KONTABILITETI DHE ANALIZA FINANCIARE

për jospecialistët

Copyright © 2007 Të gjitha të drejtat janë të rezervuara për IMB.

PËRGATITUR NGA: Dr Maksi Raço Administrator Kosta Ekonomi Drejtor Teknik REDAKTOR TEKNIK: Gerdi Lito Shef Sektori KORREKTOR LETRAR: Vasilika Drini DESIGN & LAYOUT: Elton Rama, Vera Vuka
2

Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes

Kujt i drejtohet ky libër?
Meqenëse tekstet ekzistuese të kontabilitetit, në shqip, janë shkruar kryesisht për studentët e degëve “Financë“ dhe supozojnë një formim paraprak në shkencat bazë ekonomike, e gjykuam me vlerë të shkruanim këtë tekst praktik në shërbim të administratorëve të bizneseve, pa qenë nevoja e ndonjë bagazhi paraprak në shkencat ekonomike, prandaj ne e kemi emërtuar “Kontabiliteti dhe analiza financiare për jospecialistët“. Krahas administratorëve, libri synon t’u vijë në ndihmë edhe llogaritarëve, magazinierëve, arkëtarëve etj. Niveli i tij është tepër elementar për financierët. Teksti pasqyron përvojën e grumbulluar, që nga viti 1991, gjatë hartimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm të programit kompjuterik “Alpha“ nga Instituti i Modelimeve në Biznes. Në fakt, programi “Alpha“ synon, jo thjesht t’u lehtësojë punën financierëve të ndërmarrjeve duke automatizuar veprimet, por thelbësisht t’u japë administratorëve të bizneseve informacione të rëndësishme për zhvillimin e biznesit të tyre. Për këtë arsye, ky libër, krahas teknikave kontabël, trajton dhe elemente bazë të analizës financiare praktike. Programi “Alpha“ sot përdoret nga mbi katër mijë ndërmarrje, kryesisht në Shqipëri por edhe jashtë saj si në: Kosovë, Maqedoni e Mal të Zi. Shfrytëzimi optimal i programit “Alpha“ ndihmohet nga njohuritë e shtjelluara në këtë libër. Çfarë njohuri paraprake nevojiten për ta kuptuar? Njohuritë e dhëna në shkollën e mesme të përgjithshme janë të mjaftueshme për të kuptuar konceptet dhe metodat e paraqitura.
3

PËRMBAJTJA
PJESA E PARË: NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT .......................................... 14
1. HYRJE .................................................................................. 14 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ ...................................... 15
i. Koncepti i transaksionit: ...................................................................16

3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL....................................... 17 4. KONCEPTE BAZË .................................................................... 18
i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit ...........................................................18 ii. Koncepti i Llogarisë........................................................................19 iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit .........................................................20 iv. Llogari të Likuiditetit .....................................................................22 v. Regjistrimi me Parti Dyfishe .............................................................22

5. SHEMBULL ZBATIMI .................................................................. 24 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE ................................ 29

II. ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM ................. 32
1. HYRJE .................................................................................. 32 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE ............................................ 33
i. Klasat Kryesore të PKP ....................................................................33 ii. Shembull për llogarinë “Banka” ........................................................33

3. LLOGARITË E BILANCIT ............................................................. 34
i. Klasa 1: Kapitali, rezervat................................................................34 ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata ................................................34 iii. Klasa 3: Inventarët ........................................................................35 iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët ..........................................................36 v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme............................................37

4

.............................................................................................. Libri i Madh ............................................................................................39 5.....69 iv... Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes ................................. Klasifikimi i të ardhurave .......................... VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN ......... 41 i...................68 iii........................ Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes ................................... Pozicioni i llogarive në Bilanc . LLOGARITË E TË ARDHURAVE............70 3.. 39 i............. Cikli i dokumenteve të Shitjes .......................45 iii....................67 ii.....................................41 ii................59 III.................................................................................................. LLOGARITË E SHPENZIMEVE ..................................43 iii.................................................................................43 ii..............48 7.................... 64 2..................78 4............................. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) ................ 64 1........... Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH) ........................ Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) ................................. Përcaktimi i Rezultatit ...... 85 5 ...... Cikli i dokumenteve të Blerjes ..vi..................... Bilanci .................................................................................. Dokumentet .......................... PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE ................. Vlerësimi i elementeve të Faturës.................... VEPRIMET ME INVENTARIN ...................... Shtrimi i problemit............................... VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN ..................42 6.. 2 .................57 iii........................................................................................................................................................................................................ Bilanci Vërtetues .......................................... Shpërndarja e Shpenzimeve .. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL...52 8...... 67 i................................. 56 i........................... USHTRIM ZBATIMI NR..56 ii...................78 ii....................37 4.......... Ditari i Kontabilitetit ........................... Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes ..................................... 43 i........... TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE .....................50 ii................................. 78 i....... 50 i................................................................... NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL ..................................

.........................136 i.................................................DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA ........................ 130 10............. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA ..... 129 ii........... 125 v.......................91 v.................. 102 iv................................ 114 ii.................................................119 i..... 96 i...................85 ii.................................... Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari ....................................................... Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar ................................................i..............................................95 5........................86 iii........... Vlerësimi i Kostos së Inventarit ................ 107 ii......................................................................89 iv....... 119 ii.................. 108 iii................................129 i................ VEPRIMET ME LISTËPAGESAT ...................................................... Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit .. Veprimet me Bankë ............................................ Inventari dhe Metodat e Regjistrimit .......................................................................114 i........... 125 9............ Shpenzimet për Amortizimin .................... Listëpagesa e Punonjësve (LP) ........................... Mënyrat e trajtimit ............... Trajtimi Kontabël i Provizioneve.................................................................................................... Trajtimi Kontabël i Amortizimeve ....................................................................... VEPRIMET ME PRODHIMIN ... ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) ........................................... Veprimet me Arkën .......107 i.............94 vi............................. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës ............ 104 6........................ Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor ............ Kontabilizimi i prodhimit ...................96 ii. USHTRIM AMORTIZIMI ................................................................................ VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS ................... Kontabilizimi i Listëpagesës ...99 iii...... Dokumentet e Magazinës ........................... Veprime të tjera me inventarin ........................................................................... 122 iv.................................. 110 7............ Xhirimet e Brendshme .................................................. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi ..... 120 iii....................... Regjistrimi në Ditar ........... 116 8....................................... Dokumentet e prodhimit ..... 136 6 .............. 136 ii............................... Ç′janë zhvlerësimet ? ...........................

............................................................................................................................ 161 ii................................... 154 ii...................... 150 3. Koncepti i Rentabilitetit ................... 145 ii. Ndarja e Vlerës së Shtuar ..... 155 iii........... Prodhimi i Ushtrimit (PU)........... 147 vi................ Prodhimi i Ushtrimit (PU).......................................... 158 7................................ Marzhi Tregtar (MT) ... Teprica Bruto (TB) ............. FITIMI I USHTRIMIT (FU) ...... FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) ....149 i..............156 i..... 147 2.152 i.......................161 i....... Përcaktimi i FSh ................................................................................................... MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) .......................... Rezultati i Shfrytëzimit (FSh)......... Rezultati i Ushtrimit (FU) . Vlera e Shtuar (VS) .......................................................................................................................... 162 7 ......................154 i...................................... PRODUKTI I NDËRMARRJES ........ 156 ii..................................................................... TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) .. 152 4......................... Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit ............................... 152 ii. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT ................. Teprica Bruto (TB) ........... Koncepti i FSh .....................................................................................................................................145 i...................................................... 145 iii. Llogaritja e Vlerës së Shtuar .................................................................PJESA E DYTË: ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT I................ Interpretimi Ekonomik ...... 144 1.................................... Marzhi Tregtar (MT) .................................................................. 156 6.............................................................. Rezultati Përpara Tatimit (FpT) ..................................... 146 iv...... Analiza e Marzhit Tregtar .................................................................................... Përkufizimi i Tepricës Bruto ..................................................................... Matja e Rentabilitetit .......... 149 ii. 147 vii................. 146 v................................................................158 i..... KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS) ............ 150 iii.................................. 155 5.... TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) ........................

........................................................... 172 3.............. MJETET MONETARE .............................................. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT ................................. Financimet e menjëhershme: ............. Aktivi i Bilancit .................................................. 166 1....171 i.................. 185 ii.................. 175 iii..II............................................ Koncepti i Fondit të Zhvillimit ............................................................... 188 iii...........................................................................................185 i..................................... Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes ... 179 ii............................. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët ........................................ 186 iii...................... 174 ii.......... 182 iii............................ ANALIZA E BILANCIT ....................................174 i................................. 188 ii............................................................ REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI ........ Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi .. Krahasimi Aktiv / Pasiv ......................... Koncepti i Mjeteve Monetare ..... Aktivi i Bilancit Funksional .......................................................................... 182 ii.. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT............................................................ Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi ....... 181 5....167 i.............................................................182 i.................. 180 iii.............................................................. Interpretimi Ekonomik ....................................................179 i..... Interpretimi Ekonomik .................. BILANCI FUNKSIONAL ....................................... FONDI I ZHVILLIMIT........ 184 6. Financimet afatshkurtra .. Pasivi i Bilancit ............................................ NEVOJAT PËR FINANCIME .......................... Reduktimi i Inventarëve .................................... 169 iii................ 171 iii...................... Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit ................................... 167 ii. 178 4....... Paraqitja e Bilancit Funksional ................................. Financimet afatgjata ... Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët ....................... Interpretimi Ekonomik ........................ Pasivi i Bilancit Funksional .................................................................................................................................................188 i............. 171 ii.. 190 8 ............................. 186 7...................... 170 2.

........... Paraqitja e Fluksit të Parasë .................. 203 iii.201 i................................................. 199 3.......... Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve .... 194 ii....................................... 209 5..................................................................................................... Marrja Hua ............. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA ............................... Përcaktuesit e Investimeve .................................................................................................. 198 ii...........................198 i... MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES ............. PËRMBLEDHJE ..................................III... Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme .................... 212 PJESA E TRETË: FJALOR I TERMAVE KRYESORE FJALOR . 228 9 .......................................................194 i........ 206 4.. 194 1....................................................... FINANCIMI I INVESTIMEVE ......................... Disa tregues interesantë që lidhen me CF ...................................................................................................................... 208 ii................................................................. Koncepti i Investimit ................................. Financimi i Investimeve ........ FLUKSI I PARASË .. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit .............. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) ...............................211 i.. 201 ii........ FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT .......................... Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues ................208 i.. 216 LITERATURA .......................................... 211 ii.......................................................................... 196 2..........

.

PJESA E PARË NJ OH U R I P Ë R K ON TA BILIT ETIN E PËRG JITHSHËM .

.

............... 17 Konceptet Bazë ...... 14 1 2 3 4 5 6 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M Ndërmarrja dhe transaksionet e saj ...................... cilat veprime të ndërmarrjes pasqyron dhe përse duhen unifikuar regullat e rregjistrimit të këtyre veprimeve.... Jepen konceptet bazë të kontabilitetit dhe parimet e regjistrimit kontabël të ilustuara me shembuj zbatimi....... 24 Parimet e Regjistrimit të Transaksioneve................................ I NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT Hyrje .......Kapitulli I Në këtë kapitull tregohet pse nevojitet kontabiliteti............... 29 KAPITULLI I Njohuri të para të kontabilitetit ................... 15 Normalizimi i Procedurave Kontabël ............ 18 Shembull Zbatimi ..

Dokumenti kontabël që përmbledh të dhënat për pasurinë e një ndërmarrjeje quhet Bilanc.I. domethënë gjendjen e kësaj pasurie dhe detyrimet në një moment të dhënë. ndërmarrja ka nevojë për një sistem informacioni që quhet kontabilitet. ndërtimit. duke u nisur nga aftësia e saj për të sjellë fitim. Më poshtë do të gjeni parimet themelore të kontabilitetit të përgjithshëm që do t’ju ndihmojnë për të analizuar më mirë pasqyrat bazë kontabël që janë: bilanci i ndërmarrjes dhe llogaria e rezultatit. i cili: së pari . Për të marrë vendimet e duhura. Dokumenti kontabël që paraqet rezultatin e ndërmarrjes quhet Llogaria e Rezultatit1. dmth për të dhënë rezultat pozitiv. i bën të mundur ndërmarrjes vlerësimin e efikasitetit të punës së saj (prodhimit.). Llogaria e Rezultatit dhe disa pasqyra të tjera përbëjnë ato që quhen “Llogaritë Vjetore” të ndërmarrjes. 1 Llogaria e Rezultatit: Quhet edhe “Paqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve” (PASH) ose “Llogaria Fitim/ Humbje” 14 . së dyti . Shënim: Bilanci. HYRJE Ndërmarrja ka si synim të prodhojë produkte ose shërbime për të kënaqur nevoja të shoqërisë. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT 1. vlerëson dhe paraqet pasurinë e ndërmarrjes. Në fjalorin e përditshëm të gjitha këto pasqyra njihen shkurt si “Bilanci”. përshkruan. shërbimit etj.

Veprimet apo marrëdhëniet e ndërsjella. lëndë të para a shërbime. mallrat (për ndërmarrjet tregtare). 3 Transaksioni: quhet edhe “Fluks”. Ndërmarrja është pra e lidhur me aktorë të tjerë ekonomikë (furnitorë. Nga kjo lind nevoja e mbajtjes së gjurmëve të këtyre veprimeve ekonomike që ajo kryen me partnerët e saj. ndërmarrja ka nevojë të blejë mallra. produktet e aktivitetit të ndërmarrjes. Shembuj transaksionesh: Ndërmarrja u paguan rrogat punonjësve. që lidhin ndërmarrjen me partnerët e saj ekonomikë. 15 . në gjuhën e kontabilitetit quhen transaksione3.). punonjës etj. “Ngjarje kontabël” ose “Veprim ekonomik”. me të cilët kryen veprime të ndërsjella. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ Gjatë veprimtarisë së përditshme. shërbimet (për ndërrmarrjet e shërbimit) etj. Pra. Paguan Ndërmarrja Punonjësit Blen ndërmarrja mall nga furnitori. që i nevojiten asaj dhe të shesë produktet2 e saj. blerës. Blen (Paguan) Ndërmarrja Livron(mallin) Furnitori Ndërmarrja merr kredi nga banka. Ndërmarrja Kredia Banka 2 Produktet: që në kuptimin e gjerë të fjalës janë: prodhimet (për ndërmarrjet prodhuese).2.

të cilët në raport me pronarët (ortakët/aksionerët) ndahen në: o shpenzime: kur transaksioni përfaqëson një konsum të pasurisë (shpenzim). në një periudhë të caktuar kohe. 16 . transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. Me këtë terminologji. informacione në shërbim të marrjes së vendimeve për drejtimin e ndërmarrjes. transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes.i. që në këtë këndvështrim është një borxh që i kanë ndërmarrjes pronarët. o të ardhura: kur transaksioni përfaqëson një shtim të pasurisë (të ardhura). pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. një veprim apo lëvizje. Dallojmë: transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (p. klasifikojë dhe regjistrojë transaksionet që prekin ndërmarrjen për të furnizuar. Koncepti i transaksionit: Transaksioni është një marrëdhënie. Në lidhje me ndikimin në rezultat transaksionet mund të jenë: . që në këtë këndvështrim është një detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve. . Në lidhje me ndërmarrjen. Kontabiliteti duhet të kapë.transaksione të rezultatit që ndikojnë në rezultat. në përgjigje të transaksioneve fizike (psh pagesat për blerje e arkëtimet për shitje). roli kryesor i kontabilitetit të përgjithshëm është të regjistrojë bashkësinë e transaksioneve që prekin ndërmarrjen.transaksione të bilancit që janë transaksionet që nuk ndikojnë në rezultat. pas përpunimeve të duhura. më saktë pasurinë e ndërmarrjes. Vini Re! Shpenzimet dhe Të ardhurat. nuk janë gjë tjetër veçse Borxhet dhe Kreditë e pronarëve ndaj ndërmarrjes prandaj ato trajtohen si transaksionet financiare dhe përfshihen në to.sh: livrim malli. që ndryshon vlerën e një variabli ekonomik. transaksionet janë të dy tipeve: transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave. kryerje e një shërbimi apo prodhim produkti).

NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL Për të thjeshtuar hartimin. do të ishte e pamundur të vlerësohej gjendja e ndërmarrjes dhe të krahasohej ajo me një tjetër. Në këtë rrugë është duke ecur edhe legjislacioni në Shqipëri4. leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. Në qoftë se gjithsecili do të mbante kontabilitetin sipas “mënyrës së vet”.3. Plani i përgjithshëm kontabël e lejon këtë standardizim duke propozuar një klasifikim të transaksioneve të ndryshme që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. pa ju përmbajtur disa rregullave.. 4 Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit (KKK) ka miratuar me vendimin nr. vendime.2006. Standardizimi i praktikave kontabël bëhet me ligje.05. 17 . udhëzime etj. për të dhënë informacion sa më të saktë. “Standardet Kombëtare të Kontabilitet”(SKK) në nxitje të zbatimit të Standardeve Ndërkombëtare të Raportimit Financiar” (SNRF). datë 17. të cilat zhvillohen në bazë të përparimeve në shkencat financiare. Krahas rregullave nacionale. është i nevojshëm standardizimi i metodave kontabël dhe jo secili të ndërtojë terminologjinë dhe metodat e veta. globalizimi i ekonomisë bën që shtetet të tentojnë drejt standardizimeve ndërkombëtare. 3.

pra ndërmarrja përfiton një borxh afatshkurtër nga furnitori. Ndaj kjo kredia e furnitorit konsiderohet si burim (pasiv) për ndërmarrjen. që quhet pasiv i bilancit. asaj mund t’i lihet një afat pagese nga furnitori.). që quhet aktiv i bilancit. Kontabiliteti e klasifikon këtë borxh si kredi afatshkurtër dhe e regjistron si burim. KONCEPTE BAZË Ndërmarrja. si: o Gjatë një veprimi blerjeje. huatë e mara nga bankat etj. brenda afatit të pagesës. makineritë.4. Krahas burimeve dhe përdorimeve të mirëfillta. ka dhe kategori specifike. Si përfundim. Kjo kredi afatshkurtër konsiderohet si “e shlyer”. mjetet ndihmëse për veprimtarinë apo depozitat në bankë apo arkë. kur ndërmarrja bën realisht pagesën që i detyrohet furnitorit. Kjo hua do t’i “shlyhet” ndërmarrjes kur klienti të paguajë shumën e duhur brenda afatit të pagesës. që përdor ndërmarrja në veprimtarinë e saj (kapitali i sjellë nga pronarët/aksionerët e ndërmarrjes. i. kryen çdo ditë veprime që prekin pasurinë e saj. kontabiliteti e konsideron këtë si një kredi afatshkurtër që ndërmarrja i jep atij. pra ato që ndërmarrja ka bërë me burimet (pasuria e ndërmarrjes). si për shembull: lëndët e para. kur ndërmarrja i akordon një afat pagese klientit të vet. 18 . Koncepti i Aktivit dhe Pasivit Bilanci pasqyron nga njëra anë burimet financiare. Nga ana e majtë e bilancit. kredia për klientin konsiderohet si përdorim (aktiv) për ndërmarrjen. Burimet e ndërmarrjes regjistrohen në anën e djathtë të bilancit. në veprimtarinë e saj. ndërmarrja nuk është e detyruar të paguajë në çast. regjistrohen përdorimet e këtyre burimeve. Paraqitja e gjendjes pasurore të ndërmarrjes quhet bilanc. o Me arsyetim të ngjashëm. Regjistrimi i transaksioneve që modifikojnë pasurinë e ndërmarrjes dhe përpunimi i këtij informacioni është objekt i sistemit kontabël të ndërmarrjes.

bilanci paraqitet si vijon5: Përdorimet (Aktivi) Investime në aktive fikse5 Investim në lëndë të para. sipas së cilës klienti mund të jetë debitor për një shumë të caktuar. Koncepti i Llogarisë6 Bilanci është një dokument kontabël që pasqyron tërësinë e pasurive dhe të detyrimeve (borxheve) të ndërmarrjes. kemi për shembull: asete fikse. Nga ana e aktivit kemi gjithashtu një bashkësi elementesh me karakteristika të ndryshme nga njëri-tjetri. stoqe lëndësh të para apo kartëmonedha në sirtarët e arkës së ndërmarrjes. Një nga parimet e kontabilitetit është të përpiqet të japë një pamje sa më besnike të ndërmarrjes. 19 . për të përshkruar në detaje elementet e pasivit dhe të aktivit të bilancit të ndërmarrjes. Këto ndarje quhen llogari. Për të dhënë një pasqyrë më të qartë. aq sa është e nevojshme. materiale.Mbi këtë bazë. godina industriale etj. Pasuritë dhe borxhet janë të natyrave të ndryshme. kështu. Në anën e pasivit vendosen burimet që janë: qoftë të brendshme (kapitalet). Depozitim në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Burime të brendshme: Kapital i sjellë nga aksionerët Burime të jashtme afatgjata: Hua afatgjata Borxhe ndaj furnitorëve etj. që kanë kërkuar shpenzime të larta (truall.). qoftë nga jashtë (huatë). gjatë një periudhe të caktuar. secili grup ndahet në nëngrupe dhe kjo ndarje vazhdohet. mallra etj. të ndara në grupe që përbëhen nga elemente me karakteristika të njëjta (asetet fikse. 5 Aktive fikse: Pasuri e paluajtshme 6 Zbulim: Kur Banka i bën lehtësi klientit të vet që ka llogari bankare rrjedhëse. Zbulime6 bankare ii. të cilat mund të jenë afatshkurtra apo afatgjata. borxhet afatgjata). Aktivi dhe pasivi i bilancit janë. Kredi për klientët etj.

ortakët.) iii. që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. pagesa për blerje të lëndëve të para. Këto dy pjesë quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas).. 20 . Akëtimet që bën ndërmarrja nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që hyjnë në ndërmarrje nga arkëtimet e shitjeve). Si rrjedhim. Për shembull. çdo llogari ndahet në dy pjesë ku regjistrohen lëvizjet që e prekin atë..Çdo elementi të pasurisë së ndërmarrjes i shoqërohet një llogari (për shembull: llogaria “troje”.. furnitorët. të tretët7 (për 7 Të tretët: quhen klientët.) dhe zbrazet nga shpenzimet (pagesa e rrogave. Borxhet që i kanë ndërmarrjes.. nga transaksionet financiare.. llogaria “hua” etj. llogaria “banka” ushqehet nga hyrjet e ndryshme të parave që vijnë në ndërmarrje (nga shitjet. entitete apo persona të tjerë.. Koncepti i Debitit dhe Kreditit Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet).). llogaria “arka”. të blera apo të prodhuara). Për të paraqitur një llogari përdoret simboli në formë T-je: Llogari “Banka” 512 Debi Kredi Në Debi (majtas) regjistrohen: Hyrjet që bëhen në ndërmarrje nga transaksionet fizike (Për shembull: mallrat që hyjnë në ndërmarrje. punëtorët.

Le t’i përmbledhin këto në një tabelë: Regjistrimi në Llogari Lloji i transaksionit Transaksion fizik (real) Transaksion monetar Transaksion financiar Transaksion rezultati Debi (Majtas) Hyrjet Arkëtimet Borxhet Shpenzimet Kredi (Djathtas) Daljet Pagesat Kreditë Të ardhurat Është e thjeshtë të vizualizosh në çdo çast gjendjen neto të çdo llogarie. duke zbritur nga debiti total i llogarisë (pra nga totali i vleftave të regjistruara në debi) kreditin total të po asaj llogarie (totalin e vleftave të regjistruara në kredi): Kjo diferencë quhet Teprica8 e llogarisë. Nisur nga ky përcaktim. Të ardhurat e realizuara. nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që paguan për blerjet e bëra). Kreditë që ka marrë ndërmarrja nga të tretë. në transaksionet fizikë (Për shembull: mallrat e shitura që dalin). Pagesat që bën ndërmarrja. Kur debiti > krediti. nga transaksionet finaciare (Për shembull borxhi që i ka ndërmarrja furnitorit për faturën që nuk i ka likuiduar). një i tretë (klient) quhet debitor në qoftë se llogaria e tij është 8 Teprica e llogarisë: quhet shpesh “Gjendje e llogarisë”. që interpretohen edhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët (ortakët/aksionerët) Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet që bëhen nga ndërmarrja. por quhet edhe “Saldo e llogarisë” 21 . llogaria quhet kreditore. që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve (pra si kredi e pronarëve).shembull klientët për faturat e palikuiduara) Shpenzimet që kryen ndërmarrja. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti.

iv.me tepricë debitore. 10 Arkëtimet: Paratë që marrim në arkë apo bankë. sepse nuk ka detyrimisht përputhje midis arkëtimeve dhe të ardhurave. o pagesat (paratë që japim) regjistrohen në kredi të llogarive të likuiditetit. 22 . Për shembull: shitja e një produkti përbëhet nga një dalje fizike (livrimi i produktit) dhe nga një hyrje monetare (vlefta e paguar nga klienti) me të njëjtën vleftë sa ajo e shitjes. ndërsa një i tretë (furnitor) quhet kreditor në qoftë se llogaria e tij është me tepricë kreditore. ky parim shprehet nga dy rregullat : a) çdo vlerë që qarkullon në ndërmarrje vetëm zhvendoset. Regjistrimi me Parti Dyfishe Mbajtja e kontabilitetit me parti dyfishe është një teknikë që mbështetet mbi parimin elementar: “asgjë nuk krijohet. dmth llogaritë e arkës së ndërmarrjes dhe llogaritë bankare9 të saj. gjithçka transformohet”. Këto nuk duhet të ngatërohen me të ardhurat. b) pasurimi i ndërmarrjes vjen nga aftësia e saj për ta përftuar këtë pasurim nga të tjerët (të tretët). Në llogaritë e likuiditetit veprimet regjistrohen si më poshtë: o arkëtimet10 (paratë që marrim) regjistrohen në debi të llogarive të likuiditetit. Në kuptimin ekonomik. 9 Llogaritë bankare: Llogaritë (kontot) që ndërmarrja ka në banka. v. asgjë nuk humbet. Llogari të Likuiditetit Llogari të likuiditetit quhen llogaritë e parave dhe vlerave të ngjashme me to. si dhe letrat me vlerë që mund të shndërrohen menjëherë në para. Kontabiliteti mbështetet mbi faktin që çdo transaksion midis ndërmarrjes dhe një partneri të saj përbëhet nga dy lëvizje të njëvlefshme me sens të kundërt.

njëri në debitin e një llogarie. 23 . pra rrit pasurinë sepse i shtohet një veturë. Në këtë kontekst. Përmbledhasi. Pra. por konstaton se i ka një borxh furnitorit : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e furnitorit kreditohet me 10'000 € Kur ndërmarrja bën pagesën.Shembull i blerjes së një veture: ndërmarrja blen një veturë 10’000 €. Kjo teknikë krijon mundësinë. Si kundërparti. pra kjo ngjarje paraqitet si Debit. Për të evidentuar këtë lidhje mes tyre. Ky quhet parimi i kontabilitetit me parti dyfishe: çdo lëvizje midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të saj regjistrohet në llogaritë e ndërmarrjes me anën e një regjistrimi të dyfishtë. ajo duhet ta paguajë veturën. gjë që paraqitet në Kredit. Barazimi i debiteve me kreditet është gjithashtu një mjet kontrolli i saktësisë së kontabilizimeve. të garantohet barazia e pasurisë dhe e të mirave (atë që zotëron ndërmarrja e që është në Debit) me detyrimet (huatë e marra nga ndërmarrja e që regjistrohen në Kredit). këto dy llogari quhen kundërparti të njëra-tjetrës. regjistrimi kryhet në dy kohë: ajo e regjistron veturën në Debit. por pas një farë kohe. çdo të ardhure apo shpenzimi i korrespondon një mjet për ta realizuar atë. ajo regjistron : o llogaria e furnitorit debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € dhe veprimi i blerjes së veturës është përfunduar. nëse krijohet një shtesë pasurie (për shembull : nga shitja e një shërbimi). pra të zvogëlojë pasurinë financiare të saj. blerja e veturës shkruhet : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € Në qoftë se ndërmarrja e blen veturën nga një furnitor por nuk paguan menjëherë. me të njëjtën vleftë. rezultati i veprimit në bilanc do të kontabilizohet si borxh (në Kredit) ndaj pronarit ose aksionerit. tjetri në kreditin e një llogarie tjetër.

në aktivin e bilancit (si kundërparti): kjo shumë shënohet në debi të llogarisë “bankë”. Ata vendosin të derdhin në bankë si kapital fillestar 100000 lekë. në anën kredi. Ortakët derdhin 100000 lekë në bankë për IMB: Ortakë Sjellin 100000 lekë IMB Për ndërmarrjen.5. iii. i. Me anën e këtyre burrimeve. kjo pasqyrohet duke regjistruar një burim prej 100000 lekë në bilanc. ndërmarrja “IMB” blen një makineri me çmim 150000 lekë. në pasivin e bilancit: kontabilizohet (regjistrohet) shuma prej 100000 lekë në llogarinë “kapital”. Kjo shumë regjistrohet në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. SHEMBULL ZBATIMI Katër ortakë vendosin të krijojnë shoqërinë “IMB”. Banka 100000 Kapitali 100000 24 . Për të plotësuar nevojat. ii. Le t’i analizojmë këto veprime: i. marrin një hua prej 250000 lekë për 10 vjet.

ku disponohet.ii. në aktivin e bilancit: shuma vendoset në debi të llogarisë “bankë” Skematikisht këto regjistrime paraqiten: Banka 250000 Hua 250000 iii. në pasivin e bilancit: kontabilizohet burimi prej 250000 lekë në llogarinë “hua”. Blerja e makinerisë Livrimi i makinerisë IMB Pagesa e 150000 Lekë Furnitor 25 . Kjo shumë do të figurojë në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. në kredi. Ortakët marrin 250000 lekë hua nga banka Banka jep hua 250000 lekë IMB Ky veprim. për ndërmarrjen pasqyrohet duke regjistruar një burim (hua) prej 250000 Lekë në bilanc.

ndërsa b) pagesa në dokumentin e pagesës. si dhe regjistrimi në bilanc (inventar) i makinerisë. Kontabilizimi i veprimit të parë Furnitor Livrimi i makinerisë IMB 11 “Cash”: lexohet “kesh” = pagesë “me para në dorë” (nënkupton pagesat e menjëhershme) 12 Dokumenteve: Në këtë rast justifikimi i dy veprimeve bazohet në dy dokumente të ndryshme: a) Blerja (livrimi i makinerisë) bazohet në faturën e blerjes. që pasqyron pagesën që i bën furnitorit. në këtë rast do të ketë regjistrim të dy veprimeve (transaksioneve). në këtë moment shfaqet një borxh i ndërmarrjes ndaj furnitorit. Veprimi i dytë: ndërmarrja i paguan borxhin furnitorit. që u përgjigjen dy momenteve (dhe dy dokumenteve12) të ndryshme: Veprimi i parë: që i përgjigjet livrimit të makinerisë nga furnitori. Nëse pagesa bëhet e menjëhershme (“cash”11) kontabilizimi mund të bëhet sipas skemës: Banka 150000 Makineria 150000 Kur blerja e makinerisë bëhet me pagesë të vonuar (pas një farë kohe). 26 . që reflekton livrimin e makinerisë.Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë: kontabilizimi i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj.

Furnitor 150000 Bankë 150000 27 . që kontabilizon makinerinë që i jep furnitori dhe borxhin që i ka ndërmarrja furnitorit.Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. Furnitor pagesa e makinerisë IMB Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shlyerje huaje (pakësim burimi) prej 150000 lekë në bilancin e saj. Furnitori 150000 Makineria 150000 Kontabilizimi i veprimit të dytë Veprimi i dytë regjistrohet kur ndërmarrja i kryen pagesën furnitorit. në vleftën e barabartë me atë të blerjes së makinerisë. që kontabilizon pagesën e ndërmarrjes. duke shlyer kështu borxhin.

Makineri 150000 Veprimi 1 Furnitor 150000 150000 Bankë 150000 Veprimi 2 Përfundimisht.Ky kontabilizim i dyfishtë të çon në fund të fundit në të njëtin rezultat me atë të blerjes “cash” të makinerisë. bilanci i ndërmarrjes “IMB” pas këtyre tri veprimeve paraqitet si vijon: Aktivi Makineri Bankë Total Aktiv 150000 200000 350000 Kapital Hua Total Pasiv Pasivi 100000 250000 350000 28 .

që prekin gjendjen e pasurisë së saj.6. mandat pagesë. Transaksionet duhet të jenë regjistruar në trajtë kronologjike. Këto dokumente justifikuese duhet të ruhen për një periudhë të paktën 10-vjeçare. janë përcaktuar disa parime themelore që duhen respektuar. Kërkohet gjithashtu që libri ditar të mos përmbajë asnjë boshllëk. edhe këto dokumente kontabël duhet të mbahen të paktën 10 vjet. një ndërmarrje duhet të regjistrojë të gjitha transaksionet. Për të bërë regjistrimet. Tipi i dokumentit varet nga tipi i transaksionit që regjistrohet (faturë që vjen nga një furnitor ose që i adresohet një klienti. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE Në parim. me datë dhe vlerë. Natyra e dokumenteve justifikuese është dy llojesh: a) dokumenti mund të pasqyrojë një veprim të vetëm. plani kontabël kërkon që çdo regjistrim të mbështetet.. librin e madh dhe librin e inventarit. . që do të deformonte pasqyrimin e gjendjes së saj pasurore. mbi një dokument justifikues. të brendshme dhe të jashtme. Regjistrimi duhet të mbështetet mbi një provë Në bazë të këtij parimi. kërkohet që: Regjistrimi i një transaksioni të mbështetet mbi ekzistencën e një prove të kryerjes së tij. 29 .. përveç përjashtimeve të vlefshme. Ligji për kontabilitetin kërkon që çdo ndërmarrje të mbajë detyrimisht një libër ditar. Sikurse dokumentet justifikuese.) b) dokumenti mund të ketë origjinë krejt të brendshme dhe të grupojë një bashkësi veprimesh: këto quhen dokumente përmbledhëse që kanë të bëjnë me ditaret ndihmëse. Respektimi i këtyre parimeve garanton paraqitjen sa më reale të gjendjes pasurore të ndërmarrjes. Për të garantuar që ndërmarrja të mos regjistrojë asnjë transaksion jo real.

Parimet kryesore dhe karakteristikat e informacionit kontabël Parimet e regjistrimit të transaksioneve dhe të paraqitjes së pasqyrave financiare në mënyrë të plotë përshkruhen në “Standardet Kombëtare të Kontabilitetit“.. Nëse jo.) Rëndësia dhe materialiteti. ato raportohen më vete.paanshmëria ....... Parimi i kuptueshmërisë..... institucionet shtetërore ...... detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të aksionerëve... kërkon që informacioni të jetë i besueshëm.nuk përmban gabime materiale si dhe . Në vijim po përmëndim shkurt disa prej tyre: Parimi i konstatimit të të drejtave dhe detyrimeve: sipas të cilit efektet e transaksioneve njihen kur ato ndodhin (dhe jo kur paguhen). Parimi i kompensimit: sipas të cilit aktivet dhe detyrimet si dhe të ardhurat e shpenzimet nuk kompensohen me njëra-tjetrën. është një prezantim besnik i asaj që ky informacion përpiqet ose pritet në mënyrë të arsyeshme të prezantojë.. Informacioni në këto pasqyra konsiderohet material nëse mungesa ose pasaktësia në prezantimin e tij do të ndikonte në vendimet ekonomike të përdoruesve të pasqyrave financiare.. Parimi i njësisë ekonomike raportuese: sipas të cilit ndërmarrja mban llogari të veçanta të aktiveve. me përjashtim të rasteve kur një gjë e tillë kërkohet ose lejohet. partnerët në biznes.. kërkon që informacioni në pasqyrat financiare duhet të paraqitet në mënyrë të tillë që të jetë informues dhe pa ekuivok. detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të veta nga ato të aktiveve... klientëve të saj dhe personave të tjerë. e njëjta paraqitje dhe të njëjtat formate të pasqyrave financiare.. punonjësit.. punonjësve. kreditorëve...merret në konsideratë përmbajtja e tyre ekonomike mbi formëm ligjore.dhe për krahasimin me ndërmarrje të tjera. atëherë. Domethëne ndërmarrja duhet të informojë e pasqyrojë jo vetëm veprimet e kryera me arkëtime e pagesa por edhe detyrimet për t’u paguar në të ardhmen..... për të informuar një grup të gjerë përdoruesish (aksionerët dhe kreditorët.. kërkon që të përdoret e njëjta politikë kontabël. për një krahasim objektiv të treguesve të performancës financiare të ndërmarrjes në vite... performancën financiare dhe fluksin e parasë së ndërmarrjes. ajo duhet t’a reflektojë këtë fakt. - - - - - - - 30 . si dhe ato që do të sjellin arkëtime në të ardhmen. Parimi i vijimësisë: sipas të cilit veprimtaria ekonomike e ndërmarrjes duhet të ketë vijimësi dhe ndërmarrja nuk ka në plan ose nuk do ta ketë të nevojshme të ndërpresë aktivitetin e saj .. Parimi i qëndrueshmërisë dhe krahasueshmërisë.... kërkon që pasqyrat financiare të paraqesin të gjithë informacionin material që ndikon në gjendjen financiare.. parimi i maturisë që të shmanget mbivlerësimi i aktiveve dhe i të ardhurave ose nënvlerësimi i detyrimeve dhe shpenzimeve . Besueshmëria...

......56 1 2 3 4 5 6 7 8 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI II Organizimi i planit kontabël të përgjithshëm .. 2 ..................50 Ushtrim Zbatimi nr............ II ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM Hyrje ................................................. grupet e llogaritë) dhe jepen specifikat e grupeve kryesore të llogarive........43 Pasqyrat Financiare Kryesore ................................... Ndaj në ketë kapitull përshkruhet ndërtimi i PKP (klasat...34 Llogaritë e Shpenzimeve klasa 6...................Kapitulli II Standardizimi i metodave kontabël fillon me Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP)........ Përshkruhet organizimi i sistemit kontabël.........41 Organizimi i Sistemit Kontabël ....32 Organizimi i Planit të Llogarive ................39 Llogarite e te ardhurave klasa 7...33 Llogarite e Bilancit ........................ hallkat përbërese të tij si dhe pasqyrat financiare kryesore të ilustruara me shembuj zbatimi.........

HYRJE Kontabiliteti përfshin: Kontabilitetin e Përgjithshëm (quhet dhe Kontabiliteti Financiar) dhe Kontabilitetin Analitik (quhet dhe Kontabiliteti Manaxherial ose Kontabiliteti i KostoDrejtimit). do të ndalemi në Kontabilitetin e Përgjithshëm. 32 . Ne. Kontabiliteti i Përgjithshëm pasqyron marrëdhëniet me një numër të madh aktorësh brenda dhe jashtë ndërmarrjes. fillimisht. Ai shërben si bazë dhe për Kontabilitetin Analitik. ORGANIZIMI I PKP 1.II. Të dhënat e Kontabilitetit Analitik shfrytëzohen nga drejtuesit e kompanisë. Organizimi i tij varet nga specifikat e ndërmarrjes dhe përparësitë e saj.

nëngrupin. ku pesë klasat e para janë për llogaritë e bilancit dhe dy të fundit për llogaritë e rezultatit të administrimit. 3. Plani Kontabël i Përgjithshëm (PKP) e mundëson këtë standardizim. 512. Klasat Kryesore të PKP Në Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP) dallohen shtatë klasa me numrat 1. do të pasqyrohet me një regjistrim në llogarinë me numër 512. ii. 5. në sajë të metodave që përdor për regjistrimin e veprimeve që prekin ndërmarrjen. grupin. për të thjeshtuar leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. 551tregon që llogaria është e klasës 5 “Mjete monetare dhe të ngjashme”. që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. jep një pasqyrim të saktë të gjendjes së ndërmarrjes në një moment të dhënë. shifra e tretë tregon ndarjen e grupit. 33 . 6 dhe 7.tregon që llogaria është e nëngrupit 2 të grupit 1 të klasës 5. Në përgjithësi: o o o o shifra e parë tregon klasën e llogarisë. që tregon një lëvizje (hyre ose dalje) në llogarinë bankare të ndërmarrjes. Le ta ilustrojmë kuptimin e shifrave të llogarisë me një shembull. 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE Në Kontabilitetin e Përgjithshëm. Shembull për llogarinë “Banka” Një veprim. është i domosdoshëm një standardizim i metodave kontabël. i. e kështu mund të vazhdohet më tej. që emërtohet “Vlera monetare në bankë”. shifra e dytë tregon një ndarje të klasës.2. që përfaqëson “Banka dhe institucione të tjera financiare”. tregon që llogaria është e grupit 1 të klasës 5. 4. PKP. duke propozuar një klasifikim të transaksioneve. Le t’i shqyrtojme klasat e llogarive më në detaje.

kur krijohet. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata Kapitalet i shërbejnë ndërmarrjes për të përftuar mjete afatgjata që shërbejnë për të ushtruar veprimtarinë e saj. Rezultati i ushtrimit. Klasa 1: Kapitali. Klasa 1 përmban bashkësinë e burimeve të quajtura “afatgjata“ (ose “të përhershme”) të ndërmarrjes: o Burime të brendshme: Kapitali themeltar (aksionar). për të cilin raportohet. Një ndërmarrje. quhen edhe “aktive të paluajtshme”(Assete Imobilare) ose Aktive Fikse (Fixed Assets). ka nevojë për kapitale për të ushtruar veprimtarinë e saj. Këto burime fillestare merren ose nga ortakët (kapitalet e veta) ose nga partnerët e jashtëm të ndërmarrjes (hua nga bankat dhe detyrime të ngjashme).3.13 o Burime të jashtme: Subvencionet për investime. LLOGARITË E BILANCIT i. 14 Hua afatgjata quhen ato me afat shlyerje mbi një vit. 15 Provizionet: Shuma të parashikuara për rreziqe e shpenzime. 34 . 13 Rezultat i ushtrimit – quhet shkurt rezultati i vitit të ushtrimit të aktivitetit. ii. rezervat. o Provizionet15: për rreziqe dhe detyrime të parashikuara me ligj. 16 Aktive Afatgjata (AA): Ky është emërtimi i përdorur në Standardet Kombëtare të Kontabilitetit (SKK) për aktivet që janë quajtur më parë Aktive të Qëndrueshme (AQ) . Rezervat e fonde të tjera të vetat. Huatë afatgjata14 dhe të ngjashme me to. Koncepti i tyre do të sqarohet më poshtë. Në kontabilitet me “Aktive Afatgjata”(AA)16 kuptohet bashkësia e mjeteve që do t’i shërbejnë për një kohë më shumë se një vit ndërmarrjes.

