Você está na página 1de 33

0 N

01 )
0
c:2.
~LJ:::J ~3
0-
U
O J
wuZI- >--w LLJ
DCo-
I-oj Z~ > rr)

:2l
~ZLW
r-
LUZ
I
0-

LLJ O .
l!'\
co
rlr:->
~
O'\l!'\O
COUJZ
INTERNACIA HENRYK SIENKIEWICZ
MONDLITERATURO
Ko lek to de Ia pIej famaj verk.oj NOVELO]
. eI iuj naciaj literaturoj
Kun permeso de Ia posedantoj
de Ia eldonaj rajtoj el Ia pola originaIo
traduks

Ld]a Zamenhof

\ ~J\ '(v

1111111111111
111111111 I. 11
11111111111111
11111 11 I 111111
11111111111"1
111 I 11111111
I1I I 1111111111111
111 1I!!lIIII! 1!!I!lIII! ! ! !!!!II I
lNTERNl\CU\ CSEH .INSTITUTO DE ESPERllNTO
TABELO DE ENHAVO
Pato
Henryk Sienkiewicz 7,
eIU] RAJTO] ESTAS REZERVATAJ
Lux in tenebris lucet. 13,
La maljuna servisto 24\
Dioklo. . . . 41,
Estu benita (Hinda legendo) 50,
La angelo. 54,

PRESEJO BREITKOPF & HRTEL, LEIPZIG


~ll~- J

HENRYK SIENKIEWICZl)
La mondfama pola verkisto - Henryk Sienkiewicz -
naskigis en Ia jaro 1846.. Fininte universitaton, li okupis
sin per [urnalista verkado - verkis felietonojn kaj se-
riozajn artikoIojn en Gazeta Polska. Tamen [urnalisteco
ne estis lia gusta vojo, kaj kvankam liaj unuaj noveloj
ne vekis grandan intereson - Ia sekvantaj - "Skizoj
per karbo", "La maljuna servisto" kaj "Hanjo" turnis
jam aI li streitan atenton de legantaro.
En Ia jaro 1880 aperis negranda novelo" Tatara kaptito",
rakonto de brava kavaliro el Ia 17 a jarcento, kaj en 1883
aperanta en unu gazeto varsovia kaj en unu krakova
"Per fajro kaj g!avo" vekis por li generalan entuziasmon;
kiam tiun i verkon sekvis balda Ia du aliaj partoj de
Ia granda trilogio: "La diluvo" kaj "Sinjoro Volodijoski"
- Ia publika opinio aklamis lin majstro de polaj verkistoj.
Gi estis prava. La formo de Ia trilogio estas vere
senkompara. Leganto kvaza vivas en Ia priskribita epoko,
adas Ia tiaman lingvon - anta liaj okuloj kalejdoskope
sinsekvas dueIoj, bataIoj, sego], superhomaj heroajoj kaj
idiliaj scenoj. Gi estas verko inda je Homero, kies in-
fluo estas ofte klare sentebla.
Sed ne sole tial Ia trilogio estas tiel aIte atata. Ek-
zistas anka alia kazo,

1) Elparolu: Sjenkjevi.

7
Gi aperis dum malluma nokto, kiun pola naeio tra- intellgenta skeptikulo, "senofica genulo ", homo malforta,
vivadis post Ia malsukcesa ribelo en Ia jaro 1863. Tio estis kiu pro sia malforteco kaj memanalizado perdas sian
epoko de griza, premanta pozitivismo, de malgaja zorgo fellon kaj pafmortigas sino
pri iutaga pano, tio estis epoko de rezignacio je Ia altaj La tragedio de Plooski estis averto por Ia socio, en
celoj de libereco. Kaj kvaza sunradio aperis tiam Ia klu tia] tipoj komencis aperadi iam pli ofte; gi estis
granda verko de Sienkiewicz. Gi estis esperplena voko, averto kontra "Ia slava senprodukteco".
kies eho ne pereis, sed vekis dormantajn korojn kaj sen-
AI tiu tipo en Ia sekvanta romano "Famlio Polanjecki"
ese ilin vigligadis.
estas kontraiistarigita Polanjecki. Tiu i vivo plena kaj
En Ia trilogio Sienkiewicz priskribas militojn, kiujn
energia negocisto tu te ne estas idealo; sed Sienkiewicz
Polujo travivis en 17 a jarcento. La granda regno jam
ne celis prezenti ideaIojn - li pentrs vivajn homojn.
estis tiam falanta. iuflankaj dangeraj malamikoj kaj Ia
Kornparante sin mem kun Plooski, Polanjecki konfesas,
plej daugera el iuj - indiferenteco kaj malnoblgo de
ke Ia unua estis pli subtila, kvaza farita el pl delikata
Ia propraj civitanoj - surverss Polujo-n, kvaza diluvo.
argilo - sed li, Polanjecki, estas homo, kiu taigas pli
Tamen Ia verko pruvas, ke, kiel diras unu el herooj de
bone por reaIa vivado.
Ia trilogio, Zagloba, "ne ekzistas tiaj dangeroj, el kiuj
viribus unitis kaj kun dia helpo oni ne povus sin savi". Krom tiu i efa persono en Ia romano vivas anka
En Ia trilogio historiaj faktoj miksas sin preska ne- multaj aliaj, prezentante rian galerion de majstre skizitaj
disreble kun produktajoj de ria fantazio de Ia atoro. tipoj. Tie estas maljuna egoisto Plavicki ; advokato-
Liaj herooj amas, batalas, venkas - bruligas flamojn aferisto Masko; mistikulo Vaskoski, poeto Zaviloski, ho-
en koroj kaj premas larmojn en okulojn de Iegantoj. nesta Marinjo, nobla sinjorino Emilino, Linjo, E..astela,
La granda verkisto kreis kaj inspiris vivon ai aro da kormalsana infano, kaj muItaj aliaj, . .-
tiutempaj kavaliroj. Jen estas en "Per fajro kaj glavo" Intertempe Sienkiewicz verkas novelojn. Lia penso
Sketuski - Ia kavaliro sen riproo; jen Ia heroo de turnas sin aI antikvaj tempoj. "Ni sekvu Ln" estas
"La diluvo" - vivplena, bravega, vehemenca Kmicic; anonco de Ia grandioza verko, kiu, tradukita al diversaj
jen Ia brava kolonelo Volodijoski, Ia Hektoro de Kam- lingvoj, famigis Ia nomon de Ia atoro en Ia tuta civi-
jenjec. Krom ili - multaj aliaj, anta io - humor- lizita mondo.
plena, ruza ZagIoba, "nomata Uliseso", granda blagisto; "Quo Vadis" estas romano el tempo de Nerono. La
kozaka komandanto, pasia kaj revema Bohun; dola kaj potenca imperio jam estas falanta. Furioze diboas Ne-
pia fortegulo Podbipjenta; bela Heleno; perfidaj princoj rono kaj liaj korteganoj - aro de timemaj, malnoblaj
Radzivil; nobla AIenjo, kuraga Banjo, sovaga tataro azia ... flatuloj. Falas kapoj de lastaj veraj romanoj, amase pe-
En tiu mallonga skizo citi kaj karakterizi iujn ne estas eble. reas krstanoj - kaj dume malsupre, sur Ia grundo,
Post Ia trilogio kontraste venas "Sen Dogmo". Sen inundita per sango kaj larmoj, kreskas mallate, sed iam
dogmo vivas heroo de tiu i romano, Plooski, subtla, pli potence, Ia semajo de Petro.

8 9
En ti u ei romano luktas du medioj: Ia kristana kaj Ia Aperis "La kruckavaliroj". En tiu i verko, - en Ia
ldolana. mezocentjara epoko - Ia homoj estas pli severaj 01 en
Vlnlcius, fiera patricio, amas kristaninon Ligian. La Ia trilogio, iafoje e krudaj. Tie i anka historiaj faktoj
1I/l10 tel sangas lian animon, ke li, kiu komence imagis, ka] personoj miksas sin kun Ia imagitaj de Ia atoro -
ke Fortuno havas devon plenumadi iujn liajn dezirojn, prezentante Polujo-n en momento de gia plej granda
ekvidinte Ligian sur Ia dorso de Ia sovaga besto, sen- vivoforto.
konscia pro doloro, ripetas sole: "mi kredas, mi kredas, Oni devas citi anka Ia belan rakonton por junularo:
Kristo, kompatu!" "En sovaga arbarego kaj dezerto" - historion de du
Tute alia tipo estas Petronius, arbiter elegantiarum, infanoj forkaptitaj kaj forkurantaj de siaj kaptintoj.
subtila patricio, homo pli nobla 01 Ia tuta irkaantaro Krom Ia nomitaj verkoj Sienkiewicz estas atoro de
de Ia imperiestro. Seneka diras pri li al Aulus Plaucius: multaj noveloj 1). Bonega kaj plastika, ofte humora ka-
"se vi volus konvinki lin, ke li agis malbone, vi vane rakterizado de personoj (ekz. La maljuna servisto), pro-
perdus Ia tempon. Pruvu, ke lia ago estis malbela - funda sento de homa doloro (La Lanternisto, Janko-
tiam li ekhontos". Muzikanto ktp.), ironio, iafoje e pikema (La Sahemo),
Bonege li pentras Nerono-n, Ia malnoblan patrinmort- brila humoro (Si, Ia tria), granda kompreno de psikaj
iginton kaj senvaloran poeton, \>.I.91~antan sian patro- statoj kaj neordinara plastikeco ie kaj iam lasas facile
urbon, por vidi brulon kaj priskribi Ia pereon de Trojo rekoni Ia atoron de Ia trilogio kaj Quo Vadis.
Kontra Nerono, Ia antikristo, staras sankta Petro kaj Sienkiewicz mortis sur fremda tero, en Vevey, en
aro da kristanoj. Nerono pasis, kiel pasas ventego, Svisujo, en Ia jaro 1916, ne gisvivinte Ia veran lberigon 2)
fulmotondro, brulo, milito a pesto - kaj Ia baziliko de lia patrujo. Kaj por tiu i afero Ia atoro de Ia tri-
de sankta Petro gis nun regas de Ia Vatikana altajo al logio meritis pli multe, 01 multaj alia], batalantaj per
Ia urbo kaj al Ia mondo. batalilo. Komprenis tion Ia pola popolo: en Ia jaro 1924
La verko estas plena de grandiozaj priskriboj. Jen lia korpo estis venigita patrujon kaj entombigita en Ia
estas Ia festeno e Nerono, jen Ia festeno sur lago de Sankt- J ohana-katedralo en Varsovio.
Agrippa, terura brulo de Romo a amasa martirado de
1) En esperanta traduko aperis: "Ni sekvu Lin", "e Ia
kristanoj. Krom tiuj amasaj scenoj estas aliaj, same fonto", "Si, Ia tria", "Lanternisto", "jankoMuzikanto", "Kio
potencaj, kiuj restas en mensoj de legantoj, kvaza gi- okazis foje en Sidono", "La jugo de Ozirso", "Ou herbejoj",
gantaj bildoj a skulptajoj. Sufias citi unu: Ia savon de "Estu benita".
Ligia, ligita al Ia kapo de Ia sovaga besto. 2) Gi okazis en 1918 jaro. La tiel nomata "proklamo de
pola regno en 1916 jaro de germana kaj aiistria registaroj ne
La interesa agado, neordinara plastikeco kaj majstra prezentis ankora liberigon de Polujo.
prezento de Ia medioj faras "Quo Vadis-on" unu el plej
grandaj verkoj de Ia pasinta jarcento. Lidja Zamenhof.
Post "Quo Vadis" Sienkiewicz revenis al la naciaj temoj.

10 11
""..-1"

LUX IN TENEBRIS LUCET


Okazas kelkfoje en atuno, precipe en Novembro, tagoj
tieI maIsekaj, mallumaj kaj malgajaj, ke e aI sana homo
vivo farigas malagrabla. Depost Ia tempo, kiam Kamjonka
eksentis sin maIsana kaj esis labori super Ia statuo de
"Mizerikordo", tia malbonvetero suferigadis lin ankora
pli multe 01 Ia maIsano mem. umatene, eltiriginte
eI Ia lito, li frotis nebulkovritan, grandan fenestron de
Ia Iaborejo kaj rigardis supren, esperante, ke li vidos
almena randon de blua ielo, sed iumatene atendis
lin disrevgo, Peza, plumba nebulo pendis super Ia tero ;
ne pluvis, sed malgra tio e pavimaj tonoj en Ia korto
aspektis kieI spongoj, sorbigitaj de akvo ; io estis mal-
seka, glitigiginta, trapenetrita de humideco, kies unuopaj
gutoj, falantaj de fleksajoj de defluiloj, tintis kun ia mal-
esperiga monotoneco, kvazai mezurante tiun malrapide
pasantan tempon de malgo],
La fenestro de Ia Iaborejo eniris en korton, finigantan
malantae per gardeneto. Herbo post Ia palisoj verdigs
ankorai per ia maIsana verdeco, en kiu estis morto kaj
putreco; sed arboj kun restajoj de flavaj folioj, kun bran-
oj nigraj de humideco kaj samtempe iom malklarigitaj
de nebulo, ajns jam esti tute mortintaj. iuvespere
aidigadis inter ili grakado de kornikoj, kiuj eI kampoj
kaj arboj kunflugadis fam por Ia vintra restado en urbon

