. 17
Enirinta gin pediko
restus por etern' amiko,
ne elpelus gin diabloj.

110 Kaj fine e Ia nigrulon


destino de mi Ioriris:

17 tabo: ludo por kiu oni uzas certajn ostojn de bovbrutoj (astragaloj).

57
nu, venis iun matenon 115 Kun Ia efo li amikis,
Ia komandant', ai mi diris: havis li butikmastrumon;
<Ke lernu gi mangi grenon>, 18 herbon kaj tabakofumon 20

jen kialli gin deziris. li Iiveris kontraii strutaj


plumoj, e vidigis lumon 21

111 Imagu vi nur la'.sorton ai ni kontra feloj brutaj.


de jena via amiko
kun nuda Ia umbiliko, 116 Kvar bareloj tie staris,
en pjed', nenion por mangi: ,kelkaj kestoj kun Ia teo,
, . .. ..... ion ajn li vende cedis,
pun aJna ne povus sangl
la gradon de I' humiligo. kion oni de li petis.
Provizejo de I' armeo
112 Monatoj tiel sin sekvis multaj Ia butikon kredis.
kaj tuta jaro forpasis,
samforme io okazis 117 Drinkejmastro, ha, vi Ierta,
kaj sin ripetis konstante; estis via artifiko
mizero, vin turmentante, vendi ion, ho, amiko!
sin tie nur ekamasis. Glutojn egajn vi tragorgis,
kaj Ia nomon oni forgis:
113 Distre povis ni eliri -De Ia virto Ia butiko.
nur fruhore plej kutime,
kiam estis malproksime 118 Kvankam justas, ke en vendo
Ia paganoj. Sur tatbestoj 19 per Ia prezo li formordis,
buljetasis ni por festoj en i art' li tiel fortis,
kaj lamrajdis ni senfine. ke per siaj kvar bareloj
da bestharoj, plumoj, feloj
114 AI kvartiro ni revenis, grandajn arojn li forportis.
niaj bestoj sub Ia seloj
lacrajditaj; sur ni pendis 119 01 eroj en rozario
plumornamoj, foje feloj, pli igis Ia uldstrekaro
kiujn ni tuj en drinkkelo je tuja lia dispono
ai Ia mastro sangovendis. e ven' de salajra mono;

18 Por vetkurado, kio devigis aI speciala nutrado de evalo.


19 La cStatbestoj~, ai nenies bestoj, havis parton de orelo fortranitan, 20 La mate-teon oni nomas ankai <herbo>.
tiel ili estis rekoneblaj. . ~I Bilda esprimo signifanta, ke li montris argentajn ai orajn monerojn.

52 53
sed gin ja aI komisaro
formangis vulpo-fripono.
~
120 Mi gin tiaI ne ricevis;
~...
post forpaso de epoko ,
certa, en Ia sarna Ioko
bon-kalkulon 1\ prezentis, 22

kiun iuj gojkollsentis,


kvazaii spiro e sufoko.

121 Iuj reprenis vestajojn


fordonitajn garanti e;
kontra uldoj siaj tie
donis alia] Ia pagon.
Mastro e fino radie
bonan bilancis festtagon.

122 Mi apogis min sur fosto,


tempon ja pagado prenis,
mi aI tio bonmienis,
ne montrante ian ardon
por ricevi mian parton,
en atend' gis vok' aIvenis.

123 Povus tieI mi por iam


sur Ia fosto min apogi,
ar forgesis ili voki
min; jam oni pregkomencis,
do mi ekmaIpaciencis,
dub' aI pensoj ajnis hoki.

124 Por estingi Ia koIeron,


tuj mi iras aI majoro
Mi apogis min sur fosto,
tempon ja pagado prenis

22 Oni donis antaipagon soldan kaj per tio gojigis Ia soldatojn.

54
I
I
kaj lin kun malbonhumoro
mi komencis do ataki
per sekvanta Ia parolo:
<Finos oni morga pagi>,

125 <Morga ne, nek iun tagon> ,


tuj li Ia respondon frazis.
ela pagado jam okazis,
kiel iam, vi nur brutas.
I Ridas mi kaj ekbalbutas:
eOni tute min ellasis>.
I
126 AI li Ia okuloj preskaii
saltis el sub Ia brovarkoj,
jene li min alparolas,
dum min boras Ia rigardoj:
eKion vi ricevi volas,
se vi en Ia list' ne rolasi'>

127 -Tio vere indignigas>,


kae mi aI mi sufloras.
eJarojn du de hejm' mi foras,
sed ne venis e dukato,
estas mi en iu bato,
sed Ia listoj min ignoras.

128 La proces' min malfavoris,


tia al mi gi aspektis.
Pace traktu Ia personojn,
kiuj donas Ia ordonojn:
dum cedadon mi elektis,
malantaen min direktis.

129 Aidis gin Ia komandanto,


kaj min aI si veniginte,
ekdeklamis aI mi multon:

57
'/
ke esploros li Ia kulpon, 5
ke post Rosas-temp' malinde 23
134 Mi en mia malespero
estus fari ian uldon.
nur atendis gis Ia tago
kiam venis de I' indjano
130 Suboficirojn vokinte,
brula, murda rab-atako,
komencis li ekzamenon
\ por forkuri dum sang-ago
koncerne miarr alvenon,
gis distanca hejm-kabano.
u sur rajdbest', gia stato,
u mia, u de Ia tato,
135 Defend' de lim' gi ne estis,
demandis tion kaj jenon. nek kontra telo aii rabo,
sed estis gi rata kavo,
131 Ja estis io nur amo
kie nur gajnas Ia forto,
por Ia plenig' de I' papero;
gi estis Iudo kun sorto,
gi estis nur karamelo,
per trompaj ostoj de tabo.
dolaj' el mia valizo; 24
sed pIendo e I' kolonelo
136 io tie inversigas:
finigus e Ia paliso.
Ia soldatoj servutadas
pruntluitaj por laboro
132 Ha, filoj de ... pro avido
ai vilag' en iu horo;
rornpigu via monsako,
kunvokitaj, sin mortbatas,
e pecon ne de tabako
kiam paganar' invadas.
vi donas ai Ia soldato,
farante lin per maIsato
137 Vidis mi en i danckirlo,
plumpeza kiel gvanako. 25
malgraii miaj scioj krudaj,
da efuloj grandbienaj
133 Sed kion povis mi fari,
kun servistoj e tro plenaj,
dezerte strutid' malforta,
da agreg oj, aroj brutaj,
01 nur ajnigi min morta;
da negocoj abomenaj.
forgesi pri sorto nigra,
prezenti min kvaza dorma,
138 Mi konjektas, ke ne volas
estante, tamen, tre vigia.
ili puron en Ia stalo,
ar ne estus ja bezone
ai Ia efo io krome,
!3 Rosas: tirano kiu regis dum longa tempo en Ia Argentina Respubliko. 01 Ia pono, sabro-talo,
24 Amuzigo je kosto de Martn Fierro. devosento kaj evalo.
25 gvanako: speco de lamo (kameloido).

58 59
139 Vidis mi, ke jam nenio 144 Kiam vidis li min veni,
tiun malsanon kuracas, Kiu uiburas?, dernandis.V
kaj por de Ia erk' forkuri, c Kiaj oipuroj?>, mi kantis.
kiu tie min minacas, Ra-rertul=, resonis kri'.28
pensis mi do forveturi, Malrapide mi elskandis:
tiaforme bonsekuri. Pli lacerto estas oil
I

140 Pli ankora, iun nokton, 145 Nun mi sentas - Kristo helpu! -
mi alia palisoj iris, frapi fusilon martele,
preska oni min dissiris, korp' klinigas senkonscie,
pro disputa malkompreno, dum ekpafas li malpie,
ili tiel min ektiris, pro ebrio tre sencele:
kvaza estus mi rimeno. ne rakontus mi alie.

141 Neniam mi ja forgesos 146 Sed tre baldai post ekpafo


I' okazon en tiu dato; Ia vespujo sin alarmas,
en tempo de enirado oficiroj ie svarmas
haltigis min e I' rem paro kaj spektakIon funkciigas;
ebria nova soldato dum postene li pluvarmas,
demande pri mia faro. nuroj min tre firme ligas.

142 Estis gringo frebakta, 147 Inter bajonetoj ili


kiun neniu komprenis, aI Ia ter' min katapuItas;
de I' mondfino li alvenis, Ia majoro ektumultas:
eble ne estis kristano, Pri saIajra Ia postulo
ar li sole di ri penis mi instruos vin, fiulo> -
ke li estas pa-po] tano. 26 tiel li min kriinsultas.

143 En gvardio li dejoris, 148 Manojn kaj piedojn ili


drinkhaladz' Ia vidon baris, per kvar zonoj stree lais;
do ai li vizag' ne klaris: mi eltenis tirojn, premojn,
estis jen de I' kulpo tuto, ne aidigis iajn gemojn,
tre ektimis tiu bruto,
dum festkukon mi do faris.

27 Misformo de .Kiu vivas? - demando kutima e militgvardio.


26 Misformo de napolitano t. e. Napoliano. 28 La dejoranto volis diri: <Haltul>, sed lia balbuto sonis iom difekte.

60 61
sed dum tuta nokt' mi krais 154 Por gvati ili tro blindas,
alIa gringo mil blasfemojn. neniam lemos Ia ason,
nek helpas ilin Ia studo
149 Kial nia registaro por interpreti Ia pason
sendas alIa limpejzago de iu objekt', u struto,
gringojn sen e et-kompreno rajdisto estas, u bruto.
pri evalo ka], bridajo?
Eble gringo specimenu 155 e persekuto aplombe
ian tigron ekster kago? eksidas ili sur selo,
gis jukas sidaj' pro velo:
150 Kazas ili nur Iaboron, malord' estas rezultato,
ar ne konas ja kutime vi kvazaii ovojn al kato
ili I' arton de l' selligo, transdonis por kovocelo.
kaj nur iras grandatime
alIa bovobrut' proksime,
anta ne, nek post mortigo. 6

151 Kaj pasigas tiuj motoj


156 Iros mi nun al plej trista
parto de Ia historio,
horojn en busekzercado
kvankam tuta viv' nenio
atendante gis soIdato
estis krom malgojoj-eno,
rostviandon servo feras ...
atas kanti pri Ia peno
Ili franda per palato
kor' sufera per ve-krio.
e riulojn ja superas.

152 En varmo ili eklamas,


157 Komencis oni kolekton
de iuj Ia armeanoj
kaj tremas iuj dum frosto,
kaj de evaloj, en grupoj,
ne fumas ili - pro I' kosto -
por disponadi pri trupoj
regale. .. tabakon atas
por ekspediciaj planoj
kaj sin pro gi interbatas,
ekstermaj kontra indjanoj.
kiel Ia hundoj pri osto.

158 Ni ekrnaros - la anonco -


153 llin tiel pluv' timigas
sen pakajoj kaj sen aro
kiel hundon fuImotondro,
frape kontraii Ia sovagaj
tagas nur por ion fari
en Ia centron de l' tendaro;
ieI en Ia danda mondo,
poste - page, sen domagoj -,
por en tiu sfer' sen honto
iros ni a] hejmvilagoj.
povi sub fremdvestoj lari,

62 63
159 En tiu ekspedieio Tamen troo da doloro
ni havus bonan esperon nin lacigas. Kia pestol
personan vidi aperon
- aI ni rakontis Ia estro - 164 E sen seieneo mi seias
de iu sinjor' <rninestro> 29 pri eta mia valoro;
- Don Ganz. -, kredu Ia veron! jen mi ashund', jen Ieporo,
laii sango de eirkonstaneoj.
160 Ke li kunvokos I' armeon Sed anka I' altaj instaneoj
kaj iujn batalionojn, nin zorgi devus kun koro!
alportus kun si kanonojn
kun granda nombro da strioj. 165 Kiam foje sidis kune
Senfinaj konversaeioj en vespera hor' serene
meneiis rnultajn aldonojn, kaj dum glasojn veris plene
mia ef' kaj pacjugisto,
161 i trompoj ja ne konfuzas ar sufiis jam Ia tristo
Ia vulpojn de speeo mia; forfumigis mi sengene,
u Ganza aii u alia 30
por senlegulo ne gravas. 166 Mel' aI mi ajnas kampo,
Drinkkonto, kiun mi havas, nun, kiam sen en' mi iras,
ja estas ankii plurstria. ajn kien mi ekdeziras,
min paoj tien direktas
162 Neniam dorrnul' mi estis, kaj ombro min plenprotektas,
sed vigIa en Ia kompreno; se volo min tien tiras.
mi estas - Kristo! - persono
sen timo aI iu homo, 167 T ra Ia dangero mi pasas
mi iam venkis sen peno sen timo pri Ia domago;
e peza en entrepreno. mi maras plu kun kurago;
gaforme mi vigIe agas
163 Kiel eta bub' mi gajnis kaj kiel porko ekvagas: 31
jam Ia vivon per Iaboro, jen mi jam en hejmvilago.
kvankam iarn en modesto,
sen aspiro je honoro. 168 Revenis mi post tri jaroj
da vivo vane sufera,
senlega, nuda, mizera.
Zg Moka formo de ministro.
'0 La ministro de defendo nomigis tiam Gainza, sed Martn Fierro tion
misformas en Ganza (elparolu gansa), kio hispane signifas 'anserino', 31 La popola opinio Ia porko havas speciale bonan sentou de orientigo.

64 65

Fterro, 5
Renkonte ai nova sorto, 173 Poste - laii najbaraj diroj -
kiel dazip' ai tru' tera, kampon iIi e1pretendis,
mi maras ai mia pordo. Ia brutaron i1ivendis
por Ia pag' de I' luoprezo.
169 Jam nur ruino aperis; Multon i1i ekinventis!
de domo ne restis signo, ion kovris Ia forgeso.
apena pecoj de ligno.
Funebris Ia kor', homdigno 174 Kompatindaj Ia knabetoj,
ribelis, mi votis Jure: kiujn tiel sort' agrenis,
pluagos mi nun terure. fine servodungon prenis.
Kiel servos i humilaj
170 iu sentus ja Ia samon ai birdetoj tre similaj,
e simila ve-sufero. kies plumoj ne alvenis?
Certe ja, ke estas vero:
kiel in' mi tiel ploris, 175 Ie nun vagadas i1i
kaj suferos multan baton.
trist' pli granda min traboris
Ne forlasis sian fraton
01 Sankt-jado sur Ia tero.
Ia pli aga, laii rakonto;
eble en kristana rondo
171 Nur miaion adis mi de
i1itrovis ekkompaton.
kato, kiu sin e1savis
kaj rifugon tie havis:
176 L' edzino kion suferis,
~e vizkaoj tiun rabis.P?
gin eble scias nur Di'.
Gi alkuris kun kompreno
Laii diroj forflugis si
.
kaj kun goj' pri Ia reveno.
kun falko en akompano,
sen dubo en ser' de pano
172 Je forir' mi tie lasis
ne plu donata de mio
brutojn, tutan apartenon,
ja baldaian Ia revenon 177 Dum e unu ofte mankas,
Ia jugist' promesis certe, e aliaj troas rio.
zorgus intertempe lerte Kion do si sen dukato
Ia edzino Ia bienon. farus en Ia malfelio?
............ Mortus si pro nesufio,
kun Ia filoj, en malsato.

178 Eble mi ne plu vin vidos,


32 uizkao: granda rodu\o, kiu abundas en Suda Ameriko. mia koro kaj juvelol

66 67
vagul' oni min deklaris 195 Vidante Ia nigrulinon
kaj persekuti komencis. venanta kun korp-balanco,
mi diris drinkinstigita:
189 Neniam malbono rumpas, Jen venas in' por ke dancu>.
sed nur kreskadas konstante:
mi devis tiel subjte 196 Gin Ia negrino komprenis
pIusekvi vojon fugante. kaj kvazai saltus, kun mordo
aI mi Ia jenon respondis:
190 Mi restis sen in', sen domo, De vi 'stos patro pli porko>.
kaj orkurinto mi estis,
en zon' sen iu monero.F' 197 AI bal' si pais rigida
min jam nur ifonoj vestis. kun pIi 01 de, vulp' trenajo,
si montris dentojn pli bIankajn
191 Mi filojn, Ia malfeIiajn, 01 estas maiza kao.
esperis balda retrovi;
irante de Iok' aI Ioko, 198 Negrino bela, mi diris,
pro mank' e fumi ne povis. vi gustus kieI kanapo>
kaj prucis el buo mia'
192 Pri bal' mi eksciis foje, i stanco kvazaii mok-frapo:
gin volis maIbona anco,
do en maIespero mia
199 ~BlankuIon elkreis Dio
mi iris ai tiu danco. kaj Sankta Petro mulaton,
Ia negron faris Diablo
193 e perikon-danco kune
por nutri infer-hejtadon>.
amikoj grandnornbraj festis,
kontentaj pro Ia revido,
200 La negro ekstere staris,
ke fine por drink' mi restis.
rabio e li sin sumis,
en Ia malhel' Ia okuloj
194 Kutime min aI disputo
lanternsimile brillumis.
incitas stato ebria,
mi gin komencis kun negro,
veninta kun ino sia. 201 Mi konis lin eksplodeman,
alire mi do eklaitas:
Kri-spiia homo pro tio
mokajon iam malaiidas> ,
33 La gaio kutime havis en sia talizono - bone videble - orajn
monerojn.

70 71
202 La felua kurbsaltetas, 34 209 La negro min ekatakas,
sin en dignecon remetas: li vide min kvazaii mangas;
eJa pli krispita estos ai, du frapojn ponardajn faras,
ifona ga', li rejetas. mi amba en nulon sangas.

203 Kaj jam li venas, apude 210 Nun mi per S-trana ilo,
por tuo kvaza ntima - el talfa jlilo forgita,
mi frapon al li apIikas ekpuas, li min forskermas
per granda karafo gina. kun blinda koler' senbrida.

204 Eligis Ia fulgvizaga


211 Kaj rekte al lia frunto
da gruntoj pli 01 porkego,
mi baton tian transmetas
el ing' tirante tranilon,
ke glitas li serpentante
alpue venis kun bleko.
kaj kvazaii li forraketas.

205 Mi eestantojn disigas.


<Sinjoroj lasu>, mi vortas,
212 Per sango de lia vundo
Ia vestoj ai li ekrugas,
eke venu Ia tar'. Mi sola
kiel tigrin' post akuo
naskigis, mi same mortas.
li furioze latmugas.

206 La negro post tiu frapo,


sen pono jam, bruas forte: 213 Brilige antaii l' okuloj
<Ekscios vi balda jam u tranilon sian li svingas
nur sola aii u eskorte>. kaj per Ia ponardopinto
li vangon mian atingas.
207 Dum li manikon repuas,
mi spronojn miajn deprenas, 214 En vejnoj sango ekbolis,
supoze ke tiu eonklo ~ mi forte antaiien trombas
vipbate al plank' ne venas. kaj kontra Ia nigran hakas,
gis Ia diablon mi rompas.
208 Danger' plej bone rime das
por senebriigi pensojn, 215 En fina Ia kunpuigo
mi kiom ajn drinkon suis, mi per tranil' lin trapikas;
gi klaraj igas Ia sensojn. levinte lin per ponardo,
sakforme lin refaligas.
84 Li portis el kruda feio hejme kunkudritajn uojn.

72 73
216 Li piedfrapojn aldonas
8
kaj nun jam vivi li esas;
stertoron de tiu negro 223 Denove en brandbutiko,
en vivo mi ne forgesas. mi drinkis en hor' vespera,
jen venas gaio fiera,
217 Alkuras nun \a negrino, luktema kaj aroganta.
rugflamas siaj'okuloj, e I' veno li Ia evalon
laitveas Ia malfelia en ombro lasis e I' pordo.
per lupsimilaj ululoj. Ne venis de mi e vorto,
e I' verotablo staranta.
218 Dezirus mi in bastoni,
atingi tiel silenton - 224 Malpaeis li tutdistrikte,
farante tamen pripenson, sed lin neniu admonis,
ke estus maloportuna por kanegocoj bezonis
elekti de l' mort' momenton, lin Ia sinjor' komandanto.
mi lasas in do senpune. Sentante sin sub protekto,
li montris sin malmodesta
219 Malligas mi nun evalon; kaj kontrai iu honesta
visita jarn Ia tranilo, persono tuj provokanto.
eksidas en sel', forrajdas
ai Ia river' en trankvilo. 225 La bedairinda sen sei' jam
Ia propran tombon elfosis;
220 Lai di r' oni Ia mortinton neniu ja eksupozis,
sur katafalkon ne metis, ke Iin jam atendis morto.
en led' oni lirr enkudris, Sed tiel Ia mond' sin movas
sen pregoj en tombon jetis. kaj trista Ia vivo pasas:
sin antaii iuj forkaas
221 Rakontis oni, ke poste kontraia ai bona sorto.
- se nokto estas serena -
vidigas lumo mistera: 226 Li plankon nur ektuinte,
anim' gi estas pen-plena, apudan baskon orovis, S5

duonan glason almovis


222 Mi havas foje I' intencon, dirante: <Trinku, bofrato>.
por fini gian suferon:
elfosi lian ostaron,
3S Inter Ia multaj enmigrintoj Ia baskoj estas popolelernento tre ri-
gin meti en sanktan. teron.
markinda pro sia nombro kaj pro sia karaktero forta.

74 75
<Je via fratin'>, mi diris, esti gauo - ... Dia jugo! -
<por mia troas zorgado>. ajnas tio jam delikto.

227 <Ha, gao vi>, respondas li, 232 Similas li postevalon,


<vi estas el kiu lando? gin oni lasas kaj prenas,
u eble de I' tomb' seranto? i sere' senfine sin trenas.
u via hait' B.one gluas? Jam knabe arbon simbolas,
Sed kie i tairo bruas, kiu en montflanko solas
silentos bovida kanto>. kaj kiu protekton senas.

228 Kaj jam interluktas korpoj, 233 Lin per akvo oni baptas
hom' li estas senhezita, naskiginton inter arboj.
sed mi ankai tre rapida: -Seru panjon vi por vartoj>
per tranilo tuj mi skermas, diras Ia baptant', lin lasas,
lian grason mi malfermas, mondon kroze li trapasas,
kaj jam kuas li buita. ajnas li azen' kun sargoj.

234 Kreskas .li, pasante ventojn,


229 ar kun Ia justee' mi tie
kvaza netondata safo;
ne tre bone harmoniis,
servas dume kiel sklavo
kiam mi lin fali vidis
patro en I' arme' ai stato.
kaj drinkestro forte kriis,
Fr~stas li kaj, krom malsato,
mi tra pordo forrapidis,
mankas ai li ia havo.
min etigi ne hezitis.
235 Li nomigas <gaio sua> - 36
230 Sur eval', ai Di' mi pregis, kiam goja li aperas-
fordirektis min lai I' vento, trista vi lin konsideras,
ar Ia gaio-vagabondo
kiam dance li kunfestas;
vivas nur en fremda rondo se atakon li repelas:
kaj post iu akcidento krimas, se ne: morta estas.
pioras li en nova mondo.
236 Estas li sen familio,
231 ifonita, postsekvata, sen protekt', amikaj koroj;
iam estas li en fugo, iuj ja estas sinjoroj
sen irrnejo, sen rifugo,
kvazai gis etern' damnito, 36 t. e. drinkulo,

76 77
bovid' in vokas per plendo, nur protektas lin ielo
sed gao e sufersento kaj l' amik': tranil' el talo.
nenie ekplendi povas.
. ............
247 Do tiel je noktalveno
mi ai rifug' min retiras, 252 Mi tiel do iun nokton
ar kie Ia tigro iras rigardis al brilo stela
sin kai povas Ia homoj; ajnanta ja despli bela,
patrolo, mi ja deziras, ju pli vi estas sufera.
ne kaptu min e Ia domoj. ar steloj laii Dia volo
kreigis por Ia konsolo.
248 Venas ili devplenume -
certe gustas Ia afero; 253 Karese vi ilin amas
min kondukas konsidero kaj vidas kun goja sento
tutalia por konduto: vi ilin sur firrnamento;
kontraii dec' kaj ga-fiero kaj post Ia pluv' en Ia kampo
estas: inter inoj lukto. Ia stel' estas elemento
gvidanta gaon tra pampo.
249 Kaj al kamp' mi iris sola
pli 01 cervo kae-stele, 254 Ne helpas tie doktoroj,
kiel forlasita hundo valoras nur viaj spertoj
seras sub rubajo-fundo kaj lernus tie humilon
aii en truo dormocele Ia iosciaj ekspertoj;
por tranokti sur Ia grundo. sed gaiioj konas slosllon,
kiu direktas rondiron.
250 Sen punkto, sen celo fiksa
en tiu vasto senlima 255 Malgaje estas en kampo
kaj tra mallumo senfina, rigardi dum nokto tuta
kiel fantom' malpreciza, ai astroj sur Ia ielo,
Ia gao marsas sentima: Ia vojon de iu stelo,
ne eblas kaptig' surpriza. restante komplete muta,
irkae bestar' nur bruta.
251 Lia esper': Ia kurag,
lia gardo: sinpreparo, 256 Mi estis do, mi ripetas,
lia savo: rajdevalo. soleca sub Ia ielo,
Li maldormas en malhelo, profunda en noktmalhelo;

80 81

Fterro, 6
nur sonis vent-melodio, 261 Por en Ia lukto ne geni,
kiam aha-birda krio 37 mi nun deprenas Ia spronon,
min tusis en Ia orelo. resovas mian kalsonon.P"
arangas bone Ia zonon,
de I' klingo akron mi provas,
257 Mi gluigis ai Ia tero:
per besthufoj g;.eksonis, u bone trani gi povas.
mi mediti ne bezonis:
de evaloj estis stampoj 262 Por havi gin en proksimo,
kun rajdantoj tra Ia kampoj; evalon ai bran' mi ligas,
tion mi ja tuj ekkonis. selledon mi algustigas.
Mi en situ' tiu i
min irmas dorse de gi,
258 Se sin dangero prezentas,
l' okuloj nokton trapikas.
konfidi oni ne devas;
dum kuas mi sur Ia ventro,
streigas mia atento
263 Kaj nun ili jam apudas,
e mi guste faras halton;
kaj sonon mi ekricevas
harar' mia iras alton.
metalan el tra Ia vento.
Jen, en mallum', mia diro:
<Ne mortos vi kun deziro>,
259 lli rajdas tre silentaj,
dum faras kor' mia salton.
mi en gardo min do tenas:
eble por esploro venas,
264 Mi volis ilin avizi '
a min volas ili kapti.
ke etrovigas jen viro
Sed ne emas mi eskapi,
scianta pri kaptdeziro;
ar ai ga' gi ne konvenas.
nur ja pro tio Ia gesto,
ke gajnis mi en Ia tiro 39
260 Mi Ia krucsigrion tuj faras, Ia vokon antaii I' aresto .
.botelon premas allipo,
min rulas kiel dazipo, 265 Ci esta~ gaiio-bandito ~,
Ia ginon mi sueltiras, jen unu tuj ekhazardis,
se donas ili per vipo, <brunnlon ci rriortponardis,
bonvenos I' okaz' ~, mi diras. alian ankaii drinkulon,

37 ahao: birdo sufie grandformata kun ruga strio irkai Ia kolo. 38 La gaio portadis longan kalsonon kaj super gi estis vindita Ia t. n.

La granda formato suldigas aI Ia fakto, ke i tiu birdo estas plena de aero. iripao, simile kiel oni kutimas ligi Ia vindojn de beboj.
Kiam oni gin buas, eliras Ia aero kaj Ia mortinta birdo rezultas etformata. 3D Esprimo prenita el lingvaJo de ludoj (ekz. en kartoj a kubetoj).

82 83
270 En aflikta tia timo
nun Ia polic' cin invitas
kaj avid' mi ilin tenis,
por fari konto-kalkulon
ke tre guste ili venis,
kaj perdos ci Ia okulon
kie ilin mi atendis,
se ci nun reziste spitas ~.
kaj sin tiel intergenis
ke nenion priatentis.
266 <Ne venu do>, mi respondis,
<ai mi kun murd-historio, 271 Du, volvitaj en ifonoj,
alia 'stas fabio tio; kiuj sabrojn svingi startas,
nur provu do min fortiri, pli decide entreprenas,
mi mem ne volas ja iri, frunte de mi ekpostenas
e se alvenos legio >. kaj samtempe min alsaltas,
kiel hundoj, jam ne haltas.
267 Sed ili ne plu atendas;
el seloj saltas ai tero, 272 Mi repaon faras falsan
min kvazaii hundon rabian kaj antaen ponon jetas;
irkaas granda numero. kiam sur gin ekpiedas
Mi vokas sanktulon mian, unu, iom stulte-spite,
en mano: Ia trana fero. tiron faras mi subite
kaj sur dorson tuj lin metas.
268 Jam vidas mi fajrosputon
273 Restinte sen kamarado,
de karabena ekpafo,
I' alia Ia fajron tuj bridas,
de Ia bastardo missorto 40
sed fero en li jam sidas
gin faris; tamen, maltrafo,
kaj spiri mi lin ne lasas;
altlevas mi lin kun forto
atakon mi disfrakasas,
kiel per pus' de risorto.
diablo lin nun jam fritas.

