Você está na página 1de 33

0 N

01 )
0
«c:2.
~«LJ:::J ~3
0-
U
O J
wuZI- >--w LLJ
DCo-
I-«oj Z~ > rr)

:2l
~ZLW
r-
LUZ
I
0-

LLJ O .
l!'\
co
rlr:->
~
O'\l!'\O
COUJZ
INTERNACIA HENRYK SIENKIEWICZ
MONDLITERATURO
Ko lek to de Ia pIej famaj verk.oj NOVELO]
. eI êiuj naciaj literaturoj
Kun permeso de Ia posedantoj
de Ia eldonaj rajtoj el Ia pola originaIo
tradukís

Líd]a Zamenhof

\ ~J\ '(v

1111111111111
111111111 I. 11
11111111111111
11111 11 I 111111
11111111111"1
111 I 11111111
I1I I 1111111111111
111 1I!!lIIII! 1!!I!lIII! ! ! !!!!II I
lNTERNl\CU\ CSEH .•INSTITUTO DE ESPERllNTO
TABELO DE ENHAVO
Pato
Henryk Sienkiewicz 7,
eIU] RAJTO] ESTAS REZERVATAJ
Lux in tenebris lucet. 13,
La maljuna servisto • 24\
Dioklo. . . . 41,
Estu benita (Hinda legendo) 50,
La angelo. 54,

PRESEJO BREITKOPF & HÃRTEL, LEIPZIG
~ll~- J

HENRYK SIENKIEWICZl)
La mondfama pola verkisto - Henryk Sienkiewicz -
naskigis en Ia jaro 1846.. Fininte universitaton, li okupis
sin per [urnalista verkado - verkis felietonojn kaj se-
riozajn artikoIojn en Gazeta Polska. Tamen [urnalisteco
ne estis lia gusta vojo, kaj kvankam liaj unuaj noveloj
ne vekis grandan intereson - Ia sekvantaj - "Skizoj
per karbo", "La maljuna servisto" kaj "Hanjo" turnis
jam aI li streêitan atenton de legantaro.
En Ia jaro 1880 aperis negranda novelo" Tatara kaptito",
rakonto de brava kavaliro el Ia 17 a jarcento, kaj en 1883
aperanta en unu gazeto varsovia kaj en unu krakova
"Per fajro kaj g!avo" vekis por li generalan entuziasmon;
kiam tiun êi verkon sekvis baldaü Ia du aliaj partoj de
Ia granda trilogio: "La diluvo" kaj "Sinjoro Volodijoski"
- Ia publika opinio aklamis lin majstro de polaj verkistoj.
Gi estis prava. La formo de Ia trilogio estas vere
senkompara. Leganto kvazaü vivas en Ia priskribita epoko,
aüdas Ia tiaman lingvon - antaü liaj okuloj kalejdoskope
sinsekvas dueIoj, bataIoj, síego], superhomaj heroajoj kaj
idiliaj scenoj. Gi estas verko inda je Homero, kies in-
fluo estas ofte klare sentebla.
Sed ne sole tial Ia trilogio estas tiel aIte ãatata. Ek-
zistas ankaü alia kaüzo,

1) Elparolu: Sjenkjeviê.

7
Gi aperis dum malluma nokto, kiun pola naeio tra- intellgenta skeptikulo, "senofica geníulo ", homo malforta,
vivadis post Ia malsukcesa ribelo en Ia jaro 1863. Tio estis kiu pro sia malforteco kaj memanalizado perdas sian
epoko de griza, premanta pozitivismo, de malgaja zorgo fellêon kaj pafmortigas sino
pri êiutaga pano, tio estis epoko de rezignacio je Ia altaj La tragedio de Ploãoski estis averto por Ia socio, en
celoj de libereco. Kaj kvazaü sunradio aperis tiam Ia klu tia] tipoj komencis aperadi êiam pli ofte; gi estis
granda verko de Sienkiewicz. Gi estis esperplena voko, averto kontraü "Ia slava senprodukteco".
kies eho ne pereis, sed vekis dormantajn korojn kaj sen-
AI tiu tipo en Ia sekvanta romano "Famílio Polanjecki"
êese ilin vigligadis.
estas kontraiistarigita Polanjecki. Tiu êi vivo plena kaj
En Ia trilogio Sienkiewicz priskribas militojn, kiujn
energia negocisto tu te ne estas idealo; sed Sienkiewicz
Polujo travivis en 17 a jarcento. La granda regno jam
ne celis prezenti ideaIojn - li pentrís vivajn homojn.
estis tiam falanta. Ôiuflankaj dangeraj malamikoj kaj Ia
Kornparante sin mem kun Ploêoski, Polanjecki konfesas,
plej daugera el êiuj - indiferenteco kaj malnoblígo de
ke Ia unua estis pli subtila, kvazaü farita el plí delikata
Ia propraj civitanoj - surversís Polujo-n, kvazaü diluvo.
argilo - sed li, Polanjecki, estas homo, kiu taíigas pli
Tamen Ia verko pruvas, ke, kiel diras unu el herooj de
bone por reaIa vivado.
Ia trilogio, Zagloba, "ne ekzistas tiaj dangeroj, el kiuj
viribus unitis kaj kun dia helpo oni ne povus sin savi". Krom tiu êi êefa persono en Ia romano vivas ankaü
En Ia trilogio historiaj faktoj miksas sin preskaü ne- multaj aliaj, prezentante riêan galerion de majstre skizitaj
disêíreble kun produktajoj de riêa fantazio de Ia aütoro. tipoj. Tie estas maljuna egoisto Plavicki ; advokato-
Liaj herooj amas, batalas, venkas - bruligas flamojn aferisto Masko; mistikulo Vaskoski, poeto Zaviloski, ho-
en koroj kaj premas larmojn en okulojn de Iegantoj. nesta Marinjo, nobla sinjorino Emilino, Linjo, E..astela,
La granda verkisto kreis kaj inspiris vivon ai aro da kormalsana infano, kaj muItaj aliaj, . .-
tiutempaj kavaliroj. Jen estas en "Per fajro kaj glavo" Intertempe Sienkiewicz verkas novelojn. Lia penso
Skâetuski - Ia kavaliro sen riproêo; jen Ia heroo de turnas sin aI antikvaj tempoj. "Ni sekvu Lín" estas
"La diluvo" - vivplena, bravega, vehemenca Kmicic; anonco de Ia grandioza verko, kiu, tradukita al diversaj
jen Ia brava kolonelo Volodijoski, Ia Hektoro de Kam- lingvoj, famigis Ia nomon de Ia aütoro en Ia tuta civi-
jenjec. Krom ili - multaj aliaj, antaü êio - humor- lizita mondo.
plena, ruza ZagIoba, "nomata Uliseso", granda blagisto; "Quo Vadis" estas romano el tempo de Nerono. La
kozaka komandanto, pasia kaj revema Bohun; dolêa kaj potenca imperio jam estas falanta. Furioze diboêas Ne-
pia fortegulo Podbipjenta; bela Heleno; perfidaj princoj rono kaj liaj korteganoj - aro de timemaj, malnoblaj
Radzivil; nobla AIenjo, kuraga Banjo, sovaga tataro azia ... flatuloj. Falas kapoj de lastaj veraj romanoj, amase pe-
En tiu mallonga skizo citi kaj karakterizi êiujn ne estas eble. reas krístanoj - kaj dume malsupre, sur Ia grundo,
Post Ia trilogio kontraste venas "Sen Dogmo". Sen inundita per sango kaj larmoj, kreskas mallaüte, sed êiam
dogmo vivas heroo de tiu êi romano, Ploêoski, subtíla, pli potence, Ia semajo de Petro.

8 9
En ti u ei romano luktas du medioj: Ia kristana kaj Ia Aperis "La kruckavaliroj". En tiu êi verko, - en Ia
ldolana. mezocentjara epoko - Ia homoj estas pli severaj 01 en
Vlnlcius, fiera patricio, amas kristaninon Ligian. La Ia trilogio, iafoje eê krudaj. Tie êi ankaü historiaj faktoj
1I/l10 tíel sangas lian animon, ke li, kiu komence imagis, ka] personoj miksas sin kun Ia imagitaj de Ia aütoro -
ke Fortuno havas devon plenumadi êiujn liajn dezirojn, prezentante Polujo-n en momento de gia plej granda
ekvidinte Ligian sur Ia dorso de Ia sovaga besto, sen- vivoforto.
konscia pro doloro, ripetas sole: "mi kredas, mi kredas, Oni devas citi ankaü Ia belan rakonton por junularo:
Kristo, kompatu!" "En sovaga arbarego kaj dezerto" - historion de du
Tute alia tipo estas Petronius, arbiter elegantiarum, infanoj forkaptitaj kaj forkurantaj de siaj kaptintoj.
subtila patricio, homo pli nobla 01 Ia tuta êirkaüantaro Krom Ia nomitaj verkoj Sienkiewicz estas aütoro de
de Ia imperiestro. Seneka diras pri li al Aulus Plaucius: multaj noveloj 1). Bonega kaj plastika, ofte humora ka-
"se vi volus konvinki lin, ke li agis malbone, vi vane rakterizado de personoj (ekz. La maljuna servisto), pro-
perdus Ia tempon. Pruvu, ke lia ago estis malbela - funda sento de homa doloro (La Lanternisto, Janko-
tiam li ekhontos". Muzikanto ktp.), ironio, iafoje eê pikema (La Sahemo),
Bonege li pentras Nerono-n, Ia malnoblan patrinmort- brila humoro (Si, Ia tria), granda kompreno de psikaj
iginton kaj senvaloran poeton, \>.I.91~antan sian patro- statoj kaj neordinara plastikeco êie kaj êiam lasas facile
urbon, por vidi brulon kaj priskribi Ia pereon de Trojo rekoni Ia aütoron de Ia trilogio kaj Quo Vadis.
Kontraü Nerono, Ia antikristo, staras sankta Petro kaj Sienkiewicz mortis sur fremda tero, en Vevey, en
aro da kristanoj. Nerono pasis, kiel pasas ventego, Svisujo, en Ia jaro 1916, ne gisvivinte Ia veran líberigon 2)
fulmotondro, brulo, milito aü pesto - kaj Ia baziliko de lia patrujo. Kaj por tiu êi afero Ia aütoro de Ia tri-
de sankta Petro gis nun regas de Ia Vatikana altajo al logio meritis pli multe, 01 multaj alia], batalantaj per
Ia urbo kaj al Ia mondo. batalilo. Komprenis tion Ia pola popolo: en Ia jaro 1924
La verko estas plena de grandiozaj priskriboj. Jen lia korpo estis venigita patrujon kaj entombigita en Ia
estas Ia festeno êe Nerono, jen Ia festeno sur lago de Sankt- J ohana-katedralo en Varsovio.
Agrippa, terura brulo de Romo aü amasa martirado de
1) En esperanta traduko aperis: "Ni sekvu Lin", "êe Ia
kristanoj. Krom tiuj amasaj scenoj estas aliaj, same fonto", "Si, Ia tria", "Lanternisto", "janko·Muzikanto", "Kio
potencaj, kiuj restas en mensoj de legantoj, kvazaü gi- okazis foje en Sidono", "La jugo de Oziríso", "Ou herbejoj",
gantaj bildoj aü skulptajoj. Sufiêas citi unu: Ia savon de "Estu benita".
Ligia, ligita al Ia kapo de Ia sovaga besto. 2) Gi okazis en 1918 jaro. La tiel nomata "proklamo de
pola regno en 1916 jaro de germana kaj aiistria registaroj ne
La interesa agado, neordinara plastikeco kaj majstra prezentis ankoraü liberigon de Polujo.
prezento de Ia medioj faras "Quo Vadis-on" unu el plej
grandaj verkoj de Ia pasinta jarcento. Lidja Zamenhof.
Post "Quo Vadis" Sienkiewicz revenis al la naciaj temoj.

10 11
""..-1"

LUX IN TENEBRIS LUCET
Okazas kelkfoje en aütuno, precipe en Novembro, tagoj
tieI maIsekaj, mallumaj kaj malgajaj, ke eê aI sana homo
vivo farigas malagrabla. Depost Ia tempo, kiam Kamjonka
eksentis sin maIsana kaj êesis labori super Ia statuo de
"Mizerikordo", tia malbonvetero suferigadis lin ankoraü
pli multe 01 Ia maIsano mem. Ôíumatene, eltiriginte
eI Ia lito, li frotis nebulkovritan, grandan fenestron de
Ia Iaborejo kaj rigardis supren, esperante, ke li vidos
almenaü randon de blua êielo, sed êiumatene atendis
lin disrevígo, Peza, plumba nebulo pendis super Ia tero ;
ne pluvis, sed malgraü tio eê pavimaj êtonoj en Ia korto
aspektis kieI spongoj, sorbigitaj de akvo ; êio estis mal-
seka, glitigiginta, trapenetrita de humideco, kies unuopaj
gutoj, falantaj de fleksajoj de defluiloj, tintis kun ia mal-
esperiga monotoneco, kvazaií mezurante tiun malrapide
pasantan tempon de malgo]»,
La fenestro de Ia Iaborejo eniris en korton, finigantan
malantaüe per gardeneto. Herbo post Ia palisoj verdigís
ankoraií per ia maIsana verdeco, en kiu estis morto kaj
putreco; sed arboj kun restajoj de flavaj folioj, kun bran-
êoj nigraj de humideco kaj samtempe iom malklarigitaj
de nebulo, êajnís jam esti tute mortintaj. Õiuvespere
aiídigadis inter ili grakado de kornikoj, kiuj eI kampoj
kaj arboj kunflugadis fam por Ia vintra restado en urbon

