Você está na página 1de 81

Glossary of Parliamentary Terms

Fjalori i shprehjeve parlamentare

Rečnik parlamentarnih izraza

Publication in support of the Assembly of Kosovo

Publikim në përkrahje të Kuvendit të Kosovës

Izdanje u podršci Skupštini Kosova

Glossary of Parliamentary Terms 1


Editorial Board/Këshilli Redaktues/Uredničko Veće:
Blerim Vela, Liia Hanni, Anita Vandenbeld, Jennifer Ober, Petra
Blaess, Franklin De Vrieze, Dale Archer

Secretary of the Board/Sekretar i Këshillit/Sekretar Veća:


Mahir Shehu

© OSCE Mission in Kosovo; Misioni i OSBE-së në Kosovë; OEBS-ova


misija na Kosovu
Prishtinë/Priština, 2008

Glossary of Parliamentary Terms 2


FOREWORD

Prishtinë/Priština, January 2008

This trilingual Glossary of Parliamentary Terms is the latest publication


to be prepared by OSCE Mission in Kosovo’s Central Assembly Unit
that works on daily basis to strengthen the capacities of the Assembly of
Kosovo.

The Glossary of Parliamentary Terms is an important contribution to


further streamline and harmonize the legislative process in Kosovo. The
Glossary focuses on parliamentary terms most frequently used in the
legislative process and parliamentary proceedings, with special
attention on emerging parliamentary and EU-related notions, terms and
concepts. The Glossary aims to facilitate the work of legal officers in
the Assembly of Kosovo, ministries and other interested users by
offering definitions of the parliamentary terms in English, Albanian and
Serbian. As the parliamentary definitions are complex and evolving, the
Glossary is considered a changing document which can be
supplemented and further updated. Your suggestions and comments are
welcomed at: glossary.omik@osce.org

Finally, the Glossary represents a firm commitment of the OSCE


Mission in Kosovo to further support the reform and functioning of the
Assembly of Kosovo so that it can continue to fulfill its mandate of
representing all people of Kosovo.

Ambassador Tim Guldimann


Head of OSCE Mission in Kosovo

Glossary of Parliamentary Terms 3


Glossary of Parliamentary Terms 4
Abolish - To annul or destroy, to a treaty already in force
esp. a practice. between other nations.
[Alb: Shfuqizim; Srb: [Alb: Hyrje; Srb: Pristupanje]
Abolicija]
Accession criteria (syn:
Abrogate (syn: annul; repeal) - Copenhagen criteria) - The rules
To abolish e.g. a law by formal that define whether a country is
or authoritative action. The eligible to join the European
abrogation of a law is Union. The criteria require that
performed by legislative bodies, a state have the institutions to
as well as by the body preserve democratic governance
competent to control the and human rights, a functioning
constitutionality of laws (the market economy, and that the
judiciary). state accept the obligations and
[Alb: Abrogim; Srb: intent of the EU (including the
Abrogirati] acquis communautaire).
[Alb: Kriteret e hyrjes; Srb:
Absolute majority - A majority Kriterijumi za pristupanje]
of all those who are entitled to
vote, whether they vote or not. Accession process - The
A majority of votes from the process by which a nation
total composition of a becomes a party to a treaty that
legislative body. has already been agreed on by
Compare with simple majority other nations. It is commonly
and qualified majority. used as a synonym of
[Alb: Shumicë absolute; Srb: adherence, ratification,
Apsolutna većina] acceptance or approval and
occurs whether the treaty is
Abstention - To deliberately open to the participation of new
refrain from performance of a member states by means of an
duty or act, especially to refrain accession provision or whether
from voting. all the other members so agree.
[Alb: Abstenim; Srb: In the first case accession
Uzdržavanje] implies a direct participation of
the new member state in the
Accession – The process by treaty, without any modification
which a nation becomes a party of the original agreement. In the
Glossary of Parliamentary Terms 5
latter, accession by a new Action plan - A document that
member state implies a new defines objective and goals and
agreement between all member describes a common vision and
parties. guiding principles to meet the
[Alb: Procesi i Hyrjes; Srb: objective and goals. An action
Proces pristupanja] plan may further define who
will do what, when and how.
Acclamation - The act of [Alb: Plan Veprimi; Srb: Plan
electing someone without a delovanja]
ballot, usually because the Ad hoc (syn: impromptu) -
candidate is not opposed or no [Latin “for this” ] Formed for a
other candidate is put forward. particular purpose, e.g. an ad
[Alb: Aklamacion; Srb: hoc committee or working
Aklamacija] group.
[Alb: Ad hoc; Srb: Ad hoc]
Accountability - The
acknowledgment and Adjournment - Termination of
assumption of responsibility for a session for that day, with the
actions, decisions, and policies hour and day of the next
including the obligation to meeting being set.
report and explain resulting Compare with dissolution and
consequences. prorogation.
[Alb: Llogaridhënie; Srb: [Alb: Shtyrje; Srb: Obustava]
Odgovornost]
Administration - The officials
Acquis Communautaire - The and agencies of the executive
total body of EU law branch that carry out public
accumulated thus far. policies.
[Alb: Acquis Communautaire; [Alb: Administrata; Srb:
Srb: Acquis Communautaire; Administracija]
]
Agenda - A list of the items of
Act - The formal product of a business to be dealt with during
legislature or other deliberative a session of the Assembly or of
body e.g. statute one of its committees.
[Alb: Akt; Srb: Akt] Compare with Order Paper.

Glossary of Parliamentary Terms 6


[Alb: Rendi i Ditës; Srb: Annex - An attachment to a
Dnevni red] constitutional or legislative act,
international treaty, or other
Ambiguity - Uncertainty of document, intended to regulate
meaning or intention, as in a matters in detail. An annex is
contractual term of statutory commonly an integral part of an
provision. There are two types act and carries the same legal
of legal ambiguity: 1) latent authority as the act.
ambiguity: ambiguity that does [Alb: Aneks; Srb: Dodatak ]
not appear in the language of a
document but is evident when Annulment - The act of
the document's terms are nullifying or making void.
applied or executed. 2) patent [Alb: Anulim; Srb: Poništenje]
ambiguity: ambiguity that arises
from the language of a Approval - Acceptance or
document. confirmation of an act or
[Alb: Dykuptimësi; Srb: decision by certain body.
Dvosmislenost] [Alb: Aprovim; Srb:
Odobrenje]
Amendment (syn: alteration,
modification) - A formal Article (syn: clause) - A
revision or addition proposed or separate and distinct part of a
made to a statue, constitution or legislative act.
other legislative act. [Alb: Neni; Srb: Član]
[Alb: Amandamentimi; Srb:
Amandman] Article-by-article study - The
final phase of a committee's
Amnesty (syn: general pardon, consideration of a draft law,
official pardon, reprieve) - A involving detailed study of its
pardon extended by the provisions. Each article of the
government to an individual or draft law is considered
group of persons usually for a individually.
political or criminal offence. [Alb: Shqyrtimi-nen-për-nen;
[Alb: Amnistia; Srb: Srb: Proučavanje svakog
Amnestija] člana pojedinačno]

Glossary of Parliamentary Terms 7


Assembly (syn: parliament, governmental or other public
legislature) – An elected function that regulates the
representative body having activities and behaviour of
legislative powers others.
[Alb: Kuvendi; Srb: [Alb: Autoritet; Srb:
Skupština] Autoritet]

Assembly President (syn: Authorization - A written legal


speaker) - The presiding officer instrument issued by a public
of a legislative assembly authority authorizing the holder
appointed to preside over all thereof to execute, in
meetings of the assembly in a accordance with the conditions
fair, orderly and impartial specified therein, a specific
manner. activity or project.
[Alb: Kryetari i Kuvendit; [Alb: Autorizim; Srb:
Srb: Predsednik Skupštine] Ovlašćenje]

Audit - An examination of the Boycott - A refusal to act or


accounting records or deal in a transaction to achieve
compliance with a set of isolation of an adversary or to
standards of a person, obtain more desirable terms.
organization, system, process, [Alb: Bojkotim; Srb: Bojkot]
project or product. Audits are
performed to ascertain the Budget - A statement of an
validity and reliability of organization or government’s
information, and also provide estimated revenues and
an assessment of a system's expenditures for a specific
internal control. period of time.
[Alb: Auditimi; Srb: Revizija] [Alb: Buxheti; Srb: Budžet]
Bureaucracy - Any large,
Authority - Legal right of a complex managing and
person or body to control, administrative structure; a
evaluate, prohibit or direct the hierarchical organization with
actions of others, on the bases job specialization and complex
of law, morality, custom or rules.
consent; commonly used to [Alb: Burokraci; Srb:
describe a public body with Birokratija]
Glossary of Parliamentary Terms 8
[Alb: Pjesëmarrja e
Cabinet - A government body, qytetarëve; Srb: Građansko
made up of the ministers of učešće]
government departments and
the prime minister. Civil service (syn: public
[Alb: Kabinet; Srb: Kabinet ] service) - The administrative
branches of government; the
Cabinet Minister - A member group of people employed by
of the cabinet; the head of a branches of government.
government department. [Alb: Shërbim Civil; Srb:
[Alb: Ministër i kabinetit; Srb: Civilna služba]
Ministar kabineta ]
Civil society - Consists of a
Chairperson (syn: chair, range of associations and
presiding officer) - The membership organizations that
presiding officer of a committee bring citizens together to act in
or meeting. a political and policy area.
[Alb: Kryesues; Srb: [Alb: Shoqëri civile; Srb:
Predsedavajući] Građansko društvo]

Citizen’s initiative - (1) A Closed list - A type of ballot in


group of persons who which voters can only vote for a
voluntarily associate on the political entity and its list of
basis of a common idea, candidates. Voters cannot
interest, view or objective. (2) express a preference for any
A group of citizens meeting a candidate within the entity’s
certain legal threshold who can list.
initiate a draft legislation [Alb: Listë e mbyllur; Srb:
through a petition. Zatvorena lista]
[Alb: Iniciative qytetare; Srb: Coalition - An alliance between
Građanska inicijativa] two or more political or civil
society entities.
Civic Participation - Of or [Alb: Koalicion; Srb:
relating to the actions of Koalicija]
citizens who work with
government officials toward a Coalition government - A
common goal parliamentary government in
Glossary of Parliamentary Terms 9
which the cabinet is composed
of members of more than one Committee Chairperson - A
political party. person that oversees committee
[Alb: Qeveri e koalicionit; Srb: work by assigning work to
Koaliciona vlada ] committee members, setting
committee meeting agendas and
Code - A collection of laws, running committee meetings.
rules, or regulations organized [Alb: Kryesues i Komisionit;
by subject matter. Srb: Predsedavajući odbora]
[Alb: Kodi; Srb: Zakonik]
Committee hearing - A
Code of conduct (syn: conflict meeting convened by a
of interest code) - A code that committee to receive evidence.
provides common standards for Hearings may be held on a
reconciling private interests specific topic or concerning a
with public duties and particular legislative proposal.
functions. [Alb: Dëgjim i komisionit; Srb:
[Alb: Kodi i Mirësjelljes; Srb: Odborsko saslušavanje]
Kod ponašanja]
Committee secretary (syn: co-
Committee - A group of people ordinator of committee,
appointed or elected to committee clerk) - The
consider, determine or manage procedural officer acting as
a matter. There are several types administrative officer and
of legislative committees: lead adviser on parliamentary
committee, functional procedure to a committee. The
committee, main committee, ad committee secretary takes the
hoc committee. minutes of proceedings at all
[Alb: Komision; Srb: Odbor] committee meetings and may
draft rulings on procedural
Committee Assistant - A questions for the committee
person that assists a committee chair.
with review of legislation, [Alb: Sekretari i komisionit;
hiring of experts and other tasks Srb: Sekretar odbora]
as required.
[Alb: Ndihmës i Komisionit; Committee stage - Detailed
Srb: Pomoćnik odbora] study of the articles of a draft
Glossary of Parliamentary Terms 10
law by a committee. This stage, Constituency (syn: electoral
which may include the hearing district, riding) - the body of
of witnesses, is the first at voters who elect a
which amendments may be representative for their area. A
proposed to specific provisions resident of a constituency is
of the draft law. called a constituent.
[Alb: Faza e komisionit; Srb: [Alb: Trupi zgjedhor; Srb:
Etapa odbora] Birači izborne jedinice]

Conflict of interest - A Constitution - The fundamental


situation in which there is a law of a state, establishing the
conflict between the public and character and organization of its
private interests of a person in government, prescribing the
an official position or conflicts extent and limits of its
between the different positions sovereign power and the
that such an official may hold. manner of its exercise.
[Alb: Konflikt i interesit; Srb: [Alb: Kushtetuta; Srb: Ustav]
Sukob interesa]
Constitutional Court - A
Conscience vote - A vote in a distinct state body, which
legislature or other deliberative oversees and exercises authority
body in which members are free over the constitutionality of
to vote according to their own laws and other general legal
judgments or beliefs, and not acts.
necessarily according to the [Alb: Gjykatë Kushtetuese;
guidelines, policies or decisions Srb: Ustavni sud]
of their parliamentary group.
[Alb: Votimi i vetëdijshëm; Constitutional law - The body
Srb: Glas savesti] of law deriving from the
constitution and dealing
primarily with governmental
Consensus (syn: word) - An powers, civil rights and civil
opinion or decision on a matter liberties.
generally accepted by all. [Alb: E drejta Kushtetuese;
[Alb: Konsensus; Srb: Opšta Srb: Ustavni zakon]
saglasnost]

Glossary of Parliamentary Terms 11


Constitutional rights - Rights
guaranteed by a constitution. Dissolution - The end or
[Alb: Të drejtat kushtetuese; termination of the work of a
Srb: Ustavna prava] legislative body before its
term/mandate has expired.
De facto - [Latin: “in point of Compare with adjournment and
fact”] Existing in fact even prorogation.
though not formally or legally [Alb: Shpërndarje; Srb:
recognized. Raspuštanje]
Compare to de jure
[Alb: De facto ; Srb: De facto] Draft law (syn: bill) - A
proposal for a law submitted to
De jure - [Latin: “as a matter of a legislative body, through the
law”] Existing by right or table office, for debate and vote.
according to law. [Alb: Projektligj; Srb: Nacrt
Compare to de facto zakona]
[Alb: De jure; Srb: De jure]
Early elections - Elections that
Decentralization - The general are held as a result of dissolving
term for the transfer of authority the parliament or dismissal of
and/or responsibility from the the president.
central government to local [Alb: Zgjedhje të
institutions. parakohshme; Srb:
[Alb: Decentralizim; Srb: Prevremeni izbori]
Decentralizacija]
E-government - The use of
Declaration - A formal information technology (IT),
statement, proclamation or and particularly the internet, as
announcement. a tool to achieve more
[Alb: Deklarata; Srb: transparent and efficient
Deklaracija] government.
[Alb: Qeverisje elektronike;
Decree - A sub legal act that is Srb: E-vlada]
enhanced by government and
has to do with the exercising of Elected Official - An individual
executive functions. serving in a public capacity who
[Alb: Dekret; Srb: Dekret]
Glossary of Parliamentary Terms 12
obtained the position through to represent them in a
elections. legislative body.
[Alb: Zyrtar i zgjedhur; Srb: [Alb: Elektorati; Srb: Izborno
Izabrani zvaničnik] telo]

Elections - Action by which an Electronic Voting - The use of


organ or institution is elected; electronic equipment and
the process in which people computerized systems to
choose their representatives tabulate votes.
through voting. [Alb: Votim Elektronik; Srb:
[Alb: Zgjedhjet; Srb: Izbori] Elektronsko glasanje]

Electoral campaign period - Enabling clause - The part of a


Political activity, including draft law giving the appropriate
meetings, speeches, authorities the power to bring
demonstrations, parades etc. the provisions of the draft law
and the use of media, intended into force.
to inform the electorate about [Alb: Dispozitat e hyrjes në
the platform of a particular fuqi; Srb: Klauzula koja daje
candidate or political party as to ovlašćenje]
gain voter support.
[Alb: Periudha e Fushatës Enactment (syn: passing,
zgjedhore; Srb: Period izborne promulgating, endorsement) -
kampanje] The giving of legislative
sanction and executive approval
Electoral quota - The threshold to a draft law whereby it is
or minimum number of votes established as a law.
necessary to be eligible to win a [Alb: Hyrja në fuqi; Srb:
seat in an electoral system of Donošenje pravnog akta]
proportional representation.
[Alb: Pragu zgjedhor; Srb: EU Decision - An individual
Izborna kvota] legal act of the European Union
that obliges only the one to
Electorate - The population which it is addressed.
that is eligible to vote to elect [Alb: Vendim i BE-së; Srb:
candidates and political entities Odluka EU]