269 AI alia, kiu urge 274 En man' unu portis kanon,


siajn bulojn jetpreparas, de kiu tondilo pendis.
mi bonegan pikon faras. Min fosto li ajne sentis,
Kiel vostfrapita hundo bovidon por fiksi tie!
saltas li kun sia vundo, Du frapojn, kiujn mi sendis,
fero mia ne eraras. lin pelis tra kampo krie.

275 Felie en i momento


40La gaoj konsideris malkurag a, pedida ago uzi, en lukto kontra
aperis maten-koloro
homo, pafilojn anstata traniloj.

85
84
kaj juris mi: -Se min savas 280 Returne mi iom paas,
Ia Virgulin' en i horo, gis mi firmstaras perfekte;
estonte si voton havas: mi jetas lin kun grand-skuo
mi bonos kiel malv-Iloro _. 41 antaien kaj lin nun rekte
piede sendas ai truo;
276 Nun inter ilin mi ,saltas, en tru' li restas kun guo. 42
ruligas mi sur Ia fero
kaj kiellanbul' kondutas, 281 Verajne Ia korinternon
dum paro sin jam altrudas; ektuis Sanktul' benita
laboras mia tranfero, de gai', kies kri' subita
por polvon grati goiludas. laitsonis: <Cruz ekribelas,
ar ~iron tiele pelas
277 La plej luktema el ili ai morto faro deliktal>
,
sur mia kap per hakilo
pedikojn forrazi provas, 282 Sen plu, partion enire,
per brako mi lin forsovas li.sin ai mi nun alparas,
kaj tuj ai lia pupilo mi novan paon preparas,
da polv' mi tutmanon blovas. ar - du - ni estas jam trupo
kaj Cruz kiel fajra lupo
278 Kaj dum li kun polv' baraktas, por sia kavo batalas.
okulojn siajn frotante,
mi lin alpaas telrampe, 283 Ellin atakantaj du li
Ia feron sur lin apegas: inferen unu ekspedis,
Vin helpu Di' -, mi elvokas - I' aliaj ekmalimpetis,
dorsfrape li flugas flanke. fikstrafis ja niaj skermoj,
kaj baldai ai fug' sin metis
279 Sed en Ia sarna momento simile ai iaj vermoj.
sur ripoj mi sentas tikle
skrapadon de sabro strigle; 284 Postrestadis tiuj, kies
Ia sang' farigas glacia, rostroj estis en ifonoj
perdigas trankvilo mia, aii farigis lamaj homoj.
mi saltas en alton vigie. Kaj Cruz diris alia vico:

42 La vorto truo havas en Ia hispana Iingvo duoblan sencon: kavajo


41 La malvofloro estas konsiderata bona pro sia kuracforto. kaj tombo.

86 87
Venu do pli da polieo
c ajn kiu kontraparolas,
vin forporti per vagonoj>. ne genos mian maradon:
mi sekvos nepre Ia faton,
285 Ostojn kolektinte, prege laii devoj ja homoj rolas.
genuigis mi sur tonojn,
krueon branan mi almetis, -290 ~Ne havas mi hejmon, kiu
Dion pri induIg' \rni petis, mizeran min protektadas,
kaj ankora mil pardonojn, nek vergon, kiu min gratas,
ke mi tiom buis homojn. arbkronon ne, kiu irmas,
sed mi min ne ekkompatas,
286 Ni do Iasis kui tie ar tamen mi iam firmas.
Ia mizerajn, kiuj mortis,
oni ilin - u forportis, 291 ~Estis mi antaiie mastro
au igis ili mango] de brutar' kaj familio,
de Ia bandoj de karanoj, 43 e reveno e Ia ino
gin neniu ja raportis. ne plu restis. Seias Dio
sola kieI marsos tio
287 Rifuginte en kabanon, nun gis mia vivo fino ~.
amba ni botelon guis,
tiel ni I' okazon festis;
10
mi e gIut' ja ne enuis
kaj neniel Cruz protestis: CRUZ
eta lia gorg' ne estis. 292 Ja, amiko, Ia sufero
estas de Ia viroj sorto.
288 Post varmigo de l' faringo, Teni alte niajn kapojn
gIason kisinte multfojon, kaj akeepti iujn frapojn
ni tre free sekvis vojon; gis alvenas nia morto,
kieI eikonioj iris, en gi estas nia forto.
kolojn tieI ni distiris,
proklamante nian gojon. 293 Miaj vestoj disiritaj
mian meriton ne prenas;
289 c Forrnaras mi ~, mi deklaris, mi ne sanktas, sed agrenas
c kien min sort' gvidi volas; tamen min Ia fremda sorto.
Kvaza estas mi frit-torto,
kaj dolfaron gi entenas.
43 karano: speco de vulturo.

88 89
294 Ne mankas aI mi doloro, iras mi laii mia sorto,
nek propra, ja, malfelio - pa' post pao laii Ia eblo:
silentas mi pri malrio -, kie fa:lus ni pro feblo,
gi tamen min ne afliktas, tie savas nin Ia forto.
mi bone. e hipokritas
laii de l' neces' Ia kondio, 300 Kiu ajn memoru bone
kiam havis li suferon;
295 Per artifikoj kelkiaj kio min, amik', koncernas,
mi vivas, se e senpompe, jene faras mi ciferon:
skabion rni foje trompe pasintecon mi mallernas -
ajnigas, Mi guas brandon sangos morgaitag' I' aferon.
kiel ventrulo majzfrandon,
malrias mi do aplombe. 301 Havis anka mi juvelon:
koro estis gia loko;
296 Min ne mortigas Ia penoj kiu min en Ia epoko
dum hat' mia estas sana, inter Ia amikoj konis,
u venas sun' en somero, sciis, ke si min ligzonis
u prujn' en vintra vetero: pli efike 01 per hoko.
se estas i mond' infero,
u zorgu homo kristana?-
302 En Ia vojo de Ia amo
animaloj sin ne perdas -
297 Kontraiiajojn kun kurago
kaj Ia inoj ja tre lertas.
ni rezistu, kamarado!
iu gai' estas doktoro:
ar e vulpo grand-pirato
en Ia kant' pri ama koro
falas kiel fida birdo:
kordojn hardi li tre certas.
venas por afid' kun flirto,
en kaptil' lin trafas fato.
303 Pli 01 tona estas viro
298 Devas pasi ni hodiai kiu inojn abomenas!
tra suferoj e sen nomoj; Si Ia zorgojn partoprenas:
gin akceptu sen agrenol en gi iun superadas;
Tia estas Ia festeno; kun Ia vir' si kamaradas,
turnojn devas fari homoj .
se malvirti si ne emas.
pli 01 estas en bobeno.
304 Bona ino ne forlasas
299 Mi neniam min liveros viron en malbona sorto;
alia brakoj de Ia morto: helpas lin en iu zorgo

90 97
kun kareso kaj kun vorto,
min sendis en komision,
e se ne donacis jupon
min tiel do flanken trudis.
li ai solan etan tukon.

310 Kuriere igis li min


305 M pasigis grandplezure fari iam longan vojon:
kun nomita 11f juvelo al bieno unu fojon,
vivon kaj kurl goj' gin festis alIa lim', vilag', lai vico,
kiel muo en mielo. mem malzorgis pri l' ofico,
Kiaj tempoj tiuj estis, guis li nur hejman gojon.
,
kiel am sin manifestis!
311 Senfinan triston signifas
306 Si estis aglo el nuboj se maras vir' sol-sufere,
fluginta aI arb' surtera, sen ino konsola vere,
01 matenrugo supera kiu lin irme subtenu,
kiam Ia suno elpaas; sed ke alia in prenu -
si estis Ia flor' plej bela, nenia ino prefere!
kiu en herbo sin kaas.
312 Fremda kok' ne devas flirti
307 Sed, amik', Ia komandanto, mian inon en klukformo,
kiu estris Ia milicon, mi maradis jam sur domo,
ar li atis iun spicon, gis momento certa venis,
venis preni - kontrai rajtoj -; ke mi kaptis lin e l' forno:
vidis mi en liaj trajtoj, inter brakoj li in tenis.
ke elkovas li nialicon.
313 Vizagon li havis kiel
308 Amikecon li pretendis, bovid' malhavanta lekon;
mankis aI mi tamen fido - vidante i senhontegon,
lin konkuri mi ne povis; mi diris: c Bonan digeston> ,
estis ef' li, sen invito i am' ja imitas orfbeston
en Ia domon sin enovis seranta fremdlaktan flegon.
kiel iu parazito.
314 Li glavon nudigis kaj min
trapingli laajne volis,
309 Tre baldai mi jam komprenis,
ke li min superatutis, mi pensis e ne mome~ton
. sed fjeran li iam ludis: kaj tiellin alparolis:
Vi havu bonan atenton,
kaj kvankam pagis nenion,
bridante renon kaj ventronl>
92
93
La inon li gaprigardas
315 Pikon kontra min li sendis,
kaj en mi nazegon vekas,
sed l' armilon mi forprenis;
dum ambron fetor' ekregas:
kiam en Ia man' gin tenis,
tre abomene mi fartas.
por agulon ne mortigi
kaj Ia homon ne trapiki,
321 Diris mi: c Por avo via
per platfrap' mi ventron premis.
estas putraj i perdrikoj! ~
316 ar neniam ai gravulo Nazon irme per manikoj,
mankas admirant' flatema, mi foriris fortaterne:
unu ankaii en l' okazo flaris per n~ztru' alterne
snufis tie per Ia nazo, kiel knab' li, kun lumbrikoj.f '
rostron tenis li kunprema
de hundido laktoprena. 322 Kiam Ia mulo repaas -
signo, ke volas gi hufi -,
317 Li min alpafis pistole, tiel kutimas konduti,
kredante, ke tio trafis, kvankam gi tion ja kaas;
memfidon li eerte havis kiel mui' Ia in' repasas
kaj multe ja ne mispafis, por forgesan rolon ludi.
sed en moment' malfaeila
farigas mi tre trankvila. 323 Prenante ponon kaj vestojn,
sufere mi nun ekvagis
318 Persistis li en klopodo, pro ino, kiu trompagis:
ne povis li fini l' agon, ai du si faris Ia samon;
ar mi daneadis zigzagon, mi adiaiiis kabanon,
gis lin per ponarda trempo memorojn daiire enpakis.
trasegis, e mankis tempo
ai li por diri bontagon. 324 Per unu sola mi konis
Ia inon, agan aii junan -
319 Reiris mi nun ai ambro mi ne plu provos fortunon
por seri l' amantan avon - uzante karton komunan:
li trovis dume Ia savon homino a hund-patrino 4.5
en bovhaiita lesivtino. forrestu en malproksimo!
Di' seias kiella timo
en nervoj okis Ia pavon!
44 Infanoj,suferantaj de lumbrikoj, kutimas snufadi per Ia nazo, iritita
de Ia parazitoj.
320 La viro kristana stultas
45 Aludo ai Ia perfidema karaktero de hundino post akuo,
se amo en li ekardas!

94 95
11 330 Kaj mi spertis "da mizeroj
tiom ja en iu horo,
325 Stancoj, eI aliaj, prucas tian kvanton da konfliktoj
kieI akv' el fonto pasas, kaj suferis da afliktoj,
e mi samo ja okazas, ke mi kredas pro angoro
sed ne havas, miaj ordon - havi kalon en Ia koro.
buson tiel ili lasas
kiel aoj Ia bestkorton. 331 Kiel orfa best' mi trotis,
post Ia pluvo kaj ternpesto;
326 Pasinte pordon I' unuaj, kiam sciis mi pri festo -
jam sekvas ceteraj are estis gi malbona anco;
kaj postaj pare-senpare, aI drinkej' por tiu danco
sin ~ontrau Ia fostoj puas, iris mi sur Ia rajdbesto.
saltkolizie sin tuas,
sen es', senhalte, senbare. 332 La dancejo tiu estis
kabana' de Iasta klaso,
327 Pro neklero iu mia gin plenigis homamaso;
penso estas ja pezeg o: kaj estigis interpuoj -
ki~m sin malfermas beko, oftas tiaj pelopuoj 1
tamen venas ja unua en popola festokazo.
verso, pordon frapas dua,
tiel plu kun lauta bleko. 333 Mi surhavis duonbotojn,
de tuberoj ili plenis,
328 Atenton pruntu aI mia kvaza krestoj ovigantaj
raporto pri iuj penoj sub Ia premkontaktoj plandaj;
disponaj ja per korbplenoj: kredis mi, ke kaloj premis
malkleron iukondie kaj min tio ege genis.
Ia gao pagas sufie
per sango de siaj vejnoj. 334 Fandango kaj <kata> formis 46

de dancoj unuan rangon;


329 Post Ia missort' tra herbejoj por vidi do Ia fandangon
mi vagis inter Ia arboj, mi kieI bul' min enovis,
kaj maris inter Ia kardoj:
sed kiuj 'stas sen IogIoko,
ilia viv' estas moko, 4G Dum Ia fandango estas hispandevena, Ia katodanco estas tipe gaia
de besta vivo nur partoj. danco en Ia argentina kamparo.

96 97

Ferro, 7
sed djablo montris Ia langon 340 Tuj alvenis el interne
kaj Ia amuzon disblovis. gringo portanta fusilon,
sed ne perdas mi trankvilon,
335 Citara ludisto estis maltimante Ia dangeron;
virgaio kun buo peza - mi demetas Ia kovrilon, 47
min pacienco nf Iogas, jetas gin sur Ia kandelon.
se gi ne estas necesa:
sed kvankam mi ne provokas, 341 Kun Ia krio: eMin ne barul>
min trovos, kiu min vokas. maras mi ai pord' rapide.
L' inoj en alarm', senvide
336 Perikonan dancon mi kun
- ar malheI' sur io pendas -
junulino do ekstartis;
embarason egan sentas,
kiam tion li rimarkis
inter Ia gaar' miksite.
- li sen dub' min bone konis -
kelkajn stancojn li hazardis,
342 Venas Ia stancist', unua,
kiuj jene mokosonis:
Ia rigardoj min avertas,
sed I' animon mi ne perdas,
337 <La virinoj iuj kiel
e se drinkojn mi ensorbas,
muloj nin ancelas;
kapon tio ne absorbas;
ne asertas mi, ke iuj,
kaj lati diroj mi ja lertas.
sed kelkajn mi celas,
kiuj ai Ia migraj birdoj
laplumojn e1pelas.
343 Jam alian ne provokos:
sian ercon per Ia tombo
338 ,.Kelkaj gaioj supozas, ke pagis li, ar Ia aplombo
pri damoj disponas. firmas e mi kun Ia vino;
Mi ne diras: ke supozas,
bedarinda Ia viktimo
sed, jes, fanfaronas; havis karnon de kolombo.
kaj eble pro damoj tiuj
finfine senmonas>, 344 Por alporti fIegan helpon
diligentas Ia virinoj:
339 Intersekretis Ia inoj; ke sangfIuo perdu forton,
mi grandkoleron eksentis trenas Iin ai iuj tinoj,
kaj ai li i krion sendis: lasis mi lingardi korton:
<La kanton esu ... akaro!- sangu tripon li en kordon.
kaj trane de Ia gitaro
Ia kordojn tute disfendis. H La ponon (servanta samtempe kiel vestajo kaj kiel kovrilo).

98 99
345 Mi ekrajdis tra Ia kampoj, 350 Sed ar tempo iam finas
pli libera 01 Ia sento iun nian malfelion,
- kiel nuboj en Ia vento - kaj mi spertis jam sufion
vivi nun sen loko resta; da sufero plenrigora,
estas Ia vagul' sennesta, do amiko tre favora
sen kabano, sen Itegmento. faris kun jugist' pacigon.

346 Mankas forto kontra sorto 351 En distrikto mia, sciu,


asignita de I' ielo; ne ekzistas jam kreolo; 48
do eltenu en -sufero, malaperas i popolo
kiel ajn vi gin malatasl fuge, pro milita morto,
Vi malsupren vin ne gratas, ar, amiko, nur malordo
nek tranigas kuspe feio! regas landon, sen kontrolo.

347 Kun Ia gao malfelia 352 Mi konjektas, ke pro tio


iuj estas en disputoj; igis tiu armistico:
lin elglito jam eksponas estis de I' jugisto volo,
ai vagado kun Ia strutoj; ke mi venu por parolo
se elglitas hom' kun studoj, pri servado en Ia vico
tiun oni tuj pardo nas. de soldatoj e polico,

353 Kaj pri mi li ekproklamis:


12 kuragulo min deklaris,
decan homon el mi faris.
348 Kelkiom da monatoj jam
Nu do, ekde Ia momento
daradis i tiu vivo,
nomis li min efsergento
e mangis evalviandon
por ekestri en tamento.
ni iam sul;' i deklivo,
kaj foje ni formis bandon
de sampelataj tra landon.
354 En ilian cirklon venis
mi, sed kion estri devis?
Nun l' okazon mi ricevis
349 Sed, amik', mueli veojn
hjera kun Ia kaptordono:
troas, estus gi malsago;
dum ai gaio venas ago,
ne bonigas lia sorto,
gis kasigas fine morto 48 kreolo: en Suda Ameriko signifas iu naskig inta en Ia lando: Ia

uldon sur Ia lasta pago. vera filo de I' lando, u blankulo, u rase miksita.

700 707
pensis mi jarn, ke mi krevis 359 Mi lasas kuri Ia bulon;
kun Ia lado e Ia zono.v? gi iam trovos haltlokon ...
Eltenos gao sufokon
............... gis sonos Ia tomba horo -
aii venos iu kreolo
355 Havu do konfidpn ai mi, por doni komandan vokon.
ar vi nun min koni povos;
Cruz ai vi Ia manon donas, 360 La gaon oni rigardas
akompani vin proponas; viando sen ia suko,
kune ni seradi provos traktota kiel vistuko.
kaj por amba irmon trovos. Se tiel statas I' afero,
ar volas l' estroj de l' tero,
356 Ekiros ni do senlegaj eltenu ni sub i jugo.
por savi nin, se necese,
ni certe trovos sukcese 361 Se ja estus vi adinta,
evalon por forfugado, kiel mi, en bon-momento
herbejon por rifugado, Ia jugiston en parolo
e rostviandon ekscese. irka certa argumento!
Mi certigas, estis sento,
357 Kaj kiam fine ekmankos ke eksrumpus via koro.
vestaoj pro uzo tempa,
mi lupon jam senhatigos, 362 Riigon oni pritraktis
el felo ledon kunflikos per kampoj en Ia frontlim',
kaj ponon el gi fabrikos, por tiun antaen ovi
pli bonan 01 Ia gumtrempa. kaj tie virgterojn trovi,
Ia homojn tien almovi,
358 Mi voston iun - en bruston, ar tiuj defendus gin.
en kokson Ia spinon sangas; 50

kion mi trovas, mi mangas,


363 io farigas projektoj:
kolonioj kaj talreloj
ajn kie neston arangas,
kun elspezoj per siteloj
senzorge antaen puas,
alia gringoj kun kontraktoj,
ripoze ie ajn kuas.
dum soldatoj en mizeroj
perdas sukon per fitraktoj!

49 La sabro de policanoj. 364 Sed eble, se sekvas io


so t. e. en sia imago: li konteutigas per io. samkiel gis nun okazis,

102 703
laii tio, kio jam pasis, kaj vi samsnure ja tiras.
ni vidos dezertan kampon, Kaj ar mi finon sopiras,
de ostoj senfinan blankon, mi iros ai ter' indjana.
kiujn mortintoj postlasis.
369 Min eble Dio bonkora -
365 Jam longtempe nin Ia sorto lai miaj petoj - pardonas,
kankrornari nut permesas: sed ar destino ordonas
ni laboras, ne progresas; min vivi e maIfidelaj,
en felia konjunkturo kruelos mi kun kruelaj,
oni levos vin per nuro, Ia sorto tiel disponas.
ke salivon vi forgesas.
370 Dio donis alia f1oroj
366 En vilagoj oni diras belan formon, bonodoron,
multon ja pri i suferoj, perfektecon li aldonis,
sed samkiel teruteroj 51 ion, kiom ajn li konis.
kaas nestojn certaIoke, Hom' ricevis kromhonoron,
de lok' dua krias voke, kiam li ricevis koron.
for de siaj ovo-sferoj.
371 Klaron donis Di' allumo,
367 Tiel ili agas false alia vent' potencan blovon;
kaj al cel' ne veni povas, donis vivon kaj Ia movon
dum Ia gao daiire gemas, ai Ia aglo, best' insekta;
ar regantoj lin subpremas; homon kreis pli perfekta,
ion ili vane provas, donis ai li pensipovon.
sed rimedon ne eltrovas. 52
372 AI birdoj Li donis ankai,
krom ecoj trans de esploro,
13
beketojn kvazai el oro,
MARTN FIERRO 53
plumaron kolorvarian;
368 Ni estas do amba vere ai hom', kiel kromtrezoro,
splitajoj de l' trunko sarna: Ia langon paroliscian.
mi estas gao misfama
373 Se ai rabbestoj Li donis
furiozegan sovagon,
51 terutero: longkrura birdo simila ai vanelo,
52 Aludo ai Ia politikistoj tiamaj. kiun ne venkas potenco,
53 La titolo de Ia apitro signifas, ke nun kantas Martn Fierro. nek surpriziga intenco,

104 '105
al hom' Li donis kuragon 379 Ni ne perdos Ia direkton,
defende kontra ateneo. formas bonan ni kombinon,
sekvos eelon kaj inklinon,
374 Kun tiom da bonoj kune, se gustlokon ni ne scias;
abunde kiujn Li donas, kie suno finradias,
Li pensis - mi gin suspektas - tien tigoj faras klinon.
ni.ilin forte bezonas:
egalas kun kiom bonas 380 De malsat' ni ne pereos:
Ia penoj - mi plu konjektas. la rakontoj kaj atestoj
en Ia kamp' trovigas bestoj
375 Kaj mi, pelata de miaj, en sufi' por vivkonservo:
Iormaros el viv' infera; jen dazipo, tie cervo,
ne estas mi plu tenera, multaj strutoj, birdaj nestoj.
kaj laneon mi bone svingas.
Paganojn ja ne atingas 381 Se dezerton vi travagas,
reganta Ia mano fera. Ia stomak' e vostojn pistas;
inoj solaj ja ekzistas
376 Mi seias, ke Ia kazikoj tramarintaj gin kun sano;
kristanojn tie protektas estas Ia njandu' kristano.f"
kaj kiel <fratojn> akeeptas, miajn bulojn se rezistas.
venantajn laii memdeziro,
aii u ni timon elektas? 382 E soifon mi ne timas;
Ni levu ponojn kaj iru! gin akeeptas kun kontento,
akvon trovas per Ilarsento;
377 Ne timas mi i krueiron ar ne kriplas mi mallerte
ja, malgra gia dangero. mi e gustaj plantoj eerte
Ruligas mi sur Ia tero, gin elfosas dum momento.
ar min destino fortiras.
Kaj se ni vojon misiras ... 383 Ni guos tie sekuron,
Nu, simpla erar-afero, mankanta en i pejzag o.
Ni malpli multe kor-penos,
378 u ni savigos, pereos, gojsente tie promenos,
neniu gin garantios; se ni post granda vojago
la suno ni iros rekte alvenos gis tend-vilago.
interna -lando-direkte,
c En ceIo ~ - ni fine krios, 54 njanduo: nomo de Ia amerika struto (iom malpli granda 01 Ia sud-
kie? - Ni poste gin seios. afrika).

106 707
384 Ni fabrikos iun tendon 389 i-punkte nun Ia kantanto
laii ilia konstruado: konsole prenis botelon,
el Ia feio de evalo per glut' li seris ielon;
por kuira kaj dormhalo; finante Ia argumenton,
eble inon donos fato per frapo Ia instrumenton
disrompis kontra Ia teron .
.
por konsolo, lpro kompato.

390 Mi rompas> - diris - gitaron,


385 Tie malestas laboro;
se fojfoje vi konsentos ne tentu iu akordo;
en invado preni parton, neniu ludos sur kordo,
guos e reven' bonfarton, nek devas kanti ajn iu
vi sur dorson vin etendos, post kant' de i gao, sciu,
, gi certas kiella morto>.
jetos ai Ia sun rigardon.

386 ar pro iuj sortobatoj


391 Kaj finos mi nun i strofojn
raporte - sen ia kanto;
ni bankrotis pri prospero,
ne mankas ja demandanto,
eble tie igos lumo
kiun sciemo agitas,
kaj finigos Ia sufero.
pri fino scii avidas;
Bona ie estas tero;
li aiidu pri Ia demando:
ek amik' do, sen cerbumo!

392 Cruz kaj Fierro el bieno


387 Kiu scias bulojn lani,
bruttrupeton pele prenis,
lazojn inter krurojn meti,
post gi ili forpromenis,
rajdi sur eval' sovaga,
kiel kreoloj bonspritaj,
ne kapabla lin dejeti,
de neniu rimarkitaj,
e malkredaj sendornaga
tiel tra lim' ili venis.
povas vivi kaj kvieti.
393 La invit' de Cruz matene,
388 La amon kaj Ia militon en i punkto de I' vojago,
kreolo faras per kanto ai translima Ia vilago
kaj en invado tra lando iris lastaj Ia rigardoj
ni eble ion akiras; kaj ai Fierro grandaj larmoj
finfine, ni do ekiras, perlis rule tra vizago,
mi liberigon sopiras.
394 Sen sangi direkton, ili
............. penetris landon dezertan:

108 109


u trovis pacon eternan
en iu arma renkonto -
ja eble posta rakonto
alportos ion pli certan.

395 Kaj kun i tij sciigoj


l' informon mi finpreparis,
nur veron mi ja deklaris
pri malfelioj kaj veoj -
teksajoj de araneoj DUA PARTO
el ili -Ia gaion faris.

396 Sed havu plenan esperon


je Dio, forminta vin;
kaj nun adia e fin'! LA REVENO DE
Mi verkis veran rakonton:
ja konas iuj i honton,
sen iam prikanii gin. MARTN FIERRO

710
MARTN FIERRO

1
397 Atenton do nu silente,
silenton al Ia atento!
Mi montros en i momento
ke, se memor' kaj Ia seio
min helpas, al historio
ja mankis efelemento.

398 Post reveno el dezerto


mare sentas vi dormemon;
u rakontos mi kun klaro
antaii l' brava adantaro
kaj forprenos Ia dormemon
al mi sono de l' gitaro?

399 Pensoj al mi vualigas,


forte brusto-i ektremas,
mia instrumento gemas.
Helpu min sagul-spirito,
por ke lipoj ne hezitu
gis Ia kor' konfidon prenas.

400 Kaj gi eerte tion prenos,


tio lasas min sen dubo;
Ia konfid' ne estas ablo,
mi reeevis gin jam bubo:

113

Fterro, 8
ar gin levos Ia kord-primo 50
kiam veron mi paro Ias,
kun koler', kaj ne sopiros.
kiel peko tio sonas.
416 Kaj kun kordo alstreita,
411 Sed mi sekvos mian vojon elektinte tonoskuon,
sen devio, sen kompato; ne doligos mi Ia bruon
diros mi Ia veron nuran. gis forlasos voon forto
Estos gi nenies flato, aii rornpigos mia kordo
mankos ia imitado, aii gitar' rieevos truon.
ados vi realon puran.
417 Mi rompis ja I' instrumenton,
412 Kiu korektemas, devas ar estis gi nur tentado,
je dispon' seieneon teni - sed multas nun por raporti
multajn studojn entrepreni, okazoj de tia formato,
kiu seias min aiskulti - ke Di' Ia majstron kompatu,
eerbon devos li konsulti, e kiu mi lernis agordi.
kiu volas min kompreni.
418 Nek iun imitas mi, nek
direkti min iu venas -
413 Pli 01 mi kaj Ia aidantoj,
mi buas kiel konvenas;
01 Ia ternoj kaj objektoj,
ja devas kanti senhalte
01 rilataj Ia aspektoj
kaj voon aiidigi alte,
miaj kantoj devos dari;
kiu i vojon ekprenas.
multon devis jam bedairi
mi ja antai i asertoj.
419 Mi vidis bulon ruligi,
konstante volas gi radi; 57
414 Ella brusto prucas plendoj laeigas min jam vagadi,
kaj lamentoj en eksceso; do mi i tien min movas
ja suferojn mi sen eso por vidi u vivi povas
spertis kaj maIbonajn farojn, mi kaj u Iaboron trovas.
ke invitas mi Ia jarojn
sin okupi pri forgeso. 420 Mi seias gvidi plugilon,
Ia krurojn lazvipe nuri -
415 Vidos mi u mi vekigos,
kian ritmon dane' akiros;
56 Unu el Ia gitaraj kordoj nomigas prim-kordo.
ebIe ege vi ekmiros 57 Lu bulo ruligas: bilda esprimo por: Ia aferoj sekvas sian vojon
vidi min kun fajr-animo, naturan.

Tl6 117
kaj en brutpelo konkuri - kun Ia anim' de sufero
zorgadi pri kortbestaro, plenplena, kaj de doloro.
timoni en ajna aro, Sed pelas nin Ia rigoro,
sur best' sovaga rajdkuri. kiella sablon pampero. 58

421 Kaj donu ai mi atenton, 426 Tramarsi dezerton: kvazaii


se min honori \yi volos, fuganto pro krimaj agoj;
kontraie mi ne parolos; ni devis do kun agreno
neniu ja birdo kanta forlasi ai senreveno
aidigas iam trilanta Ia inon en fremdaj brakoj
sur arbo, kiu ne f1oros. kaj filojn sen irm-subteno.

422 Laitigos miaj kritikoj; 427 Kiom da fojoj krozante


i lokon mi ne forlasas tra tiu vasto ebena
gis kanto mia forpasas; en malespero ekstrema,
se volas vi vo-sinceron de siaj karaj for-fore,
- dirindoj miaj amasas- sin jetas oni fort-plore
do streu vi Ia orelon. en herbojn kun koro trema!
423 Permesu ai mi trinketon
428 e bordo de rivereto
- alia jen i rakonto -,
soleca post rajd' mi sidis,
ar gorgo mia soifas
pri mil aferoj meditis -
kaj tio ne estas honto -
Ia f1u',turnante angulon,
agulo, kiel Ia forno,
vidigas aI mi spegulon:
per hejto tra bu' li vivas.
edzinon, kiu invitis.

2 429 Kaj ella akvoj serenaj


424 Malgoj' el gitaro sonas evalo trinkas glutglute,
- ne temas pri gaja sorto dum oni e mangi tute
la tio do Iatas vorto - forgesas pro nostalgio,
ne povas veni jubilo pensante pri familio
de vivo kies kruciro irita for tiel krude.
de nasko daiiras gis morto.

425 La hejmon forlasi tristas 58 pampero: malvarma vento el Ia sudo, ar venanta tra Ia dezerto,

kaj vagi tra fremda tero, gi iam alportas sablon.

178 779
430 ,Kun Cruz, vi eble memoros, vivo nia ajne svenis,
mi ai dezerto min movis, e hazard' jam ne konsolis.
dum vent' el Ia Pampo blovs; 59

ni e tendaro vilaga 435 Tie ne havu esperon,


ekhaltis de trib' sovaga, ke vin iu ekkornpatas;
unua, kiun ni trovis. iIi ja opiniadas,
I
ke necesas iam bui -
431 Malbonsorto nin plusekvis, ne povante sangon sui,
venis ni malgustaternpe: gian f1uon vi di atas.
ili estis pariam ente
diskutantaj pri invado; 436 Cruz luktante volis morti
I' indian' tiumomente kaj samagi min invitas;
timas e pri ekspirado. Ni e1tenu ~ mi murmuras,
gis e ni Ia fajr' ekbrulas .
432 T eruran bruadon i1i, Malpli lin danger' ekscitas,
vidinte nin, ekestigis; kiu tra gi ofte kuras.
/
kaj vane ni ekamikis
kun bolaj tiuj kaldronoj - 437 Kun prudento pli facile .
nin kredis ili spionoj, venas sav' ai evidente;
per lancoj nin preskai pikis. pasas Ia danger-momento,
se singarde vi kondutas,
433 Preninte niajn evalojn ar neniam Ia prudento
post nur mamultaj minutoj, kun kurago ja disputas.
hezitis en Ia diskutoj,
pri io ajne spekulis
438 Nu, fine do tradukisto
alportis ai ni pardonon,
kaj ai ni antaiiokulis
dirante: <La savordonon
grimace lancojn Ia brutoj.
vi dankas ai Ia kaziko,
jen estas ankaii klarigo:
434 Kaj kun multa langumado
ni sendos invad-kolonon.
gestis ili, kapriols;
unu bulojn jeti volis -
439 Diris li alia aliaj,
malliginte ilin, vens;
ke vi restas por sangado,
se kaptigas iu frato
eble inter Ia kristanoj
,,9 La vasta ebena teritorio argentina e hodiai ankorai maldense e proksima Ia invado;
logata
tiaj estas niaj planoj.>
120
121
440 Ree i1iparIamentis el Ia aro homa, besta
por. pritrakti aliancojn, kun mugego tut-inera.
ebIe anka buajn ancojn
kaj laii tiuj i detaIoj: 445 Laii mia imag', gi ajnis
faris baron per evaIoj
sinapoge sur Ia lancojn.
\
. rabbesta danco demona:
ekestis vertigodona
kriad' kaj kirlo horora,
441 Paas agulo en centron kaj nur post daiiro duhora
kaj eIsendas vorttorenton, finigis Ia vent' ciklona.
faras gravan rekomendon;
Ia kunveno generaIa 446 Barilon forminte nokte,
kun estimo speciala nin en Ia centron ordonis,
donas al li plenatenton. ai ni tiel i1i donis
neniom da savoancoj,
442 Li trifoje laiite voas per ok- a dek-vicaj lancoj
kaj komencas novan dancon; fortike nin irkazonis.
por firmigi altinstancon
kaj por pruvi rajdkvaliton: 447 Tie i1igarde staris
aI Ia best' starigan bridon 60 kaj observis nin defie;
donas, dum li svingas lancon. kiam ronkis jam laii ajn'
i1i,tiam iu ajn
443 Laii vico poste li maras, huink ekblekis krie: 61
e iu li halte staras, huink tuj ehis ie.
persone minacon faras,
kriego en akompano 448 Sed Ia indjano dormemas,
de vibra lanco el kano li dormon havas profundan,
sin furioze dekIaras. li ronkas iun sekundon
kaj tiel je vivo fidas
444 Fajra maro nun formigas, ke ronkos, e se li sidas,
01 milito pli malbela, kun ronk' li glitas mondfundon.
kaj de polv' nubego vera
ekrniksigas plentempesta 449 ion ili eldemandis
kiel iu sinprepara:
ja konvenas seio klara
60 La indianoj estis tre lertaj en evalrajdado kaj sukcesis per subita
bridado haltigi Ia evalojn dum plena galopado.
61 huink: kristano en Ia araikana lingvo

,722 723
pri komand' kaj gia sido,
pri evaloj, disdivido spertaj kaj maIspertaj konas
de Ia forto armilara. ian specon de sufero;
iun nutras nia tero,
450 Respondas iam nur unu, sed venenon anka donas.
eligas li vokon bruan,
alia faras tuj ~Iu'an 455 Sed prudenta vir' sortbatojn
kaj krias aI iuj ventoj tutserene ja suferas -
da vooj centoj kaj centoj ili tre similas sin,
Ia saman sonon enuan. kien ajn Ia vojo celas:
idojn malfeli' generas,
451 Kaj Ia vo' de unu sola mem estante sen patrin'.
kornencigas per murmuro,
ripetata gis torturo 456 Kaj kiu tiel heredis,
de Ia tribamas' vilaga; Iin nepre trafos ruin',
tieI igas rit' sovaga ni vane eviti strebas,
indiana i ululo. ke venu nia destin'.
La kardoj vin piki devas,
de nask' jam dornojn ricevas.
3
452 Ni metitaj tieI estis 457 Destine Ia malriulo
en i Iud' kun nia forto; Iuktadas kun I' elementoj;
,
pri pere ne havu penson, li kiel vultur' vivadas,
spitu alIa misa sorto malbon' neniam ja satas,
kaj forgesu pri Ia morto, se pro missortaj Ia ventoj
al Ia viv' koncentru menson! sirigas pajlaj tegmentoj.

453 Via koro stalhardigas, 458 Konsolo de tie venas,


jam ne timas pri dangero; de kie venis agreno,
pro konvena konsidero kaj brilas Ium' de I' ielo
juris amba ni i tion: sur iun kun tuta helo;
ni respektos sole Dion, e plej maldika fadeno
pli neniun sur Ia tero. ombradas sur nia tero.

454 Kel arb' malbono kreskas , 459 Kaj kvankam vi turmentigas


kaj, tranita, reburgonas; pro Ia rigor' plensufera,
frunt' via restu supera,
124
125
senklina pro ajna kaiizo: gis Ia kaziko surprize
e poplo staras fiera nin kune vivadi Iasis.
kaj gemas tamen sen pazo.
465 Ni, Cruz kaj mi, nin retiris
460 Vivas Ia pagan' steIante aI densa herbejo-rando:
a kusante sun Ia ventre; por vivon pIiagrabIigi
nur obeas tiu gento en vasta dezerta Iando,
lancolegon kun respekto ni tendon povis fabriki,
kaj kompensas per suspekto gin eI du feloj kunfliki.
mankon de inteligento.
466 Por kai nian mizeron
461 Vi vane seras indjanon ni iris ai tiu nesto,
kiu ameme kondutas - nin helpis nur Ia kunesto
li kontraii kaptitoj brutas, en i katena ekzisto;
ai ili fitraktojn trudas. sentigis kvaza tomb-tristo
Li estas ruza, maIpaca, e preg' antaii erka kesto.
vengema kaj tre aiidaca.
467 Tre Ia kurago necesas
462 Ne petu de li favoron, se vivas vi en vagkuro;
nek iom ajn da tolero - unue marsante voje;
Iin movas nur Ia maIklero; ripoze, poste, fojfoje;
nin tenis Ia malkonfidaj pereas en aventuro
pro tio apartigitaj, simila ja timemulo.
gardante nin kun severo.
468 Konfida bovido kuras
463 aI ia bovina mamo:
Kun Cruz ne eblis paro li
gin konas gai-kamparano.
pro Ia izoliga baro;
Kaj troos anka I' ekspIiko
I' okazon ili forprenis,
ke vagis mi kun I' amiko
nin sen konsidero premis;
sen helpo de fremda mano.
almenaii dum jara paro
en i disigo nin tenis.
469 Sirmitaj de nia tendo
intimis ni en babiloj;
Tro longe estus rakonti
ni estis emerituloj,
pri iuj penoj precize,
tre flegmaj pri vermoj, kuIoj,
mi diros nur tre koncize,
kiel en somer' kovriloj
ke tutaj du jaroj pasis
jetitaj alIa anguloj.
726 727
t

470 Oni kiom ajn klopodas, sed kiel hom' sin adaptas,
ne abundaj estas nutroj; observi gin interesas:
kiel iaj bestaj plagoj li mem en ploroj ne esas,
estis niaj asaj vagoj, sed iujn por mang! kaptas.
ankai iam kiellutroj
vivis ni e bord' de lagoj. 4

471 Per ekzercado simila


476 La indjanaro tremigas
jam longe antai lumrugo
spertigas vi en art' asa;
Ia pampon per sia mugo.
kaptigas dazipo grasa,
Certtage do, sen avizo,
Ia birdo, kiu gojtrilas,
matene kiel surprizo
kaj besto iuajnrasa
ekmaris invadopuo.
por rosta krado utilas.

472 Kvar ventojn tie ampleksas 477 Enterigante Ia vestojn


en truojn kiel bestbuloj, 62
Ia persekuto kaj frapo,
ne eblas ia eskapo i tiuj broshareguloj,
kaj ekde l' frua mateno perfidon k.onstante fiare,
vi seras tra Ia tereno ekrajdas sen sei' evale,
sub arb', en nest' kaj en kavo. kun vestoj preskai nur nuloj.

473 De as' sin nutranta prenas 478 Por Ia rabatako ili


estajojn, kiujn li trovas, plej bonan prenas hufulon,
u plumon gi, elon movas; kunportas solan sekuron
havante malsato-senton, armilan: Ia lancbastonon
Ia homo najlas Ia denton kaj da bulparoj kelkpluron,
en ion ajn, kien li povas, ligitaj irka Ia zonon.

474 En Ia altajoj sanktegaj 479 Tre malpeze ili rajdas,


Ia Majstro plej efa tronas, Ia evalon ne lacigas:
aI iu besto li donas dum atak' per spronoj pikas,
iFIstruon kiel prosperi, kiujn ili izas pinte
sciante aI gi liveri el cervkornoj; gin farinte,
kion por viv' gi bezonas. aI kalkanoj nuroligas.

475 La birdoj, bestoj kaj fioj


Ia vivon milforme traktas, 62 bestbuloj: dazipoj.

128 129

Fterro , 11

480 Se lia eval' elstaras, 485 Fumeto por voki servas;
Ia mastro kun granda ato gi aI Ia ielo ringas,
gin zorgas e 'dum dormado; i signon iuj distingas,
i zorgo lin igas sklava - ar ili perfekte vidas,
ludonas li gin ai brava de ie tuj alrapidas,
kunulo por Ia invado, grand-nombron tiel atingas.

481 Por gardi gin, li ne mangas 486 Tiel do Ia kunluktontojn


kaj ofte tute maldormas - ili por invad' altrenas,
neglekt' forestas en tio, kaj laii plan' gin entreprenas;
jes, veras i historio: tien granda homamaso
sekuro-barilon formas por kunhelp' en Ia okazo
dum nokto Ia familio. el angul' plej fora venas.

482 Vi, tiel, certe rimarkis,


487 Kruele kaj furioze
se sin prezentis okazo - Ia sovagulo militas,
sed en kontraiia Ia kazo, per buo kaj murdo spitas,
memoru gin kun atento -, detruas ie kaj ion.
por ano de l' pampa gento Nur laneon kaj rajdmetion
rajdad' estas vivobazo. por foreskapi li fidas.
483 En Ia praktiko efikan,
488 Devas havi vi kuragon,
longtrotan maron li faras,
se renkonte vi Iin trovas,
direkton li ne eraras;
fiinteneon li ja kovas.
se beston li ekdeziras,
i animon de brulpeo
tuteerte gin ja akiras,
ne moligas ia prego,
plej densa nokto ne baras.
nek dolo r' Ia koron movas.
484 Marante dumnokte ili
ekformas barilan enon, 489 Mortmalamas li kristanon,
streante gin Ia matenon, senpardone lin malamas;
Ia buado lin ne galas, _6<1
retkaptas iujn Ia lamojn
kaj strutpjn, cervojn, e amojn, 63
p-ulsas en li Ia rabio
venintajn en Ia terenon. kaj kompato al nenio
en Ia bruston lian falas.
63 Vere ne temas pri amoj, sed pri similaj bestoj, kiel ~nkai ne ek-

zistas en Argentino tigro, sed nur jaguaro, kaj ne leono, sed nur pumo. 64 Ne inci tas, ne iritas lian galon.

130 737
ar Dion ili ne konas,
490 Kiel leono li bravas;
pampanoj ion mok-spitas;
li aglosimile vidas,
Ia bestojn ili imitas:
dezerte best' ne ekzistas,
laii tiuj mem sin e nomas.
kiun li ne tuj komprenus,
I' instinkton gian alprenus 496 Kaj estas i gent', ho Kristo!,
kruelan, kaj g\n imitas. Ia plej malpura de l' mondo,
pagana i vagabondo.
491 Persiste en barbareeo,
Kun naiizo mi remem oras:
- vi vane sangon atendas -,
laii porko iu odoras;
ai bon' li strebon ne sentas;
Ia tendoj estas fi-honto!
prabesta en primitivo
nur Ia ebri' en Ia vivo 497 Imagi ne eblas ja, ke
aii Ia batalo lin tentas. ekzistas mizer' pli granda
kaj pli da horor-vekanta,
492 Neniam l' indjano ridas;
ne seias indjanaj brutoj,
pretendi gin, ne valoras,
ke estos rikolt' etkvanta,
e kiam li feste gloras
se mankas ai ter' vitgutoj.
triumfon post Ia invadoj -
Ia gajo kaj Ia ridadoj
5
nur e Ia kristanoj floras.
498 Dezerton ili agitas,
493 Li trakrozas Ia dezerton kiam de l' invad' revenas;
kiel raba animalo tut-milojn ili kuntrenas
kaj starigas Ia hararo da bov- kaj eval-brutpecoj:
kiam sonas lia krio: se tio vin ne agrenas,
ajnas, ke kondamnis Dio disponas vi pri firmeeoj.
iujn ili per fatalo.
499 Svarmanta vespujo estas
494 La pezon de Ia laboro nun pampa Ia gent' - bolvazo -j
li ai Ia inaro asignas: revene predo de l' aso
kiel indjano li dignas sumigas en sol-brutaro:
kaj restas gis mort' sur listo gi estas kiella maro,
denaska digna stelisto: por vid' senfina amaso.
neniam teli rezignas.
500 La inoj venas sargitaj
495 Veneni siajn armilojn de Ia plej diversaj vestoj;
Ia soristinoj ordenas;
733
732
afliktas nur Ia imago: kaj malaktivo reiras,
metitaj sur Ia sargbestoj, dum inoj felojn desiras,
vendejoj gis lastaj kestoj per peza laboro vita.
rabitaj dum Ia atako.
506 Foje trenas landinternen
501 Nur strebas ili steladi, ili brutojn ai merkato,
por venki sian mizeron sed tro grandas Ia riskado,
.
mva d as kriristanan
\ teron, ar ja oftas Ia okazo,
portante ai gi inferon; ke alia trib-pirato
Ia registaron ne rabas, restas fine kun Ia kaso.
ar gin e mano ne havas.
507 Kredas mi, ke I' pampa gento
502 Freneze ili kontentas, plejan krudon reprezentas -
havinte bonan sukeeson. sin apenaii ili vestas
Ne donas ili permeson kaj naivon manifestas-,
por fari proprajn elektojn: ar dum bruton solan vendas,
tuj disdonas Ia objektojn, kvineent vane bu-disfendas.
ne faras ian forgeson.
508 Tiun kaj pli gravajn kazojn
503 Disdonas ili Ia predon vidis mi dum multaj jaroj;
kun egalee' laii Ia vieo, sed mi kredas, ke i faroj
sen avidee' nek malieo, jam finigis; ne sovagas
kun plej absoluta gusto; plu Ia bandoj de barbaroj
nur en gi ja regas justo kaj neniel plu domagas.
e pampanar', sen kaprieo.
509 Detruitaj estas triboj;
504 F ortrenas ili ai tendoj Ia kazikoj plej insidaj,
Ia predon, kun krueleeo; u mortintaj, u kaptitaj;
buad' de plej sanga speeo mankas Ia atakaj ancoj,
estigas nun sen motivo. kaj Ia gento, giaj laneoj
Ne restas tie en vivo restas nun jam preska mitaj.
el miloj e unu peco.
510 Sovagas ili komplete,
505 Kontentaj nun Ia sovagaj e kiam ili petolas,
pri Ia ofie' plenumita ar ili seenon elrolas,
alia kuejo senlita teruran vere sen limo,

134 135
kaj en gi, jes, estas ino 516 Laboras si tutanime
efrange, kiu aktoras. sub Ia plej prema rigoro;
Ia edzo estas sinjoro,
511 Ju pli sovagas Ia homo, komandas kiel tirano -
des pli Ia inon fitraktas. andigas e ne per amo
Tre strange i tio faktas, de I' indiano Ia koro.
sen si ja mankas Ia gojo;
felias hom' en vvvojo, 517 Nek scias li amkonduti
se ian amon li kaptasl nek konas li simpation -
esperu de li nenion,
512 La vivon, kiu komprenas, de tiu bruto el kuprol
gin goje gui deziras, De I' subo lernis gis supro
kaj justas, ke gin aspiras pri ili mi plenan scionl
li, kiu bon-koron havas.
Nur homo, kiu malbravas, 518 Dum lia mango sufias,
kun ino heroe viras. li restas sen ag', sen faroj;
vivinte e li dum jaroj,
513 Por servi homon suferan mi jenon pri li konstatas:
Ia ino iam volontas, li kiel korvo mangadas,
kiam lin voje renkontas, nutrante sin de kadavroj.
ne timas si Ia dangeron,
EI ia intimo fontas: 519 Krai sur Ia krucifikson,
Ia bonon fari kaj belon. kiel ludon li arangas -
eble lin kondamnis fato.
514 Ne trovas oni virinon Mi Ia nodon jene tranas:
havanta alian volon - I' indiano, porko, kato,
mi ladas de I' Patro gloron,
sangon e de idoj mangas.
ne ar Li formis in bela,
sed ar li donis de vera
520 Pri Ia sovagaj mi finos,
patrino - ai iu - koron. sufie tio jam daras,
distrigis mi ja sen volo;
515 Si estas pia, zorgema,
kaj tre mi tion bedairas:
obstine ekzercas laboron,
dum pripampana parolo
verajne mi Ia valoron
forgesis mi pri scen-rolo,
subtaksas, sed n ja atas.
L' indjan' havanta brutkoron
....... ......
kiel ifonon in traktas.

136 137
521 Farigus lanea barilo - 6
ekstere viro e viro -
526 PIukuris Ia temp' konstante;
ensaltas in' al spaIiro; de I' mondo ni izoIitaj
kieI dum dra' kun evaIo nenian de I' sangavidaj
estigas tie trotbaIo esperon heIpan ja havis;
.
de karuseIa rondiro. li, kiu e I' ven' nin savis,
ja estis Ia plej invita.
522 e flankoj staras kazikoj,
subefoj kaj trumpetanto;
527 NobIeeo lia ebligis
bata Ia ia markanto
lin sangi en konvertiton;
Iudigas kun plena forto, meneii justas meriton
dum inojn losas gis morto ka] tiun plene rekoni;
i eirkIo de diamanto. li bestojn kutimis doni
kaj fari al ni viziton.
523 Ofte adigadas tie
de mizeraj: veaj plendoj, Ne deeas kontra Di-volo
528
perdigantaj fin-Iamentoj - e per intene' Ia rezisto -
irkaii tiu i spaliro,
li savis nin ... sed, ho Kristo!,
kue jam, en branddeIiro,
se nur ne estus savinta
mugas viroj, jam sen sentoj. li, nek mi seion havinta
pri tiu lia ekzisto!
524 Konsistas Ia kant' eI vorto,
dum iuj gin ripetadas,
529 Neniam hom' gin forgesu,
.konstante Ia rtmon batas. se li bonfaron rieevas;
Jen: joka-joka -Ia krio;
kaj kiu migradi devas
satana tiu vizio
en viv', tra kiu li pasas,
memoron mian invadas.
aferoj al li okazas,
pro kiuj li preska krevas.
525 Trotantaj Ia inoj eirkle,
fastantaj, svite, rabie,
530 Mi venas nun jam po iom
ifone, tazhare, krie
ai plej malgaja Ia pago;
de sun' gis suno sin turnas kiam maldolas trinkajo,
en dane', u pluvas, u fulmas,
forestas gojo en koro -
samritme kaj senvarie.
mortigis Ia variolo
tre multajn en Ia vilago.

138 139
531 La mortadon tim-sentante
knedante, ke ili krakas,
kaj I' esperojn tute vanaj,
per ovo brulige varma
kriis ili plen-alarme:
de ia kokin' sorkarna
Soron jetantoj kristanaj.
Ia lipojn, dentojn brogpakas.
Falis en tendoj malsanaj
iuj, venkitaj senarme.
I 537 Dangeron-i Ia pagano
532 Sekreton de kuraciloj konante, I' esperon perdas;
posedas l' inoj divenaj; se li Iorkuri nur Iertas,
nur estas en gi partprenaj li fugas kiel Ieporo;
virinoj Ia plej multjaraj, dum pusas febro-vaporo,
kies konsiloj tre raraj Ia Iancojn li balda spertas.
da blagoj estas plenplenaj.
538 i febroj estas teruraj
533 La plej teruran kuracon kaj, malgraii kontraudiskutoj
Ia pacientoj trairas; aii eblaj kontrarefutoj,
konsistas gi eI skurgbato radikas en -Iau Ia diroj -
kaj iuspeca premado - evalviandaj kuiroj
Ia harojn oni ektiras, mangataj de tiuj brutoj.
plentufe ilin eliras.
539 Gringeton tie kaptitan
534 Herezojn mil ili faras; - pri ip' li iam fabelis -
eesti kazas teruron, aI mar' oni droni pelis,
vi adas Ia ve-ululon kazanto - laii dir' - de"l' pesto,
de Ia dolora hom-maso, okuloj liaj bluhelis,
kiu, mirita per graso dum laiitis lia protesto.
suferas sub sun' bolbrulon.
540 Lin murdis ili plenume
535 Metita tie sur dorson, de virina' Ia postulojn,
Ia fajro lin irkaprenas kaj malgra .plenda aflikto
kaj ino poste alvenas- gin finplenumis kun strikto;
orelon penetras krio - li ovis, povra, l' okulojn
ja kelkajn Dio malbenas: kiel a', en Ia angulojn.
sanigas i religio.
541 Ni restis aparte por ne
536 Aliajn, malgra doloroj, plu vidi tiun detruon;
e buo ili ekbakas, Cruz sentis minacinfluon
140
141

de l' pesto, kiu regadis, Cruz ankaii ricevis febron,
l' ideo nin ekinvadis: por iam li pasis for.
reiri hejman fajrujon.
547 iuj povas ja imagi,
542 Ne tagas plej bona plano, kiom Ia sufer' min premis,
se spitas deJtina volo. ke konstante mi nur gemis;
Frostigas Ia sang' en koro! svelis kun aflikt' angoro,
La viro, kiu nin savis, ar nesci' de prego genis
atakon li nun ekhavis helpi lin en Iasta horo.
de febro kaj variolo.
548 Dum envolvis lin atako,
venis aI li Ia sopiro
543 Neeblis tie Ia dubo;
pri Ia forlasita fil,
suferoj klare anoncis,
kiu restis en hejmloko:
kion Ia sorto prononcis.
Estas li sen firmapogo,
Kaj diris Cruz tre humane:
Ia orfet'>, jen lia diro.
cNi iru do propramane
plenumi devon kristane ~. Se revenos vi, lin seru>,
549
estis lia korokrio,
544 Alkuris ni por kurace restis li sen familio,
helpeman manon etendi; jam perdinte Ia patrinon,
lin anka ili turmenti
konu li nun mian finou,
ja volis, tiaI forporti, pregu li por mi aI Dio ~.
dum ni obstinis defendi
lin kaj ne Iasis perforti. 550 AI Ia brusto mi Iin premis,
kapon lian bon-apogis,
545 Daradis plu Ia mortado, ar dol oro lin sufokis;
dum kreskis Ia pest' en forto. morti en Iand' malfidela
Ni Iuktis kontra Ia plago estis por li tre kruela;
kaj flegis Iin kun komforto, pri indulg' al Di' li vokis.
sed falis Iin man' de I' morto
je fino de nur kelktago. 551 Sur genu' e lia flank' mi
aI Jesu' lin rekomendis!
546 Bedaiiro min turmentanta Fulmo vidon mian fendis,
ektuas en Ia memor', Ia okuloj sin vualis,
mi sentas emon aI plor', svene mi aI tero falis,'
boradas peno Ia cerbon: kiam mi lin morta sentis.

142 143

7 557 Tie horojn mi pasigis
kaj kun mi neniu restis;
552 Inter brakoj miaj Iasis
Dio sola kunatestis.
vivon tiu kamarado;
Miaj pensoj ekrigidis,
estis li ja pli 01 frato:
nur I' edzinon, filojn vidis
viro, kiu agis brave,
kaj e Ia amiko estis.
servis fide, 'mortis sklave
en dezerto, per sortbato.
558 AI mi, perdita fremdlande
sen hejm', sen iaj bienoj,
553 Kaj mi per Ia propraj manoj en ajne senfinaj enoj,
en Ia ter' Ia tombon fosis; Ia ternp' neniel progresas
petis Dion pri favoro, kaj suno plumarsi esas,
brusto plenis de doloro; ridante pri miaj penoj.
Ia terenon tie rosis
mia elverita ploro. 559 Sirite de Ia aflikto
mi iris sen cel' en tedo,
554 Mian devon mi plenumis, kiam en certa momento
de neni' mi min akuzas; atenton ekvekis pledo:
pagi uldon volas digno, de kie blovas Ia vento
e se Ia dolor' rifuzas. aiidigis trista lamento.
Sur Ia tombon - kiel signo -
metis krucon mi elligno. 560 Tiaj plendoj ne maloftas
en Ia Iando de l' sovago
555 Iris mi de tend' en tendon, plena ja de banditajo,
kaj pri io mi enuis: kie iu brute agas,
tieI min funebro skuis, per ponard' kaj Ianco pagas,
ke tra sentoj de sufero aii per buloj kaj kurago.
vo' de Cruz aI Ia orelo
venis, ion gi trabruis. '561 Vi ja juron ne bezonas,
kredu vi aI Martn Fierro;
556 Maldolon de vivo konas tiulande vidis mi, ke
pli malpli iu kreolo; sovagul' l' edzinon pike
por mia tristo kaj vundo buis, jetis alIa tero
ne estis alia konsolo anta hundojn, dum kolero.
01 jeti min kun doloro
e lia tomb' alIa grundo. 562 Martirigojn mi eestis,
ofte kruelegan agon.

144 145

Fterro, 10
Vi ne havas ja imagon fileton si kun si havis,
pri I' buadoj kaj fikrimoj. kiu ankoraii sumamis. 65
Nek I' indjanoj, nek Ia inoj Sin indjanino malamis,
konas unu pian tagon. ikanojn sur in elpafis.

563 Scivolemis mi tpri I' gemo, 568 Si nur deziris eskapi


kiu ajnis fIustta voko; kaj provi i aventuron;
mi direktis min ai loko, ne plani tiun forkuron
kiu sonon-i eIsendis; kaj eIaeton esperi,
bildo, kiu sin prezentis, signifus ja plusuferi
nun ankora estas oko. tutvive tiun teruron.
564 Estis malfeIia ino,
kiu kuis sangoplena, 569 La indianin' perversa
kvaza ia Magdalena; de Ia unuaj momentoj
venis pior' en jet' fontana; kruele estis severa,
estis ino si kristana: pri edza kurag' fiera:
pli do estis gi agrena. li enon havis eI dentoj
de viro kristana vera.
565 Kae iris mi proksimen
ai Ia vir' e sia fIanko; 570 Si devis tie labori;
sciis mi pri fidomanko filet' metita apude,
e pampanoj ai kristano. tremanta preskaii tut-nude,
Havis skurgon li en mano, ekde Ia fruaj matenoj,
gute venis de gi sango. ligita li en katenoj,
afidon imite tute.
8
571 . Si semi devis kaj lignon
566 De si mi adis pli poste
Ia pozitivan konstaton, kolekti, ligi en faskon,
ke havis ili invadon vidante Ia filan ploron.
de roto de I' pampa gento; Gis si ne finis laboron,
Ia edz' ricevis mortbaton, ne rajtis si lasi taskon,
in kaptis tiu tamento. nek doni ai filo lakton.

567 Si peze tie servutis, 65 = mamsuis. En Ia original o Hernndez paroligas sufie ofte Ia
jam pli 01 du jarojn sklavis, gaiojn per torditaj vortoj, tial anka Ia tradukinto permesis ai si tion foje.

146 147
ke devas si elkonfesi,
572 AI najbaroj oni luis u vera do estas soro,
in, se mankis Ia laboro. ar punos li in sen esi,
-Bildon neeblas koncepti, gis venos fine Ia morto.
nek ja - diris si - konjekti
kiom havas da Idoloro 578 Aflikte ploras si, povra,
in' kaptita, kaj da ploro. sed li en rabiatakoj
forras de si perforte
573 Vidante kreski Ia filon, Ia filon el inter brakoj
ar ili malhavas koron,
kaj per unuaj vipkrakoj
nek konas ian favoron, dolore in vundas korpe.
lin por eval' interangas
aii lian vendon arangas:
579 Kruela tiu pagano
ja havas io valoron>.
in do konfesigi provis,
ju pli da vipfrapoj blovis,
574 En eduk' de propraj filoj
des pli li sekvis rabii,
ili estas tre barbaraj,
si frapojn igis devii,
kun procedoj senkomparaj:
kiel plej bone .si povis.
ligas ilin sur tabulojn,
formu kapoj rektangulojn,
tiel estas nenormalaj. 580 Kriante tre furioza:
cCi konfesanta ne oole>,
575 Kaj kvankam ajnas gi strange, in turnis per kapt' ekole;
ne perdu je mi konfidon: por veki supozan spiton,
e tiuj praprimitivaj, Ia etan, teneran idon
en Ia bruteco naivaj, mortpikis li tutfrivole.
postulas noblec' glor-vidon:
ke faru kap' piramidon. 581 cu kredus vi - si elkriis -,
ke tiu frenez' ekzistas?
576 Inao in malamanta, Patrino gin ne rezistas.
kaj kiu malbonintencis, Li krimon faras sovage,
subite diri komencis, montrante gin e-vizage,
ar mortis ia fratin', ar li pri konfes' insistas ~.
ke Ia kristanino in
per sorrimedo atencis. 582 Tiujn tremigajn terurojn
ne inventas Ia kristanoj.
577 La vir' in trenis aI kampo <Ido-i de malhumanoj
kaj in komencis impresi,
'149
148
- piora estis ia diro - Eluzas li tuj Ia ancon
ligis min e arnba manoj samkiel besto de aso;
per Ia tripoj de Ia filo ~. li bulojn kaptas e I' lazo
kaj kvazaii imitas prancon.
9
I 588 Mi kvankam nur scivolemis
583 De si aidigis lainentoj, kaj ne por seri batalon,
ai mi tra vent' ili venis, en bridon ligis evalon;
kaj atinginte i punkton, mi prenas I' ilon - ja klaras -,
mi ion bone kompenis; kiu neniam eraras,
. vidante Ia sangan frunton, por inaguri Ia balon.
mi ne hezitis sekundon.
589 Dangero kia minacis,
584 Jam tute de sang' kovrita, pri gi mi tuj plenkonsciis;
de Ia piedoj gis kapo, senange ni poziciis,
e malfelia viktimo tenante nin nialoke,
vidigis ie nur skrapo rigardis nin reciproke,
kazita de vipa frapo; ni kion fari ne sciis.
vestajo en ir-ruino.
590 Necesas esti singarda,
585 L' okuloj ielon seris, se faras l' indjano klinon;
. ligita Ia man' ai mano; valoras kvaron aii kvinon
si nagis en larmobano li en i stato facile,
kaj klare tie martiris. li saltas tigrosimile
Rigarde pet' ai mi iris kaj havas jam Ia viktimon.
pri helpa irrn' de kristano.
591 Dangero estis ataki,
586 Ne scias mi, kio bruston dangere ankaii for fugi,
ai mi i-momente levis, dangero mi devis jugi
jen Ia pagan' aroganta pluresti tie trankvile:
kun Ia vizag' provokanta: alveni povis facile
komprenon mi tuj ricevis aliaj, min kune bui.
per lia rigardo vanta.
592 Kun Ia prudenta procedo
587 Li saltas, katon imite, oftege mi min savadas,
gajnante de mi distancon. ar se situ' delikatas,

151
150

[
fatalus se mi falsmovus; ar estas tio tonpao,
se Cruz kun mi esti povus, kaj flugas gi kvaza sago.
tre sim pia mi ion trovus.
598 e I' unua ponardbato
593 Se homo estas kun dua, igis Ia pampan' lanbulo;
fortigas lia valoro estis li superruzulo,
kaj malaperasangoro, kian mi neniam vidis:
embuskon ajnan evitas: iam li per manipulo
ne nur pampanon li spitas, frapon de l' ponard' evitis.
tuttribon anka laii volo.
599 La bullazojn kun lertego
tiu brut' ai mi direktis,
594 En necerteco ti ela
ilin tuje rekolektis
dangeron de tia grado
kaj denove ai mi sendis;
ne solvus alia fato
Ia aeron ili fendis,
01 de I' pagano Ia morto
aii mia simila sorto: kapon li ja celelektis.
sternigi por finrestado.
600 i sovaga, kieI iu,
tre singarde li kondutas.
. 595 ar Ia tempo tieI pasi ,
La fortun' favore ludas:
dum mi tion urga trovas
kiel evalid' malpacas
kaj li tute sin ne movas,
li, per unu min minacas,
mi por kvaza Ia evalon
kaj alian post mi utas.
preni de li, min alovas
provokante Ia batalon,
601 Akcident' ai mi okazas,
dum dueIis ni skerm-fale:
596 Kaj manovro-i sukcesis, kiam Ia atakon sarge,
li sovage sur min falas, mi ai li min antametas,
vi atenta devas esti iripao min enretas
se vi kun pagan' batalas; kaj elglitas mi lalarge.
timo sen evalo resti
kuragegon ai li faras. 602 E por min ai Di' oferi
li tempeton ne malsparas;
597 Jam en Ia komenca skermo kiam al Ia ter' mi falas,
per buloj venas l' atako - li alsaltas min rapide
min unu tuas e l' brako, kaj e I' kapo tre subite
rornpigus gi per plentrafo, Ia bulparo frapon faras.

152 153

I r
603 La tranilon malrespekte, 608 Sur miaj piedoj ree,
premi Ia pagan' ne esas, jam sekvas nia duelo,
tuj min fini li prornesas; sen paiizo e dum tempero,
ke de nove mi min levu kaj vito de mi torentis;
aii ke spiron mi ricevu, neniam e lukt' mi sentis,
tute li gin malpermesas. ke mankas pli Ia espero.
I

604 Kontra Ia obstino lia 609 Nun task' mia ankai kreskis:
vane mi ja faras provon, ne lasas mi Iin ripozi
kvankam metas mi tutpovon - - vi povas ja gin supozi '-j
daras prema ekzekuto, ne povu tiu brutulo
forte streas tiu bruto, ai ino veng-furiozi
ne allasas iun movon . kaj frapi in per tonbulo.
.............
610 La bulojn pampanoj majstre
605 Benita Dio potenca, kun fulmrapido trafjetas,
neniu vin plea-konce tas! per ili laii voI' procedas;
AI in' vi forton injektas, saltante kiella kaproj,
kiam momento plej gravas, sovagis ni kiel aproj,
. kaj kiun viro ne havas, e vorton ni ne elmetas .
nek iam li kunkolektas.
611 Duelo neforgesebla,
606 Tiu piora in' batita terura ludo gi estis,
anta Ia danger' reagas, mi vivon en gi investis
fulmrapide si alsagas, kun malamiko plej bruta,
Ia aflikton si forgesas, kaj tiu ino atestis
ai pagan' per pus' si pagas, kun sia aflikto tuta.
tiel, ke li premi esas.
612 Ju pli li ekfuriozas,
mi des pli certe trankvilas;
607 Per helpo tiel bonkora
dum malamiko nur spiras,
alvenis do Ia libero -
pagano ne perdas ardon.
alie estus mi, povra,
Mi fine tranas lazparton
por dio pampa ofero -
kaj avantagon akiras.
Ia forto igas duobla
kun Ia ekzemplo tre nobla.
613 Ripojn ai mi ektintigas
per bulfrapo Ia kanajlo,

154 155
dum kriante mi kun fajro
pue ai li alrapidas;
paas li kaj - klak! - elglitas .:

sur Ia mola beb-kadavro. ~~~


:. ,~ -=- r:-.
--~ -,=:-
--:::
614 Por ekspliki Ia misteron
etas e mi Ia scienco:
punis lin lad mia penso p
Dia Mosto kaj Majesto, -=:=- ~
ar de Ia hazard' foresto
estas ag' de l' Providenco.
'<
~';.- ......,-
.....'; :-
615 Kiam tiel li mispais,
mi pli firme ekimpetis;
kvankam li resurpiedis,
lin perdigis sturnblo-kuo,
ar en tiu lasta puo .
mi tranegon en lin metis.

616 Li vundita sin sentante


en vizago ekamaris,
sed ja estis li persista
kun kurago tre rezista:
blekajn sonojn elgargaris,
veimpreson ili faris.

617 Sango eI vundita kapo


lia vidon ai li genis:
sang' el dua vundo venis
kaj sin formis tie maro;
en gi pladis lia maro,
sed li tamen sin firmtenis.

618 Tri figuroj, ni imponan Dum kr iante mi kun fajro


bildon tie kune kreis: pue aI li alrapidas,
si patrindolore veis, paas li kaj - klakl - elglitas
sur Ia mola beb-kadavro,
156

..
mi kun lango ekster buo,
Ia pagan' kun sanga puso
jam inferan sojlon eis.

619 Kiam vidas Ia indjano


ke ekstermon mi aspiras,
haroj aI ielo iras,
turnas sin l' okul' sur akso -
lipoj palaj kiel vakso,
kiam li aeron spiras.

620 Per nova ponarda pus o


decida frapo lin fendas,
gravecon vundan li sentas,
Ia indiano mortonto
teruran ululon sendas,
per eho gi sin etendas,
skuigi ajnas Ia mondo.

621 Kaj post tiom da luktado


mi lin pinglis sur tranilo
per plenpezo; al i filo
de dezerto, nun fisorta
fino venas; en rapiro
mi lin tenas - gis foriro,
kiam mi lin sentas morta.

622 Mi krucsignis, Dion dankis


por Ia sav' en bona horo; .
tiu ino en doloro,
genuflekse sur Ia tero
vidon levis al ielo;
granda estis ia pIoro.

623 Ankaii mi sur Ia genuoj


dankis ai Sanktulo mia;

159
si aI Ia Patrino Dia, oni tiel ilin dresas,
koririte, fervor-varme ke postkur' de strut' ne esas;
petas ildi nin plenlarme tieI ebIas bone asi
per singulta prego pia. kaj sub kol' jetbulojn Iasi.

624 Sin reIevis Ieonino,


629 evaIon pampan' edukas
jam fininte I~ adoron,
por servi en Iuktdisputo,
kaj sen esi sian ploron,
gi sagas kiel plumbuto,
si envoIvis en irvestojn
la simpla rajdista tuo,
de I' fiIeto pecorestojn -
kaj kieI trumpet' en buo
mi aIdonis kunIaboron.
turnigas sur fel' de bruto. 66

10
630 Estas e pampanoj lego
625 Tuj sin Ia neces' prezentis rajdekzerc' en frumateno,
iri for el Ia dezerto, poste super martereno
ar malkovro estus certo; igas bestojn kur certaj,
e se venkis mi batale, tiel i evaloj lertaj
lanca vengo ja fatal e ie estas nur bonveno!
estus mia lasta sperto.
Sur Ia eval' de pampano
626 La virinon mi unue
vi sen dang ero vojagas -
sur evalon mian metis:
gi kuras kaj ne dornagas,
beston, kiun mi aetis,
ne lacas, en trot' ne haltas,
tuj gi venis iam trote
neniam gibige saltas,
por karesoj e mi frote,
perfekte gi malsovagas.
kiam mi nur ekfajfetis.

627 Prenas mi henulon nigran, 632 Por subpremi Ia nervemon,


kiun Ia pampan' postlasas; ili kun zorgo gin traktas,
kiam en Ia sei' mi sidas horojn tutajn praktikadas,
mi facile min ekscitas; finon ai ekzerc' nur faras,
baron, e lazita, pasas kiam Ia oreIoj falas
tiu best' kaj fulmrapidas. kaj bestid' ne plu hufbatas.

628 La obstaklojn kiellumo


66 La indianoj, por ekzercigi gin en Ia rajdado, igis Ia evalon turnig]
povas gi galope pasi - sur brutfelo, kiun gi ne devis transpai dum Ia turnigo,

160 161

Frerro, 1\
633 Neniam lin skuas frapo, gi havas ja konsciencon,
ar havas kun jun-evalo sed ankaii inteligenton
pacjencon li sen egalo; kaj kamaradecan senton:
dum Ia dresad' li ne batas, gi atas Ia paciencon.
gis fine jam obeadas
. nura voc~'ll..am n1a Io.
Je 639 Havas tiu avantagon,
kiu konas Ia metion;
634 Kaj kvankam mi sur bestdorso
hom' akiri devus scion,
eltenas sovagan troton,
ar dresisto estas rara,
mi majstras saman metodon:
oftas Ia fubredon-fara:
persisti en dresa ago
per Ia brid' li pruvas tion. 67
kaj halti en posta tago
sen uzi bridon nek boton.

635 Do, kiu havi deziras 640 Mi marsis, kiel mi diris,


evalon ve.re modelan, en akompano de I' ino;
ne paru zorgon lacelan: ni rajdis tra nokt' sen fino,
tielan dreson li donu, kaj vojon ajnan ekprenis,
ke frapojn gi ne bezonu, direktis nin Ia destino:
nek lazotiron kruelan. kien gi volis, ni venis.

636 Preferas multaj gin mastri 641 Mi provis alia mortinto


uzante vipon, ne sagonj Ia lastan ripozon doni
vidante Ia evalaon kaj kun li tiel manovris
kun emo aI Ia malico, ke lin per herboj mi kovris;
Iazligas gin al paliso, por tiel pri temp' disponi
gis perdas gi Ia sovagon, gis trovos lin tie oni.

637 Farigas io pretekstoj,


642 Forestadon eknotonte,
pravigas ili kutimon,
certe persekutos ili;
la dir' por rompi I' obstinon,
antaii 01 ai fugo iri
sed e stultulo gin vidas:
estis jam decido mia
gibigo estigas timon,
konfesi ili evitas.
67 Normale oni en Ia kampo ne bezonis uzi bridon. La evalo tiel
638 La animalo evala dresigis, ke gi obeis aI movo ai vorto de l' rajdisto. Kiu do tenis Ia
- akceptu l' avert-intencon -, bridon konstante en Ia mano, elrnontris rnankon de sperto.

162 163
648 Subtilajn instinktojn iuj
lukti kun Ia helpo Dia ricevis, I' estajoj Diaj;
gis mi ne plu povos spiri. hom' estas unu eI tiaj.
Tra tiuj ebenaj teroj
643 Estas danger' serioza
lin gvidas suno kaj steloj,
de I' dezert' Ia tramarado,
ventblov', estajoj aliaj.
multaj mortis WO malsato;
fajron fari vi n devas,
ar gi fuman signon levas: 649 Por kai nin de I' indjanoj
pri vi kaj pri via stato. kaj ties venga sovago,
ni tage en i pejzago
644 Nur Ia homracio iel restejon taiigan elektis,
en Ia savo kunlaboras; gis noktmalheI' nin protektis
help' alia tute foras; por sekvi en Ia vojago,
nur de Dio venas ildo,
de I' dezerto Ia malmildo 650 Nesufion iuspecan
tre malofte gi favoras. kaj nizeron ni trapasis,
mangou ofte ni eIlasis,
645 Nur iel' kaj horizonto ali ni mangis karnon krudan,
en senfin' lazure verdas! e radikon mais nudan:
Povra, kiu sin forperdas, dub' ne estu, gi okazis!
ali direkton ne kontrolas!
Kiu bonsukcesi volas, 651 Kaj post paso de i penoj
i konsilo por li certas: kun angoro pro I' dang ero,
e Ia fin' de I' horizonto
646 Direkton marku dumtage, ekvidigis granda monto,
en via marso ne cedu; kaj ni pais ai Ia mondo
precize iam procedu, de Ia ornbu-arba tero. G8
plusekvu kun akurato;
Ia kapon dum Ia dormado
652 Nova pen' en brust' estigis.
ai marodirekto metu!
Mi pri Cruz nun rememoris,
kaj humile mi honoris
647 Observu iam gisfunde,
~ Ia senfinan Di-majeston:
de kie suno aperas;
se vin nebulo ancelas,
kazante en vido genon, 68 Ombuo estas karakteriza arbo de Ia pampo. Gi aspektas kiel gi-
esigu vian promenon: ganta brasiko.
pereas, kiu sencelas.
165
164
donis al Ia ter' kis-geston, sed kion mi nur eksciis:
ar jam sovaguloj foris. ke restis io Ia samo.
Nescion mi do simulis,
653 Kaj fine per kompatemo pludairigante vagadon,
de Dio venis Ia beno; ne volis mi ja eksciti
necese estas insisti, en ujo Ia abelaron;
elteni, iam persisti: ar vi ja bone komprenos:
ni venis aI farmbieno malfrue-frue aI pago
post tiu grandega peno. de siaj suldoj Ia povrajn
alvokas Ia registaro.
654 Tie nun mi adiais Amikon malnovan fine
Ia kuninon de sufero: trovinte, mi havis ancon,
c Kien mi iras, ne gravas, kaj tiu min pluinformis,
e se gendarmoj min havas; do konis mi fine fakton:
inter infer' kaj infero jugist' min persekutinta
iras ai front' Ia prefero ~. jam mortis antaii kelk-jaroj.
Pro kulpo lia mi pasis
655 Mi finas nun Ia rakonton - suferojn dekon da jaroj.
sufie jam da babiloj! Dek jaroj ja estas multe
Mi petas do kun humiloj por homo de mia ago.
ripozon kaj aiidu kion Pasgis mi ilin tieI,
rakontos nun miaj filoj escepte iun eraron:
i jenaj, ver-historion. tri jarojn en Ia frontlimo,
du en senlega vagado;
Ia resto de Ia kalkulo:
11
kvin jarojn en pampa Iando.
656 Kaj dum, por gorgon freSigi, Menciis anka I' amiko,
eltrinkos mi nun i glason, ke timo estus sen bazo,
kaj dum prepare Ia filo ke io estas kvieta,
ag ordas sian gitaron, ne persekutas estraro;
rakontos mi aI vi, kieI neniu ja plu memoras
mi trovis miajn du knabojn. de I' negro Ia mortobaton.
Por seri ilin mi faris Kaj kvankam mi lin mortigis,
e kelkaj bienoj halton, kunkulpis li mem pro l' faro;
kredante, ke l' pasinteco mi estis ja malprudenta,
post jaroj trovis arangon; konfesas mi tiun fakton,

766 767
sed li min ege provokis, negusta estas arango,
ar faris unua tranon. u estis mi senkulpulo
Afero ankaii tre grava: aii faris mi kulpan agon.
li tranis min en vizago. 69 Farigis mi tre kontenta
Certigis anka I' amiko,' pro tiel bona novajo
ke pri trinkeja Ia frapo kaj min prezentis mi ie
jam iuj hornon forgesis, samkiel ajna loganto.
ai kiu mi pikis karnon; EI filoj mi nur retrovis
li, malmodesta, min seris, gis nune i tiun paron,
senkulpe mi lavu manon, kaj pro renkonto felia
li mem ja komencis lukti ai Dio mi donas dankon.
kaj murdus min per atako, AI iuj, ie mi faris
se mi ne estus singarda pri ili se~an demandon,
aii perdus tempon en frapo. neniu tamen informis
La kulpo do estis lia, ilian kie-estadon:
ar li elkreis I' okazon. nur kelkajn tagojn pli frue
Ke anka oni silentas, mi adis, nur per hazardo,
li diris kun tuta klaro, pri veta kuro tre granda
pri mia interpu sigo de kelkaj bienomastroj
kun roto de Ia gendarmoj. kaj iris mi kiel multaj,
Mi tiam min nur defendis e ne havante realon. 70
laii mia bonega rajto, Ne mankas ja Ia personoj
ar venis ili dum nokto en mezo de Ia gailaro,
aresti min en kamparo, konantaj Ia historion
min per armiloj timigis de <Fera Marten'> per amo;
sen voko pri I' cel' de I' kapto, kaj tie estis Ia filoj
nur latkriante timigls, gardante evaloparojn.
signifis tio minacon. Adinte pri mia nomo,
Intencis ili min jugi tuj venis ai mi Ia knaboj:
kaj doni banditan trakton, devenon sian malkais,
parolon ne efo faris, ja min nur konis laii famo,
sed iu ajn ella bando, pro mia ekster' angita
kaj tio - ajnas gi ai mi - kaj Ia progresinta ago.
AI inoj oni ja lasas
69 Tranon fari en Ia vizagon estis granda insulto, ar Ia cikatro res-

tis iam videbla, montrante, ke oni ne povis eviti Ia atakon, 70 realo: eta monero (ia cendoj).

168 769
LA FILO PU AGA DE MARTN FIERRO
Ia Iarmojn kaj Ia kisadon,
konantaj bone la Iudon,
12
sed viro seias Ia sagon,
ke iuj Ia samon faras, LA PUNDOMO
publike kantas kun dane o,
sekrete li kisas, ploras, 657 Kvankam markoto similas
Nur donis il'i novajon I' arbon, el kiu gi iris,
pri mort' de mia edzino, jenon patrin' iam diris
irinta por trovi knabon - penson adoptis mi ian -:
c Filo ankora neniam
aI Ia urbeto proksima.
Mizerojn en granda skalo kieI Ia patro spertbrilis ~.
si tie suferis eerte,
ke fine ai hospitalo 658 Vi memoros: ni ne havis
si iris duone morta lokon, kie korpojn gardi,
kie fajro povus ardi, ,
kaj sekve de Ia malsano]
formortis balda post tio. nek angulon, kie esti,
Mi juras: pri i sortbato nek emizon por nin vesti,
neniam mi konsoligos, nek e ponon por ekvarmi.
Mi versis jam multajn Iarmojn
de kiam mi gin ekseiis; 659 F elia, kiu ne seias
sed lasu ni temojn tristajn, pri viv' sen apogo firma;
e se mi gajajn ne havas. mi diras ai vi i veron
Agordis ajne Ia knabo, kaj tre konatan aferon:
komenei do nun jam pretas: pro vivo sen zorgo irma,
ni ados lian gitaron jam knab' mi pasis mizeron.
kaj jugos Ia Iudan sperton.
Vi vidos de arnba I' ardon 660 La samaj vin subtenantaj
- konfidon mi eerte havas - , rigoron ai vi ne 'sparas -
ne pro Ia komuna sango, ar eble tiel pli klaras
i tio ne estus grava, sekretoj de Ia destino;
sed ar ekde Ia junago de ie ili vin baras:
sufere ili vivadis, kaprid' vi - kulpa viktimo.
muzikaj estas amantoj,
kaj ludas plenaj de fajro: 661 Bestetojn I' orfoj similas
ni vidos ilin tuj kuri: serantajn truon en korto;
Ia kriplajn, idojn de I' lamo, verrnajo estas Ia orfo

170 171
asata sen et-kompato;
sencela en Ia irado: kaj studis mi tie ion
gitaro sen ia kordo. ek de I' plej frua espero.

662 Bedairus mi, se adanto 667 Se mi eraras en io,


sin vidus en sarna stato; motivas gin Ia malklero,
ni estis se~ panjo, frato kondutas rni sen fiero;
kaj senparencaj infanoj, konklude: por viv-ekzisto
viiloj por ies manoj: dungigis kiel servisto
Ia orfa sort' sen kompato. labore mi sur farmtero.

663 Lin vipas tiu per lazo, 668 Per vol' de -estroj kreigas
alia frapas Ia vangon, ai vi foje kalvario;
e igas lin perdi sangon; ricevis en Ia krani~
kaj dum eltenas li baton, mortvundon bovistnajbaro,
lin lasas iIi malsaton min akuzadis pri tio
suferi kaj sekan langon. jugeja protokolaro.

664 Se iu e si lin prenas, 669 Nur pensu, homoj honestaj,


Iin traktas uzante krudon, kiela hont' kaj agreno
pensante doni jam tuton, penetras koron en pleno:
se montras sin korplanugo, mi vidis min en fruago
per don' de malnova tuko nivele sur sametago
por kovri per gi Ia nudon. kun homoj de krimveneno!

665 Mi kreskis, kiel dirite,


670 Pri tiu murda okazo
sen vestoj, foje sen mango. du pliaj faris deklaron,
Mi gajnis por vivarango. I' afero montris malklaron;
La jaroj tiel forpasis -
tre genis gi Ia jugiston:
jam viro mi, nur okazis <Ligitajn, mi, kiel Kriston>,
en spec' de turmentoj sango. li diris, <sendos Ia aron>.

666 Bonvolu iuj memori


pri jenaj vortoj de vero:
671 <AI Ia Justec' Ordinara
mi sendos i tiun trion>,
en Ia lernej' de sufero
Li pravis dirante tion,
mi havis mian lekcion
kaj kiuj tiel minacas

172
173
676 Direkton kian ekprenos
ja Ordinare ... okaza ,
akiris mi poste scion. 7 Ia tuta jugproceduro,
ne konas malliberulo;
prokrastoj sin sekvas daire,
672 Li nin ai Justec' do sendis,
ke homoj en gi bedaire
ne restis tio intenco -
I' esperon taksu en nulo.
kun Ia raport' pri l' atenco
ni iris ai Ia karcero;
677 La legoj ne perfektigas,
Ia dom' de Ia mallibero
sed Ia rigoro perfektas,
baptigis Ia c Penitenco>. 71
Ia inventist', mi suspektas,
li estis ja malbenito.
673 Kialon de tiu nomo
Se e tre grandas delikto,
neniu diris ai mi,
pli ega Ia, pen' aspektas.
sed jen mia opini':
nornigas gi Penitenco,
678 Rompigas per tio tute
ar peni estas tendenco
animoj Ia pleje vivaj;
por Ia kaptito en gi. gardistoj estas pasivaj,
sed ili pli peze premas
674 AI malbonanca kreolo
01 Ia muregoj masivaj
suferon havi necesas, post kiuj kaptitoj gemas.
neniu ja lin protektas,
se li monujon neglektas; 679 Ne estas feraj katenoj
defendon gring' ne forgesas: Ia kazo de l' senkonsolo,
se kulpas li, li frenezas. sed Ia terura izolo;
kaj pro l' profunda silento
675 Senfine Ia tempo kuris laajne de l' homa gento
en tiu tombejakelo; nur restas vi kun parolo.
sen Ia ekstera akcelo
ekhaltas ja jugproceso 680 E plej fiera Ia viro
kun Ia kaptit' en forgeso, kun stumpa jam Ia dentego
ekdormas tute l' afero. kaj koro velka pro seko
sin sentus tie sub premo,
kaptito ne nur per eno,
sed sola kun sia peko.
71 La du strofoj kaj ankai Ia postsekvanta iom erce volas montri Ia
malkleron pri juraj aferoj de I' kantanto. [ustec' Ordinara devas esti tute
681 Ne estas tie virbovoj
kantrae Justico Kriminala, Penitenco (latina vorto = pentofaro) estas Ia
farigas iu afido;
Domo en latinlingvaj landoj por punkorekto (pundomo = ejo de penitenco).

774 775
tre vive pikas turmento 697 Plenplena de furiozo
gis kerno de I' plej fiera. ~ Ia koro preska diskrevas,
sed gi ja elteni devas,
692 Ne estis eble pacigi sen trovi Ia trankviligon:
kun tiu tro strea elo, ja konsideras felion,
kaj kriis mi ai ielo: kiu pregscion ricevas.
Ho se mi povus nur sidi
evale kaj trarapidi 698 AI ielo sin direktas
Ia pampon nun en liberol kiu' konas Di-adorou;
geme sentas li angoron
693 Vian sorton lamentante forgesita trans Ia krado;
iam restas vi en kago mank' de ia ajn kompato
pro Ia puna inventajo pli akcentas Ia doloron.
losi vin en Ia malhelo,
kvazaii fiksi vin per lao 699 En i kruela epoko,
ai senfleksa nigra fero. dum pezis tristaj pens-aroj,
grizigis miaj kapharoj
694 Malgaja iu ajn penso jam Ia unuan monaton;
kaptiton tute invadas; sed mi lamentis dum jaroj,
sub prem' de dolo r' konstanta ke mi ne lernis legadon.
Ia kapo igas falanta;
tristec' ja veon markadas, 700 Venas rabio unue,
kun kiu gi iam fratas. poste Ia melankolio;
en angora i konscio
695 Per larmoj, kiujn li versas, sola beno kaj konsolo
ne igas veo malpeza; estis nokte-tage pioro,
kvieto en lukt' senesa kiu miksis sin ai io.
ne estas e dum momento,
feli' - kun envia sento - 701 Aliajn kaptitojn venis
aperas ai li senpreza. viziti Ia famili'.
N eniu venis aI mi,
696 La dikajn tiujn muregojn dum mi suferis areston.
neniu konsol' traboras; Ja kiu prenus moleston
e pleje se vir' malmolas, saluti senhejman-i!
kun ungoj el harda fero,
metita en i infero, 702 Benita Ia losgardisto,
li rnute gemas kaj pioras. se havas li bonan koronl

178 179
kaj transiras absolute
Malmultaj i benhonoron
en beststaton tuj Ia homo,
atingi kapablas vere.
ar Ia lingvo sendispute
E kompatante sineere,
estas de l' iel' efdono.
li devas uzi rigoron.
708 Kompreni mi ne kapablas
703 Esprimi mi ja tie povas
kialon de tiu puno,
suferojn en iu formo,
ke ai kaptito kun lumo
metita post Ia seruroj,
perdgas don' plej valora,
losiloj, rigliloj, muroj
kiun de Dio bonkora
gravuras sin en okuloj:
rieevis Ia hom-komuno.
vi vidas ilin en dormo .
............. 709 Ella sennombraj bonajoj
donitaj ai hom' fiera
704 Mateo malpermesigas
de l' Dia Mosto Supera,
kaj same l' interparolo;
parolo vieas unua,
ne devas vi kanton zumi,
Ia amikeeo tuj dua,
ke forgesigu doloro;
laii mia kredo malklera.
aldone venas rigoro:
ne lasas oni vin fumi.
710 Tre severa estas lego,
kiu pro krim' a misago
705 La kruelon alnajbaras
vin impostas per punpago
Ia justieo tre severa;
plej terura kaj kruela:
trasuferas Ia mizera
pago per Ia don' iela,
febron tie, kaj deliron;
kaj dum nokto kaj dum tago.
Iin transformas en martiron
dara Ia solee' kareera.
711 Timegon kazas soleeo;
teruron kazas silento;
706 Kun Ia kradoj ni babilfs
konstanta tiu turmento
nur por' niajn voojn senti,
afero esta tre peza
sed nin igis tuj silenti
kaj por kaptej' jam ekseesa
Ia gardistoj per admono:
farigas Ia reglamento.
malobeon de l' ordono
sekvus puno por ekpenti.
712 Ne seias vi, u de tie
vi iros jam ai Ia tero;
707 Ne povante diri vorton,
barakte en i mizero
sentas vi doloron mute
181
T80.
vi seras komprenan koron:
mildigas ja Ia doloron
\ aI vi kun iu detalo:
evitos vi ja suferon,
kunuloj en ~a sufero. se kredos vi mian veron.

713 Pli bonan motivon trovos 718 Pundomoj ne estos plena],


sagulo eble per klero; se vi i vortojn atentas:
ne seras mi e~ i sfero, kondutu vi bone iam,
sed taigas aI mii Iumo: forgesu tion neniam;
jam i1in sur nia tero ne troe mi argumentas,
ricevis Krist' e I' krucumo. e vortomankon mi sentas.

714 En Ia mallumo ombreca, 719 Kun vortoj de adiaio


kie mi havas ekziston, mi petas pardonu ion
Ia koro faras reziston kaj ne forgesu i scion;
aI Ia turmento sen nomo: ja kiu kun senespero
gojigas homon Ia homo, vivadis en mallibero,
konsolas vortoj Ia triston. nur havas et-historion .
.... ..........
715 Por via memoro daira LA DUA FILO DE MARTN FIERRO
rakontis i voo kanta,
kaj spite iun suferon, 13
konfesos mi jenan veron: 720 Ne havu vi ian dubon
Ia homo tie estranta, pri Ia sekvanta parolo:
li estas vir' preskai sankta. se e l' afer' delikatas,
mi gin nun iniciatas;
716 Kaj bonaj estas ceteraj ja inteligentas koro,
- ekzernplon lian imitas -, sed Iango ne kunhelpadas.
sed tio ja ne evitas
teruran karcer-esencon; 721 La rigoron de mizeroj
de miaj plendoj Ia sencon ni suferis dum dek jaroj,
komprenos, kiu meditas. migre inter fremd-najbaroj;
ni ne havis hejmodomon,
717 Retenu en Ia memoro nur posedis ni Ia konon
de mia dir' iun eron, pri dornagoj, kaj en aroj.
donita per tuta klaro

182 183
722 Kiu tiele vivadas, ~ c Vi ~, diris li, c neplenaga,
tributon uldas al iu; ne povas pro viaj jaroj
se mankas patra subteno, bonzorgi pri Ia brutaroj;
disgas Ia familio, nornigos zorgant' propraja.
kiella eroj en eno
tranita de rozario. 728 Li ion eninventaris
en rolo de notari';
723 Tiel migris anka mi gis knedinte kun energi'
seio pri mi en vivfino i mason sur sia listo,
ia venis al onklino; transdonis gin al zorgisto
min en sian hejmon prenis, kaj min li prenis kun si.
kie vivis mi sen timo
kaj nenio a] mi senis. 729 Tre baldai per mia pono
mi kribri povus faeile,
724 Mi ne havis zorgon ian, per iripao simile;
kaj labori mi ne devis; ja frosto min ne molestis,
...... ,..
cion rm sen pen ncevis sed e ifono ne restis,
kiel knab' sen ia penso; u froste, u sunobrile.
bonafero balda krevis,
prava estas Ia sentenco. 730 En trista i senvesteco
monato sekvis monaton,
725 En mi iujn siajn zorgojn
mi sentis mizer-invadon;
kaj karesojn si investis;
jugisto jam ne parolis;
kiel propra fil' mi estis
onklinon mi rememoris,
kun sincera amo-sento;
vidante i nudan staton.
al mi per Ia testamento
tuta a havo restis. 731 Pri longo de tiu vivo
jam tute mankas Ia sei';
726 La jugisto tuj alvenis,
pasinte epokon-i,
.kiam Ia onklin' forpasis.
kiel senmastra evalo,
<Havon, kiun si postlasis>,
zorgant' de juga instalo,
diris li, c mi nun komaridas;
sin ekokupis pri mio
Ia brutaro meze kvantas,
kaj safar' duoble grandas>, 14
727 Li estis de lang' facila, 732 Agulo min prenis kun si;
doktor' de legar' multpaga; montrigis per Ia vizago

184 185
kaj trajtoj lia sovago: 737 Maljuna, vi, komercisto,
ja estis li tre perfida, ho majstro pri art' brokanta,
fibua, telsenhezta vi felon estis telanta,
nomata ie Vizkao. kun drinkejisto arangis
Ia trompon kaj interangis
733 Mi, kion jugfsto seris, atestojn post gluto branda. 73
sen dubo povas suspekti,
sed restos sekret' sen kono, 738 Aktoris li Ia justulon:
e aftondad' li ekflaman
ar volas mi gin neglekti;
li estis antikva homo, skandalon faris tamtaman,
se trane vi vundis afon;
maloftas tia persono.
ne lasis preni et-havon:
tondilon a tufon lanan.
734 Maljuna, de blufoj plena,
kun tarsovaga okulo,
739 Li foje min trabastonis,
rajdadis li sur nigrulo.
ke helpon mi krie petis,
Miksita en dubaj agoj,
ar mi hundidon vundetis
li movis kiel papagoj
en domo de iuj baskoj:
pjedfingrojn kvaza sur bulo. 72
tuj felojn li kunekspedis:
li vulpis en tiaj taskoj.
735 irkaiis lin iam hundoj,
unika lia plezur'. 740 -Diablol> mi diris al mi,
Ne estis plena mezur', <vi donis ai mi i timon,
se seson li ne posedis; vi oportune pripentos,
bovinojn fremdajn li predis se sin okazo prezentos;
pro nutro de hundoj nur. eksigos mi Ia kutimon
felumi fremd-evalinon ~.
736 Ni buis en iu nokto
bovbrutojn de tiu lando; 741 Li iam min tre admonis,
lasinte reston en kampo, ar mi mortigis vizkaon.
Ia felon sur lumb' ni sargis, Rakontis mi I' okazajon;
en Ia drinkejo vendangis apenai mi gin menciis:
je herbo, tabako, brando. -Ne nomu vi i verrnaon>,
kolere li ai mi kriis.
72 La piedingoj konsistis tiam el simplaj rimenoj kaj nodoj, ai kiuj Ia

rajdisto kroigis per Ia piedfingroj. Tio, post kelkaj jaroj, iom post iom 73 Por eviti stelojn Ia lego malpermesis vendi felon sen skriba atesto

kaizis misformigon de Ia piedoj. pri Ia lairajta okazinta buo de Ia bruto. .

186 187
~
742 Vidante Iin ekscitita,
konstante sur misvoj-iro;
preferis mi eksilenti.
li estis e Ia najbaroj
Li certe igus min penti,
tre fama pro friponfaroj
se sekvus plu mi l' aferon
bruttelaj, laii onidiro.
kaj hejtus Iian koleron,
nomante gin por Iin tenti. 748 Jugisto, kiam lin nornis
I
por Ia zorgista honoro,
743 Maljunajn evalojn kelkajn
deklaris, 'ke 'stis sinjoro,
li trovis iun vesperon,
protekti min nun li devos,
kuigis ilin sur teron,
instrui en Ia laboro:
tondadi ilin rapidis:
edukon mi do ricevos.
mi mastron i1ian vidis,
sed ne aid,igis voeron. 749 Sed kion mi povus lerni
de tiu agulo kruda
744 AI ni kiel sag' pafita
kun moroj de verm' hiruda,
l viro venis rabia;
vivanta en maraj teroj,
, li saltis de selo sia,
sen ia okup', krom teloj,
svingante sian longvipon,
01 porko pli krie bruta?
precize li trafis lipon
per frap' de l' zorganto fia. 750 La sola posedo lia
kaj tuta videbla havo,
745 Ne sciis sinjor' Vizkao
gi estis kaduka aro
je kiu flanko rapidi,
kaj sentegmenta brikaro
gis povis en seI' eksid:
de ekskaban' en disfalo
li time pro vipofalo
servanta kiel kakavo.
fortpremis sin al evalo
por punon tiel eviti. 751 Post tiuj noktaj ekskursoj
li tien ripoze iris;
746 Vi supozos, ke verajne
mi informigi deziris,
kuracigos i persono.
li kion povus forkai;
Ho ne, tiu aga homo,
ne lasis li min enpai
nur li, ekde Ia momento,
kien scivolo min tiris.
tage kaptis kun atento,
nokte tondis Ia fripono. 752 Mi havis malnovajn tukojn,
kovritajn iam lanfele;
747 Zorgant' de mia destino
kun 'karno preska jam nuda,
jen estis tiu i viro,
kuigis li min ekstere
188 189
sen irrnkovra]' absoluta
en nokto frostege kruda.

753 junage, laii fam', li edzis


- mi havas ja dub-ideon -,
kaj diris arniko mia,
ke en atako rabia
mortigis I' inon, mateon
servintan en stat' glacia. 71

754 Kaj vidvo post i okazo,


li frailis en v.ivo plua,
apena virino dua
akceptus ja lian svaton,
pro timo sperti Ia faton,
kiun ekhavis I' unua.

755 Pri si konstante li songis,


sendube pro Ia krimago;
kaj diris Ia griza drako,
dum sia malsan-sufero,
ke rekte lin ai infero
si vokas dum nokt' kaj tago.

15
756 Parolis li kun neniu
kaj iam malbonhumoris,
per fingroj skrapis kaj boris,
markante signojn per ili;
se tra li gino vaporis,
komencis li min konsili.

757 Ankora mi vidas mense Ankora mi vidas mense


en ruga pono Ia homon en ruga pono Ia homon
tr inkajon sui fortikan,
li startas vorton predikan:
74 Servi malvarman rnateon oni konsideris granda ofendo. <Evitu vi iam domon,
havantan hundon maldikan>
190
trinkajon sui fortikan,
li startas vorton predikan:
-Evitu vi iam domon,
havantan hundon maldikan.

758 ~La haiton vian defendu,


- efdevo gi estas via-.
Konsilo jen adicia
- ne estas tio i fabio -:
Ia djablo scias, ar djablo,
sed I' ag' lin faras pli scia.

759 ~Kun Ia jugist' vi amiku,


ne devu li pri vi plendi;
se lin kolero ekprenas,
vi nepre devas silenti;
fostapogilo konvenas,
por grati vin gi bonvenas.

760 ~Neniam lin kontraidiru,


ar li Ia gregon prezidas,
dum sur Ia sego li sidas.
Se bov' iu ekdiboas,
per najlo li lin alkroas,
ai per pikil' lin forgvidas.

761 ~La homo plej sinestima,


pli doma 01 kaktarbusto,
gentilas en misvetero,
moligas kiel butero.
Dum Ia sekeco e bruto
sovaga iras ai puto.

762 -Ne sangu vian kuejonl


Lai mus' vi devas vin kai
kaj resti en Ia rifugo,

193

PI~rro, 11
en kiu vi Iernis pai: ne savigos sovagbesto,
bovin' kun sanga dorrnkuo se gi kuras sur montkresto.
malfruas en Ia akuo ~.
768 ~Mi iras, kie konvenas,
763 Dum liripetis Ia trinkojn neniam el reI' mi glitas;
- maljuna i brand-barelo -, vi sekvu tiun ekzemplon,
-Memoru-, li diris, <Fierro, plenigos vi vian ventron;
Ia viro ne devas' eedi kaj mi formikojn imitas,
aI inaj Iarmoj ai kredi, malplenan ujon evitas.
ke hunda Iam' estas vero.
769 ~Envio tre trista estas,
764 -Se mond' e krevas en peeojn, neniam vi do enviu;
neniel vi gin priploru! vidante, ke gajnas iu,
AI hom', kio plej neeesas, ne intermetu Ia manon;
ne estas. lia honoro, suante nur sian mamon
sed de l' azeno memoro: prosperas porkido iu.
manglokon gi ne forgesas.
'770 ~Tiele sin nutras multaj,
dum Ia malriaj gin pagaSj
765 ~La mastro plej bone sola
afide nur kelkaj agas:
Ia paston en forn' arangas;
mangetas time-modeste;
min mem nenio ja sangas
kieI virafoj grandfeste
kaj surda por io restas:
aliaj tuton enpakas.
Ia pork' en gras' malmodestas
kaj tamen Ia idojn mangas.
771 AI fraleco vin dediu
kaj vi vivos en trankvilo;
766 ~La vulp' tra longa distaneo
sed se Ia edzee' vin Iogas,
Ia persekuton jam laras;
mi averte aI vi vokas:
se io sen hast' vi faras,
gardos vi kun malfaeilo
gi estas pli avantaga:
havon kontrai fremd-deziro.
bovino plej longrernaa
plej bonan Iakton preparas. 772 ~Estas Ia virin' kreajo,
kiun mi ne plu detalas;
767 ~Kiu gajnas sian mangou, aI bonform' si ame falas.
gardu dum mangad' silenton; Sed atentu e elekto:
e per sere' ne malmodestu, koro ia en aspekto
nek provoku Ia atentou; bufoventron ja egalas ~.

194 195
en kiu vi lernis pai: ne savigos sovagbesto,
bovin' kun sanga dorrnkuo se gi kuras sur montkresto.
malfruas en Ia akuo>,
768 :>Mi iras, kie konvenas,
763 Dum liripetis Ia trinkojn neniam el reI' mi glitas;
- maljuna i brand-barelo -, vi sekvu tiun ekzemplon,
<Memoru:>, li diris, <Fierro, plenigos vi vian ventron;
Ia viro ne devas eedi kaj mi formikojn imitas,
ai inaj larmoj ai kredi, malplenan ujon evitas.
ke hunda Iam' estas vero.
769 :>Envio tre trista estas,
764 -Se mond' e krevas en peeojn, neniam vi do enviu;
neniel vi gin priploru! vidante, ke gajnas iu,
AI hom', kio plej neeesas, ne intermetu Ia manon;
ne estas. lia honoro, suante nur sian mamon
sed de l' azeno memoro: prosperas porkido iu.
manglokon gi ne forgesas.
770 :>Tiele sin nutras multa],
dum Ia malriaj gin pagas;
765 :>La mastro plej bone sola
afide nur kelkaj agas:
Ia paston en forn' arangas;
mangetas time-mo deste;
min mem nenio ja sangas
kiel virafoj grandfeste
kaj surda por io restas:
aliaj tuton enpakas.
Ia pork' en gras' malmodestas
kaj tamen Ia idojn mangas.
771 :>AI fraileeo vin dediu
kaj vi vivos en trankvilo;
766 :>La vulp' tra longa distaneo
sed se Ia edzee' vin Iogas,
Ia persekuton jam fiaras;
mi averte ai vi vokas:
se io sen hast' vi faras,
gardos vi kun malfaeilo
gi estas pli avantaga:
havon kontrai fremd-deziro.
bovino plej longrernaa
plej bonan lakton preparas. 772 -Estas Ia virin' kreajo,
kiun mi ne plu detalas;
767 :>Kiu gajnas sian mangou, ai bonform' si ame falas.
gardu dum mangad' silenton; Sed atentu e elekto:
e per sere' ne malmodestu, koro ia en aspekto
nek provoku Ia atentou; bufoventron ja egalas>.

194 195
773 Mi lin aidas ebrietan: 778 ti konsiloj kaj aliaj,
evalid'~, obtuze sonas, kiujn en memor' mi losas
Ia denteg' aI vi burgonas, kaj i tie ne elfosas,
i ekstairo vin admonas: estis mia edukado,
estu iam via klingo gis li venis aI dormstato
gustatempe ekster ingo! kaj e hundoj nun ripozas.

774 ~Armilo estas necesa, 16


sed kiam, vi ne divenas;
do, kiam ajn vi promenas, 779 Li ekmalsanis kaj tiam,
precipe e nokt-vagado, sentante pri l' farto timon,
gi estu en tia stato, ke kaizos gi balda finon
ke trane gi tuj elvenas! - ar li apena sin movis -,
venigis mi verbistinon, 76
775 ~Kiuj ne scias konservi, u eble si helpi povis.
malgra laboro fiaskas,
kiom ajn ili pentaskas, 780 Vidante lin, si tuj diris:
venkon de mank' ne atingas. Ne vivos li post i plago;
Vane ventrulon denaskan proksimas jam lasta tago,
oni masage zonvindas. li donos aI ni spektaklon,
ar en akselo sub brako
776 ~Kien ventoj min forportas, li havas ja tabernaklon ~.
tie mi Ia centron havas;
kiam min tristeco trafas, 781 En iu bovgreg' proverbe
brandon trinkas mi gojcele; trovigas solkorna besto; 77
kaj interne kaj ekstere persono en Ia eesto
korpon mi kun gusto lavas. ekkriis sen ia geno:
Ha, tabernaklo, azeno,
777 ~Vi, kokido, ja bezonas
tubero>, sonis protesto.
iujn i proverbajn konojn;
Ia konsilojn, lecionojn
782 La interrompon kantisto
havu iam en memoro;
respondis ja tre rapide:
en koklukt' de grandvaloro
<Ne ajnas aI mi tre sprite
estas havi helpajn spronojn> 75

76 li volis diri: herbistinon.


75 helpaj spronoj en kokluktoj estas traniletoj fiksitaj alIa piedoj de
77 solkorna besto: ekzemplero ne konforma aI Ia general a norrno.
Ia virkokoj por pli facile vundi Ia kontraiulojn.

196 197
Ia interromp' sen estimo: petante krie diablon
jes, tabernaklo, vortcite lin porti ai Ia infero.
gin nomis Ia verbistino>.
788 Tre kulpa li devis esti .
783 Refrapis tuj Ia alia kun i turment' en spirito:
triumfe en Ia disputo: e ia relikv' en vido,
I
c J en iras nova atuto li, kvazaii hidrarg' en fluo,
kaj bankon bankrot' minacas: tremegis kun korpa skuo:
La inoj, kiuj kuracas, demon' antaii sankta rito.
herbistaj estas, vi bruto.
789 Neniam mi tro proksimis,
784 c Ja ne tagas>, tuj resonis, ar estis li kolerema;
<multaj manoj en knedbulo; kaj anta herez' ekstrema,
sciu tiu senhontulo, se ion mi alprezentis,
kiu interrompis nune: de fore, per mano trema
mi ne kredis oportune je fin' de kan' mi gin sendis.
kanti por literaturo>.
790 Pli bone estos - mi pensis -
785 Historion de I' zorganto lin lasi nun sen prizorgo;
mi darigi konsideras; blasfemu do i demono
i doktoro - mi esperas - kaj sekvu en sia sorto
min en Ia malklero lasos. gis sargon prenos Ia morto
iam ai teksist' okazos: de tiu hereza homo.
iu tekse lin superas.
791 AI ne plu parolkapabla
786 Pludairis tiu malsano je man' mi ligis tintilon;
kaj iutage pli gravis; sentante anim-Ioriron,
mi grandan timon jam havis, ekgratis li sur Ia muro.
spionis lin el distanco: e hundoj kaj kun teruro
li montris buon sen sanco, li faris lastan elspiron.
okuloj liaj ekstrabis.
17
787 Pasigis mi noktojn vintrajn
en peza i atmosfero. 792 Li kaizis ai mi timegon,
Blasfemis li Dion-Patron, kuante tie sur tero;
Ia Sanktajn en Ia ielo, lokestro venis rapide,

198 199
de kvaro akompanite ar kapojn li ja enteris 78
arangi en i afero kaj felojn vendi kutimis.
necesan tuj senhezite.
798 ~Kaj kia konduto, kiam
793 -Benita animo ~, diris e rostofajr' oni sidis!
lamul' maljuna tre pia, Mateon li spasme tenis,
par d on ' a 1'\vi venu diIa, kiam servistoj alvenis:
jen estas deziro mia. 'M bankon gardas', li ridis,
En lia patej' bovida neniun ai gi invitis. 79
mi sciis pri greg' telita> ,
799 .Se li rostajon pinglegis
- jen li en memoro mia -,
794 -Ekzakte>, di ris lokestro,
jam anta finrosto gia,
per gi komencis li bredi,
unue gin malbenais
ne eblas ai mi forgeso:
kaj poste sur gin ekkrais,
malicis li en eksceso,
ke gin ne mangu alia.
gis devis ni do dekreti:
bovbuon li tu te esu.
800 ~Sanigis li de I' kutimo
ai Ia rostkrao rilata
795 .Junage li bone rajdis,
per dizertulo mulata,
neniam best' lin dejetis;
amiko lia, ladira,
Ia bridon sen help' li metis
diablo, bataldezira;
ai sovagul', sen stre-orto:
li Bruo estis nomata.
li fermis sin en Ia korto,
galope jam for-impetis. 801 ~F oje, kiam sin prezentis
en samform' teatra sceno,
796 Malpacis li kun najbaroj, Ia mulat' kun abomeno:
ai kies afgregoj pelis 'Lernos vi bonmore vivi',
li siajn kaj mikson celis; kriis, 'vi porka-kreteno,
e disdivido li prenis kaj rostajon ne salivi'.
pli 01 ai li apartenis
kaj poste kun plendoj venis>. 802 Super fajr' lin salte asis,
kun tranilo eu Ia mano,
797 <Protektu Di' i animou>,
Ia tria sin tuj esprimis.
78 tar Ia safojn oni kutime markis sur Ia oreloj.
Stelante safo jn li krimis, 79 La vortoj aludas kartludon, e kiu unu ludanto agas kiel bankisto,
en gi li iam superis, dum alia notas: sed li faris arnba.

200 201
.,

kuris Ia brunuI' kun fiamo! kelkaj vipoj tre longnuraj,


Kaj en persekuta ardo pecoj de rimeno zona,
trafis lin per Ia ponardo: da bueroj kvanto bona,
gin eltiris kamparano. krome ankaii elkoj pluraj.

803 ~Kaj jam ~ruo tute fajra 808 Bremsoj, jetbuloj kaj spronoj,
volis sekvi persekuton, ankaii bridoj evalbredaj,
kie startis li disputon; kaseroloj grandaj, etaj,
Iiaj haroj jam en alto, disrompitaj piedingoj,
Ia aguI' al pord' per salto ringtenilo kun Ia ringoj,
fuge faris mevoj-Iudon. 80 tranoj de ventr-ingoj Iedaj.
804 ~La kutimon gi kuracis
809 Plue aperis tintiloj,
kio en i nokt' okazis;
traniloj, iaj spateloj,
alIa dom' li ne repais,
kusenetoj, poste seloj,
sin en cikutej' Iorkas,
aro da restoj seltukaj,
kaj dum nokto tiel pasis,
botoj jam plene kadukaj,
Ia noktmangon li ellasis>,
grandnombro da rondaj feroj.
805 TieI klais ili, kaj mi
e I' kadavro, en misio 810 Sardinujoj tie estis,
garda, Ia rakonton adis: feloj de cervanimalo,
kvankam Dion li malladis, ponoj, kovril' de evalo;
pensis mi: i rozario, kaj malordon finsuperis
prego estas gi aI Dio? Ia inkuj', kiu aperis,
posedaj' de l' tribunalo.
806 Nun komencis Ia Iokestro
preni tutan inventaron; 811 L' ordestro diris serjoza: 81
havis Ia mortint' bazaron -Ni kion ajn pri li diras,
da rimenoj, ifonaoj li eks-formikon sirnilas;
kaj grandegan et-ilaron raporton mi nun preparos,
de plej senvaloraj ajoj, ar tieI jugist' trankvilas,
se iu postulon faros>.
807 Ekaperis lazoj multaj,
jugoledoj, ligoj kruraj,
81 Lokestro aii ordestro estis Ia sarna funkciulo, hispane: alcalde. Tiu
80 t. e.: forfIugis. estis tiuternpe kaj speco de policestro kaj kornunurnestro.

