Você está na página 1de 19

*

mo8 ETHIcEs 'PAfis II. . -*

Coroll. Prop. 7. huius) adeoque φer 4*. 6. p. 1.)


omnes verae funt. ' Q. E, D. • •-• '•,• • • .

| Propos. XXXIII. Nihil in ideis pofitivum efi,


propter qu9d falfae dicuntur. . . ' ' '. ' I '
De MoNsTR. .Si negas, concipe, fi fieri poteft, '
modum pofitivum, cogitandi, qui formam, erroris,
five falfitatis conftituat. Hic cogitandi, modus non
poteft efTe in Deo; (per.Prop. praeced.) extra Deum
autem etiam necefTe, nec concipi poteft. (per Prop.
15. P. 1.) Atque adeo nihil poteft dari pofitivum, in
ideis, propter quod falfae dicuntur. Q. E. D.
Propos. XXXIV. . Omnis idea, quae in nobis
efi abfoluta, five adaequata et perfecta, vera eft.
De MoNsTR. Cum dicimus, dari in nobis ideam
adaequatam et perfectam, nihil aliud dicimus, Qper
Coroll. Prop. 1 1. huius) quam, quod in Deo, quate
nus noftrae Mentis efTentiam conftituit, detur idea
adaequata et perfecta, et confequenter, (per Prop.
32. hujus) nihil aliud dicimus, quam quod talis idea
fit vera. .Q. E. D. • ' . . ,.: • -; *

PRopos. XXXV. Falfitas confiftit in cognitio


nis privatione, quam ideae inadaequatae, five mu
tilatae et confufae involvunt.
** DEMoNsta, Nihil in ideis pofitivum “datur,
[73]. quod falfitatis formam conftituat; (per Prop. 55.
hujus) at falfitas in abfoluta privatione confiftere ne
quit, (Mentes enim, non Corpora errare, nec falli
dicuntur) neque etiam in abfoluta ignorantia; diverfa
enim funt, ignorare et errare; quare in cognitionis
privatione, quam rerum inadaequata cognitio, five
ideae inadaequatae et confufae involvunt, confiftit,
9. E. D. , , , . -

ScHor. In Scholio Prop. 17. hujus Partis ex


plicui, qua ratione error iri cognitionis privatione
confiftit ; fed ad uberiorem hujus rei explicationem
exemplum dabo ; nempe: Falluntur homines, quod
- fe
DE MENTE. a 09

fe liberos effe putant, quae opinio in hoc folo con


fifiit, quod fuarum actionum fint confcii, et ignari
caufarum, a quibus determinantur. Haec ergo eft
eorum libertatis idea, quod, fuarum actionum nul
lam cognofcant caufam. Nam quod ajunt, huma
nas actiones a voluntate pendere, verba funt, quo
i rum nullam habent ideam. Quid enim voluntas fit
et quomodo moveat Corpus, ignorant omnes; qui
aliud jactant, aniinae fedes et habitacula fingunt,
vel rifum, vel naufeam movere folent. Sic cum
folem intuemur, eum ducentos circiter pedes a nobis
diftare imaginamur, qui error in hac fola imagina
tione non confiftit; fed in eo, quod dum ipfum fic
imaginamur, veram' ejus diftantiam et hujus imagi
nationis caufam ignoramus. Nam tametfi poftea
cognofcamus, eundem ultra 6oo terrae diametros
anobis diftare, ipfum nihilominus prope adeffe ima
ginabimur ; non enim folem adeo propinquum ima
ginamur, propterea quod veram ejus diftantiam
ignoramus ; fed propterea, quod affectio noftri cor
Poris ellentiam folis involvit, quatenus ipfum corpus
ab eodem afficitur.
PRopos. XXXVI. Ideae inadaequatae et con
fufae eadem neceffitate confequuntur, ac adaequa
£ae, five clarae ac diftinctae ideae.
De MoNsti*. Ideae omnes in Deo funt; (per
Prop. 15. p. 1.) et, quatenus ad Deum referun- [**]
tur, funt verae, (per Prop, 52. hujus) et (per Coroll.
Prop. 7. hujus) adaequatae; adeoque nuliae inadae
quatae, nec confufae funt ; nifi quatenus ad fingula
rem alicujus Mentem referuntur: (qua de reTvide
Prop. 24. et 28. huius) adeoque omnes tam adaequa
tae, quam inadaequatae eadem neceflitate Qper Coroll.
Prop. 6. hujus) confequuntur. 0. E. D.
Pnoros. XXXVIl. Id, quod omnnibus commune,
(de his vide fupra Lemma 2.) quodque aeque in parte,
j, in toto eft,
fluut,
nullius rei finguláris effentiam con
IDv

vi. 10 ETHICES PARS II. •

- DeMonstr. Si negas, concipe, fi fieri poteft,


id efTentiam alicujus rei fingularis conftituere ; nem
pe, effentiam B. Ergo (per Defin 2. hujus) id fine B
non poterit efTe, neque concipi ;, atqui hoc eft con
tra Hypothefin : Ergo id ad efTentiam B non perti
net, nec álterius rei fingularis efTentiam confìituit.

