Você está na página 1de 3

!

2701

Moduł zasilacza
do wzmacniaczy mocy
Do czego to służy? z zaznaczeniem fazy uzwojeń, pokazany Jak widać, diody 1N5400 i 1N5822 nada-
Prezentowany układ to uniwersalny moduł jest na rysunku 2. wałyby się tylko do wersji z dwoma niezależ-
zasilacza do wzmacniaczy mocy, zwłaszcza W module można wlutować rozmaite kon- nymi zasilaczami, gdzie napięcie wsteczne
tych zasilanych napięciem symetrycznym. densatory – zawsze ich napięcie nominalne po- jest równe amplitudzie przebiegu.
Opisywana płytka powstała z myślą o współ- winno być wyższe niż amplituda napięcia nie- Każda z diod wymienionych w tabeli mo-
pracy z dwoma modułami TDA7294 zasila- obciążonego transformatora (napięcie zmienne że prostować prąd o wartości do 3A, a ponie-
nymi z transformatora toroidalnego w stanie jałowym pomnożone przez 1,41). waż w mostku pracują parami po dwie diody,
2x24VAC 200V, niemniej pozwala na wyko- W module przewidziano diody maksymalny prąd wyjściowy zasilacza wynosi
nanie estetycznego zasilacza niestabilizowa- 1N5401...1N5404. W układzie według rysun- 6A. Warto wiedzieć, że podana wartość 3A
nego o maksymalnym prądzie wyjściowym ku 2 zastosowanie diod 1N5400 oraz bardzo dotyczy prądu wyprostowanego, natomiast
do 6A. Moduł dobrze nadaje się do współpra- popularnych diod Schotty’ego
cy ze wzmacniaczami audio o mocy całkowi- typu 1N5822 byłoby co naj-
tej od 10W do ponad 100W. mniej ryzykowne, ponieważ
Układ taki można oczywiście zmontować na diodzie występuje napięcie
„w pająku”, bez użycia płytki drukowanej. wsteczne o wartości równej
Pod względem układowym w zasilaczu nie podwójnej amplitudzie prze-
ma nic odkrywczego, a główna jego zaleta biegu zmiennego. Przykłado-
polega na estetycznym wyglądzie zasilacza. wo dla nieobciążonego trans-
Początkującym bardzo przydadzą się też za- formatora 2x24VAC napięcie
warte w artykule informacje o doborze ele- wsteczne na diodzie sięgnie
mentów. 70V (2*1,41*24V). Tabela 1
pokazuje wartości dopuszczal-
Jak to działa? nego napięcia wstecznego po-
Schemat modułu pokazany jest na rysunku 1. szczególnych diod.
Moduł może być wykorzystany jako dwa cał-
kowicie niezależne zasilacze z dwoma most- Tabela 1
kami prostowniczymi. Wtedy nie będą mon-
towane zwory Z1...Z4 oraz diody zaznaczone Dioda Napięcie wsteczne
kolorem zielonym.
Częściej moduł będzie stosowany do 1N5400 50V Rys. 1 Schemat ideowy
uzyskania napięcia symetrycznego, a wtedy 1N5401 100V
wystarczą cztery diody (D1 i trzy diody 1N5402 200V Rys. 2
„zielone”); należy też zewrzeć na płytce 1N5404 400V
środkowe szyny masy, lutując cztery zwory 1N5405 600V
Z1...Z4. Zamiast diod D4, D6 trzeba wluto- 1N5407 800V
wać zwory, przez co punkty oznaczone A, 1N5408 1000V
D zostaną dołączone do masy. Zazwyczaj 1N5820 20V
moduł będzie współpracował z typowym 1N5821 30V
transformatorem toroidalnym z dwoma od- 1N5822 40V
dzielnymi uzwojeniami. Układ połączeń,

