Você está na página 1de 5

Moduły

P R analizatora
O J E K audio
T Y

Moduły analizatora audio


kit AVT−258
kit AVT−259
Artyku³ ten stanowi
pierwsz¹ czÍúÊ uzupe³nienia
opisu analizatora audio
z†EP12/95 (przedstawiamy
tam ogÛlny opis
16-kana³owego analizatora).
W†numerze 6/96 opisaliúmy
modu³ wyúwietlacza
z†kostkami rodziny LM391X.
Z pewnym opÛünieniem, za
ktÛre serdecznie przepraszamy, Tematyka audio cieszy siÍ nie W†uk³adzie analizatora widma
przedstawiamy kolejne modu³y s³abn¹cym zainteresowaniem Czy- zastosowano wyúwietlacz sk³ada-
tego analizatora. telnikÛw EP. Opis akustycznego j¹cy siÍ z†matrycy diod úwiec¹-
zestawu pomiarowego, przedsta- cych, u³oøonych w†prostok¹t o†16
wiony w†EP 12/95 rÛwnieø wy- kolumnach (szesnaúcie pasm czÍs-
wo³a³ znaczny odzew. Zestaw ten totliwoúci) i†10 rzÍdach (dziesiÍÊ
wykonano z†modu³Ûw, z†ktÛrych poziomÛw napiÍcia). Do sterowa-
czÍúÊ by³a opisana wczeúniej na nia takiego wskaünika najlepiej
³amach EP (w†EP 6/96 przedsta- jest zastosowaÊ metodÍ wyúwiet-
wiono wyczerpuj¹cy opis wskaü- lania sekwencyjnego (z multiplek-
nika - modu³ AVT-257). sowaniem wyúwietlanej infor-
Poniewaø na pocz¹tku roku 1996 macji). To znaczy, øe wybiera siÍ
autor konstrukcji przeniÛs³ niemal na przyk³ad pierwsz¹ kolumnÍ
ca³¹ sw¹ aktywnoúÊ twÛrcz¹ do wyúwietlacza i†jednoczeúnie po-
siostrzanego pisma EdW, prezentacja daje na wskaünik z†uk³adem
kolejnych, potrzebnych modu³Ûw LM3915 (AVT-257) wyprostowany
uleg³a opÛünieniu. Niniejszy artyku³ sygna³ z†filtru pasmowego o†naj-
zawiera wszystkie brakuj¹ce informa- niøszej czÍstotliwoúci - w†pierw-
cje potrzebne do wykonania zapre- szej kolumnie zaúwieci siÍ jedna
zentowanego wczeúniej analizatora. dioda (lub s³upek diod, zaleønie
od trybu pracy LM3915).
NastÍpnie wybiera siÍ drug¹ ko-
lumnÍ i†podaje na wskaünik
LM3915 sygna³ z†drugiego filtru
pasmowego, itd. Jeúli czÍstotli-
woúÊ przemiatania wyúwietlacza
bÍdzie wiÍksza niø kilkadziesi¹t
Hz, obraz na wyúwietlaczu bÍdzie
stabilny wskutek bezw³adnoúci
oka ludzkiego.
Aby zrealizowaÊ taki multi-
pleksowy uk³ad, naleøy zastoso-
waÊ generator taktuj¹cy z†szesna-
stokana³owym rozdzielaczem,
szesnastokana³owy multiplekser
i†szesnaúcie prostownikÛw.
W†przedstawianym rozwi¹zaniu
zrealizowano to na trzech p³yt-
kach drukowanych.
Na jednej p³ytce umieszczono
uk³ad taktuj¹cy i†rozdzielacz, a na
Rys. 1. Schemat ideowy układu sterującego. dwÛch pozosta³ych dwa jednako-