Propos. XXXVIII. Illa, quae omnibus commu


'mia, quaeque aeque in parte, ac in toto Junt, non
poffunt concipi, nifi adaequate.
., DEMONSTR. Sit A aliquid, quod omnibus cor
poribus commune, quodque aeque in parte cujuscun
que corporis, ac in toto eft. lOico A non pofTe com
cipi, nifi adaequate. . Nam ejus idea (per Coroll.
Prop. 7. hujus) erit necefTario in, Deo adaequata, tam
quatenus ideam Corporis humaoi, quam quatenus
ideas habet ejusdem affectionum, quae (per Prop.
16. 25. et 27. hujus) tam Corporis humani, quam
corporum externorum naturam ex parte involvunt,
hoc eft, (per Prop. 12. et 13. hujus) haec idea erit
neceffario in Deo adaequata, quatenus Mentem lui
manam conftituit, five quatenus ideas habet, quae
in Mente humana funt; Mens igitur (per Coroll.
[33] Prop. 1 1. hujus) A necefTario adaequate percipit,
idque tam quatenus fe, quam quatenus fuum, vel
quodcunque externum corpus percipit, nec A alio
modo poteft concipi. 9. E. D.
* CoroLL. Hinc fequitur, dari quafdam ideas,
five notiones omnibus hominibus communes; Nam
(per Lem. 2.) omnia corpora in quibufdam conve
niunt, quae (per Prop. praeced.) ab omnibus debent
adaequate, five clare et diftincte percipi.
PRopos. XXXIX. Id, quod Corpori humano
et quibufdam corporibus externis, a quibus Corpus
humanum affici folet, quodque in cujuscunque horum
parte aeque, ac in toto commune eft et proprium,
, ejus etiain idea erit in Mente adaequata.
DE
* «•

De MeNTe. 11 A

DÉMoNsta. Sit A id, ' quod Corpori humano


et quibufdam corporibus externis commune eft et
proprium, quodque aeque in humano Corpore, ao
in iifdem corporibus extermis et quod denique aeque
in cujuscunque corporis externi parte, ' ac in toto
eft. Ipfius A dabitur in Deo idea adaequata, (per
Coroll. Prop. 7. hujus) tam quatenus ideam Corporis
humani, quam quatenus pofitorum corporum exter
norum ideas habet. Ponatur jam humanum Corpus
a corpore externo affici per id, quod cum eo habet
commune, hoc eft, ab A, hujus affectionis idea pro
prietatem A involvet, (per Prop. 16. hujus) atque
adeo (per idem Coroll. Prop. 7. huius)idea hujus affe
ctionis, quatenus proprietatem A involvit, erit in
Deo adaequata, quatenus idea Corporis humani affe
ctus eft, hoc eft, (per Prop. 13. huius) quatenus
Mentis humanae naturam conftituit; adeoque (per
Coroll. Prop 1 1. huius) haec idea eft etiam in Men
te humana ädaequata. 9. E. D.
ConoLL. Hinc fequitur, quod Mens eo aptior
eft ad plura adaequate percipiendum, quo ejus Cor
pus plura habet cum aliis corporibus com- [*°]
111un1a. - - -

PRopos. XL. Quaecunque ideae in Mente fe


quuntur ex ideis, quae in ipfa funt adaequatae, funt
etiam adaequatae.
DeMoNsTR. Patet. Nam cum dicimus, in
Mente humana ideam fequi ex ideis, quae in ipfa^
funt adaequatae, nibil aliud dicimus, qyer Coroll.
Prop. 1 1. huius) quam quod in ipfo Divino intelle
£tu detur idea, cujus Deus eft caufa, non quatenus
infinitus eft, nec quatenus plurimarum rerum fingu
larium ideis affectùs eft ; fed quatenus tantum huma
nae Mentis eflentiam conftituit.
Schol. His caufam notionum, quae Commu
'Ies vocantur, quaeque ratiocinii noftri fundamenta
funt, explicui. Sed aliae quorundam axiomatum,
five notiónum caufae dantur, quas hac noltra metho
do
*.
1. 12 ETHIces, PArs II.
do explicare e reforet ;, ex iis namque conftaret, quae
nam hotiones prae reliqüis utiliores, quaenam vero
vix ullins ufus efTent. , Deinde quaenam communes
et quaenam iis tantum, qui praejudigiis non labo
rant, clarae et diftinctae et quaenam denique male
fundatae fint. Praeterea confiaret, unde notiones
illae, quas Secundas vocant et confequenter axio
mata, quae in iifdem fundantur, fuam duxerunt ori
ginem et alia, quae circa haec aliquando meditatus
fum. Sed quoniam haec, alii dicavi Tractatui et etiam,
ne propter nimiam hujus rei prolixitatem, faftidium
crearem, hac re hic fuperfedere decrevi. Attamen
ne quid horum omittam, quod fcitu necefTarium
fit, caufas breviter addam, ex quibus termini, Tran
fcendentales dicti, fuam duxerunt originem, ut Ens,
Ήes, aliquid. Hi termini ex hoc oriuntur, quod
fcilicet humanum Corpus, quandoquidem limitatum
eft, tantum eft capax certi imaginum numeri (Quid
imago fit, explicui in Schol. Prop. 17. hujus) in fe di
ftincte fimul formandi, qui fi excedatur, hae ima
gines confundi incipient et fi hic imaginum nume
rus, quarum Corpus eft capax, ut eas in, fe fimul
[7] difiincte formet, longe èxcedatu?, omnes inter
fe plane confundentur. Cum hoc ita fe habeat, pa
tet ex Coroll. Prop. 17. et Prop. 18. hujus, quod
Mens humana tot corpora diftincte fimul imaginari
poterit, quot in ipfius corpore imagines pofTunt
fimul formari. At, ubi imagines in corpore plane
confunduntuir, Mens etiam omnia corpora confufe
fine ulla diftinctione imaginabitur et quafi fub uno
attributo comprehendet, ncmpe fub attributo Entis,
I\ei etc. Poteft hoc etiam ex eo deduci, quod ima.
gines non femper aeque vigeant et ex aliis caufis his
analogis, quas hic explicare non eft opus; nam ad
noftrum , ad quem coIIinamus, fcopum unam tan
turm fufficit confiderare. Nam omnes huc rcdeunt,
quod hi termini ideas fignificent fummo gradu con-,
fulas. Ex fimilibus deinde caufis ortae sunt notio
- In eS
1 ,-
*. v' u.