13

L..
l
"'"
kaj kun granda flugilbruado lokigadls por nokto inter Ia uste dirante, li estis ne tiom malsana je iu dlflnlta
branegoj. malsano, kiom deprimita, senvoligita, laca kaj malgu]n,
La laborejo farigadis dum tia] tagoj malgaja, kvaza La generala senfortigo faligis lin. Li ne volus mortl,
kadavrejo. Marmoro kaj gipso bezonas bluecon de ielo. scd ne sentis en si forton por vivo.
En tia plumba lumo ilia blankeco enhavis ion funebran; Longaj horoj de senluma tago ajnis al li des pli longa],
figuroj el malheI a terakoto, perdante ian klarecon de Ia ke li havis neniun apud si. Lia edzino mortis anta
linioj, sangadis sin en iajn formojn nedifinitajn kaj pres- dudek [aro], parencoj logis en alia parto de Ia laudo, kaj
ka terurajn. kun kolegoj li ne kunvivis. En daro de lastaj jaroj
Malpuro kaj senordo plifortigadis Ia malgajan aspekton konatuloj forovis sin de li, kaiize de lia iam plikreskanta
de Ia laborejo. Sur Ia planko kuis dika tavolo de polvo, kolerigerno. Komence tiu lia agordgo amuzis homojn,
devenanta de dispremitaj pecetoj de sekiginta terakoto sed poste, kiam li farigadis iarn pli rimarkinda strang-
kaj koto, alportita de strato. La muroj estis malhelaj, aulo kaj kiam iu erco komencis kazi e li longe-
ornamitaj nur kelkloke per gipsaj modeloj de manoj kaj daran ofendosenton, e plej proksimaj amikoj rompis
piedoj ; cetere - malplenaj; proksime de Ia ferlestro kun li rilatojn.
pendis malgranda spegulo, super gi - evala kranio kaj Oni riprois al li, ke, maljunigante, li farigis pia kaj
bukedo de artefaritaj floroj, tute ntgriginta] de polvo. oni suspektis lian sincerecon. Maliculoj diradis, ke li l(
En angulo staris lito, kovrita de malnova kaj ifita longe restadas en prege]oj, por dank' al rilatoj kun pastroj
kovrilo, apud gi - nokta ranketo kun fera kandelingo. ricevi mendojn por pregejoj. Cetere tio ne estis vero,
Kamjonka pro paremo ne luis apartan logeion kaj dorrn- Lia pieco ne devenis eble el profunda kaj trankvila kredo,
adis en Ia laborejo. La simpla lito estis rmlta, sed sed estis sincera.
nun Ia irmilo estis forstarigita, por ke Ia malsanulo povu Kio tamen donis ajnon de praveco al Ia suspektoj
pli facile rigardi en Ia fenestron, trovantan sin kontra - tio estis Ia iam pligrandiganta avareco de Kamjonka.
liaj piedoj, kaj vidi, u Ia vetero ne plibonigas, Alia, Depost kelkaj [aroj li logis pro paremo en Ia laborejo,
ankora pli granda fenestro, eltranita en Ia plafono de nutris sin Dio scias per kio kaj ruinigis Ia sanon gis
Ia laborejo, estis de ekstere tiel kovrita de polvo, ke e tia grado, ke lia vizago farigis fine tiel travidebla, kvaza
dum helaj tagoj penetradis per gi lumo griza kaj mal- gi estus farita e! vakso. Li evitadis homojn ankaii tial,
gaja, ke okaze iu ne postulu de li ian komplezon.
La vetero tamen ne plibonigis. Post kelkaj tagoj de enerale, li estis homo kun malrektigita karaktero,
mallumo nuboj tute malsuprenigis, aero tutplene penetrigis pesimista kaj treege malfelia, Kaj tamen li ne estis
de hmida, peza nebulo kaj farigis ankora pli mallume. homo funde iutaga, ar e liaj mankoj enhavis specifan,
Kamjonka, kiu gis tiu i tempo nur kuigads vestita sur artistan karakteron. Tuj, kiuj opiniis, ke li verajne,
Ia liton, eksentis sin pli malsana, do li senvestigis kaj dank' al sia avareco, akiris grandan riajon, - eraris.
tute enltigis. Kamjonka estis efektive homo malria, ar on, kion li

14 15

L
kreskajo erpas nutron el trunko, sur kiu gi vivas. Sed
posedis, li elspezis por akvafortoj, kiuj li havis plenan el tiaspecaj rememoroj Ia homa kreskajo povas erpl nur
paperujon en fundo de sia ranko, kaj kiujn li de tempo venenajn sukojn, konsistantajn el sopiro kaj grandega
al tempo trarigardadis kaj kalkulis kun zorgemo kaj avideco agreno, do anka Kamjonka venenigadis, malrektigadis
de uzuristo, kalkulanta monon. Tiun i inklinon li zorge kaj mizerigadis, Se li ne estus artisto, verajne li ne
kais de homoj, eble guste tial, ke gi naskgls el granda supervivus sian perdon, sed Ia ar to savis lin tielrnaniere,
malfelio kaj granda amo. ke post morto de Ia edzino li komencis skulpt por si
Foje, pli-malpli unu jaron post morto de Ia edzino, monumenton. Vane oni dirus al vivantoj, ke por mort-
li vidis e antikvajisto malnovan gravuron, prezentantan nto] estas egale, en kiaj tomboj ili kuas, Kamjonka
Armdo-n - kaj en Ia vizago de Armido li rmarkis volis, ke al lia Zonjo estu tie belege - kaj li laboris
certan similecon al Ia vizago de sia mortntno. Li tuj super ia monumento same per Ia koro kiel per Ia ma-
aetis tiun i gravuron kaj depost tiu tempo komencis nojo Tio kazis, ke li ne Irenezigis en Ia unua duon-
serad kuprogravurojn, komence - nur prezentantajn jaro kaj alkutimigs al Ia malespero.
Armidoj-n, kaj poste, lagrade de Ia plfortiganta inklino La homo restis vundita kaj malfelia, sed Ia arto savis
- anka iajn aliajn. Ia artiston. De tiu i tempo Kamjonka ekzistis nur per
Homoj, kiuj perdis personojn tre amatajn, devas al- gi. Homoj, kiuj en galerio] rigardas bildojn kaj statuojn,
kroi sian vivon al o ajn, ar alie ili ne povus ekzisti. ne supozas, ke artisto povas servi ai arto honeste,
Koncerne Kamjonka-n - neniu divenus, ke tiu i mal- au malhoneste. En tiu i ri lato Kamjonka estis neri-
juniginta strangaulo amis iam super Ia vivon sian edz- proinda. Li ne havis flugilojn e Ia brakoj, li posedis
inon. Verajne, se si ne estus mortinta, lia vivo fluus nur talenton iom pli grandan 01 ordinara, kaj eble tial
pli serene, pli large kaj pli home, iuokaze, tiu i amo arto povis nek plenigi al li Ia vivon, nek rekompenci
supervvis en Kamjonka liajn feliajn tempojn, lian jun- iujn perdojn - sed li estimis gin profunde kaj estis
econ kaj e lian talenton. iam rilate al gi sincera. Dum longa] [aroj de sia pro-
Pieco, kiu kun tempo sangigis e li en kutimon, kon- fesio li neniam trompis a malbonuzis gin, nek por gloro,
sistantan el plenumado de eksteraj formoj, fluis anka nek por facila vendo, nek por ladoj, nek por malladoj.
el Ia sarna fonto. Kamjonka ne apartenis aI homoj, pro- Li kreis iam tiel, kiel li sentis. Dum siaj feliaj tempoj,
funde kredantaj, li tamen komencis post morto de Ia kiam li vivis, kiel iu alia homo, li sciis rakontadi pri
edzino pregi por si, ar ajnis aI li, ke tio estas Ia sola artoaferoj tute neordinaraj, kaj e poste, kiam oni
afero, kiun li povas por si fari, kaj ke tielmaniere an- komencis lin evitadi, li ofte meditis pri ili en sia soleca
kora io ligas lin kun si. laborejo Iaii maniero alta kaj honesta.
Homoj ajne malvarmaj scias ofte ami profunde kaj Li sentis sin treege forlasita, sed estis en tio nenio
konstante. Post morto de Ia edzino Ia tuta vivo de Kam- mirinda, Rilatoj kun homoj devas havi ian mezan normon,'1-
jonka kaj iuj liaj pensoj alkroigis rka remernoroj
per kiu homoj eksterordinare malfeliaj estas esceptitaj
pri si kaj erpis el gi nutron, tute same, kiel parazita
Slenklewicz 2 17
16
eI vivo. Kaj pro Ia sarna kazo surkreskas ilin strang- "u Ia ielo ie ne klarigas P"
ecoj kaj mankoj, same kieI stonon, eljetitan eI torento, "Tute ne", respondis Ia gardistino, "estas tia nebulo,
surkreskas musko, kiam gi esas interfrotadi sin kun Ia ke homo bomon ne vidas".
alia]. Nun, kiam Kamjonka malsanigis, neniu vizitadis La malsanulo, adinte Ia respondon, fermadis Ia oku-
lian Iaborejon, krom helpservistino, kiu dufoje dum tago lojn kaj restadis dum longa tempo senmove.
venadis boligi kaj doni ai li teon. ufoje, venante, si En Ia korto estis iam mallate, nur pluvgutoj tintis
konsilis ai li venigi kuraciston, sed li, timante eIspezon, egalmezure kaj monotone en defluiloj.
ne volis tion konsenti. Je Ia tra boro posttagmeze farigadis jam tiel mallume,
Fine ti tre senfortigs, eble tial, ke li nenion prenadis ke Kamjonka devis bruligadi kandelon. Kaze de lia
en Ia buson, krom teo. Sed li jam havis emon al nenio, senfortigo tio estis por li tre malfacila. Anta 01 li
nek al mangado, nek al Iaboro, nek ai vivo. Liaj pensoj etendis Ia manojn, por preni alumetojn, li longe medi tis,
estis jam tieI velkintaj, kiel Ia folioj, kiujn li rigardis poste malrapide etendis Ia brakojn, kies malgraseco,
tra Ia fenestro; ili plene harmoniis kun atuno, malbon- videbla tra Ia manikoj de Ia emizo, plenigadis Iin, kieI
vetero kaj tiuj plumbaj mallumajoj. Ne ekzistas pli mal- skulptiston, .pJ~[ agreno kaj abomeno, poste, bruliginte
bonaj momentoj en Ia vivo 01 tiuj, en kiuj homo sentas, Ia lumon, li ree ripozis senmove gis Ia vespera veno
ke kion li devis plenumi, tion li jam plenumis, kion li devis de Ia servistino, askultante kun fermitaj okuloj Ia gutojn,
travivi - travivis, kaj ke nenio plu atendas lin en Ia tintantajn en defIuiloj.
vivo. Kamjonka preska depost dekkvin jaroj vivis en Strange aspektis tiam Ia laborejo. Fiamo de Ia kandelo
senesa maltrankvilo, ke lia talento elerpgas. Nun li lumigadis tiam Ia Iiton kaj kuantan en gi Kamjonka-n,
jam estis certa pri tio kaj pensis kun agreno, ke e kunigante en brilantan punkton sur lia frunto, kovrita
Ia arto lin forlasas. Krom tio li sentis senfortecon kaj de hato seka kaj fiava, kvaza polurita. La resto de Ia
Iacecon en iu osto. Li ne atendis baldaan morton, ambro enprofundigadis en krepuskon, kiu farigadis u-
sed ne esperis pri sia resanigo, enerale estis en li momente pli densa. Sed lagrade kieI mallumigadis
nek unu guto da espero. ekstere, Ia statuoj farigadis iam pli rozaj kaj vivigadis,
Se li nun ankora ion deziris, gi estis eble tio, ke Ia La fiamo de Ia kandelo jen mallevigadis, jen levigadis,
vetero plibonigu kaj ke Ia suno ekbrilu en Ia Iaborejo. kaj anka iIi ajnis en tiu fIagretanta lumo mallevigi kaj
Li pensis, ke tiuokaze li eble reakirus ian esperon. iam levig], kvaza iIi suprenstregadus sur Ia piedfingroj,
li estis tre impresema por malbonvetero kaj mallumo; volante pli bone rigardi Ia vzagon de Ia skulptisto kaj
iam tiaj tagoj pligrandigadis lian malgojon kaj deprimit- konvinkigi, u ilia kreinto ankora vivas.
econ - des pli nun, kiam tiu vetero, kiel gin Kamjonka Efektive estis en tiu vzago ia senmoveco de morto.
nomis "senespera" venis, akompanata de malsano. Sed de tempo al tempo Ia bluetaj Iipoj de Ia malsanulo
iun matenon, kiam Ia servistino venis kun teo, Kam- movigadis por facila movo, kvaza li pregus, a malbenus
jonka demandis: sian forlasitecon kaj tiujn tedajn gutojn de bumideco, kiuj