Elektronika Praktyczna 9/97 47


Moduły analizatora audio

oúmiokana³owych po³¹czenia przy sterowaniu ko-


multiplekserÛw lumn od strony plusa zasilania.
CMOS 4051, W†takim przypadku tranzystory
umieszczonych T1..T16 pracuj¹ w†uk³adzie ze
w†modu³ach wspÛlnym kolektorem i†nie trzeba
AVT-258. Sygna- stosowaÊ rezystorÛw R10..R25
³y te s¹ wypro- (moøna je zast¹piÊ zworami).
wadzone na pun- W†niektÛrych przypadkach, dla
kty oznaczone F, zmniejszenia mocy strat i†mocy
G, H i J. Ponie- potrzebnej z†zasilacza, moøna za-
waø modu³ steru- silaÊ wskaünik obniøonym napiÍ-
je prac¹ dwÛch ciem (np. 5V), a†pozosta³e uk³ady
jednakowych wyøszym napiÍciem rzÍdu 12V.
multiplekserÛw, W†tym celu przewidziano oddziel-
Rys. 2. Płytka drukowana układu sterującego. potrzebne s¹ syg- n¹ liniÍ zasilaj¹c¹ - na p³ytce jest
na³y zezwalaj¹ce to punkt R. Przy zasilaniu wy-
we uk³ady zawieraj¹ce po osiem na ich przemienn¹ pracÍ. Dlatego úwietlacza niøszym napiÍciem,
prostownikÛw aktywnych i†oúmio- w†module wystÍpuj¹ dwa komple- trzeba zastosowaÊ rezystory
kana³owy multiplekser. mentarne wyjúcia J†i†K. R10..R25, aby zmniejszyÊ pr¹d
Na aktywnych wyjúciach deko- p³yn¹cy z†wyjúÊ kostek US2 i†US3.
Modu³ steruj¹cy: derÛw US2 i†US3 pojawia siÍ stan Jeúli wyúwietlacz ma byÊ zasilany
kit AVT-259 wysoki. Stanem spoczynkowym tym samym napiÍciem, co reszta
Pe³ny schemat ideowy modu³u jest niski. uk³adu, zaleøy wykonaÊ zworÍ
steruj¹cego pokazano na rys.1. Przy opisie modu³u AVT-257 miÍdzy punktami P, R.
Wykorzystano tu uk³ad taktuj¹cy wspomniano o†moøliwoúci wspÛ³- W†wersji podstawowej wystar-
z†bramk¹ US4A. CzÍstotliwoúÊ pracy z†wyúwietlaczami o†rÛønej czy³by jeden inwerter do odwrÛce-
pracy wyznaczona jest wartoúci¹ organizacji - porÛwnaj EP 6/96 str. nia sygna³u z†wyjúcia QD licznika
elementÛw R1 i†C1. Licznik US1 61 rys. 3. Przystosowany jest do US2. Autor, przewiduj¹c rÛøne spo-
(CMOS 4029) pracuje w†trybie tego nie tylko modu³ wskaünika soby wykorzystania modu³u, wpro-
binarnym - liczy do szesnastu. AVT-257, ale i†opisywany w³aúnie wadzi³ dwie bramki (US4b i†US4d)
Sygna³y z†jego wyjúÊ s¹ dekodo- modu³ steruj¹cy AVT-259. Dlatego sterowane dodatkowo sygna³em
wane przez dwa dekodery BCD na w†gÛrnej czÍúci rys.1 pokazano z†punktu X. Umoøliwia to wyko-
1 z†10 typu CMOS 4028. Sygna³y sposÛb w³¹czenia tranzystorÛw dla rzystanie modu³u do wspÛ³pracy
z†wyjúÊ licznika US1 s¹ ponadto obu rodzajÛw wyúwietlaczy. Po z†innymi uk³adami. Podanie na
potrzebne do sterowania dwÛch lewej stronie rysunku pokazano punkt X†stanu niskiego wprowadza

Rys. 3. Schemat ideowy prostownika.