1)E MENTE. \J. 15

nesillae, quas Univerfales vocant, ut Homo, Eqnus,


Canis etc. Videlicet, quia in Corpore humano tot
imagines, ex gr. hominum formantur fimul, ut vim
imaginandi, non quidem penitus, fed eo ufque ta
men fuperent, ut fingulorum parvas diferentias,
(videlicet uniuscujusque colorem, magnitudinem
etc.) eorumque determinatum numerum Mens ima
ginari nequeat et id tantum, in quo omnes, quate
nus corpus ab iifdem afficitur, conveniunt, difiincte
imaginetur ; nam ab eo corpus, maxime fcilicet ab
unoquoque fingulari, affectum fuit ; atque hoc no
mine hominis exprimit, hocque , de infinitis finguJa
ribus praedicat. Nam fingularium determinatum
numerum, ut diximus, imaginari nequit. Sed no
tandum, has notiones non ab omnibus eodem mo
do formari ; fed apud unumquemque variare pro ra
tione rei, a qua corpus affectum faepius fuit, quam
que facilius Mens imaginatur, vel re cordatur. Ex.
gr. qui faepius cum admiratione hominum ftaturam
contemplati funt, fub nomine horninis intelligunt ani
mal erectae fiaturae; qui vero aliud affueti funt con
templari, aliam hominum communem imaginem
formabunt, nempe, hominem efTe animal r, fibile,
animal bipes, fine plumis, animal rationale ; et fic •
de reliquis unusquifque pro difpofitione fui corporis
rerum univerfales imagines formabit. Quare non *

nirum eft, quod inter Philofophos, qui res natura ;


s.

les per folas rerum imagines explicare voluerunt, tot *


i.
fint ortae controverfiae. -

s.

SchoL. II. Ex omnibus fupra dictis clare appa


ret, nos multa percipere et notiones univerfales [*°]
formare 1°. ex fingularibus, nobis per fenfus müti
late, confufe et fine ordine ad intelléctum repraefen
tatis. (/ide Coroll Prop. 29. hujus.) Et ideo tales
Perceptiones cognitionem ab experientia vaga vocare
confuevi. II°. Ex fignis, ex. gr. ex eo, quod audi- .
tis aut lectis quibufdani V€íïíôùí'ricordeiur
H ,. et
in M. Eriiicss Pars II.
et earum quafdam ideas formemus fimiles iis, per
quas res imaginamur. (Vide Schol. Prop. 18. hu
jus.) Utrumque hunc res contemplandi modum co
gnitionem primi generis, opinionem vel imagina
tionem in pofterum vocabo. III°. Denique ex eo,
quod notiones communes rerumque proprielatum
ideas adaequatas habemus. (/'iae Coroll. Prop. 33.
et 59. cum ejus Coroll. et Prop. 4o. huius.) Atque huno
rationem et fecundi generis cognitionem vocabo.
Praeter haec duo cognitionis genera datur, ut in fe
quentibus oftendam, aliud tertium, quod fcientiam
intuitivam vocabimus. Atque hoc cognofcendi ge
nus procedit ab adaequata idea efTentiae formalis quo
rundam Dei attributorum ad adaequatam cognitio
nem efTentiae rerum. Haec omnia unius rei exem
plo explicabo Dantur ex. gr. tres numeri, ad quar
tum obtinendum, qui fit ad tertium, ut fecundus
ad primum. Non dubitant mercatores fecundum in
tertium ducere et productum per primum dividere;
quia fcilicet ea, quae a magiftro abfque ulla demon
ftratione audiverunt, nondum tradiderunt oblivioni,
vel quia id faepe in numeris fimpliciflimis experti
funt, vel ex vi Demonftrationis Prop. 19. lib. 7.
Euclid. nempe ex communi proprietate proportiona
lium. Atin numeris fimpliciflimis nihil horum opus
eft. Ex. gr. datis numeris 1. 2. 5 nemo non videt,
quartum numerum proportionalem effe 6. atque hoc
multo clarius, quia ex ipfa ratione, quam primum
ad fecundum habere uno intuilu videmus, ipfum
quartum concludimus.
PRopos. XI,I. Cognitio primi generis unica
eft falfitatis caufa, fecundi autem et tertii eft necef
ario vera.