13

L..
l
"'"
kaj kun granda flugilbruado lokigadls por nokto inter Ia Ôuste dirante, li estis ne tiom malsana je iu dlflnlta
branêegoj. malsano, kiom deprimita, senvoligita, laca kaj malgu]n,
La laborejo farigadis dum tia] tagoj malgaja, kvazaü La generala senfortigo faligis lin. Li ne volus mortl,
kadavrejo. Marmoro kaj gipso bezonas bluecon de êielo. scd ne sentis en si forton por vivo.
En tia plumba lumo ilia blankeco enhavis ion funebran; Longaj horoj de senluma tago ãajnis al li des pli longa],
figuroj el malheI a terakoto, perdante êian klarecon de Ia ke li havis neniun apud si. Lia edzino mortis antaü
linioj, sangadis sin en iajn formojn nedifinitajn kaj pres- dudek [aro], parencoj logis en alia parto de Ia laudo, kaj
kaü terurajn. kun kolegoj li ne kunvivis. En daüro de lastaj jaroj
Malpuro kaj senordo plifortigadis Ia malgajan aspekton konatuloj forâovis sin de li, kaiize de lia êiam plikreskanta
de Ia laborejo. Sur Ia planko kuêis dika tavolo de polvo, kolerigerno. Komence tiu lia agordígo amuzis homojn,
devenanta de dispremitaj pecetoj de sekiginta terakoto sed poste, kiam li farigadis êiarn pli rimarkinda strang-
kaj koto, alportita de strato. La muroj estis malhelaj, aêulo kaj kiam êiu êerco komencis kaüzi êe li longe-
ornamitaj nur kelkloke per gipsaj modeloj de manoj kaj daüran ofendosenton, eê plej proksimaj amikoj rompis
piedoj ; cetere - malplenaj; proksime de Ia ferlestro kun li rilatojn.
pendis malgranda spegulo, super gi - êevala kranio kaj Oni riproêis al li, ke, maljunigante, li farigis pia kaj
bukedo de artefaritaj floroj, tute ntgriginta] de polvo. oni suspektis lian sincerecon. Maliculoj diradis, ke li l(
En angulo staris lito, kovrita de malnova kaj êifita longe restadas en prege]oj, por dank' al rilatoj kun pastroj
kovrilo, apud gi - nokta êranketo kun fera kandelingo. ricevi mendojn por pregejoj. Cetere tio ne estis vero,
Kamjonka pro êparemo ne luis apartan logeion kaj dorrn- Lia pieco ne devenis eble el profunda kaj trankvila kredo,
adis en Ia laborejo. La simpla lito estis êírmlta, sed sed estis sincera.
nun Ia ãirmilo estis forstarigita, por ke Ia malsanulo povu Kio tamen donis êajnon de praveco al Ia suspektoj
pli facile rigardi en Ia fenestron, trovantan sin kontraü - tio estis Ia êiam pligrandiganta avareco de Kamjonka.
liaj piedoj, kaj vidi, êu Ia vetero ne plibonigas, Alia, Depost kelkaj [aroj li logis pro êparemo en Ia laborejo,
ankoraü pli granda fenestro, eltranêita en Ia plafono de nutris sin Dio scias per kio kaj ruinigis Ia sanon gis
Ia laborejo, estis de ekstere tiel kovrita de polvo, ke eê tia grado, ke lia vizago farigis fine tiel travidebla, kvazaü
dum helaj tagoj penetradis per gi lumo griza kaj mal- gi estus farita e! vakso. Li evitadis homojn ankaii tial,
gaja, ke okaze iu ne postulu de li ian komplezon.
La vetero tamen ne plibonigis. Post kelkaj tagoj de Ôenerale, li estis homo kun malrektigita karaktero,
mallumo nuboj tute malsuprenigis, aero tutplene penetrigis pesimista kaj treege malfeliêa, Kaj tamen li ne estis
de húmida, peza nebulo kaj farigis ankoraü pli mallume. homo funde êiutaga, êar eê liaj mankoj enhavis specifan,
Kamjonka, kiu gis tiu êi tempo nur kuãigadís vestita sur artistan karakteron. Tíuj, kiuj opiniis, ke li verâajne,
Ia liton, eksentis sin pli malsana, do li senvestigis kaj dank' al sia avareco, akiris grandan riêajon, - eraris.
tute enlítigis. Kamjonka estis efektive homo malriêa, êar õíon, kion li

14 15

L
kreskajo êerpas nutron el trunko, sur kiu gi vivas. Sed
posedis, li elspezis por akvafortoj, ® kiuj li havis plenan el tiaspecaj rememoroj Ia homa kreskajo povas êerpl nur
paperujon en fundo de sia êranko, kaj kiujn li de tempo venenajn sukojn, konsistantajn el sopiro kaj grandega
al tempo trarigardadis kaj kalkulis kun zorgemo kaj avideco êagreno, do ankaü Kamjonka venenigadis, malrektigadis
de uzuristo, kalkulanta monon. Tiun êi inklinon li zorge kaj mizerigadis, Se li ne estus artisto, verãajne li ne
kaêis de homoj, eble guste tial, ke gi naskígls el granda supervivus sian perdon, sed Ia ar to savis lin tielrnaniere,
malfeliêo kaj granda amo. ke post morto de Ia edzino li komencis skulptí por si
Foje, pli-malpli unu jaron post morto de Ia edzino, monumenton. Vane oni dirus al vivantoj, ke por mort-
li vidis êe antikvajisto malnovan gravuron, prezentantan ínto] estas egale, en kiaj tomboj ili kuâas, Kamjonka
Armído-n - kaj en Ia vizago de Armido li rímarkis volis, ke al lia Zonjo estu tie belege - kaj li laboris
certan similecon al Ia vizago de sia mortíntíno. Li tuj super âia monumento same per Ia koro kiel per Ia ma-
aêetis tiun êi gravuron kaj depost tiu tempo komencis nojo Tio kaüzis, ke li ne Irenezigis en Ia unua duon-
serêadí kuprogravurojn, komence - nur prezentantajn jaro kaj alkutimigís al Ia malespero.
Armidoj-n, kaj poste, laügrade de Ia plífortiganta inklino La homo restis vundita kaj malfeliêa, sed Ia arto savis
- ankaü êiajn aliajn. Ia artiston. De tiu êi tempo Kamjonka ekzistis nur per
Homoj, kiuj perdis personojn tre amatajn, devas al- gi. Homoj, kiuj en galerio] rigardas bildojn kaj statuojn,
kroêi sian vivon al ío ajn, êar alie ili ne povus ekzisti. ne supozas, ke artisto povas servi ai arto honeste,
Koncerne Kamjonka-n - neniu divenus, ke tiu êi mal- au malhoneste. En tiu êi ri lato Kamjonka estis neri-
juniginta strangaêulo amis iam super Ia vivon sian edz- proêinda. Li ne havis flugilojn êe Ia brakoj, li posedis
inon. Verãajne, se si ne estus mortinta, lia vivo fluus nur talenton iom pli grandan 01 ordinara, kaj eble tial
pli serene, pli large kaj pli home, Ôiuokaze, tiu êi amo arto povis nek plenigi al li Ia vivon, nek rekompenci
supervívis en Kamjonka liajn feliêajn tempojn, lian jun- êiujn perdojn - sed li estimis gin profunde kaj estis
econ kaj eê lian talenton. êiam rilate al gi sincera. Dum longa] [aroj de sia pro-
Pieco, kiu kun tempo sangigis êe li en kutimon, kon- fesio li neniam trompis aü malbonuzis gin, nek por gloro,
sistantan el plenumado de eksteraj formoj, fluis ankaü nek por facila vendo, nek por laüdoj, nek por mallaüdoj.
el Ia sarna fonto. Kamjonka ne apartenis aI homoj, pro- Li kreis êiam tiel, kiel li sentis. Dum siaj feliêaj tempoj,
funde kredantaj, li tamen komencis post morto de Ia kiam li vivis, kiel êiu alia homo, li sciis rakontadi pri
edzino pregi por si, êar êajnis aI li, ke tio estas Ia sola artoaferoj tute neordinaraj, kaj eê poste, kiam oni
afero, kiun li povas por si fari, kaj ke tielmaniere an- komencis lin evitadi, li ofte meditis pri ili en sia soleca
koraü io ligas lin kun si. laborejo Iaii maniero alta kaj honesta.
Homoj êajne malvarmaj scias ofte ami profunde kaj Li sentis sin treege forlasita, sed estis en tio nenio
konstante. Post morto de Ia edzino Ia tuta vivo de Kam- mirinda, Rilatoj kun homoj devas havi ian mezan normon,'1-
jonka kaj êiuj liaj pensoj alkroêigis êírkaü remernoroj
per kiu homoj eksterordinare malfeliêaj estas esceptitaj
pri si kaj êerpis el gi nutron, tute same, kiel parazita
Slenklewicz 2 17
16
eI vivo. Kaj pro Ia sarna kaüzo surkreskas ilin strang- "êu Ia êielo ie ne klarigas P"
ecoj kaj mankoj, same kieI stonon, eljetitan eI torento, "Tute ne", respondis Ia gardistino, "estas tia nebulo,
surkreskas musko, kiam gi êesas interfrotadi sin kun Ia ke homo bomon ne vidas".
alia]. Nun, kiam Kamjonka malsanigis, neniu vizitadis La malsanulo, aüdinte Ia respondon, fermadis Ia oku-
lian Iaborejon, krom helpservistino, kiu dufoje dum tago lojn kaj restadis dum longa tempo senmove.
venadis boligi kaj doni ai li teon. Ôíufoje, venante, si En Ia korto estis êiam mallaüte, nur pluvgutoj tintis
konsilis ai li venigi kuraciston, sed li, timante eIspezon, egalmezure kaj monotone en defluiloj.
ne volis tion konsenti. Je Ia tría boro posttagmeze farigadis jam tiel mallume,
Fine ti tre senfortigís, eble tial, ke li nenion prenadis ke Kamjonka devis bruligadi kandelon. Kaüze de lia
en Ia buson, krom teo. Sed li jam havis emon al nenio, senfortigo tio estis por li tre malfacila. Antaü 01 li
nek al mangado, nek al Iaboro, nek ai vivo. Liaj pensoj etendis Ia manojn, por preni alumetojn, li longe medi tis,
estis jam tieI velkintaj, kiel Ia folioj, kiujn li rigardis poste ···ü malrapide etendis Ia brakojn, kies malgraseco,
tra Ia fenestro; ili plene harmoniis kun aütuno, malbon- videbla tra Ia manikoj de Ia êemizo, plenigadis Iin, kieI
vetero kaj tiuj plumbaj mallumajoj. Ne ekzistas pli mal- skulptiston, .pJ~[ êagreno kaj abomeno, poste, bruliginte
bonaj momentoj en Ia vivo 01 tiuj, en kiuj homo sentas, Ia lumon, li ree ripozis senmove gis Ia vespera veno
ke kion li devis plenumi, tion li jam plenumis, kion li devis de Ia servistino, aüskultante kun fermitaj okuloj Ia gutojn,
travivi - travivis, kaj ke nenio plu atendas lin en Ia tintantajn en defIuiloj.
vivo. Kamjonka preskaü depost dekkvin jaroj vivis en Strange aspektis tiam Ia laborejo. Fiamo de Ia kandelo
senêesa maltrankvilo, ke lia talento elêerpígas. Nun li lumigadis tiam Ia Iiton kaj kuêantan en gi Kamjonka-n,
jam estis certa pri tio êí kaj pensis kun êagreno, ke eê kunigante en brilantan punkton sur lia frunto, kovrita
Ia arto lin forlasas. Krom tio li sentis senfortecon kaj de haüto seka kaj fiava, kvazaü polurita. La resto de Ia
Iacecon en êiu osto. Li ne atendis baldaüan morton, êambro enprofundigadis en krepuskon, kiu farigadis êíu-
sed ne esperis pri sia resanigo, Ôenerale estis en li momente pli densa. Sed laügrade kieI mallumigadis
nek unu guto da espero. ekstere, Ia statuoj farigadis êiam pli rozaj kaj vivigadis,
Se li nun ankoraü ion deziris, gi estis eble tio, ke Ia La fiamo de Ia kandelo jen mallevigadis, jen levigadis,
vetero plibonigu kaj ke Ia suno ekbrilu en Ia Iaborejo. kaj ankaü iIi ãajnis en tiu fIagretanta lumo mallevigi kaj
Li pensis, ke tiuokaze li eble reakirus ian esperon. êiam levig], kvazaü iIi suprenstreêígadus sur Ia piedfingroj,
li estis tre impresema por malbonvetero kaj mallumo; volante pli bone rigardi Ia vízagon de Ia skulptisto kaj
êiam tiaj tagoj pligrandigadis lian malgojon kaj deprimit- konvinkigi, êu ilia kreinto ankoraü vivas.
econ - des pli nun, kiam tiu vetero, kiel gin Kamjonka Efektive estis en tiu vízago ia senmoveco de morto.
nomis "senespera" venis, akompanata de malsano. Sed de tempo al tempo Ia bluetaj Iipoj de Ia malsanulo
Õiun matenon, kiam Ia servistino venis kun teo, Kam- movigadis por facila movo, kvazaü li pregus, aü malbenus
jonka demandis: sian forlasitecon kaj tiujn tedajn gutojn de bumideco, kiuj