48 Elektronika Praktyczna 9/97


Moduły analizatora audio

Przez dobÛr elementÛw R1..R8


oraz R17..R24 moøna zmieniaÊ
wzmocnienie prostownika - dla
nikogo chyba nie ulega w¹tpli-
woúci, øe uk³ad wzmacnia sygna³
wejúciowy - natomiast dobieraj¹c
rezystory R17..R24 i†R25..R32
moøna zmieniaÊ charakterystykÍ
dynamiczn¹ prostownika. Gdy
R25..R32 maj¹ wartoúci duøo
wiÍksze niø rezystory R17..R24,
wtedy uzyskuje siÍ filtr wartoúci
úredniej. Gdy rezystory R25..R32
maj¹ wartoúci duøo mniejsze niø
R17..R24 (lub gdy zast¹pi siÍ je
zworami), wtedy uzyskuje siÍ
wskaünik wartoúci szczytowej
o†krÛtkim czasie narastania i†d³u-
gim czasie opadania. Dla uzys-
kania odpowiednich czasÛw trze-
Rys. 4. Uproszczony schemat blokowy wobulatora. ba dobraÊ wartoúci kondensato-
rÛw C9..C16. W†module przewi-
obie bramki w†stan wysoki, co aktywnych. W†roli elementu pros- dziano zastosowanie kondensato-
blokuje oba dekodery (US2, US3) tuj¹cego nie wystÍpuj¹ tu diody, rÛw sta³ych o†pojemnoúci 1µF.
oraz wspÛ³pracuj¹ce multipleksery. tylko tranzystory T1..T8. W†stanie W†razie potrzeby moøna tu zasto-
Moøliwe jest wtedy zwiÍkszenie spoczynku tranzystory te praktycz- sowaÊ kondensatory elektrolitycz-
liczby kolumn wyúwietlacza do 32, nie nie przewodz¹ - s¹ ustawione ne, ale tylko tantalowe. Zwyk³e
48 czy 64, przez zastosowanie na granicy przewodzenia. NapiÍcie kondensatory elektrolityczne po
dwÛch lub wiÍcej modu³Ûw AVT- na ich bazach (w stosunku do d³uøszym okresie przechowywa-
259. Bramka US4c i†odpowiednie plusa zasilania) ustalone jest spad- nia bez napiÍcia maj¹ duøy pr¹d
zwory miÍdzy punktem X, a†Y†lub kiem napiÍcia na diodzie D1. Po- up³ywu, ktÛry moøe zupe³nie
Z†umoøliwi¹ sterowanie wysokim tencjometrem P1 naleøy ustawiÊ uniemoøliwiÊ dzia³anie urz¹dze-
lub niskim poziomem napiÍcia po- taki pr¹d przewodzenia diody, aby nia, a†w†najlepszym razie zafa³-
danym na punkt M. na kondensatorach C9..C16 napiÍ- szuje wyniki pomiarÛw. Nato-
W uk³adzie zastosowano teø cie nie by³o wyøsze od kilku..kil- miast kondensatory tantalowe ma-
programowany licznik CMOS kunastu miliwoltÛw. j¹ znacznie mniejszy pr¹d up³y-
