Você está na página 1de 8

12 ENFERMEDAD MENTAL Y PSICOLOGÍA

cionales, no solo a título de ejemplo, sino también para


w>ÀÊiÊÃi˜Ìˆ`œÊœÀˆ}ˆ˜>Ê`iÊÌjÀ“ˆ˜œÃʵÕiÊÞ>ÊܘÊV?ÈVœÃ°
Tomaremos prestadas de las viejas obras de comien-
zos del siglo XX algunas descripciones cuyo arcaísmo no
debe hacernos olvidar que fueron al mismo tiempo cul-
Capítulo 1 minación y punto de partida.
Õ«ÀjÊ`iw˜‰>ʏ>Êhisteria del modo siguiente: «Estado
 
 Ê /Ê9Ê 
 Ê", 
 en el que la potencia de la imaginación y de la sugestiona-
bilidad, unida a esa sinergia particular entre el cuerpo y
el espíritu que he denominado “psicoplasticidad”, de-
semboca en la simulación más o menos voluntaria de sín-
dromes patológicos, en la organización mitoplástica de
trastornos funcionales imposibles de distinguir de los
ÃÌ>Ê«>̜œ}‰>Ê}i˜iÀ>Ê>ʏ>ʵÕiÊ>V>L>“œÃÊ`iÊÀiviÀˆÀ‡ que padecen los simuladores».1Ê ÃÌ>Ê `iw˜ˆVˆ˜Ê V?ÈV>Ê
˜œÃÊÃiʅ>Ê`iÃ>ÀÀœ>`œÊi˜Ê`œÃÊ}À>˜`iÃÊiÌ>«>ð designa, pues, como síntomas mayores de la histeria: el
Como la medicina orgánica, la medicina mental trató carácter sugestionable y la aparición de trastornos tales
«Àˆ“iÀœÊ`iÊ`iÃVˆvÀ>Àʏ>ÊiÃi˜Vˆ>Ê`iʏ>Êi˜viÀ“i`>`ÊL>Ã?˜‡ como la parálisis, la anestesia, la anorexia que, en los ca-
`œÃiÊi˜Ê>Ê>ÜVˆ>Vˆ˜ÊVœ…iÀi˜ÌiÊ`iʏœÃÊÈ}˜œÃʵÕiʏ>ʈ˜`ˆ‡ sos en cuestión, no tienen un fundamento orgánico sino
V>˜°Ê
œ˜Ã̈ÌÕÞÊ «ÕiÃÊ Õ˜>Ê sintomatologíaÊ i˜Ê >Ê µÕiÊ ÃiÊ un origen exclusivamente psicológico.
Vœ˜Ãˆ}˜>Àœ˜Ê>ÃÊVœÀÀi>Vˆœ˜iÃÊVœ˜ÃÌ>˜ÌiÃʜÊȓ«i“i˜ÌiÊ A partir de los trabajos de Janet, se ha caracterizado la
vÀiVÕi˜ÌiÃÊi˜ÌÀiÊÌ>Êi˜viÀ“i`>`ÊÞÊÌ>Ê“>˜ˆviÃÌ>Vˆ˜Ê“À‡ psicastenia como el agotamiento nervioso con estigmas
Lˆ`>\Ê>ÕVˆ˜>Vˆ˜Ê>Õ`ˆÌˆÛ>]Êɘ̜“>Ê`iÊÌ>ÊiÃÌÀÕVÌÕÀ>Ê`i‡ orgánicos (astenia muscular, trastornos gastrointestina-
ˆÀ>˜ÌiÆÊVœ˜vÕȝ˜Ê“i˜Ì>]ÊÈ}˜œÊ`iÊÌ>ÊvœÀ“>Ê`i“i˜Vˆ>°Ê les, cefaleas), astenia mental (fatiga, impotencia ante el
*œÀʜÌÀ>Ê«>ÀÌi]ʏ>ʓi`ˆVˆ˜>ʓi˜Ì>ÊVœ˜Ã̈ÌÕޝÊ՘>Ênoso- esfuerzo, desazón ante el obstáculo, difícil inserción en lo
grafíaÊ i˜Ê >Ê µÕiÊ ÃiÊ >˜>ˆâ>Àœ˜Ê >ÃÊ vœÀ“>ÃÊ “ˆÃ“>ÃÊ `iÊ >Ê real y en el presente: lo que Janet llamaba «la pérdida de
i˜viÀ“i`>`]ÊÃiÊ`iÃVÀˆLˆiÀœ˜Ê>ÃÊv>ÃiÃÊ`iÊÃÕÊiۜÕVˆ˜ÊÞÊ la función de lo real») y, por último, trastornos de la emo-
Ãiʈ˜`ˆV>Àœ˜Ê>ÃÊÛ>Àˆ>˜ÌiÃʵÕiÊ«Õi`iÊ«ÀiÃi˜Ì>À\Ê>ÉÊÃiÊiÇ tividad (tristeza, inquietud, ansiedad paroxística).
Ì>LiVˆiÀœ˜Ê >ÃÊ i˜viÀ“i`>`iÃÊ >}Õ`>ÃÊ ÞÊ >ÃÊ VÀ˜ˆV>Ã]Ê ÃiÊ Las obsesiones: «aparición de obsesiones-impulso di-
`iÃVÀˆLˆiÀœ˜Ê >ÃÊ “>˜ˆviÃÌ>Vˆœ˜iÃÊ i«ˆÃ`ˆV>Ã]Ê >ÃÊ >ÌiÀ‡ versas, en forma de accesos paroxísticos intermitentes,
˜>˜Vˆ>ÃÊ `iÊ œÃÊ Ã‰˜Ìœ“>ÃÊ ÞÊ ÃÕÊ iۜÕVˆ˜Ê >Ê œÊ >À}œÊ `iÊ >Ê en un estado mental ya habitualmente indeciso, de duda
enfermedad.
+Ոâ?ÊÃi>ÊÖ̈ÊiõÕi“>̈â>ÀÊiÃÌ>ÃÊ`iÃVÀˆ«Vˆœ˜iÃÊÌÀ>`ˆ‡ 1. Dupré, La constitution émotive, 1911.
 
 Ê /Ê9Ê 
 Ê", 
 13 14  ,  Ê /Ê9Ê*-
""