18 2* 19
êiam same egaltempe kaj monotone mezuris al ti Ia ho-
Li komencis fine bedaüri, ke li tuj ne konsentis Ia
rojn de malsano.
konsilon de Ia gardistino. Proksimigadis nokto longa kaj
Iun vesperon, Ia gardistino, veninte iom ebria, sekve
lIIulgoja; Ia gardistino estis venonta ai li nur Ia sekvontan
pli babilema 01 kutime, diris:
matenon, Nun li komprenis, ke tiu êi nokto estos por
"Mi havas tiom da okupo, ke mi povas veni apenaü
li pli malfacíla 01 êiuj antaüa].
dufoje dum tago. Venigu al vi, sinjoro, monahlnon, êar
Poste li ekpensis, kiel granda Lazaro li tamen estas
Ia fratino nenion kostas kaj plej bone scias servi al mal-
- kaj kontraüstare el Ia hodíaüa mizero Ia pasíntaj, pli
sanulo.
feliêaj jaroj de l' vivo aperis, kvazaü vivaj, antaü liaj
AI Kamjonka plaêis tiu êi konsilo, sed kiel ordinare
okuloj. Kaj kieI antaü unu momento Ia penso pri mo-
homoj koleremaj, li kutimis êiam kontraüdiri tion, kion
nahíno, same nun rememoroj pri tiuj jaroj kunigis laii
oni al li konsilis, do li ne konsentis.
tiu sarna stranga maniero en lia senfortigita cerbo kun
Tamen, post foriro de Ia servistino li komencis pri
ideo pri suno, Iumo kaj beIvetero.
tio mediti.
Li komencis pensi pri sia mortintino kaj paroli kun
Fratino de l' mizerikordo! ... vere! . .. Tio nenion
si, kiel li kutimis fari êiam, kiam estis ai li tre malbone.
kostas kaj estas tiel helpa kaj oportuna I Kamjonka, kíel
Fine li lacigis, eksentis, ke li senfortígas, kaj endormigis.
êiu malsanulo, forlasita al si mem, spertis multegajn mal-
La kandelo, staranta sur Ia nokta êranketo, malrapide
agrablajojn kaj batalis kun miloj da malgrandaj mízeroj,
estingigadis, Gia roza fiamo farigis blua, poste gi kelk-
kiuj lin same tedis, kiel senpaciencigadis. Ofte ti dum
foje forte ekbrilis kaj estíngígís, Plena malIumo ekregis
tutaj horoj kuêis kun kapo, maloportune metita, antaü 01
en Ia laborejo.
li decidigis plibonigi Ia kusenon; ofte farigadis al ti nokte
Kaj dume ekstere Ia gutoj de humideco faladis êiam
malvarme, kaj ti oferus multegon por glaso da varma te o,
egalmezure kaj tiel malgoje, kvazaü per iIi distíligus mal-
sed se eê bruligo de kandelo estis por li tiel malfacila,
Iumo kaj malgo]o de Ia tuta naturo.
kial li povus pensi pri boligo de akvo? Fratino de I' mi-
Kamjonka dormis longe per facila dormo, sed subite
zerikordo faradus êion tion kun kutima, kvieta afableco
li vekigis kun iu stranga impreso, ke io neordinara okazas
de Ia fratinoj. Kiom pli facile estus malsani êe tia helpo!
en Ia laborejo. Ekstere jam tagigadis, La marmoroj kaj
La kompatindulo atingis fine tíon, ke pri malsano en
gipsoj komencis blankigadi. La larga v~ fenestro,
tiuj kondiêoj li komencis pensi, kiel pri io dezirinda kaj
trovanta sin kontraü Ia lito, saturigadis êiam pli de pala
feliêa, kaj miris en Ia animo, ke eê por li estas atingebla
lumo.
tia feliêo.
En tiu êi lumo Kamjonka ekvidis iun figuron, sidantan
Sajnís al li ankaü, ke se Ia fratino venus kaj enportus
apud Ia lito. Li large malfermis Ia okulojn kaj atente
iom da gajeco kaj espero en Ia laborejon, eble ankaü Ia
gardis gin: gi estis fratino de l' mizerikordo.
vetero plibonigus, kaj Ia tintantaj gutoj de humideco êesus
Si sidis senmove, iom turnita aI Ia fenestro, kun klinita
lin persekuti.
kapo. Siaj manoj estis kunpIektitaj sur Ia genuoj - si
20
21
êajnis pregi, La malsanulo ne povis ekvidi êian vízagon; Ia monahino komencas perdi sian rigidecon, tremetas
anstataiie li vidis klare êian blankan kufon kaj malhelan 1\ lu. randoj, fluídigas, disfluas, kvazaü nebulo, kaj ankaü
konturon de Ia brakoj, iom malfortaj. \1I~as sín en lumon.
Lia koro komencis iel maltrankvile bati, kaj Ia kapon La monahíno turnis malrapide Ia vizagon alIa malsanulo,
trakuris demandoj: knJ subite tiu forlasita mizeregulo ekvidis en Ia luma
"Kiam Ia gardistino povus enkonduki tiun êi fratinon, nireolo Ia konatajn, centfoje amegatajn trajtojn de sia
kaj kiel si eniris êi tien?" mortlntino,
Poste li ekpensis, ke li eble pro senfortigo havas Tiam li saltlevigis de Ia lito kaj el lia brusto eligis
vizion, kaj li fermis Ia okulojn. kkrio, en kiu estis Ia tutaj jaroj de larmoj, sopiro,
Sed post momento li ree ilin malfermis. êagreno kaj malespero:
La fratino sidis êiam sur Ia sarna loko, senmove, kvazaü: "Zonjo! Zonjo!"
enprofundiginte en pregou. Kaj, ekkaptinte êín, li premis êín karese aI si, kaj si
Stranga penso, konsistanta el timo kaj grandega gojo, ankaü jetis al li Ia brakojn êirkaü Ia kolon.
komencis hirtigadi Ia harojn sur Ia kapo de Ia malsan- Enfluadis êiam pli multe da lumo.
ulo. 10 tiris kun nekomprenebla forto lian rigardon al "Vi ne forgesis min", diris si fine, "do mi venis kaj
tiu êi figuro. Sajnis al li, ke li iam vidis sín, sed kie elpetis por vi facilan morton."
·kaj kiam - li ne memoris. Li eksentis nedeteneblan Kamjonka tenis êin senêese en Ia brakoj, kvazaü timante,
deziron ekvidi êian vizagon, sed gin ãirmis Ia blanka ke Ia beata vizio malaperos al li kune kun Ia lumo.
kufo, kaj Kamjonka, mem ne sciante, kial, kuragis nek "Mi estas preta morti", respondis li, "sed vi nur restu
ekparoli, nek movigi, nek eê preskaü spiri. Li sentis êe mil"
sole, ke Ia sento de timo kaj samtempe de gojo ekregas Si ridetis al li per angela rideto, kaj forprenante unu
lin êiam pli forte, kaj kun mirego li demandis sin mem: manon de lia kolo, montris per gi malsupren, kaj diris:
kio gi estas? "Vi jam mortis: rigardu tien!"
Dume plene tagigis. Kaj kiel belega mateno devis esti Kamjonka rigardis laü Ia direkto de ãia mano, kaj mal-
tie ekstere! Subite, sen iaj trapasoj, eniris en Ia laborejon proksime, sub Ia piedoj, li ekvidis tra Ia tegmenta fenestro
lumo tiel forta kaj tiel goja, kvazaü estus printempo kaj Ia internon de sia krepuska, soleca laborejo. En gi, sur
Majo. Ondoj de ora brilo, pliigante, kvazaü inundo, Ia lito, kuêis lia propra kadavro kun large malfermita
komencis plenigadi Ia tutan êambreton kaj surversis gin buêo, kiu en Ia flavigínta vizago prezentis kvazaü nigran
tiel potence, ke Ia marmoroj dronis kaj solvigís en tiu truon.
heleco, Ia muroj miksis sin kun gi, poste ili tute mal- Kaj li rigardis tiun mizerigintan korpon, kvazaü ian
aperis, kaj Kamjonka trovigis kvazaü en iu hela spaco fremdan ajon. Cetere, post momento êio komencis perei
sen limoj. de liaj okuloj, êar Ia êirkaüanta ilin heI eco, kvazaü puêata
Subite li rimarkis, ke ankaü Ia kufo sur Ia kapo de de iu transmonda vento, iris ien, en senfinecon.

22 23
Tiun êi homon mi ne memoras alia 01 murmuranta.
Li murmuris kontraü mia patro kaj patrino; mi timis Iin
kvazaü fajron, kvankam mi lin amis; en Ia kuirejo li mal-
pacadís kun Ia kuiristo, Ia bufedejajn knabojn li tiradis je
lu oreloj en Ia tuta domo kaj êiam estis pro êio mal-
kontenta. Kiam li malsobrigis, kio okazadis konstante
êiusemajne, êiuj lin evitadis, ne tial, ke li permesadis al
1
I
si malpaci kun Ia sinjoro aü Ia sinjorino, sed êar kiam
I11
I
li igis pro iu malkontenta, li postiradis lin dum Ia tuta
LA MALjUNA SERVISTO tago, murmurante kaj grumblante sen fino. Dum Ia tag-
En Ia vico de maljunaj ekonomoj, garbejestroj kaj arbar- mango li starigadís malantaü Ia sego de mia patro, kaj
estroj, Ia alia tipo, êiam pli malaperanta de suprajo de kvankam li ne servis mem, li estris Ia servantan knabon
Ia tero, estas maljuna servisto. Mi memoras - dum Ia kaj venenigadis ai li vivon kun speciala pasio.
tempo de mia infanago êe miaj gepatroj servis unu el "Gapu, gapu", li murmuris, "kaj mi vin ekgapos! 1-.
tiuj mamutoj, post kiuj baldaü sole esploristoj elfosados Rigardu lin! - ti ne povas servi rapide, s.e.d. trenas Ia
de tempo al tempo Ia ostojn en malnovaj tombejoj, en piedojn, kvazaü maljuna bovino en marâo! Flankenrigardu
tavoloj, dike kovritaj per forgeso. Li estis nomata Nikolao ankoraü unu fojon! Li ne aüdas, ke Ia sinjoro lin vokas!
Suhovolski kaj estis nobelo eI nobela vilago Suha Vola, Sangu teleron aI Ia sinjorino! KiaI vi malfermis Ia
kiun li ofte rememoradis en siaj babiladoj. Mia patro buâaêon, he? Vidu lin, rigardu lin l"
heredis lin de sia patro, êe kiu li estis soldat-ordon- En Ia êetablan paroladon ti êiam enmiksadis sin kaj
ato dum Ia tempo de Ia napoleonaj militoj. Kiam li êiam estis kontraü êio. Ofte okazis, ke Ia patro turnis
venis en Ia servon de mia avo, li mem ne memoris, sin de Ia tablo kaj diris:
kaj demandita pri Ia dato, li flaris tabakon kaj respondadis: "NikoIao, diru aI Mateo, ke li jungu Ia êevalojn; ni
"Nu, mi estis ankoraü junulaêo, kaj ankaü sinjoro Ia veturos tien kaj tien."
kolonelo - Dio lurnu al lia animo - portis ankoraü Kaj Nikolao: "Veturi? kiaI ne veturi? Oj jej! êu ne
{:
Ia êemizon en Ia dentoj" 1). por tio estas Ia êevaIoj? Rompu iIi eê, Ia kompatindaj,
r En Ia domo de miaj gepatroj li faris diversajn servojn: li Ia piedojn sur tia vojo! Vizito estas ja vizito. La ge-
sinjoroj ja rajtas. êu mi malpermesas? mi ne mal-
~stis bufedestro, lakeo ; somere, kiel ekonomo li iradis
gardi Ia rikoltadon, vintre, Ia draêadon ; li posedis Ia permesas. KiaI ne! La kalkuIo povas atendi kaj Ia draêado
êlcsilojn de Ia brandejo, keloj, kamero, irigadis Ia hori{ povas atendi. La vizito estas ja pli urga!"
Iogojn, sed antaü êio li - grumblis. "Neeltenebla estas Nikolao!" ekkriis - iafoje - mia
patro, senpacienciginte,
1) Pola diro, signifanta preskaii Ia samon,.!!~ "nazmukulo". Kaj Nikolao denove respondas:

24 25
"êu mi diras: ke mi ne estas mal saga? Mi scias, Tiel grumblante, li iris en Ia êambron de Ia patro, de-
ke mi estas malsaga, La ekonomo veturis svati sin al prenadis pistolojn, trablovadis ilin, certigadis ankoraü unu
Ia princina mastrino el Nievo~dov, kaj Ia gesinjoroj ne fojon, ke êio tio por nenio taügas, poste li bruligadis
devus veturi al Ia vizito? eu Ia vizito estas malpli kandelon, metis pistonon sur Ia pulvopatom kaj lasis 't
{
grava 01 Ia princina mastrino? Kion rajtas servisto, min celi, sed ankoraü tiam mi devis suferi grandan
- rajtas ankaü lá sinjoro!" turmenton.
Kaj tiel tio iris ronde - sen eblo haltigi Ia maljunan "Kiel li tenas Ia pistolon! Kíel barbiro Ia ilon! Vi
grumblulon. Ni, tio estas mi kaj mia pli juna frato, timis estingos Ia kandelon, sed kiel maljuna pregejservisto enX
lin, kiel mi diris, preskaü pli 01 nian guverniston, pas- pregejo l Vi devus farigi pastro, reciti pregojn l"
tron Ludoviko-n, kaj certe pli 01 Ia ambaü gepatrojn. Tamen li instruis min sian iaman militan metion. Ofte
Por Ia fratinoj li estis pli gentila. AI êiu el ili li diradis post tagmango mi kaj mia frato Iernís marãi sub lia gvid-
"fraiílineto", kvankam ili estis pli junaj, sed nin li ciis ado, kaj kune kun ni marãis ankaü pastro Ludoviko, kiu
sen ia ceremonio. Por mí tamen ti havis specialan tion faris tre ridinde.
êarmon: li portis êiam pistonojn.. en Ia poso. Ofte post Tiam Nikolao flankerigardis Ia pastron, kaj poste,
lecionoj mi eniris en Ia bufedejon, ridetis, kiel eble plej kvankam lin li plej timis kaj estimis, ne povis elteni
gentile, penis farigi kiel eble plej aminda, kaj diris mal- kaj diris:
kurage: "E, via pastra mosto marãas guste kiel maljuna bov-
"Nikolao! Bonan tagon aI Nikolao. êu Nikolao purigos ino ..•
YJ Mi, kiel pli aga, estis plej multe sub lia komando,
hodiaü Ia armajojn?" kaj tial ankaü plej multe suferis. Malgrau tio, Ia mal-
"Kion Henriêjo volas êi tie? La víãtukon mi alzono juna Nikolao, kiam oni donis min en Iernejon, tiel ploregis,
kaj finite!" kvazaü okazus plej granda malfeliêo. La gepatroj rakontis
Kaj poste, niok-imitante min, li aldonis: al mi, ke poste li farigis ankoraü pli granda grumblem-
"Nikolao, Nikolao! Se oni bezonas pistonojn, - oni ulo kaj enuigis ilin êirkaii du semajnojn: ,Oni prenis Ia
lin amas, sed se ne, tiam lupoj lin formangu l Preferinde infanon kaj forveturigis gin', parolis li, gi eê mortu 1
vi lernu! Per pafado vi ne akiros prudenton". Uu, u! Por kio li bezonas lernejon? Kvazaü li ne estus
"Mi jam finis Ia lecionojn", mi respondas preskaü kun bienula filo 1 Li lernos latinajon? Oni volas lin fari Salo-
pIoro. mono. Kia diboêo gi estas! Forveturis Ia infano, for-
"Li finis Ia lecionojn, he, li finisl Li lernas, lernas, veturis, kaj vi, maljunulo, vagu en anguloj, kaj serêu
sed Ia kapo restas, kiel malplena tornistro. Mi ne donos ~tion, kion vi ne perdisl Por diablo gi taügas!" grumbladis
kaj kvite!" Tion êi parolante, li jam serêis en Ia poão]. Ia maljunulo.
"Iam falos al li Ia pistono en Ia okulon, kaj tiam oni Mi memoras - kiam mi Ia unuan fojon revenis por Ia
estos kontraü Nikolao. Kíu estas kulpa? - Nikolao. Kiu festotempo, êiuj ankoraü dormis en Ia domo. Apenaü
lasis lin pafi? - Nikolao." tagígadis; Ia mateno estis vintra, nega. La mallaüton

