Você está na página 1de 5

Stroboskop

P R O J 3−kanałowy
E K T Y

Stroboskop 3−kanałowy
kit AVT−425

Tym razem chcia³bym


zaproponowaÊ naszym
Czytelnikom wykonanie
niezwykle efektownego
w†dzia³aniu urz¹dzenia -
stroboskopu, ktÛry moøe
znaleüÊ zastosowanie przy
wyposaøaniu ma³ych dyskotek
lub byÊ atrakcj¹ na szkolnej
potaÒcÛwce czy domowym
przyjÍciu.

Zanim przejdziemy do opisu ³ania tego urz¹dzenia. Palnik wy-


naszego uk³adu, powiedzmy sobie ³adowczy lampy b³yskowej wype³-
parÍ s³Ûw o†stroboskopach, ich niony jest bardzo rozrzedzonym
budowie i†zastosowaniu. Strobo- gazem - najczÍúciej ksenonem.
skopy s¹ urz¹dzeniami elektro- Pod³¹czony do kondensatorÛw na-
nicznymi lub elektrycznymi, ktÛ- ³adowanych do napiÍcia ok.
rych zadaniem jest generowanie 300...700V (napiÍcie to zaleøy od
ci¹gÛw impulsÛw úwietlnych o†du- rodzaju uøytego palnika) nie prze-
øej energii i†krÛtkim czasie trwa- wodzi pr¹du i†moøemy przyj¹Ê, øe
nia. Najprostszym stroboskopem jego rezystancja jest nieskoÒczenie
moøe byÊ øarÛwka duøej mocy, duøa. Aby nast¹pi³o roz³adowanie
ktÛra jest cyklicznie zas³aniana kondensatorÛw potrzebne jest sil-
i†ods³aniana za pomoc¹ mecha- ne zjonizowanie cz¹steczek gazu
nicznej przes³ony. w†palniku. Uzyskujemy to przy-
Stroboskop mechaniczny ma k³adaj¹c do elektrody zap³onowej
w†zasadzie same wady. ØarÛwki wysokie napiÍcie, rzÍdu kilku-
w†nim stosowane musz¹ mieÊ bar- dziesiÍciu tysiÍcy woltÛw. NapiÍ-
dzo duø¹ moc, a†osi¹gniÍcie krÛt- cie to uzyskujemy z†wtÛrnego
Ogromne znaczenie dla bezpie- kiego czasu b³ysku jest doúÊ trud- uzwojenia transformatora zap³ono-
czeÒstwa ma staranne wykonanie ne. Dlatego obecnie buduje siÍ wego o†bardzo duøym prze³oøe-
stroboskopu. Pracujemy nie tylko prawie wy³¹cznie stroboskopy niu. Kiedy do tyrystora zostanie
ze sprzÍtem po³¹czonym galwa- elektroniczne, w†ktÛrych b³ysk dostarczony impuls synchronizu-
nicznie z†sieci¹ energetyczn¹, ale úwiat³a generowany jest w†specjal- j¹cy zap³on lampy z†migawk¹ apa-
mamy takøe do czynienia z†bardzo nych palnikach przez roz³adowa- ratu, zwiera on kondensator C do
niebezpiecznym dla øycia i†zdro- nie kondensatorÛw o†duøej pojem- masy i poprzez pierwotne uzwo-
wia wysokim sta³ym napiÍciem. noúci, na³adowanych do wysokie- jenie transformatora zap³onowego
Kondensatory w†naszym uk³adzie
go napiÍcia. Zasada dzia³ania ta- pop³ynie pr¹d roz³adowania. Na
na³adowane s¹ do napiÍcia prze-
kiego stroboskopu zbliøona jest do uzwojeniu wtÛrnym transformato-
kraczaj¹cego 600VDC, co stanowi
ogromne niebezpieczeÒstwo
konstrukcji fotograficznej lampy ra, a wiÍc na elektrodzie zap³o-
w†przypadku poraøenie pr¹dem. b³yskowej, dobrze kaødemu zna- nowej powstaje wysokie napiÍcie,
Podczas uruchamiania urz¹dzenia nej. gaz w†palniku zostaje zjonizowa-
i†pÛüniejszej pracy musimy teø Na rys. 1 przedstawiono sche- ny i†bateria kondensatorÛw roz³a-
pamiÍtaÊ, øe emituje ono úwiat³o mat blokowy lampy b³yskowej, dowuje siÍ poprzez palnik, emi-
o†sporej energii, w ktÛrego widmie ktÛry powinien pomÛc Czytelni- tuj¹c wielk¹ iloúÊ energii úwiet-
jest takøe ultrafiolet. kom w†zrozumieniu zasady dzia- lnej. W†tym momencie pr¹d p³y-