18 2* 19
iam same egaltempe kaj monotone mezuris al ti Ia ho-
Li komencis fine bedari, ke li tuj ne konsentis Ia
rojn de malsano.
konsilon de Ia gardistino. Proksimigadis nokto longa kaj
Iun vesperon, Ia gardistino, veninte iom ebria, sekve
lIIulgoja; Ia gardistino estis venonta ai li nur Ia sekvontan
pli babilema 01 kutime, diris:
matenon, Nun li komprenis, ke tiu i nokto estos por
"Mi havas tiom da okupo, ke mi povas veni apena
li pli malfacla 01 iuj antaa].
dufoje dum tago. Venigu al vi, sinjoro, monahlnon, ar
Poste li ekpensis, kiel granda Lazaro li tamen estas
Ia fratino nenion kostas kaj plej bone scias servi al mal-
- kaj kontrastare el Ia hodaa mizero Ia pasntaj, pli
sanulo.
feliaj jaroj de l' vivo aperis, kvaza vivaj, anta liaj
AI Kamjonka plais tiu i konsilo, sed kiel ordinare
okuloj. Kaj kieI anta unu momento Ia penso pri mo-
homoj koleremaj, li kutimis iam kontradiri tion, kion
nahno, same nun rememoroj pri tiuj jaroj kunigis laii
oni al li konsilis, do li ne konsentis.
tiu sarna stranga maniero en lia senfortigita cerbo kun
Tamen, post foriro de Ia servistino li komencis pri
ideo pri suno, Iumo kaj beIvetero.
tio mediti.
Li komencis pensi pri sia mortintino kaj paroli kun
Fratino de l' mizerikordo! ... vere! . .. Tio nenion
si, kiel li kutimis fari iam, kiam estis ai li tre malbone.
kostas kaj estas tiel helpa kaj oportuna I Kamjonka, kel
Fine li lacigis, eksentis, ke li senfortgas, kaj endormigis.
iu malsanulo, forlasita al si mem, spertis multegajn mal-
La kandelo, staranta sur Ia nokta ranketo, malrapide
agrablajojn kaj batalis kun miloj da malgrandaj mzeroj,
estingigadis, Gia roza fiamo farigis blua, poste gi kelk-
kiuj lin same tedis, kiel senpaciencigadis. Ofte ti dum
foje forte ekbrilis kaj estnggs, Plena malIumo ekregis
tutaj horoj kuis kun kapo, maloportune metita, anta 01
en Ia laborejo.
li decidigis plibonigi Ia kusenon; ofte farigadis al ti nokte
Kaj dume ekstere Ia gutoj de humideco faladis iam
malvarme, kaj ti oferus multegon por glaso da varma te o,
egalmezure kaj tiel malgoje, kvaza per iIi distligus mal-
sed se e bruligo de kandelo estis por li tiel malfacila,
Iumo kaj malgo]o de Ia tuta naturo.
kial li povus pensi pri boligo de akvo? Fratino de I' mi-
Kamjonka dormis longe per facila dormo, sed subite
zerikordo faradus ion tion kun kutima, kvieta afableco
li vekigis kun iu stranga impreso, ke io neordinara okazas
de Ia fratinoj. Kiom pli facile estus malsani e tia helpo!
en Ia laborejo. Ekstere jam tagigadis, La marmoroj kaj
La kompatindulo atingis fine ton, ke pri malsano en
gipsoj komencis blankigadi. La larga v~ fenestro,
tiuj kondioj li komencis pensi, kiel pri io dezirinda kaj
trovanta sin kontra Ia lito, saturigadis iam pli de pala
felia, kaj miris en Ia animo, ke e por li estas atingebla
lumo.
tia felio.
En tiu i lumo Kamjonka ekvidis iun figuron, sidantan
Sajns al li anka, ke se Ia fratino venus kaj enportus
apud Ia lito. Li large malfermis Ia okulojn kaj atente
iom da gajeco kaj espero en Ia laborejon, eble anka Ia
gardis gin: gi estis fratino de l' mizerikordo.
vetero plibonigus, kaj Ia tintantaj gutoj de humideco esus
Si sidis senmove, iom turnita aI Ia fenestro, kun klinita
lin persekuti.
kapo. Siaj manoj estis kunpIektitaj sur Ia genuoj - si
20
21
ajnis pregi, La malsanulo ne povis ekvidi ian vzagon; Ia monahino komencas perdi sian rigidecon, tremetas
anstataiie li vidis klare ian blankan kufon kaj malhelan 1\ lu. randoj, fludigas, disfluas, kvaza nebulo, kaj anka
konturon de Ia brakoj, iom malfortaj. \1I~as sn en lumon.
Lia koro komencis iel maltrankvile bati, kaj Ia kapon La monahno turnis malrapide Ia vizagon alIa malsanulo,
trakuris demandoj: knJ subite tiu forlasita mizeregulo ekvidis en Ia luma
"Kiam Ia gardistino povus enkonduki tiun i fratinon, nireolo Ia konatajn, centfoje amegatajn trajtojn de sia
kaj kiel si eniris i tien?" mortlntino,
Poste li ekpensis, ke li eble pro senfortigo havas Tiam li saltlevigis de Ia lito kaj el lia brusto eligis
vizion, kaj li fermis Ia okulojn. kkrio, en kiu estis Ia tutaj jaroj de larmoj, sopiro,
Sed post momento li ree ilin malfermis. agreno kaj malespero:
La fratino sidis iam sur Ia sarna loko, senmove, kvaza: "Zonjo! Zonjo!"
enprofundiginte en pregou. Kaj, ekkaptinte n, li premis n karese aI si, kaj si
Stranga penso, konsistanta el timo kaj grandega gojo, anka jetis al li Ia brakojn irka Ia kolon.
komencis hirtigadi Ia harojn sur Ia kapo de Ia malsan- Enfluadis iam pli multe da lumo.
ulo. 10 tiris kun nekomprenebla forto lian rigardon al "Vi ne forgesis min", diris si fine, "do mi venis kaj
tiu i figuro. Sajnis al li, ke li iam vidis sn, sed kie elpetis por vi facilan morton."
kaj kiam - li ne memoris. Li eksentis nedeteneblan Kamjonka tenis in senese en Ia brakoj, kvaza timante,
deziron ekvidi ian vizagon, sed gin irmis Ia blanka ke Ia beata vizio malaperos al li kune kun Ia lumo.
kufo, kaj Kamjonka, mem ne sciante, kial, kuragis nek "Mi estas preta morti", respondis li, "sed vi nur restu
ekparoli, nek movigi, nek e preska spiri. Li sentis e mil"
sole, ke Ia sento de timo kaj samtempe de gojo ekregas Si ridetis al li per angela rideto, kaj forprenante unu
lin iam pli forte, kaj kun mirego li demandis sin mem: manon de lia kolo, montris per gi malsupren, kaj diris:
kio gi estas? "Vi jam mortis: rigardu tien!"
Dume plene tagigis. Kaj kiel belega mateno devis esti Kamjonka rigardis la Ia direkto de ia mano, kaj mal-
tie ekstere! Subite, sen iaj trapasoj, eniris en Ia laborejon proksime, sub Ia piedoj, li ekvidis tra Ia tegmenta fenestro
lumo tiel forta kaj tiel goja, kvaza estus printempo kaj Ia internon de sia krepuska, soleca laborejo. En gi, sur
Majo. Ondoj de ora brilo, pliigante, kvaza inundo, Ia lito, kuis lia propra kadavro kun large malfermita
komencis plenigadi Ia tutan ambreton kaj surversis gin buo, kiu en Ia flavignta vizago prezentis kvaza nigran
tiel potence, ke Ia marmoroj dronis kaj solvigs en tiu truon.
heleco, Ia muroj miksis sin kun gi, poste ili tute mal- Kaj li rigardis tiun mizerigintan korpon, kvaza ian
aperis, kaj Kamjonka trovigis kvaza en iu hela spaco fremdan ajon. Cetere, post momento io komencis perei
sen limoj. de liaj okuloj, ar Ia irkaanta ilin heI eco, kvaza puata
Subite li rimarkis, ke anka Ia kufo sur Ia kapo de de iu transmonda vento, iris ien, en senfinecon.

22 23
Tiun i homon mi ne memoras alia 01 murmuranta.
Li murmuris kontra mia patro kaj patrino; mi timis Iin
kvaza fajron, kvankam mi lin amis; en Ia kuirejo li mal-
pacads kun Ia kuiristo, Ia bufedejajn knabojn li tiradis je
lu oreloj en Ia tuta domo kaj iam estis pro io mal-
kontenta. Kiam li malsobrigis, kio okazadis konstante
iusemajne, iuj lin evitadis, ne tial, ke li permesadis al
1
I
si malpaci kun Ia sinjoro a Ia sinjorino, sed ar kiam
I11
I
li igis pro iu malkontenta, li postiradis lin dum Ia tuta
LA MALjUNA SERVISTO tago, murmurante kaj grumblante sen fino. Dum Ia tag-
En Ia vico de maljunaj ekonomoj, garbejestroj kaj arbar- mango li starigads malanta Ia sego de mia patro, kaj
estroj, Ia alia tipo, iam pli malaperanta de suprajo de kvankam li ne servis mem, li estris Ia servantan knabon
Ia tero, estas maljuna servisto. Mi memoras - dum Ia kaj venenigadis ai li vivon kun speciala pasio.
tempo de mia infanago e miaj gepatroj servis unu el "Gapu, gapu", li murmuris, "kaj mi vin ekgapos! 1-.
tiuj mamutoj, post kiuj balda sole esploristoj elfosados Rigardu lin! - ti ne povas servi rapide, s.e.d. trenas Ia
de tempo al tempo Ia ostojn en malnovaj tombejoj, en piedojn, kvaza maljuna bovino en maro! Flankenrigardu
tavoloj, dike kovritaj per forgeso. Li estis nomata Nikolao ankora unu fojon! Li ne adas, ke Ia sinjoro lin vokas!
Suhovolski kaj estis nobelo eI nobela vilago Suha Vola, Sangu teleron aI Ia sinjorino! KiaI vi malfermis Ia
kiun li ofte rememoradis en siaj babiladoj. Mia patro buaon, he? Vidu lin, rigardu lin l"
heredis lin de sia patro, e kiu li estis soldat-ordon- En Ia etablan paroladon ti iam enmiksadis sin kaj
ato dum Ia tempo de Ia napoleonaj militoj. Kiam li iam estis kontra io. Ofte okazis, ke Ia patro turnis
venis en Ia servon de mia avo, li mem ne memoris, sin de Ia tablo kaj diris:
kaj demandita pri Ia dato, li flaris tabakon kaj respondadis: "NikoIao, diru aI Mateo, ke li jungu Ia evalojn; ni
"Nu, mi estis ankora junulao, kaj anka sinjoro Ia veturos tien kaj tien."
kolonelo - Dio lurnu al lia animo - portis ankora Kaj Nikolao: "Veturi? kiaI ne veturi? Oj jej! u ne
{:
Ia emizon en Ia dentoj" 1). por tio estas Ia evaIoj? Rompu iIi e, Ia kompatindaj,
r En Ia domo de miaj gepatroj li faris diversajn servojn: li Ia piedojn sur tia vojo! Vizito estas ja vizito. La ge-
sinjoroj ja rajtas. u mi malpermesas? mi ne mal-
~stis bufedestro, lakeo ; somere, kiel ekonomo li iradis
gardi Ia rikoltadon, vintre, Ia draadon ; li posedis Ia permesas. KiaI ne! La kalkuIo povas atendi kaj Ia draado
lcsilojn de Ia brandejo, keloj, kamero, irigadis Ia hori{ povas atendi. La vizito estas ja pli urga!"
Iogojn, sed anta io li - grumblis. "Neeltenebla estas Nikolao!" ekkriis - iafoje - mia
patro, senpacienciginte,
1) Pola diro, signifanta preskaii Ia samon,.!!~ "nazmukulo". Kaj Nikolao denove respondas:

24 25
"u mi diras: ke mi ne estas mal saga? Mi scias, Tiel grumblante, li iris en Ia ambron de Ia patro, de-
ke mi estas malsaga, La ekonomo veturis svati sin al prenadis pistolojn, trablovadis ilin, certigadis ankora unu
Ia princina mastrino el Nievo~dov, kaj Ia gesinjoroj ne fojon, ke io tio por nenio tagas, poste li bruligadis
devus veturi al Ia vizito? eu Ia vizito estas malpli kandelon, metis pistonon sur Ia pulvopatom kaj lasis 't
{
grava 01 Ia princina mastrino? Kion rajtas servisto, min celi, sed ankora tiam mi devis suferi grandan
- rajtas anka l sinjoro!" turmenton.
Kaj tiel tio iris ronde - sen eblo haltigi Ia maljunan "Kiel li tenas Ia pistolon! Kel barbiro Ia ilon! Vi
grumblulon. Ni, tio estas mi kaj mia pli juna frato, timis estingos Ia kandelon, sed kiel maljuna pregejservisto enX
lin, kiel mi diris, preska pli 01 nian guverniston, pas- pregejo l Vi devus farigi pastro, reciti pregojn l"
tron Ludoviko-n, kaj certe pli 01 Ia amba gepatrojn. Tamen li instruis min sian iaman militan metion. Ofte
Por Ia fratinoj li estis pli gentila. AI iu el ili li diradis post tagmango mi kaj mia frato Ierns mari sub lia gvid-
"frailineto", kvankam ili estis pli junaj, sed nin li ciis ado, kaj kune kun ni maris anka pastro Ludoviko, kiu
sen ia ceremonio. Por m tamen ti havis specialan tion faris tre ridinde.
armon: li portis iam pistonojn.. en Ia poso. Ofte post Tiam Nikolao flankerigardis Ia pastron, kaj poste,
lecionoj mi eniris en Ia bufedejon, ridetis, kiel eble plej kvankam lin li plej timis kaj estimis, ne povis elteni
gentile, penis farigi kiel eble plej aminda, kaj diris mal- kaj diris:
kurage: "E, via pastra mosto maras guste kiel maljuna bov-
"Nikolao! Bonan tagon aI Nikolao. u Nikolao purigos ino ..
YJ Mi, kiel pli aga, estis plej multe sub lia komando,
hodia Ia armajojn?" kaj tial anka plej multe suferis. Malgrau tio, Ia mal-
"Kion Henrijo volas i tie? La vtukon mi alzono juna Nikolao, kiam oni donis min en Iernejon, tiel ploregis,
kaj finite!" kvaza okazus plej granda malfelio. La gepatroj rakontis
Kaj poste, niok-imitante min, li aldonis: al mi, ke poste li farigis ankora pli granda grumblem-
"Nikolao, Nikolao! Se oni bezonas pistonojn, - oni ulo kaj enuigis ilin irkaii du semajnojn: ,Oni prenis Ia
lin amas, sed se ne, tiam lupoj lin formangu l Preferinde infanon kaj forveturigis gin', parolis li, gi e mortu 1
vi lernu! Per pafado vi ne akiros prudenton". Uu, u! Por kio li bezonas lernejon? Kvaza li ne estus
"Mi jam finis Ia lecionojn", mi respondas preska kun bienula filo 1 Li lernos latinajon? Oni volas lin fari Salo-
pIoro. mono. Kia diboo gi estas! Forveturis Ia infano, for-
"Li finis Ia lecionojn, he, li finisl Li lernas, lernas, veturis, kaj vi, maljunulo, vagu en anguloj, kaj seru
sed Ia kapo restas, kiel malplena tornistro. Mi ne donos ~tion, kion vi ne perdisl Por diablo gi tagas!" grumbladis
kaj kvite!" Tion i parolante, li jam seris en Ia poo]. Ia maljunulo.
"Iam falos al li Ia pistono en Ia okulon, kaj tiam oni Mi memoras - kiam mi Ia unuan fojon revenis por Ia
estos kontra Nikolao. Ku estas kulpa? - Nikolao. Kiu festotempo, iuj ankora dormis en Ia domo. Apena
lasis lin pafi? - Nikolao." taggadis; Ia mateno estis vintra, nega. La mallaton