Glossary of Parliamentary Terms 13


EU Directive - An individual for the Commission, but the
legal act of the European Union final list and the president are
that does not have broad legal elected by the European
consequences for all member Parliament.
countries or for all matters, but [Alb: Komisioni Evropian;
only for the matter and the Srb: Evropska Komisija]
country to which it is addressed.
[Alb: Direktivë e BE-së; Srb: European Parliament - The
Direktiva EU] representative body of the
European Union, composed of
EU Recommendation - A members elected in European
general instruction as how the elections that are organized
policies of the European Union every five years.
should be performed or [Alb: Parlamenti Evropian;
implemented. Srb: Evropski Parlament]
[Alb: Rekomandim i BE-së;
Srb: Preporuka EU] European Union - A
supranational European
EU Regulation - A general organization founded by the
legal act that is applied to all Treaty on Establishment of the
member countries. European Coal and Steel
[Alb: Rregullore e BE-së; Srb: Community (ECSC), in Paris in
Propis (regulativna mera) 1951. The European Union later
EU] developed into the European
Economic Community and
European Commission - The Euro-Atom (through the Treaty
executive body of the European of Rome in 1957). Today it is
Union that is charged with the known as the European Union
implementation of the founding (through the Maastricht Treaty
treaties as well as governance in 1991).
and control. The European [Alb: Bashkimi Evropian; Srb:
Commission is composed of Evropska Unija]
Commissioners (one from each
member states), chaired by the Evidence - Something
President of the European (including testimony and
Commission. Every member documents) that is used to prove
state appoints a representative or disprove an alleged fact.
Glossary of Parliamentary Terms 14
[Alb: Dëshmi; Srb: Dokazi] long speeches to delay the
business of a legislative body or
Executive - The branch of of a committee.
government responsible for [Alb: Obstruksionist; Srb:
effecting and enforcing laws; Opstrukcija]
the branch of government that
does not constitute the judiciary Financial disclosure - Public
or the legislature. notification of certain financial
[Alb: Ekzekutiv; Srb: Izvršna details in accordance with law
grana] by candidates, political parties
and other political entities
Ex-officio member - Generally engaged in an election.
taken to be a person who, by [Alb: Raportim Financiar;
virtue of an office or position Srb: Finansijsko
held or because of an expertise, obelodanjivanje]
is unofficially attached to a
committee in a capacity First reading - The first
separate from the research staff presentation of a draft law; the
or a consultant. stage in parliamentary
[Alb: Anëtar sipas detyrës proceedings at which
zyrtare; Srb: Član po permission is obtained to
položaju] proceed with a draft law.
[Alb: Leximi i parë; Srb: Prvo
Expert Witness - A person čitanje]
invited to appear before a
committee to present an opinion First-past-the-post (syn:
on a particular topic or to winner-takes-all) - The simplest
provide technical advice with kind of electoral system, the
respect to a draft law. candidate who receives the most
[Alb: Dëshmitar ekspert; Srb: votes wins, or takes all, even if
Svedok ekspert] the candidate receives less than
50 percent of votes.
[Alb: I pari e merr postin; Srb:
Princip najvećeg broja
Filibuster - An obstructive glasova]
tactic consisting of the use of
either numerous or excessively
Glossary of Parliamentary Terms 15
Fiscal year - The twelve-month of immunity requires a vote of
period used by a government parliament or other means as
for record keeping, budgeting, outlined by law.
taxation, and other aspects of [Alb: Imunitet; Srb: Imunitet]
financial management.
[Alb Viti fiskal; Srb: Fiskalna Impeachment - The act (by a
godina] legislature) of calling for the
removal from office of an
Gross Domestic Product elected official, by presenting a
(GDP) - The monetary value of written charge of the official's
all of the goods and services alleged misconduct.
produced within the nation's [Alb: Impiçment; Srb:
borders in a given year, Obaranje]
excluding foreign trade
exchanges. Implementation - To carry out
[Alb: Bruto Produkti Vendor or execute; to put something
(GDP) ; Srb: Bruto društveni into effect or action.
proizvod] [Alb: Zbatim; Srb: Primena]

Gross National Product In camera hearing - A hearing


(GNP) - The monetary value of that takes place without the
all of the goods and services presence of the public or media.
produced by a country in a [Alb: Seancë me dyer të
given year, including foreign mbyllura; Srb: Sednica iza
trade exchanges. zatvorenih vrata]
[Alb: Bruto Produkti
Kombëtar (GNP)]; Srb: Bruto Inauguration - A ceremony at
nacionalni proizvod] which an elected official or
body is formally inducted into
Immunity - Special status of a office.
member of parliament defined [Alb: Inaugurim; Srb:
by constitutional provisions Inauguracija]
which protects him/her from
being liable for speeches or Independent candidate - An
votes cast during the course of individual that contests an
his/her work and from arbitrary Election without being part of
arrest or prosecution. A removal the candidate list of a certified
Glossary of Parliamentary Terms 16
political party, coalition or [Alb: E drejta
citizens’ initiative. ndërkombëtare; Srb:
[Alb: Kandidat i Pavarur; Srb: Međunarodno pravo]
Nezavisni kandidat]
Interpellation - The formal
Institution - An organization or right of a parliament to submit
group of related organizations formal questions to the
created to serve a specific government or a government
purpose. official.
[Alb: Institucion; Srb: [Alb:Interpelancë; Srb:
Institucija] Interpelacija]

Interest groups (syn: advocacy Judicial review - (1) A


groups, pressure groups) - constitutional right of the law
Groups comprised of like- courts to asses the compatibility
minded people who join of legislative and executive acts
together to work for a common with the constitution; (2) a
goal and seek to influence court’s power to review the
public policy. actions of other branches of
[Alb: Grupet e interesit; Srb: government.
Interesne grupe] [Alb: Shqyrtim gjyqësor; Srb:
Pravosudno razmatranje
Interim government - A (uvid)]
government that serves during
the transition from a previous Judiciary - The branch of
government to a newly government responsible for
constituted government. interpreting legislation and
[Alb: Qeveri e përkohshme; other legal acts and
Srb: Prelazna vlada] administering justice; a system
of courts.
International law - The body [Alb: Gjyqësori; Srb:
of legal rules and norms that Pravosuđe]
regulates activities carried on
outside the legal boundaries of Law - The system of rules and
states. regulations that provides a basis
for society to function
harmoniously and efficiently.
Glossary of Parliamentary Terms 17
[Alb: Ligji; Srb: Zakon] Minister - A member of the
government responsible for one
Legislation - The process of or more government
making or enacting laws; laws departments; he or she is also a
enacted by a legislative body. member of cabinet.
[Alb: Legjislacioni; Srb: [Alb: Ministër; Srb: Ministar]
Zakonodavstvo]
Ministry - Government
Legislative power - The department which deals with a
authority to make, amend and particular activity or area.
adopt laws. [Alb: Ministri; Srb:
[Alb: Pushteti Legjislativ; Srb: Ministarstvo]
Zakonodavna vlast]
Minutes - The formal printed or
Legislature - see Assembly. electronic record of business
that occurs during a meeting of
Lobby - A group of a legislative, standing, special
campaigners and representatives or joint committee.
of particular interests who try to [Alb: Procesverbal; Srb:
influence political policy on a Zapisnici sa sastanaka]
particular issue.
[Alb: Lobimi; Srb: Lobi] Moratorium - A formally
agreed period during which a
Mandate – The authority to specific activity or planned
exercise certain functions for a activity is suspended.
given period of time. [Alb: Moratorium; Srb:
[Alb: Mandati; Srb: Mandat] Moratorijum]

Member of Parliament (syn: Motion - A written or oral


Member of the Assembly, application requesting the
Deputy) - A representative Assembly to introduce a matter
elected by the voters to a for consideration and/or debate.
parliament; a person with the [Alb: Mocion; Srb:
right to sit in the parliament. Inicijativa/predlog]
[Alb: Deputetë; Srb: Član
parlamenta] Motion of non-confidence - A
motion which, if adopted,
Glossary of Parliamentary Terms 18
indicates that the government aid or aid to encourage
has lost the confidence of the sustainable development.
legislative body, resulting in the [Alb: Organizatë joqeveritare
mandatory resignation of the OJQ; Srb: Nevladina
government. organizacija NVO]
[Alb: Kërkesa për votëbesim;
Srb: Predlog za neukazivanje Normative act - Any law,
poverenja] decree, resolution, regulation,
administrative direction,
Nepotism - Favouritism shown instruction, rule, ordinance or
by somebody in power to other act that is recognized or
relatives and friends, especially represented as having legal
by appointing them to positions force within a certain territory
of power wherein they may by any public authority of such
have profit or influence. territory; any international
[Alb: Nepotizmi; Srb: agreement that international law
Nepotizam] considers to be binding.
[Alb: Akt normativ; Srb:
Nominee - A person who is Normativni akt]
nominated, or proposed by a
political entity as a candidate Oath - A solemn pledge made
for public office. under a sense of responsibility
[Alb: I nominuar; Srb: in attestation of the truth of a
Kandidat] statement or in verification of a
statement made.
Non-governmental [Alb: Betim; Srb: Zakletva]
organization NGO - An
international, national or Obstruction - Interference with
transnational organization with the orderly administration of
private membership. Examples law, justice or the legislative
include religious and process.
humanitarian organizations; non [Alb: Pengim; Srb:
profit organizations that are not Opstrukcija]
associated with any government
which act benevolently Official gazette (syn: Bulletin)
especially in the field of human - An official journal that
rights, by providing emergency
Glossary of Parliamentary Terms 19
publishes the texts of new laws Compare with agenda.
and government decisions. [Alb: Fleta e renditjes; Srb:
[Alb: Gazeta Zyrtare; Srb: Dokument po redosledu]
Službeni list]
Out of order - Contrary to the
Open list - A type of ballot in a rules of parliamentary
proportional representation procedure. The expression may
system in which electors not be applied to motions, draft
only express their preference for laws or to any intervention
a political entity but can also which runs contrary to the rules
express their preference for one of the legislative body.
or several candidates within this [Alb: E parregullt; Srb: Van
entity’s list. Thus, voters can reda]
alter the initial ordering of the
candidates in the party’s list. Parliament - see Assembly.
[Alb: Lista të hapura; Srb:
Otvorena lista] Parliamentary association
(syn: friendship groups) - An
Open or public voting - Voting international association which
by raised hands or other forms provides a forum for the
of public expression. exchange of ideas and
[Alb: Votimi i hapur apo information and for the sharing
publik; Srb: Otvorena ili javno of knowledge and experience
glasanje through person-to-person
contact. The main activities of
Opposition party - A political these associations include
party that is neither within the exchanges, conferences and
government party nor part of seminars on various subjects.
the coalition of parties forming [Alb: Asociacion Parlamentar;
the government. Srb: Parlamentarno
[Alb: Parti opozitare; Srb: udruženje]
Opoziciona partija]
Parliamentary Group (syn:
Order paper - Official caucus, party group) - Assembly
document which lists all of Kosovo: An association of
pending business of a legislative not less than 5%, respectively 6
body. Members of the Assembly who
Glossary of Parliamentary Terms 20
have informed the President and [Alb: Disiplinimi partiak; Srb:
the Presidency of the Assembly Partijska disciplina]
about their intention to act as a
parliamentary group. Petition - A formal request
[Alb: Grup Parlamentar; Srb: made to the Assembly through a
Parlamentarna grupa] written document with
Parliamentary procedure - A signatures of voters.
set of rules governing the [Alb: Peticioni; Srb: Peticija]
decision-making process used
by a deliberative assembly. Political party - A voluntary
[Alb: Procedura political organization designed
Parlamentare; Srb: to influence the political
Parlamentarna procedura] process, gathering people with
similar political aims and
Parliamentary Session - opinions and which competes in
Period during which a the electoral process.
legislative body holds [Alb: Parti Politike; Srb:
consecutive meetings. Politička partija]
[Alb: Sesion Parlamentar; Srb:
Parlamentarna Portfolio - A particular duty or
sednica/zasedanje] specific area of responsibility of
a minister or other member of
Parliamentary system - Form the government.
of government based on the [Alb: Portofol; Srb: Portfolio]
supremacy of a legislative body;
a system of government in Preamble - The part of a law
which the executive is preceding the main text that
constitutionally answerable to states the reasons for its
the legislature. introduction and the ends which
[Alb: Sistem parlamentar; it seeks to attain.
Srb: Parlamentarni sistem ] [Alb: Preambula; Srb:
Preambula]
Party discipline - The control
exercised by a party over the Presidency - A collective
positions held by its members administrative and
and over the way in which the governmental entity that exists
members vote.
Glossary of Parliamentary Terms 21
around an office or legislative Promulgation of law - The act
body. of putting a law or regulation
[Alb: Kryesia; Srb: into force.
Predsedništvo] [Alb: Shpallje e ligjit; Srb:
Proglašenje zakona]
Pressure group (syn: interest
group, advocacy group) - A Proportional representation -
group of people or organization An electoral system where the
joined together by some number of seats won is directly
common interest and linked to the number of votes
established to campaign for cast for each party.
change and influence official [Alb: Përfaqësim
policy. proporcional; Srb:
Compare to lobby. Proporcionalno prestavljanje]
[Alb: Grup i presionit; Srb: Prorogation - The ending of a
Grupe za pritisak] session of parliament.
Compare with adjournment and
Prime Minister (syn: Premier, dissolution.
Chancellor) - The highest [Alb: Ndërprerje e punimeve;
ranking government official; Srb: Kraj sesije]
head of the government.
[Alb: Kryeministër; Srb: Protocol - (1) Ceremonial
Premijer] procedure and etiquette
observed by heads of State,
Procedural motion - A motion diplomats, senior government
that deals with the conduct of and intergovernmental
the business of a legislative organizations. (2) A treaty
body. amending another treaty.
[Alb: Kërkesë procedurale; [Alb: Protokolli; Srb:
Srb: Proceduralna inicijativa] Protokol]
Procedure - A specific method Public sector - Central and
for carrying out legislative or local governmental institutions,
judicial actions. organizations and agencies as
[Alb: Procedurë; Srb: well as all the businesses,
Procedura] industries and services owned
and controlled by the
government.
Glossary of Parliamentary Terms 22
[Alb: Sektori Publik; Srb: Quorum call - A method used
Javni sektor] to establish the presence of a
majority for the lawful
Published voting – the process transaction of business at a
of taking recorded votes and meeting.
providing the results by listed [Alb: Thirrja në kuorum; Srb:
and individual member name Kvorumski poziv]
and aggregate total to the
public. Rapporteur - A member of a
[Alb: Publikim i votimeve; committee who is appointed by
Srb: Objavljeno glasanje] the committee to report on a
draft law at meetings of the
Qualified majority - A legislative body or of the
decision taken by a vote with a committee itself.
threshold higher than 50%. [Alb: Raportuesi; Srb:
Compare with absolute majority Izvestilac]
and simple majority.
[Alb: Shumica e kualifikuar; Ratification - A formal
Srb: Kvalifikovana većina] confirmation by a country
usually through legislative
Question time (syn: question action, that it will abide by the
period) - The time set aside in terms of a treaty or convention.
the agenda of a plenary session [Alb: Ratifikim; Srb:
when the prime minister and Ratifikacija]
ministers answer questions by
members of a legislative body. Readings - The stages through
Compare to interpellation. which a draft law passes; that is:
[Alb: Koha për pyetje; Srb: first reading, second reading
Vreme za pitanja] and third reading. A draft law is
Quorum - The required number introduced during first reading
of members of a legislative or and debated during the second
other declarative body that and third reading.
enables the issuance of valid [Alb: Leximet; Srb: Čitanja]
decisions.
[Alb: Kuorum; Srb: Kvorum] Recorded vote (syn: vote on
division, standing vote) - A vote
where the names of those voting
Glossary of Parliamentary Terms 23
for and against a motion are [Alb: Sundim i Ligjit; Srb:
registered in the official record Vladavina prava]
of the legislative body or of one
of its committees. Recorded Runoff - A second round of
voting usually takes on one of voting for a candidate.
four forms: division of [Alb: Raundi i dytë i votimit;
members, roll call, electronic Srb: Drugi krug glasanja]
voting and voting by paper.
[Alb: Votimi i regjistruar; Srb: Second reading - The stage of
Zabeleženo glasanje] the legislative process where a
legislative body deliberates and
Referendum - The process of decides on proposed
referring a political or legal amendments to a draft law. The
issue to the people for a final law may be approved during the
approval by popular vote. second reading.
[Alb: Referendumi; Srb: [Alb: Leximi i dytë; Srb:
Referendum] Drugo čitanje]

Reserved seats - Seats set aside Secretary General (syn: Clerk)


in the parliament for specific - A chief administrative officer
individuals or group of of a body or organization.
individuals. [Alb: Sekretari i
[Alb: Ulëset e rezervuara; Srb: përgjithshëm; Srb: Generalni
Rezervisana mesta] sekretar]

Resolution - A written motion Separation of powers - The


which expresses the will of a division of governmental
legislative or other declarative authority into branches each
body through voting. with specific and separate
[Alb: Rezolutë; Srb: duties.
Rezolucija] [Alb: Ndarja e pushteteve;
Srb: Podela vlasti]
Rule of law - The supremacy of
legal and constitutional rules Simple majority - A majority
over people living within a of all those who are voting in a
certain jurisdiction. particular election.

Glossary of Parliamentary Terms 24


Compare with absolute majority [Alb: Mocion përmbajtësor;
and qualified majority. Srb: Sadržinski predlog]
[Alb: Shumica e thjeshtë; Srb:
Prosta većina] Table a document - To place a
document before a legislative
Sponsor - A Member who body or a committee for
proposes a draft law. The consideration.
sponsor may be a member of [Alb: Futja e një dokumenti
the Assembly or the në rend dite; Srb: Staviti na
government. razmatranje]
[Alb: Sponsorues; Srb:
Sponzor] Testify - Stating what you
know as a witness.
Sub-committee - A subdivision [Alb: Dëshmim; Srb:
of a committee that reports to Svedočenje]
and performs work on behalf of
a committee. Third reading - The final stage
[Alb: Nën-komisioni; Srb: of a draft law’s progress
Pod-odbor] through the legislative process
at which the draft law is
Sub-legal acts - Legislation submitted for final approval.
issued by authorities other than [Alb: Leximi i tretë; Srb:
a government and which Treće čitanje]
depends on some superior or Transcript - Written record of
supreme authority for its oral deliberations/debates.
legitimacy. [Alb: Transkripta; Srb:
[Alb: Aktet nënligjore; Srb: Transkript]
Podzakonski akti]
Transparency - The full,
Substantive motion - A self- accurate, and timely disclosure
contained independent proposal of information.
submitted for the approval of [Alb: Transparenca; Srb:
the Assembly and drafted in Transparentnost]
such a way as to be capable of
expressing a decision of the Treaty - A formal, written
Assembly (e.g., all resolutions agreement made between two
are substantive motions). sovereign states signed by
Glossary of Parliamentary Terms 25
official representatives of each Veto - The right to refuse to
state that creates or restricts allow something to be done,
certain rights and especially the right to stop a law
responsibilities. from being passed or a decision
[Alb: Traktat; Srb: Sporazum] from being taken.
[Alb: Veto; Srb: Veto]
Unanimous vote - A vote with
complete agreement by all those Vital interest - A topic or issue
voting. that has direct causation on an
[Alb: Votim i njëzëshëm; Srb: individual or group of
Jednoglasno prihvatanje] individuals.
[Alb: Interes vital; Srb: Vitalni
Unicameral system - A interes]
parliamentary system with a
single chamber. Vote of confidence - A test to
[Alb: Sistemi unikameral; Srb: ascertain whether a government
Jednodomni sistem] or some of its ministries still
have the support of an absolute
Unparliamentary language - majority of the members of a
Words used in a parliament legislative body.
contrary to the parliamentary [Alb: Votëbesim; Srb:
ethic, which are considered to Glasanje poverenja]
be rude and offensive.
[Alb: Gjuhë joparlamentare; Voting - Is a method of
Srb: Neparlamentarni jezik] choosing by counting the
number of people in favor of
Urgent matter - A matter that each alternative - usually as a
is related to a genuine final step following discussions
emergency which could not be or debates.
brought before the Assembly Compare with open voting,
within a reasonable time by recorded voting and published
other means and upon which the voting.
Assembly takes a decision. [Alb: Votimi; Srb: Glasanje]
[Alb: Çështje urgjente; Srb:
Hitna stvar] Working day - A day of the
week from Monday to Friday
both inclusive, excluding public
Glossary of Parliamentary Terms 26
holidays, during a week when [Alb: Ditë pune; Srb: Radni
the Assembly would normally dan]
meet.

Glossary of Parliamentary Terms 27


Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 28
PARATHËNIE

Prishtinë, Janar 2008

Ky fjalor tregjuhësor i shprehjeve parlamentare është publikimi i fundit


që është përgatitur nga Njësia e Kuvendit të Kosovës e Misionit të
OSBE-së në Kosovë, e cila punon për të forcuar kapacitetet e Kuvendit
të Kosovës.

Fjalori i shprehjeve parlamentare është një kontribut i rëndësishëm për


të formësuar dhe harmonizuar procesin legjislativ në Kosovë. Fjalori
përqendrohet në shprehjet parlamentare që më së shpeshti përdoren në
procesin legjislativ dhe shqyrtimet parlamentare, me vëmendje të
posaçme të nocioneve parlamentare të shfaqura së fundi dhe nocioneve,
shprehjeve dhe koncepteve që janë të ndërlidhura me BE-në. Fjalori
synon që të lehtësojë punën e zyrtarëve ligjor në Kuvendin e Kosovës,
ministrive dhe përdoruesve tjerë të interesuar duke ofruar definicione të
shprehjeve parlamentare në gjuhën angleze, shqipe dhe serbe. Pasi që
definicionet parlamentare janë komplekse dhe pasi që ato evoluojnë
pandërprerë, fjalori konsiderohet si një dokument i ndryshueshëm i cili
mund të plotësohet dhe përditësohet edhe më tej. Sugjerimet dhe
komentet tuaja janë të mirëseardhura në: glossary.omik@osce.org

Si përfundim, Fjalori përfaqëson përkushtimin e vazhdueshëm të


Misionit të OSBE-së në Kosovë për të mbështetur edhe më tutje
reformimin dhe funksionimin e Kuvendit të Kosovës, në mënyrë që ai
të mund të vazhdojë përmbushjen e mandatit të tij të përfaqësimit të të
gjithë njerëzve në Kosovë.

Ambasadori Tim Guldimann


Kryesues i Misionit të OSBE-së në Kosovë

Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 29


Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 30
Abrogim – të shfuqizojë p.sh Aklamacion – Akti i zgjedhjes
një ligj me një veprim formal së dikujt pa votim, zakonisht
apo autoritativ. Abrogimi i ligjit sepse kandidati nuk
bëhet nga organet legjislative, si kundërshtohet ose nuk
dhe nga organi që është propozohet asnjë kandidat
kompetent për kontrollimin e tjetër.
kushtetutshmërisë së ligjeve [Ang: Acclamation; Ser:
(gjyqësori). Aklamacija ]
[Ang: Abrogate; Ser:
Abrogirati] Akt – Produkti formal i
legjislativit apo organeve tjera
Abstenim – Përmbajtja e shqyrtuese p.sh. statuti.
qëllimshme nga detyra për të [Ang: Act; Ser: Akt]
vepruar, posaçërisht përmbajtja
nga votimi. Akt normativ – Çdo ligj,
[Ang: Abstention; Ser: dekret, rezolutë, rregullore,
Uzdržavanje] urdhëresë administrative,
udhëzim, rregull, urdhëresë apo
Acquis Communautaire – E akt tjetër i njohur dhe i
gjithë e drejta e BE-së e përfaqësuar me forcë ligjore
akumuluar deri më tani. brenda një territori të caktuar
[Ang:; Acquis nga autoritetet publike të atij
Communautaire Ser: Acquis territori; çdo marrëveshje
Communautaire] ndërkombëtare të cilat
konsiderohen si të detyrueshme
Ad hoc (sin: impromptu) – nga e drejta ndërkombëtare.
[fjala latine “për këtë”] i [Ang: Normative act; Ser:
formuar për qëllim të caktuar, Normativni akt]
p.sh një komision apo grup
punues ad hoc. Aktet nënligjore –
[Ang: Ad hoc; Ser: Ad hoc ] Legjislacioni i nxjerrë nga
autoritetet tjera nga qeveria dhe
Administrata – Zyrtarët dhe të cilat varen nga ndonjë
agjencitë e degës së ekzekutivit autoritet më i lartë apo suprem
që zbatojnë politikat publike. sa i përket ligjshmërisë së tyre.
[Ang: Administration; Ser: [Ang: Sub-legal acts; Ser:
Administracija] Podzakonski akti]
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 31
atë nga personeli për hulumtim
Amandamentimi (sin: dhe këshilltari.
ndryshim, plotësim) – rishikimi [Ang: Ex-officio member; Ser:
apo plotësimi formal i Član po položaju]
propozuar apo i bërë ndaj një
ligji, kushtetutës apo akteve Anulim – Akti i shfuqizimit
tjera legjislative. apo bërjes së diçkaje të
[Ang: Amendment; Ser: pavlefshëm.
Amandman] [Ang: Annulment; Ser:
Poništenje]
Amnistia (sin: falje e Aprovim – Pranimi apo
përgjithshme, falje zyrtare, konfirmimi i një akti apo
anulim i dënimit me vdekje) – vendimi nga një organ i caktuar.
Falja e bërë nga ana e qeverisë [Ang: Approval; Ser:
për një individ apo grup të Odobrenje]
personave, zakonisht për
veprime politike apo vepra Asociacion Parlamentar (sin:
penale. grupet e miqësisë) – Shoqatë
[Ang: Amnesty; Ser: ndërkombëtare e cila mundëson
Amnestija] forume për shkëmbim të ideve
dhe informatave dhe për
Aneks – shtojcë e aktit shkëmbim të njohurive dhe
kushtetues apo legjislativ, përvojave përmes kontakteve
ndonjë traktati ndërkombëtar personale. Veprimtaritë
apo pjesë përbërëse e ndonjë kryesore të këtyre
akti dhe ka autoritet të njëjtë asociacioneve përfshijnë
ligjor sikur akti. shkëmbimet, konferencat dhe
[Ang: Annex; Ser: Dodatak] seminaret lidhur me çështje të
ndryshme.
Anëtar sipas detyrës zyrtare – [Ang: Parliamentary
Marrë në përgjithësi është association; Ser:
person i cili, në emër të zyrës Parlamentarno udruženje ]
apo pozitës që mbanë apo për Auditimi - Kontrollimi i
shkak të përvojës, është në dokumenteve të kontabilitetit
mënyrë jozyrtare pjesë e apo përputhshmërisë me
komisionit në cilësi që e ndanë standardet e personit,
organizatës, sistemit, projektit
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 32
apo produktit. Auditimet bëhen traktatin për Themelimin e
për të vërtetuar vlefshmërinë Komunitetit Evropian për
dhe besueshmërinë e Thëngjill dhe Çelik (ECSC), në
informatave, si dhe për të Paris më 1951. Bashkimi
siguruar një vlerësim të Evropian më Vonë u zhvillua në
sistemit të kontrollit të Komunitetin Ekonomik
brendshëm. Evropian dhe Euro-Atom
[Ang: Audit; Ser: Revizija] (Përmes Traktatit të Romës të
vitit 1957). Sot njihet si
Autoritet – E drejta ligjore e Bashkimi Evropian (Përmes
personit apo organit për të Traktatit të Maastricht-it të vitit
kontrolluar, vlerësuar, ndaluar 1991).
apo drejtuar veprimet e të [Ang: European Union; Ser:
tjerëve, në bazë të ligjit, moralit, Evropska Unija ]
zakoneve apo pëlqimit; që
zakonisht përdoren për të Betim – Premtimi solemn i bërë
përshkruar një organ publik me nën ndjenjën e përgjegjësisë se
funksion qeveritar apo funksion do të dëshmohet e vërteta gjatë
tjetër që rregullon veprimet dhe deklarimit apo si vërtetim i
sjelljet e tjerëve. deklaratës së dhënë.
[Ang: Authority; Ser: [Ang: Oath; Ser: Zakletva]
Autoritet]
Bojkotim – Refuzimi për të
Autorizim – Instrument i vepruar apo për tu marrë me
shkruar ligjor i lëshuar nga ndonjë transaksion me qëllim të
autoritetet publike për izolimit të një kundërshtari apo
autorizimin e bartësit të tij për për të pranuar kushte më të
të kryer, në përputhshmëri me dëshirueshme.
kushtet e përcaktuara në të, të [Ang: Boycott; Ser: Bojkot]
veprimtarisë apo projektit të Bruto Produkti Kombëtar
caktuar. (BPK) – Vlera monetare e të
[Ang: Authorization; Ser: gjitha mallrave dhe shërbimeve
Ovlašćenje] të prodhuara nga një shtet gjatë
një viti, përfshirë shkëmbimet
Bashkimi Evropian – tregtare me jashtë.
Organizatë supranacionale
Evropiane e themeluar me
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 33
[Ang: Gross National [Ang: Urgent matter; Ser:
Product; Ser: Bruto Hitna stvar]
nacionalni proizvod]
De facto – [nga latinishtja
Bruto Produkti Vendor (BPV) “bazuar në fakte”] që ekziston
– Vlera monetare e të gjitha në fakt edhe nëse nuk njihet
mallrave dhe shërbimeve të formalisht apo ligjërisht.
prodhuara brenda kufijve Krahaso me de jure.
kombëtar gjatë një viti, duke [Ang: De facto; Ser: De facto]
përjashtuar shkëmbimet e
tregtare me jashtë. De jure – [nga latinishtja “e
[Ang: Gross Domestic Product bazuar në ligj”] Ekziston si e
(GDP); Ser: Bruto društveni drejtë apo sipas ligjit.
proizvod] Krahaso me de facto.
[Ang: De jure; Ser: De jure]
Burokraci – Çdo strukturë e
madhe, e ndërlikuar Decentralizim – Shprehja e
administrative dhe e përgjithshme për transferim të
menaxhimit; organizatë kompetencave dhe/apo
hierarkike me punë të përgjegjësive nga qeveria
specializuara dhe rregulla të qendrore në institucionet lokale.
ndërlikuara. [Ang: Decentralization; Ser:
[Ang: Bureaucracy; Ser: Decentralizacija]
Birokratija]
Buxheti – Deklarata e një Dëgjim i komisionit - Takimi i
organizate apo të hyrat e thirrur nga komisioni për me
përllogaritura dhe shpenzimet e qëllim të pranimit të dëshmive.
qeverisë për një periudhë të Dëgjimet mund të mbahen për
caktuar. një çështje specifike që ka të
[Ang: Budget; Ser: Budžet] bëjë me ndonjë propozim të
Çështje urgjente – Çështja që caktuar legjislativ.
është e ndërlidhur me një [Ang: Committee hearing;
urgjencë të vërtetë e cila nuk ka Ser: Odborsko saslušavanje]
mundur të ngrihet në parlament
ndryshe brenda kohës së Deklarata - Deklarim formal,
arsyeshme dhe mbi të cilën proklamim apo njoftim.
kuvendi merr vendim.
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 34
[Ang: Declaration; Ser:
Deklaracija] Direktivë e BE-së – Akt
individual i Bashkimit Evropian
Dekret – Akt nënligjor që e cila nuk ka pasoja të mëdha
nxirret nga qeveria dhe ka të ligjore për të gjitha shtetet apo
bëjë më ushtrimin e për të gjitha çështjet, por vetëm
funksioneve ekzekutive. për çështjen dhe shtetin të cilit i
[Ang: Decree; Ser: Dekret] adresohet.
[Ang: EU Directive; Ser:
Deputetë (sin anëtarë i Direktiva EU ]
parlamentit) – Përfaqësues i
zgjedhur për parlament nga Disiplinimi partiak - Kontrolli
votuesit; person me të drejtë për i ushtruar nga partia ndaj
t’u ulur në parlament. pozitave që mbahen nga
[Ang: Member of Parliament; anëtarët e saj dhe ndaj mënyrës
Ser: Član parlamenta] në të cilën anëtarët votojnë.
[Ang: Party discipline; Ser:
Dëshmi – Diçka (që përfshinë Partijska disciplina]
dhënie të deklaratës dhe
dokumenteve) që përdoret për të Dispozitat e hyrjes në fuqi –
hedhë poshtë një fakt të Pjesa e projektligjit që jep
supozuar. pushtet autoriteteve të duhura
[Ang: Evidence; Ser: Dokazi] për të sjellë në fuqi dispozitat e
projektligjit.
Dëshmim – Deklarimi si [Ang: Enabling clause; Ser:
dëshmitarë i asaj që dini. Klauzula koja daje
[Ang: Testify; Ser: ovlašćenje]
Svedočenje] Ditë pune – Dita e javës nga e
Hëna deri në të Premten, duke
Dëshmitar ekspert – Personi i përjashtuar pushimet zyrtare
cili thirret të paraqitët pranë gjatë javës kur Kuvendi
komisionit për të paraqitur një zakonisht takohet.
mendim lidhur me një çështje të [Ang: Working day; Ser:
caktuar për të siguruar këshilla Radni dan]
teknike lidhur me projektligjin.
[Ang: Expert Witness; Ser: Dykuptimësi – Paqartësia e
Svedok ekspert] kuptimit apo qëllimit, p.sh të
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 35
një shprehjeje kontraktuese të i cili shkon në kundërshtim me
një dispozite në ligj. Ekzistojnë rregullat e organit legjislativ.
dy lloje të dykuptimësisë [Ang: Out of order; Ser: Van
ligjore: 1) dykuptimësia e reda]
fshehur: dykuptimësia që nuk
duhet në formulimin e një Ekzekutiv – dega e Pushtetit
dokumenti por që del në shesh shtetëror që është përgjegjëse
kur kjo shprehje të aplikohet për të paraqitur dhe zbatuar
apo ekzekutohet. 2) ligjet; dega e pushtetit shtetëror
dykuptimësia e dukshme e cila që nuk përfshinë gjyqësorin dhe
del nga gjuha e përdorur në një legjislativin.
dokument. [Ang: Executive; Ser: Izvršna
[Ang: Ambiguity; Ser: grana]
Dvosmislenost]
Elektorati – Popullata që ka të
E drejta Kushtetuese – organ i drejtë të votojë për të zgjedhur
së drejtës që del nga kushtetuta kandidatët dhe partitë politike
dhe që trajton kryesisht për t’i përfaqësuar ata në
pushtetet qeveritare, të drejtat organin legjislativ.
dhe liritë civile. [Ang: Electorate; Ser: Izborno
[Ang: Constitutional law; Ser: telo]
Ustavni zakon ]
Faza e komisionit – Studim i
E drejta ndërkombëtare – detajuar i neneve të projektligjit
organi i rregullave dhe normave nga ana e komisionit. Kjo fazë,
juridike që rregullon që mund të përfshijë dëgjimin e
veprimtaritë që kryhen jashtë dëshmitarëve, është e para në të
kufijve ligjor të shteteve. cilën mund të propozohen
[Ang: International law; Ser: ndryshime lidhur me dispozita
Međunarodno pravo] specifike në projektligj.
[Ang: Committee stage; Ser:
E parregullt – Në kundërshtim Etapa odbora]
me rregullat e procedurës
parlamentare. Kjo shprehje Fleta e renditjes – Dokument
mund të aplikohet për mocionet, zyrtar i cili liston të gjitha punët
projektligjet apo çdo intervenim që presin për tu bërë nga organi
legjislativ.
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 36
Krahaso me agjendën. Gjyqësori - Degë e pushtetit
[Ang: Order paper; Ser: shtetëror përgjegjëse për
Dokument po redosledu] interpretimin e legjislacionit
dhe akteve tjera ligjore dhe për
Futja e një dokumenti në administrimin e drejtësisë;
agjendë – Vendosja e një sistemi gjyqësor.
dokumenti pranë organit [Ang: Judiciary; Ser:
legjislativ apo komisioni për Pravosuđe]
shqyrtim
[Ang: Table a document; Ser: Grup i presionit (sin: grup i
Staviti na razmatranje ] interesit, grup i avokimit) –
Grup i njerëzve apo
Gazeta Zyrtare (sin: Buletini) organizatave të bashkuara rreth
– Një gazetë zyrtare e cila një interesi të përbashkët dhe i
publikon tekste të ligjeve të reja themeluar për të bëjë fushata
dhe vendimeve qeveritare. për ndikim në politikat zyrtare.
[Ang: Official gazette; Ser: [Ang: Pressure group; Ser:
Službeni list] Grupe za pritisak]

Gjuhë joparlamentare – Fjalët Grup Parlamentar – (sin: grup


që përdoren në parlament e që parlamentar, grup partiak) –
janë në kundërshtim me etikën Kuvendi i Kosovës: Një grup
parlamentare, që konsiderohen prej jo më pak se 5%
të ashpra dhe fyese. përkatësisht 6 anëtarëve të
[Ang: Unparliamentary Kuvendit të cilët e kanë njoftuar
language; Ser: kryetarin dhe Kryesinë e
Neparlamentarni jezik] Kuvendit lidhur me qëllimin për
të vepruar si grup parlamentar.
Gjykatë Kushtetuese – Organ i [Ang: Parliamentary Group;
lartë shtetëror, i cili mbikëqyr Ser: Parlamentarna grupa]
dhe ushtron autoritet ndaj
kushtetutshmërisë së ligjeve dhe Grupet e interesit (sin: grupet
akteve tjera ligjore. e avokimit, grupet e presionit) –
[Ang: Constitutional Court; Grupet e përbëra nga njerëz me
Ser: Ustavni sud] mendime të njëjta të cilët
bashkohen për një qëllim të

Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 37


përbashkët dhe kërkojnë të [Ang: First-past-the-post; Ser:
ndikojnë në politikat publike. Princip najvećeg broja
[Ang: Interest groups; Ser: glasova]
Interesne grupe]
Impiçment – Akti (nga
Hyrja në fuqi (sin: nxjerrja, legjislativi) i thirrjes për
shpallja, miratimi) – dhënia e shkarkim nga detyra e një
miratimit për sanksion zyrtari të zgjedhur, duke
legjislativ dhe ekzekutim të një paraqitur akuzë me shkrim për
projektligji i cili merr formën e sjelljen e supozuar të pahijshme
ligjit. të zyrtarit.
[Ang: Enactment; Ser: [Ang: Impeachment; Ser:
Donošenje pravnog akta] Obaranje]

Hyrje – Procesi në të cilin një Implementim – Kryerja apo


komb bëhet palë e një traktati ekzekutimi; zbatimi i diçkaje
që tashmë është në fuqi në mes apo veprimi.
të kombeve tjera. [Ang: Implementation; Ser:
[Ang: Accession; Ser: Primena]
Pristupanje]
Imunitet – Status special i
I nominuar – Personi i cili deputetëve në parlament i
nominohet apo propozohet nga përcaktuar me dispozita
subjekti politik si kandidat për kushtetuese, i cili mbron atë nga
ndonjë post publik. përgjegjësitë për fjalimet apo
[Ang: Nominee; Ser: votimet gjatë punës së tij/saj
Kandidat] dhe nga arrestimi dhe ndjekja
arbitrare. Heqja e imunitetit
I pari e merr postin (sin: kërkon votim nga parlamenti
fituesi i merr të gjitha) – lloji apo mjete tjera të përcaktuara
më i thjeshtë i sistemit elektoral, me ligj.
kandidati që pranon më së [Ang: Immunity; Ser:
shumti vota fiton, apo i merr të Imunitet]
gjitha, edhe nëse kandidati fiton
më pak se 50 përqind të votave. Inaugurim – Ceremonia në të
cilën një zyrtar i zgjedhur apo

Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 38


organ formalisht fillon punën në
zyrë. Kabinet – Organ qeveritar, i
[Ang: Inauguration; Ser: përberë nga ministrat e qeverisë
Inauguracija] departamentet dhe kryeministri.
[Ang: Cabinet; Ser: Kabinet ]
Iniciative qytetare – (1) Grup i
personave të cilët në mënyrë Kandidat i Pavarur – Individi
vullnetare bashkohen rreth një i cili garon në zgjedhje pa qenë
ideje, interesi, pikëpamje apo pjesë e listës së kandidatëve të
synimi të përbashkët. (2) Grup një partie të certifikuar,
i qytetarëve të cilët me numrin e koalicioni apo iniciative.
tyre plotësojnë pragun ligjor, të [Ang: Independent candidate;
cilët mund të iniciojnë Ser: Nezavisni kandidat]
projektligje përmes peticionit.
[Ang: Citizen’s initiative; Ser: Kërkesa për votëbesim -
Građanska inicijativa] Kërkesa e cila nëse miratohet,
tregon që qeveria ka humbur
Institucion – Organizata apo besimin e organit legjislativ, gjë
grupi i organizatave të që rezulton me dorëheqje të
ndërlidhura që janë krijuar për qeverisë.
një qëllim të caktuar. [Ang: Motion of non-
[Ang: Institution; Ser: confidence; Ser: Predlog za
Institucija] neukazivanje poverenja]
Kërkesë procedurale –
Interes vital – temë apo çështje Kërkesa që trajton mënyrën e
që ka ndikim të drejtpërdrejtë kryerjes së një punë në organin
në një individ apo grup të legjislativ.
individëve. [Ang: Procedural motion; Ser:
[Ang: Vital interest; Ser: Proceduralna inicijativa]
Vitalni interes]
Koalicion – Aleanca në mes të
Interpelancë – E drejta formale dy apo më shumë subjekteve
e parlamentit për ti bërë pyetje politike apo të shoqërisë civile.
formale qeverisë apo zyrtarëve [Ang: Coalition; Ser:
qeveritar. Koalicija]
[Ang: Interpellation; Ser:
Interpelacija]
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 39
Kodi – Përmbledhje e ligjeve, Komisioni Evropian - Organi
apo rregulloreve i organizuar Ekzekutiv i Bashkimit Evropian
sipas çështjes që trajton. i cili është i ngarkuar me
[Ang: Code; Ser: Zakonik] implementimin e traktateve
themeltare si dhe me qeverisjen
Kodi i Mirësjelljes (sin: kodi i dhe kontrollin. Komisioni
konfliktit të interesit) - Kodi që Evropian është i përbërë prej
siguron standarde të komisionarëve (një nga secili
përgjithshme për të bërë shtet anëtar), dhe udhëhiqet nga
bashkërendimin e interesave Kryetari i Komisionit Evropian.
private me detyrat dhe Secili shtet anëtar emëron nga
funksionet publike. një përfaqësues për komision,
[Ang: Code of conduct; Ser: por lista përfundimtare dhe
Kod ponašanja] kryetari zgjidhen nga
Parlamenti Evropian.
Koha për pyetje (sin: periudha [Ang: European Commission;
për pyetje) – Koha e ndarë në Ser: Evropska komisija]
rendin e ditës të sesionit plenar
kur kryeministri dhe ministrat Konsensus – Një mendim apo
përgjigjen ne pyetjet e vendim lidhur me një çështje e
deputetëve të organit legjislativ. cila kryesisht pranohet nga të
Krahaso me interpelancën. gjithë.
[Ang: Question time; Ser: [Ang: Consensus; Ser: Opšta
Vreme za pitanja] saglasnost]

Komision - Grup i njerëzve të Konflikt i interesit – Situata në


emëruar apo zgjedhur për të të cilën ekziston konflikt në mes
shqyrtuar, përcaktuar apo të interesave publike dhe atyre
menaxhuar një çështje. private të personit i cili mbanë
Ekzistojnë disa lloje të pozitë zyrtare apo konfliktet në
komisioneve legjislative: mes të pozitave të ndryshme që
komisionet e përhershme, zyrtari i tillë mund t’i bartë.
komisionet funksionale, [Ang: Conflict of interest; Ser:
komisionet kryesore, Sukob interesa]
komisionet ad hoc. [Ang:
Committee; Ser: Odbor] Kriteret e hyrjes (sin: Kriteret
e Kopenhagës) Rregullat që
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 40
definojnë nëse një shtet i Kryesues i Komisionit -
plotëson kushtet për të hyrë në Personi i cili mbikëqyr punën e
Bashkimin Evropian. Kriteret komisionit duke caktuar punët
kërkojnë që shteti të ketë anëtarëve të komisionit, duke
institucione që ruajnë qeverisjen caktuar takimet e komisionit,
demokratike dhe të drejtat e rendet e ditës dhe duke
njeriut, një ekonomi funksionale udhëhequr komisionin.
të tregut, dhe që shteti të [Ang: Committee
pranojë obligimet dhe synimet e Chairperson; Ser:
BE-së (përfshirë edhe të drejtën Predsedavajući odbora]
e Bashkimit Evropian ose siç
quhet ndryshe acquis Kryetari i Kuvendit (sin:
communautaire). folësi) – Zyrtari që kryeson
[Ang: Accession criteria; Ser: kuvendin legjislativ i emëruar
Kriterijumi za pristupanje] që t’i kryesojë të gjitha takimet
e kuvendit në mënyrë të drejtë,
Kryeministër (sin: Premier, të rregullt dhe të paanshme.
Kancelar) – Zyrtari më i lartë i [Ang:Assembly President; Ser:
qeverisë; i pari i qeverisë. Predsednik Skupštine]
[Ang: Prime Minister; Ser: Kuorum – Numri i kërkuar i
Premijer] anëtarëve të legjislativit apo
organit deklarativ që mundëson
Kryesia (sin. Presidenca) – nxjerrjen e vendimeve të
Subjekt i përbashkët plotfuqishme.
administrativ dhe qeveritar i cili [Ang: Quorum; Ser: Kvorum]
ekziston në një zyrë apo organ
legjislativ. Kushtetuta – Ligji themelor i
[Ang: Presidency; Ser: një shteti, që themelon
Predsedništvo] karakterin organizimin e
qeverisë së tij, duke përshkruar
Kryesues (sin: kryetar, zyrtari masën dhe kufizimet e pushtetit
udhëheqës) – Zyrtari udhëheqës të vet sovran dhe mënyrën e
i një komisioni apo takimi. ushtrimit të tij.
[Ang: Chairperson; Ser: [Ang: Constitution; Ser:
Predsedavajući] Ustav]

Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 41


Kuvendi (sin: parlamenti, [Ang: First reading; Ser: Prvo
legjislativi) – Organ i zgjedhur čitanje ]
përfaqësues që ka pushtet
legjislativ. Leximi i tretë – Faza finale e
[Ang:Assembly; Ser: përparimit të një projektligji
Skupština] përmes procesit legjislativ në të
cilën projektligji dorëzohet për
Legjislacioni – Procesi i bërjes miratim përfundimtar.
dhe nxjerrjes së ligjeve; ligjet e [Ang: Third reading; Ser:
nxjerra nga organi legjislativ. Treće čitanje]
[Ang: Legislation; Ser:
Zakonodavstvo] Ligji – Sistemi i rregullave dhe
Legjislativi – shih Kuvendi. rregulloreve që sigurojnë bazë
për shoqërinë për të funksionuar
Leximet – Fazat në të cilat në mënyrë harmonike dhe të
kalon projektligji; që janë; efektshme.
leximi i parë, leximi i dytë dhe i [Ang: Law; Ser: Zakon]
treti. Projektligji paraqitet gjatë
leximit të parë dhe debatohet Lista të hapura – Lloj votimi
gjatë leximit të dytë dhe të tretë. në sistemet e përfaqësimit
[Ang: Readings; Ser: Čitanja] proporcional në të cilin
zgjedhësit jo vetëm që shprehin
Leximi i dytë – fazë në preferencat e tyre për një apo
procesin legjislativ ku organi më shumë kandidatë brenda
legjislativ shqyrton dhe vendos listës së një subjekti. Në këtë
për ndryshimet e propozuara të mënyrë, votuesit mund të
një projektligji. Ligji mund të ndryshojnë renditjen fillestare të
miratohet gjatë leximit të dytë. kandidatëve në listën e partisë.
[Ang: Second reading; Ser: [Ang: Open list; Ser: Otvorena
Drugo čitanje] lista]

Leximi i parë – Prezantimi i Listë e mbyllur – Një lloj


parë i projektligjit; faza në votimi në të cilin votuesit mund
procedurat preliminare në të të votojnë vetëm për subjektin
cilat merret leja për të shqyrtuar politik dhe listën e saj të
projektligjin. kandidatëve. Votuesit nuk mund
të shprehin preferencat e tyre
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 42
për asnjë kandidat në listën e Ministër i kabinetit – anëtarë i
subjektit. kabinetit; kryesues i
[Ang: Closed list; Ser: departamentit qeveritar.
Zatvorena lista] [Ang: Cabinet Minister; Ser:
Ministar kabineta]
Llogaridhënie – Njohja dhe
marrja e përgjegjësisë për Ministri – Departament
veprimet. Vendimet, dhe qeveritar i cili merret me
politikat përfshirë obligimin për veprimtari apo fushë të caktuar.
të raportuar dhe sqaruar pasojat [Ang: Ministry; Ser:
që dalin nga kjo. Ministarstvo]
[Ang: Accountability; Ser:
Odgovornost] Mocion – Kërkesë me shkrim
apo gojore që kërkon nga
Lobimi – Grupi i njerëzve dhe kuvendi të shtron një çështje për
përfaqësuesve të interesave të shqyrtim apo debat.
caktuara të cilët bëjnë përpjekje [Ang: Motion; Ser: Predlog]
për të ndikuar në politikat
politike rreth një çështjeje të Mocion përmbajtësor –
caktuar. Propozim i vetëpërmbajtur i
[Ang: Lobby; Ser: Lobi ] dorëzuar për miratim të
Kuvendit dhe i hartuar në atë
Mandati – Autorizimi për të mënyrë që të jetë në gjendje të
ushtruar funksione të caktuara shprehë një vendim të Kuvendit
për një periudhë të caktuar (p.sh, të gjitha rezolutat janë
kohore. mocione përmbajtësor).
[Ang: Mandate; Ser: Mandat] [Ang: Substantive motion;
Ser: Sadržinski predlog]
Ministër – Anëtar i qeverisë
përgjegjës për një apo më Moratorium – Një periudhë e
shumë departamente qeveritare; pajtuar formalisht gjatë së cilës
ai ose ajo është njëherit edhe pezullohet një veprimtari
anëtar i kabinetit. specifike apo e planifikuar.
[Ang: Minister; Ser: Ministar] [Ang: Moratorium; Ser:
Moratorijum]

Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 43


Ndarja e pushteteve – Ndarja e pushtet ndaj të afërmve dhe
pushtetit shtetëror në degë, shokëve, posaçërisht duke
secila me detyrat e veta emëruar ata në pozita me
specifike dhe të ndara. pushtet ku ata mund të kenë
[Ang: Separation of powers; përfitime dhe ndikim.
Ser: Podela vlasti ] [Ang: Nepotism; Ser:
Nepotizam]
Ndërprerje e punimeve –
Përfundimi i sesionit në Obstruksionist – Taktika
parlament. Krahaso me shtyrje penguese e përbërë nga fjalimet
dhe shpërndarje. e shpeshta ose të gjata për të
[Ang: Prorogation; Ser: Kraj vonuar punën e organit
sesije] legjislativ apo komisionit.
[Ang: Filibuster; Ser:
Ndihmës i Komisionit - Opstrukcija]
Personi i cili ndihmon
komisionin në shqyrtim të Organizatë joqeveritare OJQ
legjislacionit, punëson ekspertë – Organizata ndërkombëtare,
dhe kryen detyra tjera sipas kombëtare apo transnacionale
nevojës. me anëtarësi private. Shembujt
[Ang: Committee Assistant; tregojnë organizata fetare dhe
Ser: Pomoćnik odbora] humanitare; organizata
joprofitabile që nuk janë të
Neni (sin: klauzolë) - pjesa e asocijuara me asnjë qeveri të
ndarë dhe e dallueshme e një cilat veprojnë me mirëdashje
akti legjislativ. posaçërisht në fushën e të
[Ang: Article; Ser: Član] drejtave të njeriut, duke
siguruar ndihmë emergjente apo
Nën-komisioni – Nënndarja e ndihmë për të inkurajuar
komisionit e cila raporton dhe zhvillim të qëndrueshëm.
kryen punët në emër të [Ang: Non-governmental
komisionit. organization NGO; Ser:
[Ang: Sub-committee; Ser: Nevladina organizacija NGO]
Pod-odbor]
Parlamenti – Shih Kuvendi
Nepotizmi - Preferencat e
treguara nga dikush që është në
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 44
Parlamenti Evropian – Organi numrin e votave të pranuara nga
përfaqësues i Bashkimit secila parti.
Evropian, i përbërë nga anëtarët [Ang: Proportional
e zgjedhur përmes zgjedhjeve representation; Ser:
evropiane të cilat organizohen Proportionalno prestavljanje]
çdo pesë vite.
[Ang: European Parliament; Periudha e Fushatës
Ser: Evropski parlament] zgjedhore – Veprimtari
politike, përfshirë takime,
Parti opozitare – Partia fjalime, demonstrime, parada etj
politike që nuk është as në dhe përdorim i mediave për të
partinë që udhëheq qeverinë e informuar elektoratin lidhur me
as në koalicionin e partive që platformën e një kandidati të
formojnë qeverinë. caktuar apo partie politike me
[Ang: Opposition party; Ser: qëllim të përfitimit të
Opoziciona parija] mbështetjes së votuesve.
Parti Politike – Organizatë [Ang: Electoral campaign
vullnetare politike e krijuar për period; Ser: Period izborne
ndikuar në procesin politik, e kampanje]
cila i bashkon njerëzit me
synime të ngjashme politike dhe Peticioni – Kërkesë formale e
e cila konkurron në procesin bërë nga Kuvendi përmes një
zgjedhor. dokumenti të shkruar me
[Ang: Political party; Ser: nënshkrime të votuesve.
Politička partija] [Ang: Petition; Ser: Peticija]

Pengim - Ndërhyrja në Pjesëmarrja civile - e apo që


administrimin e drejtë të ligjit, ka të bëjë me veprimet e
drejtësisë apo procesit qytetarëve të cilët punojnë me
legjislativ. zyrtarët qeveritar drejt arritjes
[Ang: Obstruction; Ser: së një synimi të përbashkët.
Opstrukcija] [Ang: Civic Participation; Ser:
Građansko učešće]
Përfaqësim Proporcional –
Sistem elektoral ku një numër i Plan Veprimi – Dokumenti i
ulëseve të fituara janë cili definon synimet dhe caqet
drejtpërsëdrejti të lidhura me dhe përshkruan një vizion të
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 45
përbashkët dhe parimet
udhëzuese për të arritur synimin Procedurë – Metodë specifike
dhe caqet. Plani i veprimit e kryerjes së veprimeve
mund të definojë edhe se kush legjislative apo gjyqësore.
do ta bëjë këtë, kur dhe si. [Ang: Procedure; Ser:
[Ang: Action plan; Ser: Plan Procedura]
delovanja]
Procesi i Hyrjes - Procesi
Portofol – Detyrë e posaçme përmes së cilit kombi bëhet palë
apo fushë specifike e në traktatin që tashmë është
përgjegjësisë së ministrit apo pranuar nga kombet tjera.
anëtarëve tjerë të qeverisë. Zakonisht përdoret si sinonim
[Ang: Portfolio; Ser: Portfolio] për aderim, ratifikim, pranim
Pragu zgjedhor – Pragu i dhe miratim dhe ndodhë si në
numrit minimal të votave të rastet kur traktati është i hapur
nevojshme për të pasur të drejtë për pjesëmarrje të shteteve të
në ulëse në sistemin elektoral të reja përmes ndonjë dispozite për
përfaqësimit proporcional. hyrje ashtu edhe në rastin kur të
[Ang: Electoral quota; gjitha shtetet tjera pajtohen për
Ser:Izborna kvota] një gjë të tillë. Në rastin e parë
hyrja nënkupton pjesëmarrje të
Preambula – Pjesë e ligjit që i drejtpërdrejtë në shtetit të ri
paraprinë tekstit kryesor e cila anëtarë në traktat, pa asnjë
thekson arsyet për paraqitjen e modifikim të marrëveshjes
tij dhe përfundimin që synon ta fillestare. Me hyrjen e
arrijë. mëvonshme, të një shteti të ri
[Ang: Preamble; Ser: anëtar nënkuptohet, një
Preambula] marrëveshje e re në mes të të
gjitha shteteve anëtare.
Procedura Parlamentare - Një [Ang: Accession process; Ser:
sërë rregullash që qeverisin Proces pristupanja]
procesin e vendimmarrjes që
përdoret nga kuvendi gjatë Procesverbal – Shënimet
shqyrtimeve. formale të shtypura të punës që
[Ang: Parliamentary është bërë gjatë një takimi të
procedure; Ser: legjislativit, komisionit, të
Parlamentarna prodcedura]
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 46
përhershëm të posaçëm apo të Qeveri e koalicionit – Qeveri
përbashkët. parlamentare në të cilën
[Ang: Minutes; Ser: Zapisnici kabineti përbëhet prej anëtarëve
sa sastanaka] të më shumë se një partie
politike.
Projektligj – Propozimi për ligj [Ang: Coalition government;
i dorëzuar në organin legjislativ, Ser: Koaliciona vlada]
përmes zyrës së pranimit, për
debatim dhe votim. Qeveri e përkohshme –
[Ang: Draft law; Ser: Nacrt Qeveria që shërben gjatë
zakona] periudhës së tranzicionit nga një
qeveri e mëparshme në një
Protokolli – (1) Procedurë qeveri të re.
ceremoniale dhe etiketë e [Ang: Interim government;
vështruar nga shefat e shtetit, Ser: Prelazna vlada]
diplomatët, organizatat e larta
qeveritare dhe ndërqeveritare. Qeverisje elektronike –
(2) Traktati për ndryshimin e Përdorimi i teknologjisë
një traktati tjetër. informative (TI), e posaçërisht
[Ang: Protocol; Ser: Protokol] internetit si mjet për të
mundësuar një qeverisje më
Publikim i votimeve – Procesi transparente dhe efikase.
i bërjes publike të votave të [Ang: E-government; Ser: E-
regjistruara dhe sigurimit për vlada]
publikun të rezultateve me
numër renditës dhe individual Raportim Financiar – Njoftim
dhe numrin e përgjithshëm të publik me detaje të caktuara
votave. financiare sipas ligjit nga
[Ang: Published voting; Ser: kandidatët, partitë politike dhe
Objavljeno glasanje] subjektet tjera politike të
përfshira në zgjedhje.
Pushteti Legjislativ – [Ang: Financial disclosure;
Autorizimi për të bërë, Ser: Finansijsko
ndryshuar dhe miratuar ligje. obelodanjivanje]
[Ang: Legislative power; Ser:
Zakonodavna vlast] Raportuesi – Anëtar i
komisionit i cili emërohet nga
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 47
komisioni për të raportuar Rendi i Ditës – Një listë e
lidhur me projektligjin në pikave të punës që do të
takimet e organit legjislativ apo trajtohen gjatë një sesioni të
vetë komisionit. Kuvendit apo komisioneve të
[Ang: Rapporteur; Ser: tij.
Izvestilac] Krahaso me orarin e punës.
[Ang: Agenda; Ser: Dnevni
Ratifikim – Konfirmimi formal red]
nga shteti, zakonisht përmes Rezolutë – Mocion i shkruar që
veprimit legjislativ, i cili do të shprehë dëshirën e legjislativit
pranojë kushtet e traktatit apo apo organeve tjera deklarative
konventës. përmes votimit.
[Ang: Ratification; Ser: [Ang: Resolution; Ser:
Ratifikacija] Rezolucija]

Raundi i dytë i votimit - Rregullore e BE-së - Akt i


Raundi i dytë i votimit për një përgjithshëm juridik që vlen për
kandidat. të gjitha shtetet anëtare.
[Ang: Runoff; Ser: Drugi krug [Ang: EU Regulation; Ser:
glasanja] Propis]

Referendumi – Procesi i Seancë me dyer të mbyllura –


referimit të një çështjeje politike Dëgjimi që mbahet pa
apo ligjore te popullata për prezencën e publikut apo
miratim final nga vota e medias.
popullit. [Ang: In camera hearing; Ser:
[Ang: Referendum; Ser: Sednica iza zatvorenih vrata]
Referendum]
Sekretari i komisionit (sin:
Rekomandim i BE-së – Një koordinatori i komisionit,
udhëzim i përgjithshëm lidhur procesmbajtësi i komisionit) –
me zbatimin apo kryerjen e Zyrtari procedural i cili vepron
politikave të Bashkimit si zyrtar administrativ dhe
Evropian. këshilltar në procedurën
[Ang: EU Recommendation; parlamentare. Sekretari i
Ser: Preporuka EU] komisionit mban procesverbalin
e shqyrtimeve në të gjitha
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 48
takimet e komisionit dhe mund [Ang: Abolish; Ser:
të hartojë edhe pyetje Aboliciaja]
procedurale për kryesuesin e
komisionit. Shoqëri civile - përbëhet nga
[Ang: Committee secretary; një numër i shoqatave dhe
Ser: Sekretar odbora] organizatave me anëtarësi të
cilat bashkojnë njerëzit për të
Sekretari i përgjithshëm – vepruar në fushën politike dhe
Zyrtari kryesor administrativ i atë të bërjes së politikave.
një organi apo organizate. [Ang: Civil society; Ser:
[Ang: Secretary General; Ser: Građansko društvo ]
Generalni sekretar]
Shpallje e ligjit – Akti i hyrjes
Sektori Publik – Institucionet e në fuqi të një ligji apo
nivelit lokal dhe qendror, rregulloreje.
organizatat dhe agjencitë si dhe [Ang: Promulgation of law;
të gjitha bizneset, industritë dhe Ser: Proglašenje zakona]
shërbimet në pronësi dhe nën Shpërndarje - Fundi apo
kontroll të qeverisë. përfundimi i punës së organit
[Ang: Public sector; Ser: Javni legjislativ para përfundimit të
sektor] mandatit të tij.
Krahasoje me shtyrje apo
Sesion Parlamentar – Periudha ndërprerje e punimeve.
gjatë së cilës organi legjislativ [Ang: Dissolution; Ser:
mbanë takime të njëpasnjëshme. Raspuštanje]
[Ang: Parliamentary Session;
Ser: Parlamentarna Shqyrtim gjyqësor – (1) E
sednica/zasedanje] drejta kushtetuese e gjykatave
Shërbim Civil (sin: shërbim ligjore për të vlerësuar
civil) – Degë administrative të përputhshmërinë e veprimeve të
qeverisë; grup i njerëzve të legjislativit dhe ekzekutivit me
punësuar në degët e qeverisë. kushtetutën; (2) pushteti i
[Ang: Civil service; Ser: gjykatës për të shqyrtuar
Civilna služba] veprimet e degëve tjera të
pushtetit shtetëror.
Shfuqizim – Anulim apo
prishje, e një praktike.
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 49
[Ang: Judicial review; Ser: [Ang: Simple majority; Ser:
Pravosudno razmatranje Prosta većina]
(uvid)]
Shumicë absolute – Shumica e
Shqyrtimi-nen-për-nen - Faza të gjithë atyre që kanë të drejtë
e fundit e shqyrtimit të vote, pavarësisht se a kanë
projektligjit nga ana e votuar apo jo. Shumica e votave
komisionit, ku përfshihet studim nga përbërja e përgjithshme e
i detajuar i dispozitave të tij. organit legjislativ.
Secili nen i projektligjit Krahaso me shumicën e thjeshtë
shqyrtohet veç e veç. dhe shumicën e kualifikuar.
[Ang: Article-by-article study; [Ang: Absolute majority; Ser:
Ser: Proučavanje svakog člana Apsolutna većina]
pojedinačno]
Sistem parlamentar - Formë e
Shtyrje – Përfundim i sesionit qeverisjes e bazuar në
për atë ditë, duke caktuar orën supremacinë e organit
dhe ditën e takimit të ardhshëm. legjislativ; sistem i qeverisjes në
Krahaso me shpërndarjen dhe të cilin ekzekutivi sipas
ndërprerjen e punimeve. kushtetutës i jep llogari
[Ang: Adjournment; Ser: legjislativit.
Obustava] [Ang: Parliamentary system;
Ser: Parlamentarni sistem]
Shumica e kualifikuar –
Vendim i marrë me votim me Sistemi Unikameral – Sistem
prag 50%. parlamentar njëdhomësh.
Krahaso me shumicën absolute [Ang: Unicameral system; Ser:
dhe shumicën e thjeshtë. Jednodomni sistem]
[Ang: Qualified majority; Ser:
Kvalifikovana većina] Sponsorues – Anëtari i cili e
propozon projektligjin.
Shumica e thjeshtë – Shumica Sponsorues mund të jetë edhe
e të gjithë atyre që votojnë në anëtari i Kuvendit apo qeveria.
një proces të caktuar zgjedhor. [Ang: Sponsor; Ser: Sponzor]
Krahaso me shumicën absolute
dhe shumicën e kualifikuar. Sundim i Ligjit – Epërsia e
rregullave juridike dhe
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 50
kushtetuese ndaj njerëzve që [Ang: Transparency; Ser:
jetojnë në një vend të caktuar. Transparentnost]
[Ang: Rule of law; Ser:
Vladavina prava] Trupi zgjedhor (sin: zonë
zgjedhore, elektorat) – organ i
Të drejtat kushtetuese – Të votuesve të cilët zgjedhin një
drejtat e garantuara me përfaqësues për rajonin e tyre.
kushtetutë. Pjesëtari i trupit zgjedhor quhet
[Ang: Constitutional rights; zgjedhës.
Ser: Ustavna prava] [Ang: Constituency; Ser:
Birači izborne jedinice]
Thirrja në kuorum – Metoda e
përdorur për të arritur prezencën Ulëset e rezervuara - Ulëset e
e shumicës për transaksion të rezervuara në parlament për
ligjshëm të punëve në takim. individ ose grup specifik të
[Ang: Quorum call; Ser: individëve.
Kvorumski poziv] [Ang: Reserved seats; Ser:
Rezervisana mesta]
Traktat – Marrëveshje formale
me shkrim e bërë në mes të dy Vendim i BE-së – Akt
shteteve sovrane i nënshkruar individual ligjor i Bashkimit
nga përfaqësuesit e ligjshëm të Evropian i cili është i
secilit shtet, e që krijon apo detyrueshëm vetëm për atë të
kufizon të drejta dhe përgjegjësi cilit i adresohet.
të caktuara. [Ang: EU Decision; Ser:
[Ang: Treaty; Ser: Sporazum] Odluka EU]

Transkripta – Të dhëna të Veto – E drejta për të refuzuar


shkruara të shqyrtimeve lejimin e bërjes së diçkaje,
gojore/debateve. posaçërisht të drejtës për të
[Ang: Transcript; Ser: ndaluar një ligj që të kalojë apo
Transkript] marrjes së ndonjë vendimi.
[Ang: Veto; Ser: Veto]
Transparenca – Zbulimi i plotë
i saktë dhe me kohë i Viti fiskal – Periudha
informatave. dymbëdhjetëmujore që
shfrytëzohet nga qeveria për
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 51
mbajtje të shënimeve, bërje të votim të regjistruar dhe
buxhetit, vendosje të tatimeve publikim të votimeve.
dhe aspekteve tjera të [Ang: Voting; Ser: Glasanje]
menaxhimit financiar. Votimi i hapur apo publik –
[Ang: Fiscal year; Ser: Votimi përmes ngritjes së
Fiskalna godina] duarve apo forma tjera të të
shprehurit publik.
Votëbesim – Testi për të [Ang: Open or public voting;
vërtetuar nëse qeveria apo disa Ser: Otvoreno ili javno
nga ministritë e saj ende kanë glasanje]
mbështetjen e shumicës
absolute të deputetëve në Votimi i regjistruar – Votimi
organin legjislativ. ku emrat e atyre që votojnë për
[Ang: Vote of confidence; Ser: dhe kundër një mocioni
Glasanje poverenja] regjistrohen në regjistrat zyrtare
të organit legjislativ apo të një
Votim Elektronik – nga komisioneve të tij. Votimi i
Shfrytëzimi i pajisjeve regjistruar zakonisht merr
elektronike dhe sistemeve të njërën nga katër format në
kompjuterizuara për të shënuar vijim: ndarja e anëtarëve, thirrja
votat. sipas rendit, votimi elektronik
[Ang: Electronic Voting; Ser: dhe votimi me letër.
Elektronsko glasanje] [Ang: Recorded vote; Ser:
Zabeleženo glasanje]
Votim i njëzëshëm – Vota me
marrëveshje të plotë të të gjithë Votimi i vetëdijshëm - Votimi
atyre që kanë votuar. në organin legjislativ apo
[Ang: Unanimous vote; Ser: organet tjera shqyrtuese në të
Jednoglasno prihvatanje] cilin deputetët janë të lirë të
votojnë sipas gjykimeve apo
Votimi - është metodë e besimeve të tyre dhe
zgjedhjes duke numëruar jodomosdoshmërishtë sipas
numrin e njerëzve në favor të udhëzimeve, politikave apo
secilës alternativë – zakonisht vendimeve të grupit të tyre
është hapi i fundit pas parlamentar.
diskutimeve apo debateve. [Ang: Conscience vote; Ser:
Krahaso me votim të hapur, Glas savesti]
Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 52
njerëzit zgjedhin përfaqësuesit e
Zgjedhje të parakohshme – tyre përmes votimit.
Zgjedhjet që mbahen si rezultat [Ang: Elections; Ser: Izbori]
i shpërndarjes së parlamentit
apo shkarkim të presidentit. Zyrtar i zgjedhur – Individ i
[Ang: Early elections; Ser: cili i shërben publikut dhe i cili
Prevremeni izbori] e ka marrë atë pozitë përmes
zgjedhjeve.
Zgjedhjet - Veprimi me të cilin [Ang: Elected Official; Ser:
një organ apo institucion Izabrani zvaničnik]
zgjidhet; procesi në të cilin

Fjalori i Shprehjeve Parlamentare 53


Recnik parlamentarnih izraza 54
PREDGOVOR

Priština, januar 2008.

Ovaj trojezični rečnik parlamentarnih izraza je najnovije izdanje koje je


pripremila Centralna skupštinska jedinica OEBS-ove misije na Kosovu,
koja svakodnevno radi na jačanju kapaciteta Skupštine Kosova.

Rečnik parlamentarnih izraza je još jedan važan doprinos za nastavak


usmeravanja i usklađivanja procesa zakonodavstva na Kosovu. Rečnik
je fokusiran na parlamentarne izraze koji se najčešće koriste u
zakonodavnom procesu i skupštinskim postupcima, sa posebnom
pažnjom na nove pojmove, nazive i koncepte koji su odomaćeni u
parlamentu i EU. Rečnik teži da olakša rad pravnih službenika u
Skupštini Kosova, ministarstvima i drugim zainteresovanim
korisnicima ponudom definicija parlamentarnih pojmova na engleskom,
albanskom i srpskom jeziku. Pošto su parlamentarne definicije
kompleksne i stalno se menjaju, Rečnik se smatra promenljivim
dokumentom koji je podložan dopunama i ažuriranju. Vaši predlozi i
primedbe su dobrodošle na: glossary.omik@osce.org

I na kraju, Rečnik predstavlja čvrstu privrženost OEBS-ove misije na


Kosovu kojom nastavlja da podržava reformu i funkcionisanje
Skupštine Kosova kako bi nastavila da ispuni svoj mandat
predstavljanja celog naroda Kosova.

Ambasador Tim Guldimann


Šef OEBS-ove misije na Kosovu

Recnik parlamentarnih izraza 55


Recnik parlamentarnih izraza 56
Abolicija – Poništiti ili ukinuti, zato što kandidat nije osporen
posebno neku naviku. ili nema drugog
[Eng: Abolish; Alb: protivkandidata.
Shfuqizim] [Eng: Acclamation; Alb:
Aklamacion]
Abrogirati (sin: poništiti;
opozvati) – ukinuti na primer Akt – Formalan proizvod
jedan zakon zvaničnim ili jednog zakonodavnog ili
merodavnim dejstvom. savetodavnog tela, na primer
Abrogacija zakona se vrši od statut.
strane zakonodavnih tela, kao i [Eng: Act; Alb: Akt]
od strane kompetentnog tela
koji kontroliše ustavnost zakona Amandman (sin: prepravka,
(sudstvo). promena) – formalna revizija ili
[Eng: Abrogate; Alb: dopuna predložena ili izvršena u
Abrogim] statutu, ustavu ili drugom
zakonodavnom aktu.
Acquis Communautaire – [Eng: Amendment; Alb:
Skup zakona EU koji su Amandamentimi]
akumulirani do sada.
[Eng: Acquis Communautaire; Amnestija (sin: opšte
Alb: Acquis Communautaire] pomilovanje, zvanično
oproštenje, odlaganje izvršenja
Ad hoc (sin: impromptu) - kazne) – Pomilovanje ukazano
[Latinski “za to” ] Osnovan za od strane vlade pojedincu ili
jednu posebnu svrhu, na primer grupi osoba, obično zbog
ad hoc komitet ili radna grupa. političkog ili krivičnog
[Eng: Ad hoc; Alb: Ad hoc] prekršaja.
[Eng: Amnesty; Alb:
Administracija – Zvaničnici i Amnistia]
agencije izvršnog tela koje vrše
javne politike. Apsolutna većina – Većina
[Eng: Administration; Alb: svih onih koji imaju pravo da
Administrata] glasaju, bez obzira da li glasaju
ili ne. Većina glasova iz
Aklamacija – Postupak izbora ukupnog sastava zakonodavnog
neke osobe bez glasanja, obično tela.
Recnik parlamentarnih izraza 57
Uporedi sa prostom većinom i Bojkot – Odbijanje postupanja
uslovnom većinom. ili delovanja u jednom poslu u
[Eng: Absolute majority; Alb: cilju postizanja izolacije
Shumicë absolute] protivnika, ili za postizanje
povoljnijih uslova.
Autoritet – Zakonska prava [Eng: Boycott; Alb: Bojkotim]
jedne osobe ili tela da
kontroliše, procenjuje, zabrani, Bruto društveni proizvod
ili usmerava dejstva drugih, na (BDP) – Monetarna vrednost
osnovu zakona, moralnosti, svih dobara i usluga koje se
običaja ili pristanka; obično se proizvedu u okviru granica
koristi za opisivanje jednog zemlje u datoj godini,
javnog tela sa vladinim ili isključujući spoljnotrgovinsku
drugim javnim funkcijama koji razmenu.
reguliše aktivnosti i ponašanje [Eng: Gross Domestic Product
drugih. -GDP; Alb: Bruto Produkti
[Eng: Authority; Alb: Vendor (GDP)]
Autoritet]
Bruto nacionalni proizvod
Birači izborne jedinice (sin: (BNP) – Monetarna vrednost
izborni okrug, sala za glasanje) svih dobara i usluga koje se
– Glasačko telo koje odabira proizvedu u zemlji u datoj
predstavnika njihove oblasti. godini, uključujući
Stanovnik izborne jedinice zove spoljnotrgovinsku razmenu.
se birač. [Eng: Gross National Product
[Eng: Constituency; Alb: - GNP; Alb: Bruto Produkti
Trupi zgjedhor] Kombëtar (BPK)]
Birokratija – Svaka velika,
složena i rukovodeća Budžet – Izjava o procenjenim
administrativna struktura; prihodima i troškovima jedne
hijerarhijska organizacija sa organizacije ili vlade unutar
specijalizovanim poslom i jednog određenog vremenskog
složenim pravilima. razdoblja.
[Eng: Bureaucracy; Alb: [Eng: Budget; Alb: Buxheti]
Burokraci]
Civilna služba (sin: javna
služba) – Administrativne grane
Recnik parlamentarnih izraza 58
vlade; grupa ljudi zaposlena u De facto - Postoji u stvarnosti
vladinim granama. iako nije formalno ili pravno
[Eng: Civil service; Alb: priznato.
Shërbim Civil] Uporedi sa de jure.
[Eng: De facto; Alb: De facto]
Čitanja – Faze kroz koje
prolazi nacrt zakona; tj: prvo De jure - [Latinski: “regulisano
čitanje, drugo čitanje i treće pravom”] Postoji zato što je to
čitanje. Nacrt zakona se uvodi ispravno ili regulisano
kroz prvo čitanje i razmatra za zakonom.
vreme drugog i trećeg čitanja. Uporedi sa de facto.
[Eng: Readings; Alb: Leximet] [Eng: De jure; Alb: De jure]

Član (sin: klauzula) – Odvojen Decentralizacija – Opšti


i jasan deo zakonodavnog akta. termin za prenos vlasti i/ili
[Eng: Article; Alb: Neni] odgovornosti sa centralne vlasti
na lokalne institucije.
Član parlamenta (sin: [Eng: Decentralization; Alb:
poslanik) – Predstavnik koji je Decentralizim]
izabran od strane glasača u
parlament, osoba koja ima Deklaracija – Formalna izjava,
pravo da sedi u parlamentu. proklamacija ili najava.
[Eng: Member of Parliament; [Eng: Declaration; Alb:
Alb: Deputetë] Deklarata]

Član po položaju – Uopšte Dekret – Pravni akt nižeg reda


uzevši osoba koja, na osnovu koji se donosi od vlade i ima
pozicije koju drži ili znanja, je veze sa obavljanjem izvršnih
neslužbeno pripojena komitetu funkcija.
u funkciji koja je različita od [Eng: Decree; Alb: Dekret]
osoblja koje vrši istraživanja ili
konsultanata. Direktiva EU – Jedan
[Eng: Ex-officio member; Alb: individualni pravni akt
Anëtar sipas detyrës zyrtare] Evropske Unije koji nema šire
pravne posledice za sve zemlje
članice ili sve oblasti (stvar),

Recnik parlamentarnih izraza 59


nego samo za onu oblast (stvar) Uporedi sa dnevnim redom.
ili zemlju kojoj je upućen. [Eng: Order paper; Alb: Fleta
[Eng: EU Directive; Alb: e renditjes]
Direktivë e BE-së]
Donošenje pravnog akta (sin.
Dnevni red – Lista predmeta donošenje, proglašenje,
ili poslova koji će se osloviti odobrenje) – Davanje zakonske
tokom skupštinske sednice ili sankcije i izvršnog odobrenja za
sednice jednog od njenih sprovođenje nacrta zakona čime
komiteta. se on ustanovljava kao zakon.
Uporedi sa Redosledom [Eng: Enactment; Alb: Hyrja
dokumenata. në fuqi]
[Eng: Agenda; Alb: Rendi i
Ditës] Drugi krug glasanja – Drugi
krug i glasanja za jednog
Dodatak – Dodatak jednom kandidata.
ustavnom ili zakonodavnom [Eng: Runoff; Alb: Raundi i
aktu, međunarodnom dytë i votimit]
sporazumu ili drugom
dokumentu, namenjen da Drugo čitanje – Faza
reguliše materiju na detaljan zakonodavnog procesa gde
način. Dodatak je obično zakonodavno telo razmatra i
sastavni deo jednog akta i ima odlučuje o predloženim
isti pravni autoritet kao i sam amandmanima na nacrt zakona.
akt. Zakon može biti odobren kroz
[Eng: Annex; Alb: Aneks] drugo čitanje.
[Eng: Second reading; Alb:
Dokazi - nešto (koristeći Leximi i dytë]
svedočenja i dokumente) što se
koristi da bi se dokazala ili Dvosmislenost – Nesigurnost
osporila navodna činjenica. oko značenja ili namere, kao na
[Eng: Evidence; Alb: Dëshmi] primer u pojmovima ugovora
jedne statutarne zakonske
Dokument po redosledu – odredbe. Postoje dve vrste
Službeni dokument koji navodi pravne dvosmislenosti: 1)
sve nezavršene predmete latentna dvosmislenost: je
zakonodavnog tela. dvosmislenost koja nije u
Recnik parlamentarnih izraza 60
sklopu dokumenta, ali je zaduženo za primenu osnovnih
očevidna prilikom primene ili sporazuma, upravu i kontrolu.
izvršavanja uslova dokumenta. Evropska komisija se sastoji od
2) očigledna dvosmislenost koja Komesara (jedan iz svake
prozre od dokumenta. zemlje članice), na čelu sa
[Eng: Ambiguity; Alb: Predsednikom Evropske
Dykuptimësi] komisije. Svaka zemlja članica
bira predstavnika za Komisiju,
Elektronsko glasanje – ali konačna lista i predsednik se
Korišćenje elektronske opreme i biraju od strane Evropskog
kompjuterizovanih sistema da parlamenta.
bi se sistematizovali rezultati [Eng: European Commission;
glasanja. Alb: Komisioni Evropian]
[Eng: Electronic Voting; Alb:
Votim Elektronik] Evropska Unija –
Supranacionalna evropska
Etapa odbora – Detaljna organizacije koja je osnovana
studija članova zakona od strane Sporazumom o osnivanju
odbora, ova etapa, koja se može Evropske zajednice za ugalj i
sastojati i od saslušavanja čelik (ECSC) u Parizu 1951
svedoka, je prva na kome se godine. Evropska Unija se dalje
mogu predložiti amandmani za razvila u Evropsku ekonomsku
specifične odredbe nacrta zajednicu i Euro-Atom (preko
zakona. sporazuma iz Rima iz 1957).
[Eng: Committee stage; Alb: Danas je poznata kao Evropska
Faza e komisionit] Unije (preko sporazuma iz
Maastrichta iz 1991).
E-vlada - Korišćenje [Eng: European Union; Alb:
informacione tehnologije (IT), a Bashkimi Evropian]
naročito interneta, kao sredstva
da bi se postigla transparentnija Evropski Parlament –
i efikasnija vlada. Predstavničko telo Evropske
[Eng: E-government; Alb: Unije, koje je sastavljeno od
Qeverisje elektronike] članova izbranih na evropskim
izborima a koji se organizuju
Evropska Komisija – Izvršno svakih 5 godina.
telo Evropske Unije koje je
Recnik parlamentarnih izraza 61
[Eng: European Parliament; odluka njihove parlamentarne
Alb: Parlamenti Evropian] grupe.
[Eng: Conscience vote; Alb:
Finansijsko obelodanjivanje Votimi i vetëdijshëm]
– Obaveštavanje javnosti o
određenim finansijskim Glasanje – je metod biranja
detaljima u skladu sa zakonom gde se broje ljudi koji su u
od strane kandidata, političkih korist određene alternative –
partija ili drugih političkih obično kao konačni korak koji
entiteta uključenih u izbore. sledi diskusije ili debate.
[Eng: Financial disclosure; Uporedi sa glasanjem,
Alb: Raportim Financiar] zabeleženim glasanjem i
objavljenim glasanjem.
Fiskalna godina – [Eng: Voting; Alb: Votimi]
Dvanaestomesečni period koji Glasanje poverenja - Test da
se koristi od strane vlade za bi se ustanovila da li vlada ili
vođenje evidencija, neka njena ministarstva joj uvek
budžetiranje, oporezivanje, i imaju podršku apsolutne većine
druge aspekte finansijskog članova zakonodavnog tela.
upravljanja. [Eng: Vote of confidence; Alb:
[Eng: Fiscal year; Alb: Viti Votëbesim]
fiskal]
Građanska inicijativa - (1)
Generalni sekretar (sin: Grupa osoba koji se
činovnik) – Glavni dobrovoljno udružuju na
administrativni službenik tela ili osnovama jedne zajedničke
organizacije. ideje, interesa, pogleda ili cilja.
[Eng: Secretary General; Alb: (2) Grupa građana koja
Sekretari i përgjithshëm] ispunjava određeni zakonski
prag i koji mogu pokrenuti nacrt
Glas savesti – Glas na zakona pomoću peticije.
zakonodavnom telu ili drugom [Eng: Citizen’s initiative; Alb:
savetodavnom telu u kome su Iniciative qytetare]
članovi slobodni da glasaju na
osnovu svojih procena ili Građansko društvo – Sastoji
verovanja, a ne obavezno na se od grupa udruženja i članskih
osnovu smernica, politika ili organizacija koje okupljaju
Recnik parlamentarnih izraza 62
zajedno građane da deluju u Imunitet – Specijalni status
jednom političkoj oblasti ili člana parlamenta koji se
politici. definiše ustavnim odredbama
[Eng: Civil society; Alb: koje ga/ju štite od odgovornosti
Shoqëri civile] za govore ili glasanje za vreme
njenog/njegovog rada kao i
Građansko učešće – hapšenja ili sudskog gonjenja.
Proisteklo od, ili povezano sa Oslobađanje od imuniteta
dejstvima građana koji rade zahteva glasanje parlamenta ili
zajedno sa vladinim druga sredstva kako se predviđa
zvaničnicima na postizanju u zakonu.
zajedničkog cilja. [Eng: Immunity; Alb:
[Eng: Civic Participation; Alb: Imunitet]
Pjesëmarrja civile]
Inauguracija – Ceremonija na
Grupe za pritisak - (sin: kojoj se formalno izabrani
interesne grupe, grupe za javno funkcioner ili telo uključuje u
zagovaranje) – Grupa ljudi ili službu.
organizacija koje su se udružile [Eng: Inauguration; Alb:
oko nekog zajedničkog interesa Inaugurim]
i ustanovile da bi se borile za
promene i uticale na službenu Inicijativa/predlog – Pismena
politiku. ili usmena prijava koja zahteva
Uporedi sa lobijem. od skupštine da se uvede
[Eng: Pressure group; Alb: predmet za razmatranje i /ili
Grup i presionit] debatu.
[Eng: Motion; Alb: Mocion]
Hitna stvar - Stvar koja je u
vezi sa stvarnom hitnom Institucija – Organizacija ili
situaciju koja ne može da dođe grupa povezanih organizacija
na dnevni red Skupštine u koje su stvorene da služe
razumnom vremenu drugim određenoj svrsi.
sredstvima i o kojoj Skupština [Eng: Institution; Alb:
donosi odluku. Institucion]
[Eng: Urgent matter; Alb:
Çështje urgjente] Interesne grupe (sin. grupe za
lobiranje, grupe za vršenje
Recnik parlamentarnih izraza 63
pritisaka) – Grupe koje se Izborno telo – Stanovništvo
sastoje od ljudi koji slično misle koje se kvalifikuje da glasa da
koje se okupljaju da bi radile na izabere kandidate ili politička
zajedničkom cilju i traže da tela da ih predstavljaju u
utiču na javnu politiku. zakonodavnom telu.
[Eng: Interest groups; Alb: [Eng: Electorate; Alb:
Grupet e interesit] Elektorati]

Interpelacija – Formalno pravo Izvestilac – Član komiteta koji


parlamenta da podnese je imenovan od strane komiteta
formalna pitanja vladi ili da bi izvestio o nacrtu zakona
vladinom službeniku. na sastancima zakonodavnog
[Eng: International law; Alb: tela ili samog komiteta.
Interpelancë] [Eng: Rapporteur; Alb:
Raportuesi]
Izabrani zvaničnik - Pojedinac
koji obavlja dužnost u javnom Izvršna grana – Grana vlade
svojstvu koji je dobio poziciju odgovorna za stupanje na snagu
preko izbora. i sprovođenje zakona; grana
[Eng: Elected Official; Alb: vlade koja ne predstavlja
Zyrtar i zgjedhur] sudstvo i zakonodavstvo.
Izbori - Akcija preko koje je [Eng: Executive; Alb:
jedan organ ili institucija Ekzekutiv]
izabran, proces u kome ljudi Javni sektor – Institucije
biraju svoje predstavnike preko centralne i lokalne vlade,
glasanja. organizacije i agencije kao i
[Eng: Elections; Alb: poslovni sektor, industrije i
Zgjedhjet] usluge koje su u vlasništvu i
kontrolišu se od strane vlade.
Izborna kvota - Prag od [Eng: Public sector; Alb:
minimalnog broja glasova Sektori Publik]
neophodnih da bi se dobilo
mesto u izbornom sistemu Jednodomni sistem –
proporcionalnog zastupanja. parlamentarni sistem sa jednim
[Eng: Electoral quota; Alb: domom.
Pragu zgjedhor] [Eng: Unicameral system; Alb:
Sistemi Unikameral]
Recnik parlamentarnih izraza 64
kabinet sastavljen od članova
Jednoglasno prihvatanje – više od jedne političke partije.
Glasanje koje izražava [Eng: Coalition government;
saglasnost svih onih koji Alb: Qeveri e koalicionit]
glasaju.
[Eng: Unanimous vote; Alb: Kod ponašanja (sin: kod
Votim i njëzëshëm] sukoba interesa) – Propis koji
Kabinet – Vladino telo, obezbeđuje zajedničke
sastavljeno od ministara standarde za izbegavanje
vladinih resora i predsednika sukoba privatnih interesa sa
vlade. javnim dužnostima i
[Eng: Cabinet; Alb: Kabinet] funkcijama.
[Eng: Code of conduct; Alb:
Kandidat - Osoba koja je Kodi i Mirësjelljes]
nominovana, ili predložena od
strane političkih entiteta kao Kraj sesije – Kraj sesije
kandidat za javnu funkciju. parlamenta. Uporedi sa
[Eng: Nominee; Alb: I odlaganjem i raspuštanjem
nominuar] skupštine.
[Eng: Prorogation; Alb:
Klauzula koja daje ovlašćenje Ndërprerje e punimeve]
– Deo nacrta zakona koji daje
odgovarajućem organu Kriterijumi za pristupanje
ovlašćenje da odredbe nacrta (sin: kriterijumi iz
zakona stupe na snagu. Kopenhagena) – pravila koja
[Eng: Enabling clause; Alb: definišu da li je neka zemlja
Dispozitat e hyrjes në fuqi] kvalifikovana da se pridruži
Evropskoj Uniji. Kriterijumi
Koalicija – Savez između dva zahtevaju da država mora imati
ili više političkih entiteta ili institucije koje će očuvati
entiteta civilnog društva. demokratsku vladavinu i
[Eng: Coalition; Alb: ljudska prava, funkcionalnu
Koalicion] tržišnu privredu, i da će država
prihvatiti obaveze i namere EU
Koaliciona vlada – (uključujući tu i acquis
Parlamentarna vlada u kojem je communautaire).

Recnik parlamentarnih izraza 65


[Eng: Accession criteria; Alb: Međunarodno pravo - Skup
Kriteret e hyrjes] pravnih pravila i normi koje
regulišu aktivnosti van pravnih
Kvalifikovana većina – Odluka granica pojedinih zemalja.
doneta glasanjem sa pragom [Eng: International law; Alb:
većim od 50%. E drejta ndërkombëtare]
Uporedi sa apsolutnom većinom
i prostom većinom. Ministar – Član vlade
[Eng: Qualified majority; Alb: odgovoran za jedan ili više
Shumica e kualifikuar] departmana u vladi; on ili ona je
takođe član kabineta.
Kvorum - Potreban broj [Eng: Minister; Alb: Ministër]
članova zakonodavnog ili
drugog deklarativnog tela koji Ministar kabineta – Član
omogućuje donošenje validnih kabineta; šef jednog vladinog
odluka. resora.
[Eng: Quorum; Alb: Kuorum] [Eng: Cabinet Minister; Alb:
Ministër i kabinetit]
Kvorumski poziv – Metod
koji se koristi da se ustanovi Ministarstvo - Vladino
prisustvo većine za zakonit rad odeljenje koje se bavi sa
i donošenje odluka na sastanku. pojedinom aktivnošću ili
[Eng: Quorum call; Alb: oblasti.
Thirrja në kuorum] [Eng: Ministry; Alb: Ministri]

Lobi – Grupa boraca i Moratorijum – Formalno


predstavnika određenih interesa dogovoreni period za vreme
koji pokušavaju da utiču na koga se suspenduje specifična
politiku po određenom pitanju. aktivnost ili planirana aktivnost.
[Eng: Lobby; Alb: Lobimi] [Eng: Moratorium; Alb:
Moratorium]
Mandat – Ovlašćenje da se
izvršavaju određene funkcije za Nacrt zakona - Predlog za
određeni period vremena. zakon koji je podnet
[Eng: Mandate; Alb: Mandati] zakonodavnom telu preko
prijemne kancelarije na
raspravu i glasanje.
Recnik parlamentarnih izraza 66
[Eng: Draft law; Alb: [Eng: Non-governmental
Projektligj] organization - NGO; Alb:
Organizatë joqeveritare OJQ]
Neparlamentarni jezik – Reči
koje se koriste u parlamentu Nezavisni kandidat –
protivno parlamentarnoj etici, Pojedinac koji se takmiči na
koje se smatraju primitivnim i izborima a da nije deo liste
uvredljivim. kandidata registrovane političke
[Eng: Unparliamentary partije, koalicije ili građanske
language; Alb: Gjuhë inicijative.
joparlamentare] [Eng: Independent candidate;
Alb: Kandidat i Pavarur]
Nepotizam – Favorizovanje
iskazano od nekoga ko je na Normativni akt – Bilo koji
vlasti prema rođacima i zakon, dekret, odluka, propis,
prijateljima naročito kod administrativna uredba,
njihovog imenovanja a naročito instrukcija, odluka, naredba ili
na pozicije u vlasti gde mogu drugi akt koji se priznaje ili se
imati korist ili uticaj. njega predstavlja imajući
[Eng: Nepotism; Alb: pravnu snagu u okviru određene
Nepotizmi] teritorije od strane bilo koje
javne vlasti takve teritorije; bilo
Nevladina organizacija NVO koji međunarodni sporazum
– Međunarodna, nacionalna ili koji međunarodno pravo smatra
transnacionalna organizacija sa da je obavezujući.
privatnim članstvom. Primeri [Eng: Normative act; Alb: Akt
uključuju religijske i normativ]
humanitarne organizacije;
neprofitne organizacije koje Obaranje - Akt (od strane
nisu u vezi sa bilo kojom zakonodavstva) kojim se poziva
vladom koja radi po na sklanjanje iz službe
sopstvenom nahođenju naročito izabranog funkcionera, tako što
u oblasti ljudskih prava, se daje pismena optužba vezano
omogućavajući hitnu pomoć ili za navodno neodgovarajuće
pomoć da bi se ohrabrio održivi ponašanje funkcionera.
razvoj. [Eng: Impeachment; Alb:
Impiçment]
Recnik parlamentarnih izraza 67
[Eng: Committee hearing;
Objavljeno glasanje – proces Alb: Dëgjim i komisionit]
uzimanja registrovanih glasova
i obezbeđivanje da rezultat svih Odgovornost – Priznavanje i
koji su na listi sa pojedinačnim preduzimanje odgovornosti za
imenima glasača kao i ukupni dejstva, odluke i politike,
rezultati budu saopšteni uključujući tu i obavezu
javnosti. izveštavanja i objašnjavanja
[Eng: Published voting; Alb: posledica koje slede.
Publikim i votimeve] [Eng: Accountability; Alb:
Llogaridhënie]
Obustava – Završetak sednice
za taj dan, sa utvrđenim satom i Odluka EU – Jedan
danom naredne sednice. individualni pravni akt
Uporedi sa raspuštanjem i Evropske Unije koji obavezuje
odgađanjem. samo onoga na koga je
[Eng: Adjournment; Alb: naslovljen.
Shtyrje] [Eng: EU Decision; Alb:
Vendim i BE-së]
Odbor – Grupa imenovanih ili
izabranih lica koji će uzeti na Odobrenje – Prihvatanje ili
razmatranje, odlučiti ili potvrđivanje jednog akta ili
rukovoditi predmetom. Postoji odluke od strane određenog
nekoliko vrsta zakonodavnih tela.
komiteta: vodeći odbor, [Eng: Approval; Alb:
funkcionalni odbor, glavni Aprovim]
odbor, ad hoc odbor.
[Eng: Committee; Alb: Opoziciona partija – Politička
Komision] partija koja nije ni u okviru
vladine partije ni deo koalicije
Odborsko saslušavanje – partija koje formiraju vladu.
Sastanak sazvan od strane [Eng: Opposition party; Alb:
odbora u cilju dobijanja dokaza. Parti opozitare]
Saslušavanja se mogu održati za
jednu posebnu temu, ili pojedini Opstrukcija – smetnje kod
zakonodavni predlog. valjane primene zakona,

Recnik parlamentarnih izraza 68


pravosuđa ili zakonodavnog [Eng: Open or public voting;
procesa. Alb: Votimi i hapur apo
[Eng: Obstruction; Alb: publik]
Pengim]
Ovlašćenje – Pismeni pravni
Opstrukcija – Opstruktivna instrument izdat od strane
taktika koja se sastoji od javnog autoriteta kojim
korišćenja ili brojnih ili ovlašćuje pomenutog nosioca
preterano dugačkih govora da bi da, u skladu sa tu utvrđenim
se odugovlačilo sa poslom uslovima, izvršava specifičnu
zakonodavnog tela ili komiteta. aktivnost ili projekt.
[Eng: Filibuster; Alb: [Eng: Authorization; Alb:
Obstruksionist] Autorizim]

Opšta saglasnost (sin: Parlament - vidi Skupština.


konsenzus) – Jedno mišljenje ili
odluka prihvaćena od strane Parlamentarna grupa (sin:
svih u vezi jednog predmeta. poslanička grupa) – Skupština
[Eng: Consensus; Alb: Kosova: Udruženje od ne manje
Konsensus] od 5%, najmanje 6 članova
Skupštine koji su informisali
Otvorena lista – Tip glasanja u Predsednika i Predsedništvo o
proporcionalnom sistemu njihovoj nameri da deluju kao
predstavljanja u kome birači ne parlamentarna grupa.
samo da izražavaju njihovo [Eng: Parliamentary Group;
opredeljenje za željene političke Alb: Grup Parlamentar]
entitete nego takođe mogu
izraziti njihovo opredeljenje za Parlamentarna procedura –
jednog ili nekoliko kandidata u Skup pravila koja vladaju
okviru liste političkog entiteta. procesom donošenja odluka koji
[Eng: Open list; Alb: Lista të se koriste u radu kod dogovora
hapura] u skupštini.
[Eng: Parliamentary
Otvoreno ili javno glasanje - procedure; Alb: Procedura
Glasanje podignutim rukama ili Parlamentare]
drugim formama javnog
izražavanja.
Recnik parlamentarnih izraza 69
Parlamentarna
sednica/zasedanje - Period u Period izborne kampanje –
kome zakonodavno telo održava Politička aktivnost, uključujući
sednice jedne za drugom. sastanke, govore,
[Eng: Parliamentary Session; demonstracije, parade itd. i
Alb: Sesion Parlamentar] korišćenje medija, sa namerom
da se informiše izborna baza o
Parlamentarni sistem – Oblik platformi pojedinog kandidata
vlade koji se zasniva na ili političke partije da bi se
supremaciju zakonodavnog tela; dobila podrška glasača.
sistem vlade u kome je [Eng: Electoral campaign
funkcioner ustavno odgovoran period; Alb: Periudha e
prema zakonodavstvu. Fushatës zgjedhore]
[Eng: Parliamentary system;
Alb: Sistem parlamentar] Peticija – Formalni zahtev koji
je napravljen Skupštini kroz
Parlamentarno udruženje pismeni dokument koji su
(sin: prijateljske grupe) – potpisali glasači.
Međunarodno udruženje koje [Eng: Petition; Alb: Peticioni]
obezbeđuje forum za razmenu
ideja i informacija i deljenje Plan delovanja – Dokument
znanja i iskustva kroz lični koji definiše ciljeve i opisuje
kontakt . Osnovne aktivnosti zajedničku viziju i načela koja
ovih udruženja uključuju rukovode za postizanje svrha i
razmene, konferencije i ciljeva. Jedan plan delovanja
seminare o različitim može definisati ko će uraditi šta,
predmetima. kada i kako.
[Eng: Parliamentary [Eng: Action plan; Alb: Plan
association; Alb: Asociacion Veprimi]
Parlamentar]
Podela vlasti – Podela vladinih
Partijska disciplina – ovlašćenja u grane i to svaka sa
Kontrola koju partija vrši nad specifičnim i posebnim
pozicijama svojih članova i nad dužnostima.
načinom na koji članovi glasaju. [Eng: Separation of powers;
[Eng: Party discipline; Alb: Alb: Ndarja e pushteteve]
Disiplinimi partiak]
Recnik parlamentarnih izraza 70
Pod-odbor– pododeljenje [Eng: Annulment; Alb:
komiteta ili odbora koji Anulim]
izveštava i izvršava rad u ime
komiteta. Portfolio – Naročita dužnost ili
[Eng: Sub-committee; Alb: specifično područje
Nën-komisioni] odgovornosti ministra ili člana
vlade.
Podzakonski akti – [Eng: Portfolio; Alb: Portofol]
Zakonodavstvo izdato od strane
vlasti koje nisu vlada i koji Pravosudno razmatranje
zavise od nadređenog ili (uvid) - (1) Ustavno pravo
vrhovne vlasti što se tiče svoje sudova da procene
legitimnosti. kompatibilnost zakonodavnih i
[Eng: Sub-legal acts; Alb: izvršnih akata sa ustavom; (2)
Aktet nënligjore] ovlašćenje suda da razmotri
akcije ostalih ogranaka vlade.
Politička partija – [Eng: Judicial review; Alb:
Dobrovoljna politička Shqyrtim gjyqësor]
organizacija koja je napravljena
da utiče na politički proces, Pravosuđe – Ogranak vlade
sakupljajući ljude sa sličnim koji je odgovoran za tumačenje
političkim ciljevima i zakonodavnih i ostalih pravnih
mišljenjima i koja se takmiči u akata i rukovođenje
izbornom procesu. pravosuđem; sistem sudova.
[Eng: Political party; Alb: [Eng: Judiciary; Alb:
Parti Politike] Gjyqësori]

Pomoćnik odbora – Lice koje Preambula – Deo zakona koji


pomaže odbor na razmatranju prethodi glavnom tekstu i koji
zakonodavstva, unajmljivanju navodi razloge za njegovo
eksperata i drugih zadataka po uvođenje i ciljeve koje želi da
potrebi. dostigne.
[Eng: Committee Assistant; [Eng: Preamble; Alb:
Alb: Ndihmës i Komisionit] Preambula]

Poništenje – Akt proglašavanja Predlog za neukazivanje


ništavnim ili nevažećim. poverenja – Inicijativa koja,
Recnik parlamentarnih izraza 71
ako se usvoji, nagoveštava da je koje postoji oko neke funkcije
vlada izgubila poverenje ili zakonodavnog tela.
zakonodavnog tela, što rezultira [Eng: Presidency; Alb:
u obaveznoj ostavci vlade. Presidenca]
[Eng: Motion of non-
confidence; Alb: Kërkesa për Prelazna vlada – Vlada koja
votëbesim] služi u vreme tranzicije od
prethodne vlade do
Predsedavajući (sin: novokonstituisane vlade.
predsedavati, predsedavajući [Eng: Interim government;
službenik) – Predsedavajući Alb: Qeveri e përkohshme]
zvaničnik jednog komiteta ili
sastanka. Premijer - (sin: Premijer,
[Eng: Chairperson; Alb: Kancelar) – Najviše rangirani
Kryesues] vladin službenik, šef vlade.
[Eng: Prime Minister; Alb:
Predsedavajući odbora – Lice Kryeministër]
koje nadgleda rad odbora
dodelom rada članovima Preporuka EU – Jedna
odbora, postavlja dnevni red generalna instrukcija što se tiče
sastanaka odbora i rukovodi toga kako će se sprovoditi ili
sastancima komiteta. primenjivati politika Evropske
[Eng: Committee Unije.
Chairperson; Alb: Kryesues i [Eng: EU Recommendation;
Komisionit] Alb: Rekomandim i BE-së]

Predsednik Skupštine (sin: Prevremeni izbori – Izbori koji


govornik) – Predsedavajući su održani kao rezultat
zvaničnik zakonodavne raspuštanja parlamenta ili
skupštine koji predsedava sve razrešenja predsednika.
sastanke skupštine na pošten, [Eng: Early elections; Alb:
uredan i nepartijski način. Zgjedhje të parakohshme]
[Eng: Assembly President;
Alb: Kryetari i Kuvendit] Primena – Sprovoditi ili
izvršavati; staviti nešto u
Predsedništvo – Kolektivno funkciju ili akciju.
administrativno i vladino telo
Recnik parlamentarnih izraza 72
[Eng: Implementation; Alb: nacija. Ovaj izraz se obično
Implementim] koristi kao sinonim za
pristanak, ratifikaciju,
Princip najvećeg broja prihvatanje ili usvajanje, i
glasova (sin: Pobednik nosi koristi se ako je ugovor otvoren
sve) - Najjednostavniji način za učešće novih država članica
izbornog sistema, kandidat koji procesom pristupanja, ili pod
dobije najviše glasova uslovom da su sve ostale
pobeđuje, ili odnosi sve, čak i članice saglasne pristupanju
ako je dobio manje od 50 posto novog člana. U prvom slučaju
glasova. pristupanje podrazumeva
[Eng: First-past-the-post; Alb: direktno učešće nove zemlje
I pari e merr postin] članice u sporazum, bez ikakve
modifikacije originalnog
Pristupanje – Proces kojim sporazuma. U potonjem slučaju,
jedna nacija postaje strana u pristupanje nove države članice
paktu koji je od ranije na snazi zahteva postizanje novog
među drugim nacijama. sporazuma između svih strana
[Eng: Accession; Alb: Hyrje] koje su članice.
[Eng: Accession process; Alb
Procedura - Specifični metod Procesi i Hyrjes]
za sprovođenje zakonodavnih ili
pravnih akcija. Proglašenje zakona – Čin
[Eng: Procedure; Alb: stupanja zakona ili propisa na
Procedurë] snagu.
[Eng: Promulgation of law;
Proceduralna inicijativa – Alb: Shpallje e ligjit]
Inicijativa koja se bavi
vođenjem rada zakonodavnog Propis (regulativna mera) EU
tela. – Opšti pravni akt koji se
[Eng: Procedural motion; Alb: primenjuje na sve zemlje
Kërkesë procedurale] članice.
[Eng: EU Regulation; Alb:
Proces pristupanja – Proces Rregullore e BE-së]
kojim jedna nacija postaje
strana u ugovoru koja je već Proporcionalno
ranije usvojena od strane drugih predstavljanje – Izborni
Recnik parlamentarnih izraza 73
sistem gde je broj osvojenih Prvo čitanje – Prva
sedišta povezan direktno sa prezentacija nacrta zakona, faza
brojem glasova datih svakoj u parlamentarnim postupanjima
partiji. na kojoj se dobija dozvola da se
[Eng: Proportional nastavi sa radom na nacrtu
representation; Alb: zakona.
Përfaqësim Proporcional] [Eng: First reading; Alb:
Prosta većina – Većina od svih Leximi i parë]
onih koji glasaju na pojedinim
izborima. Radni dan – Dan u nedelji of
Uporedite sa apsolutnom Ponedeljka do Petka uključujući
većinom i kvalifikovanom i ova dva dana, osim javnih
većinom. praznika, u nedelji kada
[Eng: Simple majority; Alb: Skupština normalno zaseda.
Shumica e thjeshtë] [Eng: Working day; Alb: Ditë
pune]
Protokol - (1) Ceremonijalna
procedura i maniri koji se Raspuštanje – Kraj rada
poštuju od strane šefova država, pravnog tela pre nego što je
diplomata, najviših vladinih i njegov period za koji je
međuvladinih organizacija. (2) imenovano/mandat istekao.
Sporazum koji nadopunjuje Uporedi sa prekidom sednice,
prohodni sporazum. odlaganje i prekida skupštine,
[Eng: Protocol; Alb: raspuštanje.
Protokolli] [Eng: Dissolution; Alb:
Shpërndarje]
Proučavanje svakog člana
pojedinačno – Finalna faza Ratifikacija – Formalna
razmatranja nacrta zakona od potvrda od strane zemlje obično
strane komiteta, uključujući tu i kroz zakonodavnu akciju, da će
detaljno proučavanje njegovih se ona pridržavati uslova
odredba. Svaki član nacrta sporazuma ili konvencije.
zakona proučava se [Eng: Ratification; Alb:
pojedinačno. Ratifikim]
[Eng: Article-by-article study;
Alb: Shqyrtimi-nen-për-nen ] Referendum – Proces
upućivanja nekog političkog ili
Recnik parlamentarnih izraza 74
pravnog pitanja ljudima na [Eng: Substantive motion;
konačno odlučivanje putem Alb: Mocion substantiv]
javnog glasanja.
[Eng: Referendum; Alb: Sednica iza zatvorenih vrata
Referendumi] - Saslušanje koje se dešava bez
Revizija – Ispitivanje podataka prisustva javnosti ili medija.
sa računovodstva, ili [Eng: In camera hearing; Alb:
usklađenosti jednog pojedinca, Seancë me dyer të mbyllura]
organizacije, sistema, procesa,
projekta ili proizvoda sa Sekretar odbora (sin:
postavljenim standardima. koordinator odbora, zapisničar
Revizije se vrše za odbora) – proceduralni
konstatovanje važnosti i službenik koji deluje kao
pouzdanosti unutrašnje kontrole administrativni službenik i
jednog sistema. savetnik za parlamentarne
[Eng: Audit; Alb: Auditimi] procedure jednog odbora.
Sekretar odbora drži zapisnik sa
Rezervisana mesta – Mesta postupaka na svim sastancima
rezervisana u parlamentu za odbora i može sastaviti pravila
specifične pojedince ili grupe o proceduralnim pitanjima za
pojedinaca. predsedavajućeg odbora.
[Eng: Reserved seats; Alb: [Eng: Committee secretary;
Ulëset e rezervuara] Alb: Sekretari i komisionit]

Rezolucija – Pismena Skupština (sin: parlament,


inicijativa koja izražava volju zakonodavno telo) – Izabrano
zakonodavnog ili deklarativnog predstavničko telo koje ima
tela kroz glasanje. zakonodavnu vlast.
[Eng: Resolution; Alb: [Eng: Assembly; Alb:
Rezolutë] Kuvendi]

Sadržinski predlog – Službeni list (sin: glasnik) –


Samodovoljan nezavisan Službene novine koje objavljuju
predlog podnet za odobrenje od tekstove o novim zakonima i
strane Skupštine koncipiran na vladinim odlukama.
takav način da može da izrazi [Eng: Official gazette; Alb:
odluku skupštine. Gazeta Zyrtare]
Recnik parlamentarnih izraza 75
[Eng: Testify; Alb: Dëshmim]
Sponzor – Član koji predlaže
nacrt zakona. Sponzor može da Svedok ekspert – Osoba koja
bude član skupštine ili vlade. je pozvana da se pojavi pred
[Eng: Sponsor; Alb: komitetom da bi dala mišljenje
Sponsorues] o pojedinačnom pitanju ili dala
tehnički savet što se tiče nacrta
Sporazum – Formalni, zakona.
pismeni sporazum napravljen [Eng: Expert Witness; Alb:
između dve suverene države Dëshmitar ekspert]
potpisan od strane službenih
predstavnika svake države koji Transkript – Pismena beleška
stvara ili ograničava određena usmenih razmatranja /debata.
prava i odgovornosti. [Eng: Transcript; Alb:
[Eng: Treaty; Alb: Traktat] Transkripta]

Staviti na razmatranje - Transparentnost – Potpuno,


Staviti dokument pred tačno, i pravovremeno davanje
zakonodavno telo ili informacija.
zakonodavni komitet za [Eng: Transparency; Alb:
razmatranje. Transparenca]
[Eng: Table a document; Alb:
Futja e një dokumenti në rend Treće čitanje - Konačna faza
dite] napretka nacrta zakona kroz
zakonodavni proces u kome se
Sukob interesa – Stanje u nacrt zakona podnosi za
kome postoji sukob između konačno odobrenje.
javnih i privatnih interesa jedne [Eng: Third reading; Alb:
osobe koja je na službenom Leximi i tretë]
položaju, ili sukob između
različitih položaja koje takav Ustav – Osnovni zakon jedne
zvaničnik može imati. države, uspostavlja karakter i
[Eng: Conflict of interest; Alb: organizaciju njene vlade,
Konflikt i interesit] opisuje opseg i ograničenja
njene suverene vlasti i način
Svedočenje – navođenje šta sprovođenja vlasti.
znate kao svedok.
Recnik parlamentarnih izraza 76
[Eng: Constitution; Alb: suprotno pravilima
Kushtetuta] zakonodavnog tela.
[Eng: Out of order; Alb: E
Ustavna prava - Prava koja su parregullt]
garantovana ustavom.
[Eng: Constitutional rights; Veto – Pravo da se odbije da se
Alb: Të drejtat kushtetuese] dozvoli da nešto bude urađeno,
naročito pravo da se zaustavi da
Ustavni sud – Jedno posebno zakon bude donošen ili da se
državno telo koje nadzire i donese neka odluka.
izvršava vlast vezano za [Eng: Veto; Alb: Veto]
ustavnost zakona i drugih opštih
pravnih akata. Vitalni interes - Predmet ili
[Eng: Constitutional Court; pitanje koje ima direktni značaj
Alb: Gjykatë Kushtetuese] za pojedinca ili grupu
pojedinaca.
Ustavni zakon – suština zakona [Eng: Vital interest; Alb:
koja proizilazi iz ustava i koja Interes vital]
se prvenstveno bavi vladinim
ovlašćenjima, pravima građana i Vladavina prava – nadmoć
slobodama građana. pravnih i ustavnih pravila nad
[Eng: Constitutional law; Alb: ljudima koji žive u okviru
E drejta Kushtetuese] određene pravne nadležnosti.
[Eng: Rule of law; Alb:
Uzdržavanje – Namerno se Sundim i Ligjit]
uzdržati od vršenja jedne
dužnosti ili postupka, posebno Vreme za pitanja (sin: period
uzdržavanje od glasanje. za pitanja) - Posebno vreme
[Eng: Abstention; Alb: izdvojeno u dnevnom redu
Abstenim] plenarne sednice kada premijer i
ministar odgovaraju pitanja
Van reda - Suprotno pravilima postavljena od strane
parlamentarne procedure. Ovaj zakonodavnog tela.
izraz može da se primeni na Uporedi sa interpelacijom.
inicijative, nacrte zakona ili bilo [Eng: Question time; Alb:
koju intervenciju koja ide Koha për pyetje]

Recnik parlamentarnih izraza 77


Zabeleženo glasanje - (sin: Zakonodavna vlast –
glasanje kod podele, stalno Ovlašćenje da se prave,
glasanje) – Glasanje gde se dopunjuju i usvajaju zakoni.
imena onih koji glasaju za i [Eng: Legislative power; Alb:
protiv inicijative registruju u Pushteti Legjislativ]
zvanični zapisnik
zakonodavnog tela ili nekog od Zakonodavno telo – vidi pod
njegovih komiteta. Zabeleženo Skupština.
glasanje obično ima jednu od
četiri forme: podela članova, Zakonodavstvo - Proces
registrovanje na listi, pravljenja i donošenja zakona;
elektronsko glasanje ili glasanje zakoni doneti od strane
na cedulji. zakonodavnog tela.
[Eng: Recorded vote; Alb: [Eng: Legislation; Alb:
Votimi i regjistruar] Legjislacioni]

Zakletva – Svečano obećanje Zapisnici sa sastanaka –


dato u smislu odgovornosti kod Formalne štampane ili
svedočenja o istinitosti izjave ili elektronske beleške o radu koji
verifikovanju date izjave. se dešava za vreme sastanka
[Eng: Oath; Alb: Betim] zakonodavnog, stalnog,
specijalnog ili zajedničkog
Zakon – Sistem pravila i odbora.
propisa koji obezbeđuje bazu da [Eng: Minutes; Alb:
bi društvo funkcionisalo Procesverbal]
harmonično i efikasno.
[Eng: Law; Alb: Ligji] Zatvorena lista – Vrsta
glasanja u kojem glasači mogu
Zakonik – Skup zakona, glasati samo za politički entitet i
pravila ili uredba koji su njenu listu kandidata. Glasači
organizovani na osnovu ne mogu izraziti svoje
materije predmeta. preferencije za bilo kog
[Eng: Code; Alb: Kodi] kandidata iz liste entiteta.
[Eng: Closed list; Alb: Listë e
mbyllur]

Recnik parlamentarnih izraza 78


Recnik parlamentarnih izraza 79
Recnik parlamentarnih izraza 80