Elektronika Praktyczna 5/98 51


Stroboskop 3−kanałowy

jedynie pierwszym etapem rÛwnego ok. 620VDC. Warto teraz


pracy: w†przygotowaniu zna- policzyÊ, jaka bÍdzie energia jed-
jduje siÍ uk³ad iluminofonii, nego b³ysku naszego stroboskopu.
w†ktÛrym typowe øarÛwki WzÛr na energiÍ zgromadzon¹
zast¹pione bÍd¹ w³aúnie na- w†kondensatorze jest nastÍpuj¹cy:
szymi trzema stroboskopami.
C[ F ]* U [kV ]
2
Obydwa urz¹dzenia moøna E[W * s ] =
2
bÍdzie po³¹czyÊ ze sob¹ przy
pomocy przewodu taúmowe- Taki wzÛr by³by prawdziwy,
go. gdyby kondensatory roz³adowywa-
³y siÍ do zerowego napiÍcia. Tak
Rys. 1. Uproszczony schemat układu Opis dzia³ania jednak nie jest, bo doúwiadczalnie
sterowania palnika. uk³adu stwierdzono, øe na kondensato-
Schemat elektryczny uk³a- rach roz³adowywanych przez pal-
n¹cy przez palnik zaleøy g³Ûwnie du zosta³ pokazany na rys. 2. niki typu IFK120 pozostaje za-
od rezystancji przewodÛw i†úcie- Z†pozoru wygl¹da on na bardzo wsze napiÍcie rzÍdu 60V (przy
øek doprowadzaj¹cych zasilanie skomplikowany, ale na szczÍúcie napiÍciu pocz¹tkowym 620V).
do palnika. to tylko z³udzenie. Urz¹dzenie A†wiÍc przekszta³camy nasz wzÛr:
Prezentowany stroboskop dzia-
³a na identycznej zasadzie z†tym,
sk³ada siÍ z†piÍciu blokÛw funk-
cjonalnych: trzech identycznych E[W *s] =
(
C[µF ]* (U ( pocz ) [kV ])2 − (U ( konc ) [kV ])2 )
øe zamiast z†migawki aparatu fo- uk³adÛw lamp b³yskowych oraz 2
tograficznego sygna³ wyzwalaj¹cy z†uk³adu steruj¹cego i†zasilacza. Po wykonaniu obliczeÒ stwier-
b³ysk bÍdzie dostarczany z†wyspe- Dzia³anie uk³adÛw lamp b³ys- dzamy, øe energia jednego b³ysku
cjalizowanego uk³adu elektronicz- kowych naszego stroboskopu omÛ- bÍdzie wynosiÊ ok. 0,952W s. Czy •

nego. wimy na przyk³adzie jednego blo- jest to duøo, czy ma³o? Energia
Do jakich celÛw moøemy za- ku, widocznego w†gÛrnej czÍúci b³ysku typowej lampy b³yskowej
stosowaÊ stroboskop? O†jednym rysunku. Kondensatory C1..C20 wbudowanej w†aparat fotograficz-
juø wiemy: jest nim rozrywka, zosta³y po³¹czone szeregowo - ny wynosi ok. 10W s, tak wiÍc •