26 27
"' interrompis sole knarado de putsvingiloj en Ia vilago kaj
bojado de hundoj. La fenestrokovriloj en Ia domo estis
ankora fermitaj, sole Ia fenestroj de Ia kuirejo flamis
injoro - li turnis sin ai mia patro - seias? Kiam ni
renkontis germanojn sub . kiel gi estas nomata? ...
sub Leipzigo kaj diablo seias, kie ne - ni tute ne parols
ai i1i germane, kaj i1i tu] montris ai ni dorsojn ka]
per hei a lumo, roze kolorigante Ia negou, kuantan anta sufle" .
Ia sojlo. .. Mi do alveturs malgaja, agrenita kaj kun La maljuna Nikolao havis ankora unu eeon. Li mal-
timo en Ia animo, ar mia unua eenzuro tute ne estis ofte rakontadis pri sia iama militado, sed kiam li komen-
speeiale bona. Simple, anta 01 mi konsciigis, alkutim- eis babili en neordinaraj momentoj de bonhumoro, li
igis ai lerneja rutino kaj rigoro, mi ne seiis ai mi helpi. mensogis, kvaza por tio speeiale dungita. Li ne faris
Mi sekve timis Ia patron, mi timis Ia severan, silentan tion pro malbona fido; eble en lia maljuna kapo faktoj
mienon de pastro Ludoviko, kun kiu mi venis el Varavo, miksis sin unuj kun aliaj kaj kreskis gis fantasteeo,
EI nenie do venas kuragigo, kiam subite mi rigardas - ion, kion li adis pri milita] aventuroj el tempo de
rnalferrnigas Ia pordo de Ia kuirejo kaj Ia maljuna Nkolao, sia juneeo, li koneernigis ai si mem kaj aI mia avo, Ia
kun Ia nazo ruga pro frosto, vadas tra Ia nego kun kolonelo, kaj mem sankte kredis tion, kion li rakontis.
IPotetoj da vaporanta kremo sur pleto. Ofte en Ia garbe]o, gardante servutulojn, draantajn I>
Ekvidinte min, li ekkrias: "plej kara, ora sinjorido!" grenon, li komeneis rakontadi ai ili tiet fervore, ke Ia
kaj stariginte rapide Ia pleton, renversas Ia amba po- vlagano] esis Ia laboron, kaj apoginte sin sur Ia dra-
tetojn, kaptas min je Ia kolo kaj komeneas irkapreni iloj, askultis kun large malfermitaj buo] liajn rakon-
kaj kisi. Depost tiu tempo li jam iam titolis min "sin- tojn. Tiam li ordinare rekonsciigads kaj kriis:
jorido". "Kial vi celas ai mi Ia buojn, kvaza kanonojn, he?"
Tamen, dum tutaj du semajnoj li ne povis pardoni ai Kaj denove ili drais : lupu eupu, lupu eupu! Oni
mi tiun kremon: "Oni portas trankvile Ia kremon", li aiidis dum certa tempo resonon de Ia drailoj, batantaj
parolis, "kaj subite li alveturas. ustan tempon li elek- Ia pajlon; Ia maljunulo silentis, sed post momento reko-
tis .. " ktp. meneadis:
La patro volis, almena promesis, doni ai mi batojn "Mia filo skribis ai m, ke li farigis general o e regno
por du nekontentigaj notoj, kiujn mi rieevis por kali- Palmiro. Estas ai li tie bone, li rieevas grandan salajron,
grafio kaj Ia germana lingvo; sed unuflanke miaj larmoj nur estas grandegaj frostoj ktp."
kaj promesoj de progreso, aliflanke interveno de mia Paranteze dirante, Ia maljunulo ne havis admirindajn
dola patrino, fine skandaloj, kiujn faris Nikolao, mal- infanojn. Li havis efektive filon, sed tiu estis granda
helpis tion. Pri kaligrafio Nikolao nenion seiis, kia kreajo sentai:gulo, kiu, plenagiginte, faris multe da malbono kaj
gi estas, kaj pri puno por Ia germana lingvo li absolute fine iris en Ia mondon kaj .~en ia seio; lia filino,
ne volis adi: siatempe laiidire mirinda belulno, amajis kun iuj ofc-
I "u li estas iu luterano au germano", li parolis. "u istoj, kiuj estis en Ia vlago, kaj fine, naskinte filinon,
"'I sinjoro Ia kolonelo seiis paroli germane? au u vi mem,
29
28

"l~._ 1 =~
mortis. Tiu filino nomis sin Hanjo. Si estis mia sam- ub Ia d udekan, --- mi volis diri sub Ia kvinan ripon,
agulino, bela, sed malsanema knabineto. Ofte - mi stis kun mi malbone. Ha, mi pensas, oni devas mort,
memoras, ni ludis soldatojn: Hanjo estis tamburisto mi do konfesas ai Dio ionpova miajn pekojn anta pastro
kaj urtikoj - niaj malamikoj. Si estis bona kaj kvieta, Siekluck , kaj pastro Sieklucki aiiskultas, aiiskultas, ka]
kiel angelo. Sin renkontis malfacila sorto en Ia vivo, fine diras: Pro Dio, Nikolao, vi ja ion mensogisl" Kaj
sed tio estas jam rememoroj, kiuj ne apartenas ai Ia mi respondis: povas esti, sed mi plu jam ne rememoras=s
rakonto. Kaj oni sanigis vin?"
Mi do revenas ai Ia rakontoj de Ia maljunulo. Mi mem Oni sanigis, oni sanigis. On min ne sanigis. Mi
adis lin .!JlkontantaB; ke kiam foje furiozigis ulanaj e- mem min elkuracis. Mi miksis du pistonojn da polvo
valoj en Mariampolo, dekok miloj da ili enfalis subite en .kvaronkvarton da brando, glutis anta nokto kaj levigis
tra urblimo en Varavo-n. Kiom da homoj ili t@liW kiel Ia sekvan tan tagon sana, kiel fo."
terura tago gi estis, anta 01 oni ilin kaptis, oni povas Mi ela uskultus pli multe da tiuj rakontoj kaj notus pli
imagi! multe da ili, sed pastro Ludoviko, mi ne scias cetere,
Alifoje li rakontis jam ne en Ia garbejo, sed ai ni kial, malpermesis ai Nikolao gis resto - kiel li diris -
iuj en Ia domo, kio sekvas: turnigi aI m Ia kapon". La kompatinda pastro Ludo-
u mi bone militis? kial mi ne devus bone militi. viko, kiel pastro kaj trankvila loganto de vilago, ne sciis,
Iam - mi memoras - estis milito kun Astroj. Mi ke unue , ai iu junulo, kiun tempesto eljetas el tran-
staras en Ia vico - nu! en Ia vico, mi diras, kaj subite kvila hej rrra anguIo sur vastan arenon de l' vivo, devas
alrajdas ai mi Ia efkomandanto - mi volas diri: de ofte turnigi en Ia kapo, kaj due, ke ne maljunaj servistoj
Astro], de Ia malamikoj, kaj diras: He vi, Suhovolski, kaj iliaj rakontoj, sed iu tute alia turnigas Ia kapon.
mi konas vin! Se ni vin kaptus, ni finus Ia tutan militon." Cetere , Ia influo de Nikolao je ni ne povis esti mal-
Kaj u pri Ia kolonelo li nenion diris?" demandis utila, ar kontrae, Ia maljunulo mem zorgis pri ni kaj
mia patro. pri nia konduto tre pene kaj severe. Li estis homo en
Kompreneble!" mi ja diris klare, "ke, li di ris, vin kun Ia plena signifo de tiu vorto - konscienca. EI Ia sol-
Ia kolonelo." dataj terra poj restis al li unu tre bela eco, tio estas Ia
Pastro Ludoviko senpaciencigis kaj diris: konscienceco kaj precizeco en plenumado de ordonoj.
Sed vi ja mensogas, Nikolao, kvaza vi ricevadus por Mi memoras - unu vintron lupoj komencis fari e ni
tio apartan salajron." grandajn difektojn kaj kuragigis tiugrade, ke ili eniradis
La maljunulo malserengis kaj estis insultonta, sed ar nokte kel kope a dekkelkope en Ia vilagon, La patro,
li Ia pastron timis kaj estimis, li silentis, kaj post mo- mem fervora asisto, volis arangi ason; kaj ar li de-
mento, volante iel moderigi Ia aferon, parolis plu: ziris, ke Ia komandon de Ia aso prenu nia najbaro,
La samon diris ai mi anka pastro Sieklucki, Ia kapel- sinjoro U stsicki, fame konata ekstermisto de lupoj, li
ano. Kiam mi foje ricevis de Aetro bajonetan puom .skribis ai li leteron, poste vokis Nikolao-n kaj diris:

30 31
"La farmisto veturas en Ia urbon; Nikolao, veturu kun
ar oni diris aI mi, ke Ia sinjoro estas en Ia distrikt-
li, haltu dumvoje en Ustico kaj donu Ia leteron al Ia
ofieejo. Sed kian aferon li havus en Ia distriktofleejo?
sinjoro. Sed nepre kunportu Ia respondon;
spondo ne revenu."
sen Ia re-
u li estas vokto? Li veturis en Ia guberniurbon. eu
mi devus eble reveni? Mi iris en Ia guberniurbon kaj
Nikolao prenis Ia Ieteron kaj veturis kun Ia farmisto.
fordonis aI li Ia Ieteron."
Vespere Ia farmisto revenis sola: NikoIao forestas. La
"Nu, u li donis al vi Ia respondon?"
patro pensis, ke eble li restis por Ia nokto en Ustico
"u li donis? Kompreneble, ke li donis, sed li tiel ridis
kaj revenos Ia sekvantan tagon kune kun nia najbaro.
pro mi, ke oni vidis liajn ll!a~ntoj!l; Via sinjoro, li
Dume pasas Ia tago - Nikolao forestas. Pasas Ia dua
diris, invitis min al aso por jaiido, kaj vi al mi fordonas
- li forestas; pasas Ia tria - li forestas. Oni seras
Ia Ieteron dimane. Jam, li diris, estas post Ia aso.
kaj povas trovi nenian postsignon. Oni sendas senditon
Kaj denove li ridis. KiaI li ne devus ridi, u ... "
III en Usticon. En Ustico oni diras, ke li venis, ne trovis
"Kaj kion vi mangis dum tiu tempo?"
Ia sinjoron, ke li demandis, kie li estas. Poste li prunte-
"Nu, kia gravajo estas, ke mi de hiera ne rnangis ?
prenis de Ia Iakeo kvar rublojn kaj iris, oni ne seias,
u mi suferas i tie malsaton? u oni avaras ai mi
kien. Vane ni penis diveni, kion tio i povus signifi.
peeon da mangajo ? Mi ne mangis, do mi mangos."
La sekvantan tagon revenis senditoj el aliaj vilago] kun
Depost tiu tempo neniu plu donadis al Nikolao abs0-x
seiigo, ke i1i nenie lin trovis. Ni do jam komeneis lin
lutajn ordonojn, sed iam, sendante lin ien, oni diradis
priploradi, kiam Ia sesan tagon vespere - Ia patro guste
al li, kion li faru okaze, se li ne trovus iun hejme .
.qionadis disponojn en Ia kaneeIario - li aiidas subite
lei okazis, ke kelkajn monatojn poste Nikolao veturis
ekster Ia pordo frotadon de piedoj, tusetadon kaj duon-
al foiro en proksiman urbon, por aeti j!!ng,2.evalojn,
voan murmuradon, laii kiu li tuj ekkonis Nikolao-n,
ar li bonege komprenis sin pri evaloj. Vespere Ia
Gi estis efektive Nikolao, frostiginta, mzerginta, laca,
ekonomo venis diri, ke Nikolao revenis, aetis evaIojn,
kun glacipendajoj sur Ia lipharoj, preska nesimila aI
sed revenis batita kaj hontas sin montri. La patro tuj
si mem,
iris ai li.
"Nikolao! Pro Dio! Kion vi faris dum tiom da tempo?!"
"Kio estas al vi, Nikolao?"
"Kion mi faris, kion mi faris", murmuras Nikolao.
"Mi nterbatigs ", li maIlonge murmurrespondis.
"Kion mi devis fari? Mi ne trovis Ia sinjoron en Ust-
"Hontu, maljunuIo, kvereli en foirejoj. Vi ne havas
ico, mi veturis en Bzinon. En Bzino oni diris ai mi,
prudenton, vi estas maljuna, sed malsaga, Seiu, ke iun
ke tio tagis por nenio, ar sinjoro Ustico veturis en
alian mi eksigus pro tia afero. Videble vi estis ebriig-
Karolovko-n. Mi anka veturis. En Karolovko li jam
inta. Vi ja demoralizas ai mi Ia homojn, anstata doni
anka forestis. u li havas devon longe restadi en
al ili sekvindan ekzemplon."
fremdaj hejmoj? u li ne estas sinjoro? Piede li ja ne
Mia patro efektive koleris, kaj kiam li kolers, li ne
iradas. Mi prave diras. EI KaroIovko mi iris en Ia urbon,
ercis. Sed mirinda estis tio, ke Nikolao, kiu ordinare
32
Sienkiewicz 3 33
en tiaj okazoj ne forgesadis Ia langon en Ia buo, tiufoje
silentis, kvaza trunko. Videble Ia maljunulo ekobstinis. Ia doktoro, homo juna, saga kaj tre atata en Ia tutu
Vane aliaj lin demandis, kiel kaj kio okazis. Li murrnur- regiono. Nikolao komenee amis Ia doktoron, dradis c
respondis ai unu kaj alia, kaj diris nek unu vorton. pri li, ke li estas sprita knabo kaj bone sidas sur evalo ;
Tarnen li estis batita nemalgrave, La sekvantan tagon sed kiam Ia doktoro komencis vizitadi nin pro klare vd-
li tiel malsanigis, ke oni devis venigi doktoron. Kaj nur eblaj intencoj rilate ai onklino Marinjo, Ia sentoj de
Ia doktoro klarigis Ia tutan aferon. Antau semajno Ia Nikolao por li sangigis nerekoneble. Li komencis esti
\, patro estis eltazinta Ia garbejestron, kiu forkuris unu por li gentil a , sed malvarma, kvaza por homo tute
tagon poste. Li direktis sin ai sinjoro Zoll, germano, fremda. Jam ofte li grumbladis anka kontra li. Iafoje,
granda malamiko de mia patro, kaj eniris en Iian servon. kiam li restis e ni tro longe, Nikolao, vestante lin por
En Ia foirejo trovis sin sinjoro Zoll, nia iam a garbejestro Ia vojo, murmuris: "Por kio oni bezonas nokte migradi.
kaj servistoj de sinjoro Zoll, kiuj alpelis grasajn bovojn Tio tagas por nenio: u oni vidis iam tion?l" Nun li
por vendo. Sinjoro ZoIl Ia unua ekvidis Nikolao-n, prok- esis grumbli, sed anstataiie li silentis, kvaza stonig-
simigis ai lia veturilo kaj komencis insulti kontra Ia inta. La bonkora doktoro komprenis balda Ia aferon,
patro. Nikolao nomis lin pro tio fikredulo, kaj kiam kaj kvankam li, kiel iam, ridetadis bonece ai Ia maljunulo,
sinjoro Zoll aldonis novan ofendon kontra Ia patro, li mi tamen pensas, ke en animo estis ai li certe malagrable.
pagis gin ai li per vipo. Tiam Ia garbejestro kune kun Felie tamen por Ia juna Eskulapo onklino Marinjo
servistoj de ZoIl jetis sin kontra li kaj batis gis sango. havis por li sentojn tu te kontraajn ai Ia nikolaaj; okazis
AI mia patro, kiam li ekadls tiun rakonton, larmoj sekve unu bela vespero, ke, kiam Ia luno brilis en Ia
turngts en Ia okuloj. Li ne povis pardoni al si, ke li saio no tre bele, kiam aromo de jasmeno penetris tra Ia
insultis Nikolao-n, kiu intenee silentis pri Ia tuta afero. malfermitaj fenestroj el Ia gardenaj gazonoj, kaj onklino
Kiam li resanigis, Ia patro iris por fari ai li riproojn. Marinjo kantis e Ia fortepiano: ,,10 questa notto sogno",
La maljunulo komenee volis nenion konfesi kaj, la sia doktoreto Stanjo prokslmigs ai si kaj demandis per
kutimo, murmuris, sed poste li kortuigs kaj ili ploris tremanta voo, u si kredas, ke li seius vivi sen si?
kune kun Ia patro, kvaza kastoroj. Zoll-on pro tiu La onklino esprimis kompreneble sian dubon rilate ai
afero Ia patro provokis ai duelo, kiun Ia germano longe tio i, post kio sekvis reciprokaj juroj, alvokado de Ia
memoris. luno, kiel atestanto, kaj iuj similaj aferoj, kiuj ordlnare
Tamen.sse ne Ia doktoro, Ia sinofero de Nikolao restus okazas en tiaj fojoj.
nekonata. Tiun i doktoron Nikolao tamen longan tempon Guste en tiu i momento eniris Nikolao, intencante
malamis, La afero prezentis sin tiel: mi havis junan kaj peti ai teo. Kiam li ekvidis, kio okazas, li kuris tuj ai
belan onklineton, fratinon de Ia patro, kiu logis e ni. Mi Ia patro, kaj ar Ia patro forestis hejme pro Ia irka-
in treege amis, ar si estis same bona kel bela, kaj tute irado de Ia mastrumejaj konstruajoj - li iris al Ia patrino,
ne mirigis mio tio/yamis n iuj, kaj inter iuj anka kiu kun sia kutima, delikata rideto petis ln, ke li ne
miksu sin en i tion.
34
3-
35
li. Tio ne estas Ia destino. Kiu li estas, ke li celas
Nikolao, konfuzita, silentis jam dum Ia resto de Ia Ia frailinon?"
vespero; sed kiam Ia patro anta dormo iris ankora Malfetie por Nikolao Ia doktoro ne sole eelis Ia
en Ia kancelarion por skribi iajn leterojn, Nikolao sekvis fralinon, sed e atingis Ia celon. Duonjaron poste sekvis
lin, kaj stariginte apud Ia pordo, komencis signife tuseti Ia edzigofesto, kaj fralino ta. k.olonelidino, irkaiiverita
kaj brue sovi Ia piedojn. por larmotorento de parencoj kaj domanoj general e, kaj
"Kion vi velas, Nikolao?" demandis Ia patro. de Nikolao speciale, forveturis partopreni Ia sorton de
Ia doktoro.
"Mi .. kiel diri? . .. Nu, mi volis demandi vin,
Nikolao ne sentis kontra si koleron, ar ne povis
sinjoro, u estas vero, ke nia fralno edzinigas?"
Ain longe senti: li tro amis n, sed aI Ia doktoro li ne
"Vero. Kio do?" volis pardoni. Li eldiradis preskaii neniam lian nomon
"ar ne povas esti, ke Ia fralino edzinigu kun tiu ...
kaj generale penis pri li ne paroli. Paranteze dirite:
sinjoro barbiro!" onklino Marinjo estis kun Ia doktoro plej eble felia,
"Kia barbiro? u vi frenezigis , Nikolao? ien vi Post unu jaro Dio donis al iIi belegan knabon, denove
nepre devas trudi vian opinion!" post jaro - knabinon, kaj poste jam alterne., kvaza
"Ki~ u Ia fralino ne estas nia fralino, u si destinite. Nikolao Ia infanojn amis, kvaza Ia proprajn,
ne estas Ia filino de sinjoro Ia kolonela? Sinjoro Ia portis ilin en Ia brakoj, karesis, kisis; ~ tamen en lia
kolonelo neniam tion permesus. u Ia frailino ne ndas koro restis ia malkontenteeo pro Ia ...m~" de
nobelon kaj sinjoron? Kaj Ia doktoro, pardonu, estas onklino Marinjo, tion mi ankora kelkfoje rimarkis. Unu
kio? Homan mokon gajnos Ia fralino." fojon - mi memoras - dum Kristnaska vespero ni sid-
"La doktoro estas saga hemo." igis al Ia tablo, kiam subite de malproksime, sur glaci-
"Saga, ne saga. u mi malmultajn doktorojn vidis? iginta vojo, aidigis veturila radbruo. Ni iam atendis
l1i vagis en Ia tendaro, miksis sin en Ia stabon, sed m ultajn parencojn, tal Ia patro diris:
kiam okazis batalo, i1i forestis. Ne nur unu fojon sinjoro "Nikolao, iru rigardi, kiu venas."
Ia kolonelo nomis ilin lancetistoj. Kiam homo estas sana, Nikolao eliras kaj balda revenis kun gojo sur Ia
li lin ne tuas, sed kiam li kuas duonvive, nur tiam li vzago.
venas al li kun lanceto. Ne estas malfaeile trani tiun, "La fralino venas l" ekkriis li de malproksime.
kiu ne povas sin defendi, ar li povas nenion teni en "Kiu?" demandis mia patro, kvankam li jam sciis, pri
Ia mano. Li penu lin ektrani, kiam li estas sana kaj kiu li parolas.
tenas karabenon en Ia mano. Oje] I grava afero palpi al "La fralino."
homoj Ia ostojn per tranilo! Tio taigas por neniol Ka] "Kia frailino?"
sinjoro Ia kolonelo certe levigus el Ia tombo, se li tion "Nia fraiilino l" respondis Ia maljunulo.
ekscius. Kia soldato estas - Ia doktoro? Ai kia li estas Oni devus vidi Ia fralinon, enirantan en Ia ambron
nobelo l Tio ne povas esti. La fraiilino ne edzinigos kun
37
36
kun tri infanoj. Mirinda fralino l Tamen Ia maljunulo
intence neniam nomis in alie. 1Ii, precipe ~ paruoj, tenis en sia ambro. Kelkajn tagojn
Sed fine finigis anka lia malfavoro por doktoro Stanjo. snta Ia morto li jam ne ekkonadis Ia homojn; sed en
Lia Hanjo dangere malsanigis je tifo. Tio estis anka Ia tago mem de Ia morto Ia estingiganta lampo de lia
por mi malgoja] tagoj, ar Hanjo estis mia samagulno intelekto ekbrilis ankora unu fojon per hela lumo. Mi
kaj ludkunulino, mi do amis in preska kiel fratinon. memoras - miaj gepatroj pro Ia sano de Ia patrino estis
Tiam doktoro Stanjo preskaii tri tagojn ne eliradis el tiarn eksterlande. Unu vesperon mi sidis anta kameno
ia ambro. La maljunulo, kiu Hanjo-n amis per Ia tuta kun mia pli juna frato, Kazijo kaj kun Ia pastro, kiu
forto de sia animo, estis Ia tutan tempon de ia mal- ankaii jam estis tre rnaljuniginta. Vintra ventego kun
sano malgaja, kvaza venenito; li nek mangis, nek dormis, arnasoj da nego batis Ia fenestrovitrojn; pastro Ludoviko
sole sidis apud Ia pordo de ia ambro, ar al Ia tito pregs, kaj mi, helpata de Kazijo, purigis armilojn por
neniu, krom mia patrino, rajtis alpai, kaj suferis mal- morgaa aso. Subite oni sciigis nin, ke Ia maljuna
molan , feran doloron, kiu disiradis al li Ia bruston. Nikolao agonias. Pastro Ludoviko tuj rapidis en Ia hejman
Lia animo estis hardita same kontra fizikaj suferoj, kiel kapelon, por preni Ia sakramentojn, kaj mi kuris rapide
kontra sortobatoj, tamen gi preska fleksgs sub Ia al Ia maljunulo. Li kus en lito, jam tre pala, flava
argo de Ia mal espero, e Ia lito de tiu sola knabineto. kaj preska malvarmiganra , sed trankvila kaj konsca,
Fine, kiam post muItaj tagoj de morta timo doktoro Belega estis lia kapo senhara, ornamita per du ckatroj;
Stanjo mallate malfermis Ia pordon de Ia ambro de Ia kapo de maljuna soldato kaj honesta homo. Lumo de
Ia malsanutino, kaj kun Ia gojon radianta vizago el- mortkandelo [etis erkajn brilojn sur Ia murojn de Ia
flustris al Ia amikoj, atendantaj en apuda ambro Ia ambreto. En Ia anguloj pepetis Ia kaptitaj paruoj. La
verdikton, unu solan vorton: "savita", Ia maljunulo ne maljunulo per unu mano premis al Ia brusto krucifikson,
eltenis plu, sed plormugs, kvaza uro, kaj jetis sin al Ia duan subtenadis kaj kovris per kisoj pata, kiel lilia
liaj piedoj, ripetante sole: "bonfarinto, mia bonfarinto I" floro, Hanjo. Eniris pastro Ludoviko kaj komencgis Ia
Efektive Hanjo poste rapide resangis ; doktoro Stanjo, konfeso; poste Ia agonianto ekpostulis min vidi.
kompreneble, farigis favorato de Ia maljunulo, "Forestas mia sinjoro kaj Ia kara sinjorino", li el-
"Sprita homo", li diradis, karesante Ia longajn lip- flustris, "do malgaje estas aI mi morti. Sed vi eestas,
harojn, "sprita homo I Li bone sidas sur evalo, kaj, se mia ora sinjorido. Zorgu pri Ia orfino. . Dio al vi re-
ne li, Hanjo ... nu, mi e ne volas pensi. Dio gardu!" kompencos. Ne koleru-; '.. se mi estas pri io kulpa ...
Sed irka unu jaron post tiu i okazintajo Ia maljunulo pardonu. Mi estis iafoje malafabla, sed fideta ... "
mem komencis malsaneti. Lia rekta kaj forta figuro klinigis, Subi te, kvaza denove vekita, li ekkriis per pli forta
Li tre kadukigis, esis grumbli kaj mensogi. Fine, ating- voo kaj rapidante, kvaza jam mankus al li spiro:
inte preska Ia nadekan jaron de Ia vivo, li farigis plene "Sinjorido! mia orfino! Dio, en viajn manojn ... "
infaneca. Li faradis sole kaptilojn por birdoj kaj multe da "Mi fordonas Ia animon de tiu i brava soldato, fidela
servisto kaj honesta homo l" finis solene pastro Ludoviko.
38
39
La maljunulo jam ne vivis.
Pasis depost tiu tempo kelkaj dek jaroj. Sur Ia tombo
de Ia honesta servisto elkreskis altaj, tombejaj erikoj.
Venis malgajaj tempoj. Tempesto disblovis Ia sanktan
kaj trankvilan hejmon de mia vilago. Hoda pastro
Ludoviko kuas jam en tombo, onklino Marinjo - en
DIOKLO
tombo, mi .per plumo perlaboras Ia maldolan panon iu-
tagan, kaj Hanjo. . "- Dieca dormo kvietigis Atenojn kaj en profunda silento
Larmoj sin turnas! ... / oni preska povis adi spiradon de Ia dormanta urbo.
Brilo de Ia luno dronigis, kvaza en vasta, argenta kaj
dormema bano, montetojn, Akropolo-n, templojn, oliv-
arbarojn kaj grupojn de nigraj cipresoj. Mallautigis fon-
tanoj, endorrnigis scitaj gardistoj apud Ia pordegoj, en-
dormigis Ia urbo, endormigis Ia irkaa]o.
Meze de Ia profunda nokto maldormis sole juna Dioklo
- kaj, apoginte Ia frunton sur Ia piedoj de statuo de
Paliado, blanke videbla en Ia gardenoj de Ia Akademio,
li irkabrakis Ia genuojn de Ia diino kaj vokis:
"Ateno, Ateno! vi, kiu iam videble aperis al homaj
okuloj, ekadu min! kompatu min! elaskulru mian pregou!
Kaj foririnte Ia frunton de Ia marmoraj piedoj de Ia
Virgulino, li Ievis Ia okulojn al ia vizago, kiun tiumo-
mente lumigadis mallarga radio de Ia luno - sed re-
spondis al li silento. E facila venteto de I' maro, ku-
tima en noktaj horoj, eksilentis, kaj neniu folio movis
sin sur Ia arboj.
Do Ia koro de Ia junulo plenigis....Qm:. senlima doI oro,
kaj tiu doloro komencis per larmoj defluadi de lia beIega
vzago.
"Vin solan mi volas adori kaj ladi super iujn diojn",
li petegis 12!!!.. "vin soIan, mia patronino! Sed vi mem
veris en mian animon tiun sopiron kaj tiun pasion, kiu
min bruligas, kvaza fajro. Estingu gin, au gin satigu,