4029. Wejúcia A..D oraz wejúcie Tranzystory T1..T8 powinny wu i†niewiele zmienia siÍ on
wpisuj¹ce E umoøliwiaj¹ sterowa- mieÊ jednakowe parametry - w†prak- z†up³ywem czasu.
nie zewnÍtrzne, niezaleøne od tyce wystarczy, jeúli bÍd¹ pochodziÊ Sygna³y z†oúmiu prostownikÛw
generatora taktuj¹cego. Rezystory z†jednej partii produkcyjnej. s¹ doprowadzone do multiplekse-
R3..R7 potrzebne s¹ na wypadek, Jeúli na bazie ktÛregoú z†tran- ra zrealizowanego z†uøyciem zna-
gdyby podawane sygna³y steruj¹ce zystorÛw T1..T8 pojawi siÍ napiÍ- nej kostki CMOS4051. Wyjúciem
mia³y napiÍcie wiÍksze niø napiÍ- cie zmienne (podawane z†zewn¹trz modu³u jest w punkcie E.
cie zasilania modu³u AVT-259. przez kondensatory C1..C8), wte- Trzy wejúcia adresowe A, B i C
W†podstawowym zastosowaniu dy dany tranzystor bÍdzie siÍ pozwalaj¹ podaÊ na wyjúcie E syg-
nie wszystkie opisane moøliwoúci otwiera³ w†ujemnych po³Ûwkach na³ z†jednego z†oúmiu kana³Ûw.
s¹ wykorzystywane i†uk³ad ulega przebiegu zmiennego. W†obwodzie Natomiast wejúcie D†wspÛ³pracu-
znacznemu uproszczeniu. Zosta- kolektora pojawi siÍ pr¹d. War- j¹ce z†koÒcÛwk¹ kostki oznaczon¹
nie to omÛwione w†dalszej czÍúci toúÊ tego pr¹du zaleøeÊ bÍdzie od INH(ibit) pozwala zablokowaÊ
artyku³u. rezystancji R1..R8. Jednoczeúnie wszystkie kana³y. Stan wysoki na
Uk³ad z†rys. 1 jest zmontowa- pr¹d kolektora ograniczony jest tym wejúciu powoduje, øe wyjúcie
ny na p³ytce drukowanej, ktÛrej wartoúci¹ rezystorÛw R17..R24, na multipleksera jest w†stanie wyso-
widok przedstawiono na wk³adce ktÛrych wyst¹pi¹ napiÍcia odpo- kiej impedancji. To wejúcie jest
wewn¹trz numeru. Rozmieszcze- wiadaj¹ce wyprostowanym po-
nie elementÛw pokazano na rys.2. ³Ûwkom przebiegu wejúciowego.
Poniewaø przebieg ten bÍdzie
Modu³ prostownika tÍtni¹cy, wprowadzono obwo-
aktywnego dy filtru uúredniaj¹cego z†ele-
z†multiplekserem: mentami R25..R32 i†C9..C16.
kit AVT-258 Na kondensatorach C9..C16 bÍ-
Schemat ideowy uk³adu pokaza- d¹ wiÍc wystÍpowa³y napiÍcia
no na rys.3. Modu³ ma osiem wejúÊ sta³e proporcjonalne do amplitu-
sygna³u zmiennego, oznaczonych dy przebiegÛw podawanych na
0..7 i†zawiera osiem prostownikÛw wejúcia oznaczone 0..7.

Elektronika Praktyczna 9/97 49


Moduły analizatora audio

Rys. 5. Płytka drukowana modułu prostownika.


konieczne przy wspÛ³pracy w†sys- pracy amplitudy sygna³Ûw na wy- stÍpuje sygna³ o†jednej tylko czÍs-
temie wiÍcej niø jednego modu³u júciach filtrÛw pasmowych nie totliwoúci. Jest to zupe³nie inna
AVT-258. by³y wiÍksze od tej wartoúci (jest sytuacja, niø w†analizatorze wid-
Na schemacie pokazano takøe to moøliwe, bo przecieø opisywa- ma z†filtrami pasmowymi, w ktÛ-
szereg innych elementÛw. W†pod- ny prostownik aktywny moøe rym w†sygnale wystÍpuj¹ jedno-
stawowej aplikacji nie s¹ one wzmacniaÊ sygna³ kilkukrotnie, czeúnie sk³adowe o†rÛønych czÍs-
wykorzystywane. W†niektÛrych za- i†na wejúcie wskaünika AVT-257 totliwoúciach. W†analizatorze mu-
awansowanych aplikacjach mog¹ zostanie podane napiÍcie sta³e sz¹ byÊ stosowane filtry pasmowe,
siÍ okazaÊ bardzo przydatne. o†odpowiedniej wartoúci). ktÛre wydzielaj¹ z†widma poszcze-
W†analizatorze widma modu³ W†efekcie, podanie stanu wyso-
pracuje ca³y czas w†ustalonym kiego na punkt F†zablokuje tran- WYKAZ ELEMENTÓW
trybie - na wejúcia na bieø¹co s¹ zystory prostuj¹ce T1..T8 i†jedno-
podawane przebiegi z†wyjúÊ filt- czeúnie zablokuje otwarte dotych- AVT−258
rÛw pasmowych AVT-191 (por. czas tranzystory T9..T16. Konden- Rezystory
EP 12/95 str. 38 rys.2). DziÍki satory C9..C16 bÍd¹ wÛwczas pe³- R1..R8: 9..12kΩ 1%
temu na wskaüniku sk³adaj¹cym niÊ rolÍ kondensatorÛw pamiÍta- R9..R16: 100kΩ 1%
siÍ z†matrycy diod LED pojawiaj¹ j¹cych - nie bÍd¹ ani ³adowane R17..R24: 30..39kΩ 1%
siÍ s³upki o†wysokoúci zmieniaj¹- (przez T1..T8), ani roz³adowywa- R25..R32: 1MΩ 1%
cej siÍ wraz z†zawartoúci¹ anali- ne (przez rezystory R17..R24). R33, R38, R40: 10kΩ
zowanego sygna³u. W†uk³adzie z†pamiÍci¹ kondensa- R34..R36, R39: 100kΩ
Opisywany modu³ moøe teø tory by³yby jednak ³adowane pr¹- R41: dobrać
pracowaÊ w†trybie pamiÍtania. To dem wejúciowym wspÛ³pracuj¹cej P1: 100kΩ miniaturowy
znaczy, øe na wyúwietlaczu moø- kostki wskaünika LM3915. Trzeba Kondensatory
na ìzamroziÊî obraz. S³uøy do pamiÍtaÊ, øe na wejúciu tej kostki C1..C8, C17: 330..470nF
tego wejúcie oznaczone F. W†nor- umieszczono tranzystor PNP, wiÍc C9..C16: 1µF
malnym trybie tranzystor T19 nie z†wejúcia uk³adu LM3915 wyp³y- C18: 100nF ceramiczny
przewodzi, natomiast T18 jest wa niewielki pr¹d (rzÍdu mikro- C19: 47..100µF/16V
otwarty - przez diodÍ D1 p³ynie ampera lub mniej, ale jednak). Półprzewodniki
niewielki pr¹d wyznaczaj¹cy pun- Aby wyeliminowaÊ wp³yw tego D1: 1N4148
kty pracy tranzystorÛw prostow- niewielkiego pr¹du, wprowadzono T1..T8: BC558
nika na granicy przewodzenia. obwÛd z†tranzystorami T20..T22. US1: 4066
W†takim stanie, nawet maleÒkie Jest to ürÛd³o pr¹dowe o†bardzo US2: CMOS 4051
sygna³y pojawiaj¹ce siÍ na we- ma³ej wydajnoúci. W†praktyce trze-
júciach 0..7 bÍd¹ otwieraÊ tranzys- ba tak dobraÊ wartoúÊ R41, aby AVT−259
tory T1..8 (sygna³y te bÍd¹ pros- pr¹d p³yn¹cy przez tranzystor T20 Rezystory
towane i†wzmacniane). Jeúli jed- by³ rÛwny pr¹dowi wejúciowemu R1: 10kΩ
nak na punkt F†zostanie podane wspÛ³pracuj¹cej kostki LM3915
R2..R7, R10..R25, R42..R46: zwora
napiÍcie dodatnie, tranzystor T19 (3914, 3916).
R8, R9: nie montować
zacznie przewodziÊ, a†tranzystor Modu³ ma jeszcze szersze moø-
R26..R41: 82
T18 zostanie zatkany. Przez diodÍ liwoúci. OprÛcz moøliwoúci zapa-
Kondensatory
D1 i†rezystor R39 nie bÍdzie miÍtywania ìobrazuî w†trybie ana-
C1: 47nF
p³yn¹³ pr¹d. NapiÍcie na rezysto- lizatora widma z†filtrami, moøe
teø pracowaÊ w†roli pamiÍci ana- C2: 100nF ceramiczny
rze R39 spadnie do zera i†tran-
zystory T1..T7 zostan¹ ca³kowicie logowej wskaünika wobulatora. C3, C4: 47..100µF/16V
zatkane - aby je otworzyÊ, amp- W†wobulatorze generator prze- Półprzewodniki
lituda sygna³u wejúciowego mu- strajany napiÍciem (VCO) zmienia T1..T16: BC548
sia³aby byÊ wiÍksza niø oko³o czÍstotliwoúÊ pod wp³ywem syg- US1: CMOS 4029
0,5V. Moøna tak dobraÊ poziomy na³u pi³okszta³tnego. W†danej US2, US3: CMOS 4028
sygna³Ûw, aby podczas normalnej chwili, na wyjúciu generatora wy- US4: CMOS 4093