czyli uatrakcyjnienie przyjÍcia czy rÛwnolegle tworz¹c bateriÍ o†po- pojedynczy b³ysk naszego strobo-
szkolnej zabawy. Istnieje jednak jemnoúci 5µF i†mog¹c¹ pracowaÊ skopu nie wystarczy³by do na-
jeszcze inne, powaøniejsze zasto- przy napiÍciu do 700VDC. úwietlenia zdjÍcia na materiale
sowania stroboskopÛw. Pierwszym Wyjaúnienia wymaga zastoso- o†úredniej czu³oúci. PamiÍtajmy
jest uøycie lampy stroboskopowej wanie aø tylu kondensatorÛw za- jednak, øe stroboskop generuje
przy wykonywaniu zdjÍÊ, w†celu miast jednego o†odpowiedniej po- serie b³yskÛw i†øe najczÍúciej pra-
uzyskania ciekawych efektÛw ar- jemnoúci i†wytrzyma³oúci napiÍ- cuj¹ trzy stroboskopy jednoczeú-
tystycznych. Z†pewnoúci¹ wszys- ciowej. Zosta³o to podyktowane nie. W†kaødym razie subiektywnie
cy widzieliúmy piÍkne zdjÍcia, na koniecznoúci¹ znalezienia kom- oceniony efekt pracy naszego uk³a-
ktÛrych zarejestrowano kolejne fa- promisu pomiÍdzy cen¹ urz¹dze- du jest znakomity.
zy ruchu, np. rÍki serwuj¹cego nia, a†stopniem jego komplikacji. Wracajmy jednak do analizy
tenisisty, wykonane w³aúnie za Z†³atwoúci¹ moøemy nabyÊ kon- schematu. Jednoczeúnie z†bateri¹
pomoc¹ takiej lampy aparatem densatory elektrolityczne o†wyma- kondensatorÛw zasilaj¹cych pal-
z†ustawionym d³ugim czasem ot- ganych parametrach. Niestety, nik wy³adowczy ³aduj¹ siÍ jeszcze
warcia migawki. ZdjÍcia wykona- kondensatory takie, przeznaczone dwa kondensatory. Kondensator
ne w†úwietle stroboskopu znajduj¹ do pracy w†obwodach pr¹du sta- C70 ³aduje siÍ do napiÍcia ok.
zastosowania takøe w†badaniach ³ego nie nadaj¹ siÍ zupe³nie do 310V za poúrednictwem rezystora
naukowych, umoøliwiaj¹c dokona- naszych celÛw. Przy pracy impul- R15. Natomiast czas ³adowania
nie rejestracji kolejnych faz ruchu sowej nagrzewa³yby siÍ do bardzo kondensatora C61 okreúlony jest
poruszaj¹cego siÍ przedmiotu lub wysokiej temperatury i†najpraw- jego pojemnoúci¹, rezystancj¹ R2
zwierzÍcia. dopodobniej szybko uleg³yby i†napiÍciem ustawionym za pomo-
Prezentowane urz¹dzenie to zniszczeniu. Z†kolei kondensatory c¹ potencjometru montaøowego
w†zasadzie trzy stroboskopy zasi- bipolarne o†wymaganej pojemnoú- PR1. Za pomoc¹ tego potencjo-
lane ze wspÛlnego ürÛd³a i†stero- ci s¹ doúÊ trudne do nabycia metru moøemy regulowaÊ czÍstot-
wane z†prostego uk³adu cyfrowe- i†kosztowne. Tak wiÍc zastosowa- liwoúÊ b³yskÛw, osobno dla kaø-
go. Wykonanie tego uk³adu bÍdzie ³em ³atwo dostÍpne i†tanie kon- dego kana³u stroboskopu.
densatory 1µF/350V uwaøaj¹c, øe W†momencie, kiedy napiÍcie
powiÍkszenie rozmiarÛw p³ytki na kondensatorze C61 stanie siÍ
Tabela 1.
obwodu drukowanego zostanie rÛwne napiÍciu przebicia diaka
Krok Q0 Q1 Q2 Q3 zrekompensowane ich nisk¹ cen¹ Q2 kondensator ten roz³aduje siÍ
0 0 0 0 bez znaczenia
1 1 0 0 bez znaczenia zakupu. poprzez diak i†bramkÍ triaka Q1,
2 0 1 0 bez znaczenia Bateria kondensatorÛw ladowa- co spowoduje w³¹czenie tego tria-
3 1 1 0 bez znaczenia na jest bezpoúrednio z†sieci ener- ka i†roz³adowanie kondensatora
4 0 0 1 bez znaczenia getycznej za poúrednictwem po- C70 poprzez obwÛd uzwojenia
5 1 0 1 bez znaczenia
6 0 1 1 bez znaczenia
dwajacza napiÍcia zbudowanego pierwotnego transformatora zap³o-
7 1 1 1 bez znaczenia na diodach D1 i†D2 do napiÍcia nowego TR2. Impuls wysokiego