. patenta. o AA në Proces përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. o Amortizimi dhe zhvlerësimi i aktiveve afatgjata: aktivet afatgjata. Klasa 3: Inventarët Ndërmarrja duhet të blejë lëndë të para dhe të ndërmjetme që ajo do t’i transformojë gjatë procesit të prodhimit.… o AA Materiale18 troje.. që janë në proces ndërtimi apo krijimi.. material ndihmës. të drejta të ngjashme. o AA Financiare përbëhen kryesisht nga aksionet që ka ndërmarrja për ndërmarrjet e kontrolluara apo të lidhura me të.…. projekte. ndërtesa. janë objekt i një trajtimi specifik që i lejon ndërmarrjes të pasqyrojë amortizimet. Meqenëse këto elemente nuk përdoren të gjitha në të njëjtin çast. pjesë ndërrimi. 35 . në tërësi. iii. si këto që ndikojnë). mbajtja e të cilave është afatgjatë. makineri. liçensa. automjete. 17 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara” (AQP) 18 Aktivet Afatgjata Materiale(AAM): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara”(AQT) 19 Stokohen: dmth të magazinohen apo depozitohen në magazina ose sheshe. këta duhet të stokohen19 nga ndërmarrja. instalime teknike. huadhënie afatgjatë etj. emri i mirë etj..Aktivet Afatgjata (AA) mund të jenë të llojeve të ndryshëm: o AA Jomateriale17 emri i mirë (vendndodhja. shpenzime të zhvillimit (studime. …) konçensione.. Dallojmë ndër to stoqet: o Materiale lëndë e parë. si këto. pajisje mobilimi. parapagime e pagesa pjesore të bëra.

Ky afat pagese konsiderohet si një hua që i jepet klientit.…. Në përgjithësi dallohen llogaritë: o Detyrime tregtare (furnitorë): përdoret për detyrimet ndaj furnitorëve. o Prodhimi në proces prodhimi. Kur furnitori nuk kërkon që pagesa të bëhet menjëherë. as marrje hua afatgjatë (llogari të klasës 1). 36 . të pa mbërritura ose tek të tretët. as dhënie hua afagjatë (llogari të klasës 2). punime e shërbime në proces. Kur ndërmarrja nuk i kërkon klientit ta paguajë menjëherë. iv. o Mallra gjendje. o Zhvlerësimi i inventarëve. inventar i imët. ai i akordon ndërmarrjes një afat pagese. o Kolektive: 20 Të kontraktuara: Në kuptimin e gjerë të fjalës edhe fatura është një lloj kontrate. o Produkte të gatshme. ndaj regjistrohet në aktivin e bilancit. o Të drejta tregtare (klientë): përdoret për detyrimet që na kanë klientet. Ky afat pagese konsiderohet si një borxh i kontraktuar me këtë furnitor dhe kontabilizohet në pasivin e bilancit. por i akordon atij një afat pagese. Klasa 4: Llogaritë me të tretët Këto llogari përfaqësojnë bashkësinë e angazhimeve financiare të kontraktuara20 ose të akorduara nga ndërmarrja dhe që nuk janë. gjysmë të gatshme e nënprodukte.o Objekte inventari ambalazh qarkullues.

etj. Pozicioni i llogarive në Bilanc Këto pesë klasa përbëjnë llogaritë e bilancit. o Banka dhe institute financiare të ngjajshme. derivativët e instrumentet financiare afatshkurtra. Ndër grupet e llogarive dallojmë: o Letra me vlerë afatshkurtra21 të pjesëmarrjes dhe të huave. tatime) dhe kolektivitetet lokale Grupe dhe ortakë. qoftë të arkës (llogaria arkë). të blera nga ndërmarrja për të nxjerë fitime. Llogaritë financiare paraqesin sasinë e mjeteve monetare (parave) që zotëron ndërmarrja dhe mjete të ngjashme me to. o Debitorë e kreditorë të ndryshëm: përdoret për qeratë financiare. provizione. o Arka dhe vlera të tjera të afërta me to (bileta. qoftë të bankës (llogari bankare). 37 . Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme Disa nga veprimet e ndërmarrjes prekin pasuritë monetare të saj.- Personeli dhe llogaritë përkatëse Sigurimet shoqërore dhe organizma shoqërore Shteti (taksa. pulla tatimore e postare). v. Ato afatgjata trajtohen si aktive të qëndrueshme financiare. huamarrje afatshkurtër. o Hua. Bilanci është pra një dokument përmbledhës. vi. si: dividente. grante. interesa etj. 21 Letrat me Vlerë: Janë tituj që emetohen nga persona juridikë (shtetërorë ose privatë) që u japin zotëruesve të tyre të drejta.

që mundëson vlerësimim e efektit të transaksioneve të ndryshme. që kontabilizohen në llogaritë e klasave nga 1 në 5. afatshkurtra 38 .) Klasa 5: Depozita në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Klasa 1: Burime të brendshme (Kapitali etj) Burime të jashtme (Hua etj afatgjata) Klasa 4: Detyrime tregtare (furnitorë etj. materialeve etj. Klasa 4: Të drejta tregtare (klientë etj. Në formë përmbledhëse pozicioni i këtyre klasave. financiare e në proces) Klasa 3: Stoku i mallrave. materiale. grupeve apo llogarive në bilanc paraqitet si vijon: Përdorimet (Aktivi) Klasa 2: Aktive afatgjata (jomateriale.) Klasa 5: Hua etj.

39 .4. që kryhen nga të tretët. o Shpenzime për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62) janë shpenzime për shërbime e punime të nevojshme për ndërmarrjen.). ato sjellin zvogëlim të pasurisë së saj. riparime etj. sigurimet shoqërore e shëndetësore dhe të tjera. (Shembull: pagesa e qirave. mallrave dhe furnizimeve që do të konsumohen nga ndërmarrja gjatë procesit të prodhimit. e thënë ndryshe. d.th. Llogaritë e shpenzimeve klasifikohen në: a Shpenzimet e Shfrytëzimit (llogaritë 60 ÷ 65) o Shpenzime për blerjet (Llogaritë 60) janë shpenzimet për blerjen e lëndëve të para. Shpenzimet dhe të ardhurat (llogaritë e klasave 6 dhe 7) përmbajnë bashkësinë e veprimeve që prekin gjendjen e ndërmarrjes duke e varfëruar atë (llogaritë e shpenzimeve) ose duke e pasuruar atë (llogaritë e të ardhurave). ajo konstaton shpenzime ose të ardhura. i. si kundërparti të shërbimeve të sektorit publik (financimi i rrjetit rrugor etj. transportit. telekomunikacionit. rritjet e shpenzimeve regjistrohen në debi të llogarive të klasës 6.) o Shpenzime për pushtetin publik (Llogaritë 63) grupojnë shpenzimet për pushtetin publik. o Shpenzime për personelin (Llogaritë 64) grupojnë shpenzimet për personelin. përjashto personelin e ndërmarrjes. energjisë. LLOGARITË E SHPENZIMEVE Në shumicën e veprimeve që kryen ndërmarrja. Shpërndarja e Shpenzimeve Shpenzimet janë veprime që e varfërojnë ndërmarrjen. Plani kontabël i përgjithshëm i klasifikon shpenzimet dhe të ardhurat në varësi nga natyra e tyre. më saktësisht në debi të këtyre llogarive. Shpenzimet regjistrohen në klasën 6. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka gjeneruar.m. tatimet dhe taksat e paguara nga ndërmarrja. reklamave. për pagat.

. (Shembull: shpenzime për pritje. fatkeqësi të ndryshme natyrore.. ato do të influencojnë në llogarinë rezultat të ndërmarrjes.. Këtu përfshihen edhe humbjet nga shkëmbimet valutore. që nuk janë të përsëritshme me kalimin e kohës dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit22 të përditshëm të ndërmarrjes.. 22 Menaxhim = Administrim operativ i punës së një ndërmarrjeje 40 . o Provizione: shuma që parashikojnë shpenzime eventuale për ngjarjeve të ndryshme. si dhe humbjet e tjera nga shitblerja e letrave me vlerë. kryesisht.) d Shpenzimet e llogaritura (llogaritë 68) Përfaqësojnë shpenzime të llogaritura nga vetë ndërmarrja. . Meqenëse këto shpenzime kontabilizohen në një llogari të klasës 6.sh: ndëshkime në rastin e një procesi gjyqësor. që sjellin varfërimin e ndërmarrjes por.o Shpenzime të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65) grupojnë shpenzimet e tjera të shfrytëzimit që nuk i takojnë asnjërës prej llogarive të lartpërmendura. subvencione të dhëna). për të financuar investimet e saj materiale. (P. amortizime dhe provizione.. për zhvlerësime. b Shpenzimet Financiare (llogaritë 66) Përmbajnë shpenzimet për pagesën e interesave mbi huatë që ndërmarrja ka kontraktuar tek ente të ndryshme kredie. Dallohen përgjithësisht: o Shpenzime amortizimi: janë shpenzimet që lidhen me amortizimin e elementeve të aktivit. c Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67) Përmbajnë veprime. . gjoba e dëmshpërblime.

Klasifikimi i të ardhurave Të ardhurat. pasqyrojnë veprime që sjellin pasurimin e ndërmarrjes. 24 Llogaritë 71 përdoren në skemat që gjendjet e prodhimit dhe të prodhimit në proces i konsiderojnë si të ardhura. 71 dhe 72 përbën të ardhurat e funksionimit të ndërmarrjes (që ndryshon pra nga shifra e afarizmit). .. edhe të ardhurat e ndërmarrjes klasifikohen sipas natyrës së tyre. 41 . LLOGARITË E TË ARDHURAVE Si llogaritë e shpenzimeve. 23 Vit ushtrimor . Shembull: subvencionet e disa sektorëve nga shteti. e produkteve. pra që sjellin rritjen e likuiditeteve të saj. Shuma e llogarive 70. a Të ardhurat e shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75) o Të ardhura nga shitjet (Llogaritë 70) grupojnë të ardhurat që i vijnë ndërmarrjes nga shitja e mallrave. Këtu nuk përfshihen aktivet afatgjata financiare (AAF). Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor). (Llogaritë 71)24. i.5.. Këto të ardhura regjistrohen në kreditin e këryre llogarive. që regjistrohen në klasën 7.quhet viti për të cilin raportohet. për të prodhuar apo subvencionuar çmimin. që mund të përftojë ndërmarrja nga pushteti publik apo kolektivitete lokale si ndihmë. por ka sisteme kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka krijuar. o Prodhimi i aktiveve afatgjata për vete (Llogaritë 72) është pjesa e prodhimit të aktiveve afatgjata (materiale ose jomateriale) të realizuara nga ndërmarrja që mbahet për nevojat e veta. e punimeve ose e shërbimeve. o Subvencione (Llogaria 73) përmban grande ose subvencione të shfrytëzimit. Totali i llogarive të klasës 70 përcakton shifrën e afarizmit të realizuar nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor23.

Bëhet fjalë për ato veprime vlerësuese që kanë një ndikim pozitiv në llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes dhe që. Shembull: të ardhurat nga shitja e një aktivi afatgjatë. por që vijnë nga politika e saj financiare ose: nga që ajo ka pjesë në një ndërmarrje tjetër. d Të ardhura të llogaritura (llogaritë 78) Sikurse dhe për shpenzimet e llogaritura.o Të ardhura të tjera të shfrytëzimit (Llogaritë 75) Grupojnë të ardhura të menaxhimit të përditshëm që nuk i përkasin asnjërit prej rasteve të lartpërmendur. 42 . marka që merr ndërmarrja nga të tjerët. Kur rezultati është pozitiv. liçensa. ii. Në to futen edhe të ardhurat e realizuara nga pakësimi i një elementi të aktivit të bilancit. Ato vijnë shpesh nga të ardhura të realizuara nga rikuperime për dëmtimet e fatkeqësitë. ato përllogariten nga vetë ndërmarrja. nga përfitimet që ajo realizon nga veprimet e këmbimit të monedhave. pëftohet duke zbritur nga të ardhurat shpenzimet. kundrejt dhënies së të drejtës për t’i përdorur ato. thuhet se ndërmarrja është me fitim. c Të ardhura të jashtëzakonshme (llogaritë 77) Përfshijnë të ardhura nga veprime. që nuk supozohet të ripërsëriten në kohë dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit të zakonshëm të ndërmarrjes. si të ardhura. nga që ajo i ka dhënë hua një ndërmarrjeje tjetër. duhet të kontabilizohen në një llogari të klasës 7. këto të ardhura nuk vijnë nga një veprim i ndërmarrjes me ndonjë partner të jashtëm. thuhet se ndërmarrja është me humbje. b Të ardhura financiare (llogaritë 76) Ndërmarrja mund të realizojë disa të ardhura që nuk janë rrjedhojë e veprimtarisë së saj të përditshme. ndryshime të strategjisë e të tjera. Për shembull rimarrjet mbi provizionet kur realizohen shpenzimet e ngjarjeve që ishin provizionuar si të mundshme. dhe kur rezultati është negativ. të ardhurat për patenta. Përcaktimi i Rezultatit Rezultati i një ndërmarrjeje për një periudhë të dhënë.

a Mënyrat e regjistrimit të veprimeve në Ditar Një transaksion regjistrohet në Ditar duke shënuar: origjinën. Në to shënohen kryesisht të dhënat identifikuese të dokumentit (Numri.…) por jo llogaritë. me të cilët justifikohen transaksionet. sipas skemës në vijim: Transaksioni (Dokumenti) Ditari i Kontabilitetit Libri i Madh Bilanci Vërtetues i. Në të regjistrohet gjithçka që prek pasurinë e ndërmarrjes. Që të gjenden lehtë ato. vlefta. Dokumentet Dokumentet. pra të gjitha transaksionet. Këta libra bëjnë pjesë në sistemin e administrimit të dokumentacionit. … . pasi shërbejnë thjesht për t’i gjetur dokumentet. regjistrohen në disa libra ndërmjetës sipas natyrës së tyre. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL Transaksionet ekonomike regjistrohen nga kontabiliteti sipas parimeve të sistemit të organizimit kontabël. Në veçanti.6. të lidhura dhe të numërtuara. si: libri i shitjes. veprim pas veprimi dhe nga dita në ditë. në disa etapa. Ai përbëhet nga një bashkësi fletësh me format të caktuar. vleftën si dhe dokumentet justifikuese mbi të cilat mbështetet regjistrimi. ii. Ditari i Kontabilitetit Ditari është regjistri kontabël i etapës së parë. duhet të ruhen e të paraqiten sa herë kërkohen për një periudhë dhjetë-vjeçare. 43 . çdo regjistrim në ditar duhet të përmbajë: o Vleftën me të cilën ai ndikon në llogaritë përkatëse. libri i blerjes. data. shpesh. përmbajtjen. përshkrimi. por jo në sistemin e mirëfilltë kontabël. libri i arkës.

Fletët e ditarit. 2. të çfarëdo natyre qoftë. Fletë Doganimi. Çdo element që identifikohet quhet “artikull” i ditarit. Ditari i Kontabilitetit mund të mbahet në formate të ndryshme. pasi mbushen. Për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. Eshtë numër rendor i Ditarit që shërben si referencë për adresimin te domumenti përkatës që e justifikon atë.… 26 Nr Ref : = Shkurtim i fjalës Numri i Referencës. Shuma Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 650000 650000 Kredi Shënim: 1. në ditar janë regjistruar transaksionet e përshkruara te “5. firmosen njëra pas tjetrës dhe nga përgjegjësi. Detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. si: Faturë Shitje. Derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. Mandat Arketimi. Ditari nuk duhet të përmbajë asnjë boshllëk e asnjë modifikim. o Referencën te dokumenti justifikues25 i veprimit.o Llogaritë dhe përshkrimin që sqaron përmbajtjen e veprimit. b Paraqitja e Ditarit:26 Ditari i Kontabilitetit Nr Datë Dok Justifikues Ref26 Regj Lloj Nr Datë 1 2 3 4 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. 44 . Ky që paraqitet këtu është një format i përshtatur për kontabilitetin e informatizuar te programi “Kontabiliteti Alpha”. Për ilustrim. o Datën e regjistrimit të veprimit. Shembull Zbatimi”. Si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi). 25 Dokumenti justifikues: Mund të jetë dokument bazë i prodhuar nga vetë ndërmarrja. … ose dokument justifikues i prodhuar nga të tretë si Faturë Blerje.

07 12. ditari i bankës. krahas tij.03. Të tillë janë: ditari i blerjeve. 27 Ditare të pjesshme: Quhen dhe nënditarë (subjournals). ditari i arkës dhe ditari i veprimeve të ndryshme.03. Ditarët e pjesshëm të kontabilitetit nuk duhet të ngatërrohen me librat e ndërmjetëm që janë regjistra dokumentesh. 07 05. ndërtohen dhe “Ditare të Pjesshme”27 kontabiliteti. iii. renditen njëra pas tjetrës. sipas numrit të llogarisë. si “faqe” të Librit të Madh. 07 Përshkrimi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Pagesë për shlyerjen e furnitorit Totali Nr Ref 1 2 4 Lëvizjet Debi 100000 250000 150000 350000 150000 Teprica Debi 100000 350000 200000 200000 Kredi Kredi Sqarime: o Formati i mësipërm është ai që përdoret më shumë në kontabilitetin e infomatizuar (programi i “Kontabilitetit Alpha”).03. që janë më të thjeshtë në përdorim. Libri i Madh Pas regjistrimit në Ditar shumat e “artikujve” regjistrohen në një libër. ditari i shitjeve. Shpesh. sepse në to regjistrohen vetëm lloje të përcaktuara dokumentesh. Pra “kartelat e Llogarive” mund të përfytyrohen si “faqe” të Librit të Madh. për regjistrimin e veprimeve. Kartelat e Llogarive. që quhet “Libri i Madh” dhe përbëhet nga bashkësia e “Kartelave të Llogarive” (një kartele për çdo llogari).Ditari është i vetëm. Edhe regjistrimi i transaksioneve në Librin e Madh e ruan renditjen kronologjike. 45 . a Paraqitja e Kartelës së Llogarisë Kartela e Llogarise 512 “Banka” Nr Rend 1 2 3 Datë Regj 01. ndërsa vleftat nuk vihen të gjitha në një kolonë si te ditari i kontabilitetit por vihen nëpër “Kartelat e Llogarive” përkatëse.

nuk është komod. Ky numër shërben. që ndodhen në “faqe” të ndryshme të librit). Libri bëhet me faqe me format sa më të zgjatur. që në këtë rast prek disa kartela llogarie (Çdo transaksion prek të paktën dy llogari. 28 Llogari: vetë llogaria ka dy kolona: një Debi dhe një Kredi 46 . Për të shkurtuar numrin e faqeve përdoret një formë që ka disa llogari28 në një faqe. të ndara me kolona. Referencës” (Kolona 4) është ai me të cilin ato janë regjistruar në Ditarin e Kontabilitetit. jepet në faqen që vijon. që quhet formati klasik i Librit të Madh. Ky format. që ndodhen në faqe të ndryshme. regjistrimi i një transaksioni në disa llogari. por edhe për identifikimin e transaksionit. që të përmbajë sa më shumë llogari në një faqe. Në punën me dorë.o “Nr. jo vetëm për lidhjen e tyre me Ditarin e Kontabilitetit. që justifikon regjistrimin.

b Paraqitja klasike e “Librit të Madh” Libri i Madh Nr Ref Përshkrimi Debi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Blerje e makinerisë Pagesë për shlyerjen e furnitorit 150000 650000 650000 150000 0 100000 0 250000 150000 Totali 150000 150000 250000 250000 100000 100000 100000 250000 150000 150000 Kredi Debi Kredi Debi Kredi 1 2 3 4 12. Në këtë rast thuhet se rreshti “kuadron”. 47 . o Kolona “Shuma” shërben për të kontrolluar saktësinë e regjistrimit të rreshtit.03. Nga ky rresht nxirren të dhënat dhe për bilancin vërtetues. Meqenëse veprimet regjistrohen sipas parimit të partisë dyfishe. totali i shumave të të gjitha Debive do të jetë detyrimisht i barabartë me totalin e shumave të të gjitha Kredive. 07 10. 07 01. që fillon me “Nr.03.03. o Rreshti i fundit “Totali” shërben më së pari për të kontrolluar saktësinë e gjithë regjistrimeve të bëra.03. Ref” që shërben për ta lidhur me regjistrimin te “Ditari i Kontabilitetit”. 07 Datë Regj Shuma 101 Kapitali 163 Hua 213 Makineri Debi Kredi 404 Furnitori Debi 512 Banka Kredi Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 0 150000 150000 350000 150000 Sqarime: o Çdo transaksion regjistrohet në një rresht. 07 05. Duhet që shuma e vleftave në kolonat Debi të atij rreshti të jetë e barabartë me shumën e vleftave të kolonave Kredi të po atij rreshti. Në këtë rast thuhet se “kuadrimi është i dyfishtë”.

30 Hapen: Llogaria quhet e hapur kur në të mund të kryhen veprime. Në Bilancin Vërtetues regjistrohen llogaritë dhe ndryshimet që kanë pësuar gjatë periudhës së ushtrimit. a Mënyra e përftimit: Bilanci Vërtetues është dokumenti i parë që gjenerohet nga Libri i Madh nëpërmjet llogaritjes së shumave sipas kolonave të tij. Dokumenti paraqitet në trajtën e një tabele që përmban: o përshkrimin e llogarive që hapen30 gjatë ushtrimit o shumën e kolonës Debi dhe të kolonës Kredi të llogarisë o tepricën e llogarive. 29 Bilanci Vërtetues: quhet dhe “Gjendje e Llogarive”. që paraqet gjendjen në vlerë të elementeve të pasurisë së ndërmarrjes si dhe të përbërësve të llogarisë së rezultatit. Bilanci Vërtetues29 Bilanci Vërtetues është një raport. qoftë ajo debitore apo kreditore. b Paraqitja e Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 404 512 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 350000 150000 150000 650000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 0 200000 350000 350000 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitorë Banka Totali 650000 Shënim: Për ilustrim janë regjistruar llogaritë e përshkruara si shembull në Ditarin më sipër. 48 .iii.

Teprica e llogarisë është pra shuma e veprimeve të regjistruara gjatë një ushtrimi në një llogari. Raporti “Bilanci Vërtetues” nevojitet për të thjeshtuar analizën dhe mundësuar ndërtimin e bilancit dhe të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes. Meqenëse, edhe ky, pasqyron veprimet e regjistruara sipas parimit të partisë dyfishe, mbajtja e saktë e llogarive verifikohet nga barazimi:

Totali i Debive = Totali i Kredive

49

7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31
Dokumentet që përshkruam më sipër: - Ditari i Kontabilitetit - Libri i Madh - Bilanci Vërtetues janë dokumentet kryesore të sistemit kontabël, nëpërmjet të cilave gjenerohen raportet financiare. Pasqyrat Financiare përfundimtare më të kërkuara: - Bilanci - Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve32(PASh)

i. Bilanci
Bilanci paraqitet si një fotografi e gjendjes financiare të shoqërisë në një datë të caktuar. Ai është i përbërë nga dy “krahë”, që quhen Aktivi (Përdorimet) dhe Pasivi (Burimet).

a Aktivi i Bilancit
Përfshin gjithçka që është pronë apo e drejtë e ndërmarrjes, që mund të jetë në forma të ndryshme: o Aktive Afatgjata(Klasa 2) Jomateriale - liçencat për ushtrimin e aktivitetit, patentat etj. Materiale - makineritë e pajisjet, mobiljet, mjetet e transportit, pajisjet kompjuterike etj. Në Proçes - Aktive që janë në proces ndërtimi apo krijimi; parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. Financiare - tituj të pjesëmarrjes, kredidhënie afatgjata etj.

31 Pasqyrat Financiare Kryesore: quhen ndryshe “Raportet Kryesore Kontabël”. 32 Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve” (PASH): quhet dhe “Llogaria e Rezultatit”.

50

o Inventarët (Klasa 3) ku përfshihen materialet e para, ndihmëse, produktet e gatshme etj. o Debitorë (Klasa 4 pjesërisht), ku përfshihen të drejtat që ka firma për të arkëtuar para nga persona të tretë (p.sh: klientë), kundrejt shitjeve të produkteve apo shërbimeve që ajo u ka bërë atyre. o Mjete monetare (Klasa 5) ku futen paratë në arkë apo në bankë. Inventarët (Klasa 3), Debitorët (klasa 4) dhe Mjetet monetare (klasa 5) përbëjnë së bashku Aktivet Qarkulluese.

b Pasivi i Bilancit
Përfshin të gjitha elementet që kanë financuar Aktivet e ndërmarrjes. Me fjalë të tjera Pasivi paraqet pretendimet e investitorëve mbi pasurinë e firmës. Ato grupohen në: o Burime të veta (Klasa 1) Pasuria në të cilën kanë kontribuar vetë pronarët, si: kapitali, rezerva, rezultati i ushtrimit. o Burime të jashtme (Detyrimet) Pretendimet e të tretëve ndaj pasurisë së firmës. Këto mund të jenë: Hua apo borxhe afatgjata (klasa 1) kreditë bankare etj. Borxhe afatshkurtra (klasa 4 pjesërisht) ndaj personave (p.sh: furnitorëve) të cilëve firma u detyrohet para33.

33 U detyrohet para – Këtu hyjnë dhe zbulimet e llogarive bankare (kur llogaria bankare është kreditore).

51

c Paraqitja e Bilancit
Bilanci. Gjendja më 31 /03 / 2007 Aktivi (Përdorimet)
Emërtimi
Makineri e pajisje Llogari të arkëtueshme Banka
34

Pasivi (Burimet)
Vlefta
150000 0 200000

Emërtimi
Kapitali i Vetë Hua Bankare Detyrime të pagueshme35

Vlefta
100000 250000 0

Totali Aktivit

350000

Totali Pasivit

350000

Shënim:3435
1. Formati është ilustruar sipas të dhënave të shembullit të mësipërm. 2. Përgjithësisht llogaritë në Bilanc paraqiten të grupuara në zëra e nënzëra, sipas nevojave dhe përparësive të kërkuesit.

ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)
Kjo pasqyrë jep rezultatin (fitimin apo humbjen) e ndërmarrjes për një periudhë të caktuar kohe. Paraqitet në dy “faqe”: të Ardhurat dhe Shpenzimet, veç e veç, që përmbajnë:

a Shpenzimet
Paraqiten të renditurara sipas klasifikimit të tyre: o Shpenzimet e Shfrytëzimit36 (llogaritë 60 ÷ 65) për blerjet (Llogaritë 60). për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62). për pushtetin publik (Llogaritë 63).
34 Të arkëtueshme = Të tretë (p.sh: klientë), që i kanë borxh ndërmarrjes 35 Të pagueshme = Të tretë (p.sh: furnitorë), të cilëve u ka borxh ndërmarrja 36 Shpenzimet e shfrytëzimit: quhen dhe “Shpenzime Operative”.

52

subvencione për shfrytëzimin (llogaritë 74) . o Të ardhura të Jashtëzakonshme (llogaritë 77). 53 . o Shpenzimet Financiare (llogaritë 66). të tjera të shfrytëzimit (llogaritë 75). për amortizimin për provizione. b Të Ardhurat Paraqiten gjithashtu të renditura sipas klasifikimit të bërë më sipër. nga shitjet (llogaritë 70). o Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67). o Të Ardhurat e Shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75). o Humbja (Teprica Debitore) nëse “Shpenzimet” > “Të ardhurat”. prodhimi i assete për vete (llogaritë 72). o Të Ardhura Financiare (llogaritë 76). o Shpenzimet e Llogaritura (llogaritë 68). o Tatim fitimi (llogaritë 69) o Fitimi (Teprica Kreditore) që llogaritet si diferencë mes “Të Ardhurave” dhe “Shpenzimeve”. o Të ardhura të Llogaritura (llogaritë 78). nëse kjo diference është > 0.për personelin (Llogaritë 64). të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65).

c Paraqitja e Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve Formati 1 LLog 60-65 60 Nr I 1 a b Shpenzime për blerjet Blerje gjatë ushtimit Shpenzimet SHPENZIMET E SHFRYTËZIMIT Vlefta Ndryshimi i Gjendjeve (+ -) Punime e shërbime nga të tretë Tatime.62 63 64 2 3 4 a b c 65 66 5 II 1 2 3 4 67 68 III IV 1 2 3 V 54 .Q. taksa e të ngjashme Shpenzime për Personelin Pagat Trajtime dhe shperblime të tjera Sigurime shoqërore dhe të ngjashme Shpenzime të tjera shfrytëzimi SHPENZIME FINANCIARE Interesa të Paguara dhe për t’u Paguar Minusvlera nga Shitja e Letrave me Vlerë të Vendosjes Diferenca Negative nga Shkëmbimi Të tjera Shpenzime Financiare SHPENZIME TË JASHTËZAKONSHME AMORTIZIME E PROVIZIONE (shpenzime të llogaritura) Amortizimi i A. Provizione Të tjera TOTAL (I + II + III) FITIMI PARA TATIMIT Tatimi mbi fitimin e të ngjashme FITIMI NETO (ose i Bilancit) 61.

. Në standardet e reja të kontabilitetit rekomandohen formate të reja. pastaj shpenzimet njëri poshtë tjetrit në vazhdim (në fillim ato të aktivitetit të shfrytëzimit e mbas tyre të tjerat). në të cilat vihen në fillim të ardhurat. 55 .Llog 70-75 70 Nr I 1 a b c Të ardhura nga shitjet Produkte Mallra Shërbime Të Ardhurat TË ARDHURAT E SHFRYTËZIMIT Vlefta 71 72 73 74 75 76 2 3 4 5 6 II 1 2 3 Të ardhura të tjera nga veprimtaritë e shfrytëzimit Prodhim aktive afatgjata për vete Produkte të pjesshme Subvencione për shfrytëzimin Të ardhura të tjera të shfrytëzimit TË ARDHURA FINANCIARE Interesa të fituara dhe të ngjashme Diferenca pozitive nga Këmbimi Të tjera të ardhura financiare TË ARDHURA TË JASHTËZAKONSHME TË ARDHURA TË LLOGARITURA (Rimarrje provizionesh..) HUMBJE (Rezultati i bilancit) 77 78 III IV V Shënim: Ky është njëri nga formatet e PASH.

Arben produkt të gatshëm (Software “AlphaNet”) për një vleftë prej 60000 lekë. v. U paguan rrogën punonjësve 10000 lekë . 2 i. Blen me kredi (afati i pagesës 90 ditë) lëndë të para (CD etj.) me vleftë 50000 lekë që shërbejnë për të prodhuar produkte të gatshme. klienti paguan me të marë mallin. USHTRIM ZBATIMI NR. ii. Petro produkt të gatshëm (Software “Kontabiliteti Alpha”) me vleftë 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë).8. iv. Kërkesa: 1) Bëni regjistrimet përkatëse. Shtrimi i problemit Vazhdimi i rastit të ndërmarrjes “IMB” Gjatë muajit. Paguan energjinë elektrike 7500 lekë. ndërmarrja “IMB” kryen veprimet që vijojnë: i. Meqenëse bëhet fjalë për blerje për herë të parë. 56 . iii. I shet z. 2) Paraqitni bilancin dhe llogarinë e rezultatit në fund të muajit. I shet z.

Blerje me kredi lëndë të para për 50000 lekë.ii. Pagesa e rrogës prej 10000 lekë. Blerje lëndë të para 50000 IMB 2. Furnitor 50000 601. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) Përgjigje e kërkesës 1) 1. Livrim lëndësh të para Furnitor Pagesa 401. Pagesë energjie elektrike 7500 lekë 57 . Paga 10000 IMB 512. Punonjësi Pagesa e rrogës 641. Banka 10000 3.

Petro Livrim të mirash 411. Shitje Z. Pagesa Arben IMB Livrim produkti 512. shitje 60000 5. Arben produkt të gatshëm software “AlphaNet” për një vleftë prej 60000 lekë. Klienti paguan sapo merr produktin.Bankë 60000 701.… 7500 IMB 512.KESH Pagesa e energjisë 604. shitje 18500 58 . Klient 18500 IMB 701.Banka 7500 4. Shitje z. Petro produkt i gatshëm software “Kontabiliteti Alpha“ për një shumë prej 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë).Blerje energji.

Petro me kredi afati 60 ditë Totali Shënim: Identifikimi i dokumentit që justifikon veprimin kontabël është kërkesë e domosdoshme.04 06. Arben.04 06. paguar nga Banka Shitje produkt “Software AlphaNet” z. për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit.04 Blerje lëndë të para.04 Shpenzuar për rrogat e punonjësve. Paguar në llogarinë Bankare Shitje produkt “Software Kontabiliteti Alpha”. si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi).iii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) a) Regjistrimi në Ditar Ditari i Kontabilitetit Ref 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Datë 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Dok Justifikues Lloj Nr Datë Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. klientit z. 38 XY = Urdhër Xhirimi Ynë Bankar 39 FS = Faturë Shitje 59 . derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. me kredi nga furnitori X 05. Në këtë format realizohet me plotësimin e kolonave të “Dok Justifikues”. Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 601 401 641 512 604 512 701 512 701 411 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 50000 50000 10000 10000 7500 7500 60000 60000 18500 18500 796000 796000 Kredi 04 / 04 FB37 05 / 04 XY38 06 / 04 XY 07 / 04 FS39 XK 07 / 04 FS 101 02 03 01 02 04. paguar nga Banka Shpenzuar për Energji Elektrike. detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. Në këtë kolonë shënohet shkutim i Llojit të Dokumentit.04 07.373839 37 FB = Faturë Blerje.

60 . Në PASH hyjnë vetëm llogaritë e shpenzimeve (Klasa 6) dhe llogaritë e të ardhurave (Klasa 7).b) Gjenerimi i Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues nxirret nga Libri i Madh ku për çdo llogari merren shumat e kolonave Debi dhe Kredi Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 401 404 411 512 601 604 641 701 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 50000 150000 18500 410000 50000 7500 10000 78500 167500 150000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 50000 0 18500 242500 50000 7500 10000 78500 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitor lëndë të para Furnitorë Aktive të Qëndrueshëm Klientë Banka Blerje lëndë të para Blerje Energji Paga Shitje produkt i gatshëm (Software) Totali 796000 796000 478500 478500 c) Paraqitja e Pasqyrës të Ardhurat dhe Shpenzimet (PASH) Gjenerohet nga Bilanci Vërtetues.

për ndërmarrjen “IMB”. 61 . Emërtimi 601 604 641 Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Total 50000 10000 7500 11000 78500 Total 78500 701 Të Ardhura Vlefta Llog. Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 d) Prezantimi i Bilancit: Bilanci Aktivi 215 Makineri 411 Klientë 512 Bankë Total i Aktivit 150000 101 Kapitali 18500 120 Rezultati 242500 164 Hua 401 Furnitor 411000 Total i Pasivit Pasivi 100000 11000 250000 50000 411000 Shënim: Përfshihen edhe veprimet e ushtrimit 1.Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog.

.

...............................96 Veprimet me Prodhimin................... 119 Ushtrim Amortizimi ........... dokumentat mbi të cilat ato mbështeten si dhe varësia e kontabilizimit nga përmbajtja e këtyre dokumentave.........Kapitulli III Ilustrohet me shembuj mënyra e kontabilizimit të veprimeve më të përdorshme......... 136 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI III Trajtimi kontabël i disa veprimeve ........64 Veprimet që lidhen me Blerjen ....... Për çdo lloj dokumenti trajtohen rastet që hasen më shpesh... III TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Nga varet Trajtimi Kontabël .... 107 Veprimet me Listëpagesat ..............................85 Veprimet e Arkëtimit dhe Pagesës . 129 Dalja e Aktiveve Afatgjata................67 Veprimet që lidhen me Shitjen.........78 Veprimet me Inventarin.......... 114 Zhvlerësimet (Amortizimi e Provizioni) .................

o Mënyrat e mbajtjes së kontabilitetit Ndodh shpesh që momenti kur kryhet shitja të mos përputhet me atë kur bëhet arkëtimi i saj. Ky lloj kontabiliteti është i thjeshtë. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1. Për këtë arsye ekzistojnë 2 mënyra të mbajtjes së kontabilitetit: Kontabiliteti i Bazës Monetare Nënkupton që çdo shpenzim regjistrohet në momentin që kryhet pagesa e tij. po kështu çdo e ardhur regjistrohet në momentin që kryhet arkëtimi i saj. 64 . Ndërsa në bizneset e vogla. Kjo dukuri është shumë e pranishme në bizneset e zhvilluara. Kështu ju mund të shisni mallra me kredi. Ai nuk ka llogari të detyrimeve dhe të drejtave afatshkurtra (klasa 4). duke u kërkuar blerësve tuaj pagesën një muaj më pas. Në disa vende të zhvilluara bizneseve të vogla u kërkohet të mbajnë kontabilitetin sipas këtij parimi. në këtë pjesë do të shqyrtojmë tipe të ndryshëm veprimesh. furnitori mund t’ju kërkojë që ta parapaguani mallin që do të blini. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL Pasi paraqitëm parimet kontabël të regjistrimit të transaksioneve. më e plotë dhe e vetmja që pranohet zyrtarisht tek ne. Këto norma në radhë të parë dallohen nga mënyra e mbajtjes së kontabilitetit. Po kështu. që kontabilizohen në mënyrë specifike në përputhje me normat e procedurave.III. pothuajse të gjitha veprimet kryhen me para në dorë. Ky kontabilitet bazohet në parimin që një e ardhur (ose shpenzim) njihet e deklarohet në momentin që lind e drejta (ose detyrimi) për të. Kontabiliteti i të Drejtave të Konstatuara Është mënyra e mbajtjes së kontabilitetit më e përhapur.

Nga ana tjetër kur marrim paradhënie për një shërbim që do t’i kryejmë një klienti. pavarësisht se arkëtimi mund të bëhet disa muaj më vonë. regjistrimi i transaksoneve nënkupton regjistrimin në ditarin e kontabilitetit të dokumenteve justifikuese përkatëse. Detyrimet në Doganë Veprime rregulluese Kontabël Shënim: Inicialet e dokumenteve janë sipas kodifikimit të programit “Kontabiliteti Alpha”.Për shembull. ku kontabilizimi i këtyre dokumenteve është automatik. kur ne shesim mallra. o Varësia nga lloji i dokumentit Ritheksojmë se çdo transaksion duhet të mbështetet në një dokument justifikues. Le të listojmë dokumentet kryesore që përdoren për përligjjen e transaksionit: Dokumente Kryesore për Kontabilizim Nr. Inicial Emri i Dokumentit 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 FB FS MA MP UXY UXK ÇYB MAB FHM FDM FHP FDP LP FLD FK Faturë Blerje Faturë Shitje Mandat Arkëtimi Mandat Pagese Urdhër Xhirimi Ynë Urdhër Xhirim Klienti Çeku Ynë Bankar Mandat Arkëtim Banke Fletë Hyrje Magazine Fletë Dalje Magazine Fletë Hyrje Prodhimi Fletë Dalje Prodhimi Listëpagese Punonjësve Fletë Doganimi Fletë Kontabël Veprimi që kryhet Blerje të ndryshme Shitje të ndryshme Arkëtimi i parave në Arkë Pagesat që kryhen nga Arka Pagesa me xhirim nëpërmjet Bankës Arkëtime me xhirim nëpërmjet Bankës Tërheqje kesh nga Llogari e vetë Bankare Derdhje kesh në Llogarinë e vetë Bankare Hyrja e artikujve në magazinë Dalja e artikujve nga magazina Futja e lëndëve ne proces Prodhimi Nxerrja e produktit nga Prodhimi Detyrimi i Ndërmarrjes për Pagat etj. vetëm si detyrim ndaj tij por jo si e ardhur. Si e ardhur ajo do të regjistrohet vetëm pasi ne të kemi kryer shërbimin dhe të kemi dërguar faturën përkatëse. kjo paradhënie konsiderohet dhe regjistrohet. kjo konsiderohet si e ardhur dhe duhet regjistruar si e tillë. 65 .

b) Sipas afatit të përdorimit në: Afatgjatë . nëse kemi një dokument pagese ta regjistrojmë pa pritur të na vijë fatura përkatëse. P.Aktive Afatgjata (AA) Afatshkurtër. magazinohet te të tretët d) Sipas qëllimit të përdorimit : Materiale të para Meteriale të tjera Inventar i imët … Prodhime në proces Produkte Mallra Gjendje të pambërritura etj. Ose Toka Ndërtesa Makineri e pajisje Mobilje etj. në kontabilizim ndikon edhe përmbajta e tij.Aktive Qarkulluese c) Sipas magazinimit që: nuk magazinohen magazinohen në ndërmarrje.sh: në një faturë blerjeje dhe “mënyra e pagesës”. Dalje produkt) Listëpagesat Veprimet me Aktivet Afatgjata. Varësia e kontabilizimit nga lloji i artikullit Artikujt kur regjistrohen në kontabilitet duhet të mbahen në llogari që dallohen: a) Sipas natyrës së përftimit në: Blerje (Materiale e Mallra) Prodhime Ndërtime Shërbime. Në skemat dhe rregullat e kontabilizimit të transaksioneve mbahet parasysh dhe parimi i pavarësisë së regjistrimit të një dokumenti nga regjistrimi i një dokumenti tjetër justifikues. “llojet e zbritjeve” dhe lloji i artikullit ndikojnë në kontabilizim. Në vijim do të ndalemi në ilustrimin dhe shpjegimin e mënyrës së kontabilizimit të transaksioneve (dokumenteve) më të përdorshme: Blerjet dhe Shitjet Pagesat dhe Arkëtimet Veprimet në Magazinë (Hyrjet dhe Daljet) Veprimet në Prodhim (Hyrje lëndë e parë. Dhe anasjelltas. Se çfarë do të thotë kjo po e ilustrojmë me një shembull. Amortizimet dhe Provizionet 66 .Përveç llojit të dokumentit. atë ne duhet ta regjistrojmë pavarësisht nëse e kemi apo jo dokumentin e pagesës. Nëse kemi faturën që justifikon një blerje.