ÞÊ`iʈ˜µÕˆiÌÕ`‚°2Ê>ÃʜLÃiȜ˜iÃÊÃiÊ`ˆÃ̈˜}Õi˜Ê`iʏ>Êfobia, LÕi˜>ÊÈÃÌi“>̈â>Vˆ˜ÊÞÊ>ʓi˜Õ`œÊiÃʈ˜Vœ…iÀi˜ÌiÆʏœÃÊÌi‡
V>À>VÌiÀˆâ>`>Ê«œÀÊVÀˆÃˆÃÊ`iÊ>˜}ÕÃ̈>Ê«>ÀœÝ‰Ã̈V>Ê>˜ÌiʜLi‡ “>ÃÊ`iÊ}À>˜`iâ>ÊÌiÀ“ˆ˜>˜Ê«œÀʈ“«œ˜iÀÃiÊ>Ê̜`œÃʏœÃÊ`i‡
̜ÃÊ`iÌiÀ“ˆ˜>`œÃÊ­«œÀÊii“«œ]Ê>}œÀ>vœLˆ>Ê>Êi˜Vœ˜ÌÀ>ÀÃiÊ “?ÃÊi˜Ê՘>ÊiÝ>Ì>Vˆ˜Ê«ÕiÀˆÊ`iÊ«iÀܘ>iÆÊw˜>“i˜ÌiʏœÊ
iÊi˜viÀ“œÊi˜Êië>VˆœÃÊ>LˆiÀ̜î]ÊÞÊÌ>“Lˆj˜Ê`iʏ>Êneurosis µÕiÊÜÃ̈i˜iÊÜLÀiÊ̜`œÊiÃÌiÊ`iˆÀˆœÊܘʏ>ÃÊ>ÕVˆ˜>Vˆœ˜ið
obsesiva]Ê`œ˜`iʏœÊ“?ÃÊÜLÀiÃ>ˆi˜ÌiÊܘʏ>ÃÊ`ivi˜Ã>ÃʵÕiÊ La hebefrenia]ʫÈVœÃˆÃÊ`iʏ>Ê>`œiÃVi˜Vˆ>]ʅ>ÊÈ`œÊ`iÇ
iÊi˜viÀ“œÊiÀˆ}iÊVœ˜ÌÀ>ÊÃÕÊ>˜}ÕÃ̈>Ê­«ÀiV>ÕVˆœ˜iÃÊÀˆÌÕ>‡ VÀˆÌ>ÊV?ÈV>“i˜ÌiÊVœ“œÊ՘>ÊiÝVˆÌ>Vˆ˜Êˆ˜ÌiiVÌÕ>ÊÞʓœ‡
iÃ]Ê}iÃ̜ÃÊ«Àœ«ˆVˆ>̜ÀˆœÃ®°Ê ÌÀˆâÊ­«>ÀœÌiœ]ʘiœœ}ˆÃ“œÃ]ʍÕi}œÃÊ`iÊ«>>LÀ>Ã]ʓ>˜ˆiÀˆÃ‡
Manía y depresión: Magnan llamó «locura intermi‡ “œÊ iÊ ˆ“«ÕÃœÃ®]Ê V>À>VÌiÀˆâ>`>Ê «œÀÊ >ÕVˆ˜>Vˆœ˜iÃÊ ÞÊ Õ˜Ê
Ìi˜Ìi‚Ê>ʏ>ÊvœÀ“>Ê«>̜}ˆV>Êi˜ÊµÕiÊÛi“œÃÊ>ÌiÀ˜>À]Êi˜Ê `iˆÀˆœÊ`iÜÀ`i˜>`œ]ÊVÕޜʫœˆ“œÀwӜÊÛ>Êi“«œLÀiVˆj˜‡
ˆ˜ÌiÀÛ>œÃÊ “?ÃÊ œÊ “i˜œÃÊ >À}œÃ]Ê `œÃÊ Ã‰˜`Àœ“iÃÊ µÕiÊ Ãœ˜Ê `œÃiÊ«œVœÊ>Ê«œVœ°
ȘÊi“L>À}œÊœ«ÕiÃ̜Ã\ÊiÊɘ`Àœ“iʓ>˜‰>VœÊÞÊiÊɘ`Àœ‡ La catatoniaÊÃiÊÀiVœ˜œViÊ«œÀÊiÊ˜i}>̈ۈӜʵÕiʓ>˜ˆ‡
“iÊ`i«ÀiÈۜ°Ê Ê«Àˆ“iÀœÊˆ˜VÕÞiÊ>}ˆÌ>Vˆ˜Ê“œÌÀˆâ]ʅՇ wiÃÌ>ÊiÊÃՍi̜ʭ“ṎӜ]ÊÀiV…>âœÊ`iʏœÃÊ>ˆ“i˜ÌœÃ]Êvi˜‡
“œÀÊiÕvÀˆVœÊœÊVœjÀˆVœ]Ê՘>ÊiÝ>Ì>Vˆ˜Ê«Ã‰µÕˆV>ÊV>À>V‡ “i˜œÃʵÕiÊÀ>i«iˆ˜Ê>“>ʁLœµÕiœÃÊ`iʏ>ÊۜÕ˜Ì>`‚®]Ê«œÀÊ
ÌiÀˆâ>`>Ê«œÀʏ>ÊÛiÀLœÀÀ>}ˆ>]ÊÀ>«ˆ`iâÊ`iʏ>ÃÊ>ÜVˆ>Vˆœ˜iÃÊ ÃÕÊV>À?VÌiÀÊÃÕ}iÃ̈œ˜>LiÊ­«>Èۈ`>`ʓÕÃVՏ>À]ÊVœ˜ÃiÀÛ>‡
ÞÊvÕ}>Ê`iʏ>Ãʈ`i>ðÊ>Ê`i«Àiȝ˜]Êi˜ÊV>“Lˆœ]ÊÃiÊ«ÀiÃi˜Ì>Ê Vˆ˜Ê`iÊ>V̈ÌÕ`iÃʈ“«ÕiÃÌ>Ã]ÊÀiëÕiÃÌ>ÃÊi˜ÊiVœ®ÊÞ]Êw˜>‡
Vœ“œÊ՘>ʈ˜iÀVˆ>ʓœÌÀˆâÊi˜ÊiÊ“>ÀVœÊ`iÊ՘ʅՓœÀÊÌÀˆÃÌi]Ê “i˜Ìi]Ê «œÀÊ ÃÕÃÊ Ài>VVˆœ˜iÃÊ iÃÌiÀiœÌˆ«>`>ÃÊ ÞÊ ÃÕÃÊ «>ÀœÝˆÃ‡
>Vœ“«>š>`œÊ `iÊ Õ˜>Ê `iÃ>ViiÀ>Vˆ˜Ê «Ã‰µÕˆV>°Ê Ê ÛiViÃÊ “œÃʈ“«ÕÃˆÛœÃÊ­`iÃV>À}>ÃʓœÌÀˆViÃÊLÀÕÌ>iÃʵÕiÊ«>ÀiVi˜Ê
>ˆÃ>`>Ã]Ê >Ê “>˜‰>Ê ÞÊ >Ê `i«Àiȝ˜Ê iÃÌ?˜Ê >ÜVˆ>`>ÃÊ Vœ˜Ê `iÃLœÀ`>ÀÊ̜`>Ãʏ>ÃÊL>ÀÀiÀ>Ãʈ˜ÃÌ>ÕÀ>`>ÃÊ«œÀʏ>Êi˜viÀ“i‡
“?ÃÊ vÀiVÕi˜Vˆ>Ê >Ê Õ˜Ê ÃˆÃÌi“>Ê `iÊ >ÌiÀ˜>˜Vˆ>Ê Ài}Տ>ÀÊ œÊ `>`®°
ˆÀÀi}Տ>ÀÊVÕޜÃÊ`ˆviÀi˜ÌiÃÊ«iÀwiÃʅ>˜ÊÈ`œÊLˆi˜Ê`iÃVÀˆ‡ >Lˆi˜`œÊœLÃiÀÛ>`œÊµÕiÊiÃÌ>ÃÊÌÀiÃÊ֏̈“>ÃÊvœÀ“>ÃÊ«>‡
̜ÃÊ«œÀʈLiÀÌÊ >iÌ°3 ̜}ˆV>Ã]Ê µÕiÊ >«>ÀiVi˜Ê L>ÃÌ>˜ÌiÊ Ìi“«À>˜>“i˜ÌiÊ i˜Ê iÊ
La paranoia: ÜLÀiÊ Õ˜Ê vœ˜`œÊ `iÊ iÝ>Ì>Vˆ˜Ê «>Ȝ˜>Ê `iÃ>ÀÀœœ]Ê̈i˜`i˜Ê>ʏ>Ê`i“i˜Vˆ>]ÊiÃÊ`iVˆÀ]Ê>ʏ>Ê`iÜÀ}>˜ˆ‡
­œÀ}Տœ]ÊViœÃ®ÊÞÊ`iʅˆ«iÀ>V̈ۈ`>`ʫÈVœ}ˆV>]ÊÛ>Ê`iÃ>‡ â>Vˆ˜Ê̜Ì>Ê`iʏ>Êۈ`>ʫÈVœ}ˆV>Ê­iÊ`iˆÀˆœÊÃiÊ`iӜÀœ‡
ÀÀœ?˜`œÃiÊ՘Ê`iˆÀˆœÊÈÃÌi“>̈â>`œ]ÊVœ…iÀi˜Ìi]ÊȘÊ>Õ‡ ˜>]ʏ>ÃÊ>ÕVˆ˜>Vˆœ˜iÃÊÃÕii˜Ê`>ÀÊ«>ÜÊ>Ê՘ʜ˜ˆÀˆÃ“œÊ`iň‡
Vˆ˜>Vˆœ˜iÃ]ʵÕiÊVÀˆÃÌ>ˆâ>Êi˜Ê՘>Ê՘ˆ`>`ÊÃiÕ`œ}ˆV>Ê`iÊ Û>˜>`œ]Ê >Ê «iÀܘ>ˆ`>`Ê ÃiÊ …Õ˜`iÊ i˜Ê >Ê ˆ˜Vœ…iÀi˜Vˆ>®]Ê
Ìi“>ÃÊ `iÊ }À>˜`iâ>]Ê `iÊ «iÀÃiVÕVˆ˜Ê ÞÊ `iÊ ÀiˆÛˆ˜`ˆV>Vˆ˜° À>i«iˆ˜Ê>ÃÊ>}ÀÕ«ÊL>œÊ՘>Ê`i˜œ“ˆ˜>Vˆ˜ÊVœ“Ö˜\Êde-
La psicosis alucinatoria crónicaÊÌ>“Lˆj˜ÊiÃÊ՘>ʫÈVœ‡ mencia precoz.4Ê iՏiÀÊÀi̜“ÊiÃÌ>ʓˆÃ“>Êi˜Ìˆ`>`ʘœÃœ‡
ÈÃÊ `iˆÀ>˜Ìi]Ê «iÀœÊ i˜Ê iÃÌiÊ V>ÃœÊ iÊ `iˆÀˆœÊ V>ÀiViÊ `iÊ Õ˜>Ê }À?wV>]ʏ>Ê>“«ˆÊ>ÊVˆiÀÌ>ÃÊvœÀ“>ÃÊ`iʏ>Ê«>À>˜œˆ>5 y dio al

2. i“>Ã]ÊLa pratique psychiatrique, 1929. 4. À>i«iˆ˜]ÊLehrbuch der PsychiatrieÊ­£nn™®°


3. °Ê >iÌ]ʁ>Ê«ÃÞV…œÃiÊ«jÀˆœ`ˆµÕi‚]ÊJournal de Psychologie, 5. E. Bleuler, i“i˜Ìˆ>Ê«À>iVœÝʜ`iÀÊÀÕ««iÊ`iÀÊ-V…ˆâœ«…Ài˜ˆi˜Ê
£™ä™‡£™£ä. ­£™££®°
 
 Ê /Ê9Ê 
 Ê", 
 15 16  ,  Ê /Ê9Ê*-
""