[*°] DesioNsTR. Ad primi generis cognitio


nem illas omnes ideas diximus in praeced. Schol.
pertinere, quae funt inadaequatae et confufae ; atque
adeo (per Prop. 35. hujus) haec cognitio unica eft fal
fìtatis
. ~ DE MENts. 215

fitatis canfa. T)einde ad cognitionem fecundi et ter


tii illas pertinere diximus, quae funt adaequatae ;
adeoque per Prop. 54. hujus) eft i.ecellaruo vera.
9, E. D.
PRopos. XLII. Secundi et tertii, et non primi
generis cognitio docet nos, verum a falfo difiinguere.
De MoNsTR. Haec Propofitio per fe patet. Qui
enim inter verum et falfum fcit diftinguere, debet
adaequatam veri et falfi habere ideam, hoc eft (per 2.
Schol. Prop. 4o. hujus) verum et falfum fecundo,
aut tertio cognitionis genere cognofcere.
Propos. XLIII. Qui veram habet ideam, fimul
fcit fe veram habere ideam, nec de rei veritate pote/i
dubitare.

DEMoNsTr. Idea vera in nobis eft illa, quae


in Deo, quatenus per naturam Mentis humanae ex
plicatur, eft adaequata. (per Coroll. Prop. 1 1. hujus)
Ponamus itaque, dari in Deo, quâtenus per natu
ram Mentis humanae explicati.r, ideam adaequa
tam A Hujus ideae debet necefTario dari etiam in
Deo idea, quae ad Deum eodem modo refertur, ac
idea A Qper Prop. 2o. hujus, cujus Demonftratio uni
verfalis eft.) At idea A ad Deum referri fupponitur,
quatenus per naturam Mentis humanae explicatur;
ergo etiam idea ideae A ad Deum eodem modo debet
referri, hoc eft, (pcr idem Coroll. Prop. 1 1. hujus)
haec adaequata ideâ ideae A erit in ipfa Mente, quae
ideam adaequatam A habet; adeoque qui adaequa
tam habet ideam, five (per Prop. 54. hujus) qui vere
rem cognofcit, debet fimul [uae cognitionis adaequa
taui habere ideam, five veram cognitionem, [°]
hoc eft, (ut per fe manifeftum) debet fimul cffe öer^
tus, Q. E. D.
Schol. In scholio Propofitionis 21. hujus Partis
explicui, quid fit idea ideae ; fed notandum, praece
H 2 deiatem
-
q 16 ^. ETHIces PARS 1I.

dentem Propofitionem per fe fatis efTe manifeftam.


Nam nemo, qui veram habet ideam, ignorat veram
ideam fummam certitudinem involvere ; veram nam
que habere ideam, nihil aliud fignificat, quam per
fecte, five optime rem cognofcere ; nec fane aliquis
de hac re dubitare poteft, nifi putet, ideam quud
murum, inftar picturae in tabula et non modum co
gitandi efTe, nempe ipfum intelligere; et quaefo, quis
fcire poteft, fe rem aliquam intelligere, nifi prius
rem intelligat ? hoc eft, quis poteft fcire, fe de ali
ua re certum efTe, mifi prius de ea re certus fit?
Deinde quid idea vera clarius et certius dari poteft,
quod norma fit veritatis? Sane ficut lux feipfam et
tenebras manifeftat, fic veritas norma, [ui, et falfi
eft. Atque his me ad has quaefiiones refpondilTe
puto ; nempe, fi idea vera, quatenus tantum dici
tur cum fuo , ideato convenire, a falfa diftinguitur,
nihil ergo realitatis aut perfectionis idea vera habet
prae falfa, (quandoquidem per folam denominatio
nen extrinfecam diftinguuntur) et confequenter ne
que etiam homo, qui veras, prae illo, qui falias
tantum ideas habet ? Deinde unde fit, ut homines
falfas habeant ideas ? Et denique, unde aliquis cer
to fcire poteft, fe ideas habere, quae cum Iuis idea
{ tis conveniant? Ad has, inquam, quaeftiones mê
jam refpondiffe puto. Nam quod ad differentiam.
inter ideam veram et falfam attinet, conftat ex Pro
pofitione 55. hujus, illam ad hanc fefe habere, ut
ens ad non ens. Falfitatis autem caufas a Propofi
tione I 9. ufque ad35. cum ejus Scholio clariflime often
di. Ex quibus etiam apparet, quid inter hominem,
qui veras habet ideas, et hominem, qui non nifi falfas
habet, interfit. Quod denique ultimum attinet; nem
pe, undenam homo fcire poteft fe habere ideain, quae
cum fuo ideato conveniat, id modo fatis fuperque
oftendi ex hoc folo oriri, quod ideam habet, qùae
cum fuo ideato convenit, five quod veritas Tum fit
norma. His adde, quod Mens nofira, quatenus res
- vere
I)E MENTE. 1 :1 17

vere percipit, pars eft infiniti Dei intellectus ; (per


Coroll. Prop. 1 1. hujus) adeoque tam neceffe eft, [et]
ut Mentis clarae et diftinctae ideae verae fint, "ac
Dei ideae.

Paopos. XLIV. De natura Rationis non efi, res,


-
-
-
- -

ut contingentes,Jed, ut neceffarias, conteinplari.