50 Elektronika Praktyczna 9/97


Moduły analizatora audio

gÛlne sk³adniki. W†uk³adzie wo- Potem, w†zaleønoúci od kon-


bulatora sygna³ zmienia sw¹ czÍs- strukcji uk³adu nadzoruj¹cego, sys-
totliwoúÊ w†úciúle okreúlony spo- tem moøe przejúÊ w†tryb odczytu
sÛb - nie trzeba wiÍc stosowaÊ i†przez jakiú sensowny czas poka-
filtrÛw pasmowych. Jest to znacz- zaÊ na wyúwietlaczu zmierzon¹
ne u³atwienie, ale za to uk³ad wobulatorem charakterystykÍ. Bez
pomiarowy wobulatora musi mie- uk³adu pamiÍtaj¹cego zaobserwo-
rzyÊ sygna³ w†poszczegÛlnych wanie kszta³tu charakterystyki by-
chwilach (czyli sygna³y o†okreúlo- ³oby utrudnione lub wrÍcz nie-
nych czÍstotliwoúciach), zapamiÍ- moøliwe, zw³aszcza przy badaniu
taÊ wyniki, a†nastÍpnie po doko- uk³adÛw ma³ej czÍstotliwoúci, gdy
naniu pomiarÛw zobrazowaÊ wy- koniecznie trzeba stosowaÊ czasy
niki na wyúwietlaczu w†postaci wobulacji (czyli przemiatania) rzÍ-
punktÛw tworz¹cych charakterys- du kilku czy kilkunastu sekund.
tykÍ. W†urz¹dzeniach profesjonal- Przy odrobinie inwencji moøna
nych tego typu stosuje siÍ po- wykonaÊ uk³ad nadzoruj¹cy, ktÛry
wszechnie przetworniki analogo- mÛg³by przez ustalony krÛtki okres
wo-cyfrowe, cyfrowo-analogowe czasu wpisywaÊ do kondensatorÛw
i†pamiÍÊ RAM lub EEPROM. Prze- pamiÍtaj¹cych informacje o†wyni-
júcie na postaÊ cyfrow¹ otwiera kach pomiaru przy poszczegÛlnych
ogromne moøliwoúci przetwarza- czÍstotliwoúciach, a†w†pozosta³ym
nia mierzonych sygna³Ûw, ale nie- czasie uk³ad pracowa³by w†trybie
stety jest doúÊ kosztowne. odczytu. Przy takiej pracy, nawet
W†prostszych zastosowaniach przy bardzo d³ugim okresie wobu-
moøna we wskaüniku wobulatora lacji, obserwator mia³by na ekranie
zastosowaÊ pamiÍÊ analogow¹. ca³y czas aktualn¹ charakterystykÍ,
Opisywany modu³ moøe pe³niÊ bez øadnego migotania.
tak¹ rolÍ. Na rys.4 pokazano W³aúnie dla umoøliwienia pra-
uproszczony schemat blokowy ta- cy w†trybie zapisu, przewidziano
kiego wobulatora. W†takim zasto- dodatkowe wejúcie (oznaczone K)
sowaniu nie trzeba oczywiúcie oraz klucz US1d+US1c. Sterowa-
montowaÊ w†module AVT-258 nie kluczem jest moøliwe przez
tranzystorÛw T1..T19 i†wspÛ³pra- punkt J.
cuj¹cych z†nimi elementÛw. Wy- Klucze US1a i†US1b nie maj¹
starczy multiplekser US2 i†kon- konkretnego przeznaczenia i†mog¹
densatory C9..C16. Najprawdopo- byÊ wykorzystane wed³ug potrzeb.
dobniej potrzebne bÍd¹ tranzystory Rys.5 przedstawia rozmieszcze-
T20..T22 oraz uk³ad scalony US1. nie elementÛw na p³ytce druko-
Uk³ad US1 umoøliwi do³¹cze- wanej uk³adu z†rys.3.
nie sygna³u z†prostownika. W†fazie Podobnie jak w†przypadku
pomiaru starsze bity z†cyfrowego uk³adu AVT-259, rÛwnieø modu³
generatora pi³y bÍd¹ sterowaÊ ³a- AVT-258 w†typowym zastosowa-
dowaniem kolejnych kondensato- niu do wobulatora nie bÍdzie
rÛw. Wraz ze zmian¹ czÍstotliwoú- zawiera³ wszystkich elementÛw
ci generatora VCO, kondensatory pokazanych na schemacie ideo-
C9..C16 na³aduj¹ siÍ do odpowied- wym na rys.3 i†na schemacie
nich napiÍÊ. NapiÍcie to zostanie montaøowym na rys.5.
na nich niejako zapamiÍtane. Piotr Górecki, AVT

Elektronika Praktyczna 9/97 51