2. për kryerjen e pagesës përkatëse. megjithëse është bërë porosia. ndërmarrja duhet të blejë nga furnitorët të mira dhe shërbime që do të përdoren në aktivitetin ose veprimtarinë e saj. në destinacionin mbërritës. Ka mjaft raste që. që janë: 1. Ky është dokumenti i angazhimeve reciproke midis: furnitorit. Zakonisht ky dokument formulohet pasi është marrë oferta nga Furnitori dhe është negociuar me të. tregtuar ose kryer një shërbim çfarëdo. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN i. Në të përshkruhen artikujt që dëshiron të blejë. Ky lloj dokumenti nuk regjistrohet në kontabilitet. me një telefonatë apo s’bëhet fare kur blihet direkt në treg të lirë. kushte të pagesës e të livrimit etj. sasia. 4. blerja mund të mos kryhet. dhe si dokument i marrjes në dorëzim. për livrimin e porosisë dhe ndërmarrjes. 3. pasi firmoset nga marrësi. Edhe ky dokument nuk kontabilizohet pasi ai tregon që është bërë porosia por jo se është kryer blerja. Kërkesë për ofertë – Është dokumenti që ndërmarrja i formulon dhe i dërgon fillimisht Furnitorit kur kërkon që të blejë. Ky dokument shërben për shoqërimin e mallit gjatë transportit deri në mbërritjen e tij në ndërmarrje. Madje në mjaft raste kërkesa bëhet verbalisht. Vetëm mbi bazën e këtij dokumenti ndërmarrja mund të bëjë regjistrimin e veprimit të blerjes në llogaritë e saj në kontabilitet. që e merr mallin në ngarkim.Është Fatura që merr ndërmarrja kur bën një blerje. sepse ai është thjesht një kërkesë. sepse ndërmarrja bëhet pronare e mallit vetëm nga fatura që lëshohet për të. kushtet e pagesës. As ky dokument nuk regjistrohet në kontabilitet.2. Në të përshkruhen artikujt. Faturë Blerje (FB) . Urdhër Porosia – Është dokumenti me të cilin ndërmarrja urdhëron që blerja të kryhet.Kur malli merret fizikisht furnitori lëshon një dokument livrimi – Fletë Shoqërimin. Për të realizuar blerjen. kalohen disa etapa. sasia e tyre. Cikli i dokumenteve të Blerjes Për të prodhuar. që firmoset edhe nga transportuesi apo personi. koha e livrimit. Fletë Shoqërimi . 67 . çmimi. zbritjet etj.

ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes Fatura përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi”.Këto 4 veprime. Në përgjithësi. Në faturë saktësohen edhe kushtet e përgjithshme të shitjes (livrimi. nga metoda e inventarizimit (periodik apo i vazhdueshëm) dhe veçanërisht nga fakti nëse lëvizja pasqyron ndryshim në klasifikimin kontabël të artikujve që përmban. Çek. Me blerjen mund të lidhet edhe: Pagesa e shumës së faturës. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (Mandat Pagese. si rregull. Ka gjithashtu fatura që shërbejnë edhe si dokumente pagese. uljet eventuale të çmimeve. . kryhet me marrjen e faturës ose brenda një afati të miratuar nga shitësi. Koka: përmban informacione për furnitorin. vleftën e TVSH dhe totalin e faturës ku përfshihen të gjitha taksat. Fletë Hyrja në Magazinë (FHM) – Është dokumenti me të cilin magazinieri vërteton marrjen në dorëzim prej tij të mallit dhe futjen në inventar. fatura përmban emrin.. që kryhen me dokumentet e mësipërme. 40 Artikujve: Artikujt mund të jenë mallra ose shërbime. nuk kontabilizohet. afati i pagesës etj.. përbëjnë Ciklin e Blerjes. Urdhër Xhirimi. FHM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe. çmimin për njësi pa TVSH. përgjithësisht. Trupi: përmban sasinë e artikujve40. (Në kontabilitet artikujt e blerë regjistrohen në inventar mbi bazën e Faturës së Blerjes).. adresën dhe identifikuesin e tij tregtar (NIPT apo Kodi Fiskal). në dyqane).sh. 68 . Kontabilizimi i FHM varet nga skema kontabël (me ndryshim gjendje ose jo). kur ajo likuidohet me “para në dorë“ në çastin e marrjes së faturës (p.(Shih në vijim te veprimet me magazinën. klientin dhe natyrën e veprimit. Pagesa.) ii.). nga arka apo nga banka). Për furnitorin dhe për klientin..

Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: 69 .Shembull Fature: Shoqëria “IMB” blen materiale (CD dhe bojë printeri) te shoqëria “Infosoft Systems”. Vlerësimi i elementeve të Faturës Zbritjet në faturë Furnitori mund t’i akordojë klientit zbritje të natyrës tregtare ose financiare. Kjo e fundit i jep shoqërisë “IMB” faturën e mëposhtme: iii.

por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes. vonesa në livrim. sipas afatit dhe mënyrës së pagesës. që shënohet në disa fatura kur është i ndryshëm nga data e faturës. (Kjo ulje. Ai përcaktohet në përqindje mbi çmimin e shitjes ose të shërbimit. defekte41 në cilësi. Në regjistrimin e një fature duhet dalluar çmimi i blerjes pa taksa nga çmimi i blerjes që përfshin taksat (TVSH etj.) Zbritje financiare konsiderohen uljet në vleftë që akordohen. ii. iii.i. e menjëhershme ose me afat pagese. që vendoset mbi konsumimin. 45 Afati i maturimit – është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. në frëngjisht: escompte. në frëngjisht: remise. Afati i pagesës lidhet përgjithësisht me datën e livrimit dhe afatin e maturimit45 të faturës. 44 pagesën – kjo lloj ulje në anglisht : discount. në italisht: sconto. 70 . përgjithësisht. tërësinë43 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. në italisht:ribasso. Taksat në faturë TVSH (Tatimi mbi Vlerën e Shtuar) është një tatim i tërthortë.). nuk bëhet në faturë. Zbritjet tregtare nuk regjistrohen në të njëjtën mënyrë me ato financiare. sepse shumat e derdhura si taksa (TVSH) i kalohen Shtetit nga ndërmarrja. për pagesën44 para afatit ose kur paguan “cash”. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes Kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës. në frëngjisht: restourne. Mënyra e Pagesës Ka disa mënyra pagese. 42 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. 43 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. iv. mall i mbetur stok. në frëngjisht: rabais. për shembull. sasinë42 e blerjes (blerje me shumicë) apo nga rëndësia e klientit. 41 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate.

- lloji i zbritjes. mallra(605) etj.. sepse i zbritet detyrimeve ndaj shtetit për TVSH. por pa zbritje dhe e paguar “me para nё dorë”. o TVSH e Faturës së Blerjes quhet “TVSH e zbritshme”. 71 . 1 pako me 10 copë CD Shteti TVSH e zbritshme Arka Totali Sqarime: o Blerja e artikujve qarkullues që nuk magazinohen (materiale të para.) regjistrohet direkt në një llogari shpenzime blerje (60…). furnitura etj. që i përgjigjet vleftës së paguar realisht prej tij. TVSH 110 lekë dhe vleftë me TVSH 660 lekë. prandaj vlefta e TVSH-së shkruhet në Debi të llogarisë 46 direkt e pagueshme: Faturë që paguhet “me para në dorë” (“cash”) me “çek bankar” apo “karta bankare”. Në Ditar duhet të reflektohen: vlefta e blerjes neto pa taksa vlefta e TVSH që duhet paguar vlefta e plotë për t’u paguar nga klienti. a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme46. lloji artikullit. Në këtë rast. për blerjen në fjalë. Për artikujt: materiale të para(601).1 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 4456 531 Vlefta Debi 550 110 660 660 660 Kredi 12 / 04 Blerje. tregtare apo financiare.. Regjistrimi në ditarin e ndëmarrjes IMB Ref 10 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr . fatura dhe pagesa mund të regjistohen bashkë (vetëm një herë) meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me livrimin e mallit. Me faturën Nr . afatgjatë apo qarkullues. Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit..1 (e ngjashme me atë më sipër). magazinohet apo jo.. IMB blen nga Infosoft Systems vetëm 1 pako me 10 CD me vleftë pa TVSH 550 lekë. materiale të tjera(602).

që zvogëlon gjendjen e saj. prandaj ajo shërben si kundërparti në Kredi (dalje nga llogaria). vlefta e TVSH për t’u paguar. TVSH 1200 lekë dhe vleftë me TVSH 7200 lekë me pagesë të vonuar (shih ilustrimin e faturës nr . vlefta e plotë që realisht duhet të paguajë klienti për këtë.3 më sipër) por pa zbritje. ekzistenca e një borxhi ndaj furnitorit për vleftën e plotë. o Pagesa e plotë kryhet nga “Arka” e IMB. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. Rasti 2: Faturë me afat pagese: IMB blen përsëri tek Infosoft Systems me faturën Nr …2 (2 pako CD dhe një bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 (1000 + 5000) lekë. Kjo mbahet në llogari sepse ndërmarrja i shlyen detyrimet ndaj shtetit vetëm periodikisht.për detyrimet ndaj shtetit. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali Shpjegime: o Blerja e artikujve regjistrohet në llogari blerje sipas nëngrupit përkatës. Në ditar duhet të evidentohet: çmimi i blerjes pa taksa. jo sapo kryhet një veprim. veç 72 . 2 pako CD Blerje material konsumi. Në këtë rast.. për të marrë parasysh detyrimin që ka ndërmarrja për kryerjen e pagesës 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës kur bëhet pagesa realisht. regjistrimi ndahet në dy pjesë: 1) mbi bazën e faturës..

por ka edhe zbritje tregtare. veçse tani kreditohet një llogari e të tretëve (401 Furnitori) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 950 4750 1140 6840 6840 6840 13680 13680 Kredi 17 / 04 Blerje lëndë të parë. që i ka bërë furnitori.materiale të para (llogaria 601) dhe veç materiale konsumi (llogaria 606). Kjo faturë ka të njëjtat të dhëna në rastin 2. o Me regjistrimin e dytë (Ref 12) të Urdhër-Xhirimit Bankar (UXB) ndërmarrja “IMB”. veçse në vend të “totalit pa taksa” është “totali me zbritje47 pa taksa”. regjistrimi kontabël bëhet me vleftën e zbritur. Regjistrimi i faturës (Ref 11) debiton po të njëjtën llogari TVSH –je si në rastin 1. Shih faturën Nr …3 (që paraqitëm më sipër si shembull fature). b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare IMB blen përsëri CD e bojë printeri tek Infosoft Systems dhe ai i akordon një zbritje tregtare 5 %. dmth që ndërmarrja nuk ve në dukje në llogaritë e saj sa ishte vlefta para zbritjes apo zbritjen. Trajtimi bëhet si në rastin e regjistrimit të një fature pa zbritje. pasqyron pagesën me bankë për shlyerjen e borxhit Furnitorit. 73 . CD Blerje material konsumi bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori 14 10 / 07 UXY 004 10 / 07 Banka likuidimi i faturës Nr …3 Dt 17/03 Furnitori Totali 47 Totali me zbritje: quhet dhe Totali Neto. ndërsa totali pa zbritje quhet dhe “Totali Bruto”. Trajtimi i zbritjes tregtare: Në rastin e zbritjes tregtare.

Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2. vetëm vlefta ndryshon..3. o Pagesa është regjistruar e veçantë. sepse kryhet vetëm nëse ndërmarrja respekton pjesën e kontratës (domethënë nëse ajo paguan përpara datës së parashikuar). si në rastin 3.. 74 . por duke e konsideruar tani zbritjen financiare. Ulja.1 Dt 17/03 Furnitori Totali Sqarime: o Blerja e materialit regjistrohet me vleftën që i përgjigjet vleftës tregtare (pa zbritje) dhe pa taksa. Ai evidenton vleftën me zbritje pa taksa dhe vlerën me zbritje me taksa. nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që mundëson korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti.. Trajtimi i zbritjes financiare: Zbritja financiare nënkupton një zbritje me kusht. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 60… 4456 76x 401 512 401 Vlefta Debi 6000 1140 300 6840 6840 6840 13980 13980 Kredi 17 / 04 Blerje. si në rastin 2.. CD e bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Zbritje e përfituar Furnitori 14 17 / 06 UXY 005 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr . sepse ndërmarrja e kryen atë më vonë. pra. Rasti 4: Faturë me zbritje financiare: I referohemi përsëri faturës Nr .

gradualisht. më vonë. 2 pako CD Blerje material konsumi. konkretisht: Rasti 6: Blerjet me hyrje në inventar Kjo skemë përdoret për aktivet qarkulluese që magazinohen. o TVSH-ja e llogaritur mbi vleftën me zbritje regjistrohet si në rastin e zbritjes tregtare. Mund të çelet një llogari e tillë në grupin 76 (p. le të shohim se si do të kontabilizohej fatura e rastit 2 nëse artikulli “pako CD” do të magazinohej. prandaj në to blerjet trajtohen si shpenzim (debitohet llogaria 60 “shpenzime blerje”).sh: 766) ose të përdoret llogaria 768 “Të ardhura të tjera financiare”. Për ilustrim. llogaria “zbritje e përfituar“48 (në grupin 76). për të pasqyruar kohën kur merret materiali dhe atë kur bëhet pagesa. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 48 Llogaria zbritje e përfituar: Aktualisht nuk është e veçantë në PKP. 75 . Në këto raste blerja nuk trajtohet si shpenzim por si inventar (gjendje pasurie).o Zbritja regjistrohet më vete si e ardhur financiare. o Veprimi regjistrohet gjithmonë në dy kohë. c Varësia nga lidhja me magazinën Në rastet e mësipërme artikujt e blerë nuk magazinoheshin. Ndërkaq ka mjaft raste kur artikujt e blerë magazinohen për t’u konsumuar. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para.

sipas llojit dhe mënyrës së magazinimit.. o Ndërsa materialet e konsumit që nuk inventarizohen kontabilizohen njësoj (si në rastin 2) në llogarinë e shpenzimeve përkatëse 606. Bëni kujdes ! Në këtë regjistrim artikujt në inventar hynë me çmimin e blerjes sepse nuk kanë shpenzime të tjera. te “Veprimet me Inventarin” do të shohim dhe rastet kur ata kanë dhe shpenzime të tjera blerjeje (për shembull transporti) dhe hyjnë në inventar me koston e plotë. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. nëpërmjet kreditimit të llogarisë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”. sikur të ishin artikuj që nuk magazinohen. kontabilizimi i faturës ndahej në dy pjesë.. Më konkretisht sipas kësaj skeme regjistrimi në ditar i këtij rasti (Rasti 6) do të ishte: Dok Justifikues Lloj FB Ref 11 Datë 15 / 04 Nr …2 Datë 15 / 04 Përshkrimi i veprimit Blerje materiale të para. o Artikujt “pako CD” dhe “bojë printeri” ndonëse janë në të njëjtin dokument (faturë blerjeje) trajtohen në kontabilitet me skema të ndryshme. Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje”. materiale të tjera (312). Në vijim. Kur artikujt që magazinohen janë: materiale të para (311). Në kontabilizimin e blerjeve. 2 pako CD Blerje material konsumi. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems Llogaria 611 606 4456 401 311 60311 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 1000 1000 7200 7200 14400 14400 Kredi FHM Hyrje materiale në magazinë Ndryshim gjendje magazine 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 76 . dhe në pjesën e dytë regjistrohej hyrja në inventar (duke anuluar shpenzimin e blerjes).. inventar i imët e ambalazh (32). Në pjesën e parë fatura e blerjes kontabilizohej si shpenzim. mallra (35).Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2 vetëm se në vend të llogarise 601 (shpenzime\ materiale të para) debitohet llogaria 311 (inventar \ materiale të para) .

do të vihej llogaria e bankës 512 nga bëhet pagesa. Le të shohim rastin e faturës në vijim: Shënim: Mallrat do të përdoren për nevojat e vetë ndërmarrjes « IMB » për një afat mbi 1 vit. o Nëse pagesa e faturës do të ishte direkte. o Në vend të llogarisë 401 "furnitorë për mallra e shërbime" është përdorur llogaria 404 “furnitorë për aktivet afatgjata”. në vend të furnitorit 404. 77 .. por si hyrje në inventar (në llogarinë përkatëse të aktiveve afatgjata. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 15 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FB Nr . me regjistrimin e fletë hyrjes në magazinë. Rasti 7: Faturë me aktive afatgjata Nëse fatura përmban aktive afatgjata. ajo në asnjë rast nuk konsiderohet si shpenzim..Regjistrimi i hyrjes në inventar bëhej.5 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 2182 4456 404 Vlefta Debi 200500 40100 240600 240600 240600 Kredi 19 / 03 Blerje pajisje informatike kompjuter e printer Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Totali Shpjegime: o Regjistrimi prek llogarinë 2182 “Pajisje informatike” e klasës (2) të aktiveve afatgjata dhe jo si në rastet e tjera që prekte llogari shpenzimesh (klasa 6) apo llogari inventari (klasa 3). shpesh. klasa 2).

Fletë Dalje nga Magazina (FDM) . Le t’u rikthehemi faturave që përdorëm në veprimet e blerjes nga IMB dhe të shikojmë se si ato regjistrohen në llogaritë e ndërmarrjes «Infosoft Systems» për të cilën ato shërbejnë si Fatura Shitjeje. përbëjnë Ciklin e Shitjes. por në vend që të regjistrohen veprimet në llogaritë e klasës 6. lloji i zbritjes. Cikli i dokumenteve të Shitjes Veprimi i shitjes kalon në etapa të ngjashme me ato të blerjes: . ato regjistrohen në llogaritë e klasës 7 dhe për TVSH-në në vend të llogarisë 4456 përdoret llogaria 4457. VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN i. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes Regjistrimi i veprimeve të shitjes ndjek të njëjtën logjikë si te veprimet e blerjes. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (nga Banka apo nga Arka).Fletë-Shoqërimi (Dokument Livrimi) .Oferta . edhe në rastin e shitjes. 78 . që kryhen me dokumentet e mësipërme.3.Urdhër-Shitja . FDM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe në përgjithësi ashtu si FHM nuk kontabilizohet.me të cilën magazinieri vërteton daljen e mallit nga magazina dhe dorëzimin e tij personit marrës. Si në rastin e blerjes. lloji i artikullit. kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës. ii.Faturë Shitjeje Veprimet. Fatura: Baza për regjistrimin e veprimeve të Shitjes Në ciklin e shitjes përfshihen edhe: Arkëtimi i shumës së faturës.

mallra. Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems“ Ref …1 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 531 35 605 Vlefta Debi Kredi 550 110 660 460 460 1120 1120 12 / 04 Shitje mallra. Në këtë rast. 1 pako CD me 10 copë Shteti TVSH e pagueshme Arka Inventarë. . Pra. . 79 .çmimi i shitjes pa taksa. pa zbritje me pagesë direkte. të cilat janë në inventar me një kosto blerjeje prej 460 lekë. faturë shitjeje mallrash (1 pako CD) me vleftë shitjeje pa TVSH 550 lekë dhe TVSH 110 lekë).… ) regjistrohet direkt në një llogari “të ardhura nga shitja” (70…). Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit. Fatura e Shitjes (FS) është dokumenti që njëkohësisht justifikon daljen e mallit nga inventari (shpenzimin e tij).vlefta që duhet paguar dhe që paguan klienti në dorë. Përgjithësisht.shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin ishte inventarizuar dhe bëhet pakësimi i inventarit. gjysmë produkte. prandaj duhet të pasqyrohet edhe kjo dalje.vlefta e TVSH-së së mbledhur.a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme I referohet faturës së mësipërme si te Rasti 1 i blerjes pa zbritje dhe me pagesë direkte me marrjen e mallit. meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me marrjen e faturës. Në ditar evidentohet: . . dalje malli i shitur Shpenzime blerje malli Totali Sqarime: o Shitja e artikujve afatshkurtër (produkte. veprimi i shitjes (livrimi dhe pagesa) regjistrohet vetëm një herë mbi bazën e faturës.

çmimi i shitjes pa taksa.ekzistenca e një kredie dhënë klientit. pa zbritje me pagesë të vonuar. mall (705). Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën me të cilën mbahej në magazinë artikulli (koston e blerjes që është 460 lekë) dhe debitohet si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash. … o TVSH e Faturës së Shitjes është “TVSH e pagueshme”. nënprodukte (703). veprimi regjistrohet në dy etapa: 1) mbi bazën e faturës dhe 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës. Në ditar evidentohet: . Faturë shitjeje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë dhe TVSH 1200 lekë). . . punime e shërbime (704).Për artikujt: produkt i gatshëm (701). me afatin e pagesës. o Pagesa e klientit kryhet direkt (“me para në dorë”).” Rasti 2: Faturë me afat pagese Ky rast i referohet të njëjtës faturë Nr …2 (si te rasti 2 i blerjes më sipër). produkt i ndërmjetëm (702). që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë.. o Pjesa me sfond jeshil është pjesa e daljes nga inventari si shpenzim i blerjes. që rrit gjendjen e saj. 80 .shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin bëhet pakësimi i inventarit.vlefta e TVSH-së së mbledhur.vlefta që duhet paguar nga klienti dhe që i korrespondon vleftës së paguar më vonë nga ky. .. Në këtë rast. pa zbritje me pagesë të vonuar. prandaj llogaria “Arka” shërben si kundërparti në Debi (hyrje në llogari). . prandaj shkruhet në Kredi të llogarisë së detyrimeve ndaj shtetit.

Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën e kostos me të cilën mbaheshin në magazinë (që është 4800 lekë) dhe debitohet me të njëjtën vlerë49 si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash. o Njësoj si në rastin 1 (pjesa me ngjyrë jeshile).Regjistrimi në ditarin e «Infosoft Systems» Ref …2 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1200 7200 4800 4800 7200 7200 14400 14400 15 / 04 Shitje mallra. ref …3) pasqyron veprimin e pagesës që bën klienti “IMB” për shlyerjen e borxhit të tij ndaj ndërmarrjes “Infosoft Systems”. me 49 Duke e konsideruar që kosto e blerjes është sa shpenzimi i blerjes. 81 .” o Regjistrimi i dytë.. 2 pako CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë.. së bashku me shitjen regjistrohet edhe dalja nga inventari si shpenzim blerjeje. se në vend të bankës. debitohet një llogari e të tretëve (Klienti) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese. Urdhër Xhirim Klienti (UXK. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë. b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare Le t’i referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 3 i blerjes. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …3 17 / 06 UXK …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15 / 04 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi i parë i Faturës (ref …2) ka ndryshim nga ajo e rastit 1.

me pagesë të vonuar. 82 . (vleftat e kostot janë po ato të rastit 3 më sipër). dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …5 10 / 07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si skemë me atë të faturës 2 në rastin e mësipërm. CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes «Infosoft Systems » Ref …4 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17 / 04 Shitje mallra. vlefta me zbritje pa TVSH është 5700 lekë. vlefta e TVSH pas zbritjes 1140 lekë. që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. me zbritje financiare 5%. Rasti 4: Faturë me zbritje financiare I referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 4 i blerjes. me pagesë të vonuar.zbritje tregtare 5%. domethënë nëse ajo paguan para datës së parashikuar. Në këtë rast. me zbritje regjistrohet dhe detyrimi i klientit (6840 lekë). ulja do të kryhet vetëm nëse ndërmarrja (IMB) respekton pjesën e kontratës. Ulja pra nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që të lejojë korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. Si vleftë e shitjes pa TVSH merret vlefta me zbritje (5700 lekë) dhe si vleftë e TVSH korresponduesja e saj me zbritje (1140 lekë). Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri). ndryshon vetëm nga fakti që këtu kontabilizohen vlerat me zbritje.

Në rastet e veçanta të shitjes së mallrave të painventarizur ose të inventarizuar me vlerë jo të plotë bëhet pakësimi i shpenzimeve përkatëse të mallit të shitur. këtu si vleftë shitje pa TVSH merret ajo pa zbritje (6000 lekë). o Pjesët e tjera janë njësoj si në rastin 3. si vleftë e TVSH merret ajo me ulje dhe debitohet një llogari shpenzimesh financiare “Zbritje e akorduar” për uljen e akorduar prej 300 lekë.) 50 Ulje e akorduar = Rekomandohet të jetë një llogari e veçantë 66x (dmth në klasën 6 të shpenzimeve. grupi 6 i shpenzimeve financiare). CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Ulje e akorduar Klienti IMB Inventarë. (Shih veprimet me inventarin. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 50 …6 17 / 06 UXK …5 17/06 Shpjegime: o Në ndryshim me rastin 3 kur zbritja ishte tregtare. c Varësia nga magazina Për mallrat që magazinohen veprimi i shitjes shoqërohet me daljen nga magazina si më sipër. sepse fatura e shitjes shërben edhe si dokument justifikues për daljen nga magazina.Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems”50 Ref …5 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FS Nr …4 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 66x 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1140 300 6840 4800 4800 6840 6840 13980 13980 17 / 04 Shitje mallra. 83 .

regjistrimi në ditar i rastit 3 (të shitjes) do të ishte: Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes ”Infosoft Systems” Ref …4 Datë 17/04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 351 6035 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17/04 Shitje mallra. sipas kësaj skeme. CD e bojë. që trajtohet më poshtë. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. kontabilizimi i faturës së shitjes ndryshonte vetëm në pjesën e dytë (me ngjyrë jeshile).. Në kontabilizimin e shitjeve. …5 10/07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr…1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 512 411 Shpjegime: o Siç shihet ndryshon vetëm llogaria kundërparti e llogarisë 35 “Mallra” që në vend të llogarisë 605 “Blerje. mbas amortizimit. Kjo sepse.”Ndryshim gjendje magazine”.. Për konkretizim. mallra” përdoret llogaria 6035 “Ndryshim gjendje mallra…” Shënim: Rastet e mësipërme janë raste të shitjes së aktiveve qarkulluese.Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të shitjeve. sipas kësaj skeme.. Shitja e një aktivi afatgjatë është një rast i veçantë. CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB FS …1 17/04 Dalje nga magazina për shitje. të gjitha hyrjet dhe daljet nga inventari bëhen me kundërparti llogarinë 603.. Në këtë pjesë dalja nga inventari bëhej me kundërparti llogarinë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”. 84 .

85 .…). në momentin që blihet dhe magazinohet. Kjo metodë rekomandohet sidomos kur artikujt kanë një vlerë të konsiderueshme. çdo aktiv. …) kur ato blihen për rishitje. ndërsa kur del nga magazina regjistrohet si dalje nga inventari. Kjo metodë jep një gjendje faktike të inventarit në çdo çast. në fillim të 51 Në mallrat hyjnë dhe pronat e paluajtshme (si toka.e mbajtura për shitje (mallrat51. ndërtesa. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit a Ç’është inventari ? Inventaret përbëhen nga aktivet: .që ndodhen në procesin e prodhimit. Metoda e inventarit të ndërmjetëm Bazohet në evidentimin e gjendjes së inventarit në periudha të caktuara. VEPRIMET ME INVENTARIN i. regjistrohet si hyrje në inventar (kontabilitet). ose .4. ose . prodhimet. b Metodat e regjistrimit të inventarit Për regjistrimin e veprimeve të magazinës dhe evidentimin e inventarit përdoren dy metoda: o Metoda e inventarit të vazhdueshëm o Metoda e inventarit të ndërmjetëm Metoda e inventarit të vazhdueshëm: Sipas kësaj metode.në formë materialesh apo furnizimesh për t’u përdorur në procesin e prodhimit ose në kryerjen e shërbimeve. Në këtë rast ato trajtohen si pjesë e inventarit.

sasia e bërë hyrje. Kjo metodë përdoret kur aktivet janë artikuj të imët e me vlerë relativisht të vogël. kompensimet.. FHM plotësohet nga magazinieri që e merr në dorëzim artikullin dhe firmoset edhe nga personi që e sjell. në çastin kur bëhet inventarizimi. detyrimet doganore. jo në çdo çast por.. Dokumentet e Magazinës Veprimet me inventarin bazohen në dokumentet e magazinës. …). siguracioni i mallit e kosto të tjera.). Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë blerjeje.. Kjo metodë e jep gjendjen e inventarit. fletë dalje prodhimi.. humbjet teknike. mirëmbajtja. inventari (në magazinë) mbahet me kosto blerjeje apo prodhimi dhe jo me çmimin e blerjes. Fletë Hyrje Magazine (FHM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën hyrje në magazinë artikujt e blerë apo të prodhuar. zakonisht. periodikisht. deri në sjelljen e inventarit në vendin dhe gjendjen që duhet.... ii. Në koston e blerjes përfshihet: çmimi i blerjes. në fund të periudhës ushtrimore. pagat e punonjësve të prodhimit dhe shpenzimet për ta (sigurimet. c) Kosto indirekte: Qeraja. kostot inxhinierike. Në të përshkruhen artikujt.periudhës dhe në fund të periudhës dhe kontabilizohet vetëm kjo gjendje dhe jo çdo hyrje apo dalje nga magazina. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur artikulli qarkullues bën lëvizje të brendshme52duke ndryshuar klasifikimin kontabël (për shembull. . nga 52 Lëvizje e brendshme quhet lëvizja nga një magazinë (vend stokim) në një tjetër pa ndryshim të gjendjes fizike të artikullit. çmimi i magazinimit apo kostoja e prodhimit. kosto e transportit. firot. që janë: 1. Në koston e prodhimit përfshihen kostot direkte e ato indirekte që lidhen me atë prodhim: b) Kosto direkte: materialet e prodhimit. ngrohja e ndriçimi. vlefta etj. c Kosto e inventarit Në standardet e kontabilitetit. FHM përgjithësisht nuk kontabilizohet. 86 . .

përdoret në rastet kur magazina luan edhe rolin e pikës së shitjes. Plotësohet nga magazinieri dhe firmoset edhe nga personi që e merr në dorëzim artikullin. FDM përgjithësisht nuk kontabilizohet.është dokumenti që përdoret për të kryer inventarizimin në magazina. në rastet kur nuk ka faturë blerjeje. për shërbim apo për në ndonjë magazinë tjetër. por për artikujt që dalin. 54 Fletë Dalje Faturë – quhet dhe Fletë Dalje e Jashtme. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë shitjeje. Këto janë 4 dokumentet më të përdorshme për lëvizjet e inventarit. si: Regjistri i Magazinës55. Në mbyllje të ushtrimit kjo është një kërkesë e detyrueshme e standardeve të kontabilitetit. 87 . FDM ka përmbajtje të njëjtë me FHM. Fletë Dalje Faturë54 (FDF) që luan rolin e FDM dhe të FS. për prodhim. …). Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur kontabilizohet dhe FHM. ka dokumente të tjera (jo kontabël) ndihmëse të administrimit fizik të gjendjes së inventarit. nga materiale të para në mall dhe anasjelltas.)..ku regjistrohen të gjitha hyrjet e daljet e një artikulli. njësi shitje e prodhimi. Ka dhe dokumente të tjera të kombinuar si: Fletë Hyrje Faturë53 (FHF) që luan rolin e FHM dhe të FB. 2. . . Proces Verbal (Magazine) (PVM) . Përveç këtyre.ku regjistrohen FHM dhe FDM për evidentimin e tyre. 56 Kartela e Artikullit .është dokumenti që përdoret për të evidentuar dëmtimet. vjedhjet në magazinë. nga gjendje te të tretët në gjendje në magazinë. Fletë Inventari (Magazine) (FIM) .. 4. urdhër i brendshëm. PVM kontabilizohet kur këto diferenca kanë ndikim në gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes.. 55 Regjistri i Magazinës . 53 Fletë Hyrje Faturë – quhet dhe Fletë Hyrje e Jashtme. FIM përdoret edhe për kontabilizimin e inventarit sipas “metodës së inventarit të ndërmjetëm”. diferencat. 3. periodikisht ose në rastet kur kërkohet të verifikohet gjendja fizike (faktike).. Fletë Dalje Magazine (FDM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën dalje nga magazina artikujt për shitje. Kartela e Artikullit56.material konsumi që nuk magazinohet në material që magazinohet. Verifikimi i gjendjes dhe plotësimi i FIM kryhet nga një komision i përbërë prej të paktën 3 vetësh.

04... referimin e dokumentit justifikues (faturën. 1. 1 Date 18. destinacionin..HYRJE Nr.. 1 Emertimi i mallit Pako me 10 CD Sasia 2 Çmimi 475 Vlefta 975 975 Emri Mbiemri e nenshkrimi Magazinieri Marresi ne dorezim Transportuesi Llogaritari 88 . FLETE . vleftën totale të artikullit dhe totalin e të gjithë artikujve që përfshin dokumenti. koston e magazinimit për njësi. ashtu si fatura. Trupi: përmban sasinë e artikujve. te autoriz Nr...).) për dorëzuesin dhe marrësin në dorëzim. Për këtë magazinieri i “IMB” plotëson Fletë Hyrjen e mëposhtme: Subjekti Instituti i Modelimeve në Biznes Emri mbiemri pers..2007 Lloji e targa mjeti trans Njesia Pako Adresa ku shkon malli Magazina nr. Koka: përmban informacione identifikuese (nr. Shembull Fletë Hyrje Shoqëria “IMB” bën hyrje në magazinë materialet (CD dhe bojë printeri) të blera me faturën 001 te shoqëria Infosoft systems. datë. njësinë ekonomike apo magazinën. përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi” ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj.a Fletë Hyrja e Magazinës (FHM) FHM.

te koka ka ndonjë informacion plus me që shërbejnë dhe për magazinën. Në të shënohen artikujt që dalin nga magazina. Për çdoganimin e tyre (me FLD Nr . dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. 6 Datë 21/05.b Fletë Dalja e Magazinës (FDM) FDM është krejt e ngjashme me FHM si në formë dhe në përmbajtje.5 lekë/euro). Madje kur ka lëvizje nga një magazinë në tjetrën FDM e njërës shërben si FHM për tjetrën... sepse trupin e kanë të njëjtë. Hyrje e mallrave në magazinë Shembull: Infosoft Systems blen në import (si mall) me Faturën Nr. përgjithësisht. Janë dokumente që plotësohen me komision.1. sipas artikujve apo i ndryshimeve që ka pësuar ai. me çmimin e blerjes.. Datë 25/05) Le të shohim si regjistrohet hyrja në inventar e printerave. iii. Rasti 1: Vlerësimi fillestar. kursi 122. përkatësisht me FB dhe FS. Përveç këtyre i detyrohet transportuesit për transportin 2000 lekë (Faturë shërbimi Nr . që likuidohen në vend me Çek Bankar. Mirëpo hyrja në inventar kërkohet të bëhet me koston e blerjes ndaj kontabilizimi i hyrjes në magazinë duhet të jetë i tillë që vlefta e artikullit në inventar të rëndohet dhe me shpenzimet e tjera përkatëse të blerjes. Qëllimi është evidentimi i gjendjes fizike dhe kontabile të inventarit..1 Dt 29/ 05) paguan Taksë dogane 3000 lekë dhe TVSH 4410 lekë. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar Veprimi i blerjes së një artikulli shoqërohet me veprimin e hyrjes së tij në magazinë. c Dokumente të tjera të magazinës FHF dhe FDF janë të ngjashme në formë. 89 . FIM dhe PVM janë dokumente që ngjajnë me FHM me specifikat përkatëse.

o Transaksioni i dytë (ref 8) pasqyrohet me regjistrimin e faturës së transportuesit (FB).. transport malli për blerje printeri Detyrim ndaj transportuesit (furnitor) Llogaria 4456 632 512 6271 401 35 401 632 6271 35 Vlefta Debi 4410 3000 7410 2000 2000 22050 22050 3000 2000 5000 36460 36460 Kredi 8 9 10 29/05 29 / 05 29/05 FB FB FK 21 / 05 Blerje dy printera Furnitori 29 / 05 Transferim shpenzime doganore për printera Transferim shpenzime transporti printera Kosto blerje dogane e transport printera Totali Shpjegime: o Transaksioni i parë (ref 7) bazohet në Fletëdoganimin57 (FLD) dhe në Çekun bankar (ÇYB). që njihet si shpenzim transporti për blerje (Debitohet llogaria 632 “Shpenzime transporti për blerje”) dhe si detyrim pagese që ndërmarrja i ka transportuesit (Kreditohet llogaria 401 “Furnitori”). 90 . (2 printerat në Doganë) Taksa. në të cilin shënohen detyrimet që mbahen në doganë (taksa Doganore. o Transaksioni i tretë (ref 9) bazohet në faturën e blerjes (FB) të printerave. ndaj debitohet llogaria 35 “Mallra” dhe kreditohet llogaria 401 “Furnitori” për të evidentuar detyrimin që kemi për likuidimin e kësaj fature. por në 57 Fletëdoganimi – është dokumenti që lëshon Dogana për çdoganimin e mallit.. TVSH e zbritshme” për vlerën e TVSH. që fillimisht do magazinohen për shitje.Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 7 Datë 29 / 05 Dok Justifikues Lloj FLD ÇYB Nr …1 …4 . TVSH). Akcisa. Mbi bazën e FLD debitohet llogaria 632 “Shpenzime. Meqë pagesa e këtyre detyrimeve bëhet e menjëhershme (me Çek bankar) si kundërparti është kredituar llogaria “Banka” për shumën e paguar në doganë (7410 lekë). sepse për mallrat e importit përllogaritet nga Dogana. taksa e tarifa doganore” për vleftën e taksës doganore të paguar (3000 lekë) si dhe llogaria 4456 “Shteti. o Transaksioni i katërt (ref 10) nuk bazohet drejtpërdrejt në ndonjë faturë. tarifa doganore Banka likuidimi i FLD Nr …1 Dt 29 /05 Shpenzim.1 …6 001 Datë 29/05 10/07 25/05 Përshkrimi i veprimit Shteti TVSH e zbrit.

Fist Out” 91 . si pjesë përbërëse e kostos së blerjes. bëhet në një fazë të dytë. mbasi shqyrtohen të gjitha shpenzimet dhe të gjithë artikujt që përfshihen në to. Vlerësimi i Kostos së Inventarit Në përgjithësi. Vini re! Taksa e doganës dhe shpenzimet e transportit të printerave mund të ishin kontabilizuar që në fillim (ref 8 dhe ref 9) në debi të llogarisë 35 “Mallra”. Ky transaksion pasqyron transferimin e shpenzimeve të taksës doganore dhe të transportit të printerave nga llogaritë e tyre të shpenzimeve në llogarinë inventar. Mirëpo ne preferuam skemën e mësipërme. o Transaksioni tretë dhe i katërt (ref 9 e 10 me ngjyrë jeshile) i përkasin të dyja hyrjes në magazinë të printerave dhe së bashku përbëjnë koston e plotë. taksë doganore” dhe llogaria 6271 “Shpenzime transporti…. në shumicën e rasteve. Kjo metodë është aktualisht më e rekomanduara.Është shkurtimi i fjalëve angleze “Last In. o Mesatare e ponderuar Kosto e daljes së artikujve llogaritet si mesatare e ponderuar e gjendjes në fillim dhe hyrjeve të tyre (të blera ose të prodhuara) gjatë periudhës. iv. për të llogaritur koston e daljes nga inventari të artikullit dhe për të vlerësuar koston e gjendjes së inventarit. Me fjalë të tjera me këtë veprim anullohet shpenzimi i doganës dhe shpenzimi i transportit dhe vlefta e tyre bashkohet me vleftën e printerave në llogarinë “mallra”. Fist Out” 59 LIFO . sepse shpërndarja e këtyre shpenzimeve dytësore të blerjes.përllogaritje të brendshme.” dhe debitohet llogaria 35 “Mallra” për shumën e tyre 5000 lekë. 58 FIFO – Është shkurtimi i fjalëve angleze “First In. [Veprime të tilla transferimi dhe korrigjimi kryhen formalisht me Fletë Kontabël (FK)]. dalje e parë”) LIFO59 (“hyrje e fundit. rekomandohen këto metoda: Mesatarja e ponderuar FIFO58 (“hyrje e parë. Ndaj kreditohen llogaria 632 “Shpenzime. dalje e parë”).

o FIFO (“hyrje e parë. në fund të periudhës. gjendje janë elementet që janë blerë apo prodhuar në fillim.6 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 500 300 2800 Çmim 40 35 Sasi Çmim Çmim 40. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fund shiten apo dalin nga njësia të parët.01.07 05.0 74. gjatë janarit u kryen këto veprime: 5 janar Infosofti bleu 2000 copë me 35 lekë/copa .571. 22 janar shiti 200 copë .2381 32. a) Sipas metodës së “Mesatares së Ponderuar” Kartela e Artikullit “CD Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01.2381 35. elementet gjendje e inventarit janë ato që janë blerë apo prodhuar më të fundit.2381 35. Për këtë arsye.4 90.000.01.2381 35.07 22.381.047. 14 janar shiti 1600 copë . 28 janar shiti 1500 copë.051. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fillim shiten apo dalin nga njësia të parët.0 7.0 17.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 1600 200 35.0 35. 25 janar bleu 2500 copë me 32 lekë/copa .4 42. Le të llogarisim gjendjen e artikullit CD në magazinë duke bërë regjistrimet e lëvizjeve (hyrje.0 2500 32 80000 1500 32.07 25.520. Kjo metodë përdoret vetëm në raste specifike.000.01.571.619.01.01.2381 56.0 10. gjendja e artikullit «CD» më 1 janar 2007 ishte 50 copë me vleftë gjithsej 2000 lekë.3469 32.07 14. o LIFO (“hyrje e fundit. Në fund të periudhës. dalje) në kartelën e këtij artikulli. Shembull Në magazinën e Infosoft Systems.3469 Vleftë 4.4 1300 92 .07 28.01.3469 48.