DEMoNsTr. De matura rationis eft res vere
percipere, (per Prop. 41. huius) nempe (per 4ae. 6.
p. 1.) ut in fe funt, , hoc eft, (per Prop. 29. p. I.)
non ut contingentes, fed ut necefTarias. 9, E. D.
CoaoLL. I. Hinc fequitur, a fola imaginatione
pendere, quod res tam refpectu praeteriti, quam
futuri, ut contingentes contemplemur.
ScHor. Qua autem ratione hoc fiat, paucis
explicabo. Oftendimus fupra (Prop. 17. huius cum
eius Coroll.) Mentem, quamvis res non exiftant, eas
tamen femper, ut fibi praefentes, imaginari, nifi
caufae occurrant, quae earum praefentem exiften
tiam fecludant. Deinde (Prop. 18. huius) oftendi
mus, quod, fi Corpus humanum femel a duobus
corporibus externis fimul affectum fuit, ubi Mens
poftea eorum alterutrum imaginabitur, ftatim et alte
rius recordabitur, hoc eft, ambo, ut fibi praefentia,
contemplabitur, nifi caufae occurrant, quae eorum
praefentem exiftentiam fecludant. Praeterea nemo
dubitat, quin etiam tempus imaginemur, nempe,
ex eo, quod corpora alia aliis tardius, vel celerius,
i
vel aeque celerius moveri imaginemur. Ponamus
itaque puerum, qui heri prima vice hora matutina
viderit Petrum, meridiana autem Paulum et vefper
tina Simeonem, atque hodie iterum matutina hora
Petrum. Ex Propofitione 18. hujus patet, quod
fimulac matutinam lucem videt, illico folem eandem
caeli, quam die praecedenti viderit, partem percur
rentem, live diem integrum et fimul cum tempore
matutino Petrum, cum meridiano autem Paulum
et
118 ' ETHtces PARs II -.

[**] et cnm vefpertino Simeonem imaginabitur, hoc


eft, Pauli et Simeonis exifientiam cum relatione ad
fu urum tempus imaginabitur; et contra, fi hora
vefpertina Simeonem videat, Paulum et Petrum ad
tempus praeteritum referet, eofdem fcilicet fimul
cum tempore praeterito imaginando; atque 'haec eo
conftantius, quo faepius eos eodem hoc ordine vi
derit. Quod fi aliquando contingat, ut alia quadam
vefpera loco Sineonis, Jacobum videat, tum leque nti
mane cum tempore vefpertino jam Simeonem, jam
Jacobum, non vero ambos fimul imaginabitur. Nam
alterutrum tantum, non autem ambos fimul tem
pore vefpertino vidifTe fupponitur. Fluctuabitur
itaque ejus imaginatio et cum futuro tempore vefper
tino jam hunc, jam illum imaginabitur, hoc eft,
meutrum certo; fed utrumque contingenter futurum
contemplabitur. Atque haec imaginationis fluctua
tio eadem erit, fi imaginatio rerum fit, quas eodem
modo cum relatione ad tempus praeteritum, vel
praefens contemplamur, et confequenter res tam ad
tempus praefens, quam ad praeteritum, vel futu
rum relatas, ut contingentes, imaginabimur,
CorolI.. II. De natura Rationis eft, res fub qua
dam aeternitatis fpecie percipere.
I)E MoNsTR. T)e matura enim Rationis eft res,
' ut necefTarias et non, ut contingentes, contemplari.
(per Prop. praeced.) Hamc autem rerum neceffitatem
(per Prop. 4. hujus) vere, hoc eft, (per Aeaciom. 6.
p. 1 ) ut in fe eft, percipit. . Sed (per Prop. 16. p. 1.)
haec rerum neceflìtas eft ipfa Dei aeternae naturae ne
cellìtas; Ergo de natura Rationis eft res fub hac
aeternitatis fpecie contemplari. Adde, quod funda
menta Rationis notiones fint, (per Prop. 58. hujus)
quae illa explicant, quae omnibus communia funt,
quaeqne (per Prop. 57. huius) nullius rei fingularis
elfentiam explicant; quaeque propterea abfque ulla
teny^
DE MENTE. m 19 i
temporis relatione, fed fub quadam aeternitatis fpe
cie debent concipi. 9. E. D.
Propos. XLV. Unaquaeque cuiuscunque cor
poris, vel rei fingularis, actu exiftentis, idea [**]
Dei aeternam et infinitam effentiam neceffario in
volvit.
;
DeMonsta. Idea rei fingularis, actu exiften
tis, ipfius rei tam efTentiam, quam exiftentiam ne
cefTario involvit ; per Coroll. Prop. 8. huius.) At res
fing la-es (per Prop. 15. P. 1.) non poITunt fine Deo
concipi ; fed, quia (per Prop. 6. huius) Deum pro
caufa habent, quatenus fub attributo confideratur, -

cujus res ipfae modi funt, debent necefTario earum


ideae Qper Axiom. 4. p. 1.) ipfarum at tributi conce
ptum, hoc eft, * per Defin 6. P. 1. D. i aeternam et
infinitam efTentiam involvere. Q. E. O.
Schol. Hic per exiftentiam non intelligo du
rationem, hoc eft, exiftentiam, quatenus abftracte
concipitur et tanquam quaedam quantitatis fpecies.
Nam loquor de ipfa natura exilientiae, quae rebus
fingularibus tribuitur | propterea quod ex aeterna
necelhtate Dei naturae infinita infinitis modis fequun
tur, (Vide prop. 16. p. 1.) Loquor, inquam, de
ipfa exiftentia rerum fingularium, quatenus in Deo
funt. Nam, etfi unaquaeque ab alia re fiugulari de
terminetur ad certo , modo exiftendum ; vis tamen,
qua unaquaeque in exiftendo perfeverat, ex aeterna
neeeffitate naturae Dei fequitur. Qua de re vide
Coroll. Prop. 24. p. 1.
Propos. XLVI. Cognitio aeternae et infinitae
effentiae Dei, quam unaquaeque idea involvit, efi
adaequata et perfecta.
IDemonsta. Demonftratio praecedentis Pro
Pofitionis Univerfalis eft et, five res, ut pars, five,
at totum, confideretur, ejus idea, five totius fit,
fìve

•;
12® Ethices PARs II.
.

five partis, (per Prop. praeced.) Dei aeternam et fn


fivitám effeniiam in volvet. Quare id, quod cogni
tionem aeternae et infinitae effentiae Dei dat, omni
[8] bus commune et aeque in parte, ac in toto eft,
adéoque (per Prop. 38. huius) erit haec cognitio adae
quata. Q. E. D.
PRopos. XLVII. Mens humana adaequatam
habet cognitionem aeternae et in/initae effentiae Dei.
DE MoNsTr. Mens humana ideas habet, (per
Prop. 22. huius) ex quibus (per Prop. 23. huius) fe,
fuumque Corpus, (per Prop. 19. huius) et (per Coroll.
Prop. 16. et per Prop. 17. huius) corpora externa, |.
-i:

ut actu exiftentia, percipit; adeoque (per Prop. 45.


et 46 huius) cognitioneiì aeternaé et infinitae ellen
tiae Dei habet adaequatam. 9. E. D.
Schol. Hinc videmus, Dei infinitam efTen
tiam, ejufque aeternitatem omnibus effe notam.
Cum autem omnia in Deo fint et per Deum conci
piantur, f quitur, nos ex cognitione hac plurim*
pofTe deducere, quae adaequate cognofcamus, atq!°
adeo tertium illud cognitionis genus formare , de
quo diximus in Scholio 2. Propofitionis 4o. huju*
Partis et de cujus praeftantia et utilitate in quin'*
Parte erit nobis dicendi locus. Quod autem homº
nes non aeque claram Dei, ac notionum commº
nium habeant cognitionem, inde fit, quod Deuº
imaginari nequeant, ut corpora et quod nomen Pe*
junxerunt imaginibus rerum, quas videre folent,
quod homines `vix vitare poffumit, quia contin°°
a corporibus externis afficiuntur. Et profecto ple
! -
riqué errores in hoc: folo confiftunt, quod fcil*
noinina rebus non recte applicamus. [Cum £'°
aliquis ait, lineas, quae ex cehtro circuli ad eju%°
circumferentiam ducuntur, effe inaequales, ille fane
aliud, tum faltem, per circulum intelligit, quam
Mathematici. Sic cum homines in calculo es¥;
a\ 108
IDE MENTE. 12Y

alios numeros in mente, alios in charta habent. Qua


re fi ipforum Mentem fpectes, non errant fane; vi
dentur tamen errare, quia ipfos in mente putamus
habere numeros, qui in charta funt. Si hoc non
eßet, nihil eofdem errare crederemus ; ut non credi-*
di quendam errare, quem nuper audivi clàmantem,
fuum atrium volaffe in gallinam vicini, quia fci [**]
licet ipfius mens fatis perfpecta mihi videbatur. At
que hinc pleraeque oriuntur controverliae, nempe,
quia homines mentem fuam non recte explicant, vel
quia alterius mentem male interpretantur. Nam re
vera, dum fibi maxime contradicunt, vel eadem,
vel diverfa cogitant, ita ut, quos in alio errores et
abfurda effe píani, non lint.

i PRopos. XLVIII. In Mente nulla eft abfoluta


five libera voluntas ; fed Mens ad hoc, vel illud vo
lendum determinatur a cau/a, quae etiam ab alia
determinata efi, et haec iterum ab alia, et fic in infi
Jnltuin. -

DeMoNstr. Mens certus et determ{natus mo


dus cogitandi eft, (per Prop. 1 1. huius) adéoque (per
Coroll. 2. Prop. 17. p. 1.) fuarum actionum non po
teft effe caufa Iibera, five abfolutam facultatem vo
lendi et nolendi habere non poteft ; fed ad hoc, vel
illud volendum (per Prop*28. p. 1.) de terminari debet
a caufa, quae etiam ab alia deteriminata eft, et haec
; iterum ab alia etc. 9. E. D. -