Vœ˜Õ˜ÌœÊiÊ˜œ“LÀiÊ`iÊesquizofrenia]ÊV>À>VÌiÀˆâ>`>]Êi˜ÊÌjÀ‡ V>À>VÌiÀˆâ>`>Ê«œÀʏ>ÃÊvœÀ“>ÃÊ֏̈“>ÃÊ`iÊÃÕÊiۜÕVˆ˜Ê˜>‡
“ˆ˜œÃÊ}i˜iÀ>iÃ]Ê«œÀÊ՘ÊÌÀ>Ã̜À˜œÊi˜Ê>ÊVœ…iÀi˜Vˆ>ʘœÀ‡ ÌÕÀ>Ê ÞÊ µÕiÊ «Õi`iÊ «ÀiÃi˜Ì>ÀÊ >ÃÊ Û>Àˆ>˜ÌiÃÊ …iLivÀj˜ˆV>Ã]Ê
“>Ê`iʏ>ÃÊ>ÜVˆ>Vˆœ˜iÃÊpVœ“œÊ՘>ÊvÀ>}“i˜Ì>Vˆ˜ÊœÊ«>À‡ V>Ì>̝˜ˆV>Ãʜʫ>À>˜œˆ`ið
celamiento ­-«>Ì՘}®Ê`iÊyՍœÊ`iÊ«i˜Ã>“ˆi˜ÌœpÊÞ]Ê>`i“?Ã]Ê Ê-ˆÊ>ʓi`ˆVˆ˜>Ê`iw˜iʏ>Êi˜viÀ“i`>`ʓi˜Ì>ÊVœ˜ÊœÃÊ
«œÀʏ>ÊÀÕ«ÌÕÀ>Ê`iÊVœ˜Ì>V̜Ê>viV̈ۜÊVœ˜ÊiÊ>“Lˆi˜ÌiÊ`iÊ “ˆÃ“œÃʓj̜`œÃÊVœ˜Vi«ÌÕ>iÃʵÕiʏ>Êi˜viÀ“i`>`ʜÀ}?‡
ˆ˜`ˆÛˆ`՜]Ê`iLˆ`œÊ>ʏ>ʈ“«œÃˆLˆˆ`>`Ê`iÊi˜ÌÀ>ÀÊi˜ÊVœ“Õ‡ ˜ˆV>]ÊÈÊ>‰Ã>ÊÞÊÀi֘iʏœÃÊɘ̜“>ÃʫÈVœ}ˆVœÃÊ`iʏ>ʓˆÃ‡
˜ˆV>Vˆ˜Ê i뜘Ì?˜i>Ê Vœ˜Ê >Ê Ûˆ`>Ê >viV̈Û>Ê `iÊ «Àˆ“œÊ “>ÊvœÀ“>Êi˜ÊµÕiÊ>‰Ã>ÊÞÊÀi֘iʏœÃÊɘ̜“>ÃÊwȜ}ˆVœÃ]Ê
­>ṎӜ®° œÊ…>ViÊÜLÀiÊ̜`œÊ«œÀµÕiÊVœ˜Ãˆ`iÀ>ʏ>Êi˜viÀ“i`>`]ÊÃi>Ê
Ã̜ÃÊ>˜?ˆÃˆÃÊ`iʏ>Ê«>̜œ}‰>ʓi˜Ì>Ê̈i˜i˜Ê>ʓˆÃ“>Ê iÃÌ>ʓi˜Ì>ÊÕʜÀ}?˜ˆV>]ÊVœ“œÊ՘>ÊiÃi˜Vˆ>ʘ>ÌÕÀ>ÊµÕiÊÃiÊ
iÃÌÀÕVÌÕÀ>Ê Vœ˜Vi«ÌÕ>Ê µÕiÊ œÃÊ `iÊ >Ê «>̜œ}‰>Ê œÀ}?˜ˆV>\Ê “>˜ˆwiÃÌ>Ê«œÀʓi`ˆœÊ`iÊɘ̜“>ÃÊiëiV‰wVœÃ°Ê*œÀÊVœ˜Ãˆ‡
i˜Ê >“L>ÃÊ ÃiÊ ÀiVÕÀÀiÊ >Ê œÃÊ “ˆÃ“œÃÊ “j̜`œÃÊ «>À>Ê `ˆÃÌÀˆ‡ }Ոi˜Ìi]Êi˜ÌÀiÊiÃÌ>ÃÊ`œÃÊvœÀ“>ÃÊ`iÊ«>̜œ}‰>ʘœÊ…>ÞÊ՘>Ê
LՈÀʏœÃÊɘ̜“>ÃÊi˜ÊœÃÊ}ÀÕ«œÃÊ«>̜}ˆVœÃÊÞÊ«>À>Ê`iw˜ˆÀÊ Õ˜ˆ`>`ÊÀi>]ÊȘœÊ܏>“i˜ÌiÊpÞÊ«œÀʈ˜ÌiÀ“i`ˆœÊ`iÊiÃ̜ÃÊ
>ÃÊ}À>˜`iÃÊi˜Ìˆ`>`iÃʓÀLˆ`>ðÊ…œÀ>ÊLˆi˜]ʏœÊµÕiʅ>>‡ `œÃÊ «œÃÌՏ>`œÃpÊ Õ˜Ê «>À>iˆÃ“œÊ >LÃÌÀ>V̜°Ê …œÀ>Ê Lˆi˜]Ê
“œÃÊ`iÌÀ?ÃÊ`iÊiÃÌiʓj̜`œÊ֘ˆVœÊܘÊ`œÃÊ«œÃÌՏ>`œÃʵÕiÊ iÊ«ÀœLi“>Ê`iʏ>Ê՘ˆ`>`ʅՓ>˜>ÊÞÊ`iʏ>Ê̜Ì>ˆ`>`ʫÈVœ‡
Vœ˜VˆiÀ˜i˜]Êi˜Ê>“LœÃÊV>ÜÃ]Ê>ʏ>ʘ>ÌÕÀ>iâ>Ê`iʏ>Êi˜viÀ‡ ܓ?̈V>ÊVœ˜Ìˆ˜Ö>ÊiÃÌ>˜`œÊi˜ÌiÀ>“i˜ÌiÊ>LˆiÀ̜°
medad.
˜ÌiÊ̜`œ]ÊÃiÊ«œÃÌՏ>ʵÕiʏ>Êi˜viÀ“i`>`ÊiÃÊ՘>ÊiÃi˜‡
Vˆ>]Ê՘>Êi˜Ìˆ`>`ÊiëiV‰wV>ʵÕiÊ«Õi`iʈ`i˜ÌˆwV>ÀÃiÊi˜ÊۈÀ‡ Ê «iÃœÊ `iÊ iÃÌiÊ «ÀœLi“>Ê …ˆâœÊ µÕiÊ >Ê «>̜œ}‰>Ê ÃiÊ
ÌÕ`Ê`iʏœÃÊɘ̜“>ÃʵÕiʏ>ʓ>˜ˆwiÃÌ>˜Ê«iÀœÊµÕiÊiÃÊ>˜Ìi‡ œÀˆi˜Ì>À>ʅ>Vˆ>ʘÕiۜÃʓj̜`œÃÊÞʘÕiۜÃÊVœ˜Vi«ÌœÃ°Ê>Ê
ÀˆœÀÊ>ÊiœÃÊÞ]ʅ>ÃÌ>ÊVˆiÀ̜ʫ՘̜]ʈ˜`i«i˜`ˆi˜ÌiÊ`iÊiœÃÆÊ ˜œVˆ˜Ê`iÊ՘>Ê̜Ì>ˆ`>`ʜÀ}?˜ˆV>ÊÞʫÈVœ}ˆV>Ê«ÀiÃVˆ˜`iÊ
Õi}œÊ ÃiÊ `iÃVÀˆLiÊ Õ˜Ê vœ˜`œÊ iõՈâœvÀj˜ˆVœÊ œVÕÌœÊ L>œÊ `iÊ œÃÊ «œÃÌՏ>`œÃÊ µÕiÊ iÀˆ}i˜Ê >Ê i˜viÀ“i`>`Ê i˜Ê i˜Ìˆ`>`Ê
ɘ̜“>ÃʜLÃiÈۜÃÆÊÃiʅ>L>Ê`iÊ`iˆÀˆœÃÊV>“Õy>`œÃÊÞÊÃiÊ iëiV‰wV>°Ê>Êi˜viÀ“i`>`ÊVœ“œÊÀi>ˆ`>`ʈ˜`i«i˜`ˆi˜ÌiÊ
ÃÕ«œ˜iʵÕiÊ՘>ÊVÀˆÃˆÃʓ>˜‰>V>ʜÊ՘Êi«ˆÃœ`ˆœÊ`i«ÀiÃˆÛœÊ Ìˆi˜`iÊ>Ê`iÃÛ>˜iViÀÃiÊÞÊÞ>ʘœÊÃiʈ˜Ìi˜Ì>Ê>ÌÀˆLՈÀiÊiÊ«>‡
iÃVœ˜`i˜Ê>Êi݈ÃÌi˜Vˆ>Ê`iÊ՘>ʏœVÕÀ>ʓ>˜‰>Vœ‡`i«ÀiÈÛ>° «iÊ `iÊ Õ˜>Ê iëiVˆiÊ ˜>ÌÕÀ>Ê ÀiëiVÌœÊ `iÊ œÃÊ Ã‰˜Ìœ“>ÃÊ ˜ˆÊ
՘̜Ê>ÊiÃÌiÊ«ÀiÕˆVˆœÊ`iÊiÃi˜Vˆ>ÊÞÊVœ“œÊ«>À>ÊVœ“«i˜‡ Ì>“«œVœÊiÊ«>«iÊ`iÊ՘ÊVÕiÀ«œÊiÝÌÀ>šœÊÀiëiV̜Ê`iÊœÀ}>‡
Ã>Àʏ>Ê>LÃÌÀ>VVˆ˜ÊµÕiʈ“«ˆV>]ÊÛi“œÃÊÃÕÀ}ˆÀÊ՘ʫœÃÌՏ>‡ ˜ˆÃ“œ°Ê*œÀÊiÊVœ˜ÌÀ>Àˆœ]ÊÃiÊ«ÀˆÛˆi}ˆ>˜Ê>ÃÊÀi>VVˆœ˜iÃÊ}œ‡
`œÊ˜>ÌÕÀ>ˆÃÌ>ʵÕiÊiÀˆ}iʏ>Êi˜viÀ“i`>`Êi˜ÊiëiVˆiÊLœÌ?˜ˆ‡ L>iÃÊ `iÊ ˆ˜`ˆÛˆ`՜ÆÊ >Ê i˜viÀ“i`>`Ê Þ>Ê ˜œÊ ÃiÊ ˆ˜ÌiÀ«œ˜iÊ
V>ÆÊ >Ê Õ˜ˆ`>`Ê µÕiÊ ÃÕ«ÕiÃÌ>“i˜ÌiÊ Vœ˜Ãœˆ`>Ê V>`>Ê }ÀÕ«œÊ Vœ“œÊ՘>ÊÀi>ˆ`>`Ê>Õ̝˜œ“>Êi˜ÌÀiÊiÊ«ÀœViÜʓÀLˆ`œÊÞÊ
˜œÃœ}À?wVœÊÃÕLÞ>Vi˜ÌiÊÌÀ>ÃÊiÊ«œˆ“œÀwӜÊ`iʏœÃÊɘ̜‡ iÊv՘Vˆœ˜>“ˆi˜ÌœÊ}i˜iÀ>Ê`iÊœÀ}>˜ˆÃ“œÆÊÞ>ʘœÊÃiʏ>ÊVœ˜‡
“>ÃÊÃiÀ‰>ÊVœ“«>À>LiÊ>ʏ>Ê՘ˆ`>`Ê`iÊ՘>ÊiëiVˆiÊ`iw˜ˆ`>Ê VˆLiÊVœ“œÊ՘ÊVœÀÌiÊ>LÃÌÀ>V̜Êi˜ÊiÊ`iÛi˜ˆÀÊ`iÊˆ˜`ˆÛˆ`՜Ê
«œÀÊ ÃÕÃÊ V>À>VÌiÀiÃÊ «iÀ“>˜i˜ÌiÃÊ ÞÊ `ˆÛiÀÈwV>`>Ê i˜Ê ÃÕÃÊ enfermo.
ÃÕL}ÀÕ«œÃ\Ê>Éʏ>Êdemencia precozÊÃiÀ‰>ÊVœ“œÊ՘>ÊiëiVˆiÊ ˜ÊiÊV>“«œÊ`iʏ>Ê«>̜œ}‰>ʜÀ}?˜ˆV>]ÊÀiVœÀ`i“œÃ]Ê>Ê
 
 Ê /Ê9Ê 
 Ê", 
 17 18  ,  Ê /Ê9Ê*-
""

