1

\
CIUMILjARA
DE

MABEL W AGNALLS

VERKISTINO DE
I'alaco de Dangero, Miserere, Selma Ia. Soprano,
Blanche, La Virgulino de Lille Karina Donimirski k. t. p.
La Akrobato de Nia Sinjorino
La Rozujo Ciumiljara
Presigísêe Ia Esperanta Presejo de
Ernest Fairrnan Dow (")} ';) ~
West Newton, Mass., Usono () ~1;)
Sekvos kelkaj aliaj libroj de Ia sarna
tradukanto. ~ OÍ? (\) \
..,
~ _ •.•. t.:..
~<.
LA ROZUJO
CIUMILJARA

[Prezo 35 Cendoj)

TRADUKIS

EDWARD S. PAYSON
Prezidanto Esperantista Asocio de Norda Ameriko

Prea.i.
ERNEST F. DOW
W.,t Newten, Ma••., UIODO
Antaiíparolo
Dum miaj studentaj tagoj mi okaze trovis
Ia antikvan rozujon êe Hildesheim. TieI mal-
proksima, tiel alimonda estis Ia biIdo de paco pro
sia serena enkadr igo inter modestaj tomboj en Ia
klaüstrita 'gardeno de Ia monahejo ke gi faris ne-
forgeseblan vizion inter Ia fantazioj de mia jun-
eco. La memoro de tiu nekutime trankvila Ioko
kusanta en Ia mondo de homa baraktado restas
fantome en mia animo, kaj post longa tempo
forrnigis en Ia sekvanta rakonto.
Se okaze mi povos komuniki al aliaj eê mal-
grandan senton de Ia raviteco kiun tiu gardeno
donis al mi, mi konsideros min bone rekompenc-
ita.
MabeI Wagnalls.

MABEL WAGNALLS
Antaüparolo por Ia Eldono Esperanta
Ciu pensemulo tenadas aI Ia vizio de ROMA
FRATECO, kaj êiu normala koro, konscie aú
senkonscie, volus helpi aI Ia efektivado de tia
vizio. Sajnas kvazaú niaj penoj ne tute sukcesas,
tieI furioza kaj blindigita estas Ia nuntempa tu-
multo, tamen Ia atenta observanto êi tie kaj tie
trovos firme enradikitajn semitajojn de Ia afero,
kiuj pli aü malpli frue donos frukton.
Unu eI êi tiuj, sajnas aI mi, estas Ia Iingvo Esp-
eranto, tieI bela je nomo kaj celo; Ia Iingvo intenc-
ita por unuigi Ia diversajn naciojn. Simile al tim-
ema floro floranta meze de bajonetoj, gi penas
kreski - kvankam Ia mondo estas tute flamanta.
Pro Ia jena tradukajo per kiu Sinjoro Payson
honoras mian etan rakonton, mi sentas min agra-
ble ekscitata pro Ia ideo ke eble mi ankaü kontri-
buis alrnenaü iomete aI Ia vizio FRA TECA. Mi
esperas ke Esperanto daüros gis Ia alveno de Ia
tago kiam oni verdire povos gin nomi

LA LINGVO CIUMIL]ARA

MabeI Wagnalls.
Noto
La unua parto de Ia jena rakonto, "La Rozujo
Ciumiljara," havas iom nekutiman historion. Gi
estis eldonita en populara gazeto, kaj pro sia suk-
ceso represigita en alia revuo, ankaü oni enkal-
kulis gin inter Ia "Plej Bonaj Rakontoj" eldonitaj
dum Ia jaro 1916.'
Poste Ia aiítorino verkis Ia duan parton kaj e1
Ia tuta rakonto oni formis Ia dramon "REVELA-
TION" (Malkasado ) en kiu Ia fame konata aktor-
ino, Sinjorino Nazimova, ludis Ia rolon de ]oline,
ricevante grandan kaj unuaniman laiídon.
La Tradukinto

,
~-=---~ a:G>Z~
3
,r -~
La Rozujo Ciumiljara
-- Unua Parto --
J oIine estis pozinta kie1 Bacchante. La pozado
finigis, kaj si sangis sian kostumon, decan por Ia
arbarego de Arkadio, al vesto konvena por Ia
Bois de BouIogne.
J oline estis maldika brunulino. Naturo faris
multe por si, kaj Ia kosmetikaj butikoj êe Ia Rue
de Ia Paix faris ankoraú pli multe. Siaj rozkoloraj
fingraj ungoj konkuris pri brileco kontraú Ia dek-
duo aú pli multe da diamantoj kiuj sargis âiajn
manojn. Si estis clelikate pudrita kaj penikita kaj
rugigita kaj parfumita. Siaj lipoj estis alloge rug-
igitaj. La sia laú pli 01 unu senco estis "Ia aêet-
ita ruga buso" de Ia muzo de Dawson, kvankam
Ia rugaj lipoj pri kiuj li pensis estis versajne êe Ia
mamo de Ia patrino, sed Joline mem estis rugig-
inta Ia siajn.
joline, kaj Ia Jardin Mabille estis samternpuloj,
kaj en êi tiu varmejo de mortigaj noktaj florajoj
si ekfloris.
Tie Granville sin trovis, estis ensorêita, kaj âin
transplantis en sian artIaborejon, kie si estis êiam
prezentita kie1 lia modelo; kaj verdire si Iin bane
servis en tiu okupado. Si estis afabla kaj bonkora
10 LA ROZUJO CIUMILJARA 11

eta kreito - almenaü, laú Ia opinio de Granville. "Rozujo laú vojflanko! Kie estas Ia rozujo,
Si pozis horojn sen plendo. Li neniam suspektis kaj kie estas Ia vojflanko?" J oline elblovis nub-
ke furioza jaluzo kaüzis tiun afablecon. La penso eton da fumo kaj svingis sian dekstran piedon
ke alia virino povus teni lian rigardon, kaj eble dum gi pendis super Ia maldekstra genuo.
fine liajn korajn kordojn, kaj por tiel diri liajn Granville entuziasmigis dum li parolis pri Ia
monujajn kordojn ankaú, estis por Joline kon- afero. "La vojflanko ne plu ekzistas, sed Ia roz-
stanta teruro. ujo, mirinde por diri, estas ankoraii tie, kaj kresk-
. Gis nun si regis absolute, kaj pro tio si guis Ia anta. Mi tratremas pro intereso kiam ajn mi
vrvon, pensas pri gi. Tiu rozujo havas Ia agon de mil
Si estis kuâanta sur kanapa sego palpante vin- jaroj, alrnenaú oni tiel diras. Antaií tiom da jaroj,
glason, kaj samtempe si malatente observis Cran- laú Ia rakonto, monaho, laca de marsado, ripozis
ville dum li laboris. sub gia ombro kaj dormis. Kiam li vekig is, Ia
"La Bacchante estas preskaú finita; kio sekv- Sankta Patrino aperis alli starante inter Ia rozoj.
os?" si trankvile demandis. Poste oni konstruis pregejon êirkaii Ia rozujo,
kaj gi ankoraú staras hodiaú, Mi intencas iri al
"10 tre malsama," estis Ia malpreciza respondo. Ia loko kaj pentri bildon de Ia legendo.
"Kio gi estas?" si persistis, malvigle prenante "Kie estas Ia loko?" persistis J oline.
alumeton por ekbruligi cigaredon. Dum kelkaj "En Hildesheim, eta mezepoka urbeto cent
momentoj ili restis silentaj. Cranville volvia mejlojn de êi tie."
cigaredon kaj sidigis sur sego, apud Ia tablo êe "Bonege! tiu signifas vojagon ; kiam ni ekiros?"
sia flanko. "Mi ne estas certa ke ni iros," li trankvile re-
"Nu, se vi tre deziras scii - gi estas Madono." spondis, sed kun interna dubo.
"Madono! efektive," si parolis mokante, kaj "Sed vi bezonos modelon."
ridetis alloge. "Kian ideon vi havas pri gi? ange- "Mi ne bezonos vin por tio."
loj, kaj keruboj, kaj kara Sankta Josefo? eu vi Joline rektigis, kun brulantaj okuloj. "Kial?"
scias ke li estas mia ideo de perfekta gentilulo I" Granville estis tiel malgentila ke li ridetis kiam
Sed Granville respondis tre serioze: "Estes li respondis, "Simple êar gi estos Madono."
neniuj angelo], kaj neniu Sankta Josefo - nur J oline subite koleris, sed si estis tro saga por
rozujo laú vojflanko." montri sian emocion; kontraiie, si prenis mienon
12 LA ROZU]O CI UMIL]ARA 13

agrablan kaj diris, "Tial vi opinias ke mi ne estas jetis objektojn êirkaü Ia êambron, rompis kelkajn
taüga por modelo de Madono." Tiam si lin ri- nntikvajojn, kaj preskaú tratranêis unu el Ia
gardis, ridetante alloge. "Tio estas êar vi efektivc pcntrajoj de Granville.
neniam vidis min ludi Ia rolon de sanktulino. Eble Fine, kompreneble, si venkis, kaj tiam farigis
mi subite provos gin kaj vin mirigos." tuj tiel adorinde milda kaj amanta ke Granville
Si blovetis nubeton da fumo en liajn okulojn prcskaü konvinkis sin, ke si aspektas iom êiela;
kaj tiam aljetis kison. "Vi ne min seias, vi opinias sufiêe, almenaü, por esti lia Madono.
ke jes, mi diras ke ne; kaj ankaü vi ne seias ticl Post tri semajnoj ili estis en Ia plej bona hotel o
multe pri Ia Virgulino Mario, amiko mia. De- cn Hildesheim.
prenu sian glorkronon kaj sian aron da angelo]. Granville iris tuj al Ia antikva monahejo kies
kaj si ne malsimilus aliajn virinojn. Se min êiam k laústritaj muroj êirkaúis la gardeneton kaj
êirkaúus grupo da solenaj sanktulinoj anstataü tombejon kie kreskis Ia eta sed êie konata rozujo.
gojaj pekantoj, vi trovus vin faranta Ia signon de La pastroj montris aI li Ia pacan enfermajon; kaj
Ia krueo kiam ajn ni renkontus unu Ia alian." g'i tuj lin inspiris. Ili ankaú montris aI li Ia regul-
oju, kiuj plenigis lin de konsterno, êar unu el ili
Granville ridetis admire, sed restis obstina. (dum tiuj tagoj tre devige obeata) malpermesis
"Mi ne povas vin akcepti kiel modelon por mia virinajn vizitantojn. Granville deziregis fari al-
Madono.' mcnaú unu skizon kun sia Madono staranta inter
"Vi devos min akcepti por via modelo de via Ia branêoj de Ia vera rozujo. Tio donus aI li Ia
Madono," si respondis akre, sed rapide sia ton konvenan atmosferon, Ia bezonatan inspiron kaj
sangigis. "Efektive, kara mia, mi povas aspekti ckzaltadon. Kompreneble Ia êefan parton de Ia
tiel sankta kiel sankta restajo. Foje mi estis an- laboro sur Ia pentrajo li povus fari êe kia ajn voj-
gelo en Ia apoteoza seeno de Faústo, kaj oni diris Ilanka anguleto kiu aspektis iom simila alIa ideo
ke mi havas pli religian kaj halelujan aspekton 01 dc Ia legendo.
êiuj aliaj en Ia grupo. Vi vidas, blankaj vestoj I.a firma rifuzo permesi virinon interne de Ia
havas grandan inftuon. Ciu virino aspektas naiva pordcgoj treege aftiktis Ia artiston Granville, sed
sub blanka vualo." kiarn J oline aúdis pri gi si tuj sol vis Ia dilemon.
Dum du tagoj si mutigis pro kolero kaj pctis, "Alivestigu min kiel knabon. Simple prenu
tiam minaeis, kaj ploris. Si kolerigis, piedírapis, min kun vi kvazaú mi estus via frato. Ni alvenos
14 LA ROZU]O CIUMIL]ARA 15

per kaleêo, kaj se Ia pordisto ne havas pli lertajn "Tie, kie Ia peceto estas rompi ta el Ia muro-
okulojn 01 êiuj pufaj maljunaj monahoj kiujn mi tenu vian manon tie-tiel."
iam vidis, li ne donos ai mi duan ekrigardon, se mi J oline estis bona modelo; si povis teni pozon
portas pantalonon. Kiam ni estos en Ia gardeno, dum tre longa tempo. Granville laboris rapide
se Ia loko estos vaka, mi povqs demeti mian vest- kaj Ia skizo progresis kontentige. La ideo gojigis
on kaj rapide envolvi Ia madonajn vestojn êirkaü kaj inspiris lin. Radioj de sunlumo makule heligis
min." âian robon, Ia paco de Ia loko âajnis reflektita
Sed ne estis certe ke ili povos esti solaj en Ia sur âia vizago. Joline estis bela, nenia dubo pri
gardeno. Granville esploris pri tio kaj oni cert- tio, kaj si staris tiel senmove ke birdeto venis kaj
igis ai li, ke de Ia dekdua horo gis Ia tria Ia mona- kantis sur Ia branêeto kiun si tuâis, kvankam Ia
hoj estas êiam en Ia mangejo aü en Ia kapelo. branêeto estis nuda de burgono kaj folio, griza,
Ankoraú li hezitis, sed Joline estis sentima kaj kaj malgrasega pro plenago.
impulserna. Joline kaj Ia birdo estis junaj, sed êio alia estis
"Eê se ili trovos nin - kio okazos? Ili ne povos maljuna: Ia tomboj de Ia piaj fratoj dormantaj
nin mangi. Estas Ia tempo de granda fasto, ili sub Ia ombroj de Ia muroj kie ili vivis, Ia klaús-
mangas nur fison. Venu - ne timu." tritaj koridoroj kiuj ôirkaüis Ia etan gardenon, Ia
Li cedis ai âia instigo kaj êio kontentigis ilin. dikkorpa kvadrata turo, kaj Ia rozujo-ili estis
La pordisto estis dormema maljuna monaho, kaj kunuloj de centjaroj. La paco kaj trankvileco
donis nur malviglan kapklinon alia viveca junulo estis tiel profundaj ke J oline sentis ke si devas
kiu rapidis antaú Granville en Ia gardenon. spiri tre kviete.
Kiam ili estis solaj en tiu sunplena gardeno, La tempo pasis, Ia skizo estis preskaü finita,
J oline rapide sin vestis per Ia bluaj kaj blankaj ankoraü Joline estis pozanta kiam io neatendita
roboj de madono. Kun siaj brunaj frizitaj haroj okazis.
neligitaj kaj falantaj êirkaú siajn sultrojn, kaj Estas malofte ke io nekutima okazas en mona-
konvena simpleco de esprimo zorge surmetita, si hejo: Ia reguloj estas tiel severaj, ke oni nur be-
aspektis tre simila aI Ia Sankta Virgulino. Gran- zonas legi ilin por scii kion êiu monaho estas
ville sin pozis apud Ia fama rozujo, kiu estis al- faranta je êiu preciza horo. Kaj tial, laü Ia regu-
fiksita aI Ia tura muro; unu mano kusis sur loj, êiu monaho estis en Ia mangejo-c-ôiu monaho
branêo. Post kelkaj provoj Granville fine arangis esceptante unu. Li estis Frato Aügustino-tre
kontentigan pozon.
16 LA ROZUJO CIUMILJARA 17

maljuna kaj tre malsana. Li estis iom pli sana J e Ia sono de Ia voêo J oline malsupren rigardis,
tiun tagon, sed ankoraú li kusis sur Ia liteto en kaj vidis, ke Ia maljuna monaho falis sveninte.
sia êambreto, kaj estis malpermesite al li ellit- Tuj si alvokis sian kunulon Granville, kiu ra-
igi, aü eê pensi pri promeno. . pidis al Ia maljunulo, kaj eertigis al si ke li anko-
Sed Frato Aúgustino malobeis kaj ellitigis, kaj raü spiras. Tiam J oline, êiam praktika, proponis
iris por promeni. Li havis nur unu solan deziron: tujan forkuron. La sono de malproksima sonorilo
li volis unu fojon genufleksi antaú Ia benita ro- kaj Ia alproksimigantaj voêoj instigis al Granville
zujo antaú 01 morti. Li sentis ke lia fino estas sekvi sian konsilon. Tuj si kasis Ia madonan kos-
pli proksima 01 Ia aliaj seias. Oni ne konsentis tumon, arangis Ia harojn sub sia knaba êapo,
al lia deziro sim pIe pro Ia fakto ke ili timis tro ekprenis sian veston kaj rapide foriris.
laeigi lin. Pri Frato Aúgustino, liaj kunmonahoj trovis
Tial Frato Aiigustino malobeis Ia unuan fojon lin ankoraú senkonseia. La monahoj lin alportis
de kiam li sin donis aI Ia monahejo. Dum Ia aliaj aI lia Iiteto, kaj zorge flegis kaj observis Iin. Fru-
estis en Ia mangejo, tiu malforta, pala kaj mal- matene Ia amata maljunulo spiris sian Iastan
juna monaho sanceligis de sia liteto, kaj, palpante spiron, sed nur post kiam li sufice resanigis por
sian vojon laú Ia âtonaj muroj, li forlasis sian diri aI ili pri sia vizio en Ia gardeno. Estis gIoro
êelon, kaj malrapide rampis rnalsupren laú va- sur Ia vizago de Ia maljuna rnonaho, kaj gIoro
kanta arkaja koridoro al Ia familiara aerplena kvazaú de Ciclo en Ia tono de lia voêo, dum li
gardeno. Frato Aiigustino lametadis kiel eble parolis pri Ia belega Mario aperinta aI li inter Ia
plej rapide, gis kiam li venis aI Ia tri stonaj branêoj de Ia sankta rozujo. "ei flores Ia nunan
stupoj kiuj kondukis aI lia tre amata gardeno. printempon-atentu bone miajn vortojn, Ia sank-
Li zorge malsupren iris, liaj eerbo kaj okuloj kaj ta rozujo floros."
manoj tu te okupataj pro Ia peno. TieI parolis Frato Aúgustino per sia fina spiro,
Post momento li estis sur Ia vojeto kontraú Ia kaj kun Ia roso de morto sur sia frunto.
benita rozujo, kaj tie lia ekstaza rigardo sajne Kompreneble, J oIine-gaja, viveea, frivola, sen-
trafis nenian alian vizion 01 Ia Sanktan Patrinon gena Joline-ne seiis ke Ia malforta, maljuna
.mern, en paeo kaj beleeo rigardantan êielen. monaho estis mortanta. Si sentis profunde, ta-
"Benita Mario, kornpatu min!" li ekkriis, fa- men, Ia fakton ke li genufleksis êe siaj piedoj kaj
lante sur genuojn en prego. imagis ke si estas Ia vera Madono; kaj granda
18 LA ROZU]O CIUMIL]ARA 19

estis Ia gajeeo kiun si sentis pri gi. Dum Ia aklamo, kaj tiel intensa Ia deziro, ke antikvaj
veturado al Ia hotel o, kaj dum Ia tuta vespero, • regulo] devis malstreêigi. Oni malfermis Ia por-
gi estis Ia perioda temo de âia parolado. degojn de Ia monahejo aI virinoj, same kiel aI
"Kaj vi diris ke mi ne povos aspekti simiIa viroj kiuj venis por adori Ia miraklan rozujon en
al Madono! Kiam vi trovos alian modelon por Ia kiu estis starinta Mario Ia Virgulina Patrino, Re-
Sankta Patrino kiu aspektas tiel malfalsa, ke oni gino de Cielo.
opinias ke si estas Ia vera Sinjorino, mi eksigos-c- Baldaú Granville kaj J oIine aúdis Ia novajon,
kaj jen êio. Benita Mario-tio estas Ia nomo kaj granda estis Ia gajeeo kiun gi okazigis. Dum
kiun li donis al mi." du tagoj Joline ridis kaj âercis pro Ia "erara mi-
"Joline, mi petas, êesigu vian nerespekteeon I" raklo." Cu iam antaúe verva nescianta eta Iabo-
grumblis Granville. Sed juna Delila rekte de -Ia rema modelo elfaris tian grandegan sercon por
PIace de l'Opera ne estis facile devigata. anaro de enmurigitaj murmurantaj monahoj?
"AI vi mem mankas respektego," si respondis Sed, bedaúrinde, Ia serco estis enrnurigita same
gaje, jetante peeeton da pano al li : ili estis sidan- kiel Ia monahoj : neniu eseeptinte Granville sciis
taj êe eta tablo antaú Ia hotelo. "Kial vi ne res- pri gi. Laú sia opinio, tiu fakto multe malheligis
pektegas Ia atestadon de Ia maljuna monaho? gian brilecon. Si fine sukcesis en sia peno kasi
Se pastro de Ia Pregejo, kiu havas Ia agon de tiun impulson per sajno de virto: si certigis al si
preskaú eent jaroj, ne seias Ia aspekton de Ma- ke ne estas juste permesi al Ia monahejo subteni
dono, kiu povas?" tian mensogon. Si kredis ke estas sia devo, tiel
Granville restis en Hildesheim dum du mona- si diris aI Granville, fari kompletan konfeson al
toj, laborante je sia grandioza pentrajo. iu, kiu havas aútoritaton, aú kiu konsentos sin
En Ia monato junio ree okazis en Ia monahejo aúdi. Granville vidis nenian meriton en tiu pro-
io ne esprimita inter Ia reguloj : Ia profetajo de jekto. Ili interparolis pri Ia afero, kaj uzis vor-
Ia maIjuna monaho efektivigís, La rozujo floris tojn ne preeize varmegajn, sed iom pli 01 varme-
denove post multaj jaroj. Oni tuj rilatigis êi tajn.
tiun mirindajon kun Ia vizio de Ia maljunulo pri La argumento neniel âangis Ia planon de J oIine.
Ia Virgulino Mario, kaj Ia famo rapide disvastigis. Si sin vestis per roboj de konfesonto, fermegis
La homoj arnasigis sur Ia placo, pregante, mire- Ia pordon, kaj eliris. Si alvokis fiakron, eniris
gante, diskutante, kaj baldaü tieI lauta estis Ia gin, kaj ankaú fermegis gian pordon, por ke
20 LA ROZUJO CIUMILJARA 21

Granville povu aúdi tra Ia malfermita fenestro. pro incenso, kaj kun mistikaj koloraj de Ia ture
Tiam si guadis Ia bruon de sia veturilo dum gi altegaj fenestroj ..
klakadis laü Ia strato.
Baldaú si alvenis ai Ia fronto de Ia masiva ka- Joline sidis senmove, kaj atendis.
tedralo kiu kuntuâigis kun Ia monahejo. Enirante
Estis pentrajo super Ia altaro: estis kandeloj
Ia sanktejon, si informis Ia senspiran, flustrantan
sub gi kaj krono supre. Ci estis pentrajo de Ia
monahon, kiu gardis Ia pordegon, ke si deziras
fari konfeson antaü Ia prioro mem. La gardisto Virgulino Mario. J oline sin demandis kiel aspek-
tos Ia bildo de Granville super Ia altaro; antaüe
di ris kun spirantaj tonoj, ke tiu êefpastro neniam
aüskultas Ia konfesojn de eksteruloj. si ne pensis pri gi en alia loko 01 muzeo, Si de-
mandis sin pri Ia modelo, kiu si estis, si kiu pozis
Post kiam li, spiregante, respondis pluajn de- por êi tiu malnova pentrajo - tiel alte kaj ame
mandojn, si lin tentis per granda donaco, ke li konservita, kaj metita tien por adorado.
portu sendajon al Ia prioro. Oni devos diri ai li
ke Ia konfeso kiun si volas diri ri latas ai Ia Multe siaj pensoj vagadis dum si sidis tute sen-
sankta rozujo, kaj estas tiel gravega, ke si kredas, mova kaj atendis!
Ice eê Lia Sankteco en Romo ne opinius gin
Maljunulino eniris el Ia vestiblo, lametadis
malinda de sia atento. laü Ia flanka navo, faris Ia signon de Ia kruco
J oline, vi vidas, estis ankoraú en sia aroganta dum si staris antaü Ia altaro, kaj tiam trankvile
humoro.
genufleksis por pregi. Iafoje eta sonoriIo sonoris
Longe estis for Ia maljuna monaho. Joline sidis
en Ia maIproksimeco. Nenion alian aüdis Joline
sur pregeja benko kaj atendis. Siaj pensoj vag- dum si sidis tie tute senmova kaj atendis.
adis malproksimen kaj proksimen dum si sidis tie
'3enmove - nur atendante. Denove Joline rigardis Ia Madonon super Ia
Estis multaj jaroj de kiam Joline vidis altan kande1oj. Si pensis êu ne estus strange se dum
altaron kaj sanktajn kandelojn. Kiam ajn antaüe Ia venontaj jaroj si, ankaii, en orita kadro, ornam-
si vizitis pregejon, tio okazis je festotago, kiam us altaran niêon kie genufleksantaj petegantaj
amasego maltrankviligis Ia senton de paco. Ho- vidus sin, kaj kIinantaj pastroj svingus incenson
diaú, tamen, si estis preskaú sola en Ia sankta antaíi si, dum si rigardus maIsupren de supre,
malhe1eco de Ia loko - vastega kaj dormema trankviIe pozante kieI Ia Patrino de Dia.
\,
22 LA ROZUJO CIUMILJARA 23

10 simila al malvarrnigo pasis tra âia korpo. La kiu kusis grandega malfermita Iibro staris griz-
okuloj de Joline fikse rigardis Ia altaron dum si barba monaho, vestita per bruna robo Iigita de
sidis tie tieI senmova kaj atendis. ênuro.
10 simila al sankta timo rampis sur sino Subite La gvidisto forlasis Ia êambron kaj fermis Ia
Joline sentis ke, se oni iam levos sian pentritajon pordon post si.
al tiu sankta Ioko, Ia mokado de tio trapikos âian La maljunulo sin turnis al si; neniam dum sia
koron, eê kvankam si estos kuâanta en sia tombo. vivo si vidis tiajn êiopotencajn, êiosagecajn, kaj
Dum sin ankoraii strange afektis tiu penso, afablajn okulojn; neniam antaúe si vidis vizagcn
mano tusis sian sultron. De Ia pordo gestis Ia kiu tiel profunde sin impresis per sia aspekto de
mallaúte pasanta pastro, ke si Iin sekvu. La prio- plaêeco, bonvolo kaj paco.
ro konsentis sin akcepti. "Kio estas tio, kion vi deziras diri al mi, filino?"
Oni kondukis sin kvazaii en songo sub soIenaj "Filino!" neniu iam antaúe tiel sin nomis; si
arkajoj, tra ehantaj koridoroj, preter pregantaj havis nenian memoron pri siaj gepatroj. "Filino !"
monahoj, nudpiedaj kaj severegaj, maIsupren Iaü J oline nek movigis, nek parolis.
stonaj stupoj, preter pezaj pordegoj-jarojn kaj "êu via peko estas tiel granda ke vi ne povas
jarojn for, sajnis al si, de Ia brua mondo de Ia doni aI gi vortojn?"
sentoj; Ia mondo de kantado kaj vino kaj serco "Jes," Ia vorto elvenis el siaj lipoj, kvankam si
kiun si êiam antaúe sciis. Sunbrilo fluis tra Ia ne havis konscian intencon diri tiun vorton. Ois
multkolona klaústro, sed gi sajnis ne plu Ia sun- nun si neniam pensis ke sia frivola malobeo al Ia
brilo de tero, sed prefere Ia brilega Iumo de iu reguloj de Ia monahejo estas peko. Kaj neniam
alia sfero. si eê suspektis, ke âia propra voêo povas soni
Pezega pordo en Ia dika :êtona muro staris tiel stranga kaj malreala kie1 gi sonis en tiu
malriglita, kaj oni kondukis sin en Ia enirejon de resonanta êambro. Sajnis kvazaú alia persono
Ia monahejo. estas parolanta por si.
La rnaljunulo gestis al tripieda benketo; tamen
Kvankam Ia êefa pordo estis tieI malloga, aliaj li ankoraú staris.
pordoj de Ia malalta stona êambro estis malfer-
"Kian pekon vi povas havi por rakonti en
mitaj, ankaú estis plumbitaj fenestroj, kiuj mon-
rilato al nia sankta rozujo?" Li faris signon de
tris ekvidon al Ia gardeno. Apud alta pupitro sur
kruco je Ia aludo aI Ia rozujo.
24 LA ROZUJO CIUMILJARA 25

Joline ne antaüe sciis Ia grandan respektegon Sed ne-si sin korektis-neniam en sia plej
kiun oni havis por tiu rozujo. Sed si subite forti- frivola humoro si estus povinta ri di je Ia penso
gis sin por ke si povu plenumi sian celon, kvan- pri êi tiu bonkora maljuna pastro, se si estus
kam sia propra voêo sin timigis. vidinta Iian miIdan ekrigardon, kaj aúdinta Iiajn
"ei rilatas al Ia vizio de Frato Aúgustino. Li dolêajn tonojn.
En lia sereneco estis potenco kiu nepre kaüzus
ne vidis Ia Sanktan Madonon. Estis mi, kiu
staris inter Ia branêoj." ke Ia pIej sercema filino de gojo paúzu kaj de-
mandu aI si êu ne estas ja ebIe ke ia dia respondo
La sola signo de agitado, kiun Ia bona prioro alvenos de Ia prego de tia sankta viro. Kaj tion
montris, estis impulsa ekpremado de Ia kruco kiu J oline aI si demandis. .'
pendis êe lia flanko. Si ne devis Iongan tempon atendi. Mallaúte Ia
"Cion diru aI mi," li ordonis trankvile. pordo malíermigis kaj Ia pastro reaperis. Li sin
Si obeis, kaj rakontis aI li pri êiuj faktoj, sed pensême rigardis dum momento, Iiaj mirindaj
ne kun Ia guado kiun si antaúe atendis de Ia mal- maIjunaj okuIoj êiovidantaj en ilia ameco. Li
kasado, Cio estis tre solena kaj preskaú doIoriga. ankoraú tenis Ia krucon per ambaú manoj êe sia
Kiam âia rakonto finigis, Ia maIjuna prioro mal- brusto.
rapide sin turnis, kun klinita kapo, kaj ankoraú Joline levigis je lia eniro, kaj klinis Ia kapon.
tenante Ia krucon. Tiom da respektego venis aI si, kaj si povus ja
klini Ia kapon aI Ia vortoj kiujn diris tiu inspirita
"Mi devas konsideri êi tiun 'aferon en soIeco. viro. Malrapide kaj deIikate li alparolis sino
Restu êi tie. Mi revenos post duono da horo,"
"Mia infano, mi ne vin kuIpigas pri grava peko
li diris, kaj kviete forlasis Ia êambron.
êar vi eniris Ia gardenon per artifiko; vi estis sen-
Dum li estis for, si en imago vidis Ia maljunan pripensa kaj ne sciis pri gia sankteco. Kaj mi ne
monahon en soleca êambro, kaj preganta ; paro- opinias ke mensogo estas efektive subtenita de
lanta kun Dio, kieI li kredis; konsuItanta kun Ia " nia pretendo, ke okazis miraklo."
Ciopova-pri si! Si rememo ris fojon-e-antaú eo- Dum keIkaj momentoj li ne paroIis, estis kva-
noj, sajnis aI si-kiam tiu penso estus amuzinta zaú li enprofundigis en meditadon, tiam li diris:
sin ; si estus âercinta pri gi, kaj apartiginta Ia "Nia benita Frato Aügustino havis vizion de Ia
rugigitajn Iipojn en malrespektema rido. VirguIino êe nia sankta rozujo. Vi estis staranta
CIUMILJARA 27
26 LA ROZUJO

J oIine ekrigardis al Ia rozujo kaj ekvidis gian
tie, tio estas vera, sed Iiaj mortantaj okuloj eble unu blankan floron. Ekkrio de mirego venis e1
vidis ion pli 01ni seias. Mi ne dirus êi tion antaú âiaj Iipoj. Si rapidegis pli proksimen, kaj ree ri-
Ia mondo - eble oni malkomprenus gin - sed mi gardis. Tiu floro estis kontraií Ia muro sur Ia
vere kredas ke estas e1ektitaj momentoj kiam Ia branêo precize kie Ia peceto estis rompita eI Ia
spirito de Ia Sankta Patrino elrigardas tra Ia muro, guste kie si estis metinta sian manon!
okuloj de bona virino." "Benita Mario, kompatu min!" Ci tiuj vortoj,
JoIine ekspiregis kaj âanceligis kvazaií batita. Ia identaj vortoj parolitaj de Frato Aiígustino,
Sia brusto sveletis pro fortega emoeio dum si venis eI siaj propraj Iipoj; kaj post momento
apogis sin alIa muro por subteno. estis virino sur genuoj en tiu gardeno, Magdaleno
La maljuna monaho sajnigis ke li ne rimarkis kun Iarme maIsekaj okuloj.
sian agitadon, sed daiírigis siajn kvietegajn vor- "Sed, afabla patro," si plorgernis, "vi ne korn-
tojn. . prenas: Mi-mi-mi estas-malbona virino. Mi
"Dio pardonu min se mi estas parolanta mal- -estas pekintino."
prave, sed mi sentas, ke estas vere, ke en ia mis- Cu Ia bona pastro estis surprizata aií konster-
tera maniero, dum unu mallonga momento, Ia nata? Tute ne: li âajnis serena kaj respondis kun
spirito de Ia Sankta Patrino brilis tra viaj okuloj Ia samaj ebenaj, trankvilaj tonoj:
dum vi staris tie inter Ia branêoj de Ia rozujo, "Ni estas êiuj pekantoj, mia bona filino" (anko-
kiun si estis beninta. Se ne, kial vi supozas ke gi raü li nomis sin "bona"] ree Iarmoj fluis eI siaj
floris Ia nunan jaron? Venu kun mi, mia infano: plorantaj okuloj kaj maIsekigis Iian manon, kiun
Mi montros al vi Ia pruvojn de sia vizitado." si ekprenis kiam li etendis gin aI si en benado),
Li turnigis kaj iris Iaü Ia vojo kiu kondukis tra "sed kiom ajn vi estas povinta peki, mi bone seias
Ia malfermita pordo en Ia largan klaiístron kiu ke dum unu hela momento, almenaií, vi estis
Iimigis Ia gardenon. Joline, interne genita kaj bona kaj kun pura koro. Kiam vi staris sub Ia
turmentita pro nekutimaj timoj kaj mirado, branêoj de tiu sankta arbeto, viaj pensoj estis
sekvis silente. kristale klaraj kaj purigitaj de êiu malbona in-
"Estas nur unu floro nun. Ni havis tri, sed- teneo aü penso. Cu tio ne estas vera? Rememoru
vi vidos." viajn pensojn dum vi tie staris: êu ili ne estis
La bonkora kondukanto maIsupren iris Ia müIte êiuj gojaj kaj senkulpaj?"
uzitajn àtupojn, kaj eniris Ia enfermejon de tom-
boj kaj rozoj.
28 LA ROZUJO CIUMILJARA 29

Malrapide J oline levis Ia kapon pro humila "Mi havas nenian timon pri vi, mia filino. La
konsento. Bone si rememoris Ia sunhelan horon, Madono elektis vin por esti sia propra. Si restos
siajn paeajn pensojn, kaj sian naivan gojon pri Ia kun vi por êiam."
birdo kiu kantis apud âia mano. Rideto de sankta Post momento Joline sin trovis ekster Ia kate-
dankemeeo lumigis sian vizagon inter siaj lar- dralo: nova virino-en nova mondo.
moj, gojo pli profunda 01 êiu kiun si iam antaüe La katedralo aspektis malsama al J oline; si
sentis, venis al si kvazaú gi flustris: "spiriton estis vidinta gin preskaü êiutage dum Ia lastaj
gustan kreu en mi,' êar si sciis, kaj tiu pastro tri monatoj, sed jam gi sajnis simila al malfermita
seias, pri unu pura horo dum âia vivo. pago de granda libro. Si legis interesegajn signi-
fojn en êiu angulo de gia mezepoka arhitekturo,
"Kaj en tiu sankta momento nia benita Frato Virino estis êerpanta akvon êe Ia mal nova puto;
Aiígustino-Dio ripozigu lian animon !-jen li si estis pentrinde vestita per rigida blanka êapo
kuâas en sia tombo-" li paúzis .por montri Ia kaj ruga lana korsago, sed al Joline sia laboro
nekovritan altajeton-"en tiu sankta momento de estis multe pli bela 01 sia aspekto; si estis oku-
via vivo, li vidis Ia Madonan Gloron en viaj oku- pata pri utila laboro, êerpante akvon por Ia soif-
loj. La rozujo estas florinta guste kiel li diris. antaj, por sia kuirejo, kaj por alia uzado en Ia
Povas esti nenia dubo, vi vidas, ke miraklo oka- hejmo. Si estis bona virino, tia, kian Ia Madono
zis." nepre amus.
Vere li parolis, tiu saga maljunulo, kaj bone li Vidigis knabo kun trenigantaj paâoj, portante
seiis Ia signifon de siaj vortoj ; miraklo ja okazis. pezan sakon da grajno sur sia dorso: li ankaú
"Pri viaj pekoj, mia infano, mi lernis de Ia Sa- estis bona, êar li apartenis al Ia mondo de labor-
vanto Mem Ia sendajon donotan al vi. Liaj vortoj ado: li estis kvazaú eta dentrado en Ia granda
estas, "Iru, kaj ne peku plu." socia sistemo kiu nutras Ia homojn de Ia mondo.
Si lente li etendis Ia manon super sian klinitan J oline subite ekkomprenis Ia diverseeon de Ia-
kapon, tiam turnigis por lasi Ia gardenon. Si lin boro êie êirkaú si en Ia tre malnovaj domoj de
sekvis gis Ia riglita kverka pordo, kiun li malra- tiu antikva urbeto; si vidis kaj rigardis kun res-
pide malfermis. Kiam si lin pasis, kun pentema, pektego Ia laboron bone faritan de laboristoj
kortuâita mieno, liaj finaj vortoj sonadis vivontaj longe mortintaj. La sonorilo en Ia malnova turo
kaj kantontaj en âia aninmo por êiam. super si sonoris: gi havis Ia sonon de vereeo-
30 LA ROZUJO CIUMILJARA 31

bona laboro, bone farita antaú tre longe de iu Si sidig is sur renversita âargveturilo apudvoja.
faristo de sonoriloj. AI Joline Ia tu ta mondo Si ne povis kompreni sian trankvilecon, kontraüe
sajnis plenega de bona Iaboro, kaj bonaj homoj; si sentis ke si guas êi tiun malsagajon. Ha! si
nur si estis malbona-kaj senokupata. havis kialon! Si sciis ke en si ekzistas mokanta,
Ankoraü si staris êe Ia pordo de Ia katedralo, ribelema spirito, kiu rigardas Ia tutan aferon kie1
sur Ia vojo aI sia hotelo, kiam si ekmemoris ke "malsagajon."
âia fiakro atendas âin guste kie si Iasis gin antaú "Vi 'ne pekos pIu' guste tieI longe kieI Ia suno
unu horo. Si eltiris sian monujon kaj pagis Ia brilas, kaj vi ne estas maIsata."
viron; si ne volis veturi. Tiam si rigardis Ia mo- Si subite grincigis Ia dentojn, kaj kunpremis
nujon; gi estis eI masita oro, kaj enhavis orajn Ia manojn.
monerojn. La objekto farigis varmega en âiaj "Mi iros antaiien." Si diris gin laiite kaj tiel
manoj ; fiamo rug ig is sian vizagon ; Ia salajro de fervore ke si timigis kokinon, kiu kuregis trans
peko bruligis âian animon. Si rigardis êirkaüen, Ia vojon kun streêita kolo kaj kirlo de polvo.
kaj post momento si faligis Ia monujon en Ia al- Si rnarâis antaúen, êiam Iáu Ia sarna direkto.
mozkeston. Si renkontis rugetan virinon kun puâveturilo plena
Tiam si ekiris marsante malrapide, profunde de napoj; ties larga rideto kaj kora kapoklino
enpensema-for

--
de Ia hotelo.

Dua Parto --
I varmigis sian animon. Joline sentis sin inda de
. Ia saIu to de Ia honesta virino, kaj tratrernis
subita fiero. Si nur volis ke si mem estu puâanta
pro

sargon da napoj. Si sentis Ia gojon rezultantan
En sia kapo Joline ne havis planon, nek mone- de Ia uzado de siaj muskoIoj-pusado, levado aü
ron en sia poso; sed en êia koro estis memorajo trenado por ia bona ceIo.
nova kaj viva, Ia vortoj de Ia pastro--"Iru, kaj Post nelonge si vidis virinon Iavanta toIajon
ne peku plu." en korteto.
Si marâis antaüen kaj baldaü alproksimigis a) Joline staris êe Ia barilo, rigardante sopireme.
Ia kampara êirkaúajo : Ia domoj plirnalgrandigis 10 sur Ia kuirforno verâbolis. La virino kuregis
kaj farigis maloftaj, gis kiam si efektive estis en en Ia domon. Tiam Ia infano vundetis sin, kaj Ia
Ia kamparo, inter Ia maIaItaj ruge tegoIitaj do- virino revenis, kaptis Ia infanon laú patrineca
metoj de Ia Hanovraj kamparanoj. maniero, riproêis gin, ankoraíi rapidegante.
32 LA ROZU]O CIUMIL]ARA 33