SchoI. Eodem hoc modo demonftratur in


Mente nullam dari facultatem abfolutam intelligendi,
cupiendi, amandi, etc. Unde fequitur, has et fimi
les facultates, vel prorfus fictitias, vel nihil effe,
Praeter entia Metaphyfica five univerfalia, quae ex
Particularibus formare folemus. Adeo ut intellectus
$t voluntas ad hanc et illam ideam, vel ad hanc et
illam volitionem eodem modo fefe habeant, ac lapi
“etas ad hunc et illum lapidem, vel ut homo ad Pe
trunm
12$ - Erhicvs PAns II.,
trum et Paulum. Caufam autem , cur homines fe
liberos effe pntent, explicuimus in Appendice Partis
primae. Verum, antequam ulterius pergam, venit
hic notandum, me per voluntatem affirmandi et ne
gandi facultatém ; non autem cupiditatem intellige
re; facultatem, inquam, intelligo, qua Mens, quid
[*] verum, quidve falfum fit, affirmat vel negat, et
non cupiditatem, qua Mens res appetit, vel averfa
tur. At poftquam demonftravimus, bas faculi ates
riotiones efTe univerfales, quae a fingularibus, ex
quibus eafdem formamus, non diftinguuntur, in
quirendum jam eft, an ipfae volit ones aliquid fint,
praeter ipfas rerum ideas. Inquirendum, inquam,
eft, an in Mente alia affirmatio et negatio detur
praeter illam, quam idea, quatenus idea eft, invol
vit, qua de re vide fequentem Propofitionem, ut et
IDefinitionem 5. hujus, ne cogitatio in picturas inci
dat. Non enim per ideas imagines, quales in fun
do oculi, et, fi placet, in medio cerebro formautur;
fed Cogitationis conceptus intelligo.
PRopos. XLIX. In Mente nulla datur volitio,
five a//irmatio et negatio praeter itlgm, quam idea,
quatenus idea eft, iuvolvit.
IDEMonsra. In Mente (per Prop. praeced.) mul
la datur abfoluta facultas. volendi et nolendi, fed
' tantum fingulares volitiones, nempe haec et illa affir
matio, et haec et illa negatio. Concipiamus itaque
fingularem aliquam volitionem, nempe modum co
gitandi, quo Mens affirmat, tres angulos trianguli
aequales efTe duobus rectis. Haec affirmatio con
ceptum five ideam trianguli invelvit, hoc eft, fine
idea trianguli non poteft concipi. Idem emium eft,
fi dicam, quod A conceptum B debeat involvere, ac
quod A fine B non poffit concipi. Deinde haec affir
matio (per 4xiom. 3. hujus) non poteft etiam fine
idea trianguli efTe. Haec ergo affirmatio fine idea
trianguli nec efTe, nec, concipi poteft, Porro haec
trian
1)E MENTr. *25

srianguli idea, hanc eandem affirmationem involve


re debet, nempe, quod tres ejus anguli aequentur
duobus rectis. Quare et vice verfa haec trianguli
idea, line hac affirmatione nec efTe, nec concipi po
teft, adeoque (per Defin. 2. huius) haec affirmatio
ad effentiam ideae trianguli pertinet, nec aliud prae
ter ipfam eft. Et quod de hac volitione diximus,
(quandoquidem eam ad libitum fumpfimus) dicen
dum etiam eft de quacunque volitione, nempe, quod
p, aeter ideam nihil fit. . 9. E. D.
CoaoLL. Voluntas et intellectus unum et [*]
idem funt,

DentoNstm. Voluntas et intellectus nihil prae


ter ipfas fingulares volitiones et ideas funt. (per Prop.
48. hujus et ejufdem Schol.) At fingularis volitio et
idea (per Prop. praeced.) unum et idem funt, ergo
voluutas et intellectus unum et idem funt. 9. E. D.
ScHor. His caufam, quae communiter erro
ris effe ftatuitur, fuftulimus. Supra autem ofiendi
mus, falfiuatem in fola privatione, quam ideae mu
tilatae et confufae involvunt, confiftere. Quare
idea falfa, quatenus falfa eft , certitudinem non in
volvit. Cum itaque dicimus, hominem in falfis
acquiefcere, nec de iis dubitare, non ideo ipfum
certum efTe, fed tantum non dubitare dicimus, vel.
quod in faffis acquiefcit, quia nullae gaufae dantur,
quae efficiant, ut ipfius imaginatio fldctuetur. Qua
de re vide Scholium Propofitionis 44. hujus Partis.
Quantumvis igitur homo falfis adhaerere fupponatur,
nunquam tamen ipfum certum efTe dicemus. Nam
Per certitudinem quid pofitivum intelligimus, (vide
Prop. 45. luius cum eiufdem Schol.) non vero dubi
tationis privationem. At per certitudinis privatio
nem falfitatem intelligimus. Sed ad uberiorem ex
Plicationem praecedentis Propofitionis quaedam mo
nenda
~.

•»$ Eriricvs PARs II.


menda fuperfnnt. Supereft deinde, ut ad objectio
nes, quae in noftram hanc doctrinam objici pofTunt,
refpondeam; et denique, ut omnem amoveam fcru
pulum, operae pretium efTe duxi, hujus doctrinae
quasdam utilitates indicare. Quasdam, inquam ;
Nam praecipuae ex iis, quae in quinta parte dice
mus, melius intelligentur.
Incipio igitur a primo, Lectoresque moneo, ut
accurale duftinguant inter ideam five Mentis conce
ptum, et inter imagines rerum, quas imaginamur.
Deinde necefTe eft, ut diftinguant inter ideas et ver
ba, quibus res fignificamus. Nam quia haec tria,
imagines fcilicet, verba, et ideae a multis vel plane
confunduntur, vel non fatis accurate, vel denique
[*] non fatis caute diftinguuntur, ideo hanc de vo
Juntate doctrinam, fcitu prorfus necefTariam, tam
ad fpeculationem, quam ad vitam fapienter inftitu
endam, plane ignorarunt. Quippe, qui putant
ideas confiftere in imaginibus, quae in nobis ex
corporum occurfu formantur, fibi perfuadent, ideas
illas rerum, quarum fimilem nullam imaginem for
mare pofTumus, non effe ideas, [ed tantum figmen
ta, quae ex libero voluntatis arbitrio fingimus ; ideas
igitur, veluti picturasin tabula mutas, afpiciunt, et hoc
praejudicio praeoccupati, non vident, ideam, quate
nus idea eft, affirmationem aut negationem involvere.
T)einde, qui verba confundunt cum idea, vel cum ipfa
affirmatione, quam idea involvit, putant fe pofTe
contra id, quod fentiunt, velle; quando aliquid
folis verbis contra id, quod fentiunt, affirmant, aut
negant. . Haec autem praejudicia exuere facile is po
terit, qui ad naturam cogitationis attendit, quae
extenfionis conceptum minime involvit; atque adeo
clare intelliget, ideam (quandoquidem modus cogi
tandi eft) neque in {rei alicujus imagine, neque in
verbis confiftere. Verborum namque et imaginum
effentia a folis motibus corporeis confiituitur, qui
cogitationis conceptum minime involvunt,
Atque
/ IDE MENTE. a£5