600 2500 32 80000 300 1200 Sqarime: o Në dalje. me metodën FIFO.01.01. me çmimim e gjendjes së datës 01.07 05.500 7. ai mund të ndryshojë vetëm kur regjistrojme një hyrje.500 38. me çmimin njësi sa kostoja e blerjes.01. artikujt regjistrohen me çmimin njësi sa hyrja më e parë. te kolona nr.01.500 10.07 22. 60 Llogaritet . me të dyja metodat. 32 lekë/copë. o Në dalje artikujt regjistrohen me çmimin njësi.000 70. në të gjitha metodat. 10 e Kartelës së Artikullit.Sqarime: o Në hyrje artikujt regjistrohen njësoj. por në vleftë ajo ndryshon.01.400 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 2000 500 300 2800 2500 1300 Çmim 40 35 Sasi Çmim Vleftë 4. o Mund të provohet lehtë se çmimi mesatar i gjendjes nuk ndryshon. 93 .500 80.07 14.01.01.000 52.500 90.000 41.07 25.000 10. kur regjistrojmë një dalje të artikullit. Prandaj sasia e daljes prej 1600 copë është ndarë në dy pjesë (100 copë me 40 lekë.si mesatare e ponderuar.07 28. b) Sipas metodës “FIFO» Kartela e Artikullit “CD” me FIFO Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01. Në rastin e metodës "FIFO" vlefta është sa çmimi i blerjes së fundit.000 17.07 dhe 1500 copë me 35 lekë me çmimin e hyrjes së parë). o Në përfundim gjendja në sasi është e njëjtë.000 74. që llogaritet60 nga pjesëtimi i «Vleftë Gjendje» me «Sasi Gjendje».07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 100 1500 200 40 35 35 35 32 4.

632 dhe 6271. o Kjo dalje përbën një shpenzim për ndërmarrjen që përbëhet nga: vlefta e blerjes 11025 (= 22050/2) lekë. taksë dogane Shpenzim. Përgjithësisht rekomandohet “mesatarja e ponderuar”. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari Nëse shitet një artikull i magazinuar.) në përputhje me udhëzimet specifike kontabile. taksa e doganës 1500 (= 300/2) lekë. 94 .v. Kostua e plotë e printerit me të cilin është regjistruar në inventar është 13525 lekë [(22050 + 5000) /2]. shpenzimi i transportit 1000 ( = 2000/2) lekë. dalja bëhet duke e vlerësuar koston njësi me njërën nga metodat e vlerësimit të inventarit (mestare të ponderuar. transport për blerje Totali Shpjegime: o Dalja nga inventari pasqyrohet duke kredituar llogarinë 35 “mallra”. Kjo dalje bazohet në Faturën e shitjes (FS). Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems: Ref …11 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FDM Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 605 632 6271 Vlefta Debi 11025 1500 1000 13525 13525 Kredi 13525 17 / 06 Dalje jashtë përdorimit e printerit Shpenzim blerje malli Shpenzim. sepse vetëm kur del nga inventari ai trajtohet si shpenzim. me koston e plotë të blerjes 13525 lekë. Rasti 2: Dalja jashtë përdorimit Le ta zëmë se gjatë qëndrimit në magazinë është dëmtuar një “printer”. Në rastet kur kemi disa hyrje e dalje në inventar. prandaj me këto vlera debitohen llogaritë përkatëse 605. FIFO etj. shitja duhet të shoqërohet edhe me daljen nga inventari. i cili në bazë të proces verbalit të magazinës (PVM) përkatëse (dhe FDM) bëhet dalja nga inventari.

Gjendja e inventarit duhet të rivlerësohet me vlerën neto të realizueshme61 nga shitja e tij. 34. Kontabilizimi i hyrje-daljeve nga inventari. nëse kjo vlerë është më e vogël se kostua me të cilën është mbajtur në kontabilitet. etj. vi. (shih më poshtë. bëhej sipas skemës: Hyrja në magazinë e mallrave Debi llogaria 35 “Mallra” Kredi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Dalja nga magazina e mallrave Debi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Kredi llogaria 35 “Mallra” Kjo skemë në mënyrë analoge përdoret dhe për “materiale të para”..) dhe llogarinë 6035 me llogaritë përkatëse (6031. duke zëvendësuar llogarinë 35 “mallra” me llogarinë përkatëse të inventarit (31. duhet të bëhet ballafaqimi i vlerës së stokut me vlerën e tregut. provizioni i stokut. Diferencat që rezultojnë nga inventarizimi kontabilizohen në varësi të natyrës së tyre (shkakut nga kanë ardhur). pavarësisht nga metoda me të cilën është vlerësuar (FIFO. mesatare). përveç rakordimit të gjendjes fizike.) Po nëpërmjet llogarisë 603 “Ndryshim gjendje magazine” bëhej edhe kalimi nga llogaria e shpenzimeve në llogarinë inventar i shpenzimeve të kostos së artikullit që magazinohej. b Rakordimi me vlerën e tregut Në mbyllje të vitit ushtrimor. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne.6034 etj.) 61 Vlera e realizueshme e shitjes – është vlera nëse do të shitej me cmimin e tregut duke i zbritur asaj shpenzimet e shitjes 95 .Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të hyrje-daljeve nga magazina. “produkte” etj. Veprime të tjera me inventarin a Rakordimi me gjendjen fizike Gjendja e inventarit në kontabilitet duhet të rakordohet periodikisht me gjendjen faktike të tij.

nga vetë ajo apo nga ndonjë person tjetër. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës a Dokumentet e Bankës Dokumentet bazë të veprimeve me bankën janë: Çeku. i. Ky dokument lëshohet nga banka në momentin e derdhjes së parave. në llogarinë e ndërmarrjes në bankë. ka madje kufizime tatimore për pagesat “në dorë“ 62 (aktualisht deri 300000 lekë). 2. Arkëtim Banke .5.është dokumenti që vërteton derdhjen e parave “cash”. Tendenca është që të gjitha veprimet e pagesave dhe të arkëtimeve të bëhen nëpërmjet Bankës. Urdhër Xhirimi ynë (UXY) është urdhri që ne i japin bankës për të xhiruar para (paguar) nga llogaria jonë bankare në llogarinë bankare të një tjetri. 3. emri i të cilit është shënuar në çek. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS Ndër veprimet më të shpeshta janë ato të Arkëtimeve dhe të Pagesave që bëhen nëpërmjet bankës ose arkës së ndërmarrjes. Urdhër Xhirimi. me shumën që shënohet në të. Arkëtim Banke. Çeku – është dokumenti që përdoret për tërheqjen e parave “në dorë“ nga llogaria bankare. Mbi bazën e tij banka panguan personin. 62 “Në dorë” = “Cash” 96 . Urdhër Xhirimi i tjetrit (UXT) është ai i bërë nga një tjetër për të xhiruar (derdhur) para nga llogaria e tij në llogarinë tonë bankare. 1. Urdhër Xhirimi – është dokumenti që përdoret për xhirimin e parave nga një llogari bankare në një llogari bankare tjetër.

Shembull Çek Bankar Shembull Urdhër Xhirimi 97 .

2. Mandat Arkëtimi – vërteton hyrjen e parave në Arkë.vërteton daljen e parave nga Arka. Shembull Mandat Pagese c Kërkesa specifike të likuiditetit Veprimet me paratë (hyrje daljet në arkë e në bankë) kanë disa kërkesa specifike në kontabilitet: 98 . dhe personi që derdh paratë. MP duhet të nënshkruhet nga arkëtari. jo vetëm arkëtimet nga pagesat.b Dokumentet e Arkës Dokumentet bazë të arkës janë: Mandat Arkëtimi(MA) dhe Mandat Pagesa(MP) Secili prej tyre mbahet në blloqe në tri kopje. Ai duhet të nënshkruhet nga arkëtari. me numër rendor. 1. që vërteton marrjen e shumës në dorëzim. Ai zakonisht shoqërohet me urdhrin e pagesës që lëshohet nga administratori ose i ngarkuari i tij. nga personi që merr paratë dhe në raste të përcaktuara edhe nga administratori ose i ngarkuari i tij. pa korrigjime apo mundësi fshirjeje. por edhe sipas llojit të monedhave. Mandat Pagesa (MP) . Rekomandohet të mbahen blloqe me vete.

një njësi: Kalimet nga një arkë në një tjetër. Euro. xhirimet nga një bankë në një tjetër apo nga banka në arkë e anasjellas nuk mund të bëhen me një dokument të vetëm. Secila njësi arke apo banke duhet të ketë dokumentin e saj.Një monedhë . Të ardhurat dhe detyrimi vlerësohen me kursin në datën e faturës. ii. Kur kryhet pagesa e saj. 99 . Më poshtë po rendisimin disa veprime të tjera tipike që ndeshen më shpesh dhe mënyrën e regjistrimit të tyre. Veprimet me Bankë Disa veprime të arkëtimeve dhe pagesave ne i trajtuam së bashku me Faturat e Blerjes dhe të Shitjes. kursi i monedhës ka ndryshuar nga 120 lek/euro që ishte në datën e faturës në 125 lek/euro në datën e arkëtimit. ALL. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 16 17 Datë 23 / 06 22 / 07 Dok Justifikues Lloj FS UXK Nr 007 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 701 411 512 411 769 Vlefta Debi 36000 37500 36000 1500 Kredi 36000 23 / 06 Shitje program “Kontabiliteti Alpha” (300 € ) Detyrimi i klientit të huaj 22 / 07 Arkëtim nga klienti i huaj për likuidim fature Likuidim detyrimi sipas faturës Fitim nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i faturës së shitjes (FS) së cilës i referohet arkëtimi. Ato duhet të regjistrohen në llogari të veçanta. Rasti 1. sipas marrëveshjes. Një dokument .një llogari: vleftat në dy monedha të ndryshme (USD. pra 300*120 = 36000 lekë.…) nuk mund të mbahen në të njëjtën llogari. Arkëtim fature në monedhë të huaj “IMB” i shet një klienti të huaj programin “Kontabiliteti Alpha“ dhe. bazë për likuidimin do të merret vlefta e faturës në euro (300 Euro). pas një muaji.

konvertohet me vleftën në datën e kryerjes së veprimit (UXK). Pagesa bëhet. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 9 12 Datë 29 / 05 28 / 06 Dok Justifikues Lloj FB UXY Nr …6 003 Datë Furnitori Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 401 512 410 669 Vlefta Debi 22050 22050 22500 22050 450 Kredi 21 / 05 Blerje dy printera 28 / 06 Paguar për blerje printera 180 € Likuidim i detyrimit të furnitorit të printerave Humbje nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i mëparshëm i faturës (FB) së cilës i referohet pagesa. ai konsiderohet si fitim dhe kreditohet llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore”. pra 63 Llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore” e ka pas numrin 666. 6. Kur ndryshimi i kursit e rrit gjendjen (arkëtohen më shumë). Vlefta e saj. o Në pjesën e dytë pasqyrohet regjistrimi i pagesës së klientit (arkëtim për shitësin) që kryhet nëpërmjet Llogarisë Bankare. kur kursi i monedhës ka ndryshuar. o Diferenca prej 1500 lekë (midis detyrimit 36000 lekë dhe arkëtimit 37500 lekë) është nga ndryshimi i kursit të këmbimit (klienti e ka shlyer detyrimin prej 300 €). Detyrimi është vlerësuar me kursin e datës së faturës. 100 . Pagesë për Fatura në monedhë të huaj Infosoft Systems shlyen detyrimin ndaj furnitorit të printerave të importuar. kursi 122. pas një muaji. Si arkëtim. Rasti 2.5 lekë/euro që ishte në datën e faturës në 125 lekë/euro në datën e pagesës). ndërsa llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore e ka pasur numrin 766. Fatura është në Euro (Faturën Nr. Datë 21/05. konsiderohet si humbje dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”63. gjithashtu. debitohet llogaria bankare me vleftën 300*125 = 37500 Lekë.5 lekë/euro).o Në këtë rast nuk ka TVSH të Shitjes (sepse eksportet përjashtohen). Në rast të kundërt. dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. (Nga 122.

Vlefta e saj 180 Euro regjistrohet në kredi të llogarinë 512 “bankë” e konvertuar me kursin pagesës 125 lekë/ euro. e shkaktuar nga ndryshimi i kursit të këmbimit. o Në pjesën e dytë pasqyrohet pagesa që i bëhet furnitorit nëpërmjet Llogarisë Bankare. prandaj konsiderohet si humbje nga kursi i këmbimit dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 18 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj UXY Nr 004 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 604 4456 628 Vlefta Debi 12500 2500 200 15200 15200 Kredi 15200 20 / 07 Likuidim i KESH-it. mirëpo ky detyrim njihej mbi bazën e kursit të faturës prandaj llogaria e furnitorit duhet të debitohet me 22050 ( = 180 x 122. Njihen rastet kur data e regjistrimit nuk përputhet me datën e faturës. në rastin e pagesës së energjisë elektrike. e pakëson gjendjen e parave. o Diferenca prej 450 lekë.180*122. Prandaj është e nevojshme të evidentohen të dyja datat: data e regjistrimit dhe data e faturës (dokumentit). pra 22500 (= 180 x 125) lekë. o Vini re! Fatura është regjistruar kur është marrë dhe jo në datën e faturës (tetë ditë më vonë). Rasti 3. 101 . 64 Komision Bankar – Është një tarifë shërbimi (shpenzim) që mban banka për disa lloj shërbimesh. përveç detyrimit (që sipas faturës së KESH është 15000 lekë me TVSH) mbahet dhe komision bankar (200 lekë). muaji qershor me komision Paguar energjia elektrike muaji mars Shteti TVSH e zbritshme Shpenzime për shërbime bankare Totali Sqarime: o Llogaria “Banka” kreditohet për të gjithë shumën 15200 lekë (vleftë faturë + komision bankar).5 = 22050 lekë. o Me pagesën prej 180 Euro detyrimi ndaj furnitorit konsiderohet i shlyer.5) lekë. Pagesë për shpenzime me komision bankar64 IMB.

që një dokument (MA ose MP) të përmbledhë disa transaksione që prekin llogari të ndryshme. Arkëtari nuk pret një MP (për pagën e punës 40000 lekë) dhe pastaj një MA (për tatimin në burim 4000 lekë) por i përmbledh këto veprime në një MP të vetme (36000 lekë) duke përshkruar secilin prej tyre. postën e mjaft shërbime të tjera. me vleftën e komisionit bankar 200 lekë është debituar llogaria 628 “Shërbime Bankare”. Alban për punën e kryer Shpenzuar për punonjës të jashtëm Shteti . punonjës i jashtëm Totali 102 . Ndaj. për qiranë 613. me të cilët nuk mbahet kartelë llogarie e veçantë. Veprimet me Arkën Veprimet me arkën janë krejt të ngjashme me ato të bankës. nga të tretë. debitohet direkt një llogari shpenzimesh (604 “Blerje energji. mjafton të zëvendësojmë llogarinë 512 “Banka“ me llogarinë 531 “Arka“. Pagesë për shërbime me tatim në burim “IMB” paguan një punonjës të jashtëm për një punë të bërë prej tij dhe. Për shembull: Rasti 4. ujë”) dhe me vlerën e TVSH së faturës (2500) llogaria përkatëse (4456 “Shteti TVSH e zbritshme”). Kujdes! Për “shërbimet e tjera” llogaria mund të ndryshojë sipas klasifikimit: për telefonin e postën 626. telefonin. Ndodh. o Shpenzimet për shërbimet bankare evidentohen më vete. për transport 627. avull. i mban tatimin në burim 10 %. sipas faturës së KESH (12500).Tatim në burim. o Kështu veprohet dhe për ujin.… iii.o Me vleftën e detyrimit. sidomos në veprimet me arkën. sipas ligjit. Regjistrimi në ditar e IMB Ref 19 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 621 442 Vlefta Debi 40000 4000 40000 40000 Kredi 36000 20 / 07 Paguar Z.

Sqarime: o Llogaria “Arka” kreditohet për 36000 (= 40000 .tatime e taksa të ndaluara nga të ardhurat e punonjësve …”. 66 Person – Ky mund të jetë “Person fizik” ose “Person juridik”. ai është një detyrim që ka punonjësi ndaj shtetit. duke e ndarë nga shpenzimi tjetër për transport 5000 lekë. 65 Furnitura: Materiale e pjesë të ndryshme konsumi rrjedhës me të cilat furnizohet ndërmarrja dhe që nuk inventarizohen. firmës i njihet e gjithë shuma 40000 lekë. Shteti ka ngarkuar ndërmarrjen që t’ia mbajë këtë detyrim punonjësit.4000) lekë që efektivisht kanë dalë nga arka dhe i ka marrë punonjësi. o Ndërmarrja i mban punonjësit të jashtëm “Tatimin në burim”. Ky tatim nuk është shpenzim për ndërmarrjen. sipas marrëveshjes që ka bërë me punonjësin. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 20 Datë 20 / 04 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 606 6271 Vlefta Debi 20000 5000 25000 25000 Kredi 25000 25 / 04 Paguar furnitori për furniturat e transportin… Shpenzuar për blerje furnitura Shpenzuar për transport furnituara Totali Sqarime: o Llogaria 531 “Arka” kreditohet për shumën 25000 (= 20000 + 5000) lekë që është paguar për të dyja këto shpenzime së bashku. prandaj është kredituar (me vlerën 4000 lekë) llogaria 442 “Shteti. Rasti 5. furnitura. me të cilën debitohet llogaria 621 “Personel nga jashtë ndërmarrjes”. në këtë rast ajo pret një MP të vetme. o Llogaria 606 “Blerje të pastokueshme. Këto quhen edhe “materiale konsumi”. Pagesë për disa lloje shpenzimesh “IMB” blen furnitura65 (20000 lekë) dhe paguan për transportin e tyre (5000 lekë) të njëjtin person66. o Si shpenzim. …” debitohet me shumën 20000 lekë. me të cilën debitohet llogaria 6271 “Transport për blerje”. 103 .

sh: nga banka) duhet të regjistrohet më vete. Xhirimet e Brendshme Xhirime të brendshme kemi kur kemi lëvizje parash nga një llogari në një tjetër llogari likuiditeti. Kontabilizimi i këtyre transaksioneve nuk duhet të bëhet direkt. Kjo sepse: 1.sh: lek) dhe i derdhim në llogarine përkatëse. 512 Debi Kredi 90000 Debi Llog. 531 Kredi 90000 Kontabilizimi i tyre bëhet me kundërparti llogarinë “Xhirime të brendshme” (llog 58…).sh: në arkë). “parimi i pavarësisë në regjistrim” kërkon që veprimi i tërheqjes së parave (p. − tërheqim nga një llogari (banke ose arke) një lloj monedhe (p.sh: Euro) i konvertojmë në një lloj monedhe tjetër (p. 104 . regjistrimi në një llogari likuiditeti duhet të bazohet në dokumentin e vetë njësisë (parimi “një dokument – një njësi” ose i përgjegjësisë individuale) 2. − tërheqim para nga një arkë dhe i derdhim në një arkë tjetër − tërheqim nga banka dhe i arkëtojmë në arkën e ndërmarrjes dhe anasjellas. Ja disa shembuj: − xhirojmë para nga një bankë në një bankë tjetër.iv. Psh: Jo kështu Llog. pavarësisht nga veprimi pasues i derdhjes (p.

Rasti 6. prandaj urdhëron nxjerrjen e një sasie Euro (100 Euro) për t’i këmbyer në tregun e lirë dhe arkëtuar në lekë. Tërheqje nga banka dhe derdhje në arkë “IMB” bën një tërheqje nga llogaria e saj bankare (prej 90000 lekë) për gjendje arke në ndërmarrje. (Kursi rrjedhës i këmbimit të Euros gjendje në llogarinë e arkës është 124 lekë/euro. Llogaria 512 “Banka” kreditohet për shumën 90000 lekë që është shuma e tërhequr bazuar në dokumentin bankar (ÇB) dhe si kundërparti e saj debitohet llogaria 581 “Xhirime të brendshme”. ndërsa kursi i blerjes së saj në tregun e lirë është 121 lekë/euro) 105 . të cilat i arkëton.Le t’i ilustrojmë këto transaksione me dy shembuj: Rasti 5. Tërheqje nga arka Euro dhe kthim në Lekë “IMB” i duhen lekë për të bërë një pagesë nga arka. madje ato mund të bëhen në ditë të ndryshme (regjistrimi i dytë është bërë një ditë më vonë). Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 21 22 Datë 25 / 07 26 /07 Dok Justifikues Lloj ÇB MA Nr 003 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 581 531 581 Vlefta Debi 90000 90000 90000 180000 180000 Kredi 90000 25 / 07 Tërheqje për gjendje arke Xhirime të brendshme 26 /07 Arkëtim i tërheqjes nga banka për gjendje Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë. o Këto dy veprime janë krejt të pavarur nga njëri . në bazë të dokumentit të arkës (MA) edhe kjo si kundërparti ka llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. Llogaria 531 “Arka” debitohet po me shumën 90000 lekë.tjetri. o Veprimi i dytë.

Llogaria 5314 “Arka në monedhe të huaj” kreditohet me shumën 12400 (= 100 * 124) lekë. është 300 lekë (= (124 . nëse jo. Vini re! Llogaria “Xhirime të brendshme”. o Edhe ky veprim ka si kundërparti llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. duhet të jetë zero. 12100 (= 100*121) lekë sipas kursit që u këmbyen realisht. nga ndryshimi i kursit të këmbimit të Euros. o Diferenca e vlerës. 669 581 Vlefta Debi 12400 12100 300 12400 24800 24800 Kredi 12400 28 / 07 Nxjerrë 100 Euro për konvertim në Lekë Xhirime të brendshme 28 /07 Arkëtim nga konvertimi i 100 euro Humbje nga shkëmbimi në treg i 100 Euro Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë bazohet në MP që pret arkëtari kur nxjerr nga arka 100 Euro.Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 23 24 Datë 28 / 07 28 /07 Dok Justifikues Lloj MP MA Nr 003 003 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 5314..121) * 100). o Veprimi i dytë bazohet në MA që pret arkëtari kur arkëton lekët. 581 5311.. si llogari kundërparti është 581 “Xhirime të brendshme”. kjo tregon që lëvizja e parave nga një llogari në tjetrën nuk ka përfunduar ose janë kryer regjistrime në mënyre jo korrekte. 106 . mbas xhirimit të parave. sipas kursit me të cilin gjendet në llogarinë e saj. Llogaria 5311 “Arka në Lekë” debitohet me shumën që arkëtohet pas këmbimit. Kjo konsiderohet humbje për ndërmarrjen prandaj debitohet llogaria 669 “humbje nga shkëmbimet valutore”.. e cila kreditohet..

33 “prodhime në proces…” . ku hyjnë materiale të para68 e materiale ndihmëse. 34 “produkte”).Edhe njësitë e Ndërtimit dhe të Shërbimit ngjajnë me njësitë e prodhimit. ngaqë lidhen me prodhimin kanë trajtim të veçantë. por edhe dallojnë nga fakti që produktet e tyre nuk magazinohen. Mënyrat e trajtimit Njësitë e Prodhimit67 ngjajnë me një lloj magazine. Kjo lëvizje ilustrohet në skemën që vijon: Skema e lëvizjes në Prodhim Magazina e materialeve 1 2 Procesi i Prodhimit 3 4 Magazina e produkteve Sqarime: Pika 1 – dalja e materialeve të para e ndihmëse nga magazina ku gjendeshin (dalja nga llogaria 31…) Pika 2 . Këto.6. ndërsa për daljen e produktit përdoret Fletë Dalje. Lëvizja nga “materiale të para” në “prodhim në proces” dhe pas kësaj në “produkt” lidhet me ndryshimet e klasifikimit të artikullit në tri llogari kontabël (31 “Materiale të para. Për hyrjen e materialeve në njësinë e prodhimit përdoret Fletë Hyrje. VEPRIMET ME PRODHIMIN i. Këto dokumenta të brendshme nuk kontabilizohen.hyrja e materialeve të para e ndihmëse në procesin e prodhimit (hyrja në llogarinë 33…) 67 Njësitë e prodhimit . Në mjaft raste në prodhim përdoren edhe dokumente të tjera të brendshme që varen nga teknologjia e procesit të prodhimit dhe lëvizjet nga një repart në tjetrin. sepse edhe në to hyjnë materiale që konsumohen.. ndonëse janë të ngjashme me FH dhe FD e magazinës. përpunohen dhe del produkti. 107 . kontabilizohen vetëm FH dhe FD që lidhen me ndryshimin e klasifikimit të aktivit (artikullit).” . 68 Materiale të para – quhen dhe “Lëndë të para”.

. Dokumentet e prodhimit a Hyrja në prodhim (pika 2) Fletë Analiza e materialeve është dokumenti ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të lëndëve që hyjnë. ii. Receptura e Produktit është një dokument. Receptura e produktit nuk kontabilizohet.dalja e produktit nga procesi i prodhimit. Ajo i shërben menaxherit të prodhimit për të kontrolluar konsumin e materialeve të para. që përbëjnë përkatësisht hyrjen dhe daljen nga procesi i prodhimit përbëjnë hyrjen e daljen e mirëfilltë nga prodhimi. Në bazë të saj bëhet pranimi ose jo i materialeve. Pika 4 – dorëzimi i produktit në magazinë (hyrja në llogarinë 34…). b) prodhimin e produktit (gati për t’u stokuar në magazinë). kalimin e tij në procesin e prodhimit (hyrje në llogarinë 33. FHP është dokumenti i vetëm që kontabilizohet për hyrjen në prodhim. Ajo justifikon ndryshimin e klasifikimit kontabël të aktivit. materialeve ndihmëse. ) 69 Fletë Hyrje në Prodhim = quhet dhe “Fletë Hyrje në Procesin e Prodhimit”. Dalja nga magazina e materialeve (pika 1) dhe hyrja (dorëzimi) e produktit në magazinë (pika 4) bazohet në dokumentet e magazinës përkatëse (domethënë FDM dhe FHM).Pika 3 . ku përcaktohet sasia dhe lloji i materialeve të para. 108 . Vetëm pika 2 dhe pika 3. që duhen për të prodhuar një njësi të produktit. që nënkupton: a) konsumin e lëndëve të para (dalja nga llogaria 33…). Ky dokument është krejt i ngjashëm me Fletë Hyrjen e magazinës. Fletë Hyrja në Prodhim69 (FHP) është dokumenti bazë me të cilën bëhet hyrja e lëndëve të para në prodhim. gjithashtu i brendshëm. sipas kërkesave të procesit teknologjik. Fletë analiza nuk kontabilizohet.

Në mungesë të FDL. Ky dokument nuk kontabilizohet. Proces Verbal Inventari është dokumenti që përpilohet nga një komision vlerësimi për evidentimin e sasisë së materialeve gjendje në proçesin e prodhimit në momentin e kryerjes së inventarit. 109 . për më tepër. Ky dokument përdoret kur procesi teknologjik lejon matjen direkte të sasisë së konsumuar pas çdo partie prodhimi. sidomos kur nuk mund të matet drejtpërdrejt sasia e lëndëve të konsumuara. ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të produktit të prodhuar. Për konsumin e materialeve: Fletë Dalja Lëndë (FDL) është dokumenti që vërteton në kontabilitet daljen e aktivit (materialeve) nga llogaria 33.hyrjen (prodhimin) e produktit. mund të përdoret FDP 70 Fletë Dalje nga Prodhimi = quhet dhe “Fletë Dalje nga Procesi i Prodhimit” ose shkurt “Fletë Prodhimi”. Fletë Hyrja në Magazinë është e njëjta FHM me të njëjtin format (si për mallrat. Kjo përmban sasinë e produktit të prodhuar (që del nga procesi i prodhimit). FHM përdoret në vend të FDP sepse e përmban informacionin e saj dhe.konsumin e materialeve . Ky proces verbal mbahet periodikisht. sipas kërkesave të procesit teknologjik. por nuk ka çmim.b Dalja nga prodhimi (pika 3) Fletë Dalje Lëndë (FDL) është si Fletë Dalja e magazinës. Vini re ! Në kontabilitet kërkohet që dalja nga prodhimi të pasqyrojë: ... por për sasinë e materialeve të para e ndihmëse që konsumohen gjatë procesit të prodhimit.. FDP përdoret edhe për të llogaritur indirekt (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para. ashtu edhe për materialet dhe produktet). ka edhe çmimin e produktit që nuk e ka FDP. Në bazë të tij bëhet pranimi ose jo i produktit dhe vlerësimi i cilësisë së tij si dhe i çmimit. Fletë Dalja nga Prodhimi (FDP)70 është e ngjashme me FD e magazinës. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari” Fletë Analiza e produktit është dokumenti. që vërteton hyrjen në magazinë. kur mungon Fletë Dalja e Lëndëve.

duke përllogaritur (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para e ndihmëse. Pika 1. 110 . Fletë Hyrja në magazinë e produktit është dokumenti bazë për hyrjen e aktivit në inventar si produkt (llogaria 34…). 71 Për punimet llogaria në proces është 332. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari”. Për hyrjen (prodhimin) e produktit: Në kontabilitet produkti njihet kur magazinohet ose merret në dorëzim nga shitja (shih pikën 4 te skema e lëvizjes në prodhim). Dalja nga magazina e materialeve të para “IMB” nxjerr nga magazina CD dhe materiale tjera. iii. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 Vlefta Debi 4600 4600 4600 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “Materiale” nga magazina për prodhim Hyrje “Materiale” në prodhim për “ Alpha” Totali Sqarime: o Dalja nga magazina tregon një pakësim të llogarisë së inventarit të materialeve të para. për t’i përdorur si materiale të para për prodhimin e artikullit “Kontabiliteti Alpha”. ndërsa për shërbimet është 333. pra(1) tregon që është “material i parë”. që tregon se materialet kanë hyrë në proces prodhimi (llogaria 331) 71. Si kundërparti është llogaria 3311 “prodhim në proces”. ndërsa shifra e fundit e llogarisë 3311. Kontabilizimi i prodhimit Le të ilustrojmë kontabilizimin e dokumenteve sipas pikave të skemës së mësipërme.

duke kredituar një llogari shpenzimi (60331) me të njëjtën vleftë. Kontabilizimi bëhet njësoj sepse në fakt është i njëjti transaksion. 2.) Në përgjithësi.Pika 2. regjistrimi i hyrjes në prodhim bëhet me FHP. nuk kemi shpenzim por kalim të aktivit nga një gjendje në tjetrën. ai trajtohet ndryshe së bashku me amortizimin (Shih te “Trajtimi kontabël i amortizimeve”). prodhimi në proces dhe produkti konsiderohet si pakësim shpenzimi. Kontabilizimi sipas skemës me ndryshim gjendje magazinë. Ref 25/2 është regjistrimi i FHP për hyrjen e lëndës së parë “CD etj.) në procesin e prodhimit Ndryshim gjendje në procesin e prodhimit Totali Sqarime: o Ref 25/1 i takon regjistrimit të daljes së lëndës së parë “CD etj. Veprimi (ref 25/2) anulon shpenzimin që paraqet veprimi i mëparshëm (ref 25/1) i daljes së lëndës së parë nga magazina. në tërësi. si kundërparti është llogaria 60331. Në standardet e kontabilitetit që kishim. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25/1 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë 17 / 08 Përshkrimi i veprimit Dalje (CD etj. hyrja e lëndëve në procesin e prodhimit konsiderohej si e ardhur. Shifra e parafundit e 60331 është (3).” në procesin e prodhimit.” nga magazina bazuar në FDM (pika 1) të cilën e konsideron si shpenzim (debitohet llogaria 60311 “ndryshim gjendje magazine materiale të para…”). o o Vini re ! 1. Nëse artikulli është Aktiv Afatgjatë (AA). (Pra pika 1 dhe pika 2 janë dy anë të të njëjtit transaksion. Ndërsa sipas standardeve të reja. e njëjtë me atë të grupit përkatës të inventarit të prodhimit në proces (llogaria 331). prandaj përdorej llogaria 713 (në vend të 6033…).) nga magazina për prodhim Ndryshim gjendje magazine Llogaria 311 60311 331 60331 Vlefta Debi Kredi 4600 4600 4600 4600 9600 9600 25/2 17 / 08 FHP 001 17 / 08 Hyrje (CD etj. Pika 1 dhe 2. sepse. 111 . që përdoret në vend të FDM që përdorëm më sipër (pika 1). prandaj është regjistruar në debi të llogarisë së shpenzimit të ndryshimit të gjendjes (603…). Hyrja në proces prodhimi e materialeve Hyrja në procesin e prodhimit të materialeve të para është e lidhur ngushtë me daljen e tyre nga magazina ku ishin.

) duke kredituar llogarinë 331 dhe nga ana tjetër (meqë kjo dalje është shpenzim) duke debituar llogarinë 601 “Shpenzime blerje materialesh të para”.) në procesin e prodhimit 18 / 03 Konsumi i lëndëve (CD etj. shpesh.) Shpenzime blerje materialesh të para Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme (Ref 25) të daljes së materialeve nga magazina dhe hyrjes së tyre në procesin e prodhimit të bërë me FDM. dorëzohet në magazinë e cila e bën hyrje me FHM.) në procesin e prodhimit. që vlerësohet me 7400 lekë.Pika 3. 112 . bën pjesë kostua e punës së specialistëve të “IMB”. paketohet (CD dhe manuali) dhe vlerësohet kostua e prodhimit (12000 lekë/ paketë). Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 Datë 17 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP Nr 001 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 Vlefta Debi 4600 4600 4600 13800 13800 Kredi 4600 17 / 08 Dalje (CD etj.0”) që pasi kontrollohet. Në këtë rast si dokument justifikues për konsumin përdoret FDP. Dorëzimi i prodhimit Nga prodhimi del produkti i gatshëm (një paketë “Programi Alpha 7. evidentohet indirekt nëpërmjet sasisë së prodhimit (FDP) dhe “Recepturës”.) = 4600 lekë. Pika 4. Në koston e prodhimit. Regjistrimi i këtij veprimi në kontabilitet është i njëjtë edhe kur konsumi bazohet në FDL.) nga magazina për prodhim Hyrje (CD etj. o Veprimi (ref 26) paraqet efektin e konsumit të materialeve (daljen nga inventari të CD etj. Konsumi i lëndëve Konsumi i materialeve (CD etj. përveç materialeve të para (CD etj.

Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 27 Datë 17 / 08 18 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP FHM Nr 001 001 002 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 34 601 641 Vlefta Debi 4600 4600 4600 12000 4600 7400 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “CD etj. me të cilën prodhimi hyn në inventar. 11 3 . blerje materialesh të para 18 / 08 Hyrje produkti “Software Alpha” në magazinë Kosto produkti . o Vini re! Vlefta me të cilën produkti hyn në inventar (12000 lekë) nuk është aspak e njëjtë me vleftën e konsumit të materialeve të para (4600 lekë). page dhe shpërblime Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme në pikat 1. o Dorëzimi i prodhimit (magazinimi) pasqyrohet (ref 4) si hyrje në magazinë duke debituar inventarin (llogarinë 34) dhe kredituar si kundërparti llogaritë e shpenzimeve (kostos) përkatëse të prodhimit: llogarinë 601 “Blerje materiale të para” për vlerën e konsumit të tyre 4600 lekë dhe llogarinë 641 “Pagat e personelit…” për vlerën e pagës dhe shpërblimeve (7400 lekë) të punonjësve të shpenzuar për atë produkt72. përfshihen dhe shpenzime të tjera direkte dhe indirekte (shih më sipër te “Kosto e inventarit”).” në proces prodhimi 18 / 08 Konsumi i lëndëve (CD etj. Me fjalë të tjera prodhimi konsiderohet si pakësim shpenzimesh (dhe jo si e ardhur që trajtohej më parë). Materiale të para Kosto produkti.” nga magazina për prodhim Hyrje “CD etj. 72 Llogaritja e kostos të pagës së punonjësve për produkte të tilla (software) është në fakt shumë më komplekse sepse varet shumë nga sasia e kopjeve të shitura. Në koston. 2 e 3 të skemës së prodhimit.) Shpenzim.

) c) ndalesat nga paga (tatimi mbi të ardhurat. në bazë të kontratës së punës. . detyrime . Këto UX dhe MP janë dokumentet që justifikojnë shlyerjen e detyrimeve të ndërmarrjes për pagën ndaj punonjësve..) që lidhen me pagat e punonjësve...) d) paga neto si diferencë e “pagës me shtesat”73 me “ndalesat nga paga”. vështirësi pune..7. Listëpagesa është dokumenti që autorizon pagesën e punonjësve. Me UX shlyhen dhe detyrimet ndaj shtetit. 114 . Ajo përdoret dhe si dokument justifikues për detyrimet e ndërmarrjes që lidhen me pagën e punonjësve. Gjithnjë e më shpesh. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT i. normës (kur ka normë) etj. pranisë në punë (kohëshënuesit). përmban këto pjesë: a) paga për punën e kryer në fakt (paga bazë sipas pranisë dhe normës) b) shtesat mbi pagë (për vjetërsi. paaftësi të përkohshme. Si dokument i brendshëm plotësohet nga personi i ngarkuar nga ndërmarrja.. Përbërësit e Listëpagesës LP. punonjësit paguhen me Urdhër Xhirime (UX) nëpërmjet bankës ose duke firmosur individualisht në mandat pagesa (MP) të veçanta. në përgjithësi.. shtesë funksioni. Listëpagesa e Punonjësve (LP) LP është dokumenti me anën e të cilit evidentohen detyrimet e ndërmarrjes ndaj punonjësve dhe ato ndaj shtetit (sigurimet shoqërore e shëndetësore.. sigurimi shoqëror e shëndetësor. tatim mbi të ardhurat. 73 “Paga me shtesat” – quhet dhe “paga bruto”.

Pune Pag. që evidentohet nga raporti mjekësor. b) “Pag. shtesë funksioni. 11 5 Shembull Listëpagese . që zakonisht llogariten së bashku (mund të mbahen edhe veç e veç). nëse ka. e) “Sigurime” përmban: Sigurimet shoqërore e shëndetësore.31 Gusht 2007 Punonjësi Nr Rend 1 2 3 4 5 6 7 =4+5+6 Emër Mbiemër Pag.Ndërmarrja: IMB LISTË PAGESE Sektori:1 Periudha: 1. vetëm pjesa që detyrohet t’i paguajë punonjësi shtetit. vështirësi pune. që nuk përfshihen në pikën a) dhe b) d) “Tatime”: Tatimi mbi të ardhurat.Raport Të tjera Shuma Paga me shtesat Tatime 8 Ndalesat Sigurime 9 Te tjera 10 Shuma Paga Neto 11 = 8+9+10 12 = 7 -11 1 2 3 v Totali 400000 25000 15000 440000 42500 39000 20000 101500 33800 Financieri Administratori Sqarime: a) “Pag. f) “Ndalesa \Të tjera”: Në të shënohen ndalesa të tjera në pagë. c) “Shtesa \Të tjera”: Në të shënohen shtesa të tjera në pagë. Pune” përmban: ”Pagën e punës” dhe shtesat për vjetërsi. Raport” përmban: Pagën për paaftësinë e përkohshme në punë. detyrime të punonjësit. që ndërmarrja detyrohet t’ja mbajë punonjësit për llogari të shtetit. nëse ka.

që llogaritet në bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. Raporti“ sipas udhëzimit përkatës.. ndryshon vetëm përqindja e kontributit. ). ( Për shembull.“. . në kontabilitet duhet të evidentohen këto komponente kryesore: 1.. tatime mbi të ardhurat …” 4. Këto detyrime pagese të punonjësve ndaj të tretëve (që kryhen nëpërmjet ndërmarrjes) ose detyrimet ndaj vetë ndërmarrjes kontabilizohen: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 427… ”Detyrime të kërkuara . që llogaritet po mbi bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. “. dëmshpërblimi). Raporti“ sipas udhëzimit përkatës...“. Ky kontribut është detyrimi i punonjësve ndaj organizatave të sigurimit (shoqëror e shëndetësor) dhe kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 431… ”Sigurime shoqërore…” 5. “Detyrime të tjera të punonjësve“. Kjo vleftë kontabilizohet: Debi llog 641… “Shpenzime . Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet kontabilizohet: Debi llog 644… “Shpenzime .ii. është detyrim tatimor i punonjësve ndaj shtetit. është shpenzimi dhe detyrimi i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve..Kuota të sigurimeve shoqërore…” Kredi llog 431…”Sigurime shoqërore…” 3.. Pune“ + “Pag. që evidentohen më vete në listëpagesë te “Ndalesa të tjera“ (si psh shlyerje kredie. “Tatimi (i punonjësve) mbi të ardhurat“. “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet shoqërore. për kompensime..” Përveç këtyre. shtesa për punë jashtë orari. “Paga me shtesat“ (“Pag.. huaje..Paga e personelit” Kredi llog 421…”Personeli paga e shpërblime…” 2. Kontabilizimi i Listëpagesës Nga listëpagesa. është shpenzim dhe detyrim i ndërmarrjes ndaj punonjësve për punën e bërë. veç e veç.Raport“ + “Të Tjera“). Tatimi mbi të ardhurat kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 442…”Shteti. “Kontributi i punonjësve për sigurimet shoqërore.. mund të evidentohen edhe komponente të tjera. që llogaritet njësoj si “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet .. 116 .