26 27
"' interrompis sole knarado de putsvingiloj en Ia vilago kaj
bojado de hundoj. La fenestrokovriloj en Ia domo estis
ankoraü fermitaj, sole Ia fenestroj de Ia kuirejo flamis
injoro - li turnis sin ai mia patro - seias? Kiam ni
renkontis germanojn sub .•• kiel gi estas nomata? ...
sub Leipzigo kaj diablo seias, kie ne - ni tute ne parolís
ai i1i germane, kaj i1i tu] montris ai ni dorsojn ka]
per hei a lumo, roze kolorigante Ia negou, kuêantan antaü suflõe" .
Ia sojlo. .. Mi do alveturâs malgaja, êagrenita kaj kun La maljuna Nikolao havis ankoraü unu eeon. Li mal-
timo en Ia animo, êar mia unua eenzuro tute ne estis ofte rakontadis pri sia iama militado, sed kiam li komen-
speeiale bona. Simple, antaü 01 mi konsciigis, alkutim- eis babili en neordinaraj momentoj de bonhumoro, li
igis ai lerneja rutino kaj rigoro, mi ne seiis ai mi helpi. mensogis, kvazaü por tio speeiale dungita. Li ne faris
Mi sekve timis Ia patron, mi timis Ia severan, silentan tion pro malbona fido; eble en lia maljuna kapo faktoj
mienon de pastro Ludoviko, kun kiu mi venis el Varêavo, miksis sin unuj kun aliaj kaj kreskis gis fantasteeo,
EI nenie do venas kuragigo, kiam subite mi rigardas - Õion, kion li aüdis pri milita] aventuroj el tempo de
rnalferrnigas Ia pordo de Ia kuirejo kaj Ia maljuna Níkolao, sia juneeo, li koneernigis ai si mem kaj aI mia avo, Ia
kun Ia nazo ruga pro frosto, vadas tra Ia nego kun kolonelo, kaj mem sankte kredis tion, kion li rakontis.
IPotetoj da vaporanta kremo sur pleto. Ofte en Ia garbe]o, gardante servutulojn, draêantajn I>
Ekvidinte min, li ekkrias: "plej kara, ora sinjorido!" grenon, li komeneis rakontadi ai ili tiet fervore, ke Ia
kaj stariginte rapide Ia pleton, renversas Ia ambaü po- vílagano] êesis Ia laboron, kaj apoginte sin sur Ia draã-
tetojn, kaptas min je Ia kolo kaj komeneas õirkaüpreni iloj, aüskultis kun large malfermitaj buêo] liajn rakon-
kaj kisi. Depost tiu tempo li jam êiam titolis min "sin- tojn. Tiam li ordinare rekonsciigadís kaj kriis:
jorido". "Kial vi celas ai mi Ia buêojn, kvazaü kanonojn, he?"
Tamen, dum tutaj du semajnoj li ne povis pardoni ai Kaj denove ili draêis : lupu eupu, lupu eupu! Oni
mi tiun kremon: "Oni portas trankvile Ia kremon", li aiidis dum certa tempo resonon de Ia draãiloj, batantaj
parolis, "kaj subite li alveturas. Õustan tempon li elek- Ia pajlon; Ia maljunulo silentis, sed post momento reko-
tis ..• " ktp. meneadis:
La patro volis, almenaü promesis, doni ai mi batojn "Mia filo skribis ai mí, ke li farigis general o êe regíno
por du nekontentigaj notoj, kiujn mi rieevis por kali- Palmiro. Estas ai li tie bone, li rieevas grandan salajron,
grafio kaj Ia germana lingvo; sed unuflanke miaj larmoj nur estas grandegaj frostoj ktp."
kaj promesoj de progreso, aliflanke interveno de mia Paranteze dirante, Ia maljunulo ne havis admirindajn
dolêa patrino, fine skandaloj, kiujn faris Nikolao, mal- infanojn. Li havis efektive filon, sed tiu estis granda
helpis tion. Pri kaligrafio Nikolao nenion seiis, kia kreajo sentai:ígulo, kiu, plenagiginte, faris multe da malbono kaj
gi estas, kaj pri puno por Ia germana lingvo li absolute fine iris en Ia mondon kaj .~en ia seio; lia filino,
ne volis aüdi: siatempe laiidire mirinda belulíno, amajis kun êiuj ofíc-
I "êu li estas iu luterano au germano", li parolis. "êu istoj, kiuj estis en Ia vílago, kaj fine, naskinte filinon,
"'I sinjoro Ia kolonelo seiis paroli germane? au êu vi mem,
29
28

•••• "l~._ 1 =~
mortis. Tiu filino nomis sin Hanjo. Si estis mia sam- ub Ia d udekan, --- mi volis diri sub Ia kvinan ripon,
agulino, bela, sed malsanema knabineto. Ofte - mi stis kun mi malbone. Ha, mi pensas, oni devas mortí,
memoras, ni ludis soldatojn: Hanjo estis tamburisto mi do konfesas ai Dio Ôionpova miajn pekojn antaü pastro
kaj urtikoj - niaj malamikoj. Si estis bona kaj kvieta, Siekluckí , kaj pastro Sieklucki aiiskultas, aiiskultas, ka]
kiel angelo. Sin renkontis malfacila sorto en Ia vivo, fine diras: »Pro Dio, Nikolao, vi ja êion mensogisl" Kaj
sed tio estas jam rememoroj, kiuj ne apartenas ai Ia mi respondis: »povas esti, sed mi plu jam ne rememoras=s
rakonto. »Kaj oni sanigis vin?"
Mi do revenas ai Ia rakontoj de Ia maljunulo. Mi mem »Oni sanigis, oni sanigis. Oní min ne sanigis. Mi
aüdis lin .!JlkontantaB; ke kiam foje furiozigis ulanaj êe- mem min elkuracis. Mi miksis du pistonojn da polvo
valoj en Mariampolo, dekok miloj da ili enfalis subite en .kvaronkvarton da brando, glutis antaü nokto kaj levigis
tra urblimo en Varêavo-n. Kiom da homoj ili t@liW kiel Ia sekvan tan tagon sana, kiel fíêo."
terura tago gi estis, antaü 01 oni ilin kaptis, oni povas Mi ela uskultus pli multe da tiuj rakontoj kaj notus pli
imagi! multe da ili, sed pastro Ludoviko, mi ne scias cetere,
Alifoje li rakontis jam ne en Ia garbejo, sed ai ni kial, malpermesis ai Nikolao »gis resto - kiel li diris -
êiuj en Ia domo, kio sekvas: turnigi aI mí Ia kapon". La kompatinda pastro Ludo-
Ȑu mi bone militis? kial mi ne devus bone militi. viko, kiel pastro kaj trankvila loganto de vilago, ne sciis,
Iam - mi memoras - estis milito kun Aüstroj. Mi ke unue , ai êiu junulo, kiun tempesto eljetas el tran-
staras en Ia vico - nu! en Ia vico, mi diras, kaj subite kvila hej rrra anguIo sur vastan arenon de l' vivo, devas
alrajdas ai mi Ia êefkomandanto - mi volas diri: de ofte turnigi en Ia kapo, kaj due, ke ne maljunaj servistoj
Aüstro], de Ia malamikoj, kaj diras: »He vi, Suhovolski, kaj iliaj rakontoj, sed iu tute alia turnigas Ia kapon.
mi konas vin! Se ni vin kaptus, ni finus Ia tutan militon." Cetere , Ia influo de Nikolao je ni ne povis esti mal-
»Kaj êu pri Ia kolonelo li nenion diris?" demandis utila, êar kontraüe, Ia maljunulo mem zorgis pri ni kaj
mia patro. pri nia konduto tre pene kaj severe. Li estis homo en
»Kompreneble!" mi ja diris klare, "ke, li di ris, vin kun Ia plena signifo de tiu vorto - konscienca. EI Ia sol-
Ia kolonelo." dataj terra poj restis al li unu tre bela eco, tio estas Ia
Pastro Ludoviko senpaciencigis kaj diris: konscienceco kaj precizeco en plenumado de ordonoj.
»Sed vi ja mensogas, Nikolao, kvazaü vi ricevadus por Mi memoras - unu vintron lupoj komencis fari êe ni
tio apartan salajron." grandajn difektojn kaj kuragigis tiugrade, ke ili eniradis
La maljunulo malserenígis kaj estis insultonta, sed êar nokte kel kope aü dekkelkope en Ia vilagon, La patro,
li Ia pastron timis kaj estimis, li silentis, kaj post mo- mem fervora êasisto, volis arangi êason; kaj êar li de-
mento, volante iel moderigi Ia aferon, parolis plu: ziris, ke Ia komandon de Ia êaso prenu nia najbaro,
»La samon diris ai mi ankaü pastro Sieklucki, Ia kapel- sinjoro U stsicki, fame konata ekstermisto de lupoj, li
ano. Kiam mi foje ricevis de Aüetro bajonetan puãom .skribis ai li leteron, poste vokis Nikolao-n kaj diris:

30 31
"La farmisto veturas en Ia urbon; Nikolao, veturu kun
êar oni diris aI mi, ke Ia sinjoro estas en Ia distrikt-
li, haltu dumvoje en Ustêico kaj donu Ia leteron al Ia
ofieejo. Sed kian aferon li havus en Ia distriktofleejo?
sinjoro. Sed nepre kunportu Ia respondon;
spondo ne revenu."
sen Ia re-
êu li estas vokto? Li veturis en Ia guberniurbon. eu
mi devus eble reveni? Mi iris en Ia guberniurbon kaj
Nikolao prenis Ia Ieteron kaj veturis kun Ia farmisto.
fordonis aI li Ia Ieteron."
Vespere Ia farmisto revenis sola: NikoIao forestas. La
"Nu, êu li donis al vi Ia respondon?"
patro pensis, ke eble li restis por Ia nokto en Ustêico
"êu li donis? Kompreneble, ke li donis, sed li tiel ridis
kaj revenos Ia sekvantan tagon kune kun nia najbaro.
pro mi, ke oni vidis liajn ll!aê~ntoj!l; Via sinjoro, li
Dume pasas Ia tago - Nikolao forestas. Pasas Ia dua
diris, invitis min al êaso por jaiido, kaj vi al mi fordonas
- li forestas; pasas Ia tria - li forestas. Oni serêas
Ia Ieteron dimanêe. Jam, li diris, estas post Ia êaso.
kaj povas trovi nenian postsignon. Oni sendas senditon
Kaj denove li ridis. KiaI li ne devus ridi, êu ... "
III en Ustãicon. En Ustêico oni diras, ke li venis, ne trovis
"Kaj kion vi mangis dum tiu tempo?"
Ia sinjoron, ke li demandis, kie li estas. Poste li prunte-
"Nu, kia gravajo estas, ke mi de hieraü ne rnangis ?
prenis de Ia Iakeo kvar rublojn kaj iris, oni ne seias,
êu mi suferas êi tie malsaton? êu oni avaras ai mi
kien. Vane ni penis diveni, kion tio êi povus signifi.
peeon da mangajo ? Mi ne mangis, do mi mangos."
La sekvantan tagon revenis senditoj el aliaj vilago] kun
Depost tiu tempo neniu plu donadis al Nikolao abs0-x
seiigo, ke i1i nenie lin trovis. Ni do jam komeneis lin
lutajn ordonojn, sed êiam, sendante lin ien, oni diradis
priploradi, kiam Ia sesan tagon vespere - Ia patro guste
al li, kion li faru okaze, se li ne trovus iun hejme .
.qionadis disponojn en Ia kaneeIario - li aiidas subite
lei okazis, ke kelkajn monatojn poste Nikolao veturis
ekster Ia pordo frotadon de piedoj, tusetadon kaj duon-
al foiro en proksiman urbon, por aêeti j!!ng,2.êevalojn,
voêan murmuradon, laii kiu li tuj ekkonis Nikolao-n,
êar li bonege komprenis sin pri êevaloj. Vespere Ia
Gi estis efektive Nikolao, frostiginta, mízeríginta, laca,
ekonomo venis diri, ke Nikolao revenis, aêetis êevaIojn,
kun glacipendajoj sur Ia lipharoj, preskaü nesimila aI
sed revenis batita kaj hontas sin montri. La patro tuj
si mem,
iris ai li.
"Nikolao! Pro Dio! Kion vi faris dum tiom da tempo?!"
"Kio estas al vi, Nikolao?"
"Kion mi faris, kion mi faris", murmuras Nikolao.
"Mi ínterbatigís ", li maIlonge murmurrespondis.
"Kion mi devis fari? Mi ne trovis Ia sinjoron en Ust-
"Hontu, maljunuIo, kvereli en foirejoj. Vi ne havas
êico, mi veturis en Bzinon. En Bzino oni diris ai mi,
prudenton, vi estas maljuna, sed malsaga, Seiu, ke iun
ke tio taügis por nenio, êar sinjoro Ustêico veturis en
alian mi eksigus pro tia afero. Videble vi estis ebriig-
Karolovko-n. Mi ankaü veturis. En Karolovko li jam
inta. Vi ja demoralizas ai mi Ia homojn, anstataü doni«
ankaü forestis. êu li havas devon longe restadi en
al ili sekvindan ekzemplon."
fremdaj hejmoj? êu li ne estas sinjoro? Piede li ja ne
Mia patro efektive koleris, kaj kiam li kolerís, li ne
iradas. Mi prave diras. EI KaroIovko mi iris en Ia urbon,
êercis. Sed mirinda estis tio, ke Nikolao, kiu ordinare
32
Sienkiewicz 3 33
en tiaj okazoj ne forgesadis Ia langon en Ia buêo, tiufoje
silentis, kvazaü trunko. Videble Ia maljunulo ekobstinis. Ia doktoro, homo juna, saga kaj tre êatata en Ia tutu
Vane aliaj lin demandis, kiel kaj kio okazis. Li murrnur- regiono. Nikolao komenee amis Ia doktoron, díradis cõ
respondis ai unu kaj alia, kaj diris nek unu vorton. pri li, ke li estas sprita knabo kaj bone sidas sur êevalo ;
Tarnen li estis batita nemalgrave, La sekvantan tagon sed kiam Ia doktoro komencis vizitadi nin pro klare víd-
li tiel malsanigis, ke oni devis venigi doktoron. Kaj nur eblaj intencoj rilate ai onklino Marinjo, Ia sentoj de
Ia doktoro klarigis Ia tutan aferon. Antau semajno Ia Nikolao por li sangigis nerekoneble. Li komencis esti
\, patro estis eltaüzinta Ia garbejestron, kiu forkuris unu por li gentil a , sed malvarma, kvazaü por homo tute
tagon poste. Li direktis sin ai sinjoro Zoll, germano, fremda. Jam ofte li grumbladis ankaü kontraü li. Iafoje,
granda malamiko de mia patro, kaj eniris en Iian servon. kiam li restis êe ni tro longe, Nikolao, vestante lin por
En Ia foirejo trovis sin sinjoro Zoll, nia iam a garbejestro Ia vojo, murmuris: "Por kio oni bezonas nokte migradi.
kaj servistoj de sinjoro Zoll, kiuj alpelis grasajn bovojn Tio taügas por nenio: êu oni vidis iam tion?l" Nun li
por vendo. Sinjoro ZoIl Ia unua ekvidis Nikolao-n, prok- êesis grumbli, sed anstataiie li silentis, kvazaü stonig-
simigis ai lia veturilo kaj komencis insulti kontraü Ia inta. La bonkora doktoro komprenis baldaü Ia aferon,
patro. Nikolao nomis lin pro tio fikredulo, kaj kiam kaj kvankam li, kiel iam, ridetadis bonece ai Ia maljunulo,
sinjoro Zoll aldonis novan ofendon kontraü Ia patro, li mi tamen pensas, ke en animo estis ai li certe malagrable.
pagis gin ai li per vipo. Tiam Ia garbejestro kune kun Feliêe tamen por Ia juna Eskulapo onklino Marinjo
servistoj de ZoIl jetis sin kontraü li kaj batis gis sango. havis por li sentojn tu te kontraüajn ai Ia nikolaaj; okazis
AI mia patro, kiam li ekaüdls tiun rakonton, larmoj sekve unu bela vespero, ke, kiam Ia luno brilis en Ia
turnígts en Ia okuloj. Li ne povis pardoni al si, ke li saio no tre bele, kiam aromo de jasmeno penetris tra Ia
insultis Nikolao-n, kiu intenee silentis pri Ia tuta afero. malfermitaj fenestroj el Ia gardenaj gazonoj, kaj onklino
Kiam li resanigis, Ia patro iris por fari ai li riproêojn. Marinjo kantis êe Ia fortepiano: ,,10 questa notto sogno",
La maljunulo komenee volis nenion konfesi kaj, laü sia doktoreto Stanêjo prokslmigís ai si kaj demandis per
kutimo, murmuris, sed poste li kortuêigís kaj ili ploris tremanta voêo, êu si kredas, ke li seius vivi sen si?
kune kun Ia patro, kvazaü kastoroj. Zoll-on pro tiu La onklino esprimis kompreneble sian dubon rilate ai
afero Ia patro provokis ai duelo, kiun Ia germano longe tio êi, post kio sekvis reciprokaj juroj, alvokado de Ia
memoris. luno, kiel atestanto, kaj êiuj similaj aferoj, kiuj ordlnare
Tamen.sse ne Ia doktoro, Ia sinofero de Nikolao restus okazas en tiaj fojoj.
nekonata. Tiun êi doktoron Nikolao tamen longan tempon Guste en tiu êi momento eniris Nikolao, intencante
malamis, La afero prezentis sin tiel: mi havis junan kaj peti ai teo. Kiam li ekvidis, kio okazas, li kuris tuj ai
belan onklineton, fratinon de Ia patro, kiu logis êe ni. Mi Ia patro, kaj êar Ia patro forestis hejme pro Ia êirkaü-
ãin treege amis, êar si estis same bona kíel bela, kaj tute irado de Ia mastrumejaj konstruajoj - li iris al Ia patrino,
ne mirigis mio tio/yamis êín êiuj, kaj inter êiuj ankaü kiu kun sia kutima, delikata rideto petis lín, ke li ne
miksu sin en êi tion.
34
3-
35
li. Tio ne estas Iaü destino. Kiu li estas, ke li celas
Nikolao, konfuzita, silentis jam dum Ia resto de Ia Ia fraiílinon?"
vespero; sed kiam Ia patro antaü dormo iris ankoraü Malfetiêe por Nikolao Ia doktoro ne sole eelis Ia
en Ia kancelarion por skribi iajn leterojn, Nikolao sekvis fraülinon, sed eê atingis Ia celon. Duonjaron poste sekvis
lin, kaj stariginte apud Ia pordo, komencis signife tuseti Ia edzigofesto, kaj fraülino ta. k.olonelidino, êirkaiiveràita
kaj brue sovi Ia piedojn. por larmotorento de parencoj kaj domanoj general e, kaj
"Kion vi velas, Nikolao?" demandis Ia patro. de Nikolao speciale, forveturis partopreni Ia sorton de
Ia doktoro.
"Mi ..• kiel diri? . .. Nu, mi volis demandi vin,
Nikolao ne sentis kontraü si koleron, êar ne povis
sinjoro, êu estas vero, ke nia fraülíno edzinigas?"
Ain longe senti: li tro amis êín, sed aI Ia doktoro li ne
"Vero. Kio do?" volis pardoni. Li eldiradis preskaii neniam lian nomon
"êar ne povas esti, ke Ia fraülino edzinigu kun tiu ...
kaj generale penis pri li ne paroli. Paranteze dirite:
sinjoro barbiro!" onklino Marinjo estis kun Ia doktoro plej eble feliêa,
"Kia barbiro? êu vi frenezigis , Nikolao? Ôien vi Post unu jaro Dio donis al iIi belegan knabon, denove
nepre devas trudi vian opinion!" post jaro - knabinon, kaj poste jam alterne., kvazaü
"Ki~ êu Ia fraülino ne estas nia fraülino, êu si destinite. Nikolao Ia infanojn amis, kvazaü Ia proprajn,
ne estas Ia filino de sinjoro Ia kolonela? Sinjoro Ia portis ilin en Ia brakoj, karesis, kisis; ~ tamen en lia
kolonelo neniam tion permesus. êu Ia fraiílino ne índas koro restis ia malkontenteeo pro Ia ...m~" de
nobelon kaj sinjoron? Kaj Ia doktoro, pardonu, estas onklino Marinjo, tion mi ankoraü kelkfoje rimarkis. Unu
kio? Homan mokon gajnos Ia fraülino." fojon - mi memoras - dum Kristnaska vespero ni sid-
"La doktoro estas saga hemo." igis al Ia tablo, kiam subite de malproksime, sur glaci-
"Saga, ne saga. êu mi malmultajn doktorojn vidis? iginta vojo, aiídigis veturila radbruo. Ni êiam atendis
l1i vagis en Ia tendaro, miksis sin en Ia stabon, sed m ultajn parencojn, tíal Ia patro diris:
kiam okazis batalo, i1i forestis. Ne nur unu fojon sinjoro "Nikolao, iru rigardi, kiu venas."
Ia kolonelo nomis ilin lancetistoj. Kiam homo estas sana, Nikolao eliras kaj baldaü revenis kun gojo sur Ia
li lin ne tuêas, sed kiam li kuêas duonvive, nur tiam li vízago.
venas al li kun lanceto. Ne estas malfaeile tranêi tiun, "La fraülino venas l" ekkriis li de malproksime.
kiu ne povas sin defendi, êar li povas nenion teni en "Kiu?" demandis mia patro, kvankam li jam sciis, pri
Ia mano. Li penu lin ektranêi, kiam li estas sana kaj kiu li parolas.
tenas karabenon en Ia mano. Oje] I grava afero palpi al "La fraülino."
homoj Ia ostojn per tranêilo! Tio taiígas por neniol Ka] "Kia fraiílino?"
sinjoro Ia kolonelo certe levigus el Ia tombo, se li tion "Nia fraiilino l" respondis Ia maljunulo.
ekscius. Kia soldato estas - Ia doktoro? Aií kia li estas Oni devus vidi Ia fraülinon, enirantan en Ia êambron
nobelo l Tio ne povas esti. La fraiilino ne edzinigos kun
37
36
kun tri infanoj. Mirinda fraülino l Tamen Ia maljunulo
intence neniam nomis êin alie. 1Ii, precipe ~ paruoj, tenis en sia êambro. Kelkajn tagojn
Sed fine finigis ankaü lia malfavoro por doktoro Stanêjo. sntaü Ia morto li jam ne ekkonadis Ia homojn; sed en
Lia Hanjo dangere malsanigis je tifo. Tio estis ankaü Ia tago mem de Ia morto Ia estingiganta lampo de lia
por mi malgoja] tagoj, êar Hanjo estis mia samagulíno intelekto ekbrilis ankoraü unu fojon per hela lumo. Mi
kaj ludkunulino, mi do amis ãin preskaü kiel fratinon. memoras - miaj gepatroj pro Ia sano de Ia patrino estis
Tiam doktoro Stanêjo preskaii tri tagojn ne eliradis el tiarn eksterlande. Unu vesperon mi sidis antaü kameno
êia êambro. La maljunulo, kiu Hanjo-n amis per Ia tuta kun mia pli juna frato, Kaziêjo kaj kun Ia pastro, kiu
forto de sia animo, estis Ia tutan tempon de êia mal- ankaii jam estis tre rnaljuniginta. Vintra ventego kun
sano malgaja, kvazaü venenito; li nek mangis, nek dormis, arnasoj da nego batis Ia fenestrovitrojn; pastro Ludoviko
sole sidis apud Ia pordo de êia êambro, êar al Ia tito pregís, kaj mi, helpata de Kaziêjo, purigis armilojn por
neniu, krom mia patrino, rajtis alpaêi, kaj suferis mal- morgaüa êaso. Subite oni sciigis nin, ke Ia maljuna
molan , feran doloron, kiu disêiradis al li Ia bruston. Nikolao agonias. Pastro Ludoviko tuj rapidis en Ia hejman
Lia animo estis hardita same kontraü fizikaj suferoj, kiel kapelon, por preni Ia sakramentojn, kaj mi kuris rapide
kontraü sortobatoj, tamen gi preskaü fleksígís sub Ia al Ia maljunulo. Li kuãís en lito, jam tre pala, flava
êargo de Ia mal espero, êe Ia lito de tiu sola knabineto. kaj preskaü malvarmiganra , sed trankvila kaj konscía,
Fine, kiam post muItaj tagoj de morta timo doktoro Belega estis lia kapo senhara, ornamita per du cíkatroj;
Stanêjo mallaüte malfermis Ia pordon de Ia êambro de Ia kapo de maljuna soldato kaj honesta homo. Lumo de
Ia malsanutino, kaj kun Ia gojon radianta vizago el- mortkandelo [etis êerkajn brilojn sur Ia murojn de Ia
flustris al Ia amikoj, atendantaj en apuda êambro Ia êambreto. En Ia anguloj pepetis Ia kaptitaj paruoj. La
verdikton, unu solan vorton: "savita", Ia maljunulo ne maljunulo per unu mano premis al Ia brusto krucifikson,
eltenis plu, sed plormugís, kvazaü uro, kaj jetis sin al Ia duan subtenadis kaj kovris per kisoj pata, kiel lilia
liaj piedoj, ripetante sole: "bonfarinto, mia bonfarinto I" floro, Hanjo. Eniris pastro Ludoviko kaj komencígis Ia
Efektive Hanjo poste rapide resanígis ; doktoro Stanêjo, konfeso; poste Ia agonianto ekpostulis min vidi.
kompreneble, farigis favorato de Ia maljunulo, "Forestas mia sinjoro kaj Ia kara sinjorino", li el-
"Sprita homo", li diradis, karesante Ia longajn lip- flustris, "do malgaje estas aI mi morti. Sed vi êeestas,
harojn, "sprita homo I Li bone sidas sur êevalo, kaj, se mia ora sinjorido. Zorgu pri Ia orfino. •. Dio al vi re-
ne li, Hanjo ... nu, mi eê ne volas pensi. Dio gardu!" kompencos. Ne koleru-; '.. se mi estas pri io kulpa ...
Sed êirkaü unu jaron post tiu êi okazintajo Ia maljunulo pardonu. Mi estis iafoje malafabla, sed fideta ... "
mem komencis malsaneti. Lia rekta kaj forta figuro klinigis, Subi te, kvazaü denove vekita, li ekkriis per pli forta
Li tre kadukigis, êesis grumbli kaj mensogi. Fine, ating- voêo kaj rapidante, kvazaü jam mankus al li spiro:
inte preskaü Ia naüdekan jaron de Ia vivo, li farigis plene "Sinjorido! mia orfino! Dio, en viajn manojn ... "
infaneca. Li faradis sole kaptilojn por birdoj kaj multe da "Mi fordonas Ia animon de tiu êi brava soldato, fidela
servisto kaj honesta homo l" finis solene pastro Ludoviko.
38
39
La maljunulo jam ne vivis.
Pasis depost tiu tempo kelkaj dek jaroj. Sur Ia tombo
de Ia honesta servisto elkreskis altaj, tombejaj erikoj.
Venis malgajaj tempoj. Tempesto disblovis Ia sanktan
kaj trankvilan hejmon de mia vilago. Hodíaü pastro
Ludoviko kuêas jam en tombo, onklino Marinjo - en
DIOKLO
tombo, mi .per plumo perlaboras Ia maldolêan panon êiu-
tagan, kaj Hanjo. . "- Dieca dormo kvietigis Atenojn kaj en profunda silento
Larmoj sin turnas! ... / oni preskaü povis aüdi spiradon de Ia dormanta urbo.
Brilo de Ia luno dronigis, kvazaú en vasta, argenta kaj
dormema bano, montetojn, Akropolo-n, templojn, oliv-
arbarojn kaj grupojn de nigraj cipresoj. Mallautigis fon-
tanoj, endorrnigis scitaj gardistoj apud Ia pordegoj, en-
dormigis Ia urbo, endormigis Ia êirkaüa]o.
Meze de Ia profunda nokto maldormis sole juna Dioklo
- kaj, apoginte Ia frunton sur Ia piedoj de statuo de
Paliado, blanke videbla en Ia gardenoj de Ia Akademio,
li êirkaübrakis Ia genuojn de Ia diino kaj vokis:
"Ateno, Ateno! vi, kiu iam videble aperis al homaj
okuloj, ekaüdu min! kompatu min! elaüskulru mian pregou!
Kaj forêirinte Ia frunton de Ia marmoraj piedoj de Ia
Virgulino, li Ievis Ia okulojn al êia vizago, kiun tiumo-
mente lumigadis mallarga radio de Ia luno - sed re-
spondis al li silento. Eê facila venteto de I' maro, ku-
tima en noktaj horoj, eksilentis, kaj neniu folio movis
sin sur Ia arboj.
Do Ia koro de Ia junulo plenigis....Qm:. senlima doI oro,
kaj tiu doloro komencis per larmoj defluadi de lia beIega
vízago.
"Vin solan mi volas adori kaj laüdi super êiujn diojn",
li petegis 12!!!.. "vin soIan, mia patronino! Sed vi mem
verêis en mian animon tiun sopiron kaj tiun pasion, kiu
min bruligas, kvazaü fajro. Estingu gin, au gin satigu,