E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h 49
maksymalny impuls prądu o czasie trwania nym niewielkim stopniu moc wyjściową leży wlutować D1 oraz trzy diody w miejsca
10ms (jeden półokres sieci) dla diod wzmacniacza. Warto też znać podstawowe zaznaczone na płytce liniami przerywanymi
1N540x może mieć aż 200A, dla 1N5822 – wzory pozwalające obliczyć pobór prądu (zielone na schemacie i rysunku 2), a zamiast
80A. i oszacować tętnienia przy maksymalnym D4, D6 trzeba wlutować zwory. Z uwagi na
Wzmacniacz o ciągłej (sinusoidalnej) mo- obciążeniu. Jeśli na przykład wzmacniacz duże prądy, lepszym rozwiązaniem od czte-
cy wyjściowej 1x200W pracujący z obciąże- mono z transformatorem toroidalnym rech zwór jest wlutowanie od strony ścieżek
niem 8Ω pobiera przy pełnym wysterowaniu 2x24VAC 200W i trzema połączonymi rów- kilkucentymetrowego odcinka drutu między
nieco ponad 5A prądu. Natomiast wzmac- nolegle kondensatorami filtrującymi oba obszary masy, wzdłuż szczeliny między
niacz o rzeczywistej mocy wyjściowej 4700µF (razem 14100µF = 14,1mF) dostar- nimi. Kondensatory filtrujące należy wluto-
50W pobiera nieco ponad 2,5A, stąd wzmac- cza do głośnika 8-omowego moc wyjściową wać w przewidziane miejsca: albo C1...C4
niacz stereo 2x50W będzie pobierał w szczy- 50W, to najpierw z przekształconego znane- o średnicy do 22mm, albo C5...C10 o średni-
tach ponad 5A. Przy obciążeniu 4Ω pojedyn- go wzoru P = I2R wyliczamy prąd: cy do 18mm. Układ prawidłowo zmontowa-
czy wzmacniacz 100W pobiera ponad 5A. ny od razu będzie pracował poprawnie.
Natomiast wzmacniacz 2x50W z obciąże- I = P/R Uwaga! Kondensatory elektrolityczne
niem 4Ω będzie w szczytach wysterowania dołączone do napięcia wyższego niż ich na-
pobierał ponad 7A prądu, więc można roz- I = 50W/8 = 6,25 = 2,5A pięcie nominalne oraz włączone odwrotnie
ważyć zastosowanie mostka prostowniczego mogą eksplodować, co stanowi poważne
o większym prądzie. Te dwa i pół ampera to przeciętna wartość zagrożenie dla zdrowia!
Na szczęście w układzie wzmacniacza prądu zasilania przy pełnym obciążeniu Początkujący często popełniają istotny
mocy występuje korzystna sytuacja, ponie- (sprawność wzmacniacza nie ma w tym wy- błąd przypadkowo dołączając końcówki
waż w praktyce wzmacniacz nigdy nie pracu- padku znaczenia). W szczycie przebiegu si- uzwojeń. W wersji z rysunku 2 KO-
je ciągle przy pełnej, niezmiennej mocy. Sy- nusoidalnego prąd chwilowy będzie NIECZNIE należy się upewnić, czy uzwo-
gnały audio mają charakter zmienny, impul- 1,41x większy, należałoby też doliczyć prąd jenia mają właściwą fazę. Już po zmonto-
sowy, a pełna moc wykorzystywana jest tyl- spoczynkowy wzmacniacza, ale możemy to waniu i podłączeniu transformatora trzeba
ko w stosunkowo krótkim czasie. Oznacza pominąć. zmierzyć napięcie zmienne między punkta-
to, że w praktyce zasilacz może pracować ze Znając maksymalny pobór prądu, może- mi B, C. Jeśli fazowanie jest prawidłowe,
wzmacniaczami o mocy maksymalnej więk- my obliczyć przybliżoną amplitudę tętnień ze napięcie to będzie dwa razy większe niż na-
szej, niż wskazują podane wyliczenia. wzoru na rozładowanie kondensatora prądem pięcie na jednym uzwojeniu. Przy błędnym
Początkujący obawiają się, czy zastoso- o niezmiennej wartości. Zakładamy, że kon- podłączeniu napięcie między punktami B,
wana pojemność filtrująca nie będzie za ma- densator jest szybko ładowany przez impuls C będzie bliskie zeru i wtedy prostowanie bę-
ła. Dziś, z uwagi na łatwy dostęp do konden- prądu z prostownika, a potem rozładowywa- dzie jednopołówkowe, a tętnienia znacznie
satorów o dużych pojemnościach, stosuje się ny przez czas bliski połowie okresu sieci – wzrosną.
znaczne pojemności rzędu 10000µF i więcej. dla prostownika dwupołówkowego czas mię-
Ściślej biorąc, należałoby uwzględnić rezy- dzy cyklami wynosi 10ms. Przekształcenie
stancje wewnętrzną (ESR) kondensatorów. podstawowego wzoru CU=It daje:
Audiofile nie tylko stosują duże pojemności, U = It / C Rys. 4 Schemat montażowy
ale też wykorzystują kondensatory słynnych W naszym przypadku:
firm, co nie zawsze wynika z obiektywnych U = 2,5A*10ms / 14,1mF = 1,56V
potrzeb i parametrów, tylko z mody i „szpa- Spodziewana wartość napięcia tętnień
nu”. Te wątki wykraczają jednak poza ramy przy maksymalnym obciążeniu będzie wy-
artykułu. nosić mniej więcej 5% wartości napięcia
Warto wiedzieć, że nie ma żadnych ści- zasilającego, co należy uznać za wartość
słych wymagań ani konkretnego wzoru na wystarczającą. Wzór można też prze-
pojemność minimalną filtru w zasilaczu. kształcić, żeby obliczyć potrzebną pojem-
Oczywiście w spoczynku, gdy pobór prądu ność przy założonej amplitudzie tętnień:
jest mały, tętnienia są znikome, a ujawniają C = It / U
się dopiero przy silnym obciążeniu. Oznacza gdzie napięcie U to dopuszczalna amplitu-
to, że niewielki brum sieciowy może pojawić da tętnień, nie większa niż 5...7% napięcia
się, ale tylko podczas silnego wysterowania – zasilania, a prąd I to maksymalna wartość
taki niewielki brum zostanie skutecznie za- prądu zasilania przy pełnym wysterowaniu.
głuszony przez duży sygnał użyteczny. Przedstawiony sposób obliczeń jest
Oczywiście pomimo to warto stosować bardzo uproszczony – pomija szereg czyn-
możliwie duże pojemności filtrujące. Jak po- ników i właściwości. Nie uwzględnia na
kazuje w uproszczeniu rysunek 3, tętnienia przykład rezystancji wewnętrznej, a tym
dodatkowo nieco obniżą też użyteczne napię- samym wydajności prądowej transforma-
cie zasilania, a tym samym zmniejszą w pew- tora, co z kolei wiąże się z kwestią spadku
napięcia pod wpływem obciążenia. Nie-
Rys. 3 mniej ten prosty sposób obliczania tętnień
jest jak najbardziej użyteczny w praktyce,
bo akurat w kwestii tętnień duża dokład-
ność wcale nie jest potrzebna.

Montaż i uruchomienie
Montaż modułu na płytce z rysunku 4 jest
klasyczny. W wersji według rysunku 2 na-

50 E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h
Nawet jeśli jeden zasilacz może obsłużyć oba kanały
wzmacniacza stereo, z różnych powodów warto zastosować
dwa oddzielne transformatory i dwa opisane zasilacze, po jed-
nym dla każdego wzmacniacza. Aby uniknąć kłopotów z ma-
są, należy połączyć masy nie przy zasilaczach, tylko przy wej-
ściach wzmacniaczy mocy, gdzie nie płyną duże prądy.
Warto też wiedzieć, że ta-
kie niestabilizowane zasila-
cze (dwa lub więcej) mogą
być połączone w pewnym
sensie równolegle, jak poka-
zuje rysunek 5, o ile tylko
transformatory są jednako-
we. Nawet jeśli jeden z trans-
formatorów daje odrobinę
wyższe napięcie, przy bar-
dzo małych prądach obciąże-
nia właśnie on będzie dostar-
czał energii. Jednak przy
zwiększeniu prądu obciąże-
nia napięcie na nim nieco się
zmniejszy, co automatycznie
umożliwi pracę drugiego
transformatora. Taki „rów-
noległy” układ z dwoma za-
silaczami ma pożyteczną
właściwość, bo automatycz-
nie wyrównuje stopień ob-
ciążenia obu transformato-
rów, o ile oczywiście są one
jednakowego typu i ich para-
metry różnią się minimalnie.
Nie powinno się natomiast
bezpośrednio łączyć równo-
legle uzwojeń jednakowych
transformatorów według ry-
sunku 6, ponieważ wspo-
mniane minimalne różnice
napięć mogą powodować
przepływ znacznych prądów
wyrównawczych, co oznacza
niepotrzebne straty.

Rys. 5 Jerzy Częstochowski

Rys. 6

Wykaz elementów
Diody D1-D8 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1N5404
C1...C10 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .patrz tekst

Płytka drukowana jest dostępna w sieci handlowej AVT jako kit szkolny AVT-22701

E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h 51