3) Kontributi i punonjësve për sigurimet = 39’000.Kuota të sigurimeve shoqërore…”. 4) Tatimi i punonjësve mbi të ardhurat = 42’500. o Kontributi (detyrimi) i punonjësve për sigurimet e tyre është 39000 lekë. 5) Ndalesa të tjera punonjësve = 20’000 lekë. sigurimet e punonjësve ndërmarrja Sigurimet Shoqerore e shëndetësore Tatimi punonjësve mbi të ardhurat Detyrime të tjera të punonjësve Totali Llogaria 641 421 644 431 442 427 Vlefta Debi 440000 101500 119090 158090 42500 20000 660590 660590 440000 Kredi Sqarime: o Detyrimi (shpenzimi) i ndërmarrjes për pagën e punonjësve është 440000 lekë sa paga me shtesat (paga bruto). muaji Maj Personeli paga e shpërblime për t’u marrë Shpenzim.paga e shpërblime për t’u marrë”. 2) Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet … = 119’090.Paga e personelit …” dhe kreditohet po me atë vlerë llogaria 421 ”Personeli . o Kontributi (shpenzimi) i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve është 119 090 lekë dhe regjistrohen në debi të llogarisë 644 “Shpenzime . për sektorin I të IMB (që paraqitet më sipër) përmban në total: 1) Paga me shtesat = 440’000. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 28 Datë 3 / 09 Dok Justifikues Lloj LP Nr 001 Datë 1 / 09 Përshkrimi i veprimit Shpenzim. ndaj me këtë vleftë debitohet llogaria 641 “Shpenzime . Detyrimi gjithsej (ndërmarrje + punonjës) për sigurimin e punonjësve është 158090 lekë (119090 + 39000) ndaj me këtë vlerë kreditohet llogaria 431 ”Sigurime shoqërore…”. paga me shtesat. sepse këto konsiderohen si borxh që ndërmarrja i ka organizatës përkatëse të sigurimeve. o Detyrimi i punonjësve për tatimin mbi të ardhurat është 42500 lekë prandaj me 11 7 .Shembull Listëpagesa e muajit gusht.

sepse këto ndërmarrja ia ka borxh shtetit..paga për t’u marrë”.”.. o Detyrimi (ndalesat në pagë) gjithsej i punonjësve është 101500 lekë (39000 sigurimet + 42500 tatimi + 20000 detyrime të tjera) ndaj me këtë vlerë është debituar llogaria 421 ”Personeli .. o Paga neto që marrin punonjësit është 338500 lekë (440000 – 101500).këtë vleftë është kredituar llogaria 442 ”Shteti – Tatime e taksa…”. sepse me këtë veprim punonjësit i paguajnë detyrimin ndërmarrjes dhe tani është ndërmarrja që u ka këtë borxh të tretëve. sa teprica e llogarisë 421 “Personeli .paga e shpërblime për t’u marrë” sepse kjo u mbahet nga paga. o Detyrimi që i kanë punonjësit të tretëve është 20000 lekë. Me këtë vleftë kreditohet llogaria 427 ”Detyrime të kërkuara . 118 .

Zhvlerësimi kontabilizohet atëherë kur ndërmarrja e konstaton atë. konsumohet74. b) Provizion nëse nuk jemi të sigurtë. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) i. pra kur konstaton nevojën e shpenzimeve suplementare që ajo vetë duhet të përllogarisë për ripërtëritjen (apo zëvendësimin) e elementeve të aktivit të zhvlerësuar (me kusht që të mos jenë si kundërparti e ndonjë transaksioni material apo monetar të kryer). Ç′janë zhvlerësimet ? Kontabiliteti duhet të japë një paraqitje besnike të gjendjes së pasurisë së një ndërmarrje. Në kontabilitet dallohen dy tipa zhvlerësimi: Amortizimi dhe Provizioni. 75 Ky quhet “konsum moral”. nuk ka më vlerën që kishte kur e blemë dhe e regjistruam në kontabilitet. më e lirë dhe më e mirë se makineria jonë. Shembull zhvlerësimi 1) Një makineri.8. 74 Ky quhet “konsum fizik” ose “zhvlerësim fizik”. 11 9 . Ne nuk mund ta mbajmë në bilanc makinerinë tonë me vleftën e dikurshme. 2) Në treg ka dalë një makineri me teknologji të re75. Zhvlerësimi konsiderohet: a) Amortizim nëse jemi të sigurtë për masën dhe momentin e kryerjes së shpenzimit. me kalimin e viteve. të paktën për njërin nga të dyja: masën ose momentin. Për këtë qëllim ai merr në konsideratë edhe zhvlerësimin që mund të pësojnë disa elemente aktive të ndërmarrjes me qëllim që të respektojë parimin e sinqeritetit të llogarisë. kur mund të blihet një e re shumë më lirë.

ii. Shpenzimet për Amortizimin
a Përcaktimi i amortizimit
Amortizimi përkufizohet si: “Konstatim kontabël i zvogëlimit të vlerës së një elementi të aktivit që rrjedh nga përdorimi, koha, ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër, efektet e të cilave janë të pakthyeshme“. Nga ky përkufizim del se: Llogaritja e amortizimit mbështetet mbi një konstatim dhe jo mbi një veprim apo ngjarje; ky përcaktohet pra nga vetë ndërmarrja. Amortizimi ka kuptim vetëm për elementet e Aktivit Afatgjatë (AA). Zhvlerësimi i konstatuar si amortizim është i pakthyeshëm, në të kundërt ai do të kontabilizohet si provizion. Meqenëse amortizimi përfaqëson një zvogëlim të vlerës, ai duhet konsideruar si një shpenzim për ndërmarrjen, gjë që do ta zvogëlojë rezultatin e saj. Amortizimi rrjedh nga arsye normale, pra jo të jashtëzakonshme.

b Paraqitja e amortizimit në llogaritë kontabël
o Elementet që preken nga amortizimi:
Në kontabilitet, jo të gjitha elementet e aktivit preken nga amortizimi. Së pari, koncepti i amortizimit zbatohet vetëm në disa elemente të aktivit afatgjatë (llogari të klasës 2). Edhe midis aktiveve afatgjata, vetëm disa janë të prekshme nga amortizimi; e pikërisht aktivet afatgjata materiale (AAM) dhe jomateriale (AAJ) (përjashto trojet).

o Koncepti i vlerës kontabël neto
Nga momenti kur ndërmarrja regjistron humbjen e vlerës së një elementi të aktivit të prekur nga amortizimi, ky nuk do të figurojë në llogaritë e bilancit të saj vetëm me vlerën e blerjes, por së bashku me disa përbërës: Vlerën fillestare të AA: që regjistrohet, sikurse e kemi parë, me vlerën e blerjes

120

së tij pa taksa. Amortizimin vjetor, që është vlera e zhvlerësimit të AA, e konstatuar gjatë periudhës së ushtrimit. Vleftën kontabël neto të AA: që është diferenca midis vlerës fillestare të AA dhe shumës së amortizimeve vjetore që aplikohen për këtë aktiv.

o Vlerësimi i Amortizimit
Megjithëse vlefta e amortizimit përcaktohet nga ndërmarrja, që ky vlerësim të jetë i besueshëm dhe i njëjtë për ndërmarrje të ndryshme, llogaritja e amortizimeve rregullohet me ligje fiskale ku përcaktohen: jetëgjatësia normale e përdorimit (ose normat e amortizimit) mënyra e llogaritjes së amortizimit. Ndërmarrja duhet gjithashtu të ketë, në një dokument të veçantë aneks, planet e saj të amortizimit.

c Llogaritja e amortizimit
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit të AA, ndërmarrja mbështetet mbi dy parametra:

o Jetëgjatësia e përdorimit të AA
Amortizimi i një AA varet nga jetëgjatësia e përdorimit e parashikuar për këtë AA. Mbi bazën e jetëgjatësisë llogaritet përqindja e normës së amortizimit.

o Përqindja e amortizimit të AA
Norma e amortizimit është përqindja vjetore e zhvlerësimit që do zbatohet për AA. Përqindjet e amortizimit varen nga kohëzgjatja e përdorimit të AA. Për t’i kontrolluar dhe unifikuar këto norma, administrata fiskale përcakton normat e amortizimit vjetor të AA sipas kategorive, që jepen në tabelën e mëposhme.

121

Normat fiskale të amortizimit
Nr 1 2 3 4 5 6 7 Emërtimi i kategorisë Toka, trualli, vepra arti, metale e gurë të çmuar,… Ndërtesa tregtare, industriale, zyra Aktivet afatgjata jomateriale Pajisje informatike, software Automjete, impiante, makineri etj. Mobilje e pajisje zyre Investim i hoteleve Norma 0% 5% 15 % 25 % 20 % 20 % 40 %

o Plani i amortizimit
Duke u mbështetur në kohëzgjatjen dhe normën e amortizimit, ndërmarrja harton planin e amortizimit, për një parashikim të shpenzimit vjetor të çdo AA që i nënshtrohet amortizimit.

Plani i amortizimit ka pamjen e mëposhtme:
Viti 2001 2002 … 200n Vlera në fillim të ushtrimit Amortizimi Vjetor Shuma e Amortizimeve Vjetore Vlera neto në fund të ushtrimit

iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit vjetor, ndërmarrja mund të përdorë dy metoda76:
76 Metoda : Këtu përmenden metodat që rekomandohen nga zyra e tatimeve, por ka edhe të tjera. 122

-

Metoda e amortizimit linear Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur.

Meqenëse metoda e llogaritjes së amortizimit ndikon në vlerën e amortizimit vjetor, ajo, gjithashtu, caktohet nga legjislacioni fiskal, në varësi të llojit të AA.

a Metoda e amortizimit linear
Kjo metodë, që quhet dhe metodë e amortizimit konstant, e cakton vleftën e amortizimit vjetor të njëjtë për çdo vit, deri në fund të jetës së parashikuar të AA që amortizohet. Aktualisht, përdorimi i saj njihet nga legjislacioni fiskal në aktivet afatgjata jomateriale (AAJ) dhe në godinat (administrative e industriale) apo ndërtimet e tjera me jetëgjatësi relativisht të madhe.

o Llogaritja e amortizimit linear
Fiksohet paraprakisht kohëzgjatja n (vjet) e përdorimit të AA të amortizueshëm dhe llogaritet vlefta e amortizimit vjetor duke pjesëtuar vleftën e blerjes të AA me n. Pra: Vleftë Amort. Vjetor = (Vleftë Fillestare) / (n vjet) Përqindje Amort. = 100% / (n vjet)
Shembull: Vlefta fillestare (kosto e blerjes) = 20’000 lekë; jetëgjatësia 10 vjet. Vleftë amortizimi vjetor = 20000 /10 = 2000 lekë Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10%

o Llogaritja e amortizimit për vitin e parë
Ndërmarrja nuk e blen AA që ditën e parë të vitit ushtrimor; në amortizimin e vitit të parë merret parasysh kohëzgjatja reale e përdorimit77 dhe jo i gjithë viti. Mënyra e llogaritjes së ditëve përcaktohet me udhëzim nga autoritetet fiskale. Përgjithësisht, amortizimi i vitit të parë llogaritet proporcionalisht me ditët e përdorimit.
77 Marrja në konsideratë e numrit të ditëve të përdorimit njihet si parimi i “prorata temporis” 123

Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 = 18000 lekë Vleftë amort. llogaritja e amortizimit me vlerë të mbetur bëhet: Vleftë Amort. = 10% * 20000 = 2000 lekë. krahasuar me metodën e amortizimit linear. llogaritet koeficienti e përdorimit të vitit të parë: Koef. në të cilën përqindja aplikohet mbi vleftën fillestare.Vjetor = (Vlefta e Mbetur) x (Përqindje Amort. Viti i parë = (Amort. Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10% Viti I Vleftë amort. Pra.) b Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur Ndryshe nga metoda e amortizimit linear.) .) Vleftë e Mbetur = (Vleftë fillest. Kjo metodë. jetëgjatësia 10 vjet. = (ditë përdorimi) / (ditë gjithsej viti) Amort. ka si rrjedhojë uljen e shpenzimeve të amortizimit të ndërmarrjes gjatë viteve të mëvonshme. Legjislacioni fiskal aktual e rekomandon këtë metodë pothuajse për të gjitha AAM e tjera përveç atyre që evidentuam më sipër te metoda lineare. Pra metoda e amortizimit me vlerë të mbetur përdoret për: 124 .∑ (Vleftë Amort.Për këtë. vjetor) x (Koef.) Shënim: Vitin e parë si vleftë e mbetur është vlefta e blerjes. viti II = 10% * 18000 = 1800 lekë Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 – 1800 = 16200 lekë Vleftë amort. viti III = 10% * 16200 = 1620 lekë Edhe në këtë metodë aplikohet parimi i kohëzgjatjes reale të përdorimit në llogaritjen e përdorimit në vitin e parë si në rastin e metodës lineare. në metodën e amortizimit me vlerë të mbetur përqindja e amortizimit aplikohet mbi vlerën neto të mbetur të AA. Shembull: Vlefta e blerjes = 20’000 lekë.

Njësia ekonomike do të njohë një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv78 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. Kredi llog. instrumente e vegla pune Mjete transporti Mobilje e orendi Godinat industriale me konstruksion të lehtë etj. po të amortizojmë një AAM të regjistruar në llogarinë 213 do të përdorim llogarinë 2813. regjistrimi i një amortizimi pasqyron një varfërim të ndërmarrjes dhe konstatimin në llogaritë e saj të një shpenzimi shtesë që e ul rezultatin e ushtrimit. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. Skematikisht. 28. në një farë kuptimi.- Instalime teknike.. iv.) Shënim: Përllogaritjet dhe veprimet që lidhen me amortizimin ilustrohen te pika 9 “Ushtrim Amortizimi”. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë. pajisje. 125 . detyrim moral. Regjistrimi i amortizimit do prekë pra një llogari të klasës 2 (sepse zvogëlimi i një elementi të aktivit ka të bëjë me AA) dhe një llogari të klasës 6 (llogari shpenzimesh). (Për shembull. v. 681: “Shpenzime amortizimi të aktiveve afatgjata” për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë amortizim. makineri.. amortizimet do të regjistrohen: Debi llog. 78 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por.: “Amortizimi i aktiveve afatgjata” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 2. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve Sikurse e kemi parë. Trajtimi Kontabël i Provizioneve Provizioni është një detyrim aktual.

126 . nëse klienti nuk është i kënaqur me to ndonëse nuk ka detyrim ligjor për ta bërë këtë. Mosrespektimi i ligjit për taksat bën që Drejtoria e Tatimeve dhe Doganave të kërkojë pagesat e tatimeve shtesë ose gjobave (pavarësisht nëse kjo mund të jetë në proces ankimor). Rasti 1. sipas të cilit kërkohet që ndërmarrja të likuidojë ose kompensojë për ndotje të caktuara. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me një aktiv financiar të bilancit. Skematikisht. Shembuj provizionesh: a) Provizione që rrjedhin nga detyrime ligjore: Shkelja e një kontrate noteriale në bazë të së cilës duhet të paguajë një dëmshpërblim. Kredi llog 296: “Shuma të parashikuara për zhvlerësimin e AAF”.) - b) Provizione që rrjedhin nga detyrime konstruktive (morale) - Në ndryshim nga amortizimet. prandaj edhe trajtimi kontabël i provizioneve do të ndryshojë sipas tipit të aktivit.c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. në lidhje me riblerjen e mallrave. Hyrja në fuqi e një ligji për mjedisin. regjistrimi bëhet si vijon: Debi llog 686: “Provizione për zhvlerësimin e AAF”. provizionet nuk aplikohen vetëm për aktivet afatgjata por edhe për aktive të tjera. Ndërmarrja ka deklaruar se do të riblejë produktet e saj të shitura brenda dy muajsh. (Për këtë ndërmarrja krijon një provizion në bilanc për kostot e parashikuara. që ndahet në nënllogari në të njëjtën mënyrë si dhe llogaritë përkatëse të klasës 2. (në analogji me amortizimet 28… ) Shembull: Provizioni i një Titulli Financiar vlerësohet 10000 lekë. Provizion i Aktiveve Afatgjata (AA) Regjistrimi i provizionit të AA (psh Tituj Financiarë) duhet të pasqyrojë rëndimin e shpenzimeve financiare të ndërmarrjes dhe duhet të zvogëlojë vleftën e AA (Financiare).

Provizion i stoqeve79 Regjistrimi i provizionit për inventarët (p. veçse në këtë rast. elementet e aktivit të provizionuara të bilancit janë llogari të klasës 3 (Inventarët). 127 .. Kredi llog. për zhvlerësimin e aktiveve qarkulluese”. provizionet në këtë rast regjistrohen sipas skemës: Debi llog..: “Shuma të parashikuara për zhvlerësime të inventarëve” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 3. Provizione të kredive të klientëve Këtu veprohet në dy etapa: fillimisht konstatohet statusi i kredisë përkatëse klient (që në kontabilitet quhet kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor) më tej regjistrohet provizioni që i përgjigjet humbjes së mundshme të vlerës së kredisë. 39. 79 Stoqe = Gjendje inventari qarkullues dhe prodhimi në proces.Regjistrimi në ditar: Ref X+1 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzime për provizione të titujve financiare Provizione për titujt e pjesëmarrjes Totali Llogaria 686… 296… Vlefta Debi 10000 10000 10000 10000 Kredi Rasti 2. Më saktë. 683 ”Shuma . (Shembull: për stoqet e lëndëve të para të regjistruara në llogarinë 31 përdoret llogaria 391).. Rasti 3. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion.sh: materiale të para) është ekzaktësisht i njëjtë me atë të AA..

128 .. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me aktivin financiar të bilancit. njësoj si për provizionet e tjera. nga llogaria 411 “klientë” në llogarinë 416 “Kredi të dyshimta /në proces gjyqësor”.Shembull: Provizioni i një kredie klienti: 800 lekë Regjistrimi në ditar: Ref X+3 X+ 4 Datë Dok Justifikues Lloj FA FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor Klienti (kalim si klient i dyshimtë ) Shuma parashikuar zhvlerësim për klientët Provizione të parashikuara për klientët Totali Llogaria 416 411 491 684 Vlefta Debi 800 800 800 800 1600 1600 Kredi Sqarim: o Veprimi i parë (ref x+3) pasqyron ndryshimin e statusit të kredisë. Kredi llog. për provizione të klientëve”. 68480: “Shuma . Vetëm provizioni regjistrohet në: Debi llog.. 80 Kjo llogari duhet shtuar në PKP. 491: “Provizione për zhvlerësim të llogarive klientë”. o Në veprimin e dytë (ref 16) regjistrohet provizioni që rrjedh nga vlefta e kredisë së dyshimtë.

50000 10000 7500 701 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 11000 Total 78500 Total 78500 Ndërmarrja konstaton se disponon një aktiv afatgjatë (AA).9. Ndërmarrja e ka përftuar AA më 1 korrik dhe e përdor këtë deri sot. Drejtuesi ju kërkon të paraqitni tabelat e ndryshme të amortizimit të këtij AA sipas metodave të ndryshme që propozon plani kontabël. 601 604 641 Të Ardhura Vlefta Llog. ndërmarrja “IMB” regjistroi disa transaksione që pasqyrohen në bilanc dhe në llogarinë e rezultatit si vijon: Bilanci Aktivi 213 411 512 Makineri Klient Bankë 150000 18500 242500 101 120 164 401 Kapitali Rezultati Hua Furnitor Pasivi 100000 11000 250000 50000 Total i Aktivit 411000 Total i Pasivit 411000 Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog. USHTRIM AMORTIZIMI i. të regjistruar në llogarinë 213. 129 . në procesin e prodhimit. Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit Në momentin e krijimit. që mund t’ia nënshtrojë amortizimit.

130 .dhjetor të vitit të parë. Kësaj përqindje i korrespondon kohëzgjatja 10 vjet sepse (100 %) / (10%) = 10 Vlera e amortizimit vjetor normal llogaritet sipas formulës: Amortizimi Vjetor normal = “Vlera kontabël” x “Përqindje amortiz” = = 150000 x 10 % = 15000 lekë (në vit) Me këtë vlerë mund të ndërtojmë planin e amortizimit të makinerisë çdo vit. Nga kjo rrjedh që amortizimi i makinerisë nuk do të zbatohet më për 10 vjet por për një periudhë prej 11 vjetësh. korrik . nëse nuk do të merrnim në konsideratë faktin që ndërmarrja “IMB” fillon ta përdorë makinerinë më 1 korrik të vitit rrjedhës.5) 81. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton: Amortizimi vjetor (viti Irë) = 15000 x 0.Vlefta kontabël: 150000 . sipas klasifikimit.Përqindja e amortizimit: 10 % Sqarime: 1.ii. meqenëse vitin e parë u mor vetëm gjysma e vlerës së amortizimit vjetor normal.5 = 7500 lekë. 2. Përqindja e amortizimit 10% jepet. Mirëpo IMB e përdor makinerinë vetëm për 6 muaj. Rasti i amortizimit linear a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Duhen marrë parasysh elementet e mëposhtme: . nga Administrata Fiskale. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi 1. pra afërsisht gjysmë viti (181 / 365 ≈ 0. administrata fiskale ka nxjerrë udhëzim të veçantë. 81 Për mënyrën e llogaritjes së këtij koeficienti.

o Amortizimi vjetor në vitin e fundit është i barabartë me vlerën e amortizimit vjetor normal minus amortizimin vjetor të vitit të parë. gjatë të cilave ndërmarrja aplikon amortizimin. në rastin tonë 15000 – 7500 = 7500. me përjashtim të vitit të parë dhe të fundit. është zero. duhet të regjistrojë në llogaritë e saj shkrimin që vijon: 131 . pra 150000. sipas planit të amortizimit të makinerisë. o Vlera kontabël neto në fund të viteve të përdorimit. o Amortizimi Vjetor është i njëjtë çdo vit. o Tabela e planit të amortizimit përmban 11 vjet dhe jo 10. nga fakti i fillimit të amortizimit në mes të vitit dhe jo që në fillim të tij.Plani i Amortizimit Linear Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Vlera në fillim të ushtrimit 150000 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 Amortizimi Vjetor 7500 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 7500 Amortizimi i Akumuluar 7500 22500 37500 52500 67500 82500 97500 112500 127500 142500 150000 Vlera në fund të ushtrimit 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 0 Sqarime: o Vlera kontabël në fillim të ushtrimit është e barabartë me vlerën e regjistrimit të AA. o Në fund të periudhës të përdorimit. b) Regjistrimi i amortizimit vitin e parë Në fund të vitit të parë ushtrimor “IMB”. AA amortizohet gjithsej me një vlerë të barabartë me vlerën e regjistrimit (150000). sa është jetëgjatësia.

. Llogaria e Rezultatit Shpenzime Llog.). 601 604 641 6811 Të Ardhura Vlefta 50000 10000 7500 7500 3500 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Shpenzim për amortizim Fitimi Llog. kontabilizohen edhe amortizimet në vitet e tjera.. 28). vetëm se vlera mund të jetë e ndryshme.. si amortizimi në vitin e parë.” o Në të njëjtën mënyrë82. Emërtimi Vlefta 78500 701 Shitje produkt i gatshëm Total 78500 Total 78500 82 Në të njëjtën mënyrë: Dmth sipas të njëjtës skemë (debi llog. 28. 132 . 121) si dhe amortizimi i akumuluar i aktivit afatgjatë (llog. sepse ka lëvizje në një llogari të klasës 6. c) Efekti mbi situatën pasurore të ndërmarrjes Regjistrimi i këtij veprimi do të ketë efekte mbi: a) llogarinë e rezultatit.. prandaj me këtë vlerë është debituar llogaria e shpenzimeve 6813 “Shpenzim amortizimi për AAM” dhe është kredituar kundërpartia e saj llogaria 2813 “Amortizim i akumuluar për makineri.Regjistrimi në ditar: Ref X+ 5 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzim për amortizim makinerie Amortizim i akumuluar për makinerinë Totali Llogaria 6813 2813 Vlefta Debi 7500 7500 7500 7500 Kredi Sqarime: o Vlera e amortizimit sipas planit për vitin e parë rezulton 7500 lekë. 681 – kredi llog. sepse ndryshon rezultati i ushtrimit (llog. b) bilancin e ndërmarrjes.

133 . o Totali i pasivit të bilancit është i barabartë me totalin e aktivit neto të bilancit (pra 403500). o Amortizimi i paraqitur në kredi të llogarisë 2813 paraqitet në anën e aktivit në kllapa (7500) që do të thotë se duhet zbritur (marrë me minus). Këto quhen me një emër të përbashkët “Totali i bilancit”. Përveç paraqitjes së mësipërme përdoret edhe një formë tjetër e paraqitjes së bilancit: Bilanci Aktivi Llogaria Nr 213 411 512 Pasivi Amort. o Totali i bilancit83 të ndërmarrjes del i ulur me një vleftë të njëjtë me vleftën amortizimit vjetor të regjistruar për makinerinë (pra 7500 lekë).Bilanci Aktivi 213 Makineri 2813 Amortizim makinerie (-) 411 Klient 512 Bankë 150000 (7500) 18500 242500 101 Kapitali 120 Rezultati 164 Hua 401 Furnitor Pasivi 100000 3500 250000 50000 Total i Aktivit 403500 Total i Pasivit 403500 Konstatime: o Regjistrimi i një shpenzimi shtesë në llogaritë e ndërmarrjes sjell zvogëlimin e fitimit nga 11000 lekë. 7500 0 0 Emërtim Makineri Klient Banka Vlera Bruto 150000 18500 242500 Vlera Neto 142500 18500 242500 Llogaria Nr 101 120 164 401 Emërtimi Kapital Rezultat Hua furnitor Vlefta 100000 3500 250000 50000 Total Aktiv 411000 7500 403500 Total Pasiv 403500 83 Tatali i bilancit: “Totali i Aktivit” të bilancit është gjithnjë i barabartë me “Totalin e Pasivit” të bilancit. që ishte para regjistrimit të amortizimit. në 3500 lekë. Paraqitja e bilancit nxjerr në pah tani zhvlerësimin e aktivit afatgjatë meqenëse vlera neto e makinerisë del me 142500 (= 150000 – 7500).

7 4968.7 88658. Me këtë metodë.0 40246. 10% /2 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% Amortizimi Vjetor 7500 14250.5 56505.7 44718.3 61341.3 68157.2 5520. vitin e parë.4 117400.8 113778.0 103882.3 9349.5 Vlera në fund të ushtrimit 142500.8 75730.0 34575. teorikisht.3 84144.9 2933.4 49686. përqindja e amortizimit nuk aplikohet mbi vlerën fillestare të blerjes së AA.8 75730.9 Amortizimi i Akumuluar 7500 21750.0 128250. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton i njëjtë me të dyja metodat.5 93494.3 84144. (në rastin tonë vitin e parë AA përdoret vetëm gjysmë viti).0 46117.0 11542. me metodën e vlerës së mbetur.2 3259.4 94792.0 115425.4 29339.3 68157.4 29339.3 105282.7 44718.0 40246.7 4471.0 109753.0 12825.6 3622. AA mund të përdoret për një pafundësi vitesh.0 142500.6 120660. amortizimi ndalon se përllogarituri kur AA del (jashtë përdorimit ose shitet). me të njëjtat vlera të parametrave: Vlefta kontabël: 150000 Përqindja e amortizimit: 10 % Thelbi i ndryshimit të kësaj metode konsiston në faktin se. Ndryshimi fillon pas vitit të parë e konkretisht: Plani i Amortizimit me Vlerë të Mbetur Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Vlera në fillim të ushtrimit 150000. Edhe me këtë metodë.5 % Amort.6 32599.5 7573.7 81842.0 103882.5 134 .7 6134.2 74269.0 6815. por mbi vlerën e mbetur të saj në fillim të periudhës ushtrimore (vitit ushtrimor).5 123594.3 61341.2 36221. praktikisht.6 32599.6 55207. Rasti i amortizimit me vlerë të mbetur a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Le të llogarisim tani amortizimin e së njëjtës makineri.0 115425.5 10388.2. merret në konsideratë koha e përdorimit. ndërsa.8 4024.4 8414.8 65855.2 36221.6 55207.6 100313.5 26405.5 93494.0 128250.4 49686.

Sqarime: o Përqindja e amortizimit linear është e njëjtë 10% për çdo vit.5) që nuk është e barabartë me vlerën e regjistrimit (150000) dhe vlera kontabël neto nuk është zero si në rastin e amortizimit linear. o Vitin e parë amortizimi është i njëjtë si te metoda lineare. deri para daljes jashtë përdorimit.5 = 7500) o Në shembullin e mësipërm amortizimi është ndërprerë sepse është supozuar se AA del jashtë përdorimit në vitin 17. por vlera e amortizimit vjetor nuk është e njëjtë sepse ajo aplikohet mbi vlerën e mbetur që zvogëlohet nga viti në vit. Shënim: Regjistrimi i amortizimit për vitin e parë dhe ndikimi mbi gjendjen pasurore të ndërmarrjes janë të njëjta si në rastin e amortizimit linear. (Pra: 150000 x 10% x 0. Edhe këtu merret në konsideratë koha e përdorimit. në vitin e fundit të përdorimit. 135 . AA amorizohet gjithsej me një vleftë (123594. Kështu që. ndërsa në vitet që pasojnë amortizimi vjetor me vlerë të mbetur bëhet gjithnjë e më i vogël në krahasim me amortizimin vjetor linear.

duhen konstatuar. 136 . të ardhurat eventuale të shitjes. gjithashtu.10. daljet e AA që i janë nënshtruar amortizimit dallohen nga daljet e atyre që nuk i janë nënshtruar amortizimit. Regjistrimi në Ditar Veprimi në ditar ndahet në dy pjesë: a) regjistrohet e ardhura nga shitja e AA. meqenëse sjellin ndryshime në pasurinë e ndërmarrjes. Veprimi i daljes së AA. ndikimi e këtyre veprimeve të veçanta në llogarinë e rezultatit. Në aspektin kontabël. i. Në regjistrimin e veprimeve të daljeve duhen marrë parasysh tri elemente: Çmimi i daljes së AA pa taksa TVSH-ja Vlera kontabël e AA së bërë dalje (vlera pa taksa e blerjes). efektin e kësaj dalje mbi llogarinë e rezultatit. këto veprime dalje. Dalja e AA nga inventari sjell zvogëlim të pasurisë (klasa 2). për vetë ecurinë normale të ndërmarrjes. ii. Duhet evidentuar. ta nxjerrë atë jashtë përdorimit për ta zëvendësuar ose nëse nuk i duhet më. ndërsa të ardhurat nga shitja (nëse ka) paraqiten në një llogari të grupit 75 “Të ardhura të tjera “. Në aspektin kontabël. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA Regjistrimi i daljeve të aktiveve afatgjata (AA) përmban: daljen (fizike) nga inventari i pasurisë së ndërmarrjes. Ajo mund ta shesë një AA. në aspektin kontabël. DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA Gjatë veprimtarisë së saj ndodh që ndërmarrja në përgjithësi të humbasë zotërimin mbi një element të pasurisë së saj. që ndodh shpesh. përfshirjen e amortizimeve eventuale në vlerën e AA të dalë. nuk është i ngjashëm me një veprim të zakonshëm të daljes nga magazina të mallrave apo produkteve të ndërmarrjes.

gjë që përgjithësisht i referohet faturës së shitjes. b Regjistrimi i daljes së AA nga inventari Veprimi i dytë paraqet daljen (heqjen) e vlerës së AA nga inventari. vetëm se ndryshon llogaria e të ardhurave nga 705 në 752. gjë që do të thotë se kontabilizimi në pasurinë e ndërmarrjes të AA duhet bërë. 137 . në aspektin kontabël. Regjistrimi zakonisht i referohet Fletë Daljes nga magazina apo Proces Verbalit përkatës të daljes jashtë përdorimit. konsiderohet si një shpenzim i ndërmarrjes. Kjo heqje. Për ilustrim është supozuar që AA shitet 168000 lekë me TVSH me arkëtim direkt. a Regjistrimi i të ardhurës nga shitja e AA Veprimi i parë i regjistrimit të të ardhurës kryhet vetëm nëse kemi shitje (dmth të ardhura nga dalja e AA). Ky veprim trajtohet në mënyrë të ngjashme me Shitjet. Regjistrimi në Ditar Ref X+6 Datë Dok Justifikues Lloj FS Nr Datë Përshkrimi i veprimit Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X Totali Llogaria 752 4457 512 Vlefta Debi Kredi 140000 28000 168000 168000 168000 Sqarim: o Regjistrimi i të ardhurave nga shitja e AA ngjan me shitjen e mallit. Dalja duhet të marrë parasysh faktin që ndërmarrja ka aplikuar amortizime mbi AA që del.b) regjistrohet dalja e AA nga pasuria e ndërmarrjes84. por me vlerën e saj kontabël neto. Ndërmarrja duhet ta llogarisë amortizimin deri ditën e fundit kur AA është pjesë e pasurisë 84 Dmth dalja nga inventari i ndërmarrjes. jo me vlerën e blerjes.

së saj. Pra është e nevojshme të bëhet regjistrimi për amortizim shtesë, midis datës së amortizimit të kryer dhe datës së daljes së AA nga pasuria e ndërmarrjes. Duke ia shtuar këtë amortizim shtesë, amortizimit të akumuluar ekzistues dhe duke ja zbritur këtë vlerës së blerjes, përcaktohet vlera kontabël neto e AA në ditën e daljes së saj nga pasuria e ndërmarrjes. Në hapin tjetër regjistrohet vetë dalja e AA nga inventari. Në regjistrimin, e kësaj dalje ndërmarrja merr parasysh tërësinë e amortizimeve të kaluara të AA (dmth gjithë amortizimin e akumuluar që i përket atij AA). Veprimi prek këto tri llogari: 1) Inventari i AA (llogaritë e grupit 20 - 26) 2) Amortizimi i akumuluar i AA (llogaritë e grupit 28) 3) Vlera kontabël e AA (llogaritë 652, 662). Le të supozojmë se makinerinë e shitëm në mes të vitit të dytë (1 korrik 2007). Në vitin e parë e kemi amortizuar (ref 1) me 7500 lekë (gjysmë viti). Meqë ai del në mes të vitit të dytë duhet të llogarisim amortizimin shtesë deri në datën e daljes të AA që është 7125 lekë ( =14250/2) sipas planit të amortizimit me vlerë të mbetur.

Regjistrimi në Ditar
Ref
2

Datë

Dok Justifikues Lloj
FS

Nr

Datë

Përshkrimi i veprimit
Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X

Llogaria
752 4457 512 2815 6811 215 2815 652

Vlefta Debi Kredi
140000 28000 168000 7125 7125 150000 14625 135375 325125 325125

3 4

FA FD

Kompletim i Amortizimit deri në dalje së AA Shpenzim amortizimi Çregjistrimi nga inventari i AA Amortizimi i akumuluar i AA Vlera kontabël e AA të shitura Totali

Sqarime:
o Në regjistrimin e mësipërm me ngjyrë gri (ref 2) është paraqitur veprimi i parë, regjistrimi i shitjes që bazohet në faturën e shitjes.
138

o Në regjistrimin e dytë (ref 3) është paraqitur amortizimi shtesë deri në dalje të AAM 7125 lekë (që bazohet me Fletë Amortizimi). o Në regjistrimin e tretë (ref 4) bëhet dalja (heqja) nga inventari, duke debituar llogarinë e inventarit 215 me vlerën fillestare 150000 (kosto e blerjes); kredituar llogarinë 2815 me vlerën e amotizimit të akumuluar gjithsej deri në datën e daljes 14625 (= 7500 + 7125) lekë. o Diferenca mes vlerës fillestare dhe amortizimit të akumuluar 135375 (= 150000 – 14625) lekë, që përbën vlerën kontabël të makinerisë dhe përfaqëson shpenzimin nga dalja, regjistrohet në debi të llogarisë 652.

c Ndikimi në Pasurinë e Ndërmarrjes
Nga këto regjistrime rrjedh se nga dalja e AA, efektet janë edhe në llogaritë e Bilancit edhe në llogaritë e rezultatit.

Përsa i takon bilancit:
Dalja e AA pasqyrohet si zvogëlim me vlerë sa diferenca e vlerës së hyrjes minus vlerën e amortizimit të tij (që të dyja janë llogari e klasës 2) dhe nga rritja e llogarisë së likuiditeteve me vlerën e shitjes së tij (llogari e klasës 5).

Përsa i takon llogarisë rezultat:
Veprimi i daljes do të varet nga vleftat e regjistruara në llogaritë 752 (të ardhurat nga shitja e AA) dhe 652 (vlefta kontabël e AA të dala). Nëse të ardhurat pa taksa (në llogarinë 752) janë më të mëdha se vlera kontabël neto e AA (në llogarinë 652), atëherë ndërmarrja do të ketë fitim nga shitja e tij. Në të kundërt, nëse të ardhurat e daljes së AA pa taksat janë më të vogla se vlefta kontabël neto e regjistrimit të AA, atëherë ndërmarrja do ketë humbje nga kjo shitje (apo dalje).

139

PJESA E DYTË
N J O H U R I PËR ANAL I Z ËN F I NANCI ARE

analiza financiare mbështetet në tri elemente: o o o Vlerësimi i situatës aktuale të një ndërmarrjeje duke u nisur nga studimi i bilancit të saj. duke vlerësuar nevojat për financime të reja që lindin nga një strategji zgjerimi. që mundëson vlerësimin paraprak të nevojave për financim në të ardhmen të ndërmarrjes (bilanci dhe llogaritë e rezultatit parashikues dhe plani i financimit të investimeve në të ardhmen). iii. që përmirësojnë gjendjen e saj në të ardhmen. si fotografi e pasurisë së ndërmarrjes në një çast të dhënë. Pra. HYRJE Analiza financiare ka për qëllim të studiojë pikat e forta dhe të dobëta të një ndërmarrjeje duke u mbështetur në elemente të ndryshme të natyrës kontabël dhe financiare. 2 Llogaria e rezultatit – quhet dhe “llogaria e fitim/humbje” ose llogaria e të ardhurave dhe shpenzimeve. për të matur kapacitetin e saj. Analiza dinamike. Analiza e elementeve përfaqësues të ndërmarrjes. Për të ardhmen. Studimi ndjek tri etapa të njëpasnjëshme: i. Kjo përqasje bëhet në dy këndvështrime: Vlerësohet mundësia e ndërmarrjes për të shlyer borxhet në afat Matet kapacieteti i ndërmarjes për të realizuar fitime në varësi të burimeve njerëzore dhe financiare që përdoren në operacionet e biznesit. Analiza mbështetet mbi disa kritere të pranuara si të afta për të gjykuar për gjendjen financiare të ndërmarrjes. Përcaktimi i një diagnostike1 të gjendjes së tanishme të ndërmarrjes. Përpunimi i masave që duhen marrë për të përmirësuar gjendjen e ndërmarrjes në të ardhmen. që paraqitet në formën e “Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve (PASH)”. ii.I. gjithashtu. analiza financiare mbështetet në analizën e gjendjes së kaluar të një ndërmarrjeje. për të përcaktuar masat. për të gjeneruar burime financiare nga veprimtaria e saj. Analiza e llogarisë së rezultatit2 të ndërmarrjes. përdoret në kuptimin e analizimit të gjendjes për të njohur saktë “shëndetin” e ndërmarrjes. 1 Diagnostike – term i huajtur nga mjekësia. duke u nisur nga përpunimi i dokumenteve të ndryshme. të vlerësojë prirjen e veprimtarisë. analiza financiare synon. Për rrjedhim. 142 .

156 Fitimi i Ushtrimit ... për të cilët jepet kuptimi dhe mënyra e llogaritjes së tyre.. 158 Matja e Rentabilitetit .... 149 Koncepti i Vlerës së Shtuar ....Kapitulli I Analizohet “Llogaria e Rezultatit”.... 154 Fitimi i Shfrytëzimit ................ Tregohet ç’është rentabiliteti....... 161 KAPITULLI I Analiza e llogarisë së rezultatit ................... I ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT 1 2 3 4 5 6 7 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Treguesit e Ndërmjetem të Menaxhimit ........ evidentohen prej saj treguesit kryesorë të menaxhimit....... 152 Teprica Bruto e Shfrytëzimit.... 144 Produkti i Ndërmarrjes ................... treguesit e tij........................... llogaritja dhe interpretimi i tyre..

I. 144 . Ajo llogarit tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve të regjistruara nga ndërmarrja gjatë kësaj periudhe dhe nëpërmjet diferencës së tyre përcakton rezultatin e ndërmarrjes: “Rezultat ndërmarrje” = “Total të ardhura” – “Total shpenzime” Analiza e thjeshtë e llogarisë së rezultatit nuk mundëson përcaktimin e një diagnostike të saktë të gjendjes së ndërmarrjes sepse ajo nuk mjafton për identifikimin. b) Aktiviteti financiar përmban të ardhura dhe shpenzime që janë të lidhur me politikën e investimeve apo me politikën e financimit të ndërmarrjes. c) Aktiviteti i jashtëzakonshëm përmban të ardhura dhe shpenzime të lidhura me elemente të pavarura nga ndërmarrja dhe që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (jo të vazhdueshme apo të paparashikuara). Kjo analizë e llogarisë së rezultatit fillon me “Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit”3 (TNM) që do të analizojmë në vijim. duke i ndarë ata sipas aktiviteteve: a) Aktiviteti i shfrytëzimit përmban të ardhura dhe shpenzime që janë drejtpërdrejt të lidhur me funksionin e aktivitetit të ndërmarrjes. Për të bërë një diagnostikë të përshtatshme. duhen analizuar faktorët që janë në origjinë të përcaktimit të llogarisë së rezultatit. 3 Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit – quhen dhe Treguesit e Ndërmjetëm të Drejtimit. analizën e elementeve që kanë ndikuar në arritjen e këtij rezultati. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT Llogaria e rezultatit mundëson matjen e kapacitetit të një ndërmarrjeje për të realizuar fitime gjatë një intervali të caktuar kohe.

si aktiv afatgjatë). llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. Prodhimi i Ndërmarrjes. Le ti rendisim TNM të shprehur në mënyre skematike dhe pas kësaj.) 145 . (i) MT = AMS – KM Ku: MT = Marzhi Tregtar AMS = të Ardhurat nga Mallrat e Shitura KM = Kosto e blerjes së Mallrave të shitura ii. (ii) PU = APS ± APM + APA Ku: PU = Prodhim i Ushtrimit APS = të Ardhura nga Prodhimi i Shitur 4 Prodhimi i Ushtrimit – është shkurtim i emërtimit “Prodhimi i ndërmarrjes gjatë vitit ushtrimor”.1. sqarohet në vijim (2. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth. Marzhi Tregtar (MT) Marzhi Tregtar (MT) është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. Prodhimi i Ushtrimit4 (PU) Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. t’i komentojmë ata. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit (TNM) përbëjnë shkallën e parë të zbërthimit të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes drejt një diagnostikimi financiar analitik. i.

materiale. Vlera e Shtuar (VS) VS shpreh kontributin e ndërmarrjes në shtimin e produktit shoqëror nëpërmjet prodhimit apo fitimit.SP Ku: TB = Teprica Bruto e shfrytëzimit AG = Të Ardhura nga Grandet dhe Subvencione të Shfrytëzimit SST = Shpenzime. nëse shitet. gjendje që. Shteti për Tatime. 6 Teprica Bruto – quhet dhe “Marzhi Bruto” ose “Rezultati i veprimtarisë kryesore” por nuk duhet ngatëruar me “Rezultatin e Shfrytëzimit” 146 . për nevoja të prodhimit). Ajo llogaritet si diferencë ndërmjet “Prodhimit të ushtrimit“ me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. (iii) VS = MT + PU – KP Ku: VS = Vlera e Shtuar e Ndërmarrjes MT = Marzhi Tregtar KP = Konsumi i Prodhimit e të tjera me prejadhje nga të Tretët iv. do të sillte të ardhura. taksa e të ngjashme SP = Shpenzime për Personelin 5 (të Ardhura) – është vënë në kllapa sepse në fakt është ndryshimi i gjendjes në magazinë të prodhimit. Teprica Bruto6 (TB) Teprica bruto e aktivitetit të shfrytëzimit (TB) llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grandet dhe subvencionet për Shrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“: (iv) TB = VS + AG – SST . si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare). shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët.APM = (të Ardhura)5 nga Prodhimi i Magazinuar APA = (të Ardhura) nga Prodhimi i Aktiveve Afatgjata iii.