Atque haec pauca de his monuiffe fufficiat, qua


ce ad praedictas objectiones tranfeo. Harum prima
eft, quod conftare putant, voluntatem latius le ex
tendere, quam intellectum ; atque adeo ab eodem
diverfam efTe. Ratio autem, cur putant, volunta
tem latius fe extendere, quam intellectum, eft, quia
fe experiri ajunt, fe nön majore affentiendi, five
affirmandi et negandi facultate indigere ad infinitis
aliis rebus, quas non percipimus, afTentiendum,
quam jam habemus ; at quidem majori facultate in
telligendi. Diftinguitur ergo voluntas ab intellectu,
quod finitus hic fit; illa autem infinita. Secundo
nobis objici poteft, quod experientia nihil clarius vi
deatur docere, quam quod nofirum judicium pollu
mus fufpendere, ne rebus, quas percipimus, afTen
tiamur ; quod hinc etiam confirmatur, quod nemo
dicitur decipi, quatenus aliquid percipit ; fed tantum,
quatenus alfentitur, aut diffentit. Ex. gr. qui
equum alatum fingit, non ideo concedit davi equum
alatum, hoc eft, non ideo decipitur, nifi fimul [°°]
concedat, dari equum alatum; nihil igitur claíìuS'
yidetur docere experientia, quam quod voluntas,
five facultas afTentiendi libera Tit et a facultate intel
ligendi diverfa. Tertio objici poteft, quod una.
aliirmatio non plus realitatis videtür continere, quam
alia, hoc eft, non majore potentia indigere videmur
ad affirmandum, verum €ffe id, quod verum elt,
quain ad aliquid, quod falfum eft, verum efTe afiir
mandum; at unam ideam plus realitatis, five perfe
ctionis, quam aliam habere percipimus; quantum
enim objecta alia aliis praeftantiora, tantum etiam
eorum ideae aliae aliis perfectiores funt; ex qubus
etiam conftare videtur differentia inter voluntatem !
et intellectum. Quarto objici potelt, fi homo non w

operatur ex libertäte voluntatis, quid ergo fiet, fi in


**■uilibrio fit, ut Buridani alina ? Fameiie et fìti pe
ribit? quod li concedam, viderer alinam, vel hoini
- - nis i
si96 ETHrces PARs II.

nis fiatuam, non hominem concipere; fi antem ne.


gem, ergo feipfum determinabit et confequeiiter eun
di facultatem et faciendi qui quid velit, habet. Prae
ter haec alia forfan pofTunt objici; fed quia inculcare
non teneor, quid unusquifque fomniare poteft, ad
has objectiones tantum refpondere curabo, idque
quam potero breviter. Et quidem ad primam dico,
me concedere, voluntatem latius fe extendere, quam
intellectum, fi per intellectum claras tantummvdo
et diftinctas ideas intelligant ; fed nego volum at, m
latius fe •extendere, quam perceptiones, five couci
piendi facultátem ; nec fane video, cur facultas vo
lendi potius dicenda eft infinita, quam fentiendi fa
cultas; ficut enim infinita (unum tamen polt •liud;
nam infinita fimul affirmare non pofTumus) eadem
volendi facultate pofTumus affirmare, fic etiam ,l.fi-
nita corpora (unum nempe poft aliud) eadem lem
tiendi facultate poffumus fentire, five percipere. Quod
fi dicant, infinita dari, quae percipere non pofTu
mus, regero, nos ea ipfa nulla cogit, tione et confe
quenter nulla volendi facultate pofTe alIequi. At
dicunt, fi Deus vellet efficere, ut ea etiam percipe
remus, majorem quidem facultatem percipiendi de
beret nobis dare; fed non majorem, quam dedit,
volendi facultatem ; quod idem eft , ac li dicereut,
quod fi Deus velit efficere, ut infinita al,a enua
[°] intelligeremus, neceffe quidem efTet, ut nobis
daret majorem intellectum ; fed non univerfaliorem
entis ideam , quam dedit, ad eadem infinila enua
amplectendum. Oftendimus enim voluntatem ens
effe univerfale, five ideam, qua omnes fingulares
volitiones, hoc eft, id, quod iis omnibus vommu
ne eft, explicamus. Cum itaque hanc omnium vo
litionum communem, five univerlalem ideam facul
talem efTe credant, ninime mirum , fi hanc facuJua
tem ultra limites intellectus in infinitum fe extende
re dicant. Univerfale enim aeque de uno, ac de
pluribus, ac de infinitis individuis dicitur. Ad fe
- - cuudam