202 203
812 Mi estis tre surprizita, 18
ke jenon mi tie spertis:
el ili iu asertis, 817 Foriris ili Ia erkon
ke vidas li ajon sian, prepari por teraj fundoj;
sed li versajne ofertis terur' min en kor-profundoj
deziron iorn tro piano ekkaptis per sku' kri-plora,
vidante min tiel sola
813 Kiam estis registrita kun Ia mortint' kaj Ia hundoj.
iu anguI' kaj tavolo,
Iacaj pro tiu scivolo 818 Preninte mian krucenon,
- frukton i task' ja ne donas -, mi aI pekinto gin metis
iri l' ordestro proponas, kaj Ia Sinjoron pregpetis,
gis entombiga Ia horo. en lia senfina graco,
ke venu eterna paco
aI kiu neniom kredis,
814 Ne estis i formikejo
de mia patro posedo
kaj tamen l' estro amplene
819 Sentante min tieI sola,
funebre mi ne kvietis,
parolis aI mi i-jene:
murmure mi pregopetis
c Gi estos via heredo
por lia animo benon;
post Ia necesa procedo.
mi kisis Ia krucan enon:
sur min patrinjo gin metis.
815 ~L' afero trovos arangon
sekvante Iegon lanorrne:
820 Ho, panjo mia, mi kriis,
hered-zorganto bonforme vi kie estas pelata?
nornigos iu najbaro, PIor' via en faI' kaskada
ne vivas ni en jaro
superus i veon krian,

malorde kaj malkonforme>. se vidus vi filon vian


en i sufer' senkompata.
816 Benita Dio! - mi ajnas
almozpetanto sen flego 821 Kaj dum mi tiele plendis
kaj nun de tiu miksego - senpova por min konsoli-,
mi estas Ia heredonto; Ia hundoj nun ajnis voli
mi scius ja kun volonto grandigi mian turmenton,
pri I' sort' de mia bovgrego! ar tiun saman momenton
komencis ili ekplori.

204 205
822 Ne volu suferojn samajn 827 La kulpon eble mi havis,
ai vi I' Eterna permesi: ar tiam mi forpromenis;
kun Ia mortint' kaj I' ulul', mi kiam poste revenis,
mi juras, malmulte nur ekseiis, ke pro Ia timo
bezonis mi por frenezi najbaroj alia proksimo
en mezo d i terur'. neniel gisiri emis.

823 Diradas Ia agaj inoj 828' Kaj tiun domon bestaoj


- ar havas ili sei-konon -, plej naizaj ekakaparis,
ke vidas hundoj demonon, ke haroj ai mi ekstaris
se ili tiel plorkrias; kaj vagis mens' senkonseie:
pri gi ne dubis mi onon: tutnokte strigo laitkrie
ja kredas, kiu ne seias. eeston sian deklaris.

824 Mi lasis do, ke Ia ratoj


829 Dum longa temp' mi ne povis
Iormangu mian heredon,
klarigi, kie mi estis;
ar uzas sian bonkredon
ifonoj, kiuj min vestis,
Ia orfginta estajo;
folioj ajnis sen sukoj;
prenante propran posedon,
dum nokt' ai mi songe gestis
mi iris for de I' vilago.
aguloj, hundoj kaj tukoj.

825 Samtage, mi poste aidis, 19


servist' lin ai fos' mallevis;
nenian li akompanon, 830 Mi vagis la mia volo
nek mortogardon rieevis; sen mastro, sen fiksa loko;
posttage Ia tomb' diskrevis, bonega, jen, vivepoko.
eljetis gi unu manon. De Ia jugisto mi for
min tenis kun tim' pro voko.
826 Kaj ankai ai mi rakontis de nova fikurator'.
fosisto de Ia tombtru'
- pensante pri gi, tremsku' 831 cMi zorgos ~, li iam diris,
min kaptas pro Ia teruro -, pri tuta via bieno,
ke manon-i kun ululo gardigos io en pleno,
forrnangis hundo kun gu'. bovbestoj kaj Ia brutaro,

206 207
gis via trideka jaro, 82 pregante aI Ia ielo,
gis via plenag-alveno>. ke trovu Ia veoj pacon,
proponis oni kuracon
832 Kaj atendante Ia venon soristan por amsufero.
de l' Iege fiksita dato,
senhava ki6J. Iacerto, 837 Mi timis i rekomendon,
sen ia admon-averto, sed fine decidon prenis,
zigzagis mi en vagado, Ia vojon mi entreprenis
ludpilko de l' sortobato. al lo ko de tiu homo
kaj kun mia tuta mono
833 Virigis mi i-manjere kuracon elpeti venis.
sub Ia plej peza rigoro,
kaj kun ple] vea doloro 838 Dum mi Ia penojn revuis,
mi Iernis multon; en fino rugigis kieI tomato,
farigis mi Ia viktimo kaj nuro gorgon kuntiris,
de Ia kruela Amoro. kiam Ia ermito diris:
<Vin oni ensoris, frato,
834 Per jena okazo pleje kaj tion e mateado.
skuigis trankvil' anima;
sen helpo kaj senestima, 839 > Ja, por de vi liberigi,

ekstremis mi en deliro jetigis aI vi sorumo>,


kaj igis mi Ia martiro Li poste per struta plumo
de malrespekto vidvina. vizagon aI mi karesis,
dirante: -La Kruca Lumo
835 La viro pIoras sendanke, aI mi kuraci permesis.
akuzas sen fundamento
kaj sen konsidera sento 840 > Malbenon vi elprononcu
Ia celon de l' am' pasia, aI iu via konato:
sed eble en kerno lia kazanto de l' ofendado
radikas Ia -malkonsento. tiele perdos Ia maskon;
enfermu en tiun taskon
836 Sur verto de Ia doloroj e homojn en morta stato.
pro de I' destin' Ia kruelo,
841 -Genue>, li plureceptis,
82 Tio estis trompo de I' jugisto ekspluatinta Ia nescion de Ia gaoj,
vestpecon uzante ian,
ar Ia plenago tiam akirigis kun 25 jaroj. prononcu vi pregou pian

208 209

Fterro, 14
kun frunto aI ruto-planto, Iorigos via pasio,
gi - kaj ne estu dubanto - malvenkos tiu virino.
estingos fajron pasian>.
847 -Kaj fidu vi Ia rimedojn,
842 AlIa vidvino mi telis seieneo ne estas fumo,
~ \
o kaze vestajan -pecon; pri gi aI vi mankas lumo,
mi pregis, kion mi povis,
e l' plant' genuon mi movis;
amikoj, tamen saneeon
F ortranu vi sensuspekte
tri buklojn al negro rekte,
boligu gin kun laktumo>, 83
..
de tiu veo ne trovis.
848 Malkonfidis mi jam nune;
843 Li alifoje reeeptis i sanigon mi malbenas.
mangadi verdan urtikon; Pensis mi: li ne forprenas
ne havas tio eksplikon, Ia pasion malgraii lukto;
sed por refarigi sana, dola estu do Ia frukto,
mi - kia espero vana -, e se vermon gi entenas.
suferis tiun brulpikon.
849 TieI sekvis plu l' afero
844 Kaj ajnis, ke mi eksanis gis okazis en Ia fino,
kun tiom da medieino; ke predikon faris bele
momente en Ia animo pastro aI mi kuraeeele,
mi pli libere jam fartis, ar konfesis Ia vidvino-
sed e aper' de l' vidvino aI li iam tre fidele.
pasio ree ekardis.
850 Kaj vortojn li prononeis,
845 La sia sei' eksterorda, kiuj restas en memoro:
post refojaj prikonsiloj, La mortint' en lasta horo
pagitaj per bona mono, testam ente fiksis jenon:
reeeptis tia fripono, ne plu havu si edzbenon;
ke pendu de l' kol' tri griloj li ankoraii viva estis,
pinglitaj tra nurgalono. kiam si jur-manifestis
promesante obeemon.
846 Kaj kiam lastaokaze
konsultis mi lin, en fino
li diris: -Restu sen timo,
83 En Ia originalo lakto, Pro Ia rimo mi sangis Ia recepton! Mi
ne perdis forton Ia seio: avertas kontra venenigol+-La tradukinto.

210 211
.:
20
851 :.Nepre si plenumi devas,
ar ordon' gi estas Dia;
856 Fierro kun siaj du filoj
devas esi strebo via, inter Ia eestantaro
in ne penu vidi plu, sekvis kun plezur' I' amuzon
ar ai juro romp' malpia
kaj en festo prenis parton.
.
estus kulpo de.vi du>. La disigo familia
daris dek terurajn jarojn;
852 Estis i avert' sigelo kaj de nove iuj kune,
por malvenko, finindiko; plena estis ies gajo.
Ia dangeron mi ekvidis En i tiu sam-momento
kaj vidvinon do evitis; vir' veninta el for-laudo
pli kuracis Ia prediko partoprene en Ia festo,
01 Ia bukloj kaj urtiko. petis tie pri aIlaso.
Estis juna Ia fremdulo
853 Poste sciis mi pri pastra kun regulaj vizagtrajtoj,
ai jugisto Ia verdikto: Ekde tre mal multa tempo
Ke mi estas ion spita vagis li eu najbarajo,
kaj junulo malbonrita, tien-reen rondirante.
li min pelu de I' distrikto, Kaj certigis pri li famo,
ar mi estas vir' perdita. ke de Ia frontlim' li venis,
ke ai drinkejist' per gajno
854 Efikis do i konsilo ion prenis dum vetkuroj,
sen ia motivo plua; sedmaradis en vestaoj.
forestis e kazo dua,
Lian malrion atestis
ke mi kaptigis subite: plej modesta Ia seIajo.
ai Ia frontlim' senhezite Dian benon petis li por
sendigis kun grup' unua. kiu faris Iestarangon.
Ne dirante sian nomon,
855 Post Ia resanigo mi jam faris li nur Ia deklaron,
vidvinojn trankvilaj lasis; ke lin n~mas Ruzumulo
tra mil' da penoj mi pasis. iu ekde juna ago.
Nun restas i dezirego:
Sian historion di ri
demandi pri mia grego li proponas ai adantoj,
jugiston: kio okazis? prornesante, ke per tio
konos oni Iian patron,

213
212
kaj en mezo de l' atento 861 Min prenis homo por zorgi
prenas li tuj Ia gitaron, pri iuj liaj agregoj;
kordojn Ruzumul' agordis konstante venis plendegoj,
,
kaj komencis jenan kanton. rimena frap en Ia nuko;
mi vivis nur kun afblekoj
\
kaj sen e malnova tuko.
RUZUMULO
862 De Ia maten' gis Ia nokto
21 en kampo mi esti devis;
857 Ekhistorios mi pri mi afidon, kiu mortkrevis
- pardonu babilon mian - - okazis mil fojojn gi -,
kaj diros mi, ke ja iam vultura bando forlevis,
tre tristas prikanti morton. sed pagi gin devis mio
Ne sciis mi diri vorton,
sed panjon forperdis mi jam. 863 De trakt' i rigora balda
trosataj farigis sentoj;
858 Mi restis do sen protekto, forfugi min logis tentoj,
ne konis mi ja Ia viron sortango min tre altiris
donintan ai mi deziron kaj kun jonglistoj en tendoj
de viv', kaj tiel jam bubo mi ai Sanktfido foriris. 81
mi kiel birdo en flugo
prizorgis Ia mangakiron. 864 La efakrobato cirka
instruis havi kuragon;
859 Aii kaiize de ekziliga progresis jam Ia lernado:
servad' en armea sfero, dancsalti sur fera drato,
aii kaze de militiro sed faris ili ercajon
- ja kaiizo de plorinspiro -, trovantan mian malplaon.
Ia filoj de Ia mizero
abundas e ni, en vero. 865 Mi foje tiel ekdancis,
irita estis kalsono,
860 Pelata do de i kazo, eklatis brua ridsono;
mi ajnon faris volonte, perdigis mia sereno,
kaj devas mi diri honte, mi glitis de Ia fadeno
ke, de patrin' guste maio, kaj prekaii igis ekshomo.
farigis mi pro fatalo
Ia Ruzumulo tre sponte. 84 Sanktfido: urbo ai provinco Santa F e.

214 215
\

866 Ree sola, mi ne seiis, surgenuis tre apude,


kion do nun entrepreni: kvaza gardangel' de I' domo.
u returnon ekzameni? La petola! - Bruna tute,
Tiam volis Ia destinoj, tentis sentojn miajn lude.
ke aperis du onklinoj
por min hejmep ai si preni. 872 -Pregu>, diris Ia onklino,
Artikoloj de Ia Fido.
867 En Ia hejm' de i pareneoj, Mi ekbuas - kaj jam glito-,
ne konataj ja alie, dum bruninon mi rigardas;
sentis mi min familie: diras mi kaj vite ardas:
estis inoj malic-sena], La artikloj de Sanktfido.
sed ekstreme pli pregemaj,
01 mi konis iun ie. 873 Jam mi Ia kapfrapon vidas
kaj eelante ai evito,
858 Kiam frapis horo prega, mi korekti min tuj volas;
kornencigis rozario; mulatino jen en vido,
tage, nokte religio ree mi nun elparolas:
sonis el la bu' de ili; La artikloj de Sanktfido.
kaj Ia pregojn kune diri
venis multaj kun pasio. 874 Prego dum Ia tuta tago
estis eta ja afero,
869 Kion tie mi travivis, sed e l' veno de l' vespero,
gi alia memor' sin gluis, vanis prov' kaj mankis seio;
ar mi e nun ekeraras, tial pensas mi, ke iu
glitas, se mi paon faras; tentis min en nokt-aero.
ajne Ia diablo guis,
kiam prege mi genuis. 875 Iun nokton tre tempestan
jen de Ia brunin' vizago:
870 Estis tio kvaza tento, febre vibras Ia spinajo,
kio prenis min sen brido; fulmas ia okulbrilo
ne forgesos mi pri vito kaj mi nomon Sankt-Kamilo
kaj suferas mi anonei sangas ai Sankt-Kamelao.
kiel devis mi prononei:
Artikoloj de Ia Fido. 876 Tiu min piede frapas,
iu puas per kubuto -
871 Mulatino origina virinaoj! Per i ludo,
el tiea regiono malgra via kor-tenero,

216 217
sendas mi vin al infero Mi diris: c Hejmiru, gruo,
kun Ia prego kaj kun tuto. pie de aii per flugbato ~.

877 AIifoje, kiam mi pro I' 882 Sufie da jaroj pasis
muIatino redeliris, kun penoj, sen gojo ia;
Ia onkIinoj al mi siris ja ili min boninformis,
buklon fotopor peti eson do kapitaIon mi formis;
de I' demonfort'; Ia herezon ,
revene, arme nacia
tieI per Ia har' c eltiris ~. min faris Soldat' Gvardia.

878 La maIbenita brunhata


Lertigis mi en Iudkartoj,
883
min tenis tiel aflikte,
mi formis gajnaIiancon,
ke Ia ekzorco delikte
arangis bone Ia anccn,
sangigis sur mia Iipo:
kolorojn mi vete miksis,
eltiro igis eliripo
kun gastejmastro mi fiksis
kaj mi punigis tuj strikte.
superan trompejinstancon.
879 Pro Ia agren' kaj doloro
mi songis tagojn sen finoj 884 Okupis min grandatente
pri miaj herezaj krimoj; signado de ludkartaro;
eltiri tiujn necesis li gardis gin por preparo
kun ajno de nova pako;
kaj pregi mi do ne esis
eltripon de Ia onklinoj. konanto de tiu fako
ja gajnas sen kontrastaro.
880 Kaj sekvu Ia rozarioj
dum nokt' kaj tago konstante 885 Eraron tre grandan faras,
ludkarte ilin miksante! kiu Ia sorton konfidas;
La prego] Salve kaj Kredoj pli lerta gin kompromitas,
tedegis min kun oscedoj, dum nur sekund' li vin razas,
gis mi plutrotis forlande. sen plumoj vin fali lasas,
sidvange vi nur forglitas.
22
881 Ruligis mi kiel pilko 886 Kun lerta helpant' muntigas
kaj pli malria 01 rato; superaj ludentreprenoj;
jus plibonigis monstato, rikolto: fremd-ujoj monaj,
sed ektempestis latbruo. e garantioj butonaj;

\)1~ 219
ja falas ai i kunvenoj
stultuloj, kaj kun man-plenoj. lin lasu gajni unue,
kaj li kaptigos senskue;
8~7 Ekzistas lailegaj trompoj, uul' ne havanta scion
por Ia ludist' avantgo; rimarkas en si genion.
ne iu scias pri sago
el karto ti" Ia sukon; 892 Tre ofte homoj naivaj
apliku blufon kaj trukon, sin lasas ai ludo logi
vi gajnos laii via plao. por Ia hazardon provoki;
vi perdas <e pord'>, en -trio> 87

888 Vi foje Ia buon montras 85 por ilin, jam en pasio,


kun senatento fikcia; facile, e I' fin' sufoki.
e vivon ludas I' alia
kaj falas embuske certe, 893 Ne gajnas, kiu ne scias,
ar montras vi karton lerte; ne helpas e Sankia Rito; 88
prepare jam estas plia. timeman vi e eksido
tuj vidas sen preterpaso;
889 e monto Ia antaizorgojn 8G
min batis nek reg', nek aso,
neniam oni forgesu; ar mankis ai ili sprito.
Ia fingrojn anka ne esu
por Ia laboro ekzerci, 894 La naiion> kaj ajnan ludon 89

konvenas sidlokon seri, kun avantag' mi praktikas;


kiu dorslumon permesu. se mi disdonas kartaron
nenian mi havas baron,
890 L' alia havu Ia ombron, ar mi proksiman vidigas,
ai vi Ia lumo ne manku sed tuj alian elpikas.
por studo de I' kontraiflanko;
se oni per kartoj ludas, 895 En truko e Ia plej spertan 90

sin akra vido altrudas mi metis en embarason:


kaj anka malvarma sango. celante iam Ia kason,
mi pri cent kartoj disponas;
891 Malfermas kontraiul' kartojn,
sed blinda vidas nenion:,
87 <e pordo>: en Ia unua kartmovo.
88 Oni kutimis pregi ai Sankta Rito por peti helpon en okazoj mal-
85 lasas montri karton. facilaj au neeblaj.
86 monto: speco de kartludo. 89 nauo: speco de kartludo.

90 truko: tie i speco de kartludo. '


220
221
------------------;-------~-~~- --_._-----~---

mi tenas Ia spadan ason, manumis mi Ia bilardon,


gi altan poenton donas. kapablis mi lu di ajnon,
e donis <piikoj> gajnoru 93
896 Mi monon bone, defendas; mi majstris tute hazardon.
superas mi en Ia scio; "
I
lu disto laii profesio 901 Certe lud' malvirto estas
bonnerve manovru karton; kaj gi nepre malbonfatas;
se estis monto-partio, kiu ludon ekspluatas,
drinkmastro prenis kunparton. naivulon kapti celas;
kaj sendube tiu telas,
897 En lu da forno mi bakas kiu kun blindul' ludadas.
Ia <kukojn> kun Ia <hombonoj>;
pri kartoj la vic' kaj nomoj 902 Kaj mi diras ai vi klare:
mi havas nepran memoron. ja ne plu mi lu das mone;
De I' gajn' kaj perdo valoron servu gi aI vi admone
mi antaiitaksas laii onoj. - ar mi perdis emon ludi -:
kostas pli malvirton studi,
898 E e carango en ludo 01 laboron lerni bone.
okaze mi bone vitas;
sed mi min ne kompromitas, 23
ar faras mi gin kun arto; 903 Merkatulo neapola, 94
neniam per faI' de. karto kiu venis kun harpisto,
sekreton iu ekvidas. aldonigis alia listo
sen plej eta malfacilo.
899 Se mi kuhetojn. jetadis, Tridek-unu: Ia kaptilo
neniam mankadis ai mi: estis por li sen rezisto.
csargita ai helpo salti 91
<krucita> por pli suspekta; 92 904 Li, humilon ajnigante,
trornpajo tre bonprotekta, petis ekstran poentaron;
sen eblo gin iel palpi. falis - plop! - en limo-maron,
restis tie sen okulo,
900 Mi sargis ankaii Ia tabjn, ar blindigis Iin Sanktulo:
ar konas mi tiun arton; tiel perdis tutan varon.

91 csargita. por ke gi falu certmaniere. 93 piikoj: anka ludo per bestostoj.


92 <krucita>, t. e. gi havis du samajn ciferojn. 94 verto uzita moke-ridige (kolportisto).

222 223
905 Vidus vi lin plenaflikte 910 Li longe deliktokauze
prilamenti siajn tukojn! en stato estis malbona;
<Oni uzis ruzotrukojn>, amiko servi dispo na
diris tiu gring' larmflue; jugiston pardonopetis;
mi en pono prenis gue tuj oni lin estri metis
Ia vendajoj kvaza kukojn. en Ia distrikt' regiona.

906 911 Oficiale distrikton


Tie restis li sen sargo,
konstante li trainspektis;
plorsingulte, senkonsole.
krimulon li ne <cletektis>,
Hokon mordis li frivole;
sed kun li venis en aro
eble pro dimana tago,
kokinoj, pavoj, ~afaro,
de Sanktul' nenia ago
kiujn li tie kolektis.
helpis gringon bonavole.
912 Ne devis oni toleri
907 Sed nur malmulte mi gojis I' impertinentan Iaplaon
pri venko e ludotablo; kaj Ia misuzan antagon,
ne dormas ja Ia diablo: Jen kiel popol' komentis:
min sekvis laii miaj paoj, e i platnazul' reinventis
platnaza per malicajoj, iaman Ia dekonajon.
distriktoficir' kun sabro.
913 Li kredis sin gitarrnajstro
908 Li sin prezentis minace, kaj anka stancis pogrande;
monpunon ai mi promesis, certnokte e tablo kante
ar ludon leg' malpermesis, li batis takton mezure.
Por Ia kazernon eviti, Mi diris: <Mi-muk-mok-anie
Ia gajnon kun li dividi kantiston adas plezure>.
per premo li do sukcesis.
914 Platnazo rnin kavazaii mangus,
li tiel min strab-rigardis
909 Komencis li min agaci
- sed kant tamen ne esis,
pro tiu i arbtrajo;
aludon sjne forgesis -,
mi gajnis per avantago
kaj mi sen peno rimarkis,
de ruzo, gi estas ver',
ke tio i en li ardis.
sed gajnon li faris per
aiitoritata antago. 915 Mi estis foje vizite ..
Alvenis tie nazplato;

224 225

Fterro, 15
ke havu li ventroveon li diris sin malamiko
mi Iaitis: Na-ze ... pelato pro kaizo de I' komplimento;
ne suu frostan mateon>; atendis li, ke momento
komprenis min Ia mulato. alvenu por punapliko.

916 Li estris en Tribunalo,


921 Mi vidis, ke Ia bastardo
kaj tialli aI ofendo
rigardis min kun kolero,
repondis kun malkontento: pensante pri l' maniero
<Prezentos si~ Ia okazo, min Iaze ti ri aI falo;
vin igos trinki i nazo Ia dairon de Ia Iojalo
infuzon en brulfermento ~. ja fiksas perfid' Iaii celo.

917 L' afero pli komplikigis:


922 Kaptigas iu bandito,
almiksis Ia fat' virinon;
dresigas ajna brutraso;
li sentis aI si inklinon;
do mi, ekde i okazo,
si estis juna, amema
ne rampis el Ia angulo,
kun korpo. facile prema,
kieI Ramono-Sanktulo, %
cedeman si havis sinon.
tuj post Ia aku-forpaso.
918 La paston knedi mi vidis
24
sin foje malantai l' pordo
kaj diris: e tiu torto 923 Eskapis mi nur kun peno
vin helpi min interesas, en plej diversa kiamo:
do tiaI, se vi permesas flatuI' li estis de famo,
mi metos ostojn en ordo . 95 nigrigis min e I' jugisto,
gis en Ia balota Iisto
919 Platnazo tie eestis min kaptis lia malamo.
sur sego kun tuta korpo;
por fajron ne Iasi flagri, 924 Memoras mi, ke tiame
vidante Iin jam vinagri, ekzistis listoj variaj:
respondis si: Do el korbo partioj, kiuj jaluzis,
formetu ilin e l' forno ~. Ia opiniojn konfuzis.
La dir' en kazoj multiaj
920 Kaj nun fadenoj sin miksis,
Ia povon jugist' misuzis.
estigis milit-kompliko;

96 Oni kutimis lasi en iu ajn angulo Ia bildon de Sankta Ramono, pa-


95 Ja temas pri Ia brulmaterialo, sed intence kun duobla senco. trono de Ia akuantaj virinoj, gis .oni bezonis de nove lian protekton.

226 227
925 En Ia kunvenoj elektaj 93Q Do dorsflanke tiam kaptis
proklamis tiam nazplato kaj misuzis min nazplato:
kun grandbua aparato, mi jam post i fitraktado
ke io estus frivole, ne transpaas sferon mian;
se homoj vous laiivole ai puntrab' mi pasis tiam
por iu ajn kandidato. pro problem' de kandidato.

926 Li volis de mi foriri 931 La maljuston mi toleris


Ia liston de mia ato; ne pro manko de kurago
mi kontraistaris ai bato; - de I' okuloj Ia bandago
do vokis li: <Anarkisto, forsirigis tiam tute -;
vi voos nepre pro l' listo evidentis sendispute:
sendita de I' Komikato>, 97 flugis ni nur en birdkago.

927 Kolers mi pro I' klopodo 932 La elektojn tiujn sekvis


min trakti per senhontajo; Ia misordo iam sarna;
kaj kiam kreskas kurago, gi sangigis en bul' lana,
vi bridon tute ne sentas, senkomenee kaj seneele;
mi diris: <Kiu ajn sendas, Ia justee' - de sekso dama -
mi voos laii mia plao. rajdas kun fripon' samsele. 98

928 -Sur ludaj tukoj, samkiel 25


e tablo vodonelekta, 933 Nur kelkajn tagojn po~t tio
hom' iu estas respekta; - atendi ajnis dangere,
ai mi Ia kartojn ne miksu forkurus kelkaj eetere-,
nek voon elektan fiksu vokigis virar' kunveni
ajn kiu kaj ajnaspekta!> por kontingenton elpreni
kaj fronten sendi ekstere.
929 Kaj jam Ia polie' per sabro '
faris ai mi frapatakon; 934 Ribele kondutis gaioj
mi toleris Ia fiagon pro timo ai kontigento,
provizore, ar konvenis; kapt-iris polictamento,
lukti mi ne entreprenis alportis kvazai perdrikojn:
por min savi tiun tagon.
98 La virinoj en tiu tempo rajdadis sur Ia sarna evalo kun Ia edzo,
malantai li en Ia selo.
97 Komikato: misforrno de Komitato.

2~8 229
mizerajn kelkajn amikojn necesas alvoki vin;
en reto ai regimento. ribelas kontrai ordono
vi kaj kontra disciplin'.
935 Deklaris platnaz' fiere: Vi servos e Ia frontlim'>.
i homoj agas malinde;
irkais mi piedpinte, AL ALIA
ne povis iIi sin kasi; 940 De kiam vi do Ioga das
eskapi malsukcesinte, en nia distrikta rondo?
nun iuj devas kunpai .
Kaj kia estis respondo,
kiam jugist' vin invitis?
936 e veno de I' komandanto Mi vin neniam ja vidis,
mi adis: .Nin helpu Kristo!> vi estas do vagabondo>.
Vidpinglis li kun persisto,
dum mi naivan aktoris; AL ALIA
ai iu li oratoris
kaj najlis lin alia Iisto. 941 Alia jen kriernulo '
vivanta en Ia drinkejoj
937 <Rektigul> negron albruis. predike dum nokt' kaj tago
Vi rolas srumpulon vane, pri anarkiaj ideoj.
ar estas fripon' lafame Bontagos ai vi obeoj
plej granda en loko jena, frontlime pro tiu ago>,
por vi estos serv' bonvena,
soldate mari laplane . AL ALIA

942 De lasta sendo ai fronto


AL ALIA vi ajne ludas perditon;
938 Malzorgas vi familion, neniam vian viziton
neglektas ties bezonojn; ni havis por voon doni,
vi inojn multajn frekventas, kaj kiam vin vokas oni,
mi ai frontlimo vin sendas vi sangas Ia logdistrikton:>.
por lerni devojn kaj konojn,
plenumi servajn ordonojn>, AL ALIA

948 <Sen sento kaj sen ofico


AL ALIA
vi ludas dandon kutime,
939 Vi ankaii nin laborigas, vi e neniam dejoris,
kaj en elekta sezono vodone ne kunlaboris.