52 Elektronika Praktyczna 5/98


Stroboskop 3−kanałowy

Rys. 2. Schemat elektryczny stroboskopu.

Elektronika Praktyczna 5/98 53


Stroboskop 3−kanałowy

pu. Do z³¹cza tego moøe


byÊ do³¹czony trzykana-
³owy sterownik ilumino-
foniczny, bÍd¹cy obecnie
w†opracowaniu.
Niezaleønie od z³¹cza
JP1, rezystory zasilaj¹ce
diody LED optotriakÛw
zosta³y do³¹czone takøe
do trzech m³odszych
wyjúÊ licznika binarnego
IC5A. Na wejúcie zegaro-
we tego licznika poda-
wany jest ci¹g impulsÛw
prostok¹tnych, generowa-
nych przez uk³ad IC6,
ktÛrego czÍstotliwoúÊ mo-
øemy zmieniaÊ w†szero-
kim zakresie za pomoc¹
potencjometru PR4.
W†naszym uk³adzie ak-
tywnym stanem wyjúcia
tego licznika jest stan
niski, poniewaø wtedy
dioda transoptora nie
úwieci i†odpowiedni ka-
na³ stroboskopu pracuje.
Popatrzmy teraz na tabe-
lÍ 1, na ktÛrej pokazano
stany wyjúÊ licznika
IC5A w†interesuj¹cym
nas zakresie zliczania od
0†do 7.
Z†analizy danych za-
wartych w†tabeli wyraü-
nie wynika, øe podczas
jednego cyklu zliczania
licznika (IC5A) modulo 7
wyczerpane zostan¹
wszystkie moøliwe kom-
binacje w³¹czenia i†wy³¹-
czenia kana³Ûw strobo-
skopu, od jednoczesnego
w³¹czenia wszystkich
trzech w†kroku 0, do
wy³¹czenia pracy wszys-
tkich kana³Ûw w†kroku
Rys. 3. Płytka drukowana układu zasilającego i wyzwalania (zmniejszona o 20%).
7. Uzyskany w†ten spo-
sÛb efekt moøna zaliczyÊ
napiÍcia z†uzwojenia wtÛrnego te- tach, kiedy dioda LED tego trans- do zadawalaj¹cych, szczegÛlnie je-
go transformatora spowoduje zjo- optora nie jest w³¹czona. Wyst¹- øeli weümiemy pod uwagÍ fakt,
nizowanie gazu w†palniku, roz³a- pienie wysokiego poziomu logicz- jakimi prostymi úrodkami zosta³
dowanie baterii kondensatorÛw nego, lub po prostu doprowadze- osi¹gniÍty.
poprzez palnik i†wyzwolenie du- nie do rezystora R10 napiÍcia Pozosta³a czÍúÊ uk³adu nie jest
øej iloúci energii úwietlnej. Na- rzÍdu kilku - kilkunastu woltÛw juø warta szczegÛ³owego opisu.
stÍpnie ca³y opisany wyøej proces uniemoøliwia ³adowanie konden- Jest ni¹ typowo skonstruowany
powtarza siÍ i†palnik b³yska satora C61 i†powoduje wstrzyma- zasilacz stabilizowany, wykorzys-
z†ustawion¹ za pomoc¹ PR1 czÍs- nie pracy stroboskopu. Diody LED, tuj¹cy dobrze wszystkim znany
totliwoúci¹. zawarte w†strukturach trzech op- monolityczny stabilizator napiÍcia
Warto zauwaøyÊ, øe ³adowanie totriakÛw, s¹ do³¹czone za po- typu 7809 lub 7812. Zdziwienie
kondensatora C61 jest moøliwe úrednictwem rezystorÛw ograni- moøe jedynie budziÊ fakt wyko-
tylko wtedy, kiedy tranzystor za- czaj¹cych pr¹d do z³¹cza JP1, rzystania do zasilania dwÛch uk³a-
warty w†strukturze transoptora IC3 przy pomocy ktÛrego bÍdziemy dÛw scalonych stabilizatora o†do-
nie przewodzi, czyli w†momen- sterowaÊ prac¹ naszego strobosko- puszczalnym pr¹dzie 1A i†trans-