Rezultati i Shfrytëzimit (FSh) Rezultati i aktivitetit të shfrytëzimit quhet dhe “Fitimi i Shfrytëzimit“ (FSh) dhe llogaritet si shumë e “Tepricës bruto të shfrytëzimit me “Rimarrjet mbi provizionet e shfrytëzimit“ dhe me “të Ardhura të tjera të shfrytëzimit“. Rezultati Përpara Tatimit (FpT) Rezultati para tatimit quhet dhe “Fitimi para Tatimit“ (FpT). Rezultati i Ushtrimit (FU) Rezultati i ushtrimit quhet dhe “Fitimi i Ushtrimit“ (FU) dhe llogaritet si shumë e “Rezultatit përpara tatimeve“ me “Rezultatin e jashtëzakonshëm“ (të ardhurat e jashtëzakonshme – shpenzimet e jashtëzakonshme) duke i zbritur kësaj shume “Tatimin mbi fitimin“: 7 Rezultati Financiar quhet rëndomtë “Fitimi Financiar” (FF). 147 . ku vetë rezultati financiar llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“: (vi) FpT = FSh + FF Ku: FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FF = Rezultati (Fitimi) Financiar = të Ardhura Financiare – Shpenzime Financiare (FF = AF – SF) vii. si dhe “Shpenzimet e tjera të shfrytëzimit“ : (v) FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku: FSh = Rezultati (Fitimi) i Shfrytëzimit ARP = Të Ardhura nga Rimarrje mbi Provizionet e shfrytëzimit AT = të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit SAS = Shpenzime për Amortizimet dhe Provizionet e Shfrytëzimit STS = Shpenzime të Tjera (të ndryshme) të Shfrytëzimit vi.v. si dhe duke i zbritur kësaj shume “Shpenzimet për amortizimet dhe provizionet“. llogaritet si shumë e “Fitimit të shfrytëzimit“ me “Rezultatin financiar“7.

duke veçuar: faktorët që lidhen drejtpërdrejt me shfrytëzimin e aktivitetit të ndërmarrjes. 148 . Le të ndalemi më tej në komentimin e tyre. si dhe nga faktorët që nuk varen nga menaxhimi i ndërmarrjes e që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (rezultat i jashtëzakonshëm).(vii) FU = FpT + FJ . faktorët që lidhen me politikën financiare të ndërmarrjes (rezultati financiar).TF Ku: FU = Rezultati (Fitimi) i Ushtrimit FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FJ = Rezultati (Fitimi) i Jashtëzakonshëm = të Ardhura të Jashtëzakonshme – Shpenzime të Jashtëzakonshme (FJ = AJ – SJ) TF = Tatimi mbi Fitimin e tjera si këto Treguesit e ndërmjetëm të menaxhimit (TNM) mundësojnë zbërthimin e llogarisë së rezultatit.

2. PRODUKTI8 I NDËRMARRJES
Llogaria e rezultatit analizohet në varësi të llojit të veprimtarisë së ndërmarrjes. Veprimtaritë e ndërmarrjeve dhe produktet e tyre janë të shumëllojta; në kontabilitet ato grupohen në: a) Prodhuese – që kanë veprimtari transformimi ose përpunimi të mirash ose shërbimesh (prodhim, ndërtim, shërbim); b) Tregtare – që nuk kanë veprimtari transformimi (tregti).

i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)
Koncepti i Prodhimit rezervohet për ndërmarrjet prodhuese (prodhim, ndërtim dhe shërbim). Prodhimi i ushtrimit si Tregues i Ndërmjetëm i Menaxhimit (TNM) llogaritet nga formula : (ii) PU = APS ± APM + APA Komponentët e tij vlerësohen si vijon: APS = (Prodhimi i shitur) = (Sasia e shitur) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 70, por pa llogarinë 705. APM = Prodhimi i magazinuar (domethënë i pashitur); vlerësohet me koston e prodhimit. Ky komponent me standardet e reja9 duhet të pasqyrohet në llogarinë 60 me minus (në Kredi) si pakësim i shpenzimit. Ky komponent pasqyrohet në llogarinë 72. Nëse i referohemi planit të llogarive, “Prodhimi i Ushtrimit“ është sa shuma e llogarive 70 (pa 705); 71 dhe 72.

8 Produkti – përdoret në kuptimin e gjerë të tij “produkt shoqëror/ekonomik”. 9 Në standardet e mëparshme prodhimi konsiderohej e ardhur dhe pasqyrohej në llogarinë 71 “Ndryshim i gjendjes së prodhimit”.

149

ii. Marzhi Tregtar (MT)
Në ndërmarrjet tregtare, veprimtaria vlerësohet nisur nga marzhi tregtar10 i realizuar. Ky tregues llogaritet dhe për ndërmarrjet që kanë aktivitet të përzier prodhim e tregti. Ku: Marzhi Tregtar (i) MT = AMS – KM Komponentët e tij vlerësohen si vijon: AMS = Të ardhurat nga mallrat e shitura = (Sasi) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 705. KM = Kostua e blerjes së mallrave të shitura = (Blerje e mallrave) + (Shpenzimet dytësore të blerjes). Ose KM = SBM + SDM
Ku : SBM = Shpenzime për Blerjen e Mallrave (sipas çmimit të blerjes së mallrave). Këto shpenzime pasqyrohen në llogarinë 605. SDM = Shpenzimet Dytësore të blerjes së Mallrave (transport, siguracion malli etj.) Këto shpenzime pasqyrohen në disa nga llogaritë e grupit 61 e 62 (për shembull 627 “Transport...“; 616 “Sigurim malli“; ...) Me këtë detajim: MT = AMS – (SBM + SDM)

Marzhi tregtar është treguesi më i përshtatshëm në rastin e ndërmarrjeve tregtare.

iii. Analiza e Marzhit Tregtar
Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: i ) Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) ii) Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) Këta treguesa matin kapacitetin e ndërmarrjes tregtare, për të realizuar fitim nga rishitja e mallrave. Sa më të mëdhenj të jenë këto dy raporte, aq më fuqi negociuese ka ndërmarrja me furnitorët ose klientët e saj.

10 “Marzhi Tregtar” është “Prodhimi” për aktivitetin tregtar të ndërmarrjes.

150

“Raporti i Marzhit“ dhe “Raporti i Markës“ janë treguesa relativë, për krahasimin midis ndërmarrjeve të të njëjtit sektor veprimtarie. Kështu, një ndërmarrje që ka një raport marzhi më të lartë se konkurrentët e vet mund të fillojë një betejë çmimesh sepse konkurrentët nuk mund ta ndjekin këtë strategji pa pësuar humbje. Prodhimi i Ushtrimit (PU) dhe Marzhi Tregtar (MT) përbëjnë nivelin e parë të TNM.

151

3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS)
Vlera e Shtuar (VS) përbën një nivel të dytë të treguesve ndërmjetës të menaxhimit (TNM).

i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar
Vlera e shtuar llogaritet duke hequr nga të ardhurat e funksionimit totalin e konsumimeve të ndërmjetme të furnizuara nga të tretët. Nëse do t’i gruponim të gjitha të ardhurat së bashku si “Të Ardhura të Funksionimit“ (AF) dhe nëse do të bashkonim dhe shpenzimet e blerjeve (SB) të mallrave me ato të lëndëve të para, materiale, shërbimeve etj. si dhe të bashkonim shpenzimet dytësore (SD) të mallrave dhe të prodhimit atëherë: Vlera e Shtuar llogaritet : VS = AF – SB - SD Ku komponentët e VS vlerësohen si vijon: AF = Të Ardhurat e Funksionimit. Pasqyrohen në llogaritë 70; 71; 72. SB = Shpenzimet për blerjet e mallrave, furnizimeve, të studimeve, punimeve dhe shërbimeve (vlefta neto pas uljes, kthimit etj.). Pasqyrohen në llogaritë 60. SD = Shpenzimet dytësore të tjera. Pasqyrohen në llogaritë 61; 62. Si përfundim, në kontabilitet, Vlera e Shtuar është e barabartë me diferencën midis llogarive të të ardhurave 70; 71; 72 dhe llogarive të shpenzimeve 60; 61 dhe 62.

ii. Interpretimi Ekonomik
Prodhimi i shitur nuk përfaqëson të gjithë prodhimin e ndërmarjes, pasi një pjesë e tij lidhet me hyrjet /daljet nga magazina ose me prodhimin për vete; për këtë shërben treguesi i “Prodhimit të Ushtrimit (PU), i dhënë më sipër. Mirëpo PU nuk përfshin shpenzimet e bëra për prodhimin (lëndë të para, materiale ndihmëse etj.) që i nevojiten ndërmarrjes për të

152

të shikohet se si kjo VS u shpërndahet partnerëve të ndryshëm të ndërmarrjes. Veprimtaria e ndërmarrjes konsiston në krijimin e vlerës së shtuar. Në fakt ndërmarrja është një strukturë e organizuar që ka si synim fundor prodhimin dhe shitjen e të mirave ose shërbimeve duke përdorur disa faktorë prodhimi (faktorin punë dhe faktorin kapital) dhe një numër partnerësh të jashtëm (prurësit e kapitaleve etj. Në këtë kuptim. 153 . Pikërisht kjo është arsyeja e ekzistencës së vetë veprimtarisë shfrytëzuese të ndërmarrjes.). Pagesa e këtyre partnerëve bëhet në sajë të vlerës së shtuar që krijon ndërmarrja. TNM mundësojnë. meqenëse ajo mat pasurinë reale të krijuar nga ndërmarrja në sajë të veprimtarisë së saj prodhuese. që ajo gjeneron kur prodhon produktin fundor. Në këtë kuptim. Pikërisht në sajë të kësaj vlere të shtuar ndërmarrja do të jetë në gjendje të paguajë aktorët e ndryshëm që kontribuojnë në prodhim.realizuar produktin fundor. Vlera e Shtuar është tregues më real për ndërmarrjen se sa prodhimi i ushtrimit. në fund të fundit. ndaj për këtë shërben treguesi i “Vlerës së Shtuar“ (VS).

që zotërojnë pjesë të ndërmarrjes (aksionet) dhe të cilëve ajo u jep pjesë fitimi proporcionale me kapitalin e tyre.. ndërtimi. që është faktor i domosdoshëm i produktit11 të saj. i cili nuk ndërhyn direkt por ndikon në mënyra të ndryshme në produktin e ndërmarrjes (me ndërtimin e rrugëve. e krijuar nga ndërmarrja. Ndarja e Vlerës së Shtuar Vlera e Shtuar. një pjesë të Vlerës së Shtuar për të rritur mjetet e veta financiare. që i shoqërohet pagës. Kontribuesit e brendshëm në kapital (Pronarët apo Aksionerët). mbrojtjen e pronës private dhe sigurimin nëpërmjet policisë. Huadhënësit: paguhen me interesat që marrin nga huatë e tyre. o o Ndërmarrja e ruan. por përfiton gjithashtu nga ndërmarrja edhe një pjesë të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore. 11 Produkti – Prodhimi.4. Personeli : merr direkt një pagë. Shteti. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) i. tregtia apo shërbimi janë produktet e aktivitetit shfrytëzues të ndërmarrjes. gjithashtu. Pronarët (Aksionerët) marin pjesën e tyre të dividentit në funksion të sasisë së aksioneve që kanë. e lejon këtë të fundit të paguajë partnerët e ndërmarrjes.) Kontribuesit e jashtëm në kapital (Huadhënësit: Bankat …) që japin mjetet financiare të nevojshme (huatë afatgjata) për zhvillimin e saj. . Të tillë janë katër: o o Personeli i ndërmarrjes. me të cilat ai kryen shpenzimet publike.. Secili prej këtyre partnerëve shpërblehet në një mënyrë të veçantë. gjykatës. 154 . Shteti merr tatimet dhe taksat.

në kontabilitet. tatime etj. TB nuk varet. SP = Shpenzimet për personelin Pasqyrohen në llogaritë 64. 12 Llogaria 74 – aktualisht është lënë bosh. Me fjalë të tjera. TB është diferenca (saldua) totale e llogarive të të ardhurave 70. 155 . TB është një tregues i mirë i performancës industriale dhe tregtare të ndërmarrjes. 64. 71. Teprica Bruto (TB) Quhet Tepricë Bruto e shfrytëzimit (TB) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga VS) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. 74 dhe llogarive të shpenzimeve 60. 61. as nga elementet e jashtëzakonshme që mund të ndikojnë në rezultatin e ndërmarrjes. 63. 62. Pasqyrohen në llogaritë 73. 73. 7412. Pra. SST = Shpenzime shteti: taksa.ii. Përkufizimi i Tepricës Bruto Teprica Bruto : TB = VS + AG – SST . të ngjashme Pasqyrohen në llogaritë 63. TB është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. Pra.SP Ku komponentët e TB vlerësohen si vijon: VS = Vlera e Shtuar AG = Të ardhurat nga grandet dhe subvencione të shfrytëzimit që jepen nga shteti. iii. TB është një tregues që përdoret në krahasimin ndërmjet ndërmarrjeve dhe në llogaritjen e treguesve të tjerë të ecurisë së veprimtarisë shfrytëzuese (kryesore) të ndërmarrjes. as nga politika e amortizimit që ndjek ndërmarrja. as nga politika financiare e ndërmarrjes (dhënie huaje apo rritje kapitali). 72.

Konsumi i kapitalit. 13 Fitimi i shfytëzimit – quhet dhe “rezultati i shfytëzimit”. Koncepti i FSh Fitimi i Shfrytëzimit13 (FSh) mat performancën industriale dhe tregtare të ndërmarrjes pavarësisht nga mënyra e përfitimit të të ardhurave të shfrytëzimit. AT = Të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 75. kemi: FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku komponentët e FSh vlerësohen si vijon: TB = Teprica Bruto ARP = (Të Ardhura) Rimarrje nga Provizionet e shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë . STS = Shpenzime të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 65. që vlerësohet nga amortizimet dhe provizionet. ii. 156 . FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) i. Përcaktimi i FSh FSh përcaktohet duke u nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Në formulën (v) për FSh.5. (781). si dhe shpenzimet e tjera që lidhen me shfrytëzimin. SAS = Shpenzime për Amortizime dhe provizione (të Shfrytëzimit) Pasqyrohen në llogaritë 681.. Me fjalë të tjera.. Përftohet në këtë mënyrë një tregues menaxhimi që mat kapacitetin që ndërmarrja të nxjerrë burime neto nga veprimtaria e saj dhe kjo pavarësisht nga kombinimi i faktorëve të aktivitetit të saj. ky rezultat merr parasysh edhe të ardhurat nga faktorë të tjerë të shrytëzimit. që jepet më sipër. si: Kostoja e punëve të kontabilizuara më parë (pagesat e shpenzimet sociale).

63. 74. 681 llogarive të të ardhurave 70. 73. 75. 65. në aspektin kontabël Fitimi i Shfrytëzimit (FSh) është teprica totale e: o dhe o llogarive të shpenzimeve 60.Pra. 64. 71. 72. 781 Ky rezultat është një tregues i mirë i mbarëvajtjes së produktivitetit të një ndërmarrjeje dhe është më domethënës sesa vetë treguesi i fitimit të ushtrimit. 62. 61. që merr parasysh edhe elemente që lidhen me faktorë të tjerë të politikës së financimit që ndjek ndërmarrja apo të jashtëzakonshëm. 157 .

materiale.6.).. Ky përbën një tregues shumë të rëndësishëm sepse tregon aftësinë e ndërmarrjes për të siguruar fitime nga veprimtaria e saj e shfrytëzimit.Debi = Saldo. ajo duhet t’u drejtohet burimeve të jashtme (bankave. investimet. FITIMI I USHTRIMIT (FU) i. c) aktiviteti i jashtëzakonshëm. për të financuar nevojat e saj për kapitale. b) Aktiviteti Financiar Në përgjithësi. për të financuar. b) aktiviteti financiar (politika financiare). 158 . nëse një ndërmarrje nuk disponon burime të brendshme të mjaftueshme. a) Aktiviteti i Shfrytëzimit Ky grup të ardhurash e shpenzimesh është më i rëndësishmi. tregjeve të kapitalit) për kapitale. mallra. Kjo sjellje kapitalesh nuk bëhet falas dhe sjell shpenzime për ndërmarrjen (pagesa interesash mbi huatë).. Një tepricë14 negative provon që ndërmarrja nuk ka një mënyrë menaxhimi të mirë sepse kostot e produktit të saj janë më të larta se të ardhurat e saj nga shitja e këtyre produkteve fundore. shërbime. shpenzime personeli.). që mundësojnë matjen e rezultatit të ndërmarrjes nga: a) aktiviteti i shfrytëzimit (menaxhimi rrjedhës). sepse ai përbëhet nga veprimet që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë produktive të ndërmarrjes (blerje mallra. shitje produkte. 14 Tepricë = Gjendja e llogarisë = Diferenca: Kredi . lëndë të para. Fitimi i Shfrytëzimit (RS) është i barabartë me diferencën midis të ardhurave të shfrytëzimit (vlefta e shitjeve) dhe shpenzimeve të shfrytëzimit (blerje mallrash. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit Plani kontabël i përgjithshëm propozon zbërthimin e llogarisë rezultat në tre përbërës. lëndësh të para.. për shembull. shërbime ..

përpjekjet për investime që bën ndërmarrja. dëmshpërblimi nga përmbytjet.... që nuk varen drejtpërdrejt nga veprimtaria e saj prodhuese dhe që nuk përsëriten periodikisht në kohë (p. FF = AF .: shitja e një godine. 15 Në paraqitjen e pasqyrave financiare sipas formateve anglo-saksone quhen “Të Ardhura/Shpenzime nga operacione jo të vazhdueshme”. Rezultati financiar (FF) përftohet nga diferenca midis të ardhurave financiare(AF).). më tej. sa më shumë një ndërmarrje merr hua.) dhe shpenzimet financiare (SF). Një tepricë negative nuk është pra gjë e keqe në vetvete për ndërmarrjen.sh. zbritjet e akorduara. Pra: FpT = FSh + FF c) Aktiviteti i Jashtëzakonshëm15 Rezultati i jashtëzakonshëm përfshin veprimet.SF Rezultati (Fitimi) financiar tregon efektin e politikës së saj të financimit. mbi llogaritë e një ndërmarrjeje.. Por një tepricë negative dëshmon. Rezultati financiar i ndërmarrjes përftohet duke bërë diferencën midis shumës së llogarive të të ardhurave të grupit 76 me shumën e llogarive të shpenzimeve të grupit 66. duhet të sjellë përmirësimin e llogarive të ndërmarrjes.). (zbritjet financiare të mara nga furnitorët.. pra e ul rezultatin e ndërmarrjes. gjithashtu. Ky rezultat është në përgjithësi negativ. (pagesat e interesave mbi huatë. Zbërthimi i llogarisë së rezultatit sipas metodës së Treguesve të Ndërmjetëm të Menaxhimit e përcakton Fitimin Përpara Tatimeve (FpT) si shumën e Fitimit të Shfrytëzimit (FSh) me Rezultatin (Fitimin) Financiar (RF).Për pasojë. aq më të mëdha janë shpenzimet financiare. që prekin llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes por. përkundrazi. 159 . gjë që.. në një moment të dhënë.

Jashtëzakon. Shfrytëzimi A. Ky zbërthim na mundëson analizimin e aftësisë së ndërmarrjes për të realizuar fitime rregullisht (pavarësisht nga elementet e jashtëzakonshme). Zbërthimi i llogarisë së rezultatit mund të përmblidhet: Llogaria e Rezultatit Të Ardhura (A) 1 2 3 4 5 6 Totali A A. Tatim Fitimi Totali S Shpenzime (S) Teprica (A–S) Rezultat Shfrytëzimi Rezultat Financiar Rezultat para Tatimit Rezultat i Jashtëzak. duke u nisur nga veprimtaria e shfrytëzimit (fitimi i shfrytëzimit). nga vetë natyra e tij. FU = FSh + FF + FJ – STF Për të përcaktuar pra origjinën e rezultatit të ndërmarrjes. S. Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) përftohet duke bërë diferencën midis të ardhurave të jashtëzakonshme (AJ) (llogarive të grupit 77) me shpenzimet e jashtëzakonshme (SJ) ( llogaritë e grupit 67). FJ = AJ .Ai mund të jetë pozitiv ose negativ dhe mund të prekë fort rezultatin neto të ndërmarrjes por pasoja e tij kufizohet. që në kontabilitet quhet Fitim/Humbja e Ushtrimit (FU). Rezultat Ushtrimi ASh – SSh = FSh AF – SF = FF FSh + FF = FpT AJ – SJ = FJ = STF FpT + FJ .STF = FU 160 . Financiare = (1 + 2) S. duhet fillimisht ta zbërthejmë atë në tre përbërës.SJ d) Rezultati i Ndërmarrjes Rezultati i ndërmarrjes. në një ushtrim të vetëm. S. Financiare = (1 + 2) A. përftohet nga mbledhja e rezultatit të shfrytëzimit (FSh) me rezultatin financiar (FF) dhe me rezultatin e jashtëzakonshëm (FJ) si dhe zbritjen prej kësaj shume të tatimit mbi fitimin (TF). Jashtëzakon.

18 Totali i Aktivit quhet dhe “Totali i Bilancit”. mat pasurinë totale të ndërmarrjes (bashkësinë e të mirave dhe të drejtave që përdor ndërmarrja për të prodhuar). i. a) Rezultati i ndërmarrjes mund të vlerësohet duke u nisur nga disa nivele: o o o Fitimi i Ushtrimit (FU): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të dhënë rezultat pozitiv duke marë parasysh tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve. 16 Rentabiliteti – quhet edhe “Kthim” (“Return”) sepse tregon se sa është kthimi i mjeteve të përdorura. ndërmarrja B merr borxh 110 mln lekë. tregti. Mirëpo vetëm madhësia e fitimit (apo humbjes) nuk mjafton nëse duan të krahasojmë ecurinë e një ndërmarrjeje me ecurinë e një ndërmarrjeje tjetër. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) Analiza e llogarisë së rezultatit mundëson matjen madhësisë së fitimit apo të humbjes. Shembull: Ndërmarrja A merr borxh 10 mln lekë. b) Mjetet që vë në përdorim ndërmarrja mund të maten në disa nivele: o Totali i Aktivit18 (TA): përfaqëson totalin e aktivit të bilancit. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim prej 10 mln lekë. Koncepti i Rentabilitetit16 Rentabiliteti i ndërmarrjes është raporti midis (a) rezultatit që jep ndërmarrja (nga njëra anë) dhe (b) mjeteve që ajo përdor për të arritur këtë rezultat (nga ana tjetër). Vlera e Shtuar (VS): që mat pasurinë reale që krijon ndërmarrja nga veprimtaria e saj. Fitimi i Shfrytëzimit (FSh): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të përftuar rezultat vetëm nga veprimtaria e saj prodhuese17. ndërtim. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim 11 mln lekë. që është në gjendje të sjellë ndërmarrja nga veprimtaria e saj. 161 .7. 17 Prodhuese – Këtu përdoret në kuptimin e gjerë të fjalës (prodhim. por ka përdorur 11 herë më tepër mjete apo ndërmarrja A ? Pikërisht për një gjykim të tillë shërben Rentabiliteti. Cila nga këto ndërmarrje e ka ecurinë më të mirë? Ndërmarrja B që e ka fitimin 1 mln lekë më shumë. shërbim).

Matja e Rentabilitetit Ka disa madhësi të ndryshme që përdoren për llogaritjen e rentabilitetit të një ndërmarrjeje: a Rentabiliteti i Investimit (ROI)20 ROI është raporti i fitimit të realizuar ndaj investimit përkatës të bërë. Kontribut që përcaktohet në aktin e themelimit të ndërmarrjes dhe në rritjen e mëvonshme të tij (me shtimin e aksioneve).në terminologjinë anglo-saksone quhet “Return of Investiment” (ROI). 20 Rentabiliteti i investimit . subvencionet e investimit. rezervat. 162 . Kapitali Themeltar19 (KT): përfaqëson tërësinë e kontributeve në para ose në natyrë që japin në avancë aksionerët (pronarët) e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. Një ndërmarrje mund të jetë rentabël. Ka dy interpretime të këtij treguesi: o ROI Global21: në llogaritjen e tij si fitim merret fitimi i gjithë ushtrimit dhe si investim gjithë pasuria e ndërmarrjes (totali i aktivit). o Vlerësimi i rentabilitetit të ndërmarrjes është pra një tregues për të matur mbarëvajtjen e ndërmarrjes në kuadrin e funksionit të saj prodhues. Pra. Kapitali i Vetë (KV): mat bashkësinë e burimeve të veta të kapitalit. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj. por ajo mund të mos përballojë garën me ndërmarrjet e tjera të sektorit.o o Kapitali i Përhershëm (KP): mat bashkësinë e gjithë aktiveve afatgjata (investimet kapitale) të kryera nga ndërmarrja. ky tregues mat rentabilitetin e 19 Kapitali Themeltar quhet dhe “Kapitali i Shoqërisë” ose “Kapitali Social”. me kahasimin e tij me rentabilitetin e ndërmarrjeve konkurrente kryesore të saj. pra me konkurrentët e saj. Llogaritja e rentabilitetit duhet të shoqërohet. ii. për ta realizuar atë. që përbëhet nga kapitali themeltar. 21 ROI Global quhet dhe “Rentabiliteti Global” ose “Rentabiliteti Ekonomik”.

të cilat të investuara në veprimtarinë e ndërmarrjes do të japin një ROI financiar 13% kjo do të thotë që diferenca prej 2% (15% . (fitimet dhe humbjet me origjinë jo normale. ndërsa si investim merret Kapitali i Përhershëm (KP) që përdor ndërmarrja. të jashtëzakonshme). Pra një hua e tillë nuk është me leverdi. si: o ROI Financiar22: në llogaritjen e këtij si fitim merret Fitimi i Shfrytëzimit (FSh).tërësisë së aktiveve që përdor ndërmarrja dhe shprehet me raportin e Fitimit të Ushtrimit (FU) me Totalin e Aktivit (TA) ROIG = FU * 100 / TA Shënim: FU shumëzohet me 100 sepse rentabiliteti shprehet në përqindje. tatimit mbi rezultatin ushtrimor për pjesën e mbulimit të humbjeve të vitit të mëparshëm). Vini re! Vlera e këtij treguesi nuk duhet të jetë më e ulët sesa interesi i huasë që jep banka. 22 ROI Financiar . (si për shembull interesat e huave që merr ndërmarrja). ai plotësohet nga disa vlerësime më shprehëse.quhet dhe “Rentabiliteti Financiar” ose “Rentabiliteti i Kapitalit të investuar”. nuk ndikohet nga transaksionet e jashtëzakonshme. nuk ndikohet nga sistemi fiskal (për shembull. Rentabiliteti global është një tregues mjaft i përgjithshëm. Shembull: Nëse një ndërmarrje merr para borxh me interes 15% . ndaj dhe shprehet me raportin e tyre: ROIF = FSh * 100 / KP Ky raport shpreh më mirë efikasitetin e kapitalit të investuar në aktivitetin kryesor (që është aktiviteti shfrytëzues) sepse: nuk ndikohet nga shpenzimet financiare të ndërmarrjes. 163 .13%) do të paguahet nga vetë ndërmarrja (nga kapitali i vetë).

23 Rentabiliteti i Kapitalit = Rentabiliteti i kapitalit vetiak quhet dhe Rentabiliteti Financiar. dmth sa herë xhirohen aktivet në vit. dhe XT/TA = Qarkullimi i aktiveve. ku (FU/XT) = ROS . c Rentabiliteti Tregtar (ROS)25 ROS merr parasysh vëllimin e veprimtarisë (Xhiron). 164 . Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit (FU) me Xhiron Totale (XT)26: RT = FU * 100 / XT Në këtë mënyrë përcaktohet dhe raporti i marzhit të ndërmarrjes që lejon të vlerësohet rezultati i ardhshëm i ndërmarrjes në funksion të ndryshimit të vëllimit të veprimtarisë. thuhet që ndërmarrja përfiton nga “efekti i levës”24. që konsiston në faktin që merr para borxh për të investuar. koncepti i rentabilitetit ndryshon sipas këndvështrimit që analizojmë. 26 Xhiro Totale = Shifra e Afarizmës.b Rentabiliteti i Kapitalit të Vetë23 (ROE) ROE merr parasysh kapitalet e investuara në ndërmarrje. Për këtë arsye. Koment: Ekziston një zbërthim i ROI = (FU/XT) x (XT/TA). e matur kjo e fundit me xhiron totale.në terminologjinë anglo-saksone njihet si ROS (Return on Sales. 25 Rentabiliteti Tregtar .Kthimi nga Shitjet). Nga kjo del se ROI mund të rritet ose duke rritur ROS (duke rritur çmimet) ose duke rritur qarkullimin (duke rritur sasinë e shitjeve). Sikurse shihet. Në anglisht quhet ROE (Return on Equity) 24 Efekti i levës – është një strategji investimi. Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit me Kapitalin e Vetë: ROE = FU * 100 / KV Shenim: Kur rentabiliteti i kapitalit të vetë është më i madh se rentabiliteti i investimit (ROE > ROI). është e dobishme të llogariten disa nga këto raporte për të pasur një pamje më të saktë të rentabilitetit të ndërmarrjes.

.. etj. 171 Bilanci Funksional .... 167 Nevojat për Financime .................Kapitulli II Analizohet “Bilanci”........... kuptimi i tij dhe jepen mënyrat për reduktimin e nevojave për fonde.................. nevojat për financime...... 188 KAPITULLI II Analiza e bilancit .. 182 Reduktimi i Nevojave për Fond Zhvillimi.... mjetet monetare.. 179 Nevojat për Fondin e Zhvillimit . Sqarohet bilanci funksional... 185 Mjetet Monetare ......... 174 Fondi i Zhvillimit ...................................... evidentohen prej tij treguesit më të përdorur......... II 1 2 3 4 5 6 7 ANALIZA E BILANCIT PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Leximi i Thjeshtë i Bilancit . fondi i zhvillimit.

institucionet financiare.) dhe të drejtave (kredi klienti. Elementet që përmbahen në aktivin e bilancit janë të renditura sipas kriterit të likuiditetit28 në rritje.). huatë afatgjata. dmth në fillim ato që kthehen më me vështirësi në para (më pak likuide) dhe në fund ato plotësisht likuide (vetë paratë në arkën e ndërmarrjes). kapitali i vet teorikisht shlyhet vetëm kur mbyllet ndermarrja. që përshkruan gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes në një moment të dhënë. inventarët. ANALIZA E BILANCIT Kjo pjesë shtjellon bashkësinë e elementeve për analizën e bilancit të ndërmarrjes. . mundëson ndër të tjera matjen e kredibilitetit të ndërmarrjes (dmth aftësinë e ndërmarrjes. furnitorët.II. Likuiditet në rritje. o Paraqitja e bilancit. huatë afatshkurtra. 28 Likuiditeti i një aktivi = Aftësia e tij për t’u kthyer në para. në dy pjesë. në një moment të dhënë. 166 .. Bilanci i ndërmarrjes paraqitet në formën e një tabele përmbledhëse. . sikurse do ta shikojmë më poshtë. Dmth në fillim vendosen detyrimet me afat më të gjatë shlyerje. o Pasivi i bilancit (ana e djathtë) paraqet bashkësinë e burimeve financiare të ndërmarrjes. Aktivi i bilancit (pjesa majtas) paraqet bashkësinë e të mirave (aktive afatgjata.... Ai përmban: nga njëra anë Përdorimet (Aktivin). për të paguar borxhet). Bilanci lejon gjithashtu edhe analiza të tjera të gjendjes së ndërmarrjes. që në fakt përbëhet nga bashkësia e borxheve dhe e detyrimeve që ka kontraktuar ndërmarrja me kreditorët e jashtëm (aksionerët. Përmbajtja e pasivit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të detyrimit në rritje27. të cilat do t’i shqyrtojmë në vijim. nga ana tjetër Burimet (Pasivin)..) që zotëron ndërmarrja dhe që janë të nevojshme për veprimtarinë e saj. 27 Detyrimet në rritje: kapitalet e veta.

Pasivi i Bilancit Pasivi i bilancit grupon tërësinë e angazhimeve që ka ndërmarrja ndaj partnerëve të ndryshëm. në një moment të dhënë.Likuidimi është i ndryshëm nga falimentimi. Bilanci përkufizohet si pasqyrim. Kuptohet që shqetësimi parësor i një sipërmarrësi është të njohë vleftën dhe borxhet afatshkurtra (më pak se një vit) që duhen paguar si dhe përparësinë e tyre. Në fakt. pra ai vendos përballë Pasivin me Aktivin e ndërmarrjes. krahas vleftave. duhet pasur parasysh që borxhet e ndërmarrjes nuk kanë të njëjtin afat shlyerje.1. në afatet e duhura. është aftësia që ka ndërmarrja për t’ju paguar. Bilanci është një dokument që mund të lexohet në mënyra të ndryshme. po rikujtojmë strukturën e thjeshtë të bilancit. atëherë ajo vihet në falimentim29. 167 . falimentimi i detyruar dhe kërkohet nga të tretët. i. i gjendjes pasurore të ndërmarrjes. Likuidimi është vullnetar. bilanci jep një pasqyrë të strukturuar të pasurive dhe borxheve të një ndërmarrjeje. edhe momenti kur borxhi bëhet i kërkueshëm (kur plotësohet afati) është një element i rëndësishëm i çdo analize të bilancit të një ndërmarrje. ajo që juve ju intereson para së gjithash të lexoni në bilanc. Por. Le të përmendim borxhet më kryesore të një ndërmarrjeje: o Llogaria rrjedhëse kreditore: në qoftë se llogaria 512 është kreditore. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT Para se të kalojmë në analizën financiare. Kjo situatë i korrespondon në fakt një kredie afatshkurtër që ju ka akorduar enti i 29 Falimentim . Ajo që ka rëndësi këtu është të vlerësohet kur këto borxhe arrijnë afatin e shlyerjes. nëse ju jeni kreditor i kësaj ndërmarrje. Kështu që. Në këtë aspekt. ato që ju detyrohet. Megjithëse bilanci është pasqyrim i gjendjes pasurore të ndërmarrjes në një çast të dhënë. Nëse ndërmarrja nuk është në gjendje ti bëjë këto shlyerje. kjo do të thotë që ju keni një gjendje negative pranë entit tuaj të kredisë (bankës).

Ky duhet mbuluar sa më shpejt të jetë e mundur30. nga lart poshtë. Në përgjithësi ky afat është 30 deri në 90 ditë. Ja përse kapitali i një ndërmarrjeje është në fakt një borxh që kjo ka kontraktuar tek aksionerët e vet. Por. 168 . gjithsesi nuk është në interes të firmës ta lerë zbuluar llogarinë bankare për një kohë të gjatë. afati është mbi 1 vit.kredisë. për shembull me shkrirjen e ndërmarrjes. Kapitalet e ndërmarrjes: (llogaria 10). për shkak të interesave relativisht të larta. o Borxhi ndaj furnitorit: gjendja kreditore e llogarisë 40 të një ndërmarrjeje përfaqëson tërësinë e borxheve që ndërmarrja u ka furnitorëve të vetë (të zakonshëm llog. 404). Është normale që një furnitor t’ju akordojë një afat pagese. por si kapital. Ndërmarrja në momentin e krijimit ose të rritjes së kapitalit përfton. Huatë pranë enteve të kredive: (llogaria 16) janë me afate të ndryshme që përcaktohen nga kontratat përkatëse. Në krye të pasivit janë borxhet me afatin më të gjatë. në këmbim të një pjese të kapitalit (aksionet). 401 dhe të aktiveve afatgjata llog. kanë të drejtë të kërkojnë rikthimin e pjesës së tyre të kapitalit. Në fund të pasivit ndodhen borxhet me kërkesë më të parë. Në trajtë të përmbledhur kjo do të paraqitej : Pasivi i bilancit Kapitali Borxhe afatgjata e afatmesme Borxhe afatshkurtra Llogari rrjedhëse kreditore 101 16 4… 31 512 o o 30 Zakonisht marrëveshja me bankën përcakton kushtet e kësaj lloj kredie. në çdo rast. mjete financiare nga aksionerët. Ky borxh ka veçorinë që është shumë afatgjatë sepse supozon ndërprerjen e veprimtarisë së ndërmarrjes. aksionerët. Mungesa e një afati të përcaktuar justifikon faktin që ndërmarrja nuk i konsideron këto prurje kapitali si borxhe. Për pasojë. pasivi i bilancit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të kërkesës në rritje.

Këto pasuri janë thuajse likuide. që përgjithësisht është 30 deri në 90 ditë. sepse i ka dhënë afat për t’a paguar.. Teprica debitore në bankë: (llogaria 512) i përgjigjen pasurive të depozituara nga ndërmarrja në llogaritë bankare. Aktivi i Bilancit31 Për të shlyer borxhet. 33 P. lëndë të para etj. kartëmonedha. ortakëve. aksionet te të tretët. ndërmarrja disponon mjete pak a shumë likuide që grupohen në pjesën aktive të bilancit.. Ka gjithashtu pasuri shumë pak likuide (troje. o o Arka: (llogaria 531) është elementi më likuid. por që nuk mund të konvertohen në çast në likuide (shitja e tyre mund të kërkojë deri në disa muaj për shembull). 32 Letrat me vlerë janë: obligacionet. produkte. Disa aktive përbëhen nga pasuri likuide (monedha. Ato janë shuma që ndërmarrja mund t’i përdorë relativisht shpejt. banka menjëherë duhet t’ja kthejë pronarit të tyre (në këtë rast ndërmarrjes. 169 .) që ka gjendje në magazinë dhe në proces prodhimi. Aktivet mund të jenë të natyrave të ndryshme.) që kanë sigurisht një vlerë. nëse kjo i kërkon). bono thesari.. godina. i ka dhënë mallin dhe nuk ka marrë paratë. 34 Inventarët = Artikujt e ndryshëm (mallra.. për këte arsye. ndërmarrja duhet të disponojë aktive likuide. Letrat me vlerë32 të vendosjes: (llogaria 50) transformohen mjaft lehtë në likuide duke i shitur në tregjet financiare. shtetit. Të arkëtueshmet nga klientët: (llogaria 411) kur ndërmarrja i akordon klientit të saj një afat pagese33. punonjësve. .. Sepse ato u korrespondojnë gjendjeve në llogarinë bankare dhe se këto para. pra aktive që janë në çast të përdorshme nga ndërmarrja. fonde të depozituara në llogari bankare).sh. o o o 31 Këtu futen boxhet ndaj furnitorëve. Inventarët34 gjendje dhe në proces pune: (llogaritë e klasës 3) janë elemente të aktivit që nuk kthehen lehtësisht në likuide nga ndërmarrja. Për t’u bërë ballë borxheve afatshkurtra. sigurimeve.. aktivi i bilancit është i renditur nga lart poshtë sipas likuiditetit në rritje.ii.

Në trajtë të përmbledhur: Aktivi i bilancit Aktivet Afatgjata Inventarë dhe në proces Kredi klinetëve etj.. Si përfundim. Për më tepër. … 50 /512 /531 iii. sepse ndër të tjera.o Aktivet Afatgjata: (llogaritë e klasës 2) përbëjnë aktivet më pak likuide të ndërmarrjes. Likuide (Arka. Në qoftë se likuiditetet e ndërmarrjes nuk duken të mjaftueshme për të përballuar borxhet me afat më të shkurtër. 41. Vendosja e elementeve të pasivit përbri elementeve të aktivit na jep një ide të aftësisë së ndërmarrjes për të shlyer borxhet. ato janë të domosdoshme për veprimtarinë e ndërmarrjes. Krahasimi Aktiv / Pasiv Tani mund të vendosim përbri Aktivin me Pasivin e një ndërmarrje: Aktivi i bilancit Aktive Afatgjata 2… Pasivi i bilancit Kapitali 101 Inventari gjendje e …. Në fund të aktivit vendosen aktivet likuide lehtësisht të lëvizshme. transformimi i tyre në likuiditete kërkon shpesh procedura të gjata dhe komplekse. aktivi i ndërmarrjes renditet sipas likuiditetit rritës nga lart poshtë. 170 . 3. Banka…) 2.. Në krye të aktivit vendosen elementet që transformohen më me vështirësi në likuiditete. afatmesëm 16 Borxhe furnitorëve Likuiditet pasiv 40 512 Një lexim i shpejtë i bilancit na mundëson një pamje të parë të situatës financiare të ndërmarrjes. ndërmarrja ka rrezik të gjendet në situatë të pamundësisë së pagesave. 3… Kredi klientëve Likuiditet aktiv 41 531/512/50 Borxh afatgjatë.