230 231
Vi maru do nun elime, ke vir' en granda mizero
ne plu fiagos vi fine ~. postlasas sian edzinon:
disrompus vertebran spinon
AL ALIA ai vi protest' aii ribelo.
944 e Identateston transdonu,
949 La inoj alia najbaroj
mi atos gin por vi teni;
lombarde iras pruntpeti:
mi gardos gin 'kaj ne perdos, kaj ar, se vir' ne avidas,
vi povos gin poste preni;
li des pli ja apetitas;
sed se iam vi dizertos, tre zorge devas procedi
nenien vi povos veni>,
Ia povraj, neniun kredi.

AL ALIA 950 Alia jugist' multaj kuris


945 ar estas vi esceptita, por savon elpeti tie;
ribeli vi jam deziras; sed li pretekstis genie,
vodoni vi ne plu iras, ke estas li sen potenco
se Ia elektoj okazas: kaj pie das por pacienco
escepto nun jam forpasas, en iu kaz' senvarie.
mi vin rektvojen nun tiras>.
951 Petegas ili en horo
e tiu atoritato;
946 Kaj tiun pro i motivo,
post granda alparolado,
alian pro kaz' alia,
jugisto diras: <Mi lavas
iujn kun diro varia,
piedojn kiel Pilato; 99
laii vico kaj lairegule
komando Ia kulpon havas>.
grupigis li enangule:
escept' ne ekzistis ia.
952 Vidante i malesperon,
Ia koro konvulse trernis;
947 Kun pior' de iu fratino,
patrinoj tie alvenis
patrino kaj de edzino
kun du, tri filoj a pli
plenigus grandega tino;
post dorso aii anta si,
nenion, tamen, doloro
dum Ia tornistroj malplenis.
nek gemo, nek mar' de pioro
atingas kontra destino. 953 u ili, tiel mi pensis,
pereos pro Ia mizero?
948 Ne gravas, ke Ia patrino
lamentu a malesperu, 99 Serce Ia autor o diras <piedojn> anstata <manojn>.

232 233
Se ili pri i <foiro ~ fine venis luma noto,
paro Ias ja sen admiro, pri deven' Ia evidento:
apogas ilin Ia vero estis patro Ia sergento
en tiu i konsidero. Cruz, heroa ef' de roto.

26 I 959 Konis mi Ia historion


kaj memoris kun plezuro
954 Kiam estis mia vico, pri Ia brava aventuro;
pensis mi: Jen Ia momento>,
kvankam mankis kulpo-sento, , kun polica grup' Cruz tiam
riskis ludi vivon sian
venis sur min frosta duo por defend' de kuragulo.
kaj mi havis en Ia bno
Kristo!-vokon kun akcento. 960 Pregas mi ai Dio justa,
ke Li gardu lin en gloro; .
955 Diris li, ke mi ja estas konservigu en Ia koro
falsludisto, vaga bulo>, fila Ia ekzemplo-forto:
flugas mi tra i angulo li min benis antaii I' morto,
kvaza ia bird' kolibra, mi lin benas en memoro.
estas mi banditofibra
kiel mia antaiiulo. 961 Mi bonigon jurpromesis
kaj nun vere mi honestas,
956 Eble mi malvirton havas, ie oni gin atestas;
plibonigo ne aperas, kaj se iam mi malrektis,
sed malbone mi toleras mi erarojn jam korektis,
havi tiun i traktadon; scie kies fil' mi estas.
mi rekonas tuj nazplaton:
Ia informon li liveras. 962 Bona fil' kun Ia gepatroj
havas ecojn ja komune:
957 La scivolo min ek~aptis, se kun' ili vivas kune
kiam tion li asertis, kaj li kazas malhonoron,
aldonante, ke gi certis, li meritas Ia rigoron
ke bandit' Ia patro estis de Ia maIfelio pune.
- koni lin do manifestis -:
min nescian li avertis. 963 Per konstanta klopodado
Ia 'eraroj miaj esis
958 Mi informojn pluajn seris, - ion oni jam forgesis -;
ai Jesuo iris voto; sangi nomon Ru~umulo:

234 235
fantoma kvaza lumado 984 Se donis vestajon oni,
pro ven' kaj perdigo tuja. nun igas tiun redoni;
Ia pono, eval', rajdilo
977 Kaj venas kun li, kromdone, postrestas e Ia Ioriro.
Ia sold' de I' jam resenditoj,
985 E mankas ai li vestpeco:
e mortaj jam dum militoj:
studita gi estas bone, Ia povra ai hejmo sia
revenas sen kovro ia
978 Ne povas vi priatenton por kao de Ia nudeco.
pli bonan ai vi imagi:
venante, li devas pagi 986 Gi estis bild' elegia,
plentrista, bedairekscita;
antaiian Ia kontingenton.
ja ajnis Ia plej vestita
979 ar estas ili severaj nur petrosel' senfolia.
en sero pri forpasintaj;
sed vivaj estas nur indaj 987 Okazis, ke en glacia
sezono vintra tre kruda
por vivi des pli mizeraj.
nur kun Ia piedo nu da
980 Gis tiom li toleradas ai hejm' li revenis sia.
rigoron, kiu lin tordas,
ke li dizertas, ali mortas, 988 Suferas tiom Ia homo,
a e sen pag' ekssoldatas. kondioj jam pli 01 gravas,
ja evalaon ne havas
981 Jen kiella kuk' aspektas, li por reiro ai domo.
ar gaoj estas ja uloj
sen rajtoj krom nuraj nuloj: 989 Lin traktas oni nur besto!
neniu ilin protektas. Kaj danke pro sinofero,
forpelas lin sen papero,
982 Rigardu ai gaa gento! pri liaj servoj atesto.
Kiam el trup' gi foriras,
vestpecpj flirtas, similas 990 Li hejmen do devas veni
flagetojn, en forta vento. pli 01 li iris malria,
je Ia dispon' senkondia
983 Geminte sub sargoj vite, de kiu lin volas preni.
kaj post ekzerco longjara,
sen vest' el servo lasite, 991 Kaj se li ekscii volas
li tagas por plong' almara, pri de havajoj Ia fato:

238 239
forvendis in' pro malsato 998 Kaj plue mi tion diras,
por du, kio dek valoras. ar el Ia brusto gi iras:
malzorgo ai samlandano,
992 ar agas ili laplane ne estas gi patrujamo.
por ai li trukajon ludi;
ne pensu li g\n diskuti:
28
Ia tempon li perdus vane.
999 Mi neniam iel bridis
993 Se poste en hejma lando tiun langon de demono.
li petas pecon de vjando, Sekvos nun por vi scidono
tuj oni lin ekarestas, kion e frontlim' mi vidis.
ar kontrai vagleg' gi estas.
1000 Scias mi, ke sola vojo
994 Jam tempo estas, mi trovas, por tra viv' komforte iri,
ke oni tion abolu, estas iam amen diri
Ia tato homojn nur volu, kaj rideti kun falsgojo.
se soldon pagi gi povas.
1001 Kiu estas sen matraco,
995 ie ajn kuejon prenas;
Kun tuta mia malklero
jen estas mi konkludonta: sed Ia kato gin komprenas:
kuas en efajra spaco.
naskigo en kamp , i-monda
malbena estas afero.
1002 Malaprobi vi ne po as
ke, sekvante i metodon,
996 Mi diras kun malhumilo,
oni seras akomodon,
neniu diris ja gin:
kie ajn plej bonan trovas.
Provinco estas patrin' 102
sen interes' por Ia filo.
1003 Kiel iuj travegetis
pentemulo Ia i-jena;
997 Sur iu monto li krevas, promoci' asist-postena
ar legon defendi devas, et-bonigon ai mi cedis.
a portas li bovan jugon
farante por fremdaj plugon, 1004 Perdas gradon ja mizero
via, kaj Ia malespero,
102 La diversaj federaciaj tatoj de Ia Argentina Respubliko nomigaJl e Ia fornoj de Ia homoj
Provincoj. kun insignoj kaj galonoj.

240 241

flerro, 1()
,
\
1005 Kiel tia asistanto < Kun i tiu Sor-Ruzumo
iom povis mi avanei, Ia provizoj estas guo>.
ar signifas bone sanei:
esti e Ia adjutanto. 1013 Mi ne fartis tro malbone,
ar ekzistis ja arango:
1006 Grandan li por-si estimon kion spertis mi pri l' mango,
havis pro legad' -konstanta; mi rakontos gin iome.
estis li laii dir' studanta
por atingi Ia ordinon. 1014 Sor' akordis - oni klais -
kun Ia liverant' perfekte:
1007 Mokis oni lin ja multe, preni ion ajn akcepte;
sed li prenis gin indulge, eble, ja li ne malsagis;
kaj bonkore Ia okuloj
brilis kiel de sanktuloj. 1015 kaj ne sian, nur, kiomon,
sed e kroman li forrnordis;
1008 Li en lito - pro malforto - tiel oni do alportis
dormis, kaj ne ha~is kazon, de Ia tuto nur duonon;
ke li ie vekis naiizon:
nomis oni lin nur Soro. 1016 plu, proeedus li lauze
de tre spertaj homoj ruze:
1009 Li alian ne rieevis eerte tuton li kvitaneis
taskon aii e komision: kaj konforme enbilaneis.
01 de Ia provizoj ion
preni kaj transdoni devis. 1017 Sed murmuroj kaj Ia klaoj
ja ne mankas en kvartiro;
1010 Mi transiris al serv' lia lasu, ke mi nun pluiru
tuj post mia elektigo historii pri l' nutrajoj.
por kunhelpi kun dedio
en plenumo komisia. 1018 Rieevis Sor' Ia amason,
farinte Ia komision:
1011 Tiuj i soldatoj-tipoj al bataljono ni ion
ion prenis oportune; formovis, faris transpason.
nin vidante ili kune,
ekmurmuris tra Ia lipoj. 1019 e gi ili prenas sian
suldatan Ia provianton
1012 Kaj diradis e fajrujo kaj justas gajni samkvanton
- sonis 'kvaza moko-zumo -: proeentan kaj adician.

242 243
1027 Ladire ta provianto
aI Ia dekret' adaptigas:
1020 Gi iras aI kompanio,
ja eble, sed ne sufias,
rieevas gin kapitano,
rezervis li per largmano ar etas troe Ia kvanto.
bezonon laii Ia envio.
1028 Kelkfoje estis e tagoj,
kaj gustas tiuj riveloj,
1021 Provizo per ie~ gajno
ke venis nur Ia paneroj,
malkreskas do tre nature;
restbalaaj' ella sakoj.
transprenas gin senplezure
Ia dejorant' de I' semajno. Klarigas ili i plagon
1029
Skarab'l De kiu Ia skrap'? de freneziga Ia stato,
De li, alia skarab' I ke mankas io, ar tato
aI ili ne donas pagon.
1022 Li giras aI Ia sergento
Ia reston de Ia degelo; 1030 Klereeo min ne koneernas;
i homo, tion, la eelo ne povas mi gin kompreni,
transprenas kun Ia proeento. nek volas gin ekzameni;
mi nek forgesas, nek lemas.
1023 Finante do i revuon,
alaras mi et-detalon: 1031 Fitrakto ja senevite
li vokas nun kaporalon sentigas vin plej humila:
por fari Ia distribuon. bastone en viv' eivila,
per sabrobato milite.
.1024 Por preni anka et-stelon
ne Iasas sin tiu geni, 1032 La vestoj: skandaloj samaj,
ne iros ja ekzameni se venas, estas emanaj:
kontrolo i bagatelon. Ia vintraj en Ia somero,
someraj en frostvetero.
1025 Mordajojn tiom suferas
kaj tiom da interhaltoj, 1033 Motivon mi ja ne trovas,
ke restas kvaza on-partoj e pleje se gi konvenas;
gis e I' soIdat' gi aperas. I' arang la diro venas,
ar Ia postfront' tieI sovas.
1026 Gi estas kiel pan' bena:
malgrandaj, sanktaj oblatoj; 1034 Neeesas elteni forte
porei' de kelkaj soldatoj rigoron de Ia destino;
nur igas teleron plena.
245
244


k
)
valoras por Argentino aii lai ajno pro eraro
gaiar' nur por fali morte. de l' intenco - ja konata
estas Ia disput-seranto -,
1035 Ne estas dub' absolute; kun trankvilo li eksidis,
kaj iu diris malsprite: prenis ludilon en mano;
<Se mortos ili rapide, grandiozgeste Ia negro
..
prefere do tute hude. donis alia kordoj skrapon -
kaj por dubon ne allasi,
1036 Ja mankas ia arang o sendis tra Ia brust' kartavon.
por longa i historio, La intencon de I' nigrulo
kaj kiu venos post tio, tuj ekkonis eestantoj:
gin lasos anka sen sango. Ia defi' ai Martn Fierro
ja ne kais ian klaron,
aroganta certe estis.
1037 Asertas homoj frivolaj
Fierro prenis Ia gitaron
nur iam malicon volaj:
. _La gaon, kiel Ia lanon, kun grandgesto de fiero
- pretis iam lia kanto -
purigu, uzante kanon>,
kaj en mez' de grand-silento
tiel kantis do Ia paro.
1038 Nur restas do plusuferi,
se glas' e plenas gisrande:
30
pro peko ajne ilande
sin devas gao oferi. MARTN FIERRO

1040 Dum ekvibras kordagordo,


29 dum mi ritmon gustan trovas
1039 Ruzumul' silenton gardis, - ar mi min ne kaormovas -,
ar li finis sian kanton, ja defendi rangon mian
dum plezure Ia renkonton juris mi; neniu iam
festis iuj eestantoj. teli tiun de mi povas.
Kiel ofte ja okazas,
estis tie je hazardo, 1041 Atentu do Ia aidantoj,
inter tiuj multaj blankaj, subpremu aliajn sonojn;
anka negro lai vizago. mi petas viajn pardonojn,
Vantis nomi sin kantisto, ar estas ja evidento:
pretendante havi famon; pri pekoj ne havas konojn
kvazai farus li nenion, nur kiu estas sen tento.

246 247
)
1042 Nornigas kantisto bona, ekgemu Ia kordmuziko,
kiu disponas pri sperto; gis volos kandeloj daiiri,
e sen supera kantlerto,
se du kunestas en loko, 1047 Li havu, aii ne, protekton,
Ia kontrapunkta provoko 103 Ia viro, kiu konkuros,
neprgas por kant-koncerto. ne kredu, ke mi forkuros;
li estu e superbardo,
1043 Se venas okaz', l homo mi hejtos lin, ke li ardu,
sendube devas kunveti, gis nova tag' ekairoros.
eraro estas rifuzi
Ia seion publike uzi, 1048 Kaj plu ni sekvos, la gusto,
sed emas multaj koketi, de unu tag' ai alia;
vantglore sin lasas peti. jen estis kutimo mia:
Ia noktojn pasigi kante;
1044 Junage, laii sei', mi bardis ekzistis tiam i-lande
- jam troas meneio vorta -, kantado altfantazia.
sed pinis kaprieo sorta
kaj persekutis konstante; 1049 Se iu kuragon perdus
de tiam muzikis kante por sekvi en karavano,
mi nur pri misfato propra. a forton en kant' pro lamo,
mi diros ai li sen flato:
1045 Kaj tiujn jarojn feliajn sonigu spongon per bato
mi provos do nun reveki. aii uzu kordon el lano,
u eblos el pens' pelegi
Ia sangojn? - Ni do nun vidul LA NEGRO

Kaj iu kun memkonfido


1050 Mi estas, sinjoroj miaj,
agordu por kanto-ekil
nur sim pia ja gitaristo,
sed estu ladata Kristo,
1046 Agordu! Ni kantos kune, ar povas mi nun konkuri
ne gravas Ia noktpasigo, kaj kantajn fortojn mezuri
atendos ja Ia publiko. kun kiu rangas en listo,
La tempon por ne bedairi,

1051 Ne mankas ai mi da blanko:


103 Ne temas pri kontrapunkto en muziko, sed pri kantokonkuro inter
mi havas ja blankajn dentojn;
du kantistoj. nek okas mi fremdajn gentojn,

248 249
/
nek oni min malatentas, Ia fajron kial ai vaio
ar kiu foron frekventas, eljetas vulkan-kratero.
li havu humilajn sentojn.
1057 Mi seias pri I' fundo mara,
1052 Patrinjo havis dek filojn, pri fioj, ilia nasko,
nau havis bopan formaton pri kresko ankaii de l' arbo,
- pro tio eble mildfaton pri vento kaj ties tasko:
rieevis mi de I' destino -; neseion e blanka farbo
Ia deka ov' de kokino forigas kolor' de karbo. .
plej grandan havas kreskadon.
1058 Tirata, mi kontratiras,
1053 Amema estas Ia negro, e Ia maltir', mi maltiras;
sed en Ia am' li diskretas; kiu min koni deziras,
ai io pro amo pretas li konos min, mian kanton:
kaj pro tenera ekstazo; ekkonos vi Ia lamanton,
samkiel maka'-anaso, vidante kiel li iras.
flugilojn sur idojn metas.
1059 Kaj se mi eraron faris,
1054 Nenies mi estis sklavo, venante ai i kunveno,
sed vivis iam libera, ke ekaiidigu kantsono,
pasante tra voj' aera mi petas vin pri pardono:
samkiel birdo sennesta; erarojn e ekzameno
Ia seio - e se modesta - vidigas ajna persono.
de pastro venis tre klera.
1060 De Ia eksplikoj kantistaj
1055 Mi seias, kiel aliaj, misuzon vi ne eltiru!
kialon de I' tondraj sonoj, Kaj estu vi bonaiiskulta,
Ia kazon de Ia sezonoj, e negro ne estas stulta:
de vintro kaj de sornero: malklera konojn akiru,
ai pluv' falanta ai tero sagulo kromkonojn aspirul
sin anka etendas konoj.
1061 Trovigas sub frunt' plej nigra
da pensoj kaj vivoeelo;
1056 Mi seias, kie trovigas
askulte gardu trankvilon,
en centro de nia tero
respektu mian vodiron:
Ia diamanto, Ia fero
e sur noktnigra ielo
kaj kie Ia or-rnetalo;
vi vidas de l' steloj brilon.
250
251
7
1062 Jen mi al via dispono, respondon mi doni lume:
vi min do bonvole sondu; iela kant' estas kio?
u gustos mia respondo,
e se krudlingve gi sonas: 1067 ielo ploras kaj kantas
de Iegoj mi ja ne konas e en ple] granda silento;
Ia joton pro gia rondo. plorante, gi roson gluas,
gi kantas, se siblas vento,
MARTN FIERRO kaj ploras se akvoj fluas,
sed kantas, se tondro bruas.
1063 Ha negro! Kun tiu sago
ne timu vi Ia primokon; MARTN FIERRO
sed gIutis vi Ia fihokon;
lati ritmo de I' instrumento 1068 Di' kreis' blankan kaj nigran,
difinu en i momento sed ne nuaneajn valorojn;
ielan kanton kaj vokonl li donis samajn dolorojn
aI ili e Ia krueumo,
sed per Ia kreo de I' Iumo
LA NEGRO
distingis li Ia kolorojn.
1064 Ladire, mian koloron
posedis I' unua homo; 1069 N ek devas vi aliktig],
blankuloj pro fanfarono nek je ofendemo kredi;
- Ia samaj, kiuj lin Iogas - aI io ni devas meti
forgesis pri lia nomo: konvenan nomon por voko,
nur negro lin sim ple vokas. ne pensu do je primoko,
se devis vi gin heredi. ..
1065 La djablo - lati blankaj - nigras,
lati negroj li blankkoloras; 1070 Kantist' aI mi tiel plaas
u blanka, u nigra vango, sen Ia plej eta ancelo;
nek kontra, nek por favoras; kaj se en Ia eerboelo
Kreinton iuj adoras: sin fermis e vi Ia seio,
pro sarna speeo de sango. do diru, en mondo, kio
Ia kanto estas de l' tero.
1066 Kaj post i tiu averto,
venanta tre oportune, LA NEGRO
mi vidos, u povos nune
lati mia malgranda seio, 1071 Mizeras ja mia penso
tro etas mia rezono,
252
253
,.
respondon tamen inspiras 1076 Min hei pu, genio mia,
kaj time sin ne retiras: por gajni en vetturniro.
fajreron e donas stono, Demandon, kun malfaeilo,
batita de ferbastono. respondi mi tamen devas;
replikon nun tuj rieevas
1072 Kaj diros mi'rlo responde, pri mara kanto i viro.
laii mia tre eta klero:
formadas kanton sur tero: 1077 Kiam tempesto mugegas,
patrinaj Ia ve-doloroj, ekkantas Ia vasta maro
de Ia mortantoj: stertoroj, per potencega fanfaro,
de naskigantoj, Ia ploroj. Ia mondo kvaza ektremas:
gi ajne plende ekgemas,
MARTN FIERRO Ia ter' gin eble tro premas.

1073 Nigrul' mi vidas, vi havas


MARTN FIERRO
por gorgo Ia gustan lokon;
ne sentas mi timan okon 1078 La tutan vian seieneon
e ado de i virflirtoj; elmontri vi devas nune:
nur havas ja de kantbirdoj: vi gajnos nur se vi kune
virseksaj kantvoan vokon. kun iu sanktul' laboras.
La nokto kantas mallume:
1074 Kaj ar vi ai mondo venis, nu, en gi, kio sonoras?
Ia brusto kun voo kanta,
ne estu anceliganta, LA NEGRO
ne rumpu, nek vin grandigu:
neeesas, ke vi ekspliku 1079 Vi ne galopu pro truoj!
Ia kanton de I' maro granda. Maksim' jen, kiu prudentas.
Respondos mi tre humile:
LA NEGRO
Ia nokto kantsonas trile
per bruoj, kiujn vi sentas.
1075 Imiti Ia birdojn kantajn De kie? Neni' orjentas.
neniu, certe, pretendas;
se sei' de dua dependas, 1080 Misteroj supersekretaj
ne devas pri gi vi glori: kasigas en Ia malhelo:
Ia pigo lemas paroli, le ehoj, kiuj respondas
sed nur Ia inbird' talentas, ai vooj, kiuj ser-sondas

254 255
1
!

lamente kaj sen espero. e se gi multon postulas


De kie? Kien? Sen ceio. de negro el kampa tero;
sed kono pri Ia malklero
1081 La ombrojn penetras sole ia seion jam inauguras.
Ia sun', gi ilin imponas;
el iuj direktoj-sonas 1086 La birdo amas, f1ugante
f1ustradoj, ai ni susuras: tra Ia aer' kaj sunbrilo,
mortintoj plende fantomas, kaj fine en branlulilo,
pri prego] pete murmuras. jam eksidinte sur arbo,
I' amatan injon kun ardo
MARTN FIERRO gi vokas per kantjubilo.

1082 Nigrulo, pro Ia respondoj


Ia kanton mi bonatestas; 1087 Sovagaj bestoj en kavoj
talenton vi manifestas, sinjoras kaj amas tie;
Ia seio via nin frapas: mugegojn el faiik' rabie
e ombro ja ne eskapas elpuas ili horore;
kaj eksplikita jam estas. ne kantas amon fervore
i bestoj, nur mugas krie.
1083 Plenumi devas lojala,
dirante veron sen timoj, 1088 En fundo de I' maro amas
kaj tial Ia Ia destinoj Ia fiso kolorvaria;
ja kantos vic-vice ni, Ia homo - kun kor' pasia;
lasante ai pac' de Di' kaj amas iu vivflamo,
ar viv' estas dono Dia,

mortintojn kun Ia animoj.
kaj kie viv', tie amo.
1084 Konsilon tiun prudentan,
ar troas, ni preteriras; MARTN FIERRO
ja iam sobre rakontas
kantisto, kion li diras.
1089 Tre plaas, nigrulo ruza,
I' ekspliko-i, ar gi sencas;
Kaj nun mi scii deziras:
respekti mi vin komeneas,
Ia amo, el kie fontas?
e se mi ridis unue;
de mandos mi vin nun plue:
LA NEGRO
Ia leg', en kio esencas?
1085 Respondi mi do klopodos
dernandon, kiu obskuras,

256 257

Fterro, 17
LA NEGRO Jen estas gia similo:
1090 Abundas Ia doktorajoj, gi estas kvazaii tranilo:
ne frapas gi kontramane.
superas min en kompreno:
mi lernis eton kun peno;
pri sei' mi tamen ne miras. 1095 Kutimas nornigi spado
Sed, kiu ai kant' 'min tiras, - kaj estas gi gustanome -;
ne venkos en i kunveno. regantoj rigardas bone
je kiu direkt' gin gvidi:
gi falu malsuprendone
1091 Kantist' mi ne estas ruza,
kaj tranu sen iun vidi.
nek estas mi ja tre lerta,
sed mi per kantado eerta
defendas min en turniro. 1096 Ekzistas multaj doktoroj,
seieneon sen dub' praktikas,
Mi, kiel matesorbilo,
tre tagas kun bu' aperta. 101
dum mi malklere eksplikas;
sed e se mi seias vage,
1092 observas mi iutage:
Subjekton dornan vi prenas,
funelon ili aplikas. 105
sed mi pro gi ne perpleksas;
laii gust' vi temon elektas,
MARTN FIERRO
mi jene ai vi replikas:
se leg' e iujn ampleksas, 1097 Nigrul', mi ree akeentas,
nur kontra povraj efikas. mi vian konon admiras,
el vivo vi multon tiras;
1093 Araneaj' estas lego, bonvenas l' interkonigo:
malklere mi gin difinas; per via interna rio
riulo legon ne timas, trezoron vi ja akiras.
Ia mastroj ne timu legon:
altrangaj ja rompas breon, 1098 Kaj nun mi ai vi do diros
por povraj maojn destinas. - mi devo gin konsideras
(honoron faras ai vero
1094 La lego kvazaas pluvon, li, kiu veron preferas) -:
neniam gi falas same vi ombras en Ia ekstero,
- vi plendas pri gi tutvane -. l' interno estas klarhelo.

104 Oni kutimas trinki mateon el kukurbo, kiun oni plenigas per Ia
herbajo kaj varma akvo, kaj el tiu ujo oni suas per speciala sorbilo, kies 10. Funela lego: lego donanta specialan avantagon, simile ai Ia funelo:
parto metita en Ia ujon havas kribrilon, je unu f1anko eniras multe da Iikvajo kaj je Ia alia nur malmulte elvenas.

258 259
MARTN FIERRO
1099 Neniel mi ja deziras
1104 Nigrul' vi lasas vin fali
misuzi Ia pacieneon,
ai nesto kiel vulturo:
sed doni justan kompenson;
vi estas eerte lertulo;
demandu do reeiproke
mi ankaii, tamen, jam pretas,
kaj faru tuj Ia komeneon,
respondon mi do almetas
disponu pri mi i1Joke.
por venki en Ia konkuro.