40 41
...

ho vi dieca! Lasu min ekkoni Ia pIej altan Veron, Ia "Vi estas apud mi? vi nekomprenebla, terura, necl-
veron de veroj, Ia animon de l' universo, kaj mi donos direbla! ...
aI gi ofere Ia vivon kaj giajn iujn guojn. Mi rezignos Sed si ordonis al li levigi kaj diris:
riecon, mi fordonos Ia junecon, belecon, amon, felion "Vi volas ekkoni Ia plej altan veron, Ia solan, kiu estas
kaj e gloron, kiun homoj konsideras plej granda felio animo de l' mondo kaj esenco de io ajo. Sciu tamen,
kaj plej granda beno de Ia dioj, ke gis nun neniu el Ia idoj de Dekaliono vidis gin sen
Denove li fruntbatis Ia marmoron, kaj Ia prego tiel irrnajo], kiuj por homaj okuloj kovras gin kaj kovros
fluis el Ia profundo de lia animo, kiel ofera fumo fluas por iam. Vi eble devos kare pagi por via kuragega
eI incensilo. Lia tu ta estajo sangis sin en unu petegan pasio, sed ar vi petegis min je via propra vivo, mi estas
forton. Li ekstazigis e Ia piedoj de Ia diino, forgesis, preta al vi help, se vi rezignos por gi riecon, regadon,
kie li estas, kio kun li okazas, ekregis lin kvaza duon- amon kaj gloron, kiu estas, kiel vi diris, plej granda beno
dormo, en kiu restis al li nur unu sola konscia kaj ne- de Ia dioj,"
kontrastarebla penso, ke aI tia petego devas veni re- "Mi rezignas Ia tutan mondon kaj e Ia sunon!" ek-
spondo. kriis fervore Dioklo.
>I<
La cipresoj kaj Ia olivarboj iam klinis siajn pintojn
'" super Ia potenca filino de!li,QQ. Sajnis, ke Ia diino
Gi venis efektive. Branoj de Ia olivarboj kaj pintoj konsideras Ia juron de Ia junulo,
de Ia cipresoj anceligis subite kaj komencis sin klin, "Sed", diris si post momento, "ankau vi ne tuj gin
kvaza ekblovus tiumomente nokta vento; bruo de Ia ekvidos. Nur iujare dum unu simila nokto mi ekportos
folioj kaj de Ia cipresaj pintoj sangis sin en homan voon, vin al Ia vero - vi devolyos unu gian irmajon kaj [etos
kiu eksonis supre kaj en Ia tuta gardeno, kvaza multaj gin post 'Itia.. Kaj per mia supermorta povo mi faros,
homoj vokus samtempe el iuj flankoj: ke vi ne mortos, gis vi ne forvolvos Ia lastan irrnajon.q
"Dioklo! Dioklo!" u vi konsentas tion, Dioklo?"
La junulo ektremis, rekonscigs kaj komencis rigardi "Plenumigu nun kaj iam via volo, ho saga sinjorino!"
irkaen, pensante, ke eble liaj kamaradoj seras lin dum respondis Ia junulo,
Ia nokto. Tiam Ia diino, forjetinte Ia marmoran veston, sangis
"Kiu min vokas?" li demandis. sin en formon radian kaj facilan, kiel lumo, poste kapt-
Tiam subite marmora mano apogis sin sur lia ultro, inte Doklo-n sur Ia brakojn, si Ievigis supren kaj ko-
Vi vokis", diris Ia diino, "do mi vin elaskults kaj I1 mencis rapide flugi tra Ia dieca etero, simile al unu el
jen estas apud vi". tiuj steloj, kiuj dum someraj noktoj tiel ofte traflugas
Dieca teruro hirtigis Ia harojn sur Ia kapo de Ia jun- super Ia dormanta Arhipelago.
ulo; li falis sur Ia genuojn kaj komencis ripet, samtempe
konsternita kaj ravita:
42 43

III
I1i flugis rapide kiel penso, gis fine ili haltis en ne-
konata lando, sur altega monto, pli alta 01 Olimpo, Ido, "Dioklo I via patro amasgis senmezurajn riajojn, kaj
Petiono kaj Osso. Tie, sur kruta suprajo, Diokto ek- vi regas ilin propravole. Kiat vi ne arangadas por ni
vidis kvaza virinan figuron, tiel zorgeme kovritan per luksajn festenojn, tiajn, kiajn por junaj atenanoj arang-
diversaj irrnajoj, ke estis tu te neeble ekkoni ian veran ,\adis disimila Atcibiado? Kial vi malatas festenan ba-
formon. irkau tiu i figuro vibris ia stranga, mistera biladon, dancon, sonon de formingo kaj citro? u vi
lumo, malsimita ai iuj teraj tumoj. farigis cinikuto, ke vi e ne zorgas pri Ia propra hejmo
"jen estas Ia vero", diris Ateno. "Vi vidas, kiel iaj kaj ne ornamas ta ambrojn tiet, kiel ilin devus ornami
radioj, kvankam malheligitaj per Ia irmajoj, tamen ilin tia sinjoro? Konsideru, ke anka rieco estas donaco
penetras kaj lumas. Sen ilia malforta rebrilo, kiu falas de ta dioj, kiun oni ne rajtas rifuzi."
sur Ia teron kaj kiun ekvidas pupiloj de sagulo] - homoj, Sed Dioklo respondadis ai ili per demando:
kiel logantoj de Ia Cimeria lando, vadus en senesa "Diru ai mi, u oni povas aeti Veron e por iuj
nokto kaj krepusko." trezoroj de persa rego?"
"ieta gvidantino", respondis Dioklo, "kiam mi for- '(Do unuj ne malavaris ai li malladojn, sed estis anka
iros Ia unuan irrnajon, Ia vere eklumos ai mi pli forte". tiuj, kiuj kredis, ke li farigos granda sagulo, eble pli
"Forsiru", diris Ia diino. granda 01 Ia nobla Platono.
Do Doklo ekkapts Ia teksajon kaj detiris gin de Ia Kaj li persistis en malrieco.
vero. Pli viva lumo tuj ekbrilis anta liaj okuloj, kaj Sed rekompence unu helan nokton Ia dua sirmajo-
ekstaze rigardante Ia radiantan figuron, li e ne rimarkis, cigno forflugis el liaj manoj en malluman spacon, kaj
ke Ia irmajo, kiam ti ellasis gin el Ia manoj, sangis sin Vero de Ia veroj ankora pli forte ekbrulis anta liaj
en btankan cignon kaj flugis for en Ia krepuskan mat- okuloj. >I<
proksimon. :I<
*
Kaj ti staris longe anta Ia Vero - denove kvaza
Li estis betega junulo. Plej gravaj altranguloj eu
en duondormo, - forgesinta pri Ia vivo, forkaptita en
transmondajn sferojn, libera de teraj penso], erpanta Atenoj, filozofoj, sofistoj kaj poetoj petegis lian amikecon,
nekonatan forton el nekonata esteco kaj kvietiginta ta koron. por povi, rigardante lian belecon, proksimig] ai Ia pra-
>10
tempaj ideoj de I' belo 1).
Sed li malakceptadis iliajn donacojn, klopodojn kaj
'" '"
Li plenumis ta juron, faritan ai ta diino. Li estis ria, amikecon ...
do ofte, kiam li promenis kun siaj samagulo] en Ia gar- Knabinoj, kiuj amasigadis e Ia fontanoj sur Stoo kaj
denoj de akademio, au sur Ia vojo, kondukanta al Akro- sur Ceramiko, irkaplektadis lin per siaj harligoj kaj
polo, a meze de olivaj arbaroj inter Ia urbo kaj Ia ha- fermadis en dancaj rondoj. Mirindaj, sirnilaj ai nimfoj,
veno, liaj amikoj parolis ai li kun miro kaj riprooj: beterinoj ofte jetadis sub liajn piedojn branetojn de
1) Rigardu: "Fedroso-n" de Piatono.
44
45
"Ho, atenanoj! vi mem estas malamikoj de vi mem.
aneto, dediita al Adoniso, au penis flustri en lian orelon Kiel homo, mi havas por vi Iarmojn, sed se mi e estus
tra florkapetoj de disflorintaj lilioj vortojn karesajn kaj dio, mi ne seius vin regi."
dolajn, kiel muziko de arkadiaj flutoj ...
io estis vana I

" Venu", parotis al ti foje plej bela el atenaj knabinoj, '"
vera enkarnigita Karito, "miaj brilantaj okuloj similas Tamen, kiam eksplodis milito, li iris kune kun alia]
stelojn, Ia haroj - aromajn hiacintojn, kaj Ia sino defendi Ia patrujan urbon kaj revenis, kovrita per vundoj.
Ia sinon de Heleno, Venu, Dioklo, ar e Ia dioj en Malgrau tio, kiam oni disdonadis al herooj florkronojn
Ia ielo ne konas guon pli grandan 01 amo". sur Akropolo, li ne estis en Ia aro de Ia militistoj, kaj
Sed Dioklo nur malgaje ridetis kaj respondis: ne permesis gravuri sian nomon sur kupra tabulo, kiun
"Ankau tiu i birdo, ho dieculino, flugis jam for de v oni pendigis en Ia templo.
mi." '

Efektive Ia tria cigno forflugis de li Ia trian ravan
'"
nokton.
Li fine ekmalatis Ia ankora pli grandan gloron, kiun
:(o
i povus akiri en Ia vetludoj. Maljuniginte, ti konstruis
el salikaj branoj kabanon apud Ia Pentelikonaj ton-
Komencis flui jaroj, kvaza nuboj, kiujn Ia tempesta
minejoj kaj, forlasinte Ia urbon, forigis de homoj. 10m
Boreaso pelas vintre super Atenoj de Ia abismoplena
post iom oni forgesis pri ti en Atenoj, kaj kiam li ia-
Traka montaro al Ia maro. EI junulo Dioklo farigis ma-
foje venis en Ia foirejon, por aet panon kaj olivoIeon,
tura viro. Li rnalofte partoprenis disputojn de filozofoj,
liaj konatoj esis tin rekonadi.
malofte miksis sin en pubtikajn aferojn, tamen en Ia
Kaj tiel li longe vivis soleca, nobla, nekonfesema kaj
urbo oni komencis admiri lian elokventecon kaj sagecon.
plena de iu grandega, kvankam mallata kaj kvieta mal-
Ofte Ia civitanoj oferadis aI li altajn oficojn, liaj konatoj
gojo.
kaj amikoj ofte insistis, ke li ekgvidu Ia patrujan ipon
kaj elkonduku gin el vorti~oj kaj sablajoj sur trankvilan y '"
akvon. Sed ti vidis, kiel jam deorganizas sin en Atenoj , Pasis ankora kelkaj olimpiadoj. La haroj blankigis
Ia socia vivado, kiel meze de partiaj malamoj pereas Ia sur Ia kapo de Dioklo, lia figuro klinigis al tero, Ia okulo]
amo por Ia patrujo, kiel liaj avertoj, kvaza grenoj, de- enprofundigis en Ia kranion, kaj Ia maljuneco elsuis
stinitaj je pereo, falas sur sterilan kaj sovagigintan liajn fortojn. Li vigligadis sin sole per Ia penso, ke se
kampon, do li des pli forpuads de si Ia regadon, kiun li balda devos forlasi Ia subsunan landon, li tamen ek-
li estis jure forrezigninta. Kaj foje, kiam Ia amasoj vidos antae Ia plej altan Veron, Ia pratempan patrinon
preska volis tin devigi, ke li farigu ilia gvidanto, ti de iuj veroj en Ia mondo.
diris al i1i:
47
46
Kaj iafoje li anka pensis, ke se Ia Parko ne tuj poste "Blindigis pro Ia lumo de Vero viaj pupiloj, kaj for- (
tratranos Ia fadenon de lia vivo, li eble revenos en Ia flugis Ia lasta iluzo, Omortemulo povas gin ekvidi sen J
urbon, aI homoj, kaj alportos aI ili pli multe 01 iam al- irmajoj. "
portis Prometeo. Ekregis silento.
:!:
:(:
* "Vi iam trompas tiujn, kiuj aI vi ekfidis", ekgemis
Fine venis Ia granda mistika nokto, en kiu Ia diino Dioklo, "do anka min vi trompis, terura kaj mensoga
denove ekkaptis lin en Ia brakojn kaj, portinte sur Ia diino. Sed, ar mi neniam vidos Ia plej altan Veron,
altegan monton, starigis lin anta Vero. sendu aI mi almena Ia savantan morton!"
"Rigardu", si diris, "kiel si jam ardas kaj lumas. Sed Kaj tia superhoma doloro vibris en lia voo, ke gi
antai: 01 vi Ia lastan fojon eJ;eRd.08 al si viajn manojn, kortuis e Atcno-n.
ai:skultu miajn vortojn. La rmajoj, kiuj dum Ia multaj Do, metinte Ia manon sur lia malfelia kapo, si diris
jaroj forflugadis de vi, kiel cignoj - estis iluzioj de kviete:
via vivo. Se vi domagas Ia lastan, aii se timo plenigas
-
"Jen mi sendas gin aI vi, Dioklo, kaj kune kun
anka tiun lastan konsolon, ke, kiam gi vin tran-
gil ~ 1 ~
vian koron, cedu, dum estas ankorai: Ia tempo, kaj mi
portos vin de tiu i altajo malsupren, por ke vi tie pasigu kviligos - vi ekvidos tiun lumecon, pro kiu dum Ia
viaja lastajn jarojn, tiel, kiel aliaj homoj". vivo blindigs viaj okuloj."
"La vivon mi oferis por tiu i momentol" ekkriis 1;
Dioklo. ,)

'"
Poste li proksimgis kun forte batanta koro aI Ia ard-
La nokto paligadis kaj malaperadis, sed Ia tagigo kre-
anta statuo, fermetante Ia palpebrojn pro Ia lumo, ek-
puskis malvarme, malgaje. EI nuboj, amasiginta] sur Ia
kaptis per Ia tremantaj manoj Ia lastan irmajon, siris:1
ielo, komencis abunde fali densaj, blankaj negfloko] kaj
gin for kaj jetis malantai:en. ..suti.!!.W!i Ia mortan restajon de Dioklo.
Sed subite okazis io terura.
En tiu sarna momento liajn okulojn trafis kvazai: fulmo
- kaj ekregis lin mallumo tiel senfunda, ke kompare
kun gi plej nigra nokto de Hadeso povus ekajni blanka tago.
Kaj meze de tia nokto ai:digis plena de neeldirebla
teruro kaj senlima doI oro voo de Dioklo:
"Ateno I Ateno! nenio estas sub Ia irrnajo kaj mi ne-
nion vidas!! I"
Sed aI tiu i malespera krio respondis aI li severaj
vortoj de Ia diino:

48 Sienkiewicz 4 49
Kaj Ia knabino komencis flustri tiel mallaite, kiel flustras
blankaj folietoj de Iotuso, kisataj de som era venteto:
"Sinjoro 1 Vi aliformis min en vivan estajon: ordonu:
kie mi nun devas Iogi? Memoru, ke kiam mi estis floro,
mi tremis kaj kuntiradis Ia folietojn e iu bloveto de
ventoj. Mi timis sinjoro, mi timis grandajn pluvojn kaj
uraganojn, mi timis tondrojn kaj fulmojn, mi timis e
ESTU BENITA! Ia brulantajn radiojn de Ia suno. Vi ordonis al mi sin-
(Hinda legendo) joro, esti enkarnigo de Iotuso, do mi retenis Ia antaajn
ecojn kaj nun mi ti mas sinjoro, Ia teron, kaj ion, kio
Foje, unu helan, lunan nokton, saga ka] granda Krina
trovigas sur gi. Kie vi ordonas ai mi Iogi?"
profunde enpensigs kaj diris:
Krina Ievis siajn sagajn okulojn ai steloj, momente
"Mi pensis, ke Ia bomo estas Ia plej bela kreitajo meditis kaj poste demandis:
sur Ia tero kaj mi eraris. Jen mi vidas lotusan floron,
"u vi voIas Iogi sur suproj de montoj?"
'(balancatan de nokta venteto. Kiom multe pli bela gi
"Tie estas negoj kaj malvarmo, sinjoro: mi tmas."
estas 01 iuj vivaj kreitajoj! Giaj folioj jus rnalferrnigis
"Do mi konstruos por vi palacon eI kristalo sur fundo
aI Ia argenta lumo de Ia luno - kaj mi ne povas fortiri de lago."
de gi Ia rigardon."
"En profundajoj de akvo aperadas serpentoj kaj aliaj
"Jes, nenio simila ekzistas inter homo]", li ripetis
monstroj: mi ti mas, sinjoro."
kun ekgemo,
"u vi volas senfinajn stepojn?"
Sed post momento li ekpensis:
"Ho, sinjoro 1 Ventegoj kaj fulmotondroj piedpremas
"Kial mi, dio, ne povus per potenco de Ia vorto krei
stepojn, kvaza aroj da sovaga] bestoj I"
estajon, kiu estus inter tiuj bomoj tio, kio lotuso inter
"Kion mi faru kun vi, ho enkarnigita floro I? Ha en
floroj? Lotuso, sangigu en vivantan virgulinon kaj starigu
kavernoj de Ellora Iogas sanktaj ermitoj. u vi volas
anta mil"
Iogi maIproksime de Ia mondo, en kaverno?"
Tuj ektremetis facile Ia ondo, kvaza ekpuita de bi-
"MalIume estas ti e, sinjoro: mi timas."
runda flugilo, Ia nokto plheligis, Ia luno pli forte ekbrilis
Krina sidigis sur tono kaj apogis Ia kapon sur
sur Ia elo, pli late ekkantis noktaj turdoj - kaj poste
Ia mano. La knabino staris anta li trernanta, timo-
iIi subite eksilentis. Kaj Ia soro farigis: anta Krina plena.
aperis lotuso en homa formo.
Dume aroro komencis Iumigadi Ia ielon en Ia oriento.
La idolo mem ekmiris.
Origis ondoj de I' lago, palmoj kaj bambuo]. flore ad-
"Vi estis floro de lago, diris li, "estu de nun floro
igis rozaj ardeoj, bluaj gruoj kaj blankaj cignoj sur akvoj,
de mia penso kaj ekparolu".
pavoj kaj bengaloj en arbaroj, kaj akompane ai iIi eksonis
50
51

~ ~
tonoj de kordoj, streligitaj sur perla konko, kaj vortoj
m Iogi? Jen en tiu i sola koro mi ekvidis kune negajn
de homa kanto.
uprojn de montoj, kaj profundajojn de akvoj, plenaj de
Krina vekigis el Ia enpensigo kaj diris:
strangaj estajoj, kaj stepon kun ventego kaj fulmotondro,
"Tio estas poeto Valmiki, salutanta Ia sunlevgon."
ka] mallumajn kavernojn de Ellora, do mi denove timas,
Post momento disovls sin kurtenoj de purpuraj floroj
ho sinjorol"
kaj sur Ia Iagbordo aperis Valmiki.
Sed bona kaj saga Krna diris:
Ekvidinte Ia enkarnigitan Iotuson, li esis Iudi. La
"Trankviligu, ho enkarnigita floro. Se enla koro de
perla konko elovis sin malrapide eI lia mano teren, kaj
Valmiki kuas soIecaj nego], vi estu varma spiro de
Ia poeto ekstarls muta, kvaza granda Krina estus lin
printempo, kiu ilin degeligos; se tie estas profundajoj
sanginta en apudmaran arbon.
de akvo, estu perlo en tiu profundajo; se tie estas mal-
Kaj Ia idolo ekgojis pro tiu miro aI sia verko kaj diris.
plenajo de stepo, semu en gi florojn de felio; se tie
"Vekigu, Valmiki, kaj ekparolu!"
estas mallumaj kavernoj de Ellora, estu en tiuj mallumoj
Kaj Valmiki ekparolis:
radio de suno."
" ... Mi amas ... "
Kaj Valmki, kiu dume reakiris Ia voon, aldonis:
Sole tiun i vorton li memoris kaj sole gin li povis diri.
"Kaj estu benita!"
La vzago de Krlsna subite ekradiis:
"Belega knabino, mi trovis indan je vi lokon: Iogu
en Ia koro de Ia poeto."
Kaj Valmiki ripetis Ia duan fojon:
" ... Mi amas ... "
La volo de potenca Krina, Ia volo de Ia diajo, komen-
eis puadi Ia knabinon al Ia koro de Ia poeto. La idolo
faris ankaii Ia koron de Valmiki tiel travidebla, kieI
kristalon.
Serena, kvaza som era tago, trankvla, kvaza ondo
de Gangeso, Ia knabino eniradis en Ia dediitan por si
tabernaklon. Sed subite, kiam si ekrigardis pli profunden
en Ia koron de Valmiki, a vizago paligis kaj timo irkaii-
blovis in, kvaza malvarma vento.
Krina ekmiris .
Floro enkarnigita", demandis li, "u anka Ia koron
de l' poeto vi timas?"
"Sinjoro", respondis Ia knabino, "kie vi ordonis aI

52
53
de Iibroj ne faciligadus ai si legadon per helpo de kelkaj
seba] kandeloj. Unu eI tiuj kandeloj lumigadis sufie
klare fiksitan aI sekvanta benko standardon, prezentantan
pekulojn meze de fIamoj kaj meze de satanoj. Sur aliaj
standardoj ne estis eble ekkoni Ia pentrajojn.
La virinoj ne kantis, sed pli guste murmuris per
dormemaj kaj lacaj vooj kanton, en kiu senese ripet-
LA AN GELO igadis Ia vortoj:

En Ia urbeto Lupiskuro 1) post enterigo de Kalikstedzino Kaj kiam venos Ia horo de morto
okazis vespera diservo, kaj post Ia diservo en pregejo x Por ni Vi petu pri beata sorto ...
restis ankora kelkaj virinoj, por kanti Ia reston de Ia Tiu i prege]o, dronanta en ombro, Ia standardoj,
kantoj. Estis Ia kvara horo posttagmeze, sed ar vintre superstarantaj apud Ia benkoj, Ia maljunaj virinoj kun
je Ia kvara jam krepuskigas, en Ia prege]o estis mallume. flavetaj vizago], flagrantaj, kvaza premitaj de Ia krepusko
Precipe Ia efan altaron kovris jam profunda ombro. lumetoj - io tio estis neesprimeble mal serena, e
Nur du kandeloj ankora brulis apud Ia ciborio, sed iliaj terura. La malgajaj vortoj de Ia kanto pri morto tie
flagrantaj flametoj nur malmulte lumigadis orumitajojn havis por si Ia gustan fonon.
de Ia pordeto kaj Ia piedojn de fiksita pli alte sur Ia De tempo ai tempo oni esadis kanti; unu ella virinoj
kruco Kristo, trapikitajn per grandega najlo, La kapeto starigadis anta Ia benko kaj komencadis paroli per trem-
de Ia na]lo aspektis kiel granda brilanta punkto meze de anta voo: "Estu benita, gracplena Mario", kaj aliaj
Ia altaro. De aliaj, jus estingitaj, kandeloj fluis strietoj aldonadis: "Dio kun Vi ktp.", sed ar tiun i tagon oni
de fumo, plenigante Ia apudajon de Ia altaro per specife enterigis Kalikstedzinon, iu "Estu benita" finigadis per
pregeja adoro de vakso. Ia vortoj: "La eternan ripozon donu al si, Sinjoro, kaj
Pregeia gardisto kaj malgranda knabo movis sin tien lumu ai si Ia eterna lumo ... "
kaj reen anta Ia altaro. Unu el ili balais, Ia alia de- Filino de Kalikstedzino, Marinjo, sidis sur Ia benko
~tiradis tapion de Ia tupoj. lafoje, kiam Ia virinoj es- apud maljuna virino, Sur Ia frean tombon de ia patrino
ads kanti, oni aiidis koleran flustradon de Ia maljuna r
nun faladis mola, mallaiita nego, sed ar Ia knabino estis
gardisto, insultanta Ia knabon, a frapetadon en Ia nego- nur dekjara, si ajnis kompreni nek sian perdon, nek Ia
kovritajn fenestrojn de paseroj, al kiuj ekstere estis mal- kompaton, kiun si povus kazi. Sia vizageto kun grandaj
warme kaj malsate. bluaj okuloj havis ian infanan trankvilon kaj e ian in-
La virinoj sidis sur benkoj, pli proksime de Ia enira diferentan serenecon. Gi esprimis certan sciemon - kaj
pordo. Tie estus ankora pli mallume, se posedantinoj nenion plu. Malferminte Ia buon, si rigardis tre atente
1) Pole tiu nomo erce signifas "deiiradon de Ia bato". Ia standardon, sur kiu estis pentrita Ia infero kun Ia

55
54
pekuloj, poste si rigardis en Ia profundon de Ia pregejo, 1'~ne, kiel Ia prege]o. En kelkaj fenestroj brilis lumo ;
kaj fine - Ia fenestron, en kiun frapetis Ia paseroj. lu Mta movado jam estis esanta, nur en Ia drinkejo
Siaj okuloj restis senpensaj. Dume Ia virinoj komen- urdo ludis oberkon 1).
eis dormeme murmuri Ia dekan fojon: Gi ludis, por allogi gastojn, ar neniu estis interne.
Kaj kiam venos Ia boro de morto ... Lu virinoj eniris, trinkis iom da brando, kaj Kulik-
La knabino tordis tufetojn de siaj blondaj haroj, plek- dzino, donante anka duonon da kaliko ai Marinjo,
titaj malanta Ia kapo en du barligetojn, ne pli grandaj diris:
01 musaj vostoj: videble si enuis. Poste tamen ian "Trinku, ar vi estas orfino. Vi ne spertos bonecon
atenton ekokupis Ia maljuna gardisto. de hornoj."
La maljunulo iris en Ia mezon de Ia pregejo kaj La vorto "orfino" rememorigis ai Ia virinoj Ia morton
komencis tiradi nodoplenan nuron, pendantan de Ia de Kalikstedzino. Kapustinski parolis:
plafono. Li sono ris por Ia animo de Kalikstedzino, sed "Je via sano, Kulikedzino! trinku! Ho, miaj karaj! Kiam
li tion far is tute senvole, ar li pensis videble pri io in trafis tiu paralizo, si e ne ekspiris plu. Anta 01
alia. Ia parohestro venis, por preni Ia konfeson, si jam estis
Tiu i sonorado estis anka Ia signo, ke Ia diservo malvarma."
estas finita. La virinoj, lastfoje ripetinte Ia peton pri Ia Kulikedzino respondis:
facila morto, ~iris sur foirnlacon; unu el ili kondukis "Mi jam delonge diradis, ke ia farto estas malbona,
Marinjo-n je Ia mano. Kiam si venis Ia pasintan dimanon, mi diris: - He,
"Kulikedzino!" demandis iu alia, "kion vi volas fari Kalikstedzino, pli bone estos, se vi fordonos Marinjo-n
kun Ia knabino?" en Ia sinjordomon. Sed si respondis: mi havas nur unu
"Kion do mi faru? En Leincon veturas Vojjo Mar- solan filineton kaj ne fordonos sino Sed si estis mal-
gula, kiun oni sendis i tien ai Ia potoflcejo ; li for- gaja kaj komencis plori, kaj poste iris en Ia kancelarion,
prenos sino Nu?" ai Ia vokto, por havi en ordo Ia paperojn koncerne Ia
"Kaj kion si faros en Leinco P" komunion. Si pagis kvar zlotojn 2) kaj ses groojn, Sed, ~
"La samon, kion.w....n.e. farus, mia kara. .El kie si diris si, ,mi ne avaros por Ia infano'. Mia Dio! Si
estas, tien si iru. Eble oni ekzorgos pri Ia orfino en Ia bavis largege malfermitajn okulojn, kaj post Ia morto
sinjordomo kaj permesos ai si dormadi en Ia servistejo." ili estis ankora pli large malfermitaj. Neniamaniere
Tel interparolante, ili iris tra Ia foirplaco en drink- oni povis ilin fermi. Oni di ris, ke e post Ia morto si
ejon. iam pli krepuskigadis, Estis vintra, kvieta tago, rigardis Ia infanon."
Ia ielon kovris nuboj, Ia aero estis penetrita de humid- "Ni trinku je tiu funcbro duonon de .5varonk~."
eco kaj malseka nego. De tegmentoj gutetis akvo kaj 1) Pola popola danco.
sur Ia foirplaco kuis koto, farita el nego kaj pajlo. La 2) Oni ne devas gin miksi kun Ia nunaj polaj zlotoj. La
urbeto kun mizeraj kaj skrapitaj domoj aspektis tiel mal- Ia antamilita rusa valuto en Polujo tio estis 15 kopekoj.