̉ÌՏœÊ`iʈ˜`ˆV>Vˆ˜]ÊiÊ«>«iÊµÕiÊVՓ«i˜Ê…œÞʏ>ÃÊÀi}Տ>‡ ÌÕÀL>Vˆ˜Ê`iÊVœ˜ÌÀœÊ`iʏ>ÊVœ˜Vˆi˜Vˆ>]Ê`iʏ>ÊV>«>Vˆ`>`Ê`iÊ
Vˆœ˜iÃʅœÀ“œ˜>iÃÊÞÊÃÕÃÊ«iÀÌÕÀL>Vˆœ˜iÃ]ʏ>ʈ“«œÀÌ>˜Vˆ>Ê «œ˜iÀÊi˜Ê«iÀëiV̈Û>Ê`ˆÛiÀÜÃʫ՘̜ÃÊ`iÊۈÃÌ>]ÊvœÀ“>ÃÊ>‡
µÕiÊÃiʏiÃÊÀiVœ˜œViÊ>ʏœÃÊVi˜ÌÀœÃÊÛi}iÌ>̈ۜÃ]ÊVœ“œÊ>Ê ÌiÀ>`>ÃÊ`iÊÃi˜Ìˆ`œÊVÀ‰ÌˆVœÊ­VÀii˜Vˆ>ÃÊ`iˆÀ>˜ÌiÃÊi˜ÊiÊV>ÜÊ
Ài}ˆ˜Ê `iÊ ÌiÀViÀÊ Ûi˜ÌÀ‰VՏœÊ µÕiÊ «ÀiÈ`iÊ iÃ>ÃÊ Ài}Տ>Vˆœ‡ `iʏ>Ê«>À>˜œˆ>]Êi˜Ê>ʵÕiÊiÊÈÃÌi“>Ê`iʈ˜ÌiÀ«ÀiÌ>Vˆ˜ÊÃiÊ
˜iðÊ->Li“œÃʵÕiÊiÀˆV…iʅ>ʈ˜ÃˆÃ̈`œÊi˜Ê>ʘiViÈ`>`Ê`iÊ >˜ÌˆVˆ«>Ê >Ê >ÃÊ «ÀÕiL>ÃÊ `iÊ ÃÕÊ iÝ>V̈ÌÕ`Ê ÞÊ «iÀ“>˜iViÊ ˆ“‡
ÃÕÃ̈ÌՈÀÊ >Ê «>̜œ}‰>Ê ViÕ>ÀÊ «œÀÊ Õ˜>Ê «>̜œ}‰>Ê ÌˆÃՏ>À°Ê «iÀ“i>LiÊ>Ê̜`>Ê`ˆÃVÕȝ˜Æʈ˜`ˆviÀi˜Vˆ>Ê`iÊ«>À>˜œˆVœÊ>Ê
-iÞj]Ê«œÀÊÃÕÊ«>ÀÌi]Ê>Ê`iÃVÀˆLˆÀʏ>Ãʁi˜viÀ“i`>`iÃÊ`iʏ>Ê >ÊȘ}Տ>Àˆ`>`Ê`iÊÃÕÊiÝ«iÀˆi˜Vˆ>Ê>ÕVˆ˜>̜Àˆ>ʵÕiÊ«>À>ÊjÊ
>`>«Ì>Vˆ˜‚]ʅ>ʓœÃÌÀ>`œÊµÕiʏ>ÊiÃi˜Vˆ>Ê`iÊvi˜“i˜œÊ ̈i˜iÊÛ>œÀÊ`iÊ«ÀÕiL>®°
«>̜}ˆVœÊ`iL‰>ÊLÕÃV>ÀÃiÊi˜ÊiÊVœ˜Õ˜ÌœÊ`iʏ>ÃÊÀi>VVˆœ‡ Ó® ˜Ê >à neurosis]Ê i˜Ê V>“Lˆœ]Ê ÃœœÊ Õ˜Ê ÃiV̜ÀÊ `iÊ >Ê
˜iÃÊ ˜iÀۈœÃ>ÃÊ ÞÊ Ûi}iÌ>̈Û>ÃÊ µÕiÊ Ãœ˜Ê Vœ“œÊ >Ê ÀiëÕiÃÌ>Ê «iÀܘ>ˆ`>`ÊÃiÊÛiÊ>viVÌ>`œ\ÊÀˆÌÕ>ˆÃ“œÊ`iʏœÃʜLÃiÈۜÃÊ
}œL>Ê`iÊœÀ}>˜ˆÃ“œÊ>Ê>Ì>µÕi]Ê>ÊiÃÌÀjÂʫÀœVi`i˜ÌiÊ`iÊ ÀiëiVÌœÊ `iÊ Ì>Ê œÊ VÕ>Ê œLi̜]Ê >˜}ÕÃ̈>ÃÊ «ÀœÛœV>`>ÃÊ «œÀÊ
“Õ˜`œÊiÝÌiÀˆœÀ° `iÌiÀ“ˆ˜>`>Ê ÃˆÌÕ>Vˆ˜Ê i˜Ê iÊ V>ÃœÊ `iÊ >Ê ˜iÕÀœÃˆÃÊ vLˆV>°Ê
˜Ê«>̜œ}‰>ʓi˜Ì>ÊÃiÊVœ˜Vi`iÊiÊ“ˆÃ“œÊ«ÀˆÛˆi}ˆœÊ>Ê *iÀœÊiÊVÕÀÜÊ`iÊ«i˜Ã>“ˆi˜ÌœÊÃiÊVœ˜ÃiÀÛ>ʈ˜Ì>V̜Êi˜ÊÃÕÊ
>Ê ˜œVˆ˜Ê `iÊ ÌœÌ>ˆ`>`Ê «ÃˆVœ}ˆV>ÆÊ >Ê i˜viÀ“i`>`Ê ÃiÀ‰>Ê iÃÌÀÕVÌÕÀ>]Ê>՘ÊVÕ>˜`œÊi˜ÊœÃʫÈV>ÃÌj˜ˆVœÃÊiÃʓ?Ãʏi˜ÌœÆÊ
՘>Ê>ÌiÀ>Vˆ˜Êˆ˜ÌÀ‰˜ÃiV>Ê`iʏ>Ê«iÀܘ>ˆ`>`]Ê՘>Ê`iÜÀ‡ iÊVœ˜Ì>V̜Ê>viV̈ۜÊÃÕLÈÃÌiÊÞ]Êi˜ÊiÊV>ÜÊ`iʏœÃʅˆÃÌjÀˆVœÃ]Ê
}>˜ˆâ>Vˆ˜Ê ˆ˜ÌiÀ˜>Ê `iÊ ÃÕÃÊ iÃÌÀÕVÌÕÀ>Ã]Ê Õ˜>Ê `iÃۈ>Vˆ˜Ê «Õi`iÊiÝ>}iÀ>ÀÃiʅ>ÃÌ>ʏ>ÊÃÕÃVi«ÌˆLˆˆ`>`ÆÊ«œÀÊ֏̈“œ]ÊiÊ
«Àœ}ÀiÈÛ>Ê`iÊÃÕÊ`iÛi˜ˆÀÆÊ܏œÊÌi˜`À‰>ÊÀi>ˆ`>`ÊÞÊÃi˜Ìˆ`œÊ ˜iÕÀÌˆVœ]Ê >Õ˜Ê VÕ>˜`œÊ «ÀiÃi˜ÌiÊ œLˆÌiÀ>Vˆœ˜iÃÊ `iÊ Vœ˜‡
i˜ÊiÊÃi˜œÊ`iÊ՘>Ê«iÀܘ>ˆ`>`ÊiÃÌÀÕVÌÕÀ>`>°Ê-ˆ}Ոi˜`œÊ Vˆi˜Vˆ>ÊVœ“œÊiÊ…ˆÃÌjÀˆVœÊœÊˆ“«ÕÃœÃʈ˜VœiÀVˆLiÃÊVœ“œÊiÊ
iÃÌ>ʏ‰˜i>]ÊÃiʅ>ÊÌÀ>Ì>`œÊ`iÊ`iw˜ˆÀʏ>ÃÊi˜viÀ“i`>`iÃʓi˜‡ œLÃiÈۜ]Ê Vœ˜ÃiÀÛ>Ê >Ê ÕVˆ`iâÊ VÀ‰ÌˆV>Ê Vœ˜Ê ÀiëiVÌœÊ >Ê ÃÕÃÊ
Ì>iÃÊÃi}֘ʏ>Ê>“«ˆÌÕ`Ê`iʏ>ÃÊ«iÀÌÕÀL>Vˆœ˜iÃÊ`iʏ>Ê«iÀ܇ vi˜“i˜œÃʓÀLˆ`œÃ°Ê
˜>ˆ`>`ÊÞÊ>ÉÊÃiʅ>ʏi}>`œÊ>Ê`ˆÃÌÀˆLՈÀʏœÃÊÌÀ>Ã̜À˜œÃʫɇ ˜ÌÀiʏ>ÃÊpsicosisÊÃiÊV>ÈwV>˜]Êi˜Ê}i˜iÀ>]ʏ>Ê«>À>˜œˆ>Ê
µÕˆVœÃÊ i˜Ê `œÃÊ }À>˜`iÃÊ V>Ìi}œÀ‰>Ã\Ê >ÃÊ ˜iÕÀœÃˆÃÊ ÞÊ >ÃÊ ÞÊ̜`œÊiÊ}ÀÕ«œÊiõՈâœvÀj˜ˆVœ]ÊVœ˜ÊÃÕÃÊɘ`Àœ“iÃÊ«>À>‡
«ÃˆVœÃˆÃ° ˜œˆ`iÃ]ʅiLivÀj˜ˆVœÃÊÞÊV>Ì>̝˜ˆVœÃÆÊi˜ÌÀiʏ>ÃÊneurosis, en‡
£® >à psicosis]Ê «iÀÌÕÀL>Vˆœ˜iÃÊ `iÊ >Ê «iÀܘ>ˆ`>`Ê Vœ˜ÌÀ>“œÃ]Êi˜ÊV>“Lˆœ]ʏ>ʫÈV>ÃÌi˜ˆ>]ʏ>ʅˆÃÌiÀˆ>]ʏ>ʜLÃi‡
}œL>]Ê ˆ˜VÕÞi˜Ê iÊ ÌÀ>Ã̜À˜œÊ `iÊ «i˜Ã>“ˆi˜ÌœÊ ­«i˜Ã>‡ ȝ˜]ʏ>ʘiÕÀœÃˆÃÊ`iÊ>˜}ÕÃ̈>ÊÞʏ>ʘiÕÀœÃˆÃÊvLˆV>°
“ˆi˜ÌœÊ“>˜‰>VœÊµÕiʅÕÞi]ÊÃiÊiÃVÕÀÀi]ÊÃiÊ`iψâ>Êi˜Ê>܇ >Ê«iÀܘ>ˆ`>`ÊÃiÊVœ˜ÛˆiÀÌiÊ>ÉÊi˜ÊiÊii“i˜ÌœÊi˜ÊiÊ
Vˆ>Vˆœ˜iÃÊ`iÊܘˆ`œÃʜÊ`iʍÕi}œÃÊ`iÊ«>>LÀ>ÃÆÊ«i˜Ã>“ˆi˜‡ VÕ>ÊÃiÊ`iÃ>ÀÀœ>ʏ>Êi˜viÀ“i`>`ÊÞÊiÊVÀˆÌiÀˆœÊµÕiÊ«iÀ“ˆÌiÊ
̜ÊiõՈâœvÀj˜ˆVœÊµÕiÊÃ>Ì>]ÊÀiLœÌ>]Ê«œÀÊi˜Vˆ“>Ê`iʜÌÀœÃÊ Õâ}>À>Æʏ>Ê«iÀܘ>ˆ`>`ÊiÃ]Ê>ʏ>ÊÛiâ]ʏ>ÊÀi>ˆ`>`ÊÞʏ>ʓi‡
ˆ˜ÌiÀ“i`ˆœÃÊ ÞÊ >Û>˜â>Ê >Ê Ã>VÕ`ˆ`>ÃÊ ÞÊ «œÀÊ Vœ˜ÌÀ>ÃÌiîÆÊ >Ê dida de la enfermedad.
>ÌiÀ>Vˆ˜Ê}i˜iÀ>Ê`iʏ>Êۈ`>Ê>viV̈Û>ÊÞÊ`iÊ>“œÀÊ­ÀÕ«ÌÕÀ>Ê ˜Ê iÃÌiÊ «Ài`œ“ˆ˜ˆœÊ `iÊ >Ê ˜œVˆ˜Ê `iÊ ÌœÌ>ˆ`>`Ê ÃiÊ …>Ê
`iÊ Vœ˜Ì>VÌœÊ >viVÌˆÛœÊ i˜Ê >Ê iõՈâœvÀi˜ˆ>ÆÊ VœœÀ>Vˆœ˜iÃÊ µÕiÀˆ`œÊÛiÀÊ՘ÊÀi̜À˜œÊ>ʏ>Ê«>̜œ}‰>ÊVœ˜VÀiÌ>ÊÞʏ>Ê«œÃˆ‡
i“œVˆœ˜>iÃʓ>ÈÛ>ÃÊi˜Ê>ʓ>˜‰>ʜʏ>Ê`i«Àiȝ˜®Æʏ>Ê«iÀ‡ Lˆˆ`>`Ê`iÊ`iÌiÀ“ˆ˜>ÀÊVœ“œÊ՘ÊÌiÀÀi˜œÊ֘ˆVœÊiÊV>“«œÊ
 
 Ê /Ê9Ê 
 Ê", 
 19 20  ,  Ê /Ê9Ê*-
""

de la patología mental y el campo de la patología orgáni‡ iÊ“Õ˜`œÆÊi˜ÊÕ}>ÀÊ`iÊÃiÀÊ՘>ÊiÃi˜Vˆ>ÊwȜ}ˆV>ʜ «ÃˆVœ‡


V>°Ê ˜ÊiviV̜]Ê·˜œÊ>«Õ˜Ì>˜Ê>“L>Ã]Ê>՘µÕiʏœÊ…>}>˜Ê«œÀÊ lógica, era una reacción general del individuo afectado en
ۉ>ÃÊ`ˆviÀi˜ÌiÃ]Ê>Ê“ˆÃ“œÊˆ˜`ˆÛˆ`՜ʅՓ>˜œÊi˜ÊÃÕÊ«Àœ«ˆ>Ê ÃÕÊ̜Ì>ˆ`>`ʫÈVœ}ˆV>Êy wȜ}ˆV>°Ê ˜Ê̜`>ÃÊiÃÌ>ÃÊvœÀ‡
Ài>ˆ`>`¶Ê Ê ˆ“«œ˜iÀÃiÊ iÃÌ>Ê ˜œVˆ˜Ê `iÊ ÌœÌ>ˆ`>`]Ê ·˜œÊ “>ÃÊÀiVˆi˜ÌiÃÊ`iÊ>˜?ˆÃˆÃʓj`ˆVœ]Ê«œ`i“œÃÊ«iÀVˆLˆÀÊ՘>Ê
Vœ˜ÛiÀ}i˜Ê «ÕiÃÊ >Ê «>̜œ}‰>Ê “i˜Ì>Ê ÞÊ >Ê œÀ}?˜ˆV>Ê Ì>˜ÌœÊ È}˜ˆwV>Vˆ˜Ê֘ˆV>\ÊVÕ>˜ÌœÊ“?ÃÊÃiÊ>LœÀ`>ÊVœ“œÊ՘Ê̜`œÊ
«œÀʏ>ʈ`i˜Ìˆ`>`Ê`iÊÃÕÃʓj̜`œÃÊVœ“œÊ«œÀʏ>Ê՘ˆ`>`Ê`iÊ >Ê՘ˆ`>`Ê`iÊÃiÀʅՓ>˜œ]ÊÌ>˜ÌœÊ“?ÃÊÃiÊ`ˆÃˆ«>ʏ>ÊÀi>ˆ`>`Ê
ÃÕʜLi̜¶ `iÊ Õ˜>Ê i˜viÀ“i`>`Ê µÕiÊ ÃiÀ‰>Ê Õ˜>Ê Õ˜ˆ`>`Ê iëiV‰wV>ÆÊ ÞÊ
>Ê œLÀ>Ê `iÊ œ`ÃÌiˆ˜Ê «œ`À‰>Ê `>ÀÊ ÌiÃ̈“œ˜ˆœÊ `iÊ iÃÌ>Ê Ì>˜ÌœÊ“?ÃÊÃiʈ“«œ˜iÊp«>À>ÊÀii“«>â>ÀÊiÊ>˜?ˆÃˆÃÊ`iʏ>ÃÊ
Vœ˜ÛiÀ}i˜Vˆ>°Ê ÃÌÕ`ˆ>˜`œÊi˜Ê>ÃÊvÀœ˜ÌiÀ>ÃÊ`iʏ>ʓi`ˆVˆ˜>Ê vœÀ“>ÃÊ ˜>ÌÕÀ>iÃÊ `iÊ >Ê i˜viÀ“i`>`pÊ >Ê `iÃVÀˆ«Vˆ˜Ê `iÊ
“i˜Ì>ÊÞÊ`iʏ>ʓi`ˆVˆ˜>ʜÀ}?˜ˆV>Ê՘Êɘ`Àœ“iʘiÕÀœ}ˆ‡ ˆ˜`ˆÛˆ`ÕœÊ µÕiÊ Ài>VVˆœ˜>Ê >Ê ÃÕÊ ÃˆÌÕ>Vˆ˜Ê `iÊ Õ˜>Ê “>˜iÀ>Ê
VœÊVœ“œÊ>Ê>v>È>]Êœ`ÃÌiˆ˜ÊÀiVÕÃ>ÊÌ>˜ÌœÊ>ÃÊiÝ«ˆV>Vˆœ‡ patológica.
˜iÃÊ «ÕÀ>“i˜ÌiÊ œÀ}?˜ˆV>ÃÊ ÀiviÀˆ`>ÃÊ >Ê Õ˜>Ê iȝ˜Ê œV>Ê À>Vˆ>ÃÊ>ʏ>Ê՘ˆ`>`ʵÕiÊ>Ãi}ÕÀ>ÊÞÊ>ʏœÃÊ«ÀœLi“>ÃʵÕiÊ
Vœ“œÊ>Ãʈ˜ÌiÀ«ÀiÌ>Vˆœ˜iÃÊ«ÕÀ>“i˜ÌiʫÈVœ}ˆV>ÃÊL>Ã>‡ ÃÕ«Àˆ“i]ÊiÃÌ>ʘœVˆ˜Ê`iÊ̜Ì>ˆ`>`ÊiÃʈ`i>Ê«>À>Ê>«œÀÌ>ÀÊ>Ê
`>ÃÊi˜Ê՘Ê`jwVˆÌÊ}œL>Ê`iʏ>ʈ˜Ìiˆ}i˜Vˆ>]ÊÞʓÕiÃÌÀ>ʵÕiÊ >Ê«>̜œ}‰>Ê՘ÊVˆ“>Ê`iÊiÕvœÀˆ>ÊVœ˜Vi«ÌÕ>]Ê՘ÊVˆ“>ʵÕiÊ
՘>ʏiȝ˜ÊVœÀ̈V>Ê«œÃÌÀ>Փ?̈V>Ê«Õi`iʓœ`ˆwV>ÀÊiÊiÇ µÕˆÃˆiÀœ˜Ê>«ÀœÛiV…>ÀʵՈi˜iÃ]Êi˜Ê“>ޜÀʜʓi˜œÀʓi`ˆ‡
̈œÊ`iʏ>ÃÊÀiëÕiÃÌ>ÃÊ`iÊˆ˜`ˆÛˆ`՜Ê>ÊÃÕʓi`ˆœ\ʏ>ÊÛՏ˜iÀ>‡ `>]ÊÃiʈ˜Ã«ˆÀ>Àœ˜Êi˜Êœ`ÃÌiˆ˜°Ê*iÀœ]Ê«œÀÊ`iÃ}À>Vˆ>]ʏ>ÊiՇ
Vˆ˜Êv՘Vˆœ˜>Ê`ˆÃ“ˆ˜ÕÞiʏ>ÃÊ«œÃˆLˆˆ`>`iÃÊ`iÊ>`>«Ì>Vˆ˜Ê vœÀˆ>ʘœÊÃÕiiÊiÃÌ>ÀÊ`iÊ“ˆÃ“œÊ>`œÊµÕiÊiÊÀˆ}œÀ°
`iÊœÀ}>˜ˆÃ“œÊÞÊÃÕ«Àˆ“iÊ`iÊVœ“«œÀÌ>“ˆi˜ÌœÊ>ÊiÛi˜ÌÕ>‡
ˆ`>`Ê `iÊ VˆiÀÌ>ÃÊ >V̈ÌÕ`iðÊ
Õ>˜`œÊ Õ˜Ê >v?ÈVœÊ ˜œÊ «Õi`iÊ
˜œ“LÀ>ÀÊÕ˜Ê œLiÌœÊ µÕiÊ ÃiʏiÊ “ÕiÃÌÀ>Ê «iÀœÊ «Õi`iÊ ÀiV>‡ œÃœÌÀœÃʵÕiÀÀ‰>“œÃʓœÃÌÀ>À]Ê«œÀÊiÊVœ˜ÌÀ>Àˆœ]ʵÕiʏ>Ê
“>ÀœÊÈʏœÊ˜iViÈÌ>]ʘœÊiÃÊ>ÊV>ÕÃ>Ê`iÊ՘Ê`jwVˆÌÊ­ÃÕ«Àiȝ˜Ê «>̜œ}‰>ʓi˜Ì>Êi݈}iʓj̜`œÃÊ`iÊ>˜?ˆÃˆÃÊ`ˆviÀi˜ÌiÃÊ`iÊ
œÀ}?˜ˆV>ʜʫÈVœ}ˆV>®ÊµÕiÊ«œ`À‰>Ê`iÃVÀˆLˆÀÃiÊVœ“œÊ՘>Ê œÃÊ Ṏˆâ>`œÃÊ i˜Ê >Ê «>̜œ}‰>Ê œÀ}?˜ˆV>Ê ÞÊ µÕiÊ Ãœ>“i˜ÌiÊ
Ài>ˆ`>`Êi˜ÊÉʓˆÃ“œÆʏœÊµÕiʜVÕÀÀiÊiÃʵÕiÊiÃ>Ê«iÀܘ>ÊÞ>Ê «œÀÊ՘Ê>À̈wVˆœÊ`iÊi˜}Õ>iÊ«œ`i“œÃÊ`>ÀiÊiÊ“ˆÃ“œÊÃi˜‡
˜œÊiÃÊV>«>âÊ`iÊ>`œ«Ì>ÀÊ՘>Ê`iÌiÀ“ˆ˜>`>Ê>V̈ÌÕ`Ê>˜ÌiÊiÊ ̈`œÊ>ʏ>Ãʁi˜viÀ“i`>`iÃÊ`iÊVÕiÀ«œ‚ʵÕiÊ>ʏ>Ãʁi˜viÀ“i‡
“Õ˜`œ]Ê `iÊ >`œ«Ì>ÀÊ Õ˜>Ê «iÀëiV̈Û>Ê `iÊ `i˜œ“ˆ˜>Vˆ˜Ê `>`iÃÊ`iÊië‰ÀˆÌՂ°ÊœÞ]Ê՘>Ê«>̜œ}‰>Ê՘ˆÌ>Àˆ>ʵÕiÊṎˆ‡
µÕi]Êi˜ÊÕ}>ÀÊ`iÊ>ViÀV>ÀÃiÊ>ÊœLi̜ʫ>À>Ê>ÈÀœÊ(greifen), â>À>ʏœÃʓˆÃ“œÃʓj̜`œÃÊÞʏœÃʓˆÃ“œÃÊVœ˜Vi«ÌœÃÊi˜Ê>Ê
ÃiÊ>iiÊ«>À>ʓœÃÌÀ>ÀœÊiʈ˜`ˆV>ÀœÊ(zeigen).6 iÃviÀ>ʫÈVœ}ˆV>ÊÞÊi˜Ê>ÊiÃviÀ>ÊwȜ}ˆV>Êi˜ÌÀ>À‰>Êi˜ÊiÊ
˜`i«i˜`ˆi˜Ìi“i˜ÌiÊ`iʵÕiÊÃÕÃÊ`iÈ}˜>Vˆœ˜iÃÊ«Àˆ“i‡ orden del mito, aun cuando la unidad del cuerpo y del
À>ÃÊÃi>˜Ê«ÃˆVœ}ˆV>ÃÊÕʜÀ}?˜ˆV>Ã]ʏ>Êi˜viÀ“i`>`ÊVœÀÀiÇ ië‰ÀˆÌÕÊVœÀÀi뜘`iÊ>ÊœÀ`i˜Ê`iʏ>ÊÀi>ˆ`>`°Ê
«œ˜`‰>Êi˜Ê̜`œÊV>ÜÊ>ʏ>ÊÈÌÕ>Vˆ˜Ê}œL>Ê`iÊˆ˜`ˆÛˆ`՜Êi˜Ê £® La abstracción. En la patología orgánica, el tema
`iÊ՘ÊÀi̜À˜œÊ>Êi˜viÀ“œÊVœ“œÊ̜Ì>ˆ`>`]ʓ?ÃÊ>?Ê`iʏ>Ê
6. œ`ÃÌiˆ˜]ÊJournal de Psychologie, 1933. i˜viÀ“i`>`ʫ՘ÌÕ>]ʘœÊiÝVÕÞiÊ«œ˜iÀÊÀˆ}ÕÀœÃ>“i˜ÌiÊi˜Ê
 
 Ê /Ê9Ê 
 Ê", 
 21 22  ,  Ê /Ê9Ê*-
""

«iÀëiV̈Û>ʏ>ÊÈÌÕ>Vˆ˜]ʏœÊVÕ>Ê«iÀ“ˆÌiÊ>ˆÃ>ÀÊi˜ÊœÃÊvi‡ `>`ÊÈ}˜ˆwV>̈Û>Ê`iʏ>ÃÊVœ˜`ÕVÌ>Ã]ʵÕiÊi˜VˆiÀÀ>Êi˜ÊV>`>Ê
˜“i˜œÃÊ «>̜}ˆVœÃÊ >ÃÊ Vœ˜`ˆVˆœ˜iÃÊ ÞÊ œÃÊ iviV̜Ã]Ê œÃÊ ii“i˜ÌœÊpÃÕišœ]ÊVÀˆ“i˜]Ê}iÃ̜Ê}À>ÌՈ̜]Ê>ÜVˆ>Vˆ˜Êˆ‡
«ÀœViÜÃÊ “>ÈۜÃÊ ÞÊ >ÃÊ Ài>VVˆœ˜iÃÊ Ãˆ˜}Տ>ÀiÃ°Ê >Ê >˜>̜‡ LÀipÊiÊÌ>>˜ÌiÊ}i˜iÀ>]ÊiÊiÃ̈œ]Ê̜`>ʏ>Ê>˜ÌiÀˆœÀˆ`>`ʅˆÃ‡
“‰>ÊÞʏ>ÊwȜœ}‰>Ê«Àœ«œ˜i˜Ê>ʏ>ʓi`ˆVˆ˜>Ê՘Ê>˜?ˆÃˆÃʵÕiÊ ÌÀˆV>Ê ÞÊ >ÃÊ ˆ“«ˆV>Vˆœ˜iÃÊ iÛi˜ÌÕ>iÃÊ `iÊ Õ˜>Ê i݈ÃÌi˜Vˆ>°Ê
ÕÃÌ>“i˜ÌiÊ>Õ̜Àˆâ>Ê>LÃÌÀ>VVˆœ˜iÃÊÛ?ˆ`>ÃÊi˜ÊiÊ“>ÀVœÊ`iÊ *œÀʏœÊÌ>˜Ìœ]ʘœÊiÃÊ«œÃˆLiʅ>ViÀÊ>LÃÌÀ>VVˆ˜Ê`iʏ>ʓˆÃ“>Ê
la totalidad orgánica. Efectivamente, la patología de Sel‡ “>˜iÀ>Êi˜Ê«ÃˆVœœ}‰>ÊÞÊi˜ÊwȜœ}‰>]ÊÞÊVÕ>˜`œÊÃiʵՈiÀiÊ
Þjʈ˜ÃˆÃÌiÊi˜ÊÃiš>>À]ʓ?ÃʵÕiʘˆ˜}՘>ʜÌÀ>]ʏ>Ê܏ˆ`>Àˆ‡ `iˆ“ˆÌ>ÀÊ՘ÊÌÀ>Ã̜À˜œÊ«>̜}ˆVœÊi˜Ê«>̜œ}‰>ʜÀ}?˜ˆV>Ê
`>`Ê`iÊV>`>Êvi˜“i˜œÊÃi}“i˜Ì>ÀˆœÊVœ˜ÊiÊ̜`œÊ`iÊœÀ}>‡ iÃʘiViÃ>ÀˆœÊÀiVÕÀÀˆÀÊ>ʓj̜`œÃÊ`ˆviÀi˜ÌiÃÊ`iʏœÃÊi݈}ˆ`œÃÊ
˜ˆÃ“œ]Ê«iÀœÊ˜œÊ>ÊÃiš>>Ê«>À>ʅ>ViÀœÃÊ`iÃ>«>ÀiViÀÊi˜ÊÃÕÊ en la patología mental.
ˆ˜`ˆÛˆ`Õ>ˆ`>`ʘˆÊ«>À>Ê`i˜Õ˜Vˆ>ÀÊi˜ÊiœÃÊ՘>Ê>LÃÌÀ>VVˆ˜Ê Ó® Lo normal y lo patológico°Ê>ʓi`ˆVˆ˜>ʅ>ÊۈÃ̜Ê`iÇ
>ÀLˆÌÀ>Àˆ>°Ê œÊ …>Vi]Ê «œÀÊ iÊ Vœ˜ÌÀ>Àˆœ]Ê «>À>Ê µÕiÊ Ãi>Ê “?ÃÊ `ˆLՍ>ÀÃiÊ «Àœ}ÀiÈÛ>“i˜ÌiÊ >Ê ‰˜i>Ê `iÊ Ãi«>À>Vˆ˜Ê i˜ÌÀiÊ
v?VˆÊœÀ`i˜>ÀʏœÃÊvi˜“i˜œÃÊȘ}Տ>ÀiÃÊi˜Ê՘>ÊVœ…iÀi˜Vˆ>Ê œÃʅiV…œÃÊ«>̜}ˆVœÃÊÞʏœÃʅiV…œÃʘœÀ“>iÃÆʓiœÀÊ`ˆ‡
}œL>]Ê«>À>ʓœÃÌÀ>À]Ê«œÀÊii“«œ]ÊV“œÊ>ÃʏiȜ˜iÃʈ˜‡ V…œ]Ê …>Ê Vœ“«Ài˜`ˆ`œÊ V>`>Ê ÛiâÊ “?ÃÊ V>À>“i˜ÌiÊ µÕiÊ œÃÊ
ÌiÃ̈˜>iÃ]Ê >˜?œ}>ÃÊ >Ê >ÃÊ `iÊ >Ê Ìˆvœˆ`i>]Ê >«>ÀiVi˜Ê i˜Ê Õ˜Ê VÕ>`ÀœÃÊV‰˜ˆVœÃʘœÊiÀ>˜Ê՘>ÊVœiVVˆ˜Ê`iʅiV…œÃÊ>˜œÀ‡
Vœ˜Õ˜ÌœÊ`iÊ«iÀÌÕÀL>Vˆœ˜iÃʅœÀ“œ˜>iÃʵÕiÊ̈i˜i˜ÊVœ“œÊ “>iÃ]Ê`iʁ“œ˜ÃÌÀ՜ÂÊwȜ}ˆVœÃ]ÊȘœÊµÕiÊi˜Ê«>ÀÌiÊiÇ
ii“i˜ÌœÊiÃi˜Vˆ>Ê՘ÊÌÀ>Ã̜À˜œÊ`iÊv՘Vˆœ˜>“ˆi˜ÌœÊVœÀ̈‡ Ì?˜ÊVœ˜Ã̈ÌՈ`œÃÊ«œÀʏœÃʓiV>˜ˆÃ“œÃʘœÀ“>iÃÆÊÞʵÕiʏ>ÃÊ
VœÃÕ«À>ÀÀi˜>°Ê>ʈ“«œÀÌ>˜Vˆ>ʵÕiÊÃiÊ`>Êi˜Ê«>̜œ}‰>ʜÀ‡ Ài>VVˆœ˜iÃÊ>`>«Ì>̈Û>ÃÊ`iÊ՘ʜÀ}>˜ˆÃ“œÊv՘Vˆœ˜>˜ÊÃi}֘Ê
}?˜ˆV>Ê>ʏ>ʘœVˆ˜Ê`iÊ̜Ì>ˆ`>`ʘœÊiÝVÕÞiʏ>Ê>LÃÌÀ>VVˆ˜Ê ÃÕʘœÀ“>°Ê>ʅˆ«iÀV>Vi“ˆ>]ʵÕiÊ>«>ÀiViÊÌÀ>Ãʏ>ÊvÀ>VÌÕÀ>Ê
`iÊ ii“i˜ÌœÃÊ >ˆÃ>`œÃÊ ˜ˆÊ iÊ >˜?ˆÃˆÃÊ V>ÕÃ>ÆÊ «iÀ“ˆÌi]Ê i˜Ê `iÊvj“ÕÀÊiÃÊ՘>ÊÀiëÕiÃÌ>ʜÀ}?˜ˆV>ÊÈÌÕ>`>]ÊVœ“œÊ`ˆViÊ
V>“Lˆœ]Ê՘>Ê>LÃÌÀ>VVˆ˜Ê“?ÃÊÛ?ˆ`>ÊÞʏ>Ê`iÌiÀ“ˆ˜>Vˆ˜Ê iÀˆV…i]ʁi˜Ê>ʏ‰˜i>Ê`iʏ>ÃÊ«œÃˆLˆˆ`>`iÃÊ̈ÃՏ>ÀiÂ\7ÊiÃÊiÊ
`iÊ՘>ÊV>ÕÃ>ˆ`>`ʓ?ÃÊÀi>° œÀ}>˜ˆÃ“œÊ µÕiÊ Ài>VVˆœ˜>Ê `iÊ Õ˜>Ê “>˜iÀ>Ê œÀ`i˜>`>Ê >Ê >Ê
…œÀ>Ê Lˆi˜]Ê >Ê «ÃˆVœœ}‰>Ê ˜Õ˜V>Ê «Õ`œÊ œvÀiViÀiÊ >Ê >Ê iȝ˜Ê«>̜}ˆV>ÊVœ˜ÊiÊœLi̜Ê`iÊÀi«>À>À>°Ê*iÀœÊ˜œÊœÛˆ‡
«ÃˆµÕˆ>ÌÀ‰>ʏœÊµÕiʏ>ÊwȜœ}‰>ʏiÊ`ˆœÊ>ʏ>ʓi`ˆVˆ˜>\ÊiÊˆ˜Ã‡ `i“œÃʵÕiÊiÃÌ>ÃÊVœ˜Ãˆ`iÀ>Vˆœ˜iÃÊÃiÊL>Ã>˜Êi˜Ê՘>Ê«>˜ˆw‡
ÌÀՓi˜ÌœÊ`iÊ>˜?ˆÃˆÃʵÕi]Ê`iˆ“ˆÌ>˜`œÊiÊÌÀ>Ã̜À˜œ]Ê«iÀ‡ V>Vˆ˜ÊVœ…iÀi˜ÌiÊ`iʏ>ÃÊ«œÃˆLˆˆ`>`iÃÊwȜ}ˆV>ÃÊ`iÊœÀ‡
“ˆÌ>Ê>LœÀ`>Àʏ>ÊÀi>Vˆ˜Êv՘Vˆœ˜>Ê`iÊiÃiÊ«>`iVˆ“ˆi˜ÌœÊ }>˜ˆÃ“œÆÊ i˜Ê Ài>ˆ`>`]Ê iÊ >˜?ˆÃˆÃÊ `iÊ œÃÊ “iV>˜ˆÃ“œÃÊ
Vœ˜ÊiÊVœ˜Õ˜ÌœÊ`iʏ>Ê«iÀܘ>ˆ`>`°Ê ˜ÊiviV̜]ʏ>ÊVœ…iÀi˜‡ ˜œÀ“>iÃÊ `iÊ >Ê i˜viÀ“i`>`Ê «iÀ“ˆÌiÊ `ˆÃViÀ˜ˆÀÊ “iœÀÊ iÊ
Vˆ>Ê `iÊ Õ˜>Ê Ûˆ`>Ê «ÃˆVœ}ˆV>Ê ˜œÊ «>ÀiViÊ >Ãi}ÕÀ>ÀÃiÊ `iÊ >Ê ˆ“«>V̜Ê`iʏ>Ê>viVVˆ˜Ê“ÀLˆ`>ÊÞ]ÊVœ˜Ê>ÃÊۈÀÌÕ>ˆ`>`iÃÊ
“ˆÃ“>ʓ>˜iÀ>ʵÕiʏ>ÊVœ…iȝ˜Ê`iÊ՘ʜÀ}>˜ˆÃ“œÆÊi˜Êi>Ê ˜œÀ“>iÃÊ`iÊœÀ}>˜ˆÃ“œ]ÊÃÕÊ>«ÌˆÌÕ`Ê«>À>ʏ>ÊVÕÀ>\Ê`iÊ“ˆÃ‡
>ʈ˜Ìi}À>Vˆ˜Ê`iʏœÃÊÃi}“i˜ÌœÃÊ̈i˜`iʅ>Vˆ>Ê՘>Ê՘ˆ`>`Ê “œÊ“œ`œÊi˜ÊµÕiʏ>Ê`œi˜Vˆ>ÊiÃÌ?ʈ˜ÃVÀˆÌ>Êi˜ÊiÊˆ˜ÌiÀˆœÀÊ`iÊ
µÕiʏœÃʅ>ViÊ«œÃˆLiÃÊ«iÀœÊµÕiÊÃiÊÀiÃՓiÊÞÊÃiÊÀi}ˆÃÌÀ>Êi˜Ê >ÃÊۈÀÌÕ>ˆ`>`iÃÊwȜ}ˆV>ÃʘœÀ“>iÃ]ʏ>Ê«œÃˆLˆˆ`>`Ê`iÊ
V>`>Ê՘œÊ`iÊiœÃ\ʏœÃʫÈVœ}œÃʏ>“>˜Ê>ÊiÃ̜ÊpṎˆâ>˜‡
`œÊ՘ÊۜV>LՏ>ÀˆœÊ̜“>`œÊ`iʏ>Êvi˜œ“i˜œœ}‰>pʏ>Ê՘ˆ‡ 7. Leriche, Philosophie de la Chirurgie.
MEDICINA MENTAL Y MEDICINA ORGÁNICA 23 24  ,  Ê /Ê9Ê*-
""

cura está escrita en el interior de los procesos de la enfer- ˆ˜`i«i˜`ˆi˜Ìi“i˜ÌiÊ`iÊiÃ>ÃÊ«À?V̈V>Ã]ʏ>ʈ˜`ˆÛˆ`Õ>ˆ`>`Ê


medad. `iÊ ÃՍiÌœÊ i˜viÀ“œ]Ê «iÀ“ˆÌiÊ >ˆÃ>ÀœÊ i˜Ê ÃÕÊ œÀˆ}ˆ˜>ˆ`>`Ê
En psiquiatría, en cambio, la noción de personalidad “ÀLˆ`>ÊÞÊ`iÌiÀ“ˆ˜>ÀÊiÊV>À?VÌiÀÊ«Àœ«ˆœÊ`iÊÃÕÃÊÀi>VVˆœ‡
hace que sea singularmente difícil distinguir lo normal de ˜iÃÊ«>̜}ˆV>ð
lo patológico. Bleuler, por ejemplo, había opuesto como iÃ`iʏ>Ê«iÀëiV̈Û>Ê`iʏ>Ê«>̜œ}‰>ʓi˜Ì>]ʏ>ÊÀi>ˆ‡
los dos polos de la patología mental el grupo de las esqui- `>`Ê`iÊi˜viÀ“œÊ˜œÊ«iÀ“ˆÌiʅ>ViÀÊÃi“i>˜ÌiÊ>LÃÌÀ>VVˆ˜]Ê
zofrenias —caracterizadas por la ruptura del contacto ȘœÊµÕiÊV>`>ʈ˜`ˆÛˆ`Õ>ˆ`>`ʓÀLˆ`>Ê`iLiÊVœ“«Ài˜`iÀ‡
con la realidad— y el grupo de las locuras maníaco-de- ÃiÊ >Ê ÌÀ>ÛjÃÊ `iÊ >ÃÊ «À?V̈V>ÃÊ µÕiÊ `iÃ>ÀÀœ>Ê iÊ “i`ˆœÊ Vœ˜Ê
presivas o psicosis cíclicas, caracterizadas por la exagera- iÃ>Ê«iÀܘ>°Ê˜`Õ`>Li“i˜Ìi]ʏ>ÊÈÌÕ>Vˆ˜Ê`iʈ˜ÌiÀ˜>Vˆ˜Ê
ción de las reacciones afectivas. Pues bien, ese análisis ÞÊ`iÊÌÕÌi>ʈ“«ÕiÃÌ>Ê>Ê>ˆi˜>`œÊ`iÃ`iÊvˆ˜>iÃÊ`iÊȇ
«>ÀiV‰>Ê `iw˜ˆÀÊ Ì>˜ÌœÊ >ÃÊ «iÀܘ>ˆ`>`iÃÊ ˜œÀ“>iÃÊ Vœ“œÊ glo XVIII]Ê ÞÊ iÊ …iV…œÊ `iÊ µÕiÊ `i«i˜`ˆiÀ>Ê ÌœÌ>“i˜ÌiÊ `iÊ >Ê
las personalidades mórbidas, y Kretschmer, siguiendo `iVˆÃˆ˜Ê“j`ˆV>]ʅ>˜ÊVœ˜ÌÀˆLՈ`œÊ>Êw>À]Ê>ÊÌjÀ“ˆ˜œÊ`iÊ
esa misma línea, pudo establecer una caracterología bi- È}œÊXIX]ÊiÊ«iÀܘ>iÊ`iÊ…ˆÃÌjÀˆVœ°Ê iëœÃi‰`œÊ`iÊÃÕÃÊ`i‡
polar que abarcaba la esquizotimia y la ciclotimia, cuya ÀiV…œÃÊ«œÀÊiÊÌÕ̜ÀÊÞÊiÊVœ˜ÃiœÊ`iÊv>“ˆˆ>]ÊÀi`ÕVˆ`œÊ«À?V‡
acentuación patológica daría lugar a la esquizofrenia y la ̈V>“i˜ÌiÊ>ÊiÃÌ>`œÊ`iʓˆ˜œÀˆ`>`ʍÕÀ‰`ˆV>ÊÞʓœÀ>]Ê«ÀˆÛ>‡
«ciclofrenia». Pero entonces el paso de las reacciones `œÊ `iÊ ÃÕÊ ˆLiÀÌ>`Ê «œÀÊ >Ê œ“˜ˆ«œÌi˜Vˆ>Ê `iÊ “j`ˆVœ]Ê iÊ
normales a las formas mórbidas no se corresponde con i˜viÀ“œÊ«>Ã>L>Ê>ÊÃiÀÊiÊVi˜ÌÀœÊ`iÊ̜`>Ãʏ>ÃÊÃÕ}iÃ̈œ˜iÃÊ
un análisis preciso de los procesos, y permite únicamente ÜVˆ>iÃÆÊÞ]Êi˜ÊiÊ«Õ˜ÌœÊ`iÊVœ˜ÛiÀ}i˜Vˆ>Ê`iÊiÃ>ÃÊ«À?V̈V>Ã]Ê
una apreciación cualitativa que da lugar a toda clase de ÃiʜvÀiV‰>ʏ>ÊÃÕ}iÃ̈œ˜>Lˆˆ`>`ÊVœ“œÊɘ`Àœ“iʓ>ޜÀÊ`iÊ
confusiones. >ʅˆÃÌiÀˆ>°Ê >Lˆ˜ÃŽˆÊˆ“«œ˜‰>Ê>ÊÃÕÊi˜viÀ“>Ê`iÃ`iÊvÕiÀ>ʏ>Ê
Mientras la idea de solidaridad orgánica permite dis- ˆ˜yÕi˜Vˆ>Ê`iʏ>ÊÃÕ}iÃ̈˜]ʏ>ÊVœ˜`ÕV‰>Ê>Ê՘ʫ՘̜ÊÌ>Ê`iÊ
tinguir y unir afección mórbida y respuesta adaptada, en >ˆi˜>Vˆ˜ÊµÕi]Ê`iÀÀՓL>`>]ÊȘÊۜâÊÞÊȘʓœÛˆ“ˆi˜Ìœ]ʏ>Ê
patología mental el examen de la personalidad impide “ՍiÀÊiÃÌ>L>Ê`ˆÃ«ÕiÃÌ>Ê>Ê>Vi«Ì>Àʏ>ÊiwV>Vˆ>Ê`iʏ>ÃÊ«>>‡
hacer análisis de esa índole. LÀ>Ãʓˆ>}ÀœÃ>ÃʁiÛ?˜Ì>ÌiÊÞÊ>˜`>‚°Ê9ÊiÊ“j`ˆVœÊi˜Vœ˜‡