40 41
•...

ho vi dieca! Lasu min ekkoni Ia pIej altan Veron, Ia "Vi estas apud mi? vi nekomprenebla, terura, necl-
veron de veroj, Ia animon de l' universo, kaj mi donos direbla! ... «
aI gi ofere Ia vivon kaj giajn êiujn guojn. Mi rezignos Sed si ordonis al li levigi kaj diris:
riêecon, mi fordonos Ia junecon, belecon, amon, feliêon "Vi volas ekkoni Ia plej altan veron, Ia solan, kiu estas
kaj eê gloron, kiun homoj konsideras plej granda feliêo animo de l' mondo kaj esenco de êio ajo. Sciu tamen,
kaj plej granda beno de Ia dioj, ke gis nun neniu el Ia idoj de Deükaliono vidis gin sen
Denove li fruntbatis Ia marmoron, kaj Ia prego tiel ãirrnajo], kiuj por homaj okuloj kovras gin kaj kovros
fluis el Ia profundo de lia animo, kiel ofera fumo fluas por êiam. Vi eble devos kare pagi por via kuragega
eI incensilo. Lia tu ta estajo sangis sin en unu petegan pasio, sed êar vi petegis min je via propra vivo, mi estas
forton. Li ekstazigis êe Ia piedoj de Ia diino, forgesis, preta al vi helpí, se vi rezignos por gi riêecon, regadon,
kie li estas, kio kun li okazas, ekregis lin kvazaü duon- amon kaj gloron, kiu estas, kiel vi diris, plej granda beno
dormo, en kiu restis al li nur unu sola konscia kaj ne- de Ia dioj,"
kontraüstarebla penso, ke aI tia petego devas veni re- "Mi rezignas Ia tutan mondon kaj eê Ia sunon!" ek-
spondo. kriis fervore Dioklo.
>I<
La cipresoj kaj Ia olivarboj êiam klinis siajn pintojn
'" • super Ia potenca filino de!li,Q§Q. Sajnis, ke Ia diino
Gi venis efektive. Branêoj de Ia olivarboj kaj pintoj konsideras Ia juron de Ia junulo,
de Ia cipresoj ãanceligis subite kaj komencis sin kliní, "Sed", diris si post momento, "ankau vi ne tuj gin
kvazaü ekblovus tiumomente nokta vento; bruo de Ia ekvidos. Nur êiujare dum unu simila nokto mi ekportos
folioj kaj de Ia cipresaj pintoj sangis sin en homan voêon, vin al Ia vero - vi devolyos unu gian êirmajon kaj [etos
kiu eksonis supre kaj en Ia tuta gardeno, kvazaü multaj gin post 'Itia.. Kaj per mia supermorta povo mi faros,
homoj vokus samtempe el êiuj flankoj: ke vi ne mortos, gis vi ne forvolvos Ia lastan êirrnajon.q
"Dioklo! Dioklo!" êu vi konsentas tion, Dioklo?"
La junulo ektremis, rekonsciígís kaj komencis rigardi "Plenumigu nun kaj êiam via volo, ho saga sinjorino!"
êirkaüen, pensante, ke eble liaj kamaradoj serêas lin dum respondis Ia junulo,
Ia nokto. Tiam Ia diino, forjetinte Ia marmoran veston, sangis
"Kiu min vokas?" li demandis. sin en formon radian kaj facilan, kiel lumo, poste kapt-
Tiam subite marmora mano apogis sin sur lia ãultro, inte Díoklo-n sur Ia brakojn, si Ievigis supren kaj ko-
• Vi vokis", diris Ia diino, "do mi vin elaüskultís kaj I1 mencis rapide flugi tra Ia dieca etero, simile al unu el
jen estas apud vi". tiuj steloj, kiuj dum someraj noktoj tiel ofte traflugas
Dieca teruro hirtigis Ia harojn sur Ia kapo de Ia jun- super Ia dormanta Arhipelago.
ulo; li falis sur Ia genuojn kaj komencis ripetí, samtempe
konsternita kaj ravita: • • •
42 43

III
I1i flugis rapide kiel penso, gis fine ili haltis en ne-
konata lando, sur altega monto, pli alta 01 Olimpo, Ido, "Dioklo I via patro amasígis senmezurajn riêajojn, kaj
Petiono kaj Osso. Tie, sur kruta suprajo, Diokto ek- vi regas ilin propravole. Kiat vi ne arangadas por ni
vidis kvazaü virinan figuron, tiel zorgeme kovritan per luksajn festenojn, tiajn, kiajn por junaj atenanoj arang-
diversaj êirrnajoj, ke estis tu te neeble ekkoni êian veran ,\adis disimila Atcibiado? Kial vi malêatas festenan ba-
formon. êirkau tiu êi figuro vibris ia stranga, mistera biladon, dancon, sonon de formingo kaj citro? êu vi
lumo, malsimita ai êiuj teraj tumoj. farigis cinikuto, ke vi eê ne zorgas pri Ia propra hejmo
"jen estas Ia vero", diris Ateno. "Vi vidas, kiel êiaj kaj ne ornamas ta êambrojn tiet, kiel ilin devus ornami
radioj, kvankam malheligitaj per Ia êirmajoj, tamen ilin tia sinjoro? Konsideru, ke ankaü riêeco estas donaco
penetras kaj lumas. Sen ilia malforta rebrilo, kiu falas de ta dioj, kiun oni ne rajtas rifuzi."
sur Ia teron kaj kiun ekvidas pupiloj de sagulo] - homoj, Sed Dioklo respondadis ai ili per demando:
kiel logantoj de Ia Cimeria lando, vadus en senêesa "Diru ai mi, êu oni povas aêeti Veron eê por êiuj
nokto kaj krepusko." trezoroj de persa rego?"
"êieta gvidantino", respondis Dioklo, "kiam mi for- '(Do unuj ne malavaris ai li mallaüdojn, sed estis ankaü
êiros Ia unuan êirrnajon, Ia vere eklumos ai mi pli forte". tiuj, kiuj kredis, ke li farigos granda sagulo, eble pli
"Forsiru", diris Ia diino. granda 01 Ia nobla Platono.
Do Díoklo ekkaptís Ia teksajon kaj detiris gin de Ia Kaj li persistis en malriêeco.
vero. Pli viva lumo tuj ekbrilis antaü liaj okuloj, kaj Sed rekompence unu helan nokton Ia dua sirmajo-
ekstaze rigardante Ia radiantan figuron, li eê ne rimarkis, cigno forflugis el liaj manoj en malluman spacon, kaj
ke Ia êirmajo, kiam ti ellasis gin el Ia manoj, sangis sin Vero de Ia veroj ankoraü pli forte ekbrulis antaü liaj
en btankan cignon kaj flugis for en Ia krepuskan mat- okuloj. >I<
proksimon. :I<
*
Kaj ti staris longe antaü Ia Vero - denove kvazaü
Li estis betega junulo. Plej gravaj altranguloj eu
en duondormo, - forgesinta pri Ia vivo, forkaptita en
transmondajn sferojn, libera de teraj penso], êerpanta Atenoj, filozofoj, sofistoj kaj poetoj petegis lian amikecon,
nekonatan forton el nekonata esteco kaj kvietiginta ta koron. por povi, rigardante lian belecon, proksimig] ai Ia pra-
>10
tempaj ideoj de I' belo 1).
Sed li malakceptadis iliajn donacojn, klopodojn kaj
'" '"
Li plenumis ta juron, faritan ai ta diino. Li estis riêa, amikecon ...
do ofte, kiam li promenis kun siaj samagulo] en Ia gar- Knabinoj, kiuj amasigadis êe Ia fontanoj sur Stoo kaj
denoj de akademio, au sur Ia vojo, kondukanta al Akro- sur Ceramiko, êirkaüplektadis lin per siaj harligoj kaj
polo, aü meze de olivaj arbaroj inter Ia urbo kaj Ia ha- fermadis en dancaj rondoj. Mirindaj, sirnilaj ai nimfoj,
veno, liaj amikoj parolis ai li kun miro kaj riproêoj: beterinoj ofte jetadis sub liajn piedojn branêetojn de
1) Rigardu: "Fedroso-n" de Piatono.
44
45
"Ho, atenanoj! vi mem estas malamikoj de vi mem.
aneto, dediêita al Adoniso, au penis flustri en lian orelon Kiel homo, mi havas por vi Iarmojn, sed se mi eê estus
tra florkapetoj de disflorintaj lilioj vortojn karesajn kaj dio, mi ne seius vin regi."
dolêajn, kiel muziko de arkadiaj flutoj ...
êio estis vana I
••• •
" Venu", parotis al ti foje plej bela el atenaj knabinoj, '"
vera enkarnigita Karito, "miaj brilantaj okuloj similas Tamen, kiam eksplodis milito, li iris kune kun alia]
stelojn, Ia haroj - aromajn hiacintojn, kaj Ia sino defendi Ia patrujan urbon kaj revenis, kovrita per vundoj.
Ia sinon de Heleno, Venu, Dioklo, êar eê Ia dioj en Malgrau tio, kiam oni disdonadis al herooj florkronojn
Ia êielo ne konas guon pli grandan 01 amo". sur Akropolo, li ne estis en Ia aro de Ia militistoj, kaj
Sed Dioklo nur malgaje ridetis kaj respondis: ne permesis gravuri sian nomon sur kupra tabulo, kiun
"Ankau tiu êi birdo, ho dieculino, flugis jam for de v oni pendigis en Ia templo.
mi." '
•••
Efektive Ia tria cigno forflugis de li Ia trian ravan •••
'"
nokton.
Li fine ekmalãatis Ia ankoraü pli grandan gloron, kiun
• • :(o
i povus akiri en Ia vetludoj. Maljuniginte, ti konstruis
el salikaj branêoj kabanon apud Ia Pentelikonaj êton-
Komencis flui jaroj, kvazaü nuboj, kiujn Ia tempesta
minejoj kaj, forlasinte Ia urbon, forigis de homoj. 10m
Boreaso pelas vintre super Atenoj de Ia abismoplena
post iom oni forgesis pri ti en Atenoj, kaj kiam li ia-
Traka montaro al Ia maro. EI junulo Dioklo farigis ma-
foje venis en Ia foirejon, por aêetí panon kaj olivoIeon,
tura viro. Li rnalofte partoprenis disputojn de filozofoj,
liaj konatoj êesis tin rekonadi.
malofte miksis sin en pubtikajn aferojn, tamen en Ia
Kaj tiel li longe vivis soleca, nobla, nekonfesema kaj
urbo oni komencis admiri lian elokventecon kaj sagecon.
plena de iu grandega, kvankam mallaüta kaj kvieta mal-
Ofte Ia civitanoj oferadis aI li altajn oficojn, liaj konatoj
gojo.
kaj amikoj ofte insistis, ke li ekgvidu Ia patrujan êipon •••
kaj elkonduku gin el vorti~oj kaj sablajoj sur trankvilan y '" •
akvon. Sed ti vidis, kiel jam deorganizas sin en Atenoj , Pasis ankoraü kelkaj olimpiadoj. La haroj blankigis
Ia socia vivado, kiel meze de partiaj malamoj pereas Ia sur Ia kapo de Dioklo, lia figuro klinigis al tero, Ia okulo]
amo por Ia patrujo, kiel liaj avertoj, kvazaü grenoj, de- enprofundigis en Ia kranion, kaj Ia maljuneco elsuêis
stinitaj je pereo, falas sur sterilan kaj sovagigintan liajn fortojn. Li vigligadis sin sole per Ia penso, ke se
kampon, do li des pli forpuêadís de si Ia regadon, kiun li baldaü devos forlasi Ia subsunan landon, li tamen ek-
li estis jure forrezigninta. Kaj foje, kiam Ia amasoj vidos antaüe Ia plej altan Veron, Ia pratempan patrinon
preskaü volis tin devigi, ke li farigu ilia gvidanto, ti de êiuj veroj en Ia mondo.
diris al i1i:
47
46
Kaj iafoje li ankaü pensis, ke se Ia Parko ne tuj poste "Blindigis pro Ia lumo de Vero viaj pupiloj, kaj for- (
tratranêos Ia fadenon de lia vivo, li eble revenos en Ia flugis Ia lasta iluzío, Omortemulo povas gin ekvidi sen J
urbon, aI homoj, kaj alportos aI ili pli multe 01 iam al- êirmajoj. "
portis Prometeo. Ekregis silento.
:!:
:(:
* "Vi êiam trompas tiujn, kiuj aI vi ekfidis", ekgemis
Fine venis Ia granda mistika nokto, en kiu Ia diino Dioklo, "do ankaü min vi trompis, terura kaj mensoga
denove ekkaptis lin en Ia brakojn kaj, portinte sur Ia diino. Sed, êar mi neniam vidos Ia plej altan Veron,
altegan monton, starigis lin antaü Vero. sendu aI mi almenaü Ia savantan morton!"
"Rigardu", si diris, "kiel si jam ardas kaj lumas. Sed Kaj tia superhoma doloro vibris en lia voêo, ke gi
antai:í 01 vi Ia lastan fojon eJ;eRd.08 al si viajn manojn, kortuêis eê Atcno-n.
ai:ískultu miajn vortojn. La êírmajoj, kiuj dum Ia multaj Do, metinte Ia manon sur lia malfeliêa kapo, si diris
jaroj forflugadis de vi, kiel cignoj - estis iluzioj de kviete:
via vivo. Se vi domagas Ia lastan, aii se timo plenigas
-
"Jen mi sendas gin aI vi, Dioklo, kaj kune kun
ankaü tiun lastan konsolon, ke, kiam gi vin tran-
gil ~ 1 ~
vian koron, cedu, dum estas ankorai:í Ia tempo, kaj mi
portos vin de tiu êi altajo malsupren, por ke vi tie pasigu kviligos - vi ekvidos tiun lumecon, pro kiu dum Ia
viaja lastajn jarojn, tiel, kiel aliaj homoj". vivo blindigís viaj okuloj."
"La vivon mi oferis por tiu êi momentol" ekkriis 1;
Dioklo. ,)