Gjatë vitit ndërmarrja mund t’u akordojë afate pagesash klientëve të saj. në aspektin kontabël. Financimet afatshkurtra Pasi të ketë blerë AA që i ka të domosdoshme. ndërmarrja duhet të ketë së pari një sasi aktivesh që do t’i nevojiten për një periudhë të gjatë kohe. për godinën mund të kontraktohen hua afatgjata.quhen dhe Aktive të Qëndrueshme (AQ) ose Aktive Imobilare. Ato janë disa llojesh: i. duhet të bëhet nga burime që ndërmarrja do t’i mbajë për një kohë të gjatë. si: truall për të ndërtuar një uzinë. Në kontabilitet këto quhen Aktive Afatgjata35 (AA) dhe kontabilizohen në aktiv. duhet të ketë burime afatgjata që quhen Burime të Përhershme36. në llogaritë e klasës 2.2. Këto kredi të klientëve. Financimi i AA. Kjo kërkon që ndërmarrja të jetë në gjendje të vazhdojë procesin e prodhimit pa arkëtuar menjëherë shumat përkatëse.quhen dhe burime “stabël“ dhe (nga këndvështrimi i kapitalit) “Kapitale të Përhershme“ 171 . Nuk mund të blihet për shembull godina me hua me afat fare të shkurtër. natyrshëm. ii. Financimet afatgjata Për të ushtruar veprimtarinë e saj. që kontabilizohen në llogari të klasës 3 (për inventarët) dhe në llogari 35 Aktivet Afatgjata . 36 Burime të përhershme . Pra ndërmarrja. Ajo duhet të ketë një gjendje mallrash apo lëndësh të para që do të përdoren për një periudhë të caktuar në procesin e punës. trajtohen si një lloj huaje që u jep ndërmarrja klientëve të saj. ndërmarrja mund të përballet me nevojën për financime. për të blerë AA. Këto lloj aktivesh. NEVOJAT PËR FINANCIME Për kryerjen e aktivitetit të saj. në pjesën e sipërme të bilancit. godinat ku do të vendosen makineritë etj. ndërmarrjes i duhet të financojë veprimtarinë e saj të përditshme.

Të menjëhershme për të papriturat e përditshme. Financimet e menjëhershme Sikundër ju. financimi i aktivit qarkullues supozon që ndërmarrja disponon burime financiare të mjaftueshme për të siguruar financimin për një periudhë relativisht të shkurtër. për të përballuar shpenzimet e saj të përditshme. Afatgjata për të financuar AA ose rifreskimin e tyre. Si përfundim. 3. burime financiare që mund t’i përdorë menjëherë.sh: detyrimet ndaj furnitorëve. Si rrjedhim.) 172 . as për të financuar aktive qarkulluese të mirëfillta. punonjësve. natyrshëm. hyjnë edhe likuiditetet. ndërmarrja duhet të disponojë një shumë financiare të mobilizueshme menjëherë. në kontabilitet quhen aktive qarkulluese të mirëfillta (jo likuiditete). 37 Likuiditetet = Aktivet plotësisht likuide (paratë në arkë e bankë. Ndërmarrja duhet pra të gjejë financime afatshkurtra për të plotësuar këto nevoja financimesh afatshkurtra. Këtu likuiditetet veçohen nga aktivet qarkulluese... Përgjithësisht. Këto nevoja financimi afatshkurtra përfaqësojnë për ndërmarrjen nevojat për likuiditete. Si rrjedhim.. që nuk janë përdorur as për të blerë aktive afatgjata. në përgjithësi. Në këtë kuptim. Vini re ! Në aktivet qarkulluese. likuiditetet37 i korrespondojnë pjesës së burimeve financiare.) iii. shtetit etj. 2. dispononi përgjithësisht një shumë parash për të financuar shpenzimet e përditshme. duhet të financohen nga pasivet afatshkurtra (p. si individ. për t’u trajtuar te “Financimet e menjëhershme“. ndërmarrja ka nevojë për financime që mund të klasifikohen sipas kohëzgjatjes: 1. për të përballuar shpenzimet e funksionimit të përditshëm. Kjo kontabilizohet në aktivin e bilancit në llogaritë e likuiditeteve (klasa 5). Afatshkurtra për të financuar aktivin qarkullues. kohëzgjatja e mbajtjes të këtij tipi aktivesh nga ndërmarrja nuk i kapërcen disa javë. edhe ndërmarrja duhet të disponojë. që disponon ndërmarrja. në çdo moment. Aktivet afatshkurtra.të klasës 4 (për kreditë e klientëve).

analisti financiar përcakton Bilancin funksional të ndërmarrjes.Një nga kërkesat e analizës financiare është që: për çdo financim që bën. është e nevojshme të bëhen disa përpunime kontabël që mundësojnë përftimin e një bilanci që pasqyron elementet e aktivit dhe pasivit. 173 . Nisur nga një bilanc kontabël. Për këtë arsye. ndërmarrja duhet të sigurojë burime që qëndrojnë në pasivin e ndërmarrjes për një periudhë jo më të shkurtër se koha e qëndrimit të aktivit në ndërmarrje. sipas shkallës së tyre të kërkueshmërisë (për elementet e pasivit) dhe të likuiditetit (për elementet e aktivit). për të bërë një analizë financiare të përshtatshme. që të mund të gjykojë për ekuilibrin financiar.

i.. 174 .Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. një zbulim bankar duhet të rimbursohet e shumta brenda disa javësh.)38. një borxh furnitori brenda disa muajsh dhe një hua afatgjatë për disa vjet. subvencionet e investimit. pranë enteve të kredisë dhe që janë me afat të gjatë. ndër të tjera. a) Kapitalet e përhershme: Kapitalet e përhershme përbëhen nga elementet e pasivit që e kanë rimbursimin më të largët në kohë (mbi një vit). Pasivi i Bilancit Funksional Pasivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen sipas rendit rritës së shkallës së kërkueshmërisë. o o 38 Kapitalet e veta . më hollësisht detajohen në: o Kapitalet e veta të ndërmarrjes: Domethënë bashkësia e burimeve që nuk janë marrë hua. Borxhet financiare afatgjata: Ato.. që ka kontraktuar ndërmarrja. Një trajtim i tillë mundëson. del e nevojshme të rishqyrtohet bilanci kontabël.. evidentimin e grupeve të aktivit dhe të pasivit që do të shërbejnë si bazë për të analizuar ekuilibrin financiar të ndërmarrjes. Shkalla e kërkueshmërisë mat kohën e nevojshme të një borxhi për t’u bërë i kthyeshëm. që disponon ndërmarrja për të kryer veprimtarinë e saj (kapitali. provizionet e detyrueshme. Për shembull. BILANCI FUNKSIONAL Duke vazhduar me analizën financiare të bilancit të një ndërmarrjeje. që i ka krijuar ndërmarrja.3. rezervat. për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë. Amortizimet dhe provizionet: Ato. në mënyrë që të paraqiten elementet e ndryshme të bilancit. edhe në funksion të shkallës së likuiditetit të tyre.

ajo. për shembull. Borxhet e tjera të shfrytëzimit. Me likuiditet kuptojmë aftësinë e një aktivi për t’u bërë i disponueshëm për të financuar një shpenzim ose për të paguar një borxh. kurse një godinë është thuajse jolikuide në kuptimin që transformimi i saj. 175 . Më hollësisht: o Borxhet furnitorëve Ndërmarrja nuk i paguan detyrimisht furnitorët sapo ata bëjnë livrimin. o ii. Elementet e këtij pasivi qarkullues (ku nuk përfshihen likuiditetet) rifreskohen periodikisht. grupohen elementet e pasivit që kanë një shkallë kërkueshmërie më të afërt dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes.b) Pasivi qarkullues: Më pas. në kuptimin që ajo mundëson shlyerjen në çast. për ta bërë të disponueshme. që kontrakton ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj. ndërmarrja duhet ta plotësojë zbulimin sa më shpejt të jetë e mundur. Aktivi i Bilancit Funksional Aktivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen në rendin rritës të likuiditetit. Një kartëmonedhë. bie dakord (kontrakton) me furnitorët t’i kosiderojë detyrimet si borxh. kërkon kohë relativisht të gjatë. o o c) Likuiditeti pasiv: Përbëhet nga elemente të pasivit që i përkasin llogarive plotësisht likuide ose shumë likuide e që grupohen në: o Kreditë afatshurtra bankare që merr nga një ent financiar. taksat dhe detyrimet e tjera sociale çdo ditë (për shembull TVSH-në). me afat shlyerje deri në disa muaj. Zbulimet bankare kreditore Nëqoftëse llogaria bankare e ndërmarrjes është negative. deri atëherë konsiderohet se ajo i ka borxh shtetit apo organizmave shoqërore. është një likuiditet perfekt. për të financuar veprimtarinë e përditshme të ndërmarrjes. shpesh. ajo ka një afat të caktuar pagese. Borxhet fiskale dhe sociale Ndërmarrja nuk i paguan tatimet.

përfaqësojnë shpenzime të bëra nga ndërmarrja (shpenzime të vendosjes.. kuotacione41 ose për të akorduar hua. Në koston e tyre përfshihet: Kosto e blerjes (që përfshin edhe taksat e doganës dhe taksa të tjera të parimbursueshme). o o b) Aktivet Qarkulluese Më tej grupohen elementet e aktivit qarkullues që janë më likuide se AA (por pa likuiditetet e mirëfillta) dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes. jomateriale. fonde tregtare. të mbajtura për më shumë se një vit nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e vet dhe që. Kosto të tjera të drejtpërdrejta. pra që nuk konsumohen që me përdorimin e tyre të parë. për të vlerësuar realisht koston e zëvendësimit të mundshëm. . pajisje.) dhe që shërbejnë për disa cikle veprimtarie.. . përgjithësisht. jomonetare.a) Aktivet Afatgjata (AA) Aktivi afatgjatë përbëhet nga elemente që qëndrojnë për një periudhë të gjatë (më shumë se një vit) në ndërmarrje. që lidhen me sjelljen e aktivit në vendndodhje dhe kushtet e nevojshme për funksionimin e tij (përfshin koston e montimit të tyre. AA detajohen më tej në: o Aktivet Afatgjata Jomateriale39 (AAJ): Janë të mira (aktive) të identifikueshme. makineri. nëse ka të tilla kosto). 176 . Këto elemente të aktivit vlerësohen me koston e tyre (pa amortizimin). Aktivet Afatgjata Financiare (AAF): Bashkësia e shumave të angazhuara nga ndërmarrja për të pasur pjesëmarrje në ndërmarrje të tjera ose për të bërë depozita me interes. patenta. Aktivet Afatgjata Materiale (AAM)40 Janë të mira (aktive) materiale që përdoren nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj (troje..). ndërtesa. Këto 39 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara (AQP) 40 Aktivet Afatgjata Materiale (AAM) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara (AQT) 41 Kuotacione – Kuota pjesëmarrjeje në një ndërmarrje tjetër. shpenzime për studime dhe zhvillim.. licenca.

Arka: Paratë (monedha e kartëmonedha) që ka ndërmarrja (në arkat e saj). Të arkëtueshme nga klientë43 Ndërmarrjes mund t’i duhet t’u akordojë afate pagese klientëve të saj. o o c) Likuiditetet aktive Përbëhet nga bashkësia e elementeve të aktivit që janë plotësisht likuide ose shumë likuide. 45 Llogaria është Debitore – kur ka gjendje parash në Bankë. punime.sh. Të arkëtueshme (kredi) të tjera shfrytëzimi Bashkësia e kredive të tjera të shfrytëzimit që kontrakton ndërmarrja gjatë veprimtarisë së saj (p. që s’kanë përfunduar akoma. këto magazinohen nga ndërmarrja. Gjendjet e llogarive bankare debitore45: Bashkësia e parave që disponon ndërmarrja në llogaritë e saj bankare. në ndryshim nga aktivet afatgjata finaciare. të tregtueshëm në tregje financiare) të blerë nga ndërmarrja. nuk kanë vlerë strategjike44. shërbime në proces pune. që nuk konsumohen tërësisht menjëherë. paradhënia e punonjësve etj). Në këtë kuptim. oblikacione. ndërmarrja blen lëndë të para dhe furnizime të tjera. ajo u jep kredi që do t’ja shlyejnë brenda një afati relativisht të shkurtër (në përgjithësi disa javë). 43 Të arkëtueshme nga klientë – quhen dhe të drejta tregtare. bono thesari e tituj të tjerë. Ato mbahen thjesht kur ka likuiditet të tepërt për të fituar në periudhën afatshkurtër. Me to kuptohen paratë (gjendje në arkë apo në bankë) dhe vlera të ngjashme me to. Likuiditetet aktive quhen dhe “Mjete monetare”.detajohen sipas nëndarjeve që janë: o Inventarët dhe produktet42 në proces: Për të prodhuar. 44 Strategjike – që nuk kanë qëllim të sigurojnë kontroll apo ndikim mbi ndërmarrjen emetuese. që mund të shndërrohen menjëherë në para. 177 . Likuiditetet aktive grupohen në : o Letrat me vlerë të vendosjes: Janë tituj financiarë (aksione. me qëllim që të realizojë fitime për një afat të shkurtër. o o 42 Produktet në proces – Janë prodhime. Këto.

Këtu janë vënë në pasiv për qëllime demonstrimi.Borxhe fianciare afatgjata Pasive qarkulluese nga të cilët: .borxhe fiskale dhe sociale .AA Materile .kredi klientëve Likuiditete Aktive nga të cilët: . 178 .borxhe furnitorëve .4647 46 Amortizimi e provizionet në fakt paraqiten me minus në anën e aktiveve.Kapitale të veta .iii.Disponibilitete (Arka) . mund të ndërtojmë bilancin funksional: Bilanci Funksional Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: . Paraqitja e Bilancit Funksional Nisur nga elementet e ndryshme që sapo përkufizuam.Amortizime e provizione46 . 47 Kredi afatshurtra dhe mjete të tjera të Bankës.AA Jomateriale .borxhe të tjera shfrytëzimi Likuiditete Pasive nga të cilët: .Mbulime bankare Një riorganizim i tillë i bilancit kontabël mundëson analizën e ekuilibrit financiar të ndërmarrjes duke vënë në dukje nga njëra anë Fondin e Zhvillimit dhe nga ana tjetër nevojën për këtë Fond Zhvillimi.Gjendje në bankë Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: .stoqe .Kontribute bankare47 .AA Financiare Aktive qarkulluese nga të cilët: .

një pjesë e burimeve afatgjata mundësojnë financimin edhe të nevojave për financime afatshkurtra. Kuptohet që nuk ka barazim të plotë midis burimeve dhe nevojave afatgjata. 179 . 48 Fondi i Zhvillimit quhet dhe “Fondi i Ecurisë”. Këto investime angazhojnë burime financiare për një periudhë të gjatë dhe kërkojnë aftësi financuese afatgjata (bazuar kjo në “rregullin e kujdesit” i cili rekomandon që një nevojë financimi afatgjatë duhet të plotësohet me burime me të nëjtin afat). për të plotësuar nevojat e saj financiare afatgjata dhe afatshkurtra. Koncepti i Fondit të Zhvillimit Nevojat dhe burimet financiare afatgjata të ndërmarrjes: Kur krijohet një ndërmarrje. Për ta bërë këtë. i. ndërmarrja siguron burime financiare afatgjata: së pari në sajë të aksionerëve që i sjellin kapitale ndërmarrjes. FONDI I ZHVILLIMIT48 Bilanci funksional mundëson një vlerësim më të mirë të situatës financiare të ndërmarrjes. Analiza financiare mundëson vlerësimin e aftësisë së ndërmarrjes për të përballuar nevojat e saj për financime. Fondi i Zhvillimit përfaqëson pra tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata të totalit të shpenzimeve të investimeve të ndërmarrjes. Etapa e parë e analizës së situatës financiare të ndërmarrjes është përcaktimi i fondit të zhvillimit të ndërmarrjes. që i japin një farë mundësie manovrimi. e së dyti edhe nga ente financiare që i akordojnë ndërmarrjes kredi (hua) afatgjata. Për këtë ajo ka burimet e veta. ajo duhet të fillojë me investimet themelore për të siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj.4.

b) Në aktivin e bilancit: aktivet afatgjata (materiale. jomateriale dhe financiare) që vlerësohen me koston e plotë të blerjes dhe të vendosjes. amortizimet dhe provizionet (e përllogaritura nga ndërmarrja për të rinovuar aktivet afatgjata). Nga këto del që : Fond zhvillimi = Burime afatgjata – Përdorime afatgjata ose në aspektin kontabël: Fond zhvillimi = Kapitale të përhershme – Aktive afatgjata ose në gjuhën e bilancit funksional: Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: Aktive Afatgjata Materiale (AAM) Aktive Afatgjata Jomateriale (AAJ) Aktive Afatgjata Financiare (AAF) Fondi i Zhvillimit Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: Kapitalet e veta Amortizimet dhe provizionet Hua financiare afatgjata 180 . provizionet për rreziqe dhe shpenzime.ii. Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit Përpunimi i bilancit funksional mundëson rigrupimin e bashkësisë së burimeve afatgjata dhe të shpenzimeve të ndërmarrjes. pa amortizimin e kryer nga ndërmarrja. financimet afatgjata. si vijon: a) Në pasivin e bilancit: kapitalet e veta.

burimet afatgjata të ndërmarrjes janë të barabarta me aktivin afatgjatë të realizuar. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. 3. Ndërmarrja është e detyruar të mbulojë disa nga përdorimet afatgjata me anën e burimeve afatshkurtra. Por. një tepricë të burimeve afatgjata që i mundëson të financojë nevojat e tjera të finacimit afatshkurtër. një veprim të shpejtë nga ndërmarrja. Fondi i zhvillimit është pozitiv: Si rregull fondi i zhvillimit duhet të jetë gjithnjë pozitiv. si fond zhvillimi. Një situatë e tillë kërkon. Në këtë rast. Ekuilibri financiar respektohet dhe ndërmarrja disponon. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të mëdha se aktivi afatgjatë i realizuar. 181 . kur kemi ekuilibër. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të vogla se aktivi afatgjatë. “Rregulla e kujdesit” të ekuilibrit financiar nuk respektohet. në përgjithësi.iii. ndërmarrja nuk disponon asnjë burim afatgjatë për të financuar ciklin e saj të shfrytëzimit. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. Fondi i zhvillimit është negativ: Në këtë rast. gjë që e bën ekuilibrin financiar jo të qëndrueshëm. 2. gjë që e ve para riskut të madh të pazgjidhshmërisë. Interpretimi Ekonomik Tri raste mund të paraqiten: 1. domethënë që burimet afatgjata nuk mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. për të rritur burimet afatgjata dhe për të krijuar një fond zhvillimi pozitiv. Fondi i zhvillimit është zero: Në këtë rast.

Ekziston një shmangie kohore midis shpenzimeve që bën ndërmarrja për të prodhuar dhe të ardhurave nga shitjet e të mirave ose shërbimeve. të cilat vonojnë arkëtimin nga ndërmarrja të shitjeve tashmë të realizuara. asaj i duhet të financojë nevojat për ciklin e shfrytëzimit. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT Fondi i zhvillimit është teprica e burimeve afatgjata që mund të përdoret për financimin e një pjese të nevojave afatshkurtra të ndërmarrjes. pra. ii. i. Nevoja për fonde zhvillimi vjen. Ndërmarrja ka nevojë për lëndë të para dhe të tjera të ndërmjetme që konsumohen sipas ritmit të prodhimit. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi Bilanci funksional. Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi Nevojat dhe burimet financiare afatshkurtra të ndërmarrjes: Pasi ndërmarrja i ka siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj prodhuese. sikurse e kemi sqaruar. shfaq elementet e aktivit dhe pasivit që lidhen me veprimtarinë e ndërmarrjes dhe në të cilin përcaktohen nevojat e financimit afatshkurtër. gjë që i bën të mundur asaj t’i kryejë pagesat jo menjëherë. 182 . mallra apo shërbime me afate pagese të mëvonta.5. Ndërmarrja mundet gjithashtu të pranojë nga klientët e vet pagimin e faturave pas një afati. Ndërmarrja mund të përftojë nga furnitorët e saj. që lidhen me veprimtarinë prodhuese të ndërmarrjes. Këto nevoja afatshkurtra quhen nevoja për fond zhvillimi. në disa raste. nga shmangiet kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të transaksioneve.

Bashkësia e borxheve të tjera të konstatuara gjatë ciklit të shfrytëzimit. Të arkëtueshmet nga klientët dhe llogari të ngjashme: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara nga ndërmarrja klientëve të saj dhe i vëllimit të veprimtarisë së ndërmarrjes.a Elementet kryesore përbërëse të aktivit qarkullues: Inventarët dhe në proces: që janë funksion i ciklit të shfrytëzimit të ndërmarrjes. b Elementet përbërëse të pasivit qarkullues: Parapagimet e marra për punë me porosi.borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për fonde zhvillimi Aktivi qarkullues nga i cili: . - Nga këto. Borxhet ndaj furnitorëve dhe llogaritë përkatëse: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara ndërmarrjes nga furnitorët si dhe nga vëllimi i veprimtarisë së ndërmarrjes.inventarët dhe në proces . qoftë për lëndët e para.të arkëtueshme nga klientë 183 . Borxhet fiskale dhe sociale që ndërmarrja i detyrohet administratës publike dhe organizmave socialë.borxhe furnitorëve . produktet apo mallrat.borxhe fiskale dhe sociale . Nevoja për Fond Zhvillimi (NFZ) përcaktohet: NFZ = “Përdorime shfrytëzimi” – “Burime shfrytëzimi” ose në aspektin kontabël: NFZ = Aktivi qarkullues – Pasivi qarkullues që e shprehur përmes bilancit funksional: Ak t i v i Pasivi Pasivi qarkullues: nga i cili: .parapagimet e klientëve .

ndërmarrja nuk ka pra nevojë të financojë shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues mjafton për të financuar aktivin qarkullues. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit. Ndërmarrja duhet pra të financojë nevojat e saj afatshkurtra me anën e tepricës së burimeve afatshkurtra (hua bankare afatshkurtra). Në përgjithësi kur FZ > 0 dhe NFZ > 0. Interpretimi Ekonomik Nevoja për fond zhvillimi (NFZ) lidhet me fondin e zhvillimit (FZ). Nevoja për fonde zhvillimi është pozitive: Në këtë rast. 3.iii. 184 . përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit. përdorimet e shfrytëzimit të ndërmarrjes janë të barabarta me mbulimet e shfrytëzimit. Nevoja për fonde zhvillimi është negative: Në këtë rast. Tri rastet që mund të paraqiten janë: 1. ndërmarrja nuk ka pra nevojë për të financuar shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues i kapërcen nevojat e financimit të aktivit të shfrytëzimit. 2. Nevoja për fonde zhvillimi është zero: Në këtë rast.

duke iu afruar sa më shumë situatës “gjendje zero”. duke kufizuar nevojat për financime afatshkurtra. është të tentojë drejt një menaxhimi. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI Reduktimi i nevojave për fond zhvillimi shërben shpesh për të realizuar ekuilibrin financiar. mundëson kalimin nga gjendja pozitive e Nevojës për Fonde Zhvillimi (aktivi qarkullues > pasivi qarkullues) në atë negative (aktivi qarkullues < pasivi qarkullues). Për ta bërë këtë. për të ulur nevojat për financim të ciklit të saj të shfrytëzimit. Reduktimi i Inventarëve Një nga masat që merr ndërmarrja.6. ndërmarrja disponon dy leva të rëndësishme veprimi: i. 185 . që synon reduktimin e inventarëve të saj. Ilustrim: o Situata fillestare: Aktiv qarkullues Inventarët Kredi klientëve Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për Fond Zhvillimi o Rrjedhim i politikës të reduktimit të stoqeve: Aktiv qarkullues Kredi klientëve Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Zhdukja e gjendjes së inventarëve. Kjo i mundëson asaj kufizimin e nevojave të shfrytëzimit dhe sjell uljen e aktivit të shfrytëzimit. Dmth që ndërmarrja nxjerr teprica financiare afatshkurtra gjatë ciklit të saj të shfrytëzimit.

nevoja për fonde zhvillimi ulet aq sa rritet borxhi ndaj furnitorëve. Kjo gjë sjell rritjen e pasivit qarkullues. ii. ndërmarrja zbaton me furnitorët një politikë negocimi. shpesh. Si rrjedhim. ndërmarrjet mbajnë. për shembull. ndërmarrja ul vleftën e kredive të klientëve.sh: kur paguhet me para ose çek bankar në dorë ose me dorëzimin e faturës në bankë).Megjithatë. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët Në këtë rast. Duke e ndryshuar afatin e pagesës 0 në 60 ditë ose nga 60 ditë në 90 ditë. Duke negociuar me klientët afrimin e afateve të pagesës. ndërmarrja është e interesuar të privilegjojë pagesat “Cash”49 të klientëve. që të mund të ndryshojë në favorin e saj nevojën për fonde zhvillimi. 186 . Si rrjedhim. 49 Pagesat “Cash” – pagesat e menjëhershme (p. po aq ulet dhe nevoja për Fonde Zhvillimi. që synon të arrijë afate pagesash më të gjata. në përgjithësi. ashtu duhet të përpiqet edhe për të shkurtuar afatin e pagesave që duhet t’i bëjnë klientët. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes reduktimin e aktivit qarkullues për të njëjtin pasiv qarkullues. iii. Për t’i minimizuar kreditë akorduar klientëve (me afate pagesash). Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët Ndërmarrja. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rrisë pasivin qarkullues pa prekur nivelin e aktivit qarkullues. një gjendje minimale inventari për të shmangur ndërprerjen e prodhimit (p. edhe me aktiv qarkullues të njëjtë.sh: mungesë lëndësh të para). ndërmarrja rrit njëkohësisht borxhet që u ka furnitorëve. ashtu si duhet të përpiqet të rrisë afatin e pagesave ndaj furnitorëve. gjë që sjell ulje të aktivit të saj qarkullues.

Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rritë aktivin e saj qarkullues duke mbajtur të njëjtin nivel të pasivit qarkullues. ashtu dhe me furnitorët e saj. ndërmarrja mund të kufizojë nevojat e saj për Fonde Zhvillimi ose duke ulur totalin e aktivit të saj qarkullues (ulje e gjendjes së inventarëve ose ulje e kredive klientëve) ose duke rritur vleftën e pasivit të saj qarkullues (zgjatja e afateve të pagesave furnitorëve). si me klientët. Si përfundim. Këto masa varen kryesisht nga fuqia negociuese e ndërmarrjes. 187 .

mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë diferenca midis nevojave dhe burimeve të financimit.. praktikisht. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes Sikurse thamë. MJETET MONETARE Në analizën financiare. letrat e kreditit. ka dy mënyra për të llogaritur mjetet monetare të ndërmarrjes: a Llogaritja nga “pjesa e sipërme e bilancit“: Mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis burimeve neto dhe nevojave për financim ose me diferencën midis tepricës së burimeve afatgjata (fondi i Zhvillimit) dhe nevojës për financim afatshkurtër të ndërmarrjes (Nevojat për Fonde Zhvillimi). çeqet. ndërsa kur burimet janë më të mëdha se nevojat. 188 .). Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. Koncepti i Mjeteve Monetare Mjetet monetare të një ndërmarrjeje mund të vlerësohen në dy mënyra: Nga njëra anë. ii. Nga ana tjetër. atëherë mjetet monetare të ndërmarrjes janë negative (në pasivin e bilancit). Ato mund të llogariten ose duke u nisur nga bilanci funksional ose duke u nisur nga fondi i zhvillimit dhe nga nevoja për fonde të zhvillimit që përkufizuam më parë. Në këtë rast. mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë bashkësia e disponibiliteteve që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra.7. Pra.. mjetet monetare janë pozitive (në aktivin e bilancit). mjetet monetare llogariten si diferencë midis likuiditetit aktiv dhe likuiditetit pasiv. i. Në qoftë se nevojat kapërcejnë burimet. mjetet monetare të një ndërmarrjeje paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare..

. tepricat në arkë.. Që nga: Mjete monetare = Likuiditet aktiv – Likuiditet pasiv 50 Paratë gjendje në arkë dhe në bankë quhen dhe “disponibilitete” 189 . tepricat në llogaritë bankare debitore50. mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis aktiveve të likuiditetit (letrat me vlerë të vendosjes.. teprica kreditore të bankave.) dhe elementeve të pasivit të likuiditetit (hua afatshkurtra bankare..).Që nga: Mjete monetare = Burime financiare – Nevoja financiare në aspektin kontabël: Mjete monetare = Fond zhvillimi – Nevojat për Fonde Zhvillimi Ilustrim: o Rasti i likuiditetit neto negativ: Aktiv Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv Fond Zhvillimi Likuiditete Neto o Rasti i likuiditetit neto pozitiv: Ak t i v Nevoja për Fond Zhvillimi Likuiditete Neto Pasiv b Llogaritja nga “pjesa e poshtme e bilancit“: Në këtë rast.

pa pasur nevojë për hua.tepricat kreditore të bankare. Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: .Koment: Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. Likuiditete = para ose ekuivalente me to (që kthehen për disa ditë në para dhe pa kosto shtesë të ndjeshme). burimet financiare të ndërmarrjes janë të mjaftueshme për të mbuluar nevojat (Fondi i zhvillimit > Nevojat për Fondin e Zhvillimit).letrat me vlerë të vendosjes .hua afatshkurtër bankare. “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”. Mjete monetare o Rasti i mjeteve monetare pozitive: Ak t i v Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: .gjendjet në arkë e në bankë.letrat me vlerë të vendosjes . Tri raste janë të mundshme: 1. Interpretimi Ekonomik Analiza e mjeteve monetare jep një ide për gjendjen financiare të ndërmarrjes. . që nga.hua afatshkurtër bankare.tepricat kreditore të bankave iii. Mjete monetare Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: . 190 . Më tej. . që do të thotë se gjendja financiare e ndërmarrjes është e shëndoshë dhe se ajo është në gjendje të financojë një shtesë shpenzimesh.gjendjet në arkë e në bankë. Ilustrim: o Rasti i mjeteve monetare negative Aktiv Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . Mjetet monetare pozitive: Në këtë rast. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero.

Mjetet monetare negative: Në këtë rast. burimet financiare mjaftojnë sa për të plotësuar nevojat (Fondi i Zhvillimit = Nevojat për Fond Zhvillimi). 191 . Mjetet monetare zero: Në këtë rast.2. Gjendja financiare e ndërmarrjes është e ekuilibruar. 3. ndërmarrja nuk disponon burime të mjaftueshme financiare për të plotësuar nevojat e saj. por kjo nuk disponon asnjë rezervë për të financuar shtesa shpenzimesh. Ekziston pra një rrezik financiar afatshkurtër nëse ndërmarrja nuk arrin të rrisë shpejt burimet financiare afatgjata ose të kufizojë nevojat e shfrytëzimit afatshkurtra. qoftë për investime e qoftë për shfrytëzim. Ajo duhet të përdorë financime shtesë afatshkurtra (zbulime bankare.) për të përballuar nevojat e financimit të shfrytëzimit...

.

............... 198 Fluksi i Parasë ............ 208 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE KAPITULLI III Mënyrat e financimit të ndërmarrjes Përmbledhje ............ 194 Financimi i Investimeve ... etj.... dhe evidentohen anët pozitive e negative të formave të ndryshme të financimit... Sqarohet kuptimi i fluksit të parasë.. emetimi i aksioneve... 211 .......... investimeve dhe ciklit të zhvillimit të ndërmarrjes.........Kapitulli III Jepen rekomandimet për mënyrat e financimit të blerjeve.. huamarrja......... 201 Financimi i Ciklit të Shfrytëzimit ............. III 1 2 3 4 5 MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Blerja e Aktiveve Afatgjata .....

ndërmarrja duhet të ketë “të mira51“ që t’i përdorë për të transformuar lëndët e para dhe materialet e tjera të ndërmjetme në produktin final. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA Nevoja kryesore e një ndërmarrjeje për financime afatgjata është përftimi i aktiveve afatgjata. 194 . 51 Të mira . Në praktikë me investim nënkuptohet rëndomtë investimi kapital (afatgjatë) që përkufizohet si “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. Para se të studiojmë tipat e ndryshëm të financimit në dispozicion të ndërmarrjes. investimi është Aktivi Afatgjatë. Në këtë kuptim investimi është pasuria e ndërmarrjes. mallrat. qoftë për nevojat afatgjata. në procesin e prodhimit“. mënyra e financimit do të varet nga karakteristikat e nevojës konkrete. pajisjet. Le ta saktësojmë kuptimin e aktiveve afatgjata në kontabilitet dhe të shqyrtojmë nevojat për investime që mund t’i lindin një ndërmarrjeje. që do të qëndrojë në të njëjtën formë në ndërmarrje për jo më pak se një vit“. Investimi në kuptimin e gjerë është “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. Natyrisht. në procesin e prodhimit“. gjatë të paktën një viti. e blerë ose e prodhuar nga ndërmarrja. është aktivi i bilancit të saj. materiale apo jomateriale. 1. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë) makineritë. Koncepti i Investimit a Përkufizimi i investimit: Për të prodhuar. pra është “çdo e mirë e luajtshme ose e paluajtshme. materialet e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. qoftë për ato afatshkurtra. ndërtesën. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Ndërmarrja disponon disa mjete për t’iu përgjigjur nevojave të saj për financim. Në këtë kuptim.Term i përgjithshëm që përmban: tokën. le të shikojmë më me hollësi nevojat e financimeve afatgjata të ndërmarrjes. i.III.

por si shpenzime gjatë periudhës kontabël kur ato ndodhin.. Blerje e mjeteve të transportit. Shpenzimet për makineri dhe pajisje të punës dhe instalimi i tyre. Shpenzimet për mobilje orendi. . nuk do të njihen më si AAJ.. o Investimet Materiale kryesore janë: Ndërtimi i ambienteve për kryerjen e aktivitetit.. .shpenzimet për reklamë. .b Tipat e ndryshëm të investimeve Dallohen tri tipa investimesh që përcaktohen nga natyra e aktivit të përftuar: o Investimet Jomateriale dallohet nga investimi material nga fakti që ai nuk e rrit stokun e të mirave afatgjata të ndërmarrjes... Përftimi i “software”-ve.... Përftimi i patentave dhe licencave të shfrytëzimit. .shpenzimet e trainimit.. o Investimet Financiare janë: Blerja e aksioneve dhe letrave me vlerë të ndërmarrjeve të tjera për qëllim përfitimi afatgjatë. . pajisje zyrash. .shpenzimet e nisjes. Investimet kryesore jomateriale janë: Shpenzimet për studime dhe zhvillim.shpenzimet kërkimore. 195 . Vini re! Sipas SNK dhe SKK disa shpenzime si: ..

asaj do t’i duhej detyrimisht të investonte për të rritur kapacitetet e saj prodhuese (një raport prej 85% tregon në përgjithësi një ngopje të mundësisë prodhuese). pa rritur vëllimin global të prodhimit të ndërmarrjes. Sepse përqindjet e interesit janë të ulëta: Shpesh ndërmarrja duhet të marrë hua për të investuar. Sa më të ulëta të jenë interesat. Në qoftë se ky raport është i lartë. aq më e interesuar është ndërmarrja për të investuar. Sepse ka subvencione nga administrata publike: subvencionet nxitin ndërmarrjen për të investuar sepse ato ulin kostot për ndërmarrjen. Në këtë rast. Cilat janë synimet e investimit? Tipat e investimeve që kryen një ndërmarrje mund të klasifikohen sipas shkallës së rritjes së kapaciteteve prodhuese të ndërmarrjes ose sipas shkallës së rritjes së efikasitetit të procesit prodhues. kjo tregon se ndërmarrja përdor në maksimum kapacitetet e veta të prodhimit. Këto hua sjellin kosto (pagesa interesash). nëse ajo do të dëshironte të prodhonte më tepër. Për të realizuar fitime: ndërmarrja e bën investimin nëse ky mundëson rritjen e fitimit. o Një tregues që tregon ecurinë e investimit është përqindja e përdorimit të kapaciteteve të prodhimit. investimit për kapacitet: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër që mundëson vëllim më të madh prodhimi. Ai përcaktohet nga raporti midis kapaciteteve të prodhimit që përdoren mbi kapacitetet totale të prodhimit. ajo do t’i rritë aftësitë e saj prodhuese. Përcaktuesit e Investimeve Pse investojnë ndërmarrjet? o o o Për t’iu përgjigjur kërkesës: kur një ndërmarrje vlerëson se kërkesa që i drejtohet asaj do të rritet. 196 .ii. Shpesh bëhet dallimi midis: o o investimit për zëvendësim: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër.

Psh.o investimit për prodhimtari: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër më të efektshme. një dallim i tillë është shpesh teorik. 197 . që është më produktive se e mëparshmja. Në fakt. bëhet investimi i zëvendësimit të një makinerie me një makineri tjetër më moderne. sepse një investim mbulon shpesh dy a më shumë aspekte. domethënë që mundëson prodhimin e të njëjtit vëllim me kosto më të ulët.

Këto nevoja financimi mund të plotësohen në mënyra të ndryshme: ose me rritje të kapitalit ose duke marrë hua. Aktivet afatgjata të përftuara nga ndërmarrja zgjatin disa vite ushtrimore. Kjo formë ka përparësinë që nuk u drejtohet aksionerëve të rinj dhe nuk modifikon përqindjet e shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. rritja e kapitalit nuk mund të përballohet nga aksionerët e vjetër. në rastin e ndërmarrjeve familjare që duan ta ruajnë kontrollin mbi ndërmarrjen e tyre. për shembull. i. nëse dëshiron të financojë politikën e saj të investimeve. Financimi i Investimeve Financimi i investimeve bëhet me: a) rritjen e kapitalit ose me b) hua. FINANCIMI I INVESTIMEVE Sikurse e kemi theksuar edhe më parë. proporcionalisht me pjesët që ata zotërojnë tashmë në kapitalin e ndërmarrjes.2. pra duhen financuar me burime afatgjata. Kjo ndodh. mund të rritë kapitalin e saj duke emetuar aksione të reja ose duke rritur numrin e pjesëmarrësve. Kjo metodë financimi mund të kryhet në forma të ndryshme: 1. plotësimi i një nevoje financimi mund të realizohet vetëm me burime që e kanë shtrirjen në kohë të paktën po aq të gjatë sa shtrirja e nevojës për t’u financuar. a) Rritja e Kapitalit Ndërmarrja. parimi i kujdesit në analizën financiare kërkon që. Aksionerët e vjetër nënshkruajnë rritjen e kapitalit. Rritje e kapitalit të rezervuar për aksionerët e vjetër: Në këtë rast. Rritje e kapitalit duke iu drejtuar aksionerëve të rinj: Në disa raste. 2. ndërmarrja emeton aksione të reja në formën e rritjes së kapitalit të rezervuar për aksionerët ekzistues. 198 .

duke emetuar një hua afatgjatë (për shembull në formë obligacionesh) të copëzuar në pjesë. ajo mund të përftojë kapitale duke iu drejtuar institucioneve financiare. 3. Për këtë ajo mund të veprojë në dy mënyra: 1. ii. për të plotësuar nevojat e saj për investime. Kjo teknikë është detyrimisht me mundësi të kufizuara sepse rritja e kapitalit nuk mund të jetë më e lartë se vlefta e borxhit fillestar. gjë që mund të çojë edhe në ndryshimin e shumicës në kapitalin e ndërmarrjes. Kjo metodë ka përparësinë të mos u drejtohet aksionerëve të rinj për të përftuar fondet e nevojshme për blerjen e një ndërmarrjeje tjetër dhe shmang financimin e nevojave të veta duke shtuar borxhet.Ndërmarrja emeton aksione të reja që të përftohen nga partnerë të rinj. Kjo metodë mund të realizohet në ndërmarrje nga një ndërmarrje tjetër. e përdorur më pak se paraardhëset. Kjo teknikë zbatohet kur një ndërmarrje futet në tregun financiar ose në bursë për të financuar zhvillimin e saj. Rritja e kapitalit me kontribut në natyrë: Ndodh që një ndërmarrje të rritë kapitalin. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. por si kundërparti kontributesh të mirash reale të dhënë nga një partner i jashtëm. Rritja e kapitalit nga konvertimi i kredive: Kjo teknikë. ndërmarrja vendos të kërkojë burime financiare në tregun financiar. Në këtë rast. Këta bëhen përftues të titujve të negociueshëm të emetuar nga ndërmarrja në kuadrin e emetimit të 199 . 4. Huatë nga tregu financiar (me obligacione) Në këtë rast. është ajo e marrjes hua tek entet e kreditimit. jo për të përftuar burime të reja financiare. Marrja Hua Në qoftë se ndërmarrja nuk dëshiron të rritë kapitalin e vet. Kjo strategji ka si pasojë hyrjen në kapitalin e ndërmarrjes të aksionerëve të rinj. rritja e kapitalit është kundërpartia e një kontributi në natyrë. Një tjetër metodë në dispozicion të ndërmarrjes. si aktive afatgjata materiale ose jomateriale. i mundëson ndërmarrjes modifikimin e ekuilibrit financiar duke e shndërruar një borxh në pjesë kapitali.

për të përftuar financimin që i nevojitet. që mund të kenë pasoja në ekuilibrin e saj financiar global. i barabartë me vleftën e obligacionit së bashku me interesin e përftuar. (rritje e kapitalit nëpërmjet huamarrjes) ka disa rrjedhoja në strukturën e “bilancit”. ndërmarrja i drejtohet një enti kreditues të vetëm ose një grupi bankash. sipas shkallës së besueshmërisë që kanë. Këta bëhen zotërues obligacionesh. që dëshirojnë të kryejnë huamarrje me vlefta të mëdha. Hyrja në tregun financiar ka disa rregulla të cilat u jepin akses vetëm ndërmarrjeve të mëdha52. huadhënësve u rimbursohet kapitali. Huadhënësi kërkon. përgjithësisht. Në këtë rast përqindja e interesit është. mënyra me të cilën ndërmarrja vendos ta financojë politikën e saj të investimeve. Këto ndërmarrje regjistrohen nga disa organizma të posaçme. Me mbushjen e afatit. 200 . 52 Edhe ndërmarrje jo shumë të mëdha mund të hyjnë në tregun financiar. më e lartë se në kuadrin e tregut financiar. të cilat shoqërohen me një kupon. dmth në bazë të rrezikut që paraqesin për të mos qenë në gjendje të paguajnë huatë së bashku me interesat.huasë. por risku i tyre është shumë më i lartë dhe për pasojë kreditorët e mundshëm do të kërkonin norma të larta interesi. Këto hua mund të akordohen për një periudhë. me plotësimin e afateve. që përmban përqindjen e interesit të huasë së emetuar nga ndërmarrja. që shkon nga 7 vjet (huamarrje afatmesme) deri në mbi 15 vjet (huamarrje afatgjatë). Sikurse shihet. në përgjithësi. disa garanci për t’u mbrojtur nga rreziku i mospagimit nga ndërmarrja (psh të një hipoteke). Huatë nga ente kredituese: Në këtë rast. 2.

pagat e punonjësve. pasi të jetë hequr vlefta e dividendeve që u shpërndahen aksionerëve 53 Mjete monetare – parà ose ekuivalentë të saj. për të përballuar nevojat e saj për financime. që u përgjigjen veprimeve të kryera prej saj: nga njëra anë ajo paguan për shpenzimet që kryen (blerje lëndësh të para. i. FLUKSI I PARASË Fluksi i Parasë. të ardhurat nga shitjet që bën. më shumë njihet me emërtimin anglisht “Cash Flow” (CF) (lexohet kesh fllou). është bashkësia e mjeteve monetare53 që gjeneron ndërmarrja gjatë një ushtrimi nga veprimet e saj menaxhuese. Ai përcakton shumën e burimeve që ndërmarrja mund t’i përdorte për vetëfinancim. . ndër të tjera. CF i jep ndërmarrjes një marzh manovrimi financiar. Në këtë kuptim..) ndërkohë që ajo arkëton. 201 .LP Ku: CF = Kapacitet vetëfinancimi (Cash Flow) LA = Likuiditete (mjete monetare) të Arkëtuara (të Hyra) LP = Likuiditete (mjete monetare) të Paguara (të Dala) Vetëfinancimi (VF) është pjesa që mbetet nga CF. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) Përkufizimi Gjatë një viti ushtrimor.3. në mjetet monetare të ndërmarjes ka lëvizje (hyrje e dalje). CF paraqet pra bashkësinë e mjeteve monetare të gjeneruara gjatë ushtrimit.. ndaj quhet dhe “Kapaciteti i Vetëfinancimit”. Pra: CF = LA . në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. Diferenca midis arkëtimeve dhe pagesave jep një tepricë që quhet “Cash Flow” (CF) apo “Fluksi i parasë”.