3) Êi˜viÀ“œÊÞÊiÊ“i`ˆœ°ÊPor último, hay una tercera ÌÀ>L>Êi˜ÊiÊÌÀˆÕ˜vœÊ`iÊÃÕÊ«>À?vÀ>ÈÃÊiÛ>˜}jˆV>ÊiÊÈ}˜œÊ`iÊ
diferencia que nos impide tratar con los mismos métodos >ÊȓՏ>Vˆ˜]Ê«ÕiÃʏ>Êi˜viÀ“>]ÊÈ}Ոi˜`œÊiÊ“>˜`>̜ʈÀ‡
y analizar con los mismos conceptos la totalidad orgáni- ˜ˆV>“i˜ÌiÊ «Àœvj̈Vœ]Ê ÃiÊ «œ˜‰>Ê Ài>“i˜ÌiÊ `iÊ «ˆiÊ ÞÊ Ài>‡
ca y la personalidad psicológica. Indudablemente, ningu- “i˜ÌiÊ >˜`>L>°Ê *ÕiÃÊ Lˆi˜]Ê i˜Ê >µÕiœÊ µÕiÊ `i˜Õ˜Vˆ>L>Ê
na enfermedad puede separarse de los métodos de diag- Vœ“œÊˆÕȝ˜]ÊiÊ“j`ˆVœÊÃiÊiÃÌ>L>Ê̜«>˜`œÊ`iʅiV…œÊVœ˜Ê
nóstico, de los procedimientos de aislamiento ni de los >ÊÀi>ˆ`>`Ê`iÊÃÕÊ«À?V̈V>ʓj`ˆV>\Êi˜ÊiÃ>ÊÃÕ}iÃ̈œ˜>Lˆˆ‡
instrumentos terapéuticos de que la rodea la práctica mé- `>`ʏœÊµÕiʅ>>L>ÊiÀ>ÊiÊÀiÃՏÌ>`œÊ`iÊ̜`>Ãʏ>ÃÊÃÕ}iÃ̈œ‡
dica. Pero la noción de totalidad orgánica hace surgir, ˜iÃ]Ê`iÊ̜`>Ãʏ>ÃÊ`i«i˜`i˜Vˆ>ÃÊ>ʏ>ÃʵÕiÊiÃÌ>L>Êܓï`>Ê
 
 Ê /Ê9Ê 
 Ê", 
 25 26  ,  Ê /Ê9Ê*-
""

>Ê i˜viÀ“>°Ê +ÕiÊ …œÞÊ >ÃÊ œLÃiÀÛ>Vˆœ˜iÃÊ Þ>Ê ˜œÊ «ÀiÃi˜Ìi˜Ê £® >ÃÊ `ˆ“i˜Ãˆœ˜iÃÊ «ÃˆVœ}ˆV>ÃÊ `iÊ >Ê i˜viÀ“i`>`Ê
Ãi“i>˜ÌiÃʓˆ>}ÀœÃ]ʘœÊˆ˜Û>ˆ`>ʏ>ÊÀi>ˆ`>`Ê`iʏœÃʏœ}ÀœÃÊ mental.
`iÊ >Lˆ˜ÃŽˆÆÊ܏œÊ«ÀÕiL>ʵÕiÊiÊÀœÃÌÀœÊ`iÊ…ˆÃÌjÀˆVœÊ̈i˜`iÊ Ó® >Ê «ÃˆVœ«>̜œ}‰>Ê Vœ“œÊ Õ˜Ê …iV…œÊ `iÊ >Ê VˆÛˆˆâ>‡
>Ê`iÃ>«>ÀiViÀÊ>ʓi`ˆ`>ʵÕiÊÃiÊ>Ìi˜Ö>˜Ê>ÃÊ«À?V̈V>ÃÊ`iʏ>Ê ción.
ÃÕ}iÃ̈˜Ê µÕiÊ i˜Ê >µÕiÊ ̈i“«œÊ Vœ˜Ã̈ÌՉ>˜Ê iÊ >“Lˆi˜ÌiÊ
del enfermo.
>Ê `ˆ>jV̈V>Ê `iÊ >ÃÊ Ài>Vˆœ˜iÃÊ `iÊ ˆ˜`ˆÛˆ`ÕœÊ Vœ˜Ê ÃÕÊ
“i`ˆœÊ˜œÊ«Õi`iÊ«>˜Ìi>ÀÃiÊÈ}Ոi˜`œÊ՘ʓˆÃ“œÊiÃ̈œÊi˜Ê
wȜœ}‰>Ê«>̜}ˆV>ÊÞÊi˜Ê«ÃˆVœœ}‰>Ê«>̜}ˆV>°

*œÀʏœÊÌ>˜Ìœ]ʘœÊ«Õi`iÊ>`“ˆÌˆÀÃiÊ`iÊi˜ÌÀ>`>Ê՘ʫ>À>i‡
ˆÃ“œÊ>LÃÌÀ>V̜ʘˆÊ՘>Ê՘ˆ`>`ʓ>ÈÛ>Êi˜ÌÀiʏœÃÊvi˜“i‡
˜œÃÊ`iʏ>Ê«>̜œ}‰>ʓi˜Ì>ÊÞʏœÃÊ`iʏ>Ê«>̜œ}‰>ʜÀ}?˜ˆV>°Ê
ÃÊ ˆ“«œÃˆLiÊ ÌÀ>뜘iÀÊ œÃÊ iõÕi“>ÃÊ `iÊ >LÃÌÀ>VVˆœ˜iÃ]Ê
œÃÊVÀˆÌiÀˆœÃÊ`iʘœÀ“>ˆ`>`ʜÊ`iÊ`iw˜ˆVˆ˜Ê`iʈ˜`ˆÛˆ`՜Ê
i˜viÀ“œÊ`iÊ՘>ÊiÃviÀ>Ê>ʏ>ʜÌÀ>°Ê>Ê«>̜œ}‰>ʓi˜Ì>Ê`iLiÊ
ˆLÀ>ÀÃiÊ`iÊ̜`œÃʏœÃÊ«œÃÌՏ>`œÃÊ`iÊ՘>Êmetapatología: la
՘ˆ`>`Êi˜ÌÀiʏ>ÃÊ`ˆÛiÀÃ>ÃÊvœÀ“>ÃÊ`iÊi˜viÀ“i`>`ʵÕiÊ>Ãi‡
}ÕÀ>À‰>ÊÃi“i>˜ÌiÊi˜vœµÕiÊ܏œÊ«Õi`iÊÃiÀÊwV̈Vˆ>]ÊiÃÊ`i‡
VˆÀ]ʵÕiÊVœÀÀi뜘`iÊ>Ê՘ʅiV…œÊ…ˆÃ̝ÀˆVœ]Ê`iÊµÕiÊÞ>ʘœÃÊ
…i“œÃʏˆLÀ>`œ°
*œÀÊVœ˜Ãˆ}Ոi˜Ìi]ÊÈʫÀiÌi˜`i“œÃÊ>˜>ˆâ>Àʏ>ÊiëiVˆw‡
Vˆ`>`Ê `iÊ >Ê i˜viÀ“i`>`Ê “i˜Ì>]Ê ˆ˜ÛiÃ̈}>ÀÊ >ÃÊ vœÀ“>ÃÊ
Vœ˜VÀiÌ>ÃʵÕiÊ«Õ`œÊ>È}˜>Àiʏ>ʫÈVœœ}‰>ÊÞÊ`iÌiÀ“ˆ˜>ÀÊ
>ÃÊVœ˜`ˆVˆœ˜iÃʵÕiʅˆVˆiÀœ˜Ê«œÃˆLiÊiÃÌ>ÊiÝÌÀ>š>ÊVœ˜`ˆ‡
Vˆ˜Ê `iÊ >Ê œVÕÀ>‚]Ê i˜viÀ“i`>`Ê “i˜Ì>Ê ˆÀÀi`ÕV̈LiÊ >Ê
̜`>Ê i˜viÀ“i`>`]Ê Ìi˜i“œÃÊ µÕiÊ `>ÀÊ VÀj`ˆÌœÊ >Ê …œ“LÀiÊ
“ˆÃ“œÊÞʘœÊ>ʏ>ÃÊ>LÃÌÀ>VVˆœ˜iÃÊÜLÀiʏ>Êi˜viÀ“i`>`°
>ÃÊ`œÃÊ«>ÀÌiÃÊ`iʏ>Ê«ÀiÃi˜ÌiʜLÀ>Ê«ÀœVÕÀ>˜Ê`>ÀÊÀiÇ
«ÕiÃÌ>Ê>ÊiÃÌ>ÃÊ`œÃÊVÕiÃ̈œ˜iÃ\