'"
Poste li proksimígis kun forte batanta koro aI Ia ard-
La nokto paligadis kaj malaperadis, sed Ia tagigo kre-
anta statuo, fermetante Ia palpebrojn pro Ia lumo, ek-
puskis malvarme, malgaje. EI nuboj, amasiginta] sur Ia
kaptis per Ia tremantaj manoj Ia lastan âirmajon, siris:1
êielo, komencis abunde fali densaj, blankaj negfloko] kaj
gin for kaj jetis malantai:íen. ..suti.!!.W!i Ia mortan restajon de Dioklo.
Sed subite okazis io terura.
En tiu sarna momento liajn okulojn trafis kvazai:í fulmo
- kaj ekregis lin mallumo tiel senfunda, ke kompare
kun gi plej nigra nokto de Hadeso povus ekêajni blanka tago.
Kaj meze de tia nokto ai:ídigis plena de neeldirebla
teruro kaj senlima doI oro voêo de Dioklo:
"Ateno I Ateno! nenio estas sub Ia êirrnajo kaj mi ne-
nion vidas!! I"
Sed aI tiu êi malespera krio respondis aI li severaj
vortoj de Ia diino:

48 Sienkiewicz 4 49
Kaj Ia knabino komencis flustri tiel mallaiíte, kiel flustras
blankaj folietoj de Iotuso, kisataj de som era venteto:
"Sinjoro 1 Vi aliformis min en vivan estajon: ordonu:
kie mi nun devas Iogi? Memoru, ke kiam mi estis floro,
mi tremis kaj kuntiradis Ia folietojn êe êiu bloveto de
ventoj. Mi timis sinjoro, mi timis grandajn pluvojn kaj
uraganojn, mi timis tondrojn kaj fulmojn, mi timis eê
ESTU BENITA! Ia brulantajn radiojn de Ia suno. Vi ordonis al mi sin-
(Hinda legendo) joro, esti enkarnigo de Iotuso, do mi retenis Ia antaüajn
ecojn kaj nun mi ti mas sinjoro, Ia teron, kaj êion, kio
Foje, unu helan, lunan nokton, saga ka] granda Kriâna
trovigas sur gi. Kie vi ordonas ai mi Iogi?"
profunde enpensigís kaj diris:
Kriêna Ievis siajn sagajn okulojn ai steloj, momente
"Mi pensis, ke Ia bomo estas Ia plej bela kreitajo meditis kaj poste demandis:
sur Ia tero kaj mi eraris. Jen mi vidas lotusan floron,
"êu vi voIas Iogi sur suproj de montoj?"
'(balancatan de nokta venteto. Kiom multe pli bela gi
"Tie estas negoj kaj malvarmo, sinjoro: mi tímas."
estas 01 êiuj vivaj kreitajoj! Giaj folioj jus rnalferrnigis
"Do mi konstruos por vi palacon eI kristalo sur fundo
aI Ia argenta lumo de Ia luno - kaj mi ne povas fortiri de lago."
de gi Ia rigardon."
"En profundajoj de akvo aperadas serpentoj kaj aliaj
"Jes, nenio simila ekzistas inter homo]", li ripetis
monstroj: mi ti mas, sinjoro."
kun ekgemo,
"êu vi volas senfinajn stepojn?"
Sed post momento li ekpensis:
"Ho, sinjoro 1 Ventegoj kaj fulmotondroj piedpremas
"Kial mi, dio, ne povus per potenco de Ia vorto krei
stepojn, kvazaü aroj da sovaga] bestoj I"
estajon, kiu estus inter tiuj bomoj tio, kio lotuso inter
"Kion mi faru kun vi, ho enkarnigita floro I? Ha en
floroj? Lotuso, sangigu en vivantan virgulinon kaj starigu
kavernoj de Ellora Iogas sanktaj ermitoj. êu vi volas
antaü mil"
Iogi maIproksime de Ia mondo, en kaverno?"
Tuj ektremetis facile Ia ondo, kvazaü ekpuêita de bi-
"MalIume estas ti e, sinjoro: mi timas."
runda flugilo, Ia nokto plíheligis, Ia luno pli forte ekbrilis
Kriêna sidigis sur êtono kaj apogis Ia kapon sur
sur Ia êíelo, pli laüte ekkantis noktaj turdoj - kaj poste
Ia mano. La knabino staris antaü li trernanta, timo-
iIi subite eksilentis. Kaj Ia sorêo farigis: antaü Kriêna plena.
aperis lotuso en homa formo.
Dume aüroro komencis Iumigadi Ia êielon en Ia oriento.
La idolo mem ekmiris.
Origis ondoj de I' lago, palmoj kaj bambuo]. flore aüd-
"Vi estis floro de lago, diris li, "estu de nun floro
igis rozaj ardeoj, bluaj gruoj kaj blankaj cignoj sur akvoj,
de mia penso kaj ekparolu".
pavoj kaj bengaloj en arbaroj, kaj akompane ai iIi eksonis
50
51

~ ~
tonoj de kordoj, streêligitaj sur perla konko, kaj vortoj
mí Iogi? Jen en tiu êi sola koro mi ekvidis kune negajn
de homa kanto.
uprojn de montoj, kaj profundajojn de akvoj, plenaj de
Kriêna vekigis el Ia enpensigo kaj diris:
strangaj estajoj, kaj stepon kun ventego kaj fulmotondro,
"Tio estas poeto Valmiki, salutanta Ia sunlevígon."
ka] mallumajn kavernojn de Ellora, do mi denove timas,
Post momento disêovls sin kurtenoj de purpuraj floroj
ho sinjorol"
kaj sur Ia Iagbordo aperis Valmiki.
Sed bona kaj saga Kríêna diris:
Ekvidinte Ia enkarnigitan Iotuson, li êesis Iudi. La
"Trankviligu, ho enkarnigita floro. Se enla koro de
perla konko elâovis sin malrapide eI lia mano teren, kaj
Valmiki kuêas soIecaj nego], vi estu varma spiro de
Ia poeto ekstarls muta, kvazaü granda Kriãna estus lin
printempo, kiu ilin degeligos; se tie estas profundajoj
sanginta en apudmaran arbon.
de akvo, estu perlo en tiu profundajo; se tie estas mal-
Kaj Ia idolo ekgojis pro tiu miro aI sia verko kaj diris.
plenajo de stepo, semu en gi florojn de feliêo; se tie
"Vekigu, Valmiki, kaj ekparolu!"
estas mallumaj kavernoj de Ellora, estu en tiuj mallumoj
Kaj Valmiki ekparolis:
radio de suno."
" ... Mi amas ... "
Kaj Valmíki, kiu dume reakiris Ia voêon, aldonis:
Sole tiun êi vorton li memoris kaj sole gin li povis diri.
"Kaj estu benita!"
La vízago de Krlsna subite ekradiis:
"Belega knabino, mi trovis indan je vi lokon: Iogu
en Ia koro de Ia poeto."
Kaj Valmiki ripetis Ia duan fojon:
" ... Mi amas ... "
La volo de potenca Kriêna, Ia volo de Ia diajo, komen-
eis puâadi Ia knabinon al Ia koro de Ia poeto. La idolo
faris ankaii Ia koron de Valmiki tiel travidebla, kieI
kristalon.
Serena, kvazaü som era tago, trankvíla, kvazaü ondo
de Gangeso, Ia knabino eniradis en Ia dediêitan por si
tabernaklon. Sed subite, kiam si ekrigardis pli profunden
en Ia koron de Valmiki, êía vizago paligis kaj timo êirkaii-
blovis êin, kvazaü malvarma vento.
Kriãna ekmiris .
• Floro enkarnigita", demandis li, "êu ankaü Ia koron
de l' poeto vi timas?"
"Sinjoro", respondis Ia knabino, "kie vi ordonis aI

52
53
de Iibroj ne faciligadus ai si legadon per helpo de kelkaj
seba] kandeloj. Unu eI tiuj kandeloj lumigadis sufiêe
klare fiksitan aI sekvanta benko standardon, prezentantan
pekulojn meze de fIamoj kaj meze de satanoj. Sur aliaj
standardoj ne estis eble ekkoni Ia pentrajojn.
La virinoj ne kantis, sed pli guste murmuris per
dormemaj kaj lacaj voêoj kanton, en kiu senêese ripet-
LA AN GELO igadis Ia vortoj:

En Ia urbeto Lupiskuro 1) post enterigo de Kalikstedzino Kaj kiam venos Ia horo de morto
okazis vespera diservo, kaj post Ia diservo en pregejo x Por ni Vi petu pri beata sorto ...
restis ankoraü kelkaj virinoj, por kanti Ia reston de Ia Tiu êi prege]o, dronanta en ombro, Ia standardoj,
kantoj. Estis Ia kvara horo posttagmeze, sed êar vintre superstarantaj apud Ia benkoj, Ia maljunaj virinoj kun
je Ia kvara jam krepuskigas, en Ia prege]o estis mallume. flavetaj vizago], flagrantaj, kvazaü premitaj de Ia krepusko
Precipe Ia êefan altaron kovris jam profunda ombro. lumetoj - êio tio estis neesprimeble mal serena, eê
Nur du kandeloj ankoraü brulis apud Ia ciborio, sed iliaj terura. La malgajaj vortoj de Ia kanto pri morto tie
flagrantaj flametoj nur malmulte lumigadis orumitajojn havis por si Ia gustan fonon.
de Ia pordeto kaj Ia piedojn de fiksita pli alte sur Ia De tempo ai tempo oni êesadis kanti; unu ella virinoj
kruco Kristo, trapikitajn per grandega najlo, La kapeto starigadis antaü Ia benko kaj komencadis paroli per trem-
de Ia na]lo aspektis kiel granda brilanta punkto meze de anta voêo: "Estu benita, gracplena Mario", kaj aliaj
Ia altaro. De aliaj, jus estingitaj, kandeloj fluis strietoj aldonadis: "Dio kun Vi ktp.", sed êar tiun êi tagon oni
de fumo, plenigante Ia apudajon de Ia altaro per specife enterigis Kalikstedzinon, êiu "Estu benita" finigadis per
pregeja adoro de vakso. Ia vortoj: "La eternan ripozon donu al si, Sinjoro, kaj
Pregeia gardisto kaj malgranda knabo movis sin tien lumu ai si Ia eterna lumo ... "
kaj reen antaü Ia altaro. Unu el ili balais, Ia alia de- Filino de Kalikstedzino, Marinjo, sidis sur Ia benko
~tiradis tapiêon de Ia êtupoj. lafoje, kiam Ia virinoj êes- apud maljuna virino, Sur Ia freêan tombon de âia patrino
adís kanti, oni aiidis koleran flustradon de Ia maljuna r
nun faladis mola, mallaiita nego, sed êar Ia knabino estis
gardisto, insultanta Ia knabon, aü frapetadon en Ia nego- nur dekjara, si êajnis kompreni nek sian perdon, nek Ia
kovritajn fenestrojn de paseroj, al kiuj ekstere estis mal- kompaton, kiun si povus kaüzi. Sia vizageto kun grandaj
warme kaj malsate. bluaj okuloj havis ian infanan trankvilon kaj eê ian in-
La virinoj sidis sur benkoj, pli proksime de Ia enira diferentan serenecon. Gi esprimis certan sciemon - kaj
pordo. Tie estus ankoraü pli mallume, se posedantinoj nenion plu. Malferminte Ia buâon, si rigardis tre atente
1) Pole tiu êí nomo êerce signifas "deiiradon de Ia baüto". Ia standardon, sur kiu estis pentrita Ia infero kun Ia

55
54
pekuloj, poste si rigardis en Ia profundon de Ia pregejo, 1'~ne, kiel Ia prege]o. En kelkaj fenestroj brilis lumo ;
kaj fine - Ia fenestron, en kiun frapetis Ia paseroj. lu Mta movado jam estis êesanta, nur en Ia drinkejo
Siaj okuloj restis senpensaj. Dume Ia virinoj komen- urdo ludis oberkon 1).
eis dormeme murmuri Ia dekan fojon: Gi ludis, por allogi gastojn, êar neniu estis interne.
Kaj kiam venos Ia boro de morto ... Lu virinoj eniris, trinkis iom da brando, kaj Kulik-
La knabino tordis tufetojn de siaj blondaj haroj, plek- dzino, donante ankaü duonon da kaliko ai Marinjo,
titaj malantaü Ia kapo en du barligetojn, ne pli grandaj diris:
01 musaj vostoj: videble si enuis. Poste tamen êian "Trinku, êar vi estas orfino. Vi ne spertos bonecon
atenton ekokupis Ia maljuna gardisto. de hornoj."
La maljunulo iris en Ia mezon de Ia pregejo kaj La vorto "orfino" rememorigis ai Ia virinoj Ia morton
komencis tiradi nodoplenan ênuron, pendantan de Ia de Kalikstedzino. Kapustinski parolis:
plafono. Li sono ris por Ia animo de Kalikstedzino, sed "Je via sano, Kulikedzino! trinku! Ho, miaj karaj! Kiam
li tion far is tute senvole, êar li pensis videble pri io êin trafis tiu paralizo, si eê ne ekspiris plu. Antaü 01
alia. Ia parohestro venis, por preni Ia konfeson, si jam estis
Tiu êi sonorado estis ankaü Ia signo, ke Ia diservo malvarma."
estas finita. La virinoj, lastfoje ripetinte Ia peton pri Ia Kulikedzino respondis:
facila morto, ~iris sur foirnlacon; unu el ili kondukis "Mi jam delonge diradis, ke êia farto estas malbona,
Marinjo-n je Ia mano. Kiam si venis Ia pasintan dimanêon, mi diris: - He,
"Kulikedzino!" demandis iu alia, "kion vi volas fari Kalikstedzino, pli bone estos, se vi fordonos Marinjo-n
kun Ia knabino?" en Ia sinjordomon. Sed si respondis: mi havas nur unu
"Kion do mi faru? En Leãêincon veturas Vojêjo Mar- solan filineton kaj ne fordonos sino Sed si estis mal-
gula, kiun oni sendis êi tien ai Ia poãtoflcejo ; li for- gaja kaj komencis plori, kaj poste iris en Ia kancelarion,
prenos sino Nu?" ai Ia vokto, por havi en ordo Ia paperojn koncerne Ia
"Kaj kion si faros en Leêêinco P" komunion. Si pagis kvar zlotojn 2) kaj ses groêojn, Sed, ~
"La samon, kion.w....n.e. farus, mia kara. .El kie si diris si, ,mi ne avaros por Ia infano'. Mia Dio! Si
estas, tien si iru. Eble oni ekzorgos pri Ia orfino en Ia bavis largege malfermitajn okulojn, kaj post Ia morto
sinjordomo kaj permesos ai si dormadi en Ia servistejo." ili estis ankoraü pli large malfermitaj. Neniamaniere
Tíel interparolante, ili iris tra Ia foirplaco en drink- oni povis ilin fermi. Oni di ris, ke eê post Ia morto si
ejon. êiam pli krepuskigadis, Estis vintra, kvieta tago, rigardis Ia infanon."
Ia êielon kovris nuboj, Ia aero estis penetrita de humid- "Ni trinku je tiu funcbro duonon de .5varonk~."
eco kaj malseka nego. De tegmentoj gutetis akvo kaj 1) Pola popola danco.
sur Ia foirplaco kuêis koto, farita el nego kaj pajlo. La 2) Oni ne devas gin miksi kun Ia nunaj polaj zlotoj. Laü
urbeto kun mizeraj kaj skrapitaj domoj aspektis tiel mal- Ia antaümilita rusa valuto en Polujo tio estis 15 kopekoj.