LA NEGRO
1105 Unikas Ia universo,
1100 Ne stumblu nun lango mia, Ia mondo kaj nia suno;
evitu halton kaj ligon, unikas anka Ia luno,
neniu sen et-eraro ar kvanton ne kreis Dio.
sukeesis Ia perfektigon; Kreint' de iom kaj io
kaj kiu atas navigon, nur formis Tuton sen Ono,
ne havu timon pro I' maro. Ia reston kreis Ia homo
per sia kalkulikono.
1101 Demandojn miajn mi faros
LA NEGRO
laii via invit-formulo,
kaj venkos vi en konkuro, 1106 AI dua demand' respondon
se vi klarigos per kanto mi adus nun kun plezuro:
pri I' tempo, pri Ia mezuro, l' Estajo kreinta vivon
pri l' pezo kaj pri Ia kvanto. ja _havas pri gi arhivon,
sed mi malkonas motivon
1102 Nu, via estos Ia venko, por kreo de Ia mezuro.
se igos vi gin plenklari;
mi devas ai vi deklari MARTN FI ERRO
tutrekte kaj tre sineere:
neniu ai mi ja vere 1107 Askultu do kun atento
klarcon kapablis fari. pri jena Ia argumento:
mezuro estas invento
1103 En mia libro forestas de I' hom' por propra bezono,
pri jeno ia meneio; kaj mi pri tio ne miras,
respondu vi do pri tio, ar klaras kun evidento:
kaj servos ai mi l' ideo: mezuri Dio deziras
motivon kian por kreo nur vivon ja de Ia homo.
de I' kvanto do havis Dio?
261
260
LA NEGRO ar estas Ia tempo rado
radanta sen ia limo.
1108 Se via seio ne mankas,
venkanto mi vin konesas: 1113 Se bom' gin prezentas splitan,
ja lerni ion necesas li, lati mi, tiel procedas,
por kiu kanton praktikas: ar li Ia parton vivitan
kaj nun, u vi do ,eksplikas: de Ia vivota dismetas.
Ia pezo, kiaI gi pezas?
1114 Kurado en gvida vico
MARTN FIERRO
ne povas Ia gajnon doni;
1109 Sekretojn Dio konservas, se volas vi pluon koni,
i tiun inter aliaj; pli bone ion kompreni,
Ia pezo por fali servas vi rajtas pri mi ordoni
al ter' en formoj varia]; por vian dubon forpreni.
kaj ar mi kompreni strebas,
lati mi do Ia virtojn bonajn 1115 Ne agas mi fanfarone
Ia pezo pripesi devas kaj ankaii ne pro glorvanto;
kaj anka Ia kulpojn bomajn. sed por batale ekzisti,
necesas iam persisti.
LA NEGRO Mi vin invitas aI kanto
pri ajoj de nia kampo.
1110 Respondu jenan demandon
kaj via estos Ia venko 1116 Preparu do, vi, nigrulo,
- per dekstra mi gin sigelas -, Ia scion en uj' sitela
respondu en i momento: kaj lang on konuz-libera;
forrnigis kiam Ia tempo vi diru pri task' kampara
kaj kion Di' per gi celas? ~n iu monato jara,
se estas gi ro-litera.
MARTN FIERRO
LA NEGRO
1111 Mi diros do sen bombsto,
lati mia povo kompeni: 1117 Nescion de Ia kunbomoj
Ia tempo estas prokrasto ne devas vi ekspluati;
de kio devas alveni. se povas min ja fleksadi
supera kono kantarta,
1112 Ne estis komencigado, ne igos mi pli bonfarta,
nek estas ia ajn fino, Iasante min martelbati.

262 263
1118 Mi diris, ke en \egajoj por maldairema afero
mi kiella joto rondas; ne germas en kor' dedio.
pri Ia malvenk' mi ne hontas Anoneas sin malfelio,
mi diras ai vi kun klaro: se povra festas sur tero.
en Ia pilkluda batalo
por pilko mi ne volontas. 1124 Kaj mia seniluzio
I jam dairos nun gis morthore;
1119 Ja justas, ke malpli lerta se mi konsolon rieevus,
forperdu en Ia konkuro; flugiloj min ne plu levus.
okazas gi ai ajn ia Kiu naskigis senglore,
kantisto en vet-mezuro, ja vane ai supro strebus.
estanta de mez-staturo,
dum kontraiul' Iarg-talia. 1125 Mi petas iujn aidantojn,
permesu ai mi esprimi:
1120 u vi ne vidis jam homon, ne nur por lasi estimi
perditan meze de l' kampo, min kaj partpreni kantsone,
rondkuri ai iu flanko, sed venis mi kromaldone
neseie, kien li iras? alian devon por fini.
La saman homon similas
venkito en veta kanto. 1126 Vi seias, 'ke ni naskigis
ja familio dekfrata;
1121 Ja anka Ia arboj gemas,
ne vivas plu frat' unua,
sub de I' ventego Ia bato,
de iuj Ia plej amata.
kaj tre amarokonsista
Li mortis maljuste-fata
elfontas mia plendado,
per man' de disputigua.
ar estas longa kaj trista
malvenka nokto kantista.
1127 Ni, naii postrestintaj fratoj,
orfeeaj nin tute sentas,
1122 Kaj ekde I' hodiai-tago,
kaj lin de tiam lamentas,
kun Ia iela bonvolo,
min kredu, ke sen konsolo:
mi diros ion sen timo
retrovon de I' krim-atoro
pri kio flamas I' animo:
ankorai nun ni atendas.
ne kantos mi pro honoro,
sed plue nur por konsolo.
1128 Ripozu en pac' Ia ostoj
1123 Se mankas esperindajo, de tiu amata frato,
vi vivas en malespero: senmove, en nuna stato;

264 i65
sed se okaz' sin prezentas, l' okazo sin ja m prezentas:
kaj Dio pri gi konsentas, mi seias, ke nun atendas,
farigu de I' uld' kvitado. alia ludofunkcio.

1129 Kaj se ni ree kunkantos 1134 Ne seias mi, kio venas


pri temoj laitradieiaj, - mi anka ne 'stas profeto -,
respekte, inter aJiaj, sed ai destin' kun impeto
prikantos - se ai vi gustas - mi sekvos gis mia fino:
ni mortojn, kiuj maljustas Ia legon de Ia destino
pro agoj dehornoj iaj. plenumas iu besteto.

1130 Kaj kiel adiaii-vortojn 1135 Pro persekut" de jugisto


mi jenon ai vi nun diras: frontlimo ven is unue;
ankora Ia fratoj spiras paganoj gin sekvis plue;
de Ia forpasinta deka, por novaj fes toj do nune
kun Ia memoro bonega, mulatoj venas aiitune
kaj vengon ili aspiras. de mia vivo, bongue.

1131 Mister' ekzistas profunda


1136 Negrino jetis ai mondo
pri kio devas alveni;
plendekon vere malpare,
ne volas mi gin diveni:
kaj eble Ia dek tutare
destin' pri tio decidas,
kondutos kun simileeo:
neniu gin ja evitas,
dazipo naska s popare
nek seneas ekribelemi.
kaj iujn de sarna speeo.

MARTN FIERRO
1137 La homojn h umilkolorajn
1132 Vi fine fermis Ia bekon mi per trofid' ne akeelas,
post tiu amasbabilo; ar, se ili ekkoleras,
suspektis mi jam de longe, Ia dentojn montras maliee,
vin vide tiel aplombe, pikilojn venenospiee
ke venas vi kun subtilo, kiel abeloj elpelas.
en via po' Ia pikilo.

1138 La negrojn mi konis iujn


1133 Konante nin jam nun bone,
Ia plej vigie batalernajn;
sufias konversacio;
aspektis kelkaj supere
por ludi en i partio

266 267
laiikorpe kaj laekstere:
mi povus doni ekstremajn ... ar havas multajn rakontojn
detalojn - ha! ... tiutemajn. kaj filojn Ia forestado.
La nokton tie pasigis
1139 Sed iu devas plutiri sub steloj kaj luna klaro,
Ia jugon, kiu lin premas; ar estas tio kurteno
mi ne plu jam batalemas, eesta en iu Iando,
disputoj aI mi ne plaas, kaj gaio scias kontenti,
sed Iukti ne malkuragas, estante en plena kampo:
pro ombroj mi ne ektremas. seltuko matraco igas,
selsego venas sub kapon
1140 .Mi kredis havi jam felon, kaj molas tiu kuseno.
sed mankas ankora vosto; Kaj lia pono-kovrajo
Ia ajn' ne eblas gis posto defendas lin kontra roso
eligi el tiu mikso; de Ia piedoj gis kapo.
ar bona estas prudente,
por vinkti najlon gis fikso,
tranil' trovigas e flanko,
ja estas tio Ia kosto.
e mano brido kaj vipo,
proksime lia evalo;
31
por havi gin bonsekura,
1141 Post tiuj paroloj, kiuj en tero Ia ring' de l' Jazo
jam montris Iukto-preparon, - e se ne bone atestas
Ia eestantj klopodis pri homo Ia Iazligado -;
estingi batalekflagron, trankvile tie dormadas
kaj inter Ia du sin metis: tutnokte gis nova tago;
do ekkvietis Ia fajro. kaj se, laii Ieg' de prudento,
La Iukton jam evitinte, de I' voj' li gardas distancon,
Marteno Fer' kun Ia knaboj li ronkas tute sekure,
ekrajdis kaj por ne montri pli 01 en sia kabano,
timemon, pao post paso, ar tere forestas cimoj
aI bordo venis rivera, kaj estas tio Iitajo
kaj tie arangis halton. restanta ekster disputo,
Eksidis tie en rondo ar ies rajta havajo.
- sen selo jam Ia evaloj -, Kaj plue nokton pasigas
rakontis Ia reciprokajn vi la via propa plao,
vivitajn iujn detalojn, kaj same iujn aliajn
la propra via planado.
268
269
La postan tagon vin vekas 1144 Ekzistas je seioj plenaj
e sunekbril' Ia birdaro; personoj sur nia tero;
ja dormon tiu ne trovas, kaj plej diversas Ia klero:
a] kiu mankis Ia mango. sed diras mi, eton kona,
Do, tiel, i-nokto igis ke studon de io bona
por ili vere feittago, al multa studad' preferu.
ar io tre gaja 'sajnas,
se koro estas en gajo. Labor' utilon ne donas,
1145
Pro Ia neeblo kunvivi se gi ne donas krorn-scion;
en Ia malria estado,
rigarde, Ia homo iam
deeidis ili disiri
rimarku dum nur sekundo;
for, al kvar diversaj flankoj, unue seiu gis fundo
seronte propran rifugon, ekkoni tuj Ia rabion.
mildigi mizeran staton.
Kaj anta 01 distaneigi
1146 Esperu nur tre malmulton
al novaj viveirkonstaneoj,
de homa koro amika;
en tiu soleea loko,
e malfeli' plej peniga
Marteno kun granda sago
nur Di' konfidon meritu;
direktis al siaj filoj
el homoj nur al unika,
kaj al Cruz juna i frazojn.
eseepte al du konfidu.

32
1147 Eraroj ne havas limojn,
1142 Konsilojn donanta patro kiel terenoj mezurojn -
krom patro estas amiko; invadas e plej bonulojn;
do jen amika prediko: memori mi vin do petas:
prudente vi vivu nur, kiu difekton pose das,
ja eble el kaangul' pardo nu fremdajn makulojn.
embuskas insida piko.
1138 Amikon vian neniam
1143 Frekventis mi nur lernejon forlasu en persekuto;
de l' vivo kaj de l' mizero; de li nenion postulu,
ne strange, ke pro malklero nek multe je help' spekulu;
kelkfoje mi moveraris, amiko kun absoluto
ar kiu studojn ne faris, honesta estas konduto,
ne seias multon en vero.

270 271
1149 Nek timo, nek Ia avaro - parolas mi proprasperte -,
animon vian invadu: vin helpos malpli Ia Ianco
do ajojn ne supersatu, 01 memkonfido tre certe
ar ili devas perei; kieI bataI-alianco.
al riaj ne oferadu,
nek decas aI ~ovraj nei. 1155 Naskigas Ia homo kun Ia
necesa sagac' lin gvida,
1150 Prosperos vi respekteme sen gi li estus perdita;
e inter Ia pampa gento; varias gi - la spert' mia -:
se vivas vi kun prudento, jen tiu i antaivida,
sparigos aI vi malplao; jen ruza igas alia.
vi traktu molajn kun sago,
kuragajn sen ekpretendo. 1156 Okazon lacela homo
profitas iam utile;
1151 Laboro estas vivlego,
kredante jenan komparon,
bezonas vi ja aeti;
ne faros vi et-eraron:
ne risku do vin submeti
I' okaz' kaj fero, simile,
aI trista mank' de honoro,
forgigas, varmaj, facile.
ar sangas ege Ia koro,
se devas vi.almozpeti.
1157 Perditajn ajojn Ia honro
1152 Labori devas Ia homo retrovas foje en mondo,
por Ia akiro de pano; sed Ia instruon akceptu .
ar Ia mizer' ne je vano kaj iam bone respektu:
kun Ia jam perdita honto
milforme embuske gapas,
forestos iam renkonto.
aI ies pordo gi frapas,
sentaskan kaptas e mano.
1158 La fratoj kunharmoniu,
1153 Neniam homon minacu, ar estas gi Ieg' supera,
kuragon li ne tuj perdas: kaj unuec' estu vera:
tre baldai tion ja spertas, gi devas iam utili;
kiu minacas sensence, ar se ekbatalos ili,
ar seras danger' atence gIutigos de I' mond' ekstera.
kaj gi neniam avertas.
1159 Mokado pri Ia aguloj
1154 Por iun dangeron venki, ne estas heroa faro;
abismon ponti kun anco miksante vin kun homaro,

272 273
elekto estu zorgeea, ne estas hont' Ia mizero,
ar vi taksigos samspeea sed hont', jes, fari telkrimon.
kun via fripon-najbaro.
1165 La hom' ne mortbatu homon
1160 La eikonio maljuna en lukto pur-fantazia:
Ia vidon perdas; kun zorgo en Ia mizero i mia
gin flegas idoj- gis morto; vi havas bonan speguIon;
imitu vi eikonian reteni sian impuIson:
ekzemplon i tiun pian jen estas Ia supro seia.
kun gia tenera forto.
1166 La sangon, kiun vi versas,
1161 Se vi ofendon suferis gis morto vi ne forgesas,
kaj asis gin el memoro,
gi tieI sur vin impresas,
singardon tamen ne perdu;
ke, kieI fajreroj gutas,
pri jena okazo certu: animon vian trautas:
vin kalumnios l' atoro
bedare mi gin konfesas.
de Ia ofend' per parolo.

1167 ~I iuj Ia maIamikoj


1162 Se iu obei devas,
drinkem' estas Ia plej fia:
ne molas por li Ia mondo;
mi diras gin pIenkonseia.
sed ju pli li ekfieras,
Memoru gin tutvivvoje:
des pli rigoron suferas;
meritas punon dufoje,
obeu do kun volonto
kiu ofendas ebria.
kaj bonos Ia ordononto.

1163 Nek tempon, nek honton perdi, 1168 Se iu konflikt' estigas,


jen estu via tendenco: komeneu vi per skermiloj;
ja iu hom' kun bonseneo ne estu fieraj viroj,
ai i prineip' sin alkrou: e se tro bone vi pravas:
neniam vere diboo en barb' de povraj vi havas
finigas en Ia komeneo! okazon igi barbiroj.

1164 La birdoj kurbbekaj iam 1169 Se koron vi iam donas


ai telo havas inklinon, ai iu ino ama ta,
sed hom' sentanta animon, per ago maIdelikata
ne tuas al fremd-monero: vi in ofendi ne devas;

274 275

f'ltrro, 18
pardonon vi ne ricevas
agi laii i tiu normo -:
de in' pro ofend' malflata.
akceptigis Ia propono
sekvi sub sangita nomo.
1170 Se vi praktikas kantadon,
do kantu kun sentimento, 1175 Sen inteneo ja malbona
ne ludu sur instrumento
iIi agis absolute.
pro gusto voon eldoni:
Mi nur veron diras nude:
vi strebu kante nur soni kiu sub falsnomo paas
pri temoj de fundamento.
- ja okazas gi sendube -,
kulpon eble li Iorkaas.
1171 <:i spertojn, kiuj ~multkostis,
mi ame ai vi dedias, 1176 Mi nun lasas I' instrumenton,
ar volas mi vin direkti; kies sono vin amuzis;
sed mia sei' ne sufias ja persiste mi akuzis,
por sagon ai vi injekti, iuj devas gin rekoni;
igontan ilin respekti. ne disigos tekson oni
se vi pluman felton uzis.
1172 En Ia solec' mi meditis
pri temoj-i kaj similaj 1177 Plenuminte mian devon,
- ja ne falsajoj konsilaj, venis mi sen grat' tra I' rolo;
nek estas ili eraroj -: kaj komprenos min kreolo,
el bu' de homo kun jaroj se mi diras i-okaze:
aidigas veroj utilaj. restas eI Ia nur' plurcolo
p.or oferi gin viplaze.
33
1178 Gis revido! - mi deziras.
1173 AI kvar ventoj iIi poste
Kiam? - mi ne povas diri.
ekdecidis dise iri,
Kiu atas firme iri,
kaj promeson faris ili,
tranas nur tra mola selo;
kiu estis plenumota;
trani sekvos mi tra fero,
sed ne povas mi gin diri
dum mi povos iel spiri.
pro sekretodev' laivota.
1179 Vivas Ia agi o en nesto,
1174 Nur Ia jenon mi avizas
tigro vivas en arbaro,
- kaj ne miru pri I' informo:
vulpo en kav' de najbaro;
ofte devas ja Ia horno
en destino nekonstanta
276
277
vivas Ia gao vaganta
laii sia sort', tra Ia jaro.

1180 Estas li orfo mizera,


rekremento de I' f?rtuno,
ar neniu de I' korrtuno
ja defendas tiun homon;
devas pose di li domon
kun pregej', justec', lernlumo.

1181 Kaj finigos iutage


tiuj misvojoj sencelaj,
kvankam ja etas Ia ancoj,
ar malordon tre akcelaj
homvulturoj kri-rnalbelaj
predon voras en i dancoj.

1182 Iam Dio ja permesos


plibonig on de i stato;
sed memoru pri I' dirado:
por laboro bonefika
fajro igas nur varmiga,
se gi estas sub Ia pIado.

1183 Rajte hom' altpozicia


nur laii propra pla' prornenas:
li timigas per favoro
e doninton de I' honoro;
ombro iam ja venenas,
se el arbo lakto venas. 106

1184 Se elglitas Ia malria,


oni per lazbat' lin levas;

106 Estis generala kredo, ke ripozi en Ia ombro de arbo, el kiu fluas


laktaspekta likvajo, kazas malsanigon,

278
i rakonton kaj en koro
mi pluvivos en Ia amaj
pensoj noblaj samlandanaj.

1190 Granda dot' memoro estas,


APENDICO
gin neniam malenviul de
Kaj se pensas pri mi iu
jUAN RGULO PREZ
mi lin volis malhonor:
vundon priforgesi, sciu,
anka estas ja memori.

1191 Sed neniun mi ja genas,


ofendigi do ne plau!
Kaj se kantis mi i forme,
do ar estis gi komforte:
ne por ies ajn domago,
sed por ies aoantao,

280
.:

t. LA AUTORO.

JOS HERNNDEZ naskigis en sia familia bieno e Billing-


hurst, distrikto San Martn, en Ia provinco Buenos Aires, Ia
10an de novembro 1834. Lia vivo estis pure gaa. Kiel
infano, meze de Ia naturo, li kreskis inter brutoj kaj planto],
kaj unuj kaj aliaj ame konigis ai li Ia fieron esti kaj senti" pro-
vince kaj ami super io Ia provincan vivon. Tie li lernis ami
evalojn, bovojn, afojn, kaj elekti inter ili siajn amikojn.
En tiu medio li konatigis kun Ia gaoj, kiuj venadis de
najbara provinco por vendo-aeto de bruto]. Sidante apud
ili, li dividis ilian neokupitecon, ilian pigrecon, ilian mangou,
kaj ravigis vidante, kiel ili kartludis, silentaj kaj gravaj, kvazaii
temus pri Ia plej profunde seriozaj aferoj. Vespere, post-
mange, kiam brutoj remais en siaj ripozejoj, Jos Hernndez
denove sidis inter gaiioj, dum ili trinkadis ginbotelojn, pret-
igis cigarojn kaj rakontis plej mirigajn aventurojn, kiuj lin eks-
tazigis. Aliajn fojojn paro ludadis gitarqn kaj kantadis alterne,
dum Ia ceteraj askultis kaj Ia nokto nigris irkae. Eble iu
el ili nornigis Vizkao kaj donis ai li Ia unuajn konsilojn ...
AlIa bieno same venadis indianoj, kiuj komercis per feloj
kaj aetis alkoholon.
Kun unuj kaj aliaj Ia infano dividis siajn ludojn kaj aven-
turojn, kaj dume neniu zorgis pri lia edukado. Intertempe lia
fantazio kreskis libere. Tiel li farniliarigis gisfunde kun indianoj
kaj gaioj kaj konis iliajn problemojn, iliajn gojojn kaj iliajn
malfeliojn.
Kiel junulo li sin dediis al aetado kaj vendado de bru-
toj en Ia regiona bienaro, kie tiam limis civilizo kaj sovagaj

283
/

indianoj. Kiel kamparano, li ne amis Ia urbulojn, kaj 'aparte = ==e:


-
ne Ia Iogantojn de Buenos Aires. Kiam do eksplodis kon-
fliktoj inter efurbanoj kaj provincanoj, li iam defendis Ia '"
-
----
kampulojn. ar fine triumfis Buenos Aires, Hernndez de-
vis ekziligi en Brazilon.
-
--
Kvankam li neniam rangis kiel Ia Iatinamerikaj kaidiloj,
spirite li tamen estis kaidila tipo, eterha ribelulo.' Malgraie,
li oficis kiel militisto kaj politikisto, unue sub Prudencio Rojas
-
poste sub Urquiza, tuj kiam i tiu subigis Manuel Rosas en
Caseros. Li dejoris ankai kielloka milicoefo en Cepeda kaj
Pavn. Kiel politikisto li estis unue provinca deputito, kaj kiel
tia defendis Ia efurbecon de Buenos Aires. Ankai senatano
li elektigis.
Sed en Ia publika agado li estis efe jurnalisto faj verkisto.
Unue li famigis en Ia jurnalo <E1Argentino -. Post sia ekzil-
igo, li laboris en <La Patria>, kaj fine fondis kaj gvidis Ia ga-
zeton <Ro de Ia Plata>, Tamen li neniam rezignis sian gai-
ismon, sian kamparanismon. La 21an de oktobro 1886 li mortis
en Buenos Aires.
Jos Hernndez estis homo, en kiu vivo kaj legendo
koincidis. Li estis, kiel dirite, spirita kaidilo, sed samtempe
milicoficiro, jurnalisto, deputito, senatano. Tio ne estis - kaj
ne estas - maloftajo en Latinameriko. Cetere lin akompanis
aparte taiga eksterajo. <Li havis Ia korpon de du viroj> kaj
lia voo <ajnis katedrala orgeno >, lai esprimo de samtempulo.
Aldone li havis mirindan memorkapablon: li retenis parkere
100 vortojn jus diktitajn kaj kapablis ilin reciti rekte aii
inverse.
Je sia amo alIa argentina kamparo li estis nekoruptebIa.
Foje li estis invitita de Ia Argentina Registaro viziti Astralion
kaj tie studi Ia sistemojn pri Ia ekspluatado de Ia agrobutara

1 kadilo, el Ia hispana caudillo 'kondukanto, estro, efo', speciale en

milito kaj politiko; sed en Latinameriko Ia verto akiris Ia sencon de regiona


potenculo, kiu kun sia privata milico a armeo spitas Ia centran registaron
kaj agas sendepende, kvaza ia moderna kondotiero.

284
Jos Hernndez (1834-1886)
rico. Li rifuzis akcepti, kaj anstatae decidis verki libron pri
sia propra sperto en Ia argentina kamparo. Tiel naskigis lia
Instruccin del Eslanciero (= Instruoj por Ia bienposedanto),
kie li donas ai siaj samlandanoj konsilojn pri brutbredado kaj
agrik~
La vivon de Jos Hernndez markis io escepta. Li nome
estis perfekta identigo de atoro kaj protagonisto. En Ia
universala literaturo ajne ne ekzistas kunfandigo tiel plena.
Certe ne tiu de Cervantes kaj Donkihoto, aii tiu de Hamleto
kaj Shakespeare. La samlandanoj de Jos Hernndez konis
lin kiel Martn Fierro, kaj ekster liaj intimuloj, malmultaj konis
lian veran nomon. Kiam li mortis, argentina jurnalo titolis Ia
novajon tiel: Mortis Ia Senatano Martn Fierro,
Por fini i tiun apendicon, estas aldonendaj du pintaj
opinioj pri Ia signifo de Martn Fierro. Unu venas de Ia pe-
ruvia eseisto Luis Alberto Snchez; Ia alia estas de Ia hispano
Miguel de Unamuno. Snchez diras: Temas pri verko ne-
kontesteble amerika, distilita el arbustoj, melkita el nuboj,
elpremita el grundo, densigita el parnpa vento. La atoro,
kiu rivelas majstrajojn kaj geniajn profundajojn, atingas ne-
kredeblajn efektojn, paralele kombinante lertajn kaj spon-
tanajn kunmetojn de popola lingvajo kaj konataj proverboj.
de citajoj gojaj kaj ribelaj, enkadrigitaj de facila ritmo: Ia ok-
silaba verso, arangita la Ia fiksforma modelo de Ia sesversa
strofo>.
Unamuno sin esprimas tiel: Martn Fierro estas, inter io
latinamerika, kion mi konas, Ia plej gisfunda hispana verko.
Kiam pampa kantisto, sub ombro de ombuo, e Ia senfina si-
lento de l' dezerto, a e nokto trankvila sub ombro de Ia
steloj, agordas gitare Ia monotonajn strofojn de Martn Fierro,
kaj kortusitaj gaoj aiiskultas Ia pampan poezion, certe ili sen-
tas, nescie kaj nekonscie, ke el la fundo de iliaj spiritoj prucas
neestingeblaj ehoj de Ia praa Hispanujo, ehoj, kiujn heredigis
ai ili, kune kun Ia sango kaj Ia animo, iliaj prapratroj ... Martn
Fierro estas Ia kanto de Ia hispana luktanto, kiu, post gisvenko
kontraii Ia mahometanoj en Granada, iris ai Ameriko, por tie

287
dejori kiel avangardulo de Ia civilizo kaj pioniri vojojn tra Ia
dezerto. Tial lia kanto estas saturita de hispanismo; hispana ENHAVTABELO
estas lia lingvajo, hispanaj estas liaj idiotismoj, hispanaj estas
liaj proverboj kaj lia komuna sago, hispana estas lia animo.
[Martn Fierro] estas eposo, kiu apenaii havas sencon malko-
neksita disde Ia hispana literaturo ~. (,
Temas i tie pri heroo, kiu, kiel Donkihoto, vivantigis kaj
(
pluiris sola, sendepende de sia atoro. Same kiel Donkihoto,
Martenfero estas Ia prototipigo de Ia spirito, kiu vigias e Ia
radiko, e Ia sango de Ia hispana-Iatinamerika homo. u Ia
prao estas aii gaa aii hidalga, tio neniel fundamente gravas: Enkonduko de Ivo LAPENNA 7
gi signifas, nur, ke Ia gao kaj Ia hidalgo povas sin manpremi Aniaparolo de ERNESTOSONNENFELD 11
sur Ia maro. La mesago de Martenfero en Sudameriko estas Ia
Prezento de JULIO MAFUD:
sarna mesago de Donkihoto en Hispanujo. Donkihoto en Ia
pampo aii Martenfero en Manujo estus same adekvataj. [1] La protagonisto: Ia gaio 19
Hodia jam ne plu estas karnostaj hidalgoj nek gaoj: [2] La scenejo: Ia pampo 20
sed amba efherooj eterne vivas kiel spiritaj realajoj. Do
[3] La verko kaj gia mesagn 21
dare ekzistas gauoj kaj hidalgoj, e se ni ilin ne vidas per Ia
fizikaj okuloj. I1i ekzistos iam. De tio Ia iamdaiireco de [4] La stilo kaj lingvajo 23
amba avataroj de Ia sarna heroo, kiuj ja protagonistas Ia
saman eternan aspiron de l' homo ai libero kaj justo. I. LA GAO MARTN FIERRO 25
11. LA REVENO DE MARTN FIERRO 111
Apendico de JUAN RGULOPREZ: 281
1. La Atoro 283
2. La Desegnisto 288
2. LA DESEGNISTO

ENRIQUERAPELA,Ia artisto, kiu ilustris i tiun esperantan


eldonon de Martn Fierro, estas konata en Argentina Respu-
bliko kiel unu ella plej kompetentaj desegnistoj pri Ia kamp-
ara vivo kaj efe pri Ia gaio kaj i ties medio. Aparte de I'
arta merito, liaj arteverkoj havas neoftan dokumentan valoron.
I1ido kerne helpas ai kompreno de tiu fora, primitiva vivo.

288 289
POSTKOREKTOJ

Paio devas esti

20 -1 Vidu piednoton n-o 103


31 -1 kordoj de Ia guitaro
120 -11 post nur malmultaj minutoj
150 7 mi ion bone komprenis
174 -2 kontraiie Justico Kriminala
226 7 respondis kun malkontento
229 -- 5 pro timo aI kontingenio
262 -5 lai mia povo kompreni

***

MARTN FIERRO
estas Ia 54a voIumo sub Ia marko

STAFETO

***

Eldonnombro: 1500 ekz, - Presofino: Jun. 1966