54 Elektronika Praktyczna 5/98


Stroboskop 3−kanałowy

WYKAZ ELEMENTÓW zastosowania kilku zworek, od


ktÛrych rozpoczniemy montaø.
Rezystory Zworki naleøy wykonaÊ uøywaj¹c
PR1, PR2, PR3: miniaturowe grubej srebrzanki lub odcinkÛw
potencjometry montażowe 470kΩ drutu miedzianego o†úrednicy
PR4: potencjometr montażowy min. 1†mm. Montaø wykonujemy
miniaturowy 1MΩ w†typowy sposÛb, rozpoczynaj¹c
R1, R4, R5: 5,6Ω/10W od rezystorÛw, a†koÒcz¹c na wlu- Rys. 4. Płytka drukowana palnika.
R2, R3, R6, R17: 120kΩ towaniu 60 kondensatorÛw
R7, R8, R9: 1MΩ C1..C60. Bardzo Wam wspÛ³czujÍ,
R10, R11, R12: 1,2kΩ moi Drodzy Czytelnicy, øe musi- sobie moøliwoúÊ czÍstej regulacji
R13, R14: 100kΩ cie wykonaÊ tÍ iúcie galernicz¹ parametrÛw pracy Waszego stro-
R16, R17, R19: 120kΩ pracÍ, ale ja sam teø j¹ wykona- boskopu, to elementy te moøemy
Kondensatory ³em i†to dwukrotnie (dwa proto- zast¹piÊ normalnymi potencjomet-
typy przeznaczone do testowa- rami o†identycznej wartoúci.
C1..C60: 1µF/350V monolityczny
nia)! Ca³y uk³ad stroboskopu naleøy
C61, C62, C63: 2,2µF/40V
Na rys. 4 jest widoczne roz- umieúciÊ w†solidnej obudowie,
C64: 1000µF/25V mieszczenie elementÛw na ma³ej najlepiej z†tworzywa sztucznego.
C65, C67, C70, C71, C72: 100nF p³ytce s³uø¹cej zamocowaniu pal- Praca uk³adu bez obudowy lub
C66: 470µF/10V nikÛw wy³adowczych, ktÛrych w†obudowie prowizorycznej jest
C68: 10nF montaøowi musimy poúwiÍciÊ nie- absolutnie niedopuszczalna!
Półprzewodniki co uwagi. Montujemy je na ma-
BR1: 1A/50V układ Greatza ³ych p³ytkach, ale w†øadnym wy- Na koniec jeszcze raz chcia³-
D1, D2, D3, D4, D5, D6: 1N4007 padku nie moøemy ich do nich bym zaapelowaÊ do Waszego roz-
IC1, IC2, IC3: CNY17 przylutowaÊ! Podczas pracy pal- s¹dku. Prawie ca³a p³ytka znajdu-
IC4: 7809 niki nagrzewaj¹ siÍ i†rÛønica je siÍ pod napiÍciem sieci ener-
IC5: 4520 w†rozszerzalnoúci cieplnej szk³a getycznej 220VAC, a†ponadto na
i†laminatu doprowadzi³aby do po- kondensatorach wystÍpuje napiÍ-
IC6: NE555
wstanie niszcz¹cych naprÍøeÒ. cie sta³e przekraczaj¹ce 600V!
Q1, Q4, Q5: BT136
Naleøy rozebraÊ na czÍúci dwa Zachowajcie wiÍc jak najdalej
Q2, Q3, Q6: diaki 30V