56 57
La gurdo êiam ludis oberkon. La virinoj komeneis ••Sllentu", ekkriis Kulikedzino. Kaj poste si reparolis
esti iom revemaj. Kulikedzino ripetadis per plenda voêo: I Ia knabino:
X "mizerulino, mizerulino", kaj Kapustinski siaviee re- Stultulino I êu vi seias, kiu vin gardas?"
memoris morton de sia edzo. .Angelo", respondis per malforta voêo Ia infano.
"Kiam li estis mortanta", si parolis, "li tiel gemis, tiel "Orfineto kara, kompatinda dia kreitajo! Angelo kun
gemis, tiel gemis", kaj plilongigante Ia voêon si komeneis Ilngllo] ", parolis jam tute kortuãíte Kulikedzino, kaj kapt-
malgraüvole kanti, poste agordigís aI Ia takto de Ia gurdo, Inte Ia knabineton, komeneis premi êin ai sia bonanima,
fine kaptis sin je Ia flankoj kaj jam tute lau Ia meIodio kvankam drinkema brusto.
de Ia oberko, komeneis kanti:
La drinkejmastro jam profunde dormis malantaii Ia
Ôemís, gemis, gemis, vendotablo; sur sebaj kandeloj surkreskis Ia sebbuletoj;
Dana, dana 11) gemis! Ia gurdisto êesis ludi, êar amuzis lin tio, kion li vidis.
Subite si kortuãe ekpIoris, donis al Ia gurdisto ses Ekregis silento, kiun subite interrompis plaüdado de
groêojn kaj trinkis ankoraü iom da brando. Kulikedzinon êevalaj piedoj en koto kaj iu voêo, kiu ekkriis ai êevaloj:
ankaü kaptis kortuêo, sed si direktis gin ai Marinjo. "Prrr . . . haltu!"
"Memoru tion, orfineto", parolis si, "kion diris ai vi En Ia drinkejon eniris Vojêjo Margula kun brulanta
Ia pastro, kiam oni kovris per nego vian panjon, ke lanterno en Ia mano; li starigis Ia lanternon kaj komeneis
angelo vin gardas", svingi Ia brakojn, por ilin varmigi, fine diris aI Ia drinkej-
Tiumomente si haltis subite, rigardis êirkaiien kvazaü mastro:
mirigita, kaj poste aldonis kun eksterordinara energio: "Okonbarton da brandol"
"Se mi diras: angelo! - do@estas angelo!" "Margula, herezulo", ekkriis Kulikedzino, "kunprenu
Neniu neis. Marinjo, palpebrumante per siaj kornpat- Ia knabinon en Leêôincon!"
indaj, malspritaj okuletoj, atente rigardis Ia virinon. "KomprenebIe, mi prenos sin, êar tiel oni ordonis al
Kalikstedzino parolis plu: mi", respondis Margula.
"Vi estas orfino, do diablo nenion rajtas kontraü vi. Poste, rigardinte Ia ambaü virinojn, li aIdonis:
Orfojn zorgas angelo]. Ili estas bonaj. Nu, jen vi prenu "Ho, vi ja ebriigis, kiel. .. "
dek groêojn. Se vi eê piede irus al Leêêinco, vi trafus, ,.Paralizo vin trafu I", respondis Kulikedzino. ,.Se mi
êar Ia angelo vin kondukus", diras aI vi: gardu Ia infanon, do vi gin gardu! Gi estas
Kapustinski komeneis kanti: orfo. êu vi selas, stultuIo, kiu zorgas pri gi?"
Li êiam ãirmos vin per Ia flugiloj, Vojêjo ne opiniis kieI gustan aferon respondi aI Ia
Sub lia gardo ne timu dangeron. demando kaj videble deeidis ekkapti alian temon, êar
li kaptis antaü êio Ia okonkvarton kaj komeneis: ,/
1) Pola popola gojekkrio. "Diabloj vin ... " .

58 59
Sed li ne flnis, êar fortrinkinte Ia brandon, li faris bl&llllld~11I dekstren, poste - maldekstren. Li songis,
grimacon, kraêis kaj malkontente starigante Ia ujon, diris: KI' eu l.eâêinco li ricevas batojn en Ia nukon tial, ke li
"Tio ja estas pura akvo. Donu al mi iom el tiu alia flo!'dl" korbeton kun leteroj, do de tempo al tempo li
botelo," 11(1110vekigadis kaj ripetadis: "je diablo I" Marinjo ne
La drinkejmastro verãís al li el Ia alia. Vojêjo ek- Ilurmla, êar estis al si malvarme. Per Ia large mal-
grimacis ankoraü pli forte. rmltaj okuloj si rigardis Ia blankan kamparon, kiun
"He, êu vi ne havas arakon?" huuornente kovradis al si Ia malhela dorso de Margula.
AI Margula videble minacis Ia sarna dangero, kiel al eo tio si pensis, ke "panjo mortis", kaj tieI pensante,
Ia virinoj, @ guste tiutempe en lupiskura sinjor- bonege prezentis aI si Ia palan kaj mizeran vízagon de
domo gia posedanto verkis por unu gazeto vastan kaj palljo kun ronde malfermitaj okuloj - kaj duonscie si
temoplenan artikolon: "Rajto de bienuloj por vendado de ntls, ke tiu vízago estis tre kara, ke gi pIu ne estas
ka] neniarn estos en Leâêinco. Si ja vidis per Ia propraj
J' alkoholajoj kieI Ia bazo de Ia socia konstituajo".
nur maIgrauvo~e kunagis por Ia flrmigo de Ia sociaj funda-
Vojêjo
okulo], kieI oni gin surêutis per tero en Lupiskuro.
memorinte tion êi, si voIus plori pro êagreno, sed êar
Re-
mentoj, ~ ke Ia drinkejo, kvankam gi estis en Ia
.urbeto, efektive apartenis aI Ia bienulo. iuj genuoj kaj piedoj frostigis, si ekpIoris pro mal-
TieI kunaginte êirkaii kvin fojojn, unu post Ia alia, li vurmo,
forgesis Ia Ianternon, en kiu Ia kandelo jam estis estíngig- Verdire ne estis froste, sed Ia aero farigis akra, kieI
inta, kaj kaptis Ia duondormantan knabinon je Ia mano, ordinare dum degela, vetero. Vojêjo almenaü havis en
dirante: Ia stomako suflêan provizon de varmo, êerpita en Ia
"Nu, iru, tedulino!" lupiskura drinkejo. La posedanto de Lupiskuro ja prave
La virinoj ankaii dormis en Ia anguIo, do neniu adiaüís lentigis, "ke brando vintre varmigas, kaj êar gi estas
Marinjo-n. SimpIe: êia patrino restis en Ia tombejo en 111 sola konsoIo de nia popoIo, sekve, forprenante de
Lupiskuro, kaj si estis veturonta en Leãêlncon. rundaj bienuIoj Ia ekskIuzivan povon de Ia konsoIado
IIi eliris kaj okupis Ia lokojn en Ia glitveturilo. Margula de Ia popolo, oni forprenas de i1i ankaü Ia influon je Ia
ekkriis al Ia êevaloj: antaüen l - kaj i1i ekveturis. La glít- popolo", Vojêjo tiumomente estis tiel konsolita, ke nenio
veturilo komence iom malfacile glitis sur Ia urbeta koto, povus lin êagreni.
sed baldaü poste i1i trovígis sur bIanka, vasta kamparo. No êagrenis lin eê tio, ke Ia êevaIoj, atinginte arbaron,
La vojovestis maIproksima, Ia nego preskaü ne bruis komence tute maIrapidigis Ia paêon, kvankam Ia vojo
sub Ia glitstangoj: iafoje nur henis Ia êevalo, iafoje de tis pli bona en Ia arbaro, kaj poste, turninte sin flanken,
maIproksime, de malproksime audigis bojado de hundoj. reuveraís Ia glitveturilon kaj faligis gin en apudvojan
lIi veturis, veturis. Vojêjo pelis Ia êevalojn kaj murmure foaon. Li verdire vekígis, sed ne komprenis bone, kio
kantis: "Memoru, kanajlo, kion vi promesis". Sed baldaii oknzls.
li eksilentis kaj komencis balancigadí kiel judo. Li dorme Mnl'injo komencis lin puêi,

tiO 61
\
"Vojêjol" Ia viva kreitajo, moviganta, kiel malgranda nigra
"Kial vi tedas?" teto meze de tiuj silentantaj grandeguloj, estis
"Vi renversis ... " Injo. Bona, honesta arbaro I Tiuj gutoj, kiujn fatigas
Sed Vojêjo demandis: "glason?" kaj tute endormigis, elanta prujno, eble estas larmoj por Ia orfino. La
La knabino sidigls apud Ia veturilo, kuntiris Ia korpon, j estas tíel grandaj kaj tiel kompatemaj por Ia etulino.
kíel si povis, kaj sidis. Sed êia vizago baldaü tu te frost- i, tu te sola, tiel malforta, kompatinda, meze de Ia
I Ia nokto kaj Ia arbaro, malfacile paêas kun fido,
igis, do si komencis puãi Ia dormanton.
"Vojêjol" trankvile! La hela nokto êajnas zorgi pri si. En tio
,•• ia granda dolêeco, kiam io malgranda kaj senforta
1
Li ne respondis.
"Vojêjo, mi velas iri en kabanon." Irdonas sin kaj fídas aI tia tute grandega forto.A Tia-
Kaj post momento denove: Ilnlere êio povas ekzisti en Ia dia mondo. La knabino
"Vojêjo, veturu, aü mi iros piede ... " jam sufiêe longe kaj fine lacigis. Malhelpis al si
Fine si ekiris. Sajnis al si, ke al Leãêinco estas tre aj,;tft) grandaj suoj, en kiuj êia] malgrandaj piedetoj
proksime. Cetere si konis Ia vojon, êar êiudimanêe si n"se glitis. Malfacile estis eltiradi tiujn grandegajn
iradís gin kun Ia patrino, en Ia pregejon, Sed nun si u.eojn el Ia nego. Krom tio. si ne povis ankaü libere
devis iri sola. En Ia arbaro malgraü Ia degelo alte kuêls lovi Ia manojn, êar en unu el ili, rigide etendita, si '\
nego, sed tial Ia nokto estis tre hela. Brilo de Ia nego 'Inls tutforte Ia groâdekon, kiun si ricevis de Kulik-
miksis sin kun brilo de lumo de Ia nuboj, do Ia vojo Ino. Si timís, ke gi ne falu en Ia negon. Iafoje si
estis videbla, kvazaü tage. Marinjo, rigardante en Ia mencadis laüte plori, kaj poste subite interrompadis,
profundon de Ia malluma arbaro, povis tre malproksime vnau volante konvinkigí , êu iu ne aüdas Ia ploron.
vidi trunkojn, desegnantajn sin klare, nigre kaj trankvile 8, Ia arbaro gin aüdis. La degelanta prujno murmuris
sur Ia blanka fono. Si ankaü precize vidis negajn tavolojn, onotone kaj kvazaü plende. Krom tio, eble ankoraü
alkroêitajn tutlonge al Ia trunkoj. En Ia arbaro regis aüdis. La infano iras êiam malpli rapide. êu si eble
grandega trankvileco, kiu kuragigadís Ia infanon. Sur rdis Ia vojon? Ne I Ia vojo, kiel blanka, larga, mal-
branêoj kuêis abundarprujno, kaj de gi defluadis gutetoj roksime mallargiganta rubando klare kuâas inter du
de akvo, disbatante sin kun mallaüta bruo sur branêoj uroj de pli malhelaj arboj. La knabinon komencis ek-
kaj branêetoj. Sed tio êi estis Ia sola bruo. Cetere gadi nevenkebla dormo.
êirkaüe estis mallaüte, mallaüte, blanke, silente, sensone I Si devoiigis kaj sidigis sub arbo. Siaj palpebroj faladis
Vento ne blovis. La negokovrlta] branêoj tute ne movis ur Ia okulojn. Dum momento si pensis, ke sur Ia nega
sino êio dormis en vintra dormo. Sajnus, ke Ia nega blankajo panjo iras al si de I' flanko de Ia tombejo.
tuko sur Ia tero, Ia arbaro silentanta kaj premita per Neniu iris. La infano tamen estis certa, ke iu devas
nego, kaj Ia palaj nuboj sur Ia êielo - êio tio estas ia voni. Kiu? Angelo. Maljuna Kulikedzino ja diris, ke
blanka, kadavra unueco. Tio ofte okazas dum degelo. In zorgas angelo. Marinjo Iin konis. En Ia kabano de

62 63
'\.
'-
panjo estis unu, pentrita kun lilio en Ia mano kaj kun
flugiloj. Li venos sendube. La prujno komencas iel
murmuri pli laüte, Eble tio estas pro liaj flugiloj, falig-
antaj plí multe da gutoj de Ia branêoj. - Silentu! efektive
iu venas; kvankam Ia nego estas mola, gi klare bruetas,
Ia paêoj proksimigas - i1iproksimigas mallaüte, sed rapide.
La infano levas kun tido Ia dormemajn palpebrojn.
Kio gi estas?!
La infanon atente rigardas iu griza, triangula kapo kun
forstarantaj oreloj 1) • . • terura, abomena ...
1) La kapo de lupo .

..!!