56 57
La gurdo iam ludis oberkon. La virinoj komeneis Sllentu", ekkriis Kulikedzino. Kaj poste si reparolis
esti iom revemaj. Kulikedzino ripetadis per plenda voo: I Ia knabino:
X "mizerulino, mizerulino", kaj Kapustinski siaviee re- Stultulino I u vi seias, kiu vin gardas?"
memoris morton de sia edzo. .Angelo", respondis per malforta voo Ia infano.
"Kiam li estis mortanta", si parolis, "li tiel gemis, tiel "Orfineto kara, kompatinda dia kreitajo! Angelo kun
gemis, tiel gemis", kaj plilongigante Ia voon si komeneis Ilngllo] ", parolis jam tute kortute Kulikedzino, kaj kapt-
malgravole kanti, poste agordigs aI Ia takto de Ia gurdo, Inte Ia knabineton, komeneis premi in ai sia bonanima,
fine kaptis sin je Ia flankoj kaj jam tute lau Ia meIodio kvankam drinkema brusto.
de Ia oberko, komeneis kanti:
La drinkejmastro jam profunde dormis malantaii Ia
ems, gemis, gemis, vendotablo; sur sebaj kandeloj surkreskis Ia sebbuletoj;
Dana, dana 11) gemis! Ia gurdisto esis ludi, ar amuzis lin tio, kion li vidis.
Subite si kortue ekpIoris, donis al Ia gurdisto ses Ekregis silento, kiun subite interrompis pladado de
groojn kaj trinkis ankora iom da brando. Kulikedzinon evalaj piedoj en koto kaj iu voo, kiu ekkriis ai evaloj:
anka kaptis kortuo, sed si direktis gin ai Marinjo. "Prrr . . . haltu!"
"Memoru tion, orfineto", parolis si, "kion diris ai vi En Ia drinkejon eniris Vojjo Margula kun brulanta
Ia pastro, kiam oni kovris per nego vian panjon, ke lanterno en Ia mano; li starigis Ia lanternon kaj komeneis
angelo vin gardas", svingi Ia brakojn, por ilin varmigi, fine diris aI Ia drinkej-
Tiumomente si haltis subite, rigardis irkaiien kvaza mastro:
mirigita, kaj poste aldonis kun eksterordinara energio: "Okonbarton da brandol"
"Se mi diras: angelo! - do@estas angelo!" "Margula, herezulo", ekkriis Kulikedzino, "kunprenu
Neniu neis. Marinjo, palpebrumante per siaj kornpat- Ia knabinon en Leincon!"
indaj, malspritaj okuletoj, atente rigardis Ia virinon. "KomprenebIe, mi prenos sin, ar tiel oni ordonis al
Kalikstedzino parolis plu: mi", respondis Margula.
"Vi estas orfino, do diablo nenion rajtas kontra vi. Poste, rigardinte Ia amba virinojn, li aIdonis:
Orfojn zorgas angelo]. Ili estas bonaj. Nu, jen vi prenu "Ho, vi ja ebriigis, kiel. .. "
dek groojn. Se vi e piede irus al Leinco, vi trafus, ,.Paralizo vin trafu I", respondis Kulikedzino. ,.Se mi
ar Ia angelo vin kondukus", diras aI vi: gardu Ia infanon, do vi gin gardu! Gi estas
Kapustinski komeneis kanti: orfo. u vi selas, stultuIo, kiu zorgas pri gi?"
Li iam irmos vin per Ia flugiloj, Vojjo ne opiniis kieI gustan aferon respondi aI Ia
Sub lia gardo ne timu dangeron. demando kaj videble deeidis ekkapti alian temon, ar
li kaptis anta io Ia okonkvarton kaj komeneis: ,/
1) Pola popola gojekkrio. "Diabloj vin ... " .

58 59
Sed li ne flnis, ar fortrinkinte Ia brandon, li faris bl&llllld~11I dekstren, poste - maldekstren. Li songis,
grimacon, krais kaj malkontente starigante Ia ujon, diris: KI' eu l.einco li ricevas batojn en Ia nukon tial, ke li
"Tio ja estas pura akvo. Donu al mi iom el tiu alia flo!'dl" korbeton kun leteroj, do de tempo al tempo li
botelo," 11(1110vekigadis kaj ripetadis: "je diablo I" Marinjo ne
La drinkejmastro vers al li el Ia alia. Vojjo ek- Ilurmla, ar estis al si malvarme. Per Ia large mal-
grimacis ankora pli forte. rmltaj okuloj si rigardis Ia blankan kamparon, kiun
"He, u vi ne havas arakon?" huuornente kovradis al si Ia malhela dorso de Margula.
AI Margula videble minacis Ia sarna dangero, kiel al eo tio si pensis, ke "panjo mortis", kaj tieI pensante,
Ia virinoj, @ guste tiutempe en lupiskura sinjor- bonege prezentis aI si Ia palan kaj mizeran vzagon de
domo gia posedanto verkis por unu gazeto vastan kaj palljo kun ronde malfermitaj okuloj - kaj duonscie si
temoplenan artikolon: "Rajto de bienuloj por vendado de ntls, ke tiu vzago estis tre kara, ke gi pIu ne estas
ka] neniarn estos en Leinco. Si ja vidis per Ia propraj
J' alkoholajoj kieI Ia bazo de Ia socia konstituajo".
nur maIgrauvo~e kunagis por Ia flrmigo de Ia sociaj funda-
Vojjo
okulo], kieI oni gin surutis per tero en Lupiskuro.
memorinte tion i, si voIus plori pro agreno, sed ar
Re-
mentoj, ~ ke Ia drinkejo, kvankam gi estis en Ia
.urbeto, efektive apartenis aI Ia bienulo. iuj genuoj kaj piedoj frostigis, si ekpIoris pro mal-
TieI kunaginte irkaii kvin fojojn, unu post Ia alia, li vurmo,
forgesis Ia Ianternon, en kiu Ia kandelo jam estis estngig- Verdire ne estis froste, sed Ia aero farigis akra, kieI
inta, kaj kaptis Ia duondormantan knabinon je Ia mano, ordinare dum degela, vetero. Vojjo almena havis en
dirante: Ia stomako suflan provizon de varmo, erpita en Ia
"Nu, iru, tedulino!" lupiskura drinkejo. La posedanto de Lupiskuro ja prave
La virinoj ankaii dormis en Ia anguIo, do neniu adias lentigis, "ke brando vintre varmigas, kaj ar gi estas
Marinjo-n. SimpIe: ia patrino restis en Ia tombejo en 111 sola konsoIo de nia popoIo, sekve, forprenante de
Lupiskuro, kaj si estis veturonta en Lelncon. rundaj bienuIoj Ia ekskIuzivan povon de Ia konsoIado
IIi eliris kaj okupis Ia lokojn en Ia glitveturilo. Margula de Ia popolo, oni forprenas de i1i anka Ia influon je Ia
ekkriis al Ia evaloj: antaen l - kaj i1i ekveturis. La glt- popolo", Vojjo tiumomente estis tiel konsolita, ke nenio
veturilo komence iom malfacile glitis sur Ia urbeta koto, povus lin agreni.
sed balda poste i1i trovgis sur bIanka, vasta kamparo. No agrenis lin e tio, ke Ia evaIoj, atinginte arbaron,
La vojovestis maIproksima, Ia nego preska ne bruis komence tute maIrapidigis Ia paon, kvankam Ia vojo
sub Ia glitstangoj: iafoje nur henis Ia evalo, iafoje de tis pli bona en Ia arbaro, kaj poste, turninte sin flanken,
maIproksime, de malproksime audigis bojado de hundoj. reuveras Ia glitveturilon kaj faligis gin en apudvojan
lIi veturis, veturis. Vojjo pelis Ia evalojn kaj murmure foaon. Li verdire vekgis, sed ne komprenis bone, kio
kantis: "Memoru, kanajlo, kion vi promesis". Sed baldaii oknzls.
li eksilentis kaj komencis balancigad kiel judo. Li dorme Mnl'injo komencis lin pui,

tiO 61
\
"Vojjol" Ia viva kreitajo, moviganta, kiel malgranda nigra
"Kial vi tedas?" teto meze de tiuj silentantaj grandeguloj, estis
"Vi renversis ... " Injo. Bona, honesta arbaro I Tiuj gutoj, kiujn fatigas
Sed Vojjo demandis: "glason?" kaj tute endormigis, elanta prujno, eble estas larmoj por Ia orfino. La
La knabino sidigls apud Ia veturilo, kuntiris Ia korpon, j estas tel grandaj kaj tiel kompatemaj por Ia etulino.
kel si povis, kaj sidis. Sed ia vizago balda tu te frost- i, tu te sola, tiel malforta, kompatinda, meze de Ia
I Ia nokto kaj Ia arbaro, malfacile paas kun fido,
igis, do si komencis pui Ia dormanton.
"Vojjol" trankvile! La hela nokto ajnas zorgi pri si. En tio
, ia granda doleco, kiam io malgranda kaj senforta
1
Li ne respondis.
"Vojjo, mi velas iri en kabanon." Irdonas sin kaj fdas aI tia tute grandega forto.A Tia-
Kaj post momento denove: Ilnlere io povas ekzisti en Ia dia mondo. La knabino
"Vojjo, veturu, a mi iros piede ... " jam sufie longe kaj fine lacigis. Malhelpis al si
Fine si ekiris. Sajnis al si, ke al Leinco estas tre aj,;tft) grandaj suoj, en kiuj ia] malgrandaj piedetoj
proksime. Cetere si konis Ia vojon, ar iudimane si n"se glitis. Malfacile estis eltiradi tiujn grandegajn
irads gin kun Ia patrino, en Ia pregejon, Sed nun si u.eojn el Ia nego. Krom tio. si ne povis anka libere
devis iri sola. En Ia arbaro malgra Ia degelo alte kuls lovi Ia manojn, ar en unu el ili, rigide etendita, si '\
nego, sed tial Ia nokto estis tre hela. Brilo de Ia nego 'Inls tutforte Ia grodekon, kiun si ricevis de Kulik-
miksis sin kun brilo de lumo de Ia nuboj, do Ia vojo Ino. Si tims, ke gi ne falu en Ia negon. Iafoje si
estis videbla, kvaza tage. Marinjo, rigardante en Ia mencadis late plori, kaj poste subite interrompadis,
profundon de Ia malluma arbaro, povis tre malproksime vnau volante konvinkig , u iu ne adas Ia ploron.
vidi trunkojn, desegnantajn sin klare, nigre kaj trankvile 8, Ia arbaro gin adis. La degelanta prujno murmuris
sur Ia blanka fono. Si anka precize vidis negajn tavolojn, onotone kaj kvaza plende. Krom tio, eble ankora
alkroitajn tutlonge al Ia trunkoj. En Ia arbaro regis adis. La infano iras iam malpli rapide. u si eble
grandega trankvileco, kiu kuragigads Ia infanon. Sur rdis Ia vojon? Ne I Ia vojo, kiel blanka, larga, mal-
branoj kuis abundarprujno, kaj de gi defluadis gutetoj roksime mallargiganta rubando klare kuas inter du
de akvo, disbatante sin kun mallata bruo sur branoj uroj de pli malhelaj arboj. La knabinon komencis ek-
kaj branetoj. Sed tio i estis Ia sola bruo. Cetere gadi nevenkebla dormo.
irkae estis mallate, mallate, blanke, silente, sensone I Si devoiigis kaj sidigis sub arbo. Siaj palpebroj faladis
Vento ne blovis. La negokovrlta] branoj tute ne movis ur Ia okulojn. Dum momento si pensis, ke sur Ia nega
sino io dormis en vintra dormo. Sajnus, ke Ia nega blankajo panjo iras al si de I' flanko de Ia tombejo.
tuko sur Ia tero, Ia arbaro silentanta kaj premita per Neniu iris. La infano tamen estis certa, ke iu devas
nego, kaj Ia palaj nuboj sur Ia ielo - io tio estas ia voni. Kiu? Angelo. Maljuna Kulikedzino ja diris, ke
blanka, kadavra unueco. Tio ofte okazas dum degelo. In zorgas angelo. Marinjo Iin konis. En Ia kabano de

62 63
'\.
'-
panjo estis unu, pentrita kun lilio en Ia mano kaj kun
flugiloj. Li venos sendube. La prujno komencas iel
murmuri pli late, Eble tio estas pro liaj flugiloj, falig-
antaj pl multe da gutoj de Ia branoj. - Silentu! efektive
iu venas; kvankam Ia nego estas mola, gi klare bruetas,
Ia paoj proksimigas - i1iproksimigas mallate, sed rapide.
La infano levas kun tido Ia dormemajn palpebrojn.
Kio gi estas?!
La infanon atente rigardas iu griza, triangula kapo kun
forstarantaj oreloj 1) . terura, abomena ...
1) La kapo de lupo .

..!!