z³¹cza typu ARK3 (bÍd¹ dostar- id¹c¹ ostroønoúÊ i†pamiÍtajcie
Różne czone w†kicie) i†do metalowych o†zasadzie pracy ìjedn¹ rÍk¹î
CON1..CON3, CON1'..CON3': tulejek ze úrubkami przylutowaÊ przy urz¹dzeniach do³¹czonych
ARK3 krÛtkie kawa³ki srebrzanki lub do sieci.
CON4: ARK2 drutu miedzianego o†d³ugoúci ok.
JP1: goldpin 5X2 2†cm. KoÒce srebrzanki wlutowu- I†jeszcze jedna rada: roztarg-
L1, L2, L3: IFK120 jemy w†p³ytkÍ, a†do tulejek przy- nienie nie jest jedynie cech¹ niøej
F1: 1A bezpiecznik zwłoczny krÍcamy palniki. Podczas ich podpisanego. Dlatego teø podczas
TR1: TS6/46 montaøu musimy zwrÛciÊ baczn¹ pierwszego do³¹czenia uk³adu do
TR2, TR3, TR4: transformator uwagÍ na ich biegunowoúÊ: od- sieci warto zastosowaÊ ìrezystorî
zapłonowy do lamp błyskowych wrotne zamocowanie palnika gro- zabezpieczaj¹cy pod postaci¹ øa-
2 złącza ARK3 do demontażu zi jego natychmiastowym uszko- rÛwki 100W, w³¹czonej w†obwÛd
Uwaga: w kicie będzie dzeniem! årodkowe elektrody pal- 220V.
dostarczana 1 płytka bazowa nikÛw do³¹czamy (moøna luto- Zbigniew Raabe, AVT
i 3 płytki do mocowania palników waÊ) do wyprowadzenia transfor-
matora zap³onowego.
P³ytki z†zamontowanymi na
formatora o†relatywnie duøej mo- nich palnikami najlepiej umieúciÊ
cy. Zosta³o to spowodowane tym, w†typowych obudowach od úwiat-
øe z†zasilacza naszego uk³adu bÍ- ³a cofania, dostÍpnych w†kaødym
d¹ takøe zaopatrywane w†pr¹d sklepie z†akcesoriami motoryza-
uk³ady z nim wspÛ³pracuj¹ce, np. cyjnymi.
wspomniany juø uk³ad iluminofo- Zmontowany ze sprawdzonych
niczny. elementÛw uk³ad nie wymaga,
oczywiúcie, uruchamiania, ale je-
Montaø i†uruchomienie dynie prostej regulacji czÍstotli-
Na rys. 3 przedstawiono roz- woúci b³yskÛw w†kaødym z†kana-
mieszczenie elementÛw na p³ytce ³Ûw stroboskopu i†czÍstotliwoúci
drukowanej. Widok úcieøek znaj- pracy generatora z†IC6. Tu ma³a
duje siÍ na wk³adce wewn¹trz uwaga: w†uk³adzie modelowym
numeru. zastosowa³em jako PR1..PR4 po-
P³ytka zaprojektowana zosta³a tencjometry montaøowe i†takie ele-
na laminacie jednostronnym, co menty bÍd¹ dostarczane w†kicie.
poci¹gnͳo za sob¹ koniecznoúÊ Jeøeli jednak chcecie zapewniÊ

Elektronika Praktyczna 5/98 55