Joline pasis tra Ia malalta pordego kaj alparolis kornpreni. Sed si komprenis Ia bonhumoran ride-
Ia virinon, timeme. ton, kaj ankaú Ia grandegan tranêajon da sekala
"Se mi finos Ia lavadon, êu vi donos al mi pano kiun Ia virino donis ai si, kune kun malavara
.panon?" pokalo da hejmfarita vino.
La virino demande rigardis J oline; kaj fine "Jen I" si ekkriis. "Vi meritas ion pli 01 pano.
konsentis. Prenu êi tion, kaj refresigu vin."
"Envenu ; se vi laboros bone." La virino subite eniris Ia domon alvokite de
Joline eniris, preparis sian jupon, suprenturnis sonoj: defalo kaj kriego.
Ia manikojn, kaj trempis Ia manojn en Ia sapo- Tial Joline, sola, mang is Ia unuan mangon dum
saúmo kun Ia guo de knabo en nagejo. La virino, sia vivo kiun si honeste meritis. Malrapide si
tenante Ia infanon en siaj brakoj, observis Ia fraú- mang'is Ia panon kaj trinketis Ia vinon. ti íarigis
linon suspekteme, sed baldaú konvinkigis, ke êi al si kvazaii solena rito, sia unua komunio; Ia
tiu stranga vagantino havas inklinon por porti lu- pano kaj vino de honesta labõro kaj pura vivo.
mon al mallumaj lokoj en tiu kuvo plena de to- Tie, en Ia sunbrilo, en humila proksimeco ai lav-
lajo. J oline sentis ,en siaj brakoj Ia forton de tiu, . kuvo, pelvo, klukanta kokino kaj legomgardeno,
kiu iras antaúen por batali. EItordi êian nigrecon Joline ricevis Ia panon kaj vinon kvazaii ili venis
el Ia fortaj êemizoj, kaj skui ilin gis kiam ili estas aI si rekte de Ia pastro, Ia pastro de Ia sankta
blankaj en Ia sunbrilo, estas same kiel venki mal- rozujo,
bonon. Si estis forlavanta Ia pekojn de sia propra Kiam Ia mango finigis si dankis Ia bonan viri-
animo. non, kaj ekiris sian vojon, êiarn laú Ia sarna di-
Malmulte pensis Ia largkoksa virino, kiu ofte rekto.
rigardis tra Ia fenestro êi tiun energian, vagantan Si sentis sin pli mallaca post sia ripozado, plena
lavistinon, ke si estas vidanta Ia regeneracion de de Ia miro de nova vivo, kaj ekzaltata pro Ia me-
animo; ke Ia gutoj da svitado sur tiu blanka frun- moro de Ia Madona mistero.
to estas tiel sanktaj kie1 baptaj gutoj aspergataj . N enia penso pri timo venis al J oline en Ia kres-
de Ia manoj de pastro. . kanta krepusko, sola sur Ia êefvojo kun nenia
Kiam Ia laboro finigis kaj Joline eksidis sur vojagcelo, nenia lito atendanta sin kaj nenia mono
benkon por ripozi, Ia virino venis al si babilante por lui liton. Si nur antaúen iris gis kiam laceco
Ia dialekton provincan pli rapide 01 Joline povis devigis âin halti, êe loko kiu sajnis konvena ai si.
34 LA ROZUJO CIUMILJARA 35

Malfermita stala pordo âin allogis; si rigardis antaú unu tago; si jamestis Iavistino kun iom da
internen; amasego da pajlo estis êio, kion si povis Ierteco.
vidi. Ci estis êio, kion si bezonis. Tia laúdinda "Sed kien vi estas ironta? kaj kial vi estas
Iaceco posedis âin ke, jetinte sin sur Ia amasegon sola?" demandis Ia edzino suspekterne.
da pajlo, si apenaü íarigis konscia de Ia feliêa "Mi havis-situacion en Hildesheim-sed mi
penso pri alia stalo kie foje Ia Madono ripozis, gin forlasis." J oIine sin mirigis per sia propra flu-
kiam subite si ekdormis, plena de fido kaj kon- paroleco, kaj ankaú pro Ia plano kiun si formis
tento. por Ia estonteco.
Estis taglumo antaü 01 Joline vekigis. Venis aI "Mi estas ironta hejmen."
siaj oreloj Ia sono de voêoj. Si trovis sin êirkaíi- "Kie estas via hejmo?"
ata de mirigita familio, patro, patrino, fratino, "En Brumatho, AIsacujo." (Si naskigis tie kaj
onklino kaj du infanoj. Joline kun vangoj ne estis edukita en infana rifugejo.)
rugigitaj, kaj haroj ne frizitaj, estis tamen bela "AIsacujo l-tio estas tre malproksima! KieI vi
virino, si duone levigis kaj ridetis bonhumore aI iros tien?"
Ia Iigriasua krude vestita grupo. "Mi intencas marsi kaj Iabori." Joline jam sta-
rigis, ekskuante Ia pajlon de sia vesto.
"KiaI vi estas êi tie?" Ia viro demandis, ne "Vi devos transpasi Ia montegaron," diris Ia
malbonkore, edzo kun Ia aútor itato de sagulo,
"La pordo estis malfermita kaj mi lacigis. Mi J oIine ridetis, per tio si akiris fa voron de êies
marsis de Hildesheim-kaj faris grandan lavajon koro, krom tiu de Ia straba onklino.
krom tio."
Si sentis ke si havas bonan kialon por esti "Mi ne genos min pri ili gis kiam mi aIvenos
fiera kiam si aldonis Ia Iastan frazon. Antaü 01 aI ili. Tio, kio min turmentas nun, estas io por
ili povis sin interrompi, si diris : mangi." Si sin turnis alIa malafabla fraúlino :
"eu vi permesos ke mi Iavu tolajon por vi, aü
"Mi faros lavajon por vi, se vi permesos, por frotpurigu plankon por mia matenrnango P"
pagi vin por mia pajla Iito, peco da pano kaj taso
da kafo." "N u-mi supozas ke jes," fine konsentis Ia
pIatbrusta onklino.
Si parolis kun briIo de certeco, kvazaü si Iernis
ian metion. Si ne petis timeme, same kiel si petis La virinoj iris ella stalo alIa domo.
36 LA ROZU]O CIUMIL]ARA 37

La humila eta hejmo aspektis tie1 senmakula "Vi estas senhonta sentaiígulino, vagante sola,
ke Joline timis ke estas nenio por fari. Sed tio nur kaj enirante en Ia domojn de honestaj virinoj sub
pruvis âian senspertecon. Baldaú si vidis kvin Ia preteksto ke vi serêas Iaboron! Nenia spaco
kuprajn kaserolojn kiuj bezonis esti poluritaj. en êi tiu regiono por tiaj kia vi."
Ankaú estis du makuletoj sur unu eI Ia fenestroj, J oline kun rugiganta vizago kaj Iarme maIse-
kaj Ia kamenangulo ne estis frotlavita de hieraü kaj okuloj tuj volis forkuri de Ia riproêo kaj kasi
nokte. AI Joline oni tuj donis êi tiujn taskojn. sian malhonoritan kapon; sed subite si rememoris
Si Iaboris tutkore, sed si estis tre mallerta: Ia bona Ia bonkorajn vortojn de Ia pastro; li ankaú sciis
edzino facile komprenis kial si devis forlasi sian pri siaj pekoj! Si atendis gis kiam Ia spireganta
Iastan situacion. Sed Joline Iaborgajnis meze virino haltis por spiri, kaj tiam respondis trank-
bonan matenmangon, kiun si avide mangis. vile:
Kiam si estis preta por foriri, si haltis êe Ia "Mi pekis, sed Dio scias ke mi pentas. J en kiaI
pordo kaj kun timo petis permeson sidi sur Ia mi marsas al AIsacujo."
âtupo kaj teni Ia infaneton- nur dum momento. Si Iorturnigis de Ia virino, kaj maràis malgoje
Subite sopiro venis aI si-dezirego teni tiun in- êirkaú Ia domon, laú Ia vojeto al la malalta porde-
faneton. Li estis graseta, rugvanga, dorlotita eta go, kiun si malfermis malrapide. Subite estis ku-
infano, kaj Joline tenis Iin firme dum momento, rego de piedoj malantaú si, kaj voêo:
kaj tiam supren rigardis aI Ia patrino kaj faris "Atendu momenton."
mirigan konfeson: Si sin turnis kaj vidis Ia patrinon tenanta Ia in-
"Mi havas infaneton mian propran! Li havis faneton por fina êirkaúpreno, kaj ankaü pomon
proksimume êi ties agon kiam mi Iin Iasis." kiun Joline rapide ekprenis kvazaú por pacofer-
"Vi Iin Iasis!" ekkriis Ia mirigita patrino. "Kie ?" dono. JoIine kisis Ia infanon-kaj tiam ploris lar-
"En AIsacujo. Mi nun estas ironta aI li." mojn de sincera dankemeco, kaj subite si trovis
"Kaj kie estas via edzo?" sin en Ia brakoj de Ia virino, êirkaüprenita kun
Joline mallevis Ia kapon: "Mi ne scias. Mi êiom de Ia varmeco kaj kompato de vivdaúra ami-
havas neniun." kino. La riêeco de Ia tuta mondo ne estus povinta
Tuj Ia onklino ekprenis Ia infanon eI Ia brakoj komforti joline kaj sin fortigi tiel multe kieI korn-
de J oIine, kaj raúka voêo aljetis malbenojn aI si: fortis sin Ia impuIsema êirkaiípreno de tiu humila
Estis Ia platbrusta straba onklino kiu tieI inter- edzino kaj patrino.
rompis Ia konversacion.
CIUMILJARA 39
38 LA ROZUJO

"Vi efektive kredas al mi--êu ne?" si dernandis en lito. Strange estis ke neniam antaúe si sentis
ree kaj ree. "Mi estos bona kaj êasta virino. Mi Ia patrinan sopiradon tiel forta en si. Si antaüe
iros al mia infano; mi laboros por li, kaj pregos opiniis ke sia devo finigis kiam si sendis monon
por li, kaj mi edukos lin por esti bona knabo. Vi al Ia fortika suêigistino êe kiu si Iasis Ia infaneton.
devas min kredi-mi petas, kredu al mi!" Sed jam âia tuta memo sopiris al tiu unu
"J es-jes-kompreneble, mi kredas-kaj Dio kreitajo en Ia tu ta mondo kiu estis âia propra.
vin benu," estis Ia kora respondo. Si jam havis ceIon en vivo, antaúe si ne sentis
Kun hezitantaj vortoj plenaj de danko, J oline tion; iu por kiu si laboros kaj kiun si povos ami.
fine devigis sin forlasi Ia bonkoran virinon, rigar- Si kaj sia filo formos etan komunecon per si
dante malantaúen multfoje por saluti Ia patrinon mem-familion-tian, kian si vidis êie. Si intencis
kaj infaneton kiuj ankoraú restis êe Ia malalta labori kaj labori, gis kiam si havos etan hejmon
pordego. tute ilian propran; tiarn si povos stari vespere en
Kaj dum si rigardis, J oline tremis pro Ia po- Ia pordkadro, kun Ia knabo êe sia flanko, kiam sia
tenco de subita penso ke eble si ankaú, simile al laboro finigos, kaj di ri "bonan vesperon" al Ia
Patro Aúgustino, estas vidinta vizion de Ia Ma- pasantoj, same kiel Ia domestrinoj jam nun faris
dono! Estis facile por si kredi ke Ia spirito de aI si. Kaj si intencis diri al Ia filo pri Ia Madono,
Ia Sankta Patrino brilis tra Ia okuloj de tiu bona kaj eduki Iin pri Ia gojo de honesta laboro kaj
kampara virino kun âia infaneto êe Ia malalta pura koro.
pordego, kies granda senkonscia korboneco efek- Tiel si meditis dum si marâis, kaj meditado
tive egalis sanktulecon. longe konsiderita egalas pregadon, kaj seriozaj
La mondo estis tute ora aI J oline dum si vaga- prego] ofte efektiv igas,
dis antaüen tiun tagon.
Post Iaboro, marsado, kaj suferado, Joline fine
Antaüen si iris, êiam antaúen al Alsacujo, nur
alvenis al sia hejmurbo, kaj trovis sian filon. Li
haltante kiam ajn si trovis laboron por fari.
estis pli alta 01 si opiniis, sed ho, Ia gojo vidi lin
Si farigis sentima pri Ia vojo kaj pri soleco. kaj gajni lian amon!
Plej multe si amis Ia êefvojon kiam Ia amikaj
Pro amo por li kaj pro amo aI Dio, Joline, dum
steloj aperis. Si lernis ilin gis fine si guis Ia fan- pasis Ia sezonoj, Iaboris frue kaj malfrue kaj dum
tazion ke si ankaii sekvas unu el ili- sian Stelon
Ia vesperoj por havigi aI si vivrimedojn. Si labo-
de Ia Oriento-kiu sin kondukos antaüen kaj
antaüen al Ia loko kie infaneto, sia propra, kusas
CIUMIL]ARA 41
LA ROZU]O
40

baldaú denove, en penso kaj memoro, sur genuoj
ris sur Ia kampoj, kaj si Iaboris en Ia fabrikejoj. ~i en Ia gardeno de Ia monahejo.
Iaboris en hejmoj, si Iavis, frotpurigis, kaj si La artisto havis strangajn ideojn. Kelkaj el
rastoIis, si sarkis kaj kolektis frukton. Si kudris liaj amikoj estis certaj ke li estas lernanto de
en malfresaeraj tajIoraj êambroj. Si tiris plug- Wiertz. Li pentris ekscentrajojn. Laü liaj ami-
ilojn, jungite kun bovoj. Kun hundo si tiris lego- koj oni neniam povis antaüdiri kion li provos.
mojn aI Ia urbo. Si vartis infanetojn kaj flegis
Li rimarkis en Ia esprimo de sia vizago íon,
malsanulojn. Si kroêetrikis salojn kaj duongan-
kio interesis lin. La vizago ne estis juna aü eê
tojn. Si hakis lignon kaj amasigis gin. ~i boligis
bela, sed trovigis tie-io-. Dum li sin vidis, ame
sapon en grandaj feraj kaldronoj ekster Ia domo.
rigardante tiun rozujon, ideo eniris lian arteman
Si kalkoblankis barilojn. Si gardis koaksfornojn
cerbon.
dum Ia noktoj. ~i edukis porkojn kaj helpis buêi
Dum tiu vespero li montris sian skizon al frata
ilin. artisto. Ili estis vagantaj tra AIsacujo, kaj loga-
Si havis gardenon ankaú, kaj rozojn-blankajn
dis en Brumata Hotelo.
rozojn si havis, nenian alian, kaj kiam ajn ili ek-
fíoris kaj si ilin palpis, J oline dankis al Dio ke "Kiel vi nomos gin?" dum ili rigardadis Ia
siaj okuloj vidis kaj siaj manoj tusis Ia Rozujon mediteman figuron de Ia skizo.
Ciumiljaran. "La Madono de Ia Rozujo," estis Ia trankvila
Kaj êion êi si estis faranta, kiam vaganta artisto respondo.
sin vidis, sin observis dum momento, kaj tiam La pli juna viro donis krion de malpacienco.
malfermante sian skizan skatolon, li sin alvokis: "Kiu iam aüdis pri Madono tiel grandaga ?"
"Bonvole restu kiel vi estas, mia bona virino. "Kaj kiu iam aüdis ke si mortis juna?" respon-
Mi pagos al vi kvin markojn por Ia pozo." dis Ia pentristo. "Estas konvene ke si estu pen-
Joline rigardis supren al li konfuzite; si san- trita tia, kia si aspektis dum siaj maturaj jaroj,
celigis momenton preskaií venkite de malnovaj kronita de rnalgojo. Vi rimarkos êi tie, ke si ne
memoroj. Siaj lipoj movig is por fari respondon rigardas Ia rozojn, sed Ia dornojn. Mi kredas ke
sed subite ili fermigis, kvazaü por êiam. Ia patrino de Kristo post Ia Krucumo vidis nenion
Si ne respondis, sed klare komprenis lian pro- alian kiam si rigardis rozujon-vidis kaj sentis
ponon, kaj faris tre êarman pozon, kio surprizis nur Ia doIoron de Ia dornoj sur Lia frunto."
Ia artiston. Si fikse rigardis sian rozujon kaj estis
ClUMI LJARA 43
42 LA ROZU]O

"Kara Sinjoro:
Li arangis ke Joline pozu por li dum kelkaj Kun multe da plezuro mi lernas pri Ia
tagoj gis kiam Ia bildo estis preskaü finita. Mal- sukeeso de via bildo, kaj kun granda dankem-
multe li pensis ke si foje estis profesia modelo, eco mi rieevis vian afablan inviton. Vojago en
pozante por Bacchante kaj tuta grupo da idolanaj mia vivo estos granda gojo. Sed, se mi ne estas
diajoj; kaj si ne suspektis ke si nun pozas ree tro pretendema kaj malgentila, êu vi permésos
por Madono. Sendube si estus farinta Ia signon al mi diri, ke mia sola deziro estas viziti, ne
de Ia krueo, kaj humile rifuzinta Ia honoron, se Parizon, sed Ia urbon Hildesheim, por ke mi
si seius pri Ia fakto. povu genufleksi ree antaü Ia Rozujo Ciumiljara.
"Mi restas, Sinjoro, via humila servantino,
La nekonata pentristo baldaii revenis al Parizo kiu dankos vin, Sinjoro, kun mil prego], se vi
kie li finis Ia pentrajon kun fervorega altenigo, trovos en via povo konsenti al êi tiu granda
Post tri monatoj li havis Ia gojon kaj triumfon deziro de
vidi sian pentrajon aklamata kiel êefartajo en Ia Julino Hofer."
Salono de Be1artoj. Kie1 ajn granda estis Ia mirego de J oline kiarn
si ricevis Ia inviton, gi estis kiel nenio en komparo
Tiam li eksentis deziron mirigi Ia humilan ori- kun Ia mirego kiun instigis âia respondo. Tia
ginalon de Ia bildo per invito ke si venu al Parizo stranga letero de kamparanino !-kaj tia stranga
kaj vidu sin kie1 aliaj sin vidis. Ci tiu ideo allogis peto.
lian ekscentran senton de humoro; ankaü plaêis Unu e1 Ia grupo tenis Ia leteron en mano al-
al ke1kaj e1 liaj amikoj, inter kiuj estis Granville, menaii duonon da horo ne parolante. Li stud-
kiu foje penis pentri similan bildon, kaj kiu tuj adis Ia manskribon-kaj pensadis, pensadis pri
proponis partopreni Ia vojagelspezojn de Ia "Ma- Hildesheim; pri lia aventuro tie antaú jaroj; pri
dono." Do oni sendis zorge verkitan leteron al Ia Rozujo, -kaj pri Ia bildo kiun li pentris tie
"Sinjorino Julino Hofer." (Joline antaíi tre longe (terura fiasko) kaj pri J oline tiu ignis fatuus ,
forlasis sian Bulvardan nomon.) (erarlumo) kiu tiel seneetemonie lin forlasis kun
Post unu semajno venis respondo de Ia "Ma- alia viro, kie1li supozis. Ree li rigardis Ia leteron,
dono." Inter gajegeeo, tabaka fumo kaj diboêaj konsideris Ia sentimenton kiun gi esptimis. 10 êe
sercoj oni malfermis Ia leteron kaj legis gin gi devigis lin palpi gin kun emocio. Li petis per-
laüte :
meson reteni gin dum unu aü du tagoj.
44 LA ROZU]O CIUMIL]ARA 45

Frue Ia morgaüan matenon GranvilIe vizitis Ia J e tio JoIine starigis, formetis Ia sitelon kaj
SaIonon de BeIartoj kaj longe studadis iun pen- broson, rearangis sian vestajon kaj trankviIe re-
trajon kiu montris Ia vizagon de laca, pensema spondis:
kamparana virino. "eu estas ebIe-? Sed kom- "Estas nenia bezono de kompato, kaj nenia
prenebIe, tia afero estas neebIa- J oIine kaj êi tiu bezono de he1po. Mi estas malriêa lati unu senco,
-? Ne-estas absurda," sed scivoIemo Iin ven- sed tre riêa lati alia. Mi havas tion, kion mono
kis. ne povas aêeti."
GranvilIe mem iris aI Brumatho por konduki "Kaj kio estas tio?" li demandis, ankoraü sta-
Ia "Madonon" aI Hildesheim; kieI li âerce diris aI rante ekster Ia domo; si ne invitis lin ke li eniru.
Ia eta grupo kiu estas Ieginta Ia Ieteron, li bezonis "Bona konscienco, kaj pura animo." Si eIdiris
tiujn "mil pregojn" kiujn si promesis. Ia vortojn tre serioze.
Lia ago estis nur Ia impulso de aventuro-de GranvilIe ne tute komprenis. Li estis iom kon-
êercanta viro, kiu instigis aI GranvilIe ke li es- fuzita je Ia neatendita finigo,
ploru pri tiu mistera "Julio Hofer." "eu tio estas Ia kiaIo por via deziro viziti Ia
Se si estus efektive JoIine-nu-tio estus in- Rozujon de Hildesheim? Mi venis por vin kon-
teresa finigo aI Ia teatrajo-jen êio. Ekscii kieI duki tien."
maIbone si sukcesis de Ia tago kiam si foriris ple- La streêita trankviIeco tuj forflugis. Sia gojo
zurigus Iin. Li Iudis Ia roIon de lia Sinjora mos- je tiu klarigo estis por GranvilIe Ia pIej mirega
to. se li akompanus âin aI Hildesheim, donus aI si fazo de iIia renkontigo,
monon kaj sentus sin tuta sanktuIo. La vido de li post tieI multaj jaroj aIvokis
Lia unua vido de JoIine estis surprizo. Si estis nenian vivecon, sed Ia nura penso pri Ia sankta
frotIavanta Ia pIankon de sia humila dometo. La rozujo aIvokis tre multe de Ia antaüa êarmo,
pordo estis malfermita kaj si ne lin vidis. Li sin vigIeco kaj beIeco kiujn li tieI bone rememoris.
observis dum keIkaj momentoj, kaj fine eldiris Si invitis ke li eniru, rapide preparis tason da
Ia nomon-"JoIine," kvankam li ne estis tute cer- teo, kaj multe demandis pri Ia ekskurso. "Kiam
ta. Si rigardis supren, evidente konfuzite. ni ekiros? KieI longa estas Ia vojago? eu vi
Nenia dubo restis pri âia identeco. Si rekonis opinias ke Ia sarna maIjuna pastro estas ankoraü
Iin. Sed si montris nek gojon nek konsternon. tie? Kaj êu vi scias êu Ia rozujo floris de tiu
Li paroIis trankviIe: jaro ?"
"JoIine, mi vin kompatas. Mi volas vin helpi."
47
CIUMILJARA
46 LA ROZUJO

"Rigardu ilin, Patro; ili estis blankaj kaj mo-
Tiun saman tagon ili ekiris, kaj dum Ia tuta laj kiam laste vi vidis ilin."
vojago kreskanta ekstazo lumigis àian vizagon Li tusis ilin kareseme.
dum êiu horo tiris àin pli proksimen al Ia sceno "Manoj malmoligitaj pro laboro estas sankti-
de siaj plej sanktaj memoroj. Si klarigis al Gran- gitaj pro sia simileco al Ia vunditaj manoj de Ia
ville pri sia mirinda intervi digo kun Ia pastro, Krucumito. AI rni ili estas belaj."
sia subita vekigo al pentado, kaj Ia inspiritaj vor- Granville, starante en Ia ombro de Ia kolona
toj de Ia maljuna Prioro, kaj pri sia vivo de tiam. klaüstro, atestanto al êi tiu senvualigo de animo,
"Kaj vi neniam âanceligis P" demandis Gran- viâis larmojn de siaj okuloj kaj baldaü trovis sin
ville, miregigite. skuita pro emocio tie1 potenca ke li sin apogis al
"Neniam." Ia muro kaj enigis Ia vizagon en siajn brakojn,
"Kaj vi estas feliêa?" kun sia, tuta korpo tremanta pro kortusantaj
Si respondis tre serioze: plorgemoj.
"Jes." Kiam Ia Prioro donis al si sian benon kaj iris
Granville silentigis penseme. for, Granville rapidegis antaüen, ekprenis Ia mal-
Di alvenis al Hildesheim kaj iris rekte al Ia moligitan manon de Joline, kaj premis gin res-
gardeno de Ia monahejo; kaj super êio ili volis pektege al siaj lipoj.
trovi kaj renkonti Ia maljunan Prioron. eu li "Joline, mi bezonas vin! Instruu min kie1 esti
, ankoraú vivas? eu li konsentos âin vidi? eu li bona, esti inda por Ia beno de tiu maljuna pastro.
rememoros âin ? Si devos lin vidi. Joline tremis Mi bezonas vin, kaj vian manon por min kon-
pro avideco kaj sopiremo. Certe li ne rifuzos sino duki."
Dufoje si sendis klarigon al li pri si, kaj fine li Denove plorgernoj lin venkis; li genufleksis êe
alvenis, pli malforta 01 kiam si antaiie lin vidis, siaj piedoj, kaâante siajn larmojn êe Ia íaldoj de
sed ankoraíi Ia posedanto de tiuj mirindaj, êio- âia e1uzita vestajo. Si lin komfortis kie1 patrino
vidantaj, êiopardonemaj okuloj. povas komforti, kaj karesis lian kapon kvazaií
J oline genufleksis je lia alproksimígo, kaj ti e, li estus laca infano.
sub Ia klara êielo de Dio, antaü Ia sankta rozujo, Li levigis strange fortigita.
si diris Ia rakonton pri sia vivo de tiu horo kiam Ili rnarâis for de Ia katedralo en humoro trank-
Ia pastro âin benis. Kun larme malsekaj okuloj vile paca, mano en mano simile al du infanoj.
si rakontis gin, kaj supren tenis al li siajn labor- La Fino.
difektitajn manojn.