DV = Dividendet “Cash Flow” (CF) ndryshon nga Fitimi i Ushtrimit (FU) nga fakti që CF nuk merr parasysh të ardhurat e llogaritura dhe shpenzimet e llogaritura. të cilat kryhen pa përdorimin e parasë ose ekuivalentëve të saj. të cilit i duhet shtuar edhe ndikimi nga aktiviteti financues si dhe ai nga aktiviteti investues për llogaritjen e fluksit neto të parasë. (Duhet kujdes për t’i evindentuar. nuk përfshihen në “Cash Flow” Fluksi i parasë në monedhë të huaj konvertohet në monedhën raportuese (lekë) me kursin e këmbimit në datën e kryerjes së transaksionit. E thënë ndryshe.DV Ku: VF = Vetëfinacimi. pra me kursin me të cilin regjistrohet dhe në llogarinë përkatëse.54 Shpenzimet e llogaritura (SL) (ose shpenzime të paguara) janë: shpenzimet për amortizim apo provizion.) - pakësimi i inventarit kur kreditohet llogaria e inventarit (Klasa 3 e 2) në debi të një 54 Ky është CF nga aktiviteti operativ. 202 . Këto “shpenzime“ të bëra për çdo lloj AA ( qoftë material. Përcaktimi i Fluksit të Parasë Për të përcaktuar CF. sepse shpenzimi në këtë rast nuk është kryer ende. të regjistruara në llogari shpenzimesh sipas natyrës. jomaterial. transaksionet jomonetare. ndonëse për to nuk është bërë akoma pagesa. duke mënjanuar prej tij efektin e “shpenzimeve të llogaritura“ dhe të “të ardhurave të llogaritura“. CF mund të përftohet nga Fitimi i Ushtrimit (FU). Janë “detyrime“ për blerje (mallrash apo shërbimesh) të papaguara. që pasqyrojnë zhvlerësim të elementeve të aktivit por që nuk kanë sjellë pagesë nga ana e ndërmarrjes. duhen marë parasysh vetëm shpenzimet e paguara dhe të ardhurat e arkëtuara.VF = CF . finaciar) janë regjistruar në llogaritë 68 “Zhvlerësime dhe Amortizim“. - llogaritë e pagueshme (shpenzimet për detyrimet e papaguara).

. Këto pasqyrohen në llogaritë 78. Llogaritja e “Cash Flow“ (CF) të një ndërmarrje mund të bëhet pra në dy mënyra: a) Llogaritja e CF nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB). të ardhura nga rivlerësimi i një elementi të aktivit (llogaria 775) apo gabime të lejuara në ushtrimet paraardhëse (llogaria 777). anulojnë një amortizim ose një provizion të mëparshëm. që është një farë “CF-je shfrytëzimi”. ii.. sepse këto të ardhura nuk janë arkëtuar. Qëndron në heqjen nga FU të të ardhurave të llogaritura dhe (shtimin në të) të shpenzimeve të llogaritura. Standardet e kontabilitetit kërkojnë (krahas Bilancit e PASH) edhe paraqitjen e “Pasqyrës së Fluksit të Parasë”. 203 . shtimi i inventarit (kur kreditohet llogari shpenzimesh (klasa 6) sepse kjo tregon rritjen e inventarit por jo hyrje apo dalje parash. me të ardhura të tjera të arkëtueshme dhe (me heqjen prej saj) të shpenzimeve të tjera të pagueshme. Pasqyra e fluksit të parasë i paraqet hyrjet dhe daljet e parasë dhe të ekuivalentëve të 55 Përfshihet dhe llogaria 652 “vlera kontabël e AA” në rastin e daljeve të AA.. Paraqitja e Fluksit të Parasë Fluksi i Parasë përbën një tregues të rëndësishëm sepse ai përfaqëson kapacitetin e vetëfinancimit të ndërmarrjes. - llogaritë e arkëtueshme (të ardhurat nga faturat e papaguara që na kanë klientët).llogarie shpenzimi (Klasa 6)55 sepse kjo tregon konsumimin e inventarit (ose daljen) por jo pagesën për blerjen e tij. b) Llogaritja e CF nisur nga Fitimi i Ushtrimit (FU). thjesht. Të ardhurat e llogaritura (AL) (ose të ardhura të paarkëtuara) që janë: rimarrjet mbi amortizimet dhe provizionet që nuk përbëjnë një të ardhur reale për ndërmarrjen por. Konsiston në shtimin e TB. sipas formateve të përcaktuara.

(II) investuese dhe (III) financiare. Rreshti IV “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare” është e barabartë me shumën e 56 Ekuivalentët e parasë janë investime afatshkurtra (zakonisht deri në 3 muaj). nga investimi ose nga financimi). 204 . përsa i përket ndryshimit të vlerës (për shembull depozitat afatshkurtra). gjatë periudhës kontabël.saj56. Në vijim jepen pasqyrat e fluksit të parasë sipas dy metodave direkte dhe indirekte. 2. të cilat janë të konvertueshme menjëherë në para dhe që janë nën një rrezik minimal. shumë likuide. Fluksi i parasë ndahet sipas qëllimit të përdorimit në tri pjesë të veprimtarisë: (I) shfrytëzuese. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda direkte) Nr I 1 2 3 4 5 A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit Paratë e arkëtuara nga klientët Paratë e paguara ndaj furnitorëve dhe punonjësve Paratë e ardhura nga veprimtaritë Interesi i paguar Tatim fitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) (+) (-) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) Sqarime: 1. të ndara sipas qëllimit (për shembull fluksi i parasë nga veprimtari shfrytëzimi.

. Rritje/rënie në inventar Rritje/rënie në detyrimet për t’u paguar nga aktiviteti Paratë e përftuara nga aktivitetet Interesi i paguar Tatimfitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) 205 (+) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (-) (+) (-) Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit (+) . etj.rreshtave A. B dhe C dhe përfaqëson shumën neto gjithsej të mjeteve monetare të gjeneruara gjatë periudhës 3.. “Mjetet monetare në fillim të periudhës” (rreshti IV) plus “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare gjatë periudhës (rreshti V) duhet të jenë të barabarta me “Mjetet monetare në fund të periudhës” (rreshti VI). Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda indirekte) Nr I 1 2 a b c ç 3 a b c ç d A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Fitimi para tatimit Rregullime për: Amortizimin Humbje nga këmbime valutore Të ardhura nga investimet Shpenzime për interesa Rritje/rënie në tepricën e kërkesave të arkëtueshme nga aktiviteti.

mundëson marrjen parasysh edhe të shpërndarjes së dividendit.Sqarime: 1. 2. që përcaktohet nisur nga Vetëfinancimi. pjesa e dytë dhe e tretë kanë të njejtat zëra. a) Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar (KShVS) Ky koeficient tregon se ç’pjesë të Vlerës së Shtuar (VS) do t’i kushtojë ndërmarrja plotësimit të nevojave të saj për financime. paraqet interes edhe llogaritja e disa koeficienteve. Ai llogaritet si vijon: 206 . Ja pse preferohet me shumë ky koeficient që merr parasysh Vetëfinancimin dhe jo “Cash Flow“-n (CF). b) Kapaciteti i Mbulimit të Borxhit (CMbB) Ky tregues shpreh masën në të cilën “Cash Flow” (CF) i ndërmarrjes i mbulon detyrimet financiare të saj. Ai llogaritet si vijon: KSHVS = (VF * 100) / VS Ku: KShVS = Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar VF = VetëFinancimi VS = Vlera e Shtuar Ky koeficient. që shprehin lidhjen midis burimeve të brendshme të gjeneruara nga ndërmarrja dhe nevojave të saj për financim. V e VI llogariten njësoj si te metoda direkte. Rreshti IV. Tabela e fluksit të parasë sipas metodës indirekte ndryshon nga ajo e metodës direkte vetëm në zërat e pjesës së parë “Fluksi nga verimtaria shfrytëzuese”. Disa tregues interesantë që lidhen me CF Krahas interesit që paraqet vetë vlefta e CF si kapacitet vetëfinancimi. iii.

207 .CMBB = BF / CF Ku: CMB = Kapaciteti i Mbulimit të Detyrimeve CF = Cash Flow (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja.

b) Strategjia e faktoringut Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e 57 Zbritje Financiare – njihet dhe me emërtimin “Skontim” 58 Kredive dhënë klienteve = afatpagesat e klientëve (për t’a paguar faturën më vonë).4. ndërmarrja duhet të plotësojë nevojat e saj për financime afatshkurtra. Zbritja financiare është një teknikë me të cilën ndërmarrja përfituese e një efekti tregtar59 e negocion atë para mbarimit të afatit. i. Për këtë. duke praktikuar një strategji aktive të menaxhimit të kredive dhënë klientëve58 të saj. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues Në këtë optikë. ajo mund të shfrytëzojë disa mjete që i mundësojnë: ose të ulë nevojën e saj për fonde zhvillimi ose të përftojë kredi afatshkurtra. a) Zbritje Financiare57 Teknika e zbritjeve financiare i mundëson ndërmarrjes marrjen e likuiditeteve shpejt. Kjo metodë financimi është me interes dyfish: nga njëra anë ul gjendjen e kredive dhënë klientëve në aktivin e bilancit (pra ul Nevojën për Fonde Zhvillimi) dhe nga ana tjetër i mundëson ndërmarrjes rritjen e mjeteve monetare duke i dhënë likuiditete të disponueshme në çast. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT Krahas gjetjes së mjeteve për të plotësuar nevojat e financimeve afatgjata. për të marrë likuiditete me vleftë sa ajo e efektit tregtar minus komisionet (interesat) që merr banka për shërbimin e bërë. 59 Efekti tregtar – Psh kredia dhënë klientëve nga një ndërmarrje. me një ent kredie. dhe këtë për një kosto relativisht të ulët. ndërmarrja ndjek një strategji që i lejon të ulë nevojat për fonde zhvillimi të shfrytëzimit duke rritur njëkohësisht likuiditetin e saj aktiv. 208 .

Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit a) Kreditë e furnitorëve: Ashtu si ndërmarrja u akordon afate pagese klientëve të saj. në likuiditete të mobilizueshme menjëherë për të përballuar shpenzimet rrjedhëse. Faktoringu është mënyra më e shtrenjtë e financimit afatshkurtër.arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). Ndërkaq. Në këtë mënyrë. Në të gjitha rastet. Kredia furnitore mund të konsiderohet si kredi që i akordohet ndërmarrjes nga furnitori. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e faturave që bën kompania faturuese60. ii. përmes afatit të pagesës. kjo metodë i kushton ndërmarrjes më shtrenjtë se përdorimi i zbritjes. që përdor këtë mënyrë financimi. zhvendosja në kohë e pagesës të borxheve ndaj furnitorëve kontribuon në uljen e nevojës për fonde zhvillimi të ndërmarrjes. Në këmbim të këtij shërbimi. Menaxhimi optimal i bilancit të ndërmarrjes kërkon që të kompensohen nevojat për fonde zhvillimi të të arkëtueshmeve nga klientët me kreditë e furnitorëve me vleftë ekuivalente. lirohet nga menaxhimi i llogarive klientë që lidhen me këto të ardhura të arkëtueshme dhe nuk ka nevojë të marrë masa kundër rrezikut të mospagimit sepse ajo nuk është më pronare e tyre. përmes emetimit të një efekti tregtar. ndërmarrja humbet gjithashtu lidhjen me klientët. 209 . por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë ti mbledhë. ajo ka të drejtë të negociojë me furnitorët e saj për të përftuar kredi prej tyre (afat pagese). “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. që do kontabilizohen në pasivin e bilancit. Ndërmarrjet disponojnë edhe metoda të tjera të financimit të ciklit të shfrytëzimit. 60 Jo gjithmone firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. Ndërmarrja. sepse ia delegon të tretëve menaxhimin e kredive. këto teknika shoqërohen me konvertimin e të arkëtueshmeve nga klientët. në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. sigurisht duke u shpërblyer me një komision.

Me po këtë ide. b) Financimi i likuiditetit Së fundi. ndërkohë që paguhen përgjithësisht “cash” nga klientët. qoftë si lehtësi arke61. në rastet kur ka një zhvendosje kohore të ndjeshme midis fazës së prodhimit dhe fazës së tregtimit të një të mire (për shembull ndërmarrjet sezonale) dhe këtë me kosto më të ulët se një zbulim bankar. ndërmarrjet mund të përftojnë kredi fushate ose kredi stokimi për të financuar prodhimin dhe stokimin e prodhimit të tyre. përgjithësisht të parashikueshme. Ky rast ndeshet veçanërisht në shpërndarësit e mëdhenj që gjenerojnë teprica të mëdha burimesh shfrytëzimi. Ky tip financimi afatshkurtër mundëson përballimin e zhvendosjeve. midis arkëtimeve dhe pagesave në një periudhë të caktuar. Në të dy rastet ndërmarrja përfton kredi afatshkurtra disa ditore (lehtësi arke) ose disa javore (zbulim bankar). 61 banka pranon që klienti ta vonojë pagesën megjithëse llogaria e tij nuk ka gjendje pozitive. duke u imponuar furnitorëve të tyre afate pagese të konsiderueshme. qoftë në trajtë zbulimi bankar të autorizuar. 210 .Kjo strategji mbështetet në fuqinë negociuese të ndërmarrjes kundrejt klientëve dhe kundrejt furnitorëve. Vlefta e tyre negociohet paraprakisht me entin huadhënës. por kostoja e saj është relativisht më e lartë se ajo në kuadrin e një financimi përmes një huamarrje klasike. ndërmarrja mund të marrë kredi likuiditeti nga banka e saj.

Nuk sjell ndryshim të shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. qoftë dhe kur ky financim bëhet nga vetë ndërmarrja. kjo ruan aftësinë financuese të saj. .Rritja e kapitalit. madje mund të ndryshojë edhe kontrollin e ndërmarrjes. duke marrë parasysh ndonjëherë edhe interesa të veçanta (kundërshtim për aksionerë të rinj. . Vetëfinancimi Rritje e kapitalit Huamarrja Secila nga mënyrat e financimit ka pra përparësitë dhe të metat e veta. Ka interes për ata që nuk dëshirojnë aksionerë të rinj. Zgjedhja e një metode të përshtatshme varet nga analiza e përparësive dhe të metave të metodave të financimit të propozuara. ndërmarrja mund të mbështetet në disa koeficientë që ndihmojnë në përcaktimin e strategjisë të financimit që është më e përshtatshmja për të garantuar ekuilibrin e saj financiar. PËRMBLEDHJE Ndërmarrja disponon disa mjete për të përballuar nevojat e saj për financime afatgjata. gjë që mund të dëmtojë kredibilitetin e saj. . pamundësi për treg financiar për ndërmarrjet e vogla etj.).Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk preket. Strategjia që do të ndiqet nga ndërmarrja do të jetë funksion i krahasimit midis mundësive të ndryshme. . siç ndodh kur ndërmarrja merr hua.Rritja e borxhit mund të krijojë disekuilibër financiar të ndërmarrjes. . .5. Për të marrë vendimin e saj.Kostoja e këtij financimi njihet paraprakisht e nuk ndryshon në kohë. .Nuk sjell rritje të borxhit të ndërmarrjes.Nuk sjell shpenzime financiare.Vetëfinancimi ul dividendet. gjë që nuk u pëlqen aksionerëve.Nuk krijon detyrime.Aksionerët presin të marrin kthim mbi fondet e vendosura.Huamarrja sjell rritje të shpenzimeve financiare të ndërmarrjes me koston e interesit të huasë. mund ti përmbledhim në tabelat e mëposhtme: Financime Përparësi . . sidomos kur janë të kuotuar në bursë. kur nuk kryhet nga vetë aksionerët. . . pra kosto më të lartë se huamarrja. në funksion të situatës së re financiare. Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme Përparësitë dhe të metat e metodave të ndryshme së financimit që disponon ndërmarrja. sepse fondet sillen nga aksionerët. sepse janë burime të veta. sjell aksionerë të rinj. . 2 11 . që mund të mos jenë mbështetës të ekipit drejtues.Ndërmarrja mund të ndryshojë politikën e shpërndarjes së dividendeve.Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk ulet.Shpërblimi i pritur për investimet nga aksionerët do të jetë më i lartë se përqindja e interesit të huamarrjes. Të meta . i. .

nevojat e saj për financime. Ky koeficient llogaritet si: Ku: CMbB = BF / CF CF = “Cash Flow“ (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja Sa më i madh të jetë ky koeficient. kjo tregon se kapaciteti i ndërmarrjes për mbulimin e borxhit është ekuivalenti i dy viteve të CF (Cash Flow). kjo duhet të përdorë mënyra të tjera financimi. ndërmarrja mund ta mbështetë vendim-marrjen mbi shqyrtimin e disa koeficientëve për të vlerësuar efektin e përzgjedhjes së mënyrës së financimit. për shembull. Në qoftë se CF nuk mjafton për të mbuluar bashkësinë e nevojave për financime të ndërmarrjes. Është e arsyeshme të përcaktohen. Sa më i madh të jetë CF. disa koeficientë që mundësojnë krijimin e një ideje më të saktë për kapacitetin e ndërmarrjes për të përballuar. CF është një tregues shumë i rëndësishëm që mundëson gjykim më të mirë të ekuilibrit financiar të ndërmarrjes. Nëse do të ishte 2. a) Kapaciteti i mbulimit të borxhit (CMbB) Ky raport tregon deri në ç’masë Kapaciteti i Vetëfinancimit të ndërmarrjes (Cash Flow) është i mjaftueshëm për të mbuluar borxhet financiare. aq më të vogël e ka ndërmarrja marzhin e manovrimit për të përballuar shlyerjen e huave. Banka preferon që ky koeficient të jetë më i vogël se 3.ii. duke u nisur nga vlefta e CF. 212 . aq më tepër ndërmarrja është në gjendje të përballojë nevojat e saj për financime. në sajë të burimeve të gjeneruara gjatë veprimeve të menaxhimit. Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve Në strategjinë e financimit.

ajo duhet të përdorë koeficientin e autonomisë financiare. nëse dëshiron të matë mundësinë e huamarrjes. 62 Njihet dhe me emërtimin “Raporti Borxh/Kapital”. atëherë ndërmarrja nuk ka më marzh manovrimi për financime të jashtme. Po qe se raporti është më i madh se 1.b) Koeficienti i strukturës financiare (KStF)62 Ky koeficient shpreh raportin midis borxheve financiare (BF) dhe kapitaleve të veta (KV). ajo duhet të përdorë kapacitetin e mbulimit të borxhit. nëse dëshiron të vlerësojë ekuilibrin e saj financiar. Ky koeficient llogaritet si vijon: KAUF = BT / KV Ku: KAuF BT KV = Koeficienti i Autonomisë Financiare = Borxhet Totale (gjithë boxhet pavarësisht nga afati i shlyerjes) = Kapitali Vetiak Ky koeficient lejon të merret parasysh bashkësia e borxheve të kontraktuara nga ndërmarrja. Ai llogaritet si vijon: KSTF = BF / KV Ku: KStF BF KV = Koeficienti i Strukturës Financiare = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja = Kapitali Vetiak c) Koeficienti i autonomisë financiare (KAuF) Koeficienti i autonomisë financiare bën të mundur verifikimin që borxhet e ndërmarrjes të mos jenë tepër të mëdha në raport me vleftën e kapitaleve të veta. pavarësisht afateve. Përzgjedhja e koeficientit varet nga ajo çfarë ndërmarrja kërkon të përcaktojë. 213 .

.

PJESA E TRETË F J AL O R I T ERM AVE KRYESO RË .

Aksioni bën pjesë në titujt e negociueshëm. patentat.AFAT MATURIMI: Afati i maturimit është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. pajisje mobilimi. 1 Të mirat . shpenzimet për fillimin e aktivitetit e të tjera. AKTIV AFATGJATË (AA) OSE (AKTIV I QËNDRUESHËM): E mirë e nevojshme për funksionimin e ndërmarrjes që nuk zhduket me përdorimin e parë. koncensionet. janë kryesisht: aksionet e ndërmarrjeve të tjera. ndërtesa. patentat etj. Sipas shkallës së likuiditetit dallohen disa grupe aktivesh: Aktiv afatgjatë Aktiv qarkullues të mirëfilltë Aktiv likuid. mbajtja e të cilave është afatgjatë. o Aktive afatgjata financiare (AAF) ose aktiv i qëndrueshëm financiar (AQF). AKSION: Titull pronësie mbi një pjesë të kapitalit të një ndërmarrjeje (shoqërie tregtare) që jep të drejtën për të marrë dividendin përkatës. huatë e dhëna me interes për një periudhe mbi një vit e të tjera si këto. automjete. o Aktive afatgjata materiale (AAM) ose aktiv i qëndrueshëm i trupëzuar (AQT). Në kontabilitet dallohen këto tipa aktivesh afatgjata: o Aktive afatgjata jomateriale (AAJ) ose aktiv i qëndrueshëm i patrupëzuar (AQP). Shënohet në faturë.term që sqarohet më poshtë. si: troje. Të tilla janë: vlera tregtare (emri apo vendi i mirë).. projektet.. instalime teknike. AKTIV (ANA E MAJTË E BILANCIT): Tërësia e të mirave1 dhe e të drejtave2 që zotëron një ndërmarrje për të ushtruar veprimtarinë e saj. makineri. 216 . licencat.. 2 Të drejtat – Licencat. por përdoret për një periudhë jo më pak se një vit. studimet. kur shitësi pranon që blerësi ta kryejë pagesën në një datë të ndryshme nga data e faturës.

BILANC: Dokument kontabël i një ndërmarrjeje në trajtën e një tabele përmbledhëse në dy seksione3. Aktivet qarkulluese përbëhen nga: Inventarët (klasa 3). që janë në proces ndërtimi apo krijimi. ku në njërën (në Aktiv) paraqiten elementet e pasurisë (përdorimet) dhe në tjetrën (në Pasiv) kapitali i vetë dhe huatë (burimet). BONO THESARI: Titull afatshkurtër i negociueshëm (letër me vlerë) i emetuar nga Thesari i Shtetit (Banka e Shqipërisë) për një kohëzgjatje disa mujore deri në një vit i cili jepet në këmbim të likuiditeteve (parave). domethënë inventarët (klasa 3) dhe debitorët (klasa 4). AKTIV LIKUID: . Në afatin e pjekurisë së kësaj bonoje. plus interesin e fiksuar.shih “Fluksi i Parasë“. në kuptimin e përgjithshëm. 3 Kolona = Anë ose “Krahë” 217 . ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër. AMORTIZIM: Shpenzim i llogaritur (si konstatim kontabël) që përfaqëson zvogëlimin e vlerës së një elementi të aktivit që vjen nga përdorimi. koha. quhen të gjitha aktivet e ndërmarrjes që nuk janë aktive afatgjata (pra nga këndvështrimi i lëvizshmërisë qarkullojnë brënda vitit ushtrimor). o Aktiv qarkullues i mirëfilltë quhet aktivi qarkullues që nuk është mjet monetar (para). Banka e Shqipërisë paguan financuesin me vleftën nominale të bonos së thesarit.o Aktive afatgjata në proces ose aktiv i qëndrueshëm në proces: përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale.shih Mjete Monetare AKTIV QARKULLUES: Aktive qarkulluese. parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. debitorët (klasa 4) dhe mjetet monetare (klasa 5). “CASH FLOW“: (lexohet “kesh fllou“) . efektet e të cilave janë të pakthyeshme.

afatin dhe vleftën e kredisë.DEBI (ANA E MAJTË E LLOGARISË): Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet). Në këmbim të këtij shërbimi. DIVIDEND: Pjesa e fitimit që u ndan ndërmarrja çdo vit aksionerëve në përpjestim me sasinë e aksioneve. i negociueshëm. Efekti tregtar përmban emrin e debitorit (klientit përftues). EFEKT TREGTAR (DËFTESË TREGTARE): Instrument kredie afatshkurtër. Llogaria quhet debitore kur shuma e vlerave në debi është më e madhe se shuma e vlerave në kredi të saj (debiti > krediti). huamarrësi është debitor për huadhënësin.sh: klientët për faturat e palikuiduara) si dhe Shpenzimet e kryera (që interpretohen dhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët/aksionerët) DEBITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) që na ka një detyrim (borxh) për të shlyer. që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. Një “i tretë” (furnitor) llogaria e të cilit është debitore quhet debitor. Për shembull. Në Debi regjistrohen: Hyrjet fizike (psh mallrat e blera). Arkëtimet monetare (psh paratë e marra). emrin e kreditorit (furnitorit dhënës). Për efektin tregtar nuk paguhet interesa. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e 218 . ata që përmbajnë interesa quhen kambiale. Për këtë çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. që lëshohet kur ka një spostim kohor midis realizimit të një veprimi (faturës) dhe ekzekutimit të tij (pagesës). sipas vendimit të asamblesë së përgjithshme për ndarjen e fitimit. FAKTORING: Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. Borxhet që i kanë ndërmarrjes debitorët (p.

mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë t’i mbledhë. të konstatuara gjatë ushtrimit. Përveç fitimit të ushtrimit përdoren dhe: o Fitimi i Shfrytëzimit që është teprica e të ardhurave të shfrytëzimit nga shpenzimet e shfrytëzimit. o Fitimi para Tatimit që është fitimi i ushtrimit i llogaritur pa e përfshirë shpenzimin për tatimin e fitimit. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. FITIM (FITIM I USHTRIMIT): Fitimi i një ndërmarrjeje është teprica e të ardhurave ndaj shpenzimeve të kontabilizuara në llogarinë e rezultatit gjatë vitit ushtrimor fiskal. 219 . të totalit të shpenzimeve të investimeve (aktiveve afatgjata) të ndërmarrjes. por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). sigurisht duke u shpërblyer me një komision. KAMBIAL: Është dokumenti që përdoret në transaksionet e shitblerjes me afat. plus një përqindje interesi në një datë të caktuar. 4 Jo gjithmonë firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme.shih “Fluksi i parasë”.faturave që bën kompania faturuese4. Fluksi i parasë quhet edhe “kapaciteti i vetëfinancimit”. FLUKSI I PARASË (CASH FLOW): Tërësia e mjeteve monetare të gjeneruara nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor. KAPACITETI I VETËFINANCIMIT: . Ai përbën pra atë pjesë të burimeve afatgjata që ndërmarrja mund ta përdorë për financimin e nevojave të saj për zhvillim. Ai përftohet nga diferenca mes hyrjeve dhe daljeve të parave ose ekuivalenteve të saj. nëpërmjet të cilit blerësi shpreh zotimin për të kryer pagesën e shumës së shënuar. FOND ZHVILLIMI (FOND ECURIE): Fondi i Zhvillimit përfaqëson tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata.

a.sh: detyrimi që ndërmarrja i ka 5 Shoqëri personash janë shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar (sh. detyrimet e klientëve. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. që vijnë nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes. Kapitali qarkullues përfaqëson nevojat e ndërmarrjes për financim afatshkurtër... 7 Kapitalet e veta .. Kapitali themeltar përbëhet nga pjesët e kontributit të ortakëve (në shoqëritë e personave5) ose nga aksionet (në shoqëritë e kapitaleve6). 6 Shoqëri kapitalesh janë shoqëritë aksionere (sh.KAPITAL THEMELTAR (KAPITAL I SHOQËRISË): Tërësia e kontributeve në para ose në natyrë që japin paraprakisht pronarët apo aksionerët e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj. për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë. KAPITAL I PËRHERSHËM: Tërësia e kapitaleve të veta dhe e huave financiare afatgjata (mbi një vit) të regjistruara në pasivin e bilancit.sh: mallrat e shitura) Pagesat monetare (p.).k). b) huatë financiare afatgjata dhe c) amortizimet e provizionet.. KAPITAL I VETË (KAPITAL NETO): Bashkësia e burimeve të veta të kapitalit që përbëhet nga kapitali themeltar.) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet. subvencionet e investimit dhe provizionet e detyrimeve. rezervat. KREDI (ANA E DJATHTË E LLOGARISË): Çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). Kapitali i përhershëm detajohet në: a) kapitalet e veta. Kreditë që ndërmarrja merr nga të tjerët (p..Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. të cilat përbëjnë burimet afatgjata të ndërmarrjes. 220 . që i ka krijuar ndërmarrja. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj7. Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet fizike (p.p..). KAPITALI QARKULLUES (NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI): Llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve.sh: paratë që paguan).

paratë nga shitjet). Mjete monetare = Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. 8 Në para mund të kthehet për disa ditë edhe e gjithë pasuria nëse e shet “për 5 lek“ prandaj është vënë kushti “pa kosto të ndjeshme“. 221 . çeqet. Praktikisht. që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. (Domethënë pa kosto ose me kosto fare të vogël të pa ndjeshme. LLOGARI: Tabelë (kartelë) që përmban veprimet (transaksionet) e regjistruara të të njëjtit element (kategori) të pasurisë së ndërmarrjes. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero. Bilanci i klasifikon elementet e aktivit nga ato më pak likuide (afatgjata) në ato më likuidet (paratë). letrat e kreditit etj. LIKUIDITET: Aftësia e një të mire për t‘u kthyer në para. “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”. Llogaria quhet kreditore kur shuma e vlerave në kredi është më e madhe se shuma e vlerave në debi të saj (krediti > debiti). Një “i tretë” (për shembull klient) llogaria e të cilit është kreditore quhet kreditor. LIKUIDITETE (MJETE MONETARE): Para ose ekuivalentë me to (që kthehen në para për disa ditë dhe pa kosto të ndjeshme8). borxhet që i kanë ndërmarrjes të tretët (për shembull klientët për faturat e palikuiduara) si dhe shpenzimet e kryera. huadhënësi është kreditor për huamarrësin. Për shembull. Më tej. Në Debi regjistrohen: hyrjet fizike (reale) që bëhen në ndërmarrje (për shembull. Çdo llogari (tabelë) ndahet në dy pjesë që quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). arkëtimet që bën ndërmarrja (për shembull. Kosto të tilla përballohen edhe gjatë këmbimit të monedhave). likuiditetet (mjetet monetare) janë: paratë në arkë apo bankë. pra si kredi e pronarëve). mallrat që blihen). që nga.- furnitorit për faturën e papaguar) si dhe Të ardhurat e realizuara (që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve/aksionerëve. KREDITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) të cilit i kemi ne një detyrim (borxh) për t’i shlyer.

llogaritë e bilancit që shërbejnë për të pasqyruar gjendjen pasurore të ndërmarrjes (llogaritë e klasave 1. AKTIVET LIKUIDE): Mjetet Monetare paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare të një ndërmarrjeje. MARZHI TREGTAR (MT): MT është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. Dallohen: . Praktikisht. . letrat e kreditit. 222 .huatë financiare (kreditë) që ka marrë ndërmarrja nga të tretë (për shembull borxhi që i kemi furnitorit për faturën e papaguar) si dhe të ardhurat. LLOGARIA E REZULTATIT (LLOGARIA FITIM/HUMBJE): Quhet llogaria në të cilën grupohen veprimet që lidhen me llogaritë e shpenzimeve (klasa 6) dhe me llogaritë e të ardhurave (klasa 7).) që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra.daljet fizike (reale) që bëhen nga ndërmarrja (për shembull.Në Kredi regjistrohen: . Ato përfaqësojnë.llogaritë e rezultatit ku regjistrohen shpenzimet dhe të ardhurat dhe që shërbejnë për të llogaritur rezultatin (llogaritë e klasave 6 dhe 7) . 2.. . pjesën e burimeve të ndërmarrjes që nuk është përdorur as për të financuar aktivet afatgjata. pra.pagesat që bën ndërmarrja (për shembull. Ato paraqiten në formën e një pasqyre që quhet “Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve“. Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: o Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) o Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) MJETET MONETARE (LIKUIDITETE.shih “Teprica Bruto“. 3. paratë që paguan për blerjet e bëra). çeqet.. as për të financuar nevojat për shfrytëzim. Diferenca midis totalit të debisë dhe totalit të kredisë jep “Tepricën” (pozitive ose negative) e llogarisë. MARXHI BRUTO: .. 4 dhe 5). Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. mallrat e shitura që dalin).

PASQYRA E REZULTATIT: shih “Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve“. që quhet “fitim i ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të mëdha se shpenzimet dhe “humbje e ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të vogla se shpenzimet. o rezultati i jashtëzakonshëm: është pasqyrim i veprimeve të jashtëzakonëshme (të pavarura nga veprimtaritë e zakonshme të ndërmarrjes) dhe llogaritet si diferencë 9 PASH quhet edhe “Llogaria e Rezultatit” ose “Pasqyra e rezultatit”. që vjen nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes. që emeton një ndërmarrje në tregun financiar. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. OBLIGACION (HUA NGA TREGU FINANCIAR): Një lloj letre me vlerë (biletë) e negociueshme.. detyrimet e klientëve..). në kërkim të një huaje afatgjatë të copëtuar në pjesë. o rezultati financiar: vjen nga politika e financimit që zbaton ndërmarrja dhe llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“. Ajo llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve. Përgjithësisht dallohen: o rezultati i shfrytëzimit: vjen nga veprimtaria rrjedhëse e ndërmarrjes (të ardhurat e shfrytëzimit – shpenzimet e shfrytëzimit)..) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet.. Obligacioni përfaqëson pjesën e huasë që i ke dhënë ndërmarrjes që e emeton dhe të jep të drejtën e marrjes së një interesi fiks të përcaktuar paraprakisht dhe të rimbursueshëm në afat së bashku me vleftën e saj fillestare. 223 .. PASQYRA E TË ARDHURAVE DHE SHPENZIMEVE (PASH) 9: Pasqyrë financiare që paraqet tërësinë e shpenzimeve dhe të ardhurave për një periudhë të caktuar (vit ushtrimor). PASIV: (PJESA E DJATHTË E NJË BILANCI): Bashkësia e burimeve (kapitalit) të veta dhe detyrimeve (huave) të një ndërmarrjeje të përftuara në kuadrin e financimit të veprimtarisë së saj.NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI: Është nevoja e ndërmarrjes për financim afatshkurtër. Diferenca midis totalit të të ardhurave dhe të shpenzimeve përcakton rezultatin e ushtrimit.

) PRODHIMI I USHTRIMIT (PU): Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. PLAN KONTABËL I PËRGJITHSHËM (PKP): Bashkësia e rregullave që synojnë: klasifikimin e transaksioneve të ndryshme (renditjen e llogarive). 11 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por në një farë kuptimi detyrim moral. 224 . normalizimin e metodave të regjistrimit të veprimeve kontabël. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. për ta ndihmuar e për t’i lehtësuar veprimtarinë. një ndërmarrjeje.e “të ardhurave të jashtëzakonshme“ me “shpenzime të jashtëzakonshme“10. SUBVENCION: Para që i jep shteti gjatë një periudhe një dege të ekonomisë.. bilanci. një institucioni etj. SALDO E LLOGARISË: shih Tepricë e llogarisë. 10 Sipas standardeve të reja të kontabilitetit. si aktiv afatgjatë). paraqitjen dhe përmbajtjen e pasqyrave financiare (pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve. Provizioni është një detyrim aktual. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve.. c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. Ndërmarrja duhet ta njohi një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv11 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. PROVIZION: Regjistrimi kontabël i zhvlerësimit të një të mire. duke e siguruar pasurinë e saj. ndërmarrja mund dhe duhet ta shmang efektin ngjarjeve të jashtëzakonshme. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta.. të një rreziku ose të një shpenzimi që nuk ka ndodhur por që mund të ndodhi thuajse me siguri. Në këto kushte nuk duhet të ketë më të ardhura dhe shpenzime të jashtëzakonshme. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë.

ortakët. llogaria quhet kreditore. o transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. transaksionet janë të dy tipave: o transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. paratë e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. furnitorët. SALDO E LLOGARISË): Teprica e llogarisë është diferenca midis shumës së Debitit të llogarisë (totali i vleftave të regjistruara në debi) dhe shumës së Kreditit të po asaj llogarie (totali i vleftave të regjistruara në kredi). ndërtesën. o transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave. Me fjalë të tjera Teprica Bruto është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. Kur debiti > krediti. llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. NGJARJE KONTABËL): quhet një marrëdhënie. TEPRICË E LLOGARISË (GJENDJA E LLOGARISË. taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“. TË MIRAT: Term i përgjithshëm që përmban: tokën. prodhim produkti). që sjell ndryshim në vlerën e një variabli ekonomik. TRANSAKSION (FLUKS. pajisjet. 225 . punëtorët. një veprim ekonomik apo lëvizje (fluks). Në raport me ndërmarrjen. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë). Teprica Bruto llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grantet dhe subvencionet për Shfrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. kryerje e një shërbimi. arkëtimet për shitje). në përgjigje të transaksioneve fizike (pagesat për blerje. Dallojmë: o transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (livrim malli. makineritë. TË TRETËT: Të tretë në kontabilitet quhen: klientët. materialet.TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (MARXHI BRUTO): Quhet Tepricë Bruto e Shfrytëzimit (Marxhi Bruto) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga Vlera e Shtuar) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. entitete apo persona të tjerë. mallrat. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. në një periudhë të caktuar kohe.

që u shpërndahen aksionerëve. TNM janë: Marzhi Tregtar (MT) Prodhimi i Ushtrimit (PU) Vlera e Shtuar (VS) Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Rezultati i Shfrytëzimit (Fitimi i Shfrytëzimit (FSh)) Fitimi para tatimit (FpT) Rezultati (Fitimi) financiar (FF) Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) Rezultati (Fitimi) i ushtrimit TITULLIZIM: Fenomen relativisht i ri që konsiston në zgjerimin e mundësive të financimit të ndërmarrjeve duke emetuar tituj financiarë (obligacione.. VIT USHTRIMOR: Vit ushtrimor quhet viti i ushtrimit të aktivitetit të ndërmarrjes. Vetëfinancimi është “Fluksi i parasë“ (“Cash Flow“ apo “Kapaciteti i vetëfinancimit“) që mbetet pasi të jetë hequr prej tij vlefta e dividendeve. VETËFINANCIM: Financim me mjetet e veta financiare. por ka sisteme të tjera kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM): Janë treguesit që mundësojnë analizën e llogarisë së rezultatit duke veçuar elementet e ndryshme që kanë ndikuar në fitimin e ushtrimit. Ky fenomen shpreh rritjen e pavarësisë së agjentëve ekonomikë ndaj ndërmjetësve financiarë.. Vlera e shtuar është diferenca midis “Prodhimit të ushtrimit“ 226 .) në tregun financiar.. VLERË E SHTUAR: Është pasuria reale e krijuar nga ndërmarrja si rezultat i veprimtarisë së saj produktive (prodhimit apo fitimit). Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor).o transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. për të cilin raportohet.

në italisht:ribasso. DISCOUNT): Pagesë që i bëhet debitorit që shlyen borxhin para afatit. në frëngjisht: rabais.sasinë13 e blerjes apo nga rëndësia e klientit. për nevoja të prodhimit) si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare). në frëngjisht: restourne. mall i mbetur stok.defekte12 në cilësi. 14 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. (Kjo ulje nuk bëhet në faturë. vonesa në livrim. Teknika me të cilën përfituesi i një efekti komercial e negocion.me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. ZBRITJE FINANCIARE (SKONTO. . 13 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. në frëngjisht: remise. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët. para afatit të skadimit.tërësinë14 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. ZBRITJE TREGTARE Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: . materiale. 227 . . për të përftuar likuiditete me vleftë sa ajo e kredisë minus komisionin dhe interesat e marra nga banka. pranë një enti kredidhënës. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes). 12 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate.

Lopater. Plani Kontabël i Përgjithshëm – Ministria e Financave 4. Dr. Dr. Analiza Financiare – Prof. As. Drini Salko 228 . Dr. Kontabiliteti – Prof. C. Flutura Kalemi 8. Llogaria 2 .fr\compta 2. Jorgji Bollano. Standardet Kombëtare të Kontabilitetit – Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit 5.free. Llogaria 1 . As. geronim. Le Memento Comptable 1998 – P. Sotiraq Dhamo 6. Prof. As. Dr. Arfaoui 3.LITERATURA 1.Ira Roço. Dr. Prof As. Analiza Financiare – Hidajet Shehu 7.Ira Roço 10. Kontabiliteti Financiar – Prof. Agim Binaj. Dufils. Plan du cours de compabilite – www. Vjollca Karapici 9.Dr. F.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful