CHÖÔNG I

KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ DI SAÛN THEÁ GIÔÙI VAØ NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ PHAÙP LYÙ LIEÂN QUAN Moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi bao goàm toaøn boä “caùc yeáu toá töï nhieân vaø vaät chaát nhaân taïo quan heä maät thieát vôùi nhau, bao quanh con ngöôøi, coù aûnh höôûng tôùi ñôøi soáng, saûn xuaát, söï toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa con ngöôøi vaø thieân nhieân”. Nhö vaäy, moâi tröôøng ñöôïc taïo thaønh bôûi voâ soá caùc yeáu toá vaät chaát töï nhieân (ñaát, nöôùc, aùnh saùng, khoâng khí, heä ñoäng thöïc vaät…) laø nhöõng yeáu toá cô baûn cuøng vôùi caùc yeáu toá nhaân taïo do con ngöôøi taïo ra nhaèm taùc ñoäng tôùi caùc yeáu toá töï nhieân ñeå phuïc vuï nhu caàu cuûa mình. Töø ñoù ngöôøi ta thaáy raèng caùc Di saûn vaên hoùa vaø Di saûn töï nhieân treân theá giôùi cuõng laø nhaân toá cuûa moâi tröôøng, laø nhöõng taøi saûn voâ giaù cuûa nhaân loaïi, khoâng chæ thuoäc veà moãi daân toäc, moãi quoác gia maø ñoù laø “taøi saûn” chung cuûa loaøi ngöôøi. Tuy nhieân khi noùi ñeán “taøi saûn” ñieàu ñoù khoâng coù nghóa chæ ñôn thuaàn laø cuûa caûi vaät chaát maø hôn theá nöõa nhöõng “taøi saûn voâ giaù” naøy bieåu hieän cho söï toàn taïi vaø phaùt trieån beàn vöõng cuûa toaøn nhaân loaïi. “Trong daây chuyeàn cuoäc soáng, noù ñöôïc chuyeån giao, gìn giöõ, phaùt trieån ñeå roài tieáp tuïc chuyeån giao”. Vì vaäy, chuùng ta caàn phaûi nhaän thöùc moät caùch ñaày ñuû, chính xaùc vaø toaøn dieän veà baûn chaát, nhöõng giaù trò cuõng nhö thöïc traïng cuûa caùc Di saûn vaên hoùa vaø töï nhieân môùi coù theå laøm toát ñöôïc vieäc “gìn giöõ” vaø “phaùt trieån” caùc di saûn aáy ñeå “chuyeån giao” chuùng cho theá heä töông lai. 1.1 Moät soá quan nieäm veà Di saûn vaên hoùa vaø Di saûn töï nhieân Cuïm töø di saûn theo caùch hieåu thoâng thöôøng laø nhöõng gì coù töø tröôùc, do theá heä tröôùc truyeàn laïi vaø ñöôïc theá heä sau keá thöøa. Trong lónh vöïc khoa hoïc phaùp luaät daân söï, thuaät ngöõ “di saûn” ñöôïc hieåu ôû moät goùc ñoä cuï theå hôn ñoù laø nhöõng taøi saûn maø ngöôøi cheát ñeå laïi. Chuùng ta cuõng baét gaëp thuaät ngöõ “di saûn chung cuûa loaøi ngöôøi” trong Coâng öôùc Lieân Hôïp Quoác naêm 1982 veà Luaät bieån “ñaùy bieån, loøng ñaát döôùi ñaùy bieån naèm beân ngoaøi giôùi haïn quyeàn taøi phaùn quoác gia laø di saûn chung loaøi ngöôøi”. ÔÛ ñaây, khi xem xeùt khaùi nieäm Di saûn theá giôùi (DSTG), chuùng ta phaûi ñaët noù trong moái quan heä vôùi caùc thaønh phaàn khaùc cuûa moâi tröôøng bôûi vì caùc DSTG cuõng chính laø yeáu toá taïo thaønh moâi tröôøng soáng xung quanh con ngöôøi. Hieän nay, do söï taùc ñoäng cuûa khoa hoïc kó thuaät vaø vieäc môû roäng caùc khaùi nieäm veà lòch söû, vaên hoùa neân moïi thöù hieän höõu ñeàu coù xu höôùng bò goäp caû vaøo thaønh di saûn

cuûa loaøi ngöôøi. Vì vaäy, coù raát nhieàu caùc quan nieäm khaùc nhau veà DSTG, töø ñoù vieäc phaân loaïi vaø goïi teân caùc di saûn ñoù cuõng khaùc nhau. * Caên cöù vaøo nguoàn goác taïo laäp, toaøn boä caùc di saûn coù theå ñöôïc chia thaønh ba nhoùm chính: 1 Di saûn vaên hoùa (DSVH) trong ñoù bao goàm caùc DSVH vaät theå vaø DSVH phi vaät theå 2 Di saûn töï nhieân (DSTN) 3 Di saûn hoãn hôïp (DSHH) keát hôïp caùc giaù trò cuûa DSTN (thieân taïo) vaø DSVH (nhaân taïo) Ñaây laø caùch phaân loaïi phoå bieán nhaát vaø ñang ñöôïc nhieàu ngöôøi thöøa nhaän hieän nay. Ñaëc bieät ñaõ ñöôïc UNESCO toå chöùc caùc cuoäc hoäi thaûo quoác teá ñeå xaây döïng thaønh caùc ñònh nghóa cuï theå, roõ raøng cho moãi loaïi di saûn. * Caên cöù vaøo tính chaát cuûa taøi saûn coù theå phaân chia caùc di saûn thaønh hai loaïi goàm: 1 Di saûn laø baát ñoäng saûn goàm nhöõng taøi saûn khoâng theå di chuyeån ñöôïc nhö caùc coâng trình xaây döïng, ñòa ñieåm vaø caùc taøi saûn khaùc gaén lieàn vôùi coâng trình, ñòa ñieåm ñoù maø neáu taùch rôøi ra seõ laøm cho coâng trình khoâng söû duïng ñöôïc hoaëc maát ñi giaù trò lòch söû, thaåm myõ, khoa hoïc ban ñaàu. 2 Di saûn laø ñoäng saûn goàm nhöõng taøi saûn coù theå di dôøi ñöôïc chaúng haïn nhö caùc di vaät, coå vaät, baûo vaät quoác gia ñöôïc löu truyeàn laïi coù giaù trò tieâu bieåu veà lòch söû, vaên hoùa, khoa hoïc. Caùch phaân loaïi nhö treân nhaèm muïc ñích xaùc ñònh caùc bieän phaùp veà phaùp luaät, quaûn lyù nhaø nöôùc… ñeå baûo veä moãi loaïi di saûn phuø hôïp vôùi tính chaát cuûa chuùng. Ví duï caùc di saûn laø ñoäng saûn nhö di vaät, coå vaät, ngoaøi vieäc coù caùc bieän phaùp baûo veä giaù trò cuûa chuùng, cô quan Nhaø nöôùc coù thaåm quyeàn coøn ñöa ra caùc qui ñònh phaùp luaät nhaèm haïn cheá tình traïng buoân baùn, xuaát laäu coå vaät ra nöôùc ngoaøi. Tuy nhieân treân thöïc teá, coù nhieàu loaïi di saûn ñöôïc xaùc ñònh ban ñaàu laø baát ñoäng saûn laïi coù nhieàu khaû naêng trôû thaønh ñoäng saûn (nhö caùc di vaät, coå vaät, gaén lieàn vôùi caùc di tích lòch söû, vaên hoùa bò ñaùnh caép vaø trôû thaønh ñoái töôïng mua baùn treân thò tröôøng). * Caên cöù vaøo thuoäc tính giaù trò cuûa di saûn coù theå phaân loaïi caùc di saûn thaønh di saûn coù giaù trò höõu hình (giaù trò cuûa nhöõng di saûn naøy ñöôïc vaät chaát hoùa döôùi daïng caùc thaønh töïu vaên hoùa hoaëc töï nhieân nhö ñeàn ñaøi, laêng taåm, caùc caûnh quan thieân nhieân…) vaø di saûn coù giaù trò voâ hình (giaù trò cuûa nhöõng di saûn naøy ñöôïc keát tinh ôû phong tuïc, taäp quaùn, loái soáng, ngaønh ngheà truyeàn thoáng mang ñaëc tröng veà tinh thaàn cuûa moät coäng ñoàng…) Theo chuùng toâi, trong caùc caùch phaân loaïi di saûn theá giôùi ôû treân, vieäc phaân

loaïi di saûn döïa vaøo nguoàn goác taïo laäp laø hôïp lyù hôn caû vì noù coù theå bao quaùt toaøn boä caùc caùc di saûn trong kho taøng di saûn chung cuûa loaøi ngöôøi, ñoàng thôøi taùch bieät roõ raøng giöõa hai yeáu toá vaên hoùa vaø töï nhieân, xaùc ñònh moät caùch roõ raøng nguoàn goác hình thaønh cuûa moãi di saûn. Vì vaäy, ñeà taøi seõ nghieân cöùu caùc di saûn döïa treân vieäc phaân loaïi thaønh DSVH, DSTN vaø DSHH. 1.1.1 Di saûn vaên hoaù Laø caùc saûn phaåm, caùc giaù trò vaên hoùa do caùc theá heä tröôùc saùng taïo vaø truyeàn laïi cho caùc theá heä sau, hay noùi caùch khaùc DSVH “bao goàm di saûn vaên hoùa vaät theå vaø di saûn vaên hoùa phi vaät theå laø nhöõng saûn phaåm vaät chaát, tinh thaàn coù giaù trò veà lòch söû , vaên hoùa, khoa hoïc ñöôïc löu truyeàn töø theá heä naøy sang theá heä khaùc”. ¤ Di saûn vaên hoùa vaät theå laø caùc saûn phaåm vaät chaát mang moät giaù trò, yù nghóa ñaëc bieät veà maët truyeàn thoáng lòch söû, ngheä thuaät hoaëc khoa hoïc. Ví duï: * Caùc coâng trình kieán truùc: Toøa thaùnh Vaticaêng, Vaïn lyù tröôøng thaønh Trung quoác, Ñieän Westminster - Anh, Nhaø thôø lôùn Charter - Phaùp… * Caùc coâng trình ñieâu khaéc, hoäi hoïa : Tranh veõ treân vaùch ñaù ôû Valcamonica – YÙ, Töôïng nöõ thaàn töï do - Myõ… * Caùc coâng trình xaây döïng: Khu phoá coå Hoäi An - Vieät Nam, Thaønh coå, phaùo ñaøi vaø quaàn theå kieán truùc Carthaghena - Ba Lan… * Caùc di chæ khaûo coå: Di chæ vaên minh Maya ôû Coâpan, Moä coå Hal Seflieni ôû Manta. ¤ Di saûn vaên hoùa phi vaät theå laø nhöõng saûn phaåm tinh thaàn coù giaù trò lòch söû, vaên hoùa, khoa hoïc ñöôïc löu giöõ baèng trí nhôù, chöõ vieát, ñöôïc löu truyeàn baèng mieäng, truyeàn ngheà, trình dieãn vaø caùc hình thöùc löu giöõ, löu truyeàn khaùc… bao goàm caùc loaïi hình phong tuïc, taäp quaùn, tieáng noùi, chöõ vieát, kho taøng vaên hoïc daân gian, caùc hình thöùc vaên ngheä, ca, muùa, nhaïc truyeàn thoáng, dieãn xöôùng daân gian, leã hoäi, ngaønh ngheà thuû coâng, phöông phaùp vaø baøi thuoác chöõa beänh, vaên hoùa aåm thöïc, trang phuïc truyeàn thoáng… cuûa caùc daân toäc treân theá giôùi. Tuøy theo goùc ñoä nghieân cöùu cuûa caùc nhaø khoa hoïc maø thuaät ngöõ DSVH phi vaät theå ñöôïc ñaët cho nhöõng teân goïi khaùc nhau nhö Di saûn vaên hoùa tinh thaàn, Di saûn vaên hoùa daân gian, Di saûn vaên hoùa truyeàn thoáng… So saùnh vôùi khaùi nieäm veà moâi tröôøng thì DSVH cuõng laø moät nhaân toá taïo thaønh moâi tröôøng nhöng chuùng ta chæ xem xeùt caùc DSVH ôû khía caïnh laø caùc DSVH vaät theå (caùc coâng trình kieán truùc, baát ñoäng saûn vaø ñoäng saûn gaén lieàn) maø thoâi bôûi vì vaên hoùa phi vaät theå khoâng ñöôïc xem laø yeáu toá taïo thaønh moâi tröôøng

caàn coù nhöõng söûa ñoåi hôïp lyù hôn nhaèm taïo ñöôïc söï thoáng nhaát trong caùc vaên baûn phaùp luaät quoác gia vaø quoác teá nhaát laø khi Vieät Nam ñaõ laø thaønh vieân Coâng öôùc Heritage cuûa UNESCO.soáng (moâi tröôøng vaät chaát) maø ñoù laø yeáu toá thuoäc veà moâi tröôøng vaên hoùa xaõ hoäi. caùc DSVH phi vaät theå vôùi caùc yeáu toá nhö: bí quyeát saûn xuaát (quyeàn baûn quyeàn). vaên hoaù. khoâng theå xaùc ñònh ñöôïc moät caùch cuï theå. leã hoäi. chöùa ñöïng tri thöùc vaø tinh thaàn cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi. Theo ñònh nghóa cuûa toå chöùc UNESCO.1. Hôn nöõa. Nhö vaäy. caùc yeáu toá hay keát caáu coù tính chaát khaûo coå hoïc. Vì vaäy. ñònh nghóa veà DSVH cuûa UNESCO ñaõ xaùc ñònh roõ raøng yeáu toá “do con ngöôøi” vaø “cuûa con ngöôøi” ôû caùc DSVH. Caùc thaéng caûnh: caùc coâng trình cuûa con ngöôøi hoaëc nhöõng coâng trình cuûa con ngöôøi keát hôïp vôùi caùc coâng trình cuûa töï nhieân. caùc saûn phaåm vaên hoùa tinh thaàn). Hoaït ñoäng xaây döïng cuûa con ngöôøi khaùc haún vôùi söï saép ñaët cuûa töï nhieân. vaên hoùa. Vì vaäy. ngheä thuaät hay khoa hoïc. Luaät DSVH naêm 2001 ñaõ goïi chung taát caû caùc saûn phaåm do con ngöôøi taïo neân (caùc di tích lòch söû. caùc vaên baûn. söï thoáng nhaát cuûa chuùng hoaëc söï nhaát theå hoùa cuûa chuùng vaøo caûnh quan. keå caû caùc di chæ khaûo coå hoïc. 1. ñieâu khaéc hoaëc hoäi hoïa hoaønh traùng. Qui ñònh nhö vaäy ñaõ laøm cho khaùi nieäm DSVH coù noäi haøm raát roäng. khoa hoïc baèng moät thuaät ngöõ chung laø “di saûn vaên hoaù”. Noù bao haøm toaøn boä caùc saûn phaåm do baøn tay. do ñoù nhöõng saûn phaåm do con ngöôøi taïo neân cho duø keát hôïp vôùi caùc coâng trình töï nhieân ñeàu mang “tính vaên hoaù”.2 Di saûn töï nhieân . caùc hang ñoäng vaø nhoùm yeáu toá coù giaù trò quoác teá ñaëc bieät veà phöông dieän lòch söû. caùc saûn phaåm cuûa töï nhieân (caûnh quan thieân nhieân) vaø caû nhöõng saûn phaåm hoãn hôïp keát hôïp giöõa nhaân taïo vaø thieân taïo coù giaù trò lòch söû. cuõng nhö caùc khu vöïc. roõ raøng caùc yeáu toá töï nhieân vaø vaên hoùa trong moãi di saûn. Caùc quaàn theå: caùc nhoùm coâng trình xaây döïng ñöùng moät mình hoaëc quaàn tuï coù giaù trò quoác teá ñaëc bieät veà phöông dieän lòch söû. khoái oùc con ngöôøi taïo neân. caùc hình thöùc ngheä thuaät. ñeà taøi chæ nghieân cöùu veà cheá ñoä phaùp lyù vaø thöïc tieãn cuûa vieäc coâng nhaän vaø baûo veä caùc DSVH vaät theå. DSVH bao goàm: “ Caùc di tích: caùc coâng trình kieán truùc. thaåm myõ. ÔÛ Vieät Nam. daân toäc hoïc hoaëc nhaân chuûng hoïc”. do kieán truùc. ngheä thuaät hay khoa hoïc. dieãn xöôùng … khoâng thuoäc ñoái töôïng baûo veä cuûa ngaønh Luaät Moâi tröôøng maø thuoäc ñoái töôïng baûo veä cuûa ngaønh Luaät Daân söï vaø laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa caùc ngaønh khoa hoïc khaùc. coù moät giaù trò quoác teá ñaëc bieät veà phöông dieän lòch söû.

khoa hoïc hoaëc coù yù nghóa quan troïng trong vieäc baûo toàn caùc gioáng loaøi sinh vaät. Di chæ ñoäng vaät coù vuù hoùa thaïch – OÂxtraâylia. laøm chuùng mang daáu aán cuûa con ngöôøi. Ví duï: Thaùc nöôùc Victoria – Daêmbia. taùc ñoäng. Vònh Haï Long – Vieät Nam… 1. coù giaù trò quoác teá ñaëc bieät veà phöông dieän khoa hoïc hoaëc baûo toàn. Ví duï: Thaønh phoá tieàn söû vaø vöôøn quoác gia Paleque – Meâhicoâ. qua ñoù phaân bieät ñöôïc yeáu toá vaên hoùa chöùa ñöïng trong caùc DSVH. Vöôøn quoác gia hoà Malauy – Malauy… * Caùc caûnh vaät töï nhieân hoaëc khu vöïc töï nhieân coù ranh giôùi ñaõ ñöôïc xaùc ñònh cuï theå. DSHH laø nhöõng “coâng trình keát hôïp giöõa taïo hoùa vaø coâng söùc con ngöôøi” bao goàm nhieàu hình thöùc theå hieän söï taùc ñoäng qua laïi giöõa con ngöôøi vaø moâi tröôøng töï nhieân. Khi noùi ñeán yeáu toá töï nhieân. coù giaù trò quoác teá ñaëc bieät veà phöông dieän khoa hoïc. taùc ñoäng ñoù cuûa con ngöôøi chæ nhaèm muïc ñích baûo veä vaø gìn giöõ nhöõng giaù trò töï nhieân cuûa di saûn ñoù chöù khoâng nhaèm thay ñoåi baûn chaát töï nhieân cuûa chuùng. caûi bieán töï nhieân ñeå phuïc vuï cho cuoäc soáng cuûa mình.3 Di saûn hoãn hôïp Chuùng ta bieát raèng moïi söï vaät.1. thay ñoåi cuûa con ngöôøi. hieän töôïng treân theá giôùi ñeàu coù moái quan heä höõu cô. baûo toàn hoaëc veû ñeïp thieân nhieân. coù nhöõng di saûn ñöôïc keát hôïp giöõa neùt ñaëc tröng cuûa töï nhieân vaø caûnh quan xaây döïng bôûi con ngöôøi ñöôïc goïi laø caùc di saûn hoãn hôïp. Ñònh nghóa cuûa UNESCO veà DSTN ñaõ xaùc ñònh moät caùch roõ raøng yeáu toá töï nhieân cuûa chuùng. DSTN bao goàm: * Caùc di tích töï nhieân ñöôïc taïo thaønh bôûi nhöõng caáu truùc hình theå vaø sinh vaät hoïc hoaëc bôûi nhoùm caáu truùc nhö vaäy. Nuùi Shirakami – Nhaät Baûn. ñieàu ñoù coù nghóa laø nhöõng ñòa ñieåm.Theo caùch hieåu chung nhaát ñoù laø nhöõng caûnh vaät töï nhieân hoaëc khu vöïc töï nhieân coù moät giaù trò ñaëc bieät veà phöông dieän thaåm myõ (veû ñeïp thieân nhieân). Caùc DSHH ñeàu chöùa ñöïng caùc giaù trò vaên hoùa vaø töï nhieân neân moïi giaù trò . Vöôøn quoác gia nuùi löûa Hawai – Myõ… * Caùc caáu truùc ñòa chaát hoïc vaø ñòa lyù töï nhieân vaø caùc khu vöïc coù ranh giôùi ñaõ ñöôïc xaùc ñònh laø nôi cö truù cuûa caùc gioáng ñoäng vaät vaø thöïc vaät coù nguy cô bò tieâu dieät. coù moät giaù trò ñaëc bieät veà phöông dieän thaåm myõ hoaëc khoa hoïc. Do ñoù. Ví duï: Saân chim Djoujd – Xeâneâgan. khu vöïc ñoù hoaøn toaøn khoâng coù söï xaây döïng. Khu baûo toàn thuù saên Selous – Tanzania. phaûn aùnh moái quan heä giöõa tinh thaàn vaø töï nhieân. Con ngöôøi soáng giöõa moâi tröôøng töï nhieân vaø luoân taùc ñoäng vaøo töï nhieân. hoaëc neáu coù thì nhöõng hoaït ñoäng xaây döïng.

Tuy nhieân. qua ñoù maø vieäc baûo veä vaø phaùt huy giaù trò cuûa caùc di saûn treân ñöôïc tieán haønh thuaän lôïi vaø hôïp lyù. Do ñoù. . coù theå aùp duïng laâu daøi trong vieäc söû duïng ñaát ñai. khi xem xeùt. Beân caïnh ñoù. Nhìn chung. Nuùi Thaùi sôn – Trung Quoác. treân thöïc teá coù nhöõng DSHH maø caû giaù trò veà vaên hoùa vaø töï nhieân cuûa chuùng ñeàu coù taàm quan troïng noåi baät nhö nhau. DSTN vaø DSHH chæ mang tính chaát töông ñoái bôûi vì moät ñòa ñieåm hay khu vöïc töï nhieân sau khi ñöôïc con ngöôøi bieát ñeán ñeàu ít nhieàu phaûi chòu söï taùc ñoäng cuûa con ngöôøi neân khoù giöõ ñöôïc tính nguyeân traïng tuyeät ñoái. moâi tröôøng thieân nhieân maø moät daân toäc sinh soáng cuõng goùp phaàn hình thaønh neân baûn saéc vaên hoùa cuûa daân toäc aáy. vaên hoùa.theå hieän trong DSHH ñeàu ñöôïc xem xeùt. ñaùnh giaù moät caùch hôïp lí. coâng taùc baûo veä caùc DSHH naøy coù theå laø moät ñoùng goùp hoã trôï cho caùc kyõ thuaät hieän ñaïi trong vieäc söû duïng ñaát ñai laâu daøi qua ñoù goùp phaàn baûo toàn vaø phaùt huy caùc giaù trò töï nhieân trong khu vöïc thaéng caûnh. söï taùc ñoäng cuûa con ngöôøi vaøo töï nhieân luoân gaén keát nhöõng thuoäc tính cuûa töï nhieân nhaèm phuø hôïp vôùi nhu caàu vaø lôïi ích cuûa mình neân haàu heát caùc DSHH ñeàu mang daáu aán vaên hoùa vaø chuû yù cuûa con ngöôøi. bôûi vì noù lieân quan tröïc tieáp ñeán söï ñònh höôùng. Tuy nhieân. yù nghóa ñaëc bieät cuûa chuùng ñöôïc chöùng minh baèng caû hai nhoùm tieâu chuaån. töï nhieân. Do ñoù. daân toäc ñaõ khoâng ngöøng saùng taïo ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån. chính trò cuûa mình. moãi quoác gia. Ví duï nhö caùc DSHH thöôøng phaûn aùnh nhöõng kó thuaät cuï theå. Khu ao hoà Willandra – OÂxtraâylia… trôû thaønh DSTG ñeàu ñöôïc ñaùnh giaù theo caùc tieâu chí thuoäc hai nhoùm tieâu chuaån vaên hoùa vaø töï nhieân. vieäc phaân loaïi nhö treân laïi coù moät yù nghóa quan troïng. Ví duï: Coâng vieân quoác gia vaø caùc di chæ ñaù cuûa Cappadocia – Thoå Nhó Kyø. ñuùng möùc trong moái quan heä qua laïi giöõa chuùng. trieån khai coâng taùc khaûo saùt. coù tính ñeán nhöõng ñaëc ñieåm vaø nhöõng giôùi haïn cuûa töï nhieân nôi xaây döïng thaéng caûnh. Vieäc phaân loaïi vaø xaùc ñònh caùc DSVH. 1. UNESCO ñaõ xeáp chuùng vaøo danh saùch caùc DSVH vaø vieäc ñaùnh giaù phaàn lôùn döïa treân caùc tieâu chí veà giaù trò lòch söû. ñoàng thôøi nhö moät sôïi daây lieân keát taát caû nhöõng gì maø daân toäc aáy ñaõ saùng taïo vôùi nhöõng gì maø hoï ñang vaø seõ taïo ra trong töông lai. Trong tröôøng hôïp naøy. DSTN chính laø phaàn boå sung khoâng theå taùch rôøi cuûa DSVH. DSVH cuûa moãi daân toäc theå hieän nhieàu khía caïnh khaùc nhau cuûa ñaëc tính daân toäc aáy.2 Giaù trò . vai troø cuûa DSVH vaø DSTN trong söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi Trong suoát chieàu daøi lòch söû gaén lieàn vôùi nhöõng ñieàu kieän ñòa lyù. xaõ hoäi. ñieàu tra ñuùng vôùi caùc ñoái töôïng ñang caàn ñöôïc xöû lyù. ñaùnh giaù caùc thaéng caûnh vaên hoùa ñeå coâng nhaän chuùng laø DSTG.

Caùc DSTN coù theå phaûn aùnh ñöôïc nhöõng giai ñoaïn quan troïng cuûa lòch söû phaùt trieån traùi ñaát. Caùc DSVH laø nhöõng baèng chöùng coù theå nhìn thaáy baèng maét veà söï tröôøng toàn cuûa quaù khöù trong xaõ hoäi ngaøy nay. tinh thaàn . hoaëc thaäm chí thôøi kyø tieàn söû.1.2. Caùc DSTG chöùa ñöïng trong chuùng moät heä thoáng nhöõng thang giaù trò maø thoâng qua vieäc tìm hieåu. ñòa hình. sinh ñoäng laø cuoán “bieân nieân söû” trung thöïc veà söï bieán ñoåi cuûa khí haäu. Delphin ôû Hy Laïp.taâm linh hoaëc veà phöông dieän khoa hoïc. laø taïo neân söï ngheøo naøn cho di saûn chung cuûa toaøn nhaân loaïi”. “hieám coù” hoaëc “duy nhaát” cuûa caùc di saûn. chuùng ta seõ thaáy ñöôïc vai troø.Vieät Nam vôùi nhöõng daáu tích phong phuù. 1.thaåm myõ. hieän töôïng trong töï nhieân cuõng nhö trong xaõ hoäi luoân luoân phaùt trieån. töø keùm hoaøn thieän ñeán hoaøn thieän hôn. ngheä thuaät . hoaëc coù theå thaáy ñöôïc söï tieán hoùa vaø phaùt trieån cuûa caùc heä sinh thaùi vaø caùc coäng ñoàng ñoäng . “Taøi saûn ñoù khoâng chæ thuoäc veà moãi daân toäc maø ñoù laø taøi saûn chung cuûa loaøi ngöôøi. ñòa maïo. chuùng ñöa con ngöôøi trôû veà vôùi lòch söû. Söï maát maùt baát kì nhöõng taøi saûn quí giaù ñoù.2. Hatta ôû Iraéc… ñeàu laø nhöõng minh chöùng ñoà soä cuûa neàn vaên minh ngaøy nay khoâng coøn nöõa.1 Giaù trò cuûa DSVH vaø DSTN trong xaõ hoäi ngaøy nay Moãi DSVH hay DSTN ñeàu mang moät giaù trò ñaëc bieät veà maët lòch söû. ñòa chaát Haï Long qua caùc thôøi kì. vaän ñoäng tieán leân töø thaáp ñeán cao. Ví duï: ñòa hình Karst ñaù voâi Haï Long . 1. Vaø quaù trình phaùt trieån aáy seõ ñöôïc ghi nhaän hoaëc phaûn aùnh baèng nhöõng daáu tích nhaát ñònh qua töøng giai ñoaïn phaùt trieån lòch söû. Chuùng phaûn aùnh nhöõng thaønh töïu cuûa con ngöôøi. chuùng ta coù theå ñoïc ñöôïc quaù trình hoaït ñoäng ñòa chaát daãn ñeán söï hình thaønh caùc taàng ñòa chaát. ñoàng thôøi minh hoïaï cho nhöõng thôøi kì lòch söû trong ñoù coù caû yù nghóa quyeàn löïc .DSTG – toång theå nhöõng DSVH & DSTN laø moät trong soá nhöõng taøi saûn voâ giaù khoâng theå thay theá ñöôïc. taàm quan troïng cuûa caùc DSVH & DSTN trong söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi. Chính nhöõng giaù trò aáy ñaõ taïo neân tính “voâ giaù”.thöïc vaät. goùp phaàn laøm saùng toû lòch söû ñòa chaát haøng trieäu naêm veà tröôùc. Caùc DSVH vaø DSTN cuõng coù khaû naêng ghi nhaän vaø phaûn aùnh chính xaùc lòch söû phaùt trieån cuûa töï nhieân vaø xaõ hoäi. Qua ñoù. phaân tích nhöõng giaù trò aáy. duø bò giaûm giaù trò hay bò tieâu vong. Caùc DSVH laïi coù khaû naêng ghi nhaän chính xaùc lòch söû phaùt trieån cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi. Chaúng haïn nhö nhöõng daáu veát cuûa caùc thaønh phoá Memphis ôû Ai Caäp. Nhöõng di saûn aáy laø ñieåm noái quaù khöù vaø hieän taïi. töø ñôn giaûn ñeán phöùc taïp.1 Giaù trò lòch söû Moïi söï vaät.

keát hôïp giöõa söï hoaønh traùng. nnaèm trong hoaït ñoäng ngheä thuaät cuûa con ngöôøi. ñieâu khaéc thôøi kì Phuïc höng. Moãi DSTN laø moät “taùc phaåm ngheä thuaät taïo hình” ñoäc ñaùo cuûa taïo hoùa. khoâng phuï thuoäc vaøo yù chí chuû quan cuûa con ngöôøi thì giaù trò thaåm myõ trong caùc DSVH laïi theå hieän quan ñieåm veà vaên hoùa. hang ñoäng. ñieâu khaéc. kó thuaät thieát keá. ñaëc bieät laø caùc di saûn kieán truùc. Giaù trò thaåm myõ ôû caùc DSTN theå hieän ôû veû ñeïp toång theå cuûa caûnh quan thieân nhieân. nuùi. huøng vó cuûa soâng.2. hieän töôïng trong töï nhieân vôùi yeáu toá tinh thaàn – taâm linh cuûa mình. con ngöôøi luoân gaén caùc söï vaät. trong caùc hoaït ñoäng ñeå toàn taïi cuûa mình.1. caùc coâng trình kieán truùc thöôøng gaén lieàn vôùi caùi nhìn cuûa giai caáp thoáng trò vaø ñöôïc bieåu hieän ra nhö laø thöù vuõ khí tinh thaàn cuûa giai caáp ñoù.chính trò.3 Giaù trò tinh thaàn – taâm linh Con ngöôøi vaø töï nhieân coù moái quan heä bieän chöùng vôùi nhau. 1. thaùc… vôùi veû ñeïp cuûa nhöõng heä sinh thaùi ña daïng. Moãi moät DSVH. Ví duï. xaây döïng. hoäi hoaï.1. con ngöôøi khoâng theå toàn taïi neáu taùch rôøi thieân nhieân. hoà. hoäi hoa … coù khaû naêng phaûn aùnh cuoäc soáng theo caùch rieâng cuûa mình töùc laø taïo ra hình töôïng ngheä thuaät baèng moät thöù ngoân ngöõ ñoäc ñaùo. Vì vaäy. Neáu nhö giaù trò thaåm myõ cuûa caùc DSTN ñöôïc taïo thaønh do söï vaän ñoäng cuûa töï nhieân. ñaït ñeán söï chuaån möïc neân chuùng töông ñoái oån ñònh vaø ñöôïc thöøa nhaän roäng raõi. phong phuù. trang trí ñaõ ñaït tôùi moät söï hoaøn thieän phaûn aùnh moät caùch xuaát saéc tö töôûng ngheä thuaät kieán truùc.2 Giaù trò ngheä thuaät – thaåm myõ Tuy quan nieäm cuûa con ngöôøi veà giaù trò thaåm myõ qua moãi thôøi kyø ñeàu coù nhöõng thay ñoåi nhaát ñònh nhöng giaù trò ngheä thuaät – thaåm myõ chöùa ñöïng trong caùc DSVH vaø DSTN laø nhöõng giaù trò tieâu bieåu. Nhieàu di chæ trong soá caùc DSTN cuûa theá giôùi mang moät veû huøng vó cuûa töï nhieân khieán cho con ngöôøi ôû nhieàu thôøi ñaïi ñeàu coi ñoù laø nhöõng nôi linh thieâng: Ngoïn nuùi Ayers Rock ôû Oâxtraâylia hay nuùi . thaåm myõ cuûa con ngöôøi. Nhaø thôø vaø tu vieän doøng Ñoâminicanh Santa Maria delle Grazie cuøng vôùi böùc tranh Böõa tieäc cuoái cuøng cuûa Leonardo de Vinci ñöôïc veõ treân traàn laø moät söï keát hôïp tuyeät vôøi giöõa kieán truùc vaø hoäi hoïa. Ví duï: Vaïn lyù tröôøng thaønh ôû Trung Quoác. Ñaëc bieät. hay caùc thaønh luõy cuûa Vua Eward I ôû Guynedd xöù Wales ôû Anh ñeàu nhaèm muïc ñích bieåu thò söùc maïnh quyeàn löïc cuûa giai caáp thoáng trò. 1. Do ñoù. laø phöông tieän ñeå tuyeân truyeàn cho söùc maïnh vaø quyeàn lôïi giai caáp.2. caùc DSVH laø saûn phaåm cuûa moät quan nieäm thaåm myõ cao caáp.

duø ñöôïc theå hieän döôùi baát kyø hình thöùc naøo ñi nöõa chuùng cuõng phaûn aùnh caû theá giôùi quan vaø nhaân sinh quan cuûa con ngöôøi. Ví duï caùc khu baûo toàn sinh quyeån laø nôi löu giöõ vaø baûo veä söï ña daïng sinh hoïc. Ngöôïc laïi.Machupiechu ôû Peâru ñeàu ñöôïc ngöôøi baûn xöù xem nhö nhöõng nôi thieâng lieâng. nhöõng saûn phaåm vaät chaát do con ngöôøi taïo ra laïi coù yù nghóa quan troïng xeùt treân goùc ñoä caùc khoa hoïc xaõ hoäi nhö lòch söû hoïc. 1. ñòa maïo. ÔÛ khía caïnh naøy. Caùc DSTN cuøng vôùi nhöõng ñaëc ñieåm töï nhieân veà hình thaùi vaät chaát vaø sinh vaät hoaëc nhoùm caùc hình thaùi ñoù coù giaù trò quan troïng veà maët khoa hoïc töï nhieân nhö ñòa chaát. Con ngöôøi khi xaây nhaø cöûa vaø caùc coâng trình kieán truùc ñeå sinh hoaït thì ñoàng thôøi phaûn aùnh trong ñoù thaùi ñoä. Trong ñoù khoâng coù saûn phaåm tinh thaàn naøo khoâng theå hieän döôùi moät hình thöùc vaät chaát nhaát ñònh vaø cuõng khoâng coù moät saûn phaåm vaät chaát naøo laïi khoâng mang trong noù nhöõng giaù trò tinh thaàn. caùc coâng trình kieán truùc toân giaùo laø nhöõng di saûn theå hieän roõ nhaát tín ngöôõng.4 Giaù trò khoa hoïc Moät trong nhöõng giaù trò laøm cho caùc DSVH & DSTN coù moät vò trí ñaëc bieät quan troïng trong moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi ñoù laø caùc giaù trò veà phöông dieän khoa hoïc. hay nhö ôû Trung Quoác khoâng chæ coù Khoång Töû maø haàu heát nhöõng baäc vua chuùa ñeàu ñaõ ñaët chaân leân Thaùi Sôn xem nhö ñaõ ñeán ñöôïc vôùi choán thieâng lieâng. cung caáp cho con ngöôøi nhöõng thoâng tin cho coâng vieäc nghieân cöùu caùc heä sinh thaùi nhaèm goùp phaàn dung hoøa lôïi ích cuûa con ngöôøi vôùi vieäc giöõ gìn moâi tröôøng töï nhieân. muïc ñích vaø yù töôûng veà cuoäc soáng dieãn ra ôû ñoù. giaù trò cuûa moät soá di tích kieán truùc nhieàu khi cuõng gaén lieàn vôùi yù nghóa töôïng tröng cho tình caûm cuûa con ngöôøi. huyeàn bí nhaát… Beân caïnh ñoù. taâm linh cuûa con ngöôøi. thaåm myõ hoïc.thöïc vaät. DSVH vôùi tö caùch laø saûn phaåm cuûa hoaït ñoäng xaây döïng vaät chaát cuûa con ngöôøi neân chöùa ñöïng yeáu toá tinh thaàn cuûa nhöõng ngöôøi taïo neân chuùng. sinh vaät hoïc… vaø coù yù nghóa ñaëc bieät ñoái vôùi vieäc baûo toàn caùc loaøi ñoäng . Caùc DSVH. traïi taäp trung Auschwits ôû Ba Lan laïi nhaéc nhôû raèng loaøi ngöôøi coù theå töï ñaåy mình ñeán choã dieät vong. nguoàn voán khoâng gì thay theá ñöôïc vaø khoâng theå thieáu ñöôïc trong vieäc giöõ gìn moâi tröôøng soáng cuûa chuùng ta. trong quaù trình toàn taïi vaø phaùt trieån. .2. Ñieàu ñoù theå hieän ôû choã moâi tröôøng kieán truùc laø ñieàu kieän ñeå thöïc hieän caùc quaù trình sinh hoaït tinh thaàn. Ví duï nhö töôïng Nöõ thaàn töï do ôû NewYork laø bieåu töôïng cho nieàm hi voïng cuûa haøng trieäu ngöôøi nhaäp cö ñoå veà moät theá giôùi môùi. con ngöôøi ñaõ taïo ra raát nhieàu saûn phaåm. Caùc DSVH cuõng vaäy. Ngoaøi ra.1.

coù theå thaáy moät cuoäc ñaáu tranh môùi raát maïnh meõ ñang dieãn ra trong lónh vöïc vaên hoùa. caân ñoái ñeán nay vaãn coøn ñöôïc daãn ra laøm ví duï trong nhöõng saùch giaùo khoa veà kieán truùc vaø qui hoaïch ñoâ thò. hôïp lí. Neáu caùc quoác gia ñang phaùt trieån trong quaù trình môû cöûa hoäi nhaäp muoán khöôùc töø söï “ñoàng phuïc” . Hoï xem nhöõng di saûn naøy nhö nhöõng “vöôøn caûnh” hay nhöõng “moùn ñoà coå” ñôn thuaàn qua trau chuoát ñöôïc loàng trong tuû kính ñeå gôïi nhôù veà moät giai ñoaïn lòch söû ñaõ qua. 1. vôùi moät heä thoáng nhöõng giaù trò ñaëc bieät veà maët lòch söû. tinh thaàn – taâm linh vaø veà phöông dieän khoa hoïc nhö chuùng toâi ñaõ trình baøy.2.2. caùc DSVH & DSTN treân theá giôùi coù moät vò trí ñaëc bieät quan troïng trong moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi. Ví duï nhö quaàn cö Timgad ôû Angieâri laø moät thaønh phoá maø cô caáu phaûn aùnh caùc giaù trò cuûa neàn vaên minh La Maõ vôùi baûn ñoà quy hoaïch ñeàu ñaën. caùc DSVH nhaát laø caùc di saûn kieán truùc ñoâi khi coøn coù nhöõng taùc ñoäng quan troïng ñeán höôùng phaùt trieån kieán truùc. Ñeå coù thaùi ñoä öùng xöû ñuùng ñaén. ngheä thuaät – thaåm myõ. DSVH daân toäc khoâng chæ laø nhaân chöùng cuûa quaù khöù maø coøn laø söï gaén keát caû hieän taïi vaø töông lai cuûa moãi coäng ñoàng xaõ hoäi. Söï toàn taïi cuûa caùc di saûn ñoù goùp phaàn gìn giöõ khoâng gian vaø keùo daøi thôøi gian toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi. xem nheï nhöõng DSVH & DSTN töø quaàn theå ñeán rieâng leû. nhieàu ngöôøi ñaõ coù quan nieäm sai leäch. Tröôùc xu theá toaøn caàu hoùa ngaøy caøng roäng raõi nhö hieän nay. daân toäc. Toùm laïi. moät phaàn tuyø thuoäc vaøo vieäc ñaùnh giaù ñuùng vai troø cuûa caùc di saûn ñoái vôùi caùc lónh vöïc khaùc nhau trong söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi con ngöôøi. Trong xaõ hoäi hieän ñaïi.2 Vai troø cuûa DSVH & DSTN ñoái vôùi söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi ngaøy nay Caùc DSVH & DSTN laø moät trong nhöõng nhaân toá taïo thaønh moâi tröôøng taùc ñoäng tröïc tieáp hay giaùn tieáp leân caùc hoaït ñoäng toàn taïi cuûa con ngöôøi.2. Ngaøy nay. 1. DSVH ñöôïc quan nieäm khoâng phaûi nhö nhöõng bieåu töôïng hoaøi nieäm quaù khöù maø nhö laø söï gaén keát moät coäng ñoàng taïo neân noäi löïc cuûa coäng ñoàng aáy trong cuoäc ñaáu tranh vì söï toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa mình. Ñoù vöøa laø thôøi cô quí baùu vöøa laø thöû thaùch quyeát lieät cho moãi quoác gia. quy hoaïch ñoâ thò. Theá nhöng trong moät thôøi gian daøi. thaùi ñoä öùng xöû ñoái vôùi caùc DSVH & DSTN noùi leân trình ñoä nhaän thöùc cuûa moãi quoác gia.1 Veà phöông dieän chính trò – xaõ hoäi Caùc DSVH cuûa moãi daân toäc theå hieän ñaày ñuû vaø chính xaùc nhöõng ñaëc tính cuûa daân toäc aáy.daân toäc hoïc… Beân caïnh ñoù.

2. nöôùc maïnh. 1. haûi saâm. xaõ hoäi coâng baèng. Söï phaùt trieån beàn vöõng ñoøi hoûi phaûi keát hôïp giöõa . ñoù laø voán quí cuûa moãi daân toäc. ngaønh coâng nghieäp du lòch cuõng seõ goùp phaàn taïo ra nhieàu vieäc laøm tröïc tieáp vaø giaùn tieáp treân cô sôû “nguoàn voán” laø caùc taøi saûn vaên hoùa vaø töï nhieân cuûa ñaát nöôùc. vaên minh: “Di saûn vaên hoùa Vieät Nam laø taøi saûn quí giaù cuûa coäng ñoàng caùc daân toäc Vieät Nam vaø laø moät boä phaän cuûa di saûn vaên hoùa nhaân loaïi. coù theå noùi DSVH & DSTN chính laø nguoàn taøi nguyeân noäi löïc cuûa ngaønh kinh teá du lòch. Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam ñaõ khaúng ñònh: “Vaên hoùa laø neàn taûng tinh thaàn cuûa xaõ hoäi”.veà vaên hoùa. khoâng muoán bò ñoàng hoùa veà vaên hoùa thì vieäc giöõ gìn baûn saéc vaên hoùa daân toäc maø trong ñoù bao goàm caû vieäc baûo veä.2. laøm choã döïa cho söï oån ñònh veà chính trò vaø ñònh höôùng cho söï phaùt trieån kinh teá – xaõ hoäi cuûa ñaát nöôùc. thoâng qua hoaït ñoäng du lòch.2 Veà phöông dieän kinh teá DSVH & DSTN chöùa ñöïng moät tieàm naêng kinh teá to lôùn neáu con ngöôøi bieát khai thaùc vaø phaùt trieån chuùng moät caùch hôïp lyù. Moät soá DSTN cuøng vôùi heä sinh thaùi – ñoäng thöïc vaät ña daïng. YÙ nghóa kinh teá cuûa caùc DSVH & DSTN coøn ñöôïc nhìn nhaän thoâng qua hoaït ñoäng baûo veä moâi tröôøng. Chính vì vaäy. baûo toàn caùc di saûn ñoù. ngoïc trai… Beân caïnh ñoù. goùp phaàn taïo neân söï oån ñònh veà chính trò – xaõ hoäi cho moãi quoác gia trong coâng cuoäc phaùt trieån cuûa mình. Maët khaùc. Ví duï. baøo ngö. Luaät Di saûn vaên hoùa cuûa nöôùc ta moät laàn nöõa ñaõ khaúng ñònh vai troø quan troïng cuûa DSVH trong coâng cuoäc xaây döïng vaø baûo veä toå quoác. chuùng ta thaáy raèng caùc DSVH cuõng laø moät boä phaän hôïp thaønh neàn taûng tinh thaàn cuûa xaõ hoäi. coù vai troø to lôùn trong söï nghieäp döïng nöôùc vaø giöõ nöôùc cuûa nhaân daân ta”. giöõ gìn caùc giaù trò cuûa DSVH trôû thaønh moät vaán ñeà coù yù nghóa soáng coøn. san hoâ. Ngoaøi ra. caùc di saûn naøy goùp phaàn thu huùt moät soá löôïng lôùn nguoàn voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi cho caùc döï aùn phaùt trieån du lòch cuõng nhö caùc nguoàn taøi trôï quoác teá vaøo vieäc toân taïo. phong phuù ñaõ ñem laïi cho con ngöôøi moät nguoàn lôïi kinh teá to lôùn. Hoaït ñoäng du lòch chæ phaùt trieån maïnh khi moãi quoác gia noùi rieâng vaø toaøn theá giôùi noùi chung coù ñöôïc moät kho taøng caùc DSVH & DSTN ñaõ ñöôïc tích luyõ vaø baûo toàn. nguoàn taøi nguyeân sinh vaät bieån phong phuù ôû Vònh Haï Long ñaõ mang laïi cho Haï Long – Quaûng Ninh nhöõng ñaëc saûn noåi tieáng nhö caù. Töø nhaän ñònh ñoù. Nguoàn voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi khoâng chæ taïo ñieàu kieän cho ngaønh kinh teá du lòch phaùt trieån maø coøn taùc ñoäng ñeán söï taêng tröôûng cuûa caùc ngaønh kinh teá khaùc vaø töø ñoù thuùc ñaåy neàn kinh teá ñaát nöôùc phaùt trieån. laøm cho daân giaøu.

ngheä thuaät. theå chaát.2. taïo ñieàu kieän cho söï phaùt trieån kinh teá cuûa moãi quoác gia vaø toaøn theá giôùi”. giao löu ñeå hoïc hoûi trôû thaønh qui luaät taát yeáu cuûa thôøi ñaïi. Caùc DSVH & DSTN cuõng goùp phaàn vaøo “söï giao löu vaên hoùa. Töø ñoù. naêng löïc saùng taïo cuûa con ngöôøi ñöôïc boài döôõng. töï cöôøng cuûa caù nhaân vaø coäng ñoàng trong suoát tieán trình lòch söû. caùc DSVH & DSTN coøn coù vai troø quan troïng laøm thöùc tænh yù thöùc baûo veä moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi. naêng löïc saùng taïo.3 Veà phöông dieän giaùo duïc con ngöôøi Nhìn chung. xaõ hoäi.2. tích luõy vaø saøng loïc qua haøng ngaøn naêm cuûa moãi coäng ñoàng daân toäc. hoäi nhaäp ñeå phaùt trieån. caùc ñieàu kieän nhaân chuûng vaø sinh thaùi töï nhieân khaùc nhau. kinh teá. thì kinh teá coù taêng tröôûng cuõng khoâng coøn yù nghóa ñích thöïc cuûa noù laø nhaèm phuïc vuï cho con ngöôøi. Vôùi tö caùch laø nhöõng taøi saûn tieâu .phaùt trieån kinh teá vôùi vieäc duy trì moâi tröôøng soáng. chính trò. Beân caïnh chöùc naêng giaùo duïc truyeàn thoáng lòch söû. khoa hoïc… Taát caû nhöõng giaù trò aáy ñeàu goùp phaàn vaøo vieäc boài döôõng vaø vun ñaép nhaân caùch cho caù nhaân vaø cho coäng ñoàng ngaøy moät hoaøn thieän hôn. Ñieàu naøy theå hieän ôû choã chuùng höôùng moïi ngöôøi ñeán vieäc caûm thuï veû ñeïp cuûa caùc kyø quan thieân nhieân cuõng nhö nhöõng giaù trò thaåm myõ do chính baøn tay con ngöôøi taïo neân. thaåm myõ. trí tueä.2. Ngoaøi ra. chaúng nhöõng caùc DSVH & DSTN bò huûy hoaïi maø söï soáng cuûa con ngöôøi cuõng bò ñe doaï. söï phaùt trieån cuûa khoa hoïc coâng ngheä vaø neàn kinh teá tri thöùc ñang dieãn ra ngaøy caøng maïnh meõ. baûo veä vaø phaùt trieån caùc di saûn voâ giaù ñoù cuõng chính laø goùp phaàn baûo veä moâi tröôøng soáng treân traùi ñaát. 1. xaây döïng con ngöôøi “phaùt trieån toaøn dieän veà chính trò.4 Veà phöông dieän giao löu quoác teá Hieän nay. caùc DSVH & DSTN coù vai troø giaùo duïc thaåm myõ cho xaõ hoäi. Do vaäy. coù yù thöùc coäng ñoàng. giaù trò vaên hoùa cuûa caùc di saûn naøy coù tính oån ñònh. vun ñaép ñeå coù theå taïo ra nhöõng saûn phaåm vaät chaát vaø tinh thaàn môùi phuïc vuï cho xaõ hoäi. beàn vöõng vaø coù söùc maïnh raát lôùn ñoái vôùi vieäc hình thaønh yù thöùc töï chuû. taïo neân söï tieáp noái truyeàn thoáng lòch söû vaên hoùa qua caùc theá heä. hình thaønh tinh thaàn höõu nghò vaø yù thöùc baûo veä hoaø bình. chòu söï chi phoái cuûa caùc ñieàu kieän ñòa lyù. 1. tö töôûng.2. Nhöõng noã löïc cuûa con ngöôøi trong vieäc gìn giöõ. caùc DSVH & DSTN coù nhöõng giaù trò to lôùn aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng xaõ hoäi nhö caùc giaù trò lòch söû. Vì vaäy. ñaïo ñöùc. Neáu laøm maát ñi söï caân baèng sinh thaùi töï nhieân. loái soáng vaên hoùa…” Caùc DSVH ñöôïc saùng taïo.

nhöõng caûnh quan hay nhöõng khu baûo toàn thieân nhieân ñeàu luoân phaûi ñöùng tröôùc nhieàu nguy cô laøm bieán ñoåi vaø huûy hoaïi. ñòa chaát. cho duø chuùng ñöôïc hình thaønh trong töï nhieân hay ñöôïc taïo döïng bôûi con ngöôøi.3. nhöõng taùc ñoäng cuûa ñoäng – thöïc vaät. söùc gioù maïnh (loác xoaùy. ñaëc bieät laø caùc coâng trình kieán truùc. baõo) coù theå laøm cho caùc di tích bò hö haïi. thuyû vaên Gioù vaø aùnh naéng maët trôøi laø nhöõng yeáu toá taùc ñoäng moät caùch thöôøng xuyeân ñeán caùc di saûn. Theá nhöng caùc di saûn ñoù. töøng phaàn hoaëc toaøn boä.bieåu theå hieän baûn saéc cuûa moãi quoác gia. Trong nhieàu tröôøng hôïp. nöôùc sôn bò phai daàn. 1. chöõ khaéc treân bia ñaù môø ñi…). nhöõng quaàn theå kieán truùc. vaên hoùa. caùc di saûn naøy cuõng laø choã döïa vöõng chaéc ñeå caùc daân toäc giao löu. caùc DSVH & DSTN nhö moät böùc thoâng ñieäp taïo ra söï hieåu bieát laãn nhau vaø thuùc ñaåy caùc quan heä treân moïi lónh vöïc kinh teá. suïp ñoå.1. Maët khaùc. ñòa chaát. . caùc di saûn luoân phaûi chòu söï taùc ñoäng cuûa nhöõng yeáu toá töï nhieân nhö khí haäu. Trong quaù trình toàn taïi. 1. duø laø nhöõng coâng trình xaây döïng. vôùi nhau maø vaãn giöõ ñöôïc baûn saéc vaên hoùa cuûa daân toäc mình tröôùc söï aûnh höôûng cuûa vaên hoùa ngoaïi lai.1 Caùc nguyeân nhaân do töï nhieân Moãi DSVH hay DSTN ñeàu coù moät chu kì phaùt trieån rieâng.3 Nhöõng nguyeân nhaân laøm bieán ñoåi vaø huûy hoaïi caùc DSVH & DSTN Caùc DSVH & DSTN coù nhöõng giaù trò vaø vai troø ñaëc bieät quan troïng trong ñôøi soáng con ngöôøi. ñoäng ñaát. Tuy chuùng gaây neân nhöõng bieán ñoåi moät caùch chaäm chaïp vaø khoù nhaän thaáy nhöng veà laâu daøi chuùng coù theå laøm cho caùc di tích kieán truùc bò “laõo hoùa” cuøng vôùi nhöõng vaät lieäu xaây döïng neân chuùng (nhöõng boä phaän baèng goã hoaëc kim loaïi bò cong veânh. giaùo duïc… giöõa caùc quoác gia vôùi nhau.1 Yeáu toá khí haäu. caùc tai hoïa nhö baõo luõ. caûnh quan thieân nhieân laøm thay ñoåi giaù trò vaø tính chaát cuûa di saûn ñoù. trong ñoù hai nhoùm nguyeân nhaân chuû yeáu laø nhoùm nguyeân nhaân do töï nhieân vaø nhoùm nguyeân nhaân do con ngöôøi. 1. thöôøng xuyeân hoaëc ñoâi khi… ñeán caùc di tích. maøu saéc cuûa goã. ñeàu phaûi traûi qua nhieàu bieán ñoåi cuøng vôùi thôøi gian. hoûa hoaïn… Caùc yeáu toá naøy seõ taùc ñoäng tröïc tieáp hoaëc giaùn tieáp.3. thuûy vaên.

buøn ñaát maø coøn caø thaân vaøo caùc bôø thaønh thaùp aûnh höôûng ñeán ñoä beàn cuûa vaät lieäu vaø ñoä keát dính cuûa chuùng. Theo khaûo saùt cuûa Trung taâm nghieân cöùu phoøng tröø moái –Vieän khoa hoïc Thuûy lôïi Vieät Nam thì hieän nay 100% coâng trình xaây döïng baèng goã ôû Coá ñoâ Hueá ñeàu ñaõ coù daáu veát xaâm thöïc cuûa moái. caáu truùc. Chuùng khoâng chæ xaâm haïi khu di tích baèng phaân thaûi.Coù theå thaáy hieän nay. söï phaân boá vaø ñoä nghieâng cuûa nhöõng lôùp ñaù taûng. moái phaù hoaïi phaàn caáu kieän chòu löïc nhö maùi. caùc ñoäng vaät (traâu. aûnh höôûng ñeán caûnh quan vaên hoùa cuûa caùc di saûn. buïi baëm vaø caùc khí ñoäc haïi seõ aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán caùc di saûn. ngöïa…) thaû rong cuõng gaây nhieàu taùc haïi. Ngoaøi ra. moùng nhaø laøm cho nhöõng coâng trình naøy khoù coù theå phuïc hoài nguyeân traïng ñöôïc. nöôùc maën seõ aên moøn caáu truùc kim loaïi cuûa nhöõng coâng trình ôû gaàn bieån… Taát caû nhöõng yeáu toá naøy seõ taùc ñoäng khoâng nhöõng tôùi ñoä beàn vöõng maø coøn tröïc tieáp ñeán caû caùc di saûn vaø tính chaát nguyeân veïn cuûa chuùng nöõa. tính chaát lôùp ñaát phuû… Nöôùc möa vaø maïch nöôùc ngaàm gaây nhieàu baát lôïi cho neàn moùng cuûa coâng trình kieán truùc.3. Ban quaûn lyù khu di tích naøy cho bieát hieän nay trong khu vöïc khoanh caám ôû ñaây coù ñeán hôn 200 con traâu. Moái moït thöôøng laøm hoûng caùc boä phaän chòu löïc.2 Taùc ñoäng cuûa ñoäng vaät vaø thöïc vaät Moät soá loaïi coân truøng vaø ñoäng vaät coù theå gaây ra nhöõng taùc haïi khoâng nhoû ñoái vôùi caùc coâng trình kieán truùc vaø caûnh quan thieân nhieân. boø. nhaø caàm quyeàn Ba Lan ñaõ ñoùng cöûa nhaø maùy nhoâm vaø duøng khí ñoát thay than. Ví duï. thöïc vaät soáng kí sinh. ôû nhöõng khu vöïc khoâng khí bò oâ nhieãm. Ngoaøi ra. boø cuûa ngöôøi daân ñaïi phöông thaû rong. ôû moät soá coâng trình. Chaúng haïn nhö khoùi xaû vaø buïi than thaûi ra töø moät nhaø maùy nhoâm gaàn thaønh phoá coå Krakow – Ba Lan ñaõ laøm aûnh höôûng nghieâm troïng ñeán khu phoá lòch söû naøy. tính chaát cuûa khu ñaát vaø caáu taïo cuûa taàng ñaát nôi coâng trình ñöôïc xaây döïng cuõng voâ cuøng quan troïng ñoái vôùi söï beàn vöõng cuûa coâng trình. Ñeå giaûm bôùt nguoàn oâ nhieãm ôû ñaây.3. reâu moác cuõng seõ phaù hoaïi keát caáu vaät lieäu cuûa di tích laøm cho tuoåi thoï cuûa caùc di tích bò giaûm ñi. 1.1. 1.3 Caùc hieåm hoïa khaùc . Caây coái. ñaëc bieät laø nhöõng yeáu toá nhö ñaëc ñieåm thuûy vaên. ôû khu Thaùnh ñòa Myõ Sôn. Vaïn lyù tröôøng thaønh – Trung Quoác ñoaïn ñi qua sa maïc Goâbi ñaõ bò suïp ñoå töøng maûng lôùn vì söï xaâm haïi cuûa gioù vaø caùt noùng. gaây muïc naùt thaäm chí suïp ñoå caùc coâng trình xaây döïng. Beân caïnh ñoù.1.

thaønh quaùch ñeå xaây döïng neân caùi môùi nhaèm toâ veõ cho trieàu ñaïi mình”. nhöõng traän hoûa hoaïn ñaõ phaù huûy hoaøn toaøn ngoâi ñeàn Artemis (Ai Caäp) vaø Töôïng thaàn Zeus (Hi Laïp) – nhöõng kyø quan noåi tieáng cuûa theá giôùi coå ñaïi. luõ. nhöõng cuoäc vieãn chinh cuûa quaân ñoäi nhieàu nöôùc phong kieán Chaâu Aâu taán coâng vuøng . Trong lòch söû. ñoäng ñaát… laø nhöõng yeáu toá laøm huûy hoaïi caùc DSVH & DSTN lôùn nhaát. 1. xieâu veïo hoaëc nhöõng traän chaùy röøng gaây thieät haïi lôùn cho caùc khu baûo toàn töï nhieân… Coù theå thaáy. raùc laù sau côn luõ ñaõ laøm cho dieän maïo caùc di saûn naøy giaûm suùt ñi nhöõng giaù trò ñaëc bieät voán coù. Hay nhöõng traän ñoäng ñaát naêm 1980 ôû Angra – Boà Ñaøo Nha. “khi caùc trieàu ñaïi phong kieán thay nhau leân naém quyeàn hoï thöôøng tìm caùch choái boû thaønh quaû cuûa trieàu ñaïi tröôùc baèng caùch trieät phaù caùc cung ñieän.3. Coù theå noùi. Ngoaøi ra. nhöõng traän hoûa hoaïn lôùn coù theå thieâu truïi hoaøn toaøn hoaëc moät phaàn caùc coâng trình xaây döïng daãn ñeán caáu truùc bò thay ñoåi. Coá ñoâ Hueá vaø Phoá coå Hoäi An laø hai di saûn ôû mieàn Trung haøng naêm thöôøng phaûi gaùnh chòu nhöõng thieät haïi do luõ luït. caùc cuoäc xaâm löôïc vaø thay ñoåi trieàu ñaïi ñaõ taøn phaù raát nhieàu caùc di tích vaên hoùa – lòch söû. buøn ñaát. Tröôùc heát. coâng trình goã coù tuoåi haøng traêm naêm bò ngaâm laâu trong nöôùc neân xuoáng caáp nghieâm troïng.Caùc tai hoïa nhö baõo. Trong quan heä vôùi töï nhieân. Moät traän ñoäng ñaát lôùn vaøo naêm 224 tröôùc Coâng nguyeân ñaõ laøm suïp ñoå hoaøn toaøn böùc töôïng khoång loà ôû Rhodes – moät trong baûy kyø quan vó ñaïi cuûa theá giôùi coå ñaïi. con ngöôøi laø chuû theå saùng taïo ra nhöõng saûn phaåm vaät chaát nhaèm phuïc vuï cho cuoäc soáng cuûa mình nhöng nhieàu luùc cuõng chính baøn tay con ngöôøi xoùa boû ñi nhöõng gì ñaõ ñöôïc taïo döïng. Cuï theå nhö: Luõ luït laøm xoùi moøn. naêm 1981 ôû Delphi – Hi Laïp ñaõ gaây chaán ñoäng lôùn cho caùc di saûn vaên hoùa ôû khu vöïc naøy. thaäm chí laøm suïp ñoå vaø cuoán troâi caùc coâng trình kieán truùc. Theá nhöng ñoâi khi söï taùc ñoäng aáy khoâng coøn ôû muïc ñích caûi taïo töï nhieân maø trôû thaønh söï taøn phaù. con ngöôøi laø nhaân toá tröïc tieáp hoaëc giaùn tieáp gaây ra nhöõng taùc ñoäng laøm bieán ñoåi vaø huûy hoaïi caùc di saûn vaên hoùa vaø töï nhieân trong kho taøng di saûn chung cuûa nhaân loaïi. Nhieàu di saûn treân theá giôùi naèm ôû nhöõng vuøng ñòa chaán do ñoù hieän töôïng ñoäng ñaát ñaõ gaây nhieàu thieät haïi lôùn. ñoâi khi gaây hö haïi hoaøn toaøn cho caùc di saûn naøy. Nhieàu boä baøn gheá coå. laøm huûy hoaïi moâi tröôøng töï nhieân. Trong moái quan heä vôùi xaõ hoäi. saït lôû.2 Caùc nguyeân nhaân do con ngöôøi Söï toàn taïi cuûa con ngöôøi ñöôïc duy trì bôûi nhöõng moái quan heä: quan heä vôùi töï nhieân vaø quan heä vôùi xaõ hoäi. con ngöôøi chuû ñoäng taùc ñoäng vaøo töï nhieân ñeå caûi taïo theá giôùi nhaèm phuïc vuï cho lôïi ích cuûa mình. coù theå thaáy trong lòch söû phaùt trieån cuûa moãi daân toäc.

Trong nhöõng cuoäc taán coâng cuûa mình. cöôùp boùc. do chaïy theo lôïi ích cuûa ñoàng tieàn. Nhöõng traän möa axít ñaõ tieâu dieät nhöõng khu röøng roäng lôùn trong ñoù coù nhöõng loaïi caây ñaõ soáng soùt qua ñöôïc nhieàu thôøi kyø ñoùng baêng lôùn. söùc taøn phaù cuûa caùc yeáu toá töï nhieân vaãn khoâng so saùnh ñöôïc vôùi toác ñoä huûy hoaïi cuûa con ngöôøi ñoái vôùi caùc DSVH & DSTN quí giaù caàn ñöôïc baûo veä. Söï phaùt trieån cuûa neàn coâng nghieäp ñaõ keùo theo vieäc xaây döïng haøng loaït caùc xí nghieäp. nhöõng cuoäc chieán tranh khoác lieät trong lòch söû theá giôùi hieän ñaïivôùi nhieàu loaïi vuõ khí toái taân cuõng ñaõ phaù huûy khoâng thöông tieác caùc DSVH quí giaù. Hôn theá nöõa. quaân Thaäp Töï ñaõ ñoát phaù. Beân caïnh ñoù. bieåu töôïng cuûa moät neàn ngheä thuaät tuyeät vôøi nhö cung ñieän. nhieàu ngöôøi ñaõ saên baén vaø ñoán chaët nhieàu loaïi ñoäng – thöïc vaät quí hieám ôû caùc khu baûo toàn thieân nhieân khieán chuùng coù nguy cô bò tuyeät chuûng. Hay nhö vieäc xaây döïng nhöõng ñaäp nöôùc lôùn treân soâng Senegal thuoäc Coâng vieân quoác gia Djoudji – Senagal ñeå thoûa maõn nhu caàu veà ñieän naêng vaø thuûy lôïi cuûa cö daân trong vuøng ñaõ ñe doaï nghieâm troïng ñeán söï caân baèng sinh thaùi cuûa khu baûo toàn caùc loaøi chim quí naøy. töôïng thaùnh… Nhöõng khoái ñaù caåm thaïch cuûa phaàn neàn ngoâi moä khoång loà taïi Halicanasu. baûo veä caùc di saûn. moät trong baûy kyø quan cuûa theá giôùi coå ñaïi ñaõ bò hoï caét thaønh töøng maûnh nhoû ñeå xaây döïng laâu ñaøi cho mình. caùc chaát ñoäc hoùa hoïc…) ñaõ laøm thay ñoåi tính chaát cuûa ñaát ñai vaø caû baàu khoâng khí xung quanh caùc khu di saûn ñoù. Caùc chaát oâ nhieãm töø caùc cô sôû coâng nghieäp laân caän (buïi than.Ñoâng Ñòa Trung Haûi cuoái theá kæ XIII laø moät trong soá nhieàu ví duï. giaùo ñöôøng. Xeùt veà khía caïnh naøo ñoù. . nhaø maùy gaàn caùc khu baûo toàn thieân nhieân. ÔÛ Coâng vieân quoác gia Garamba thuoäc mieàn Baéc Daia. Naêm 1998. caùc coâng vieân quoác gia. thaäm chí hoï coøn khai thaùc vì nhöõng lôïi ích tröôùc maét maø boû maëc cho caùc di saûn bò xuoáng caáp hoaëc bò taøn phaù nghieâm troïng. naïn saên baén teâ giaùc traéng xaûy ra raàm roä. nôi löu tröõ nhieàu loaøi ñoäng – thöïc vaät quí hieám. tình traïng khai thaùc goã xaây döïng vaø thu löôïm cuûi goã ñaõ laøm cho röøng töï nhieân ngaøy caøng bò thu heïp. nhieàu nhoùm thôï saên ñöôïc trang bò baèng suùng lôùn vaø suùng töï ñoäng khieán chæ trong moät thôøi gian ngaén soá löôïng teâ giaùc ôû ñaây chæ coøn vaøi chuïc con. chính quyeàn Taliban ñaõ baén phaù toaøn boä caùc DSVH khoâng thuoäc ñaïo Hoài trong ñoù coù hai böùc töôïng Phaät khoång loà ôû Bamiyan. Haønh ñoäng cöïc ñoan naøy cuûa quaân Taliban baát chaáp dö luaän quoác teá ñaõ gaây ra nhöõng toån haïi to lôùn veà vaên hoùa khoâng rieâng gì vôùi Afghanistan maø ñoái vôùi caû theá giôùi noùi chung. phaù huûy nhieàu coâng trình kieán truùc. Hay nhö ôû khu röøng ñöôùc Sundaban naèm ôû cöûa soâng Gange –Aán Ñoä. khí ñoát. Con ngöôøi ñaõ khai thaùc töø caùc DSVH & DSTN nhöõng thuoäc tính coù giaù trò cuûa chuùng theá nhöng coù nhöõng haønh vi khai thaùc cuûa con ngöôøi khoâng ñi ñoâi vôùi vieäc gìn giöõ.

thu gom caùc hieän vaät quí hieám ñeå moùc noái. Ñoaïn Tröôøng thaønh (Vaïn lyù tröôøng thaønh – Trung Quoác) chaïy qua ngoâi laøng Bianqianghao giöõa vuøng Moâng Coå ñaõ bò nhöõng ngöôøi daân ôû ñaây “khai thaùc” ñeán noãi coù nguy cô phaù truïi caû ñoaïn Tröôøng thaønh naøy. buoân baùn traùi pheùp vaø xuaát laäu ñoà coå. söï ñaûm duy nhaát cuûa vieãn caûnh toaøn caàu cuûa con ngöôøi”. söï gia taêng nhanh soá löôïng khaùch tham quan ñaõ trôû thaønh moái nguy cô ñe doïa vieäc baûo veä caùc di saûn naøy. vaùch töôøng. buoân baùn vôùi du khaùch nöôùc ngoaøi. Taïi nhieàu ñòa ñieåm du lòch. Thöïc teá. keát caáu hoaëc bò giaûm suùt ñi giaù trò ñaëc bieät ban ñaàu. Theá nhöng do nhieàu nguyeân nhaân taùc ñoäng cuûa töï nhieân vaø con ngöôøi nhö chuùng toâi ñaõ phaân tích ôû treân. Ñieàu ñoù bieåu hieän trong vieäc thieáu kinh nghieäm vaø chöa ñuû trình ñoä daãn ñeán tuøy tieän söûa chöõa vaø thay ñoåi chöùc naêng thöïc teá cuûa coâng trình. truøng tu caùc di saûn nhieàu khi cuõng ñaõ laøm cho chuùng bieán ñoåi veà tính chaát. Thoâng ñieäp . hoùa hoïc cuøng vôùi nhöõng yeáu toá khaùc ñaõ gaây neân söï huûy hoaïi ñoái vôùi caùc di saûn. du khaùch ñaõ vieát veõ. Söï toàn taïi cuûa caùc di saûn phuï thuoäc vaøo chính haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. söï coù maët cuûa quaù ñoâng du khaùch taïi moät thôøi ñieåm ôû moät soá di tích ñaõ taïo neân nhöõng taùc ñoäng cô hoïc. Hoï ñaøo nhöõng vaùch töôøng ñöôïc laøm baèng buøn khoâ ñeå nhaøo ñaát seùt laøm nhaø. moät trong nhöõng taùc ñoäng tieâu cöïc khaùc cuûa söï phaùt trieån du lòch laø söï thaát thoaùt. Vì theá ñoâi khi caùc maûng töôøng bò queùt truøm leân baèng nhöõng maøu saéc khaùc nhau. baûo veä di saûn theá giôùi vaø toân troïng söï phaùt trieån beàn vöõng. laø chieác caàu noái giöõa quaù khöù. Ngoaøi ra. Ñoái vôùi caùc DSVH & DSTN ñöôïc coâng nhaän laø DSTG. thaäm chí coøn ñaép theâm leân di tích nhöõng hoïa tieát trang trí khoâng phuø hôïp. caùc DSVH & DSTN chöùa ñöïng giaù trò voâ cuøng to lôùn. caùc boä phaän cuûa di tích moät caùch böøa baõi.Ñoâi khi con ngöôøi taøn phaù caùc di saûn do thieáu yù thöùc vaø keùm hieåu bieát veà giaù trò ñaëc bieät cuûa caùc di saûn. hoaëc chuoàng nuoâi gia suùc. huûy hoaïi chuùng maø ngay trong hoaït ñoäng toân taïo. Toùm laïi. Khoâng chæ coù hoaït ñoäng “khai thaùc” caùc di saûn cuûa con ngöôøi môùi laøm bieán ñoåi. hieän taïi vaø caû töông lai cuûa nhaân loaïi. Ñoàng thôøi vieäc phaùt trieån caùc dòch vuï du lòch thieáu söï kieåm soaùt vaø söï buøng noå soá löôïng du khaùch coøn taùc ñoäng ñeán caûnh quan vaên hoùa vaø moâi tröôøng sinh thaùi cuûa caùc khu di saûn. ngöôøi daân coøn canh taùc nôi ñaây ñeå troàng ñoã vaø caø… Ngay trong vieäc khai thaùc caùc DSVH & DSTN ñeå phuïc vuï cho du lòch nhaèm taïo nguoàn thu ñeå taùi ñaàu tö cho vieäc tu boå di tích vaø danh thaéng cuõng boäc loä moät soá tieâu cöïc. ñaøo hang trong chaân töôøng ñeå laøm vöïa chöùa nguõ coác. trong vieäc truøng tu caùc di tích moät caùch thieáu khoa hoïc nhaèm caûi bieán chuùng cho phuø hôïp vôùi traøo löu kieán truùc môùi. caùc di saûn trong kho taøng di saûn theá giôùi luoân phaûi ñoái maët vôùi nhöõng nguy cô bò huûy hoaïi vaø bieán maát. “Chuùng ta phaûi haønh ñoäng thoáng nhaát ngay baây giôø ñeå gìn giöõ di saûn cuûa chuùng ta. khaéc teân leân caùc vaùch ñaù. Thaäm chí.

ñeán theá kyû thöù VIII sau Coâng nguyeân. Vöôøn treo Babilon. Qua moãi thôøi ñaïi. caùc kyø quan vó ñaïi naøy cuûa nhaân loaïi haàu nhö bò phaù huûy moät phaàn hoaëc toaøn boä. quan nieäm veà kyø quan theá giôùi cuûa con ngöôøi cuõng coù söï thay ñoåi. Soâng baêng Taây Taïng – Trung Quoác. Theá kyû 20 ñaõ baét ñaàu vaø tieáp dieãn vôùi nhöõng cuoäc ñaïi chieán laàn thöù I. Vì vaäy. moâ taû vaø giôùi thieäu caùc tö lieäu veà caùc coâng trình nhaân taïo vaø thieân taïo noåi baät nhaát. Thaùp nghieâng Pisa ôû YÙ… Trong quan nieäm hieän ñaïi veà kyø quan theá giôùi. moãi thôøi kyø ñeàu coù nhöõng xu höôùng khaùc nhau vaø chöa ñöôïc thoáng nhaát. ñoù laø nhöõng coâng trình ngheä thuaät kieán truùc hoaøn chænh nhaát.4. trong ñoù coù nhöõng kyø quan môùi nhö Ñaáu tröôøng Colosserum ôû Roma. moãi giai ñoaïn. thu huùt söï quan taâm cuûa nhieàu nhaø nghieân cöùu nhöng taát caû chæ môùi döøng laïi ôû vieäc söu taàm. bieán theá giôùi thaønh moät chieán . vieäc baûo toàn caùc DSVH & DSTN ñaõ ñöôïc ñaët ra töø raát sôùm.4 Söï ñieàu chænh cuûa Coâng öôùc baûo veä Di saûn theá giôùi ñoái vôùi caùc DSVH & DSTN 1. con ngöôøi ñaõ thöøa nhaän baûy kyø quan vó ñaïi cuûa theá giôùi coå ñaïi. con ngöôøi coù khuynh höôùng chuyeån sang lónh vöïc töï nhieân. Ñeàn thôø Artermis ôû Euphesus – Hy Laïp. ghi cheùp. Nhö vaäy. ngöôøi ta nhaéc ñeán Nuùi löûa Hawan. Vaïn lyù tröôøng thaønh ôû Trung Quoác. Nhaø moà thaønh phoá Alexandria ôû Ai Caäp. 1. daãu sao cuõng chæ goùi goïn trong khu vöïc vaên hoùa traûi töø Ai Caäp qua Löôõng Haø. quan nieäm veà kyø quan theá giôùi moãi ngöôøi hieåu theo moät caùch.1 Söï ra ñôøi vaø yù nghóa cuûa Coâng öôùc baûo veä Di saûn theá giôùi Con ngöôøi töø raát laâu ñaõ thöøa nhaän nhöõng giaù trò to lôùn cuûa caùc coâng trình ngheä thuaät kieán truùc cuõng nhö caùc thaéng caûnh töï nhieân ñoái vôùi xaõ hoäi. khoâng coøn toàn taïi nhö nguyeân thuûy maø chuùng ta ñöôïc bieát qua caùc vaên töï coå (ngoaïi tröø Kim töï thaùp Kheops ôû Ai Caäp). hôn nöõa coâng vieäc ñoù cuõng chæ dieãn ra trong phaïm vi cuûa moät hoaëc moät soá quoác gia maø thoâi. phoái hôïp haøi hoøa giöõa ngheä thuaät ñieâu khaéc vaø kieán truùc goàm Kim töï thaùp Ai Caäp. Töø tröôùc Coâng nguyeân. Do ñoù. Sa maïc caùt ñoû Sahara vaø Bieån Cheát ôû Gioocdani. Tuy nhieân nhöõng kyø quan cuûa theá giôùi coå ñaïi. Vì theá. Töôïng thaàn khoång loà ôû ñaûo Rhodes vaø Ngoïn haûi ñaêng ôû Alexandria. Trung Caän Ñoâng ñeán Tieåu AÙ maø thoâi.naøy khoâng chæ cuûa rieâng quoác gia naøo maø laø cuûa caû theá giôùi trong vieäc baûo veä. giöõ gìn vaø toân vinh giaù trò caùc DSVH & DSTN cuûa nhaân loaïi. II keùo theo haøng loaït quoác gia lôùn nhoû tham gia. ngöôøi ta ñaõ bình choïn caùc kyø quan môùi thay cho baûy kyø quan coå ñaïi töø tröôùc. Töôïng thaàn Zeus ôû Olympia. Laêng moä cuûa vua Halicarnasus ôû Tieåu AÙ. Traûi qua nhöõng thaêng traàm cuûa lòch söû.

chaát ñoäc hoùa hoïc vaø do chính con ngöôøi. * Coâng öôùc Giônevô naêm 1949 vaø caùc Nghò ñònh thö (NÑT) boå sung cuõng ñaõ qui ñònh: “Caám taán coâng traû thuø ñoái vôùi moâi tröôøng thieân nhieân” (Ñieàu 55 Khoaûn 2). Nhöõng nguyeân nhaân laøm bieán ñoåi vaø huûy hoaïi caùc DSVH & DSTN nhö chuùng toâi ñaõ phaân tích ôû muïc [1. coù theå thaáy raèng chieán tranh chæ laø nhöõng söï kieän ñaëc bieät cuûa nhaân loaïi. Vì vaäy. Coäng ñoàng theá giôùi nhaän thaáy raèng neáu ñeå maát ñi nhöõng ñeàn ñaøi coå kính naøy seõ laø moät toån thaát naëng neà khoâng chæ ñoái vôùi hai nöôùc Ai Caäp vaø Xu Ñaêng maø coøn laø moät maát maùc lôùn cuûa caû nhaân loaïi. chæ dieãn ra trong nhöõng hoaøn caûnh vaø ñieàu kieän nhaát ñònh naøo ñoù. “caám taán coâng vaøo nhöõng nôi thôø cuùng. Do ñoù. lòch söû cuõng nhö baûo veä moâi tröôøng töï nhieân: * Coâng öôùc Lahaye naêm 1907 ñaõ lieät keâ nhöõng muïc tieâu bò caám taán coâng.3] khoâng chæ coù chieán tranh maø coøn raát nhieàu caùc nguyeân nhaân khaùc trong söï phaùt trieån cuûa ñôøi soáng kinh teá vaø vaên hoùa xaõ hoäi. taøi saûn vaên hoùa hoaëc tinh thaàn cuûa daân toäc” (Ñieàu 85 Khoaûn 4 Ñieåm ñ NÑTI vaø Ñieàu 16 NÑTII). ngaøy 8/3/1960. khoa hoïc. ngheä thuaät. Theá nhöng vieäc cöùu trôï nhöõng di saûn quí giaù treân laïi ñoøi hoûi moät nguoàn kinh phí to lôùn cuõng nhö caùc phöông tieän hoã trôï vöôït ra ngoaøi khaû naêng cuûa hai nöôùc höõu quan. oâng Reneù Mahue. ngheä thuaät. nhöõng di tích lòch söû.tröôøng lôùn maø trong ñoù caùc DSVH & DSTN luoân bò ñe doïa nghieâm troïng bôûi söï taøn phaù vaø huûy hoaïi cuûa bom ñaïn. * Ngoaøi ra. trong ñoù Ñieàu 27 qui ñònh: traùnh “caøng xa caøng toát” caùc coâng trình. * Coâng öôùc Lahaye naêm 1954 veà baûo veä taøi saûn vaên hoùa trong tröôøng hôïp xung ñoät vuõ trang vaø NÑT boå sung cuûa noù laø vaên kieän coù taàm quan troïng lôùn lao trong vieäc baûo hoä quoác teá ñoái vôùi caùc DSVH cuûa caû nhaân loaïi choáng laïi taùc ñoäng cuûa caùc cuoäc xung ñoät vuõ trang trong ñoù coù qui ñònh: “Caám söû duïng caùc di tích vaø coâng trình vaên hoùa laøm vaät che chaén cho löïc löôïng vuõ trang” ñoàng thôøi “caám troäm caép hoaëc chieám ñoaït caùc di tích vaên hoùa döôùi baát kyø hình thöùc naøo”. haøng loaït caùc Coâng öôùc Quoác teá ñaõ qui ñònh nhöõng ñieàu khoaûn ñeå baûo veä caùc coâng trình vaên hoùa. Toång giaùm ñoác UNESCO luùc baáy giôø ñaõ phaùt . ñòa ñieåm toân giaùo. Haäu quaû cuûa vieäc xaây döïng ñaäp nöôùc naøy seõ laøm cho toaøn boä ñeàn ñaøi coå ôû Nubia bò nhaán chìm trong bieån nöôùc. Vì theá. coâng trình lòch söû. Vaøo nhöõng naêm ñaàu thaäp kæ 60 theá kyû XX xuaát hieän moät söï kieän quan troïng laø nöôùc Ai Caäp döï ñònh xaây döïng ñaäp nöôùc Aswan treân soâng Nil. caùc DSVH & DSTN trong nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät môùi chòu söï taùc ñoäng cuûa chieán tranh hay caùc cuoäc xung ñoät vuõ trang. Tuy nhieân. naêm 1970 caùc quoác gia cuõng ñaõ kí keát Coâng öôùc veà caùc bieän phaùp ngaên chaën vieäc xuaát nhaäp khaåu vaø chuyeån quyeàn sôû höõu ñoái vôùi caùc di tích vaên hoùa.

ñi lôøi keâu goïi vaø sau ñoù thu ñöôïc 30 trieäu USD ñoùng goùp vaøo quó cöùu trôï caùc ngoâi ñeàn coå ôû Nubia. Ngaøy 7/12/1973. Söï ra ñôøi cuûa Coâng öôùc Heritage cuøng vôùi nhöõng muïc ñích thieát thöïc cuûa noù ñaõ taïo ra nhöõng yù nghóa voâ cuøng to lôùn ñoái vôùi quoác gia vaø quoác teá trong vieäc nhìn nhaän. Taïi Hoäi nghò cuûa Lieân hôïp quoác veà moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôøi nhoùm hoïp ôû Stockhom – Thuïy Ñieån naêm 1972. Gioùocdani. Gana. Xu ñaêng. Ñeán ngaøy 17/12/1975. Nam Tö. Daia. Naêm 1965. Cuõng vaøo thôøi gian naøy treân theá giôùi xuaát hieän nhieàu tieáng noùi ñoøi baûo veä moâi tröôøng thieân nhieân vaø gìn giöõ caùc di saûn vaên hoùa. lòch söû vaø nhöõng thaéng caûnh töï nhieân cuûa theá giôùi trong hieän taïi cuõng nhö trong töông lai. baûo veä caùc DSVH & DSTN cuûa nhaân loaïi. ñaõ coù 177 nöôùc tham gia Coâng öôùc Heritage. Töø khi ra ñôøi. Araäp Xiri. baûo veä nhöõng giaù trò cuûa caùc DSVH & DSTN treân theá giôùi. Ñieàu naøy khieán cho Coâng öôùc Heritage khoâng chæ laø “coâng cuï phaùp lyù quoác teá” ñöôïc chaáp nhaän roäng raõi nhaát cuûa UNESCO maø coøn laø coâng öôùc veà baûo toàn ñöôïc pheâ chuaån nhieàu nhaát treân theá giôùi. ñaùnh daáu cho vieäc ñöa caùc DSVH & DSTN cuûa Vieät Nam vaøo kho taøng di saûn chung cuûa nhaân loaïi ñoàng thôøi ñaët chuùng trong söï baûo veä cuûa toaøn theá giôùi. Coâng öôùc naøy ñöôïc thoâng qua taïi kyø hoïp thöù 17 Hoäi nghò toaøn theå cuûa UNESCO ngaøy 16/11/1972. Angieâri. Vieät Nam ñaõ chính thöùc tham gia Coâng öôùc Heritage vaøo ngaøy 19/10/1987. khoa hoïc vaø hieän ñaïi. Síp vaø Thuïy Só. Tính ñeán ngaøy 28/11/2003. Iran. Tuynidi. Vì vaäy. Iraéc. caùc quoác gia ñaõ ñeà nghò thaønh laäp moät Toå chöùc di saûn theá giôùi nhaèm thuùc ñaåy söï hôïp taùc quoác teá trong vieäc baûo veä caùc di tích vaên hoùa. Nigieâria. Ecuaño. Coâng öôùc Heritage nhö laø moät trong nhöõng phöông tieän ñeå noái lieàn lôïi ích . Hieäp hoäi baûo toàn thieân nhieân theá giôùi – IUCN moät laàn nöõa cuõng ñöa ra khuyeán nghò naøy. Myõ laø nöôùc ñaàu tieân tham gia Coâng öôùc vaø tieáp theo laø 19 nöôùc ôû khaép nôi treân theá giôùi: Ai Caäp. Phaùp. Coâng öôùc Heritage chính thöùc coù hieäu löïc thi haønh sau khi ñöôïc 20 quoác gia thaønh vieân pheâ chuaån. Oâxtraâylia. sau khi ñaõ thoáng nhaát quan ñieåm veà nhöõng giaù trò to lôùn cuûa caùc DSVH & DSTN trong ñôøi soáng nhaân loaïi cuõng nhö söï caàn thieát phaûi coù moät Coâng öôùc quoác teá môùi coù hieäu löïc ñeå baûo veä caùc di saûn naøy moät caùch thöôøng xuyeân. Ñaïi Hoäi Ñoàng Toå chöùc giaùo duïc. khoa hoïc vaø vaên hoùa (UNESCO) cuûa Lieân hôïp quoác taïi Paris töø ngaøy 17/10 ñeán ngaøy 21/11/1972 ñaõ thoâng qua Coâng öôùc veà baûo veä di saûn vaên hoùa vaø töï nhieân cuûa theá giôùi – (sau ñaây ñöôïc goïi laø Coâng öôùc Heritage). trong Hoäi nghò quoác teá veà baûo veä moâi tröôøng taïi Washington. Bungari. Toå chöùc UNESCO cuûa Lieân hôïp quoác ñaõ luoân luoân keân goïi vaø giuùp ñôõ caùc nöôùc thaønh vieân treân toaøn theá giôùi trong vieäc nhaän daïng.

söï boå sung laãn nhau cuûa caùc heä sinh thaùi. Vì vaäy. trong khoâng gian vaø thôøi gian nhaát ñònh.” Moät di tích. qui ñònh veà traùch nhieäm cuûa quoác gia vaø quoác teá trong vieäc baûo veä caùc di saûn naøy.2 Caùc tieâu chuaån ñeå coâng nhaän moät di saûn laø DSVH hoaëc DSTN theá giôùi Cho ñeán tröôùc naêm 1972. hoaëc * Ñaõ coù taùc ñoäng quan troïng ñeán höôùng phaùt trieån kieán truùc. Vôùi nhöõng yù nghóa quoác teá ñaëc bieät ñoù. 1. ngheä thuaät . moät kieät taùc laø saùng taïo cuûa thieân taøi. ngheä thuaät – thaåm myõ. Coâng öôùc Heritage ra ñôøi beân caïnh vieäc ñöa ra moät ñònh nghóa thoáng nhaát vaø nhöõng tieâu chuaån cuûa caùc DSVH & DSTN. khoa hoïc… Ñieàu 24 Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc ñaõ cuï theå hoùa nhöõng “giaù trò quoác teá ñaëc bieät” aáy thaønh caùc tieâu chuaån sau ñaây: * Töôïng tröng cho thaønh töïu ngheä thuaät coù moät khoâng hai. Quoác gia naøo cuõng sôû höõu moät soá löôïng caùc DSVH & DSTN ñaùng keå. phaûn aùnh söï phuï thuoäc laãn nhau cuûa caùc neàn vaên hoùa. moãi quoác gia ñeàu coù nhöõng quan nieäm khaùc nhau veà DSVH & DSTN do chöa coù moät chuaån möïc chung. moät quoác gia vôùi lôïi ích cuûa toaøn theå coäng ñoàng quoác teá. coøn qui ñònh vieäc thaønh laäp UÛy ban lieân chính phuû veà baûo veä Di saûn theá giôùi (goïi taét laø UÛy ban Di saûn theá giôùi). khi Coâng öôùc Heritage ra ñôøi. khoa hoïc vaø kó thuaät”. moät quaàn theå kieán truùc hoaëc thaéng caûnh vaên hoùa ñeå ñöôïc coâng nhaän laø moät DSVH theá giôùi vaø ñöa vaøo danh saùch caùc DSTG phaûi coù nhöõng “giaù trò quoác teá ñaëc bieät” veà phöông dieän lòch söû. ñaày ñuû nhaát döïa treân nhöõng tieâu chuaån ñöôïc xaùc ñònh chaët cheõ “theo chuû ñeà vaø khu vöïc. Tuy nhieân. nhöõng tieâu chuaån nhaát ñònh veà caùc DSTG. Quaù trình coâng nhaän vaø ñöa moät di saûn vaøo danh saùch DSTG khoâng phaûi laø moät quaù trình löïa choïn vaø lieät keâ ñôn giaûn maø noù phaûi ñöôïc thöïc hieän moät caùch nhaát quaùn. Coâng öôùc Heritage laø cô sôû ñeå toå chöùc hoaït ñoäng baûo veä caùc di saûn theá giôùi moät caùch thöôøng xuyeân vaø khoa hoïc. “vieäc baûo veä di saûn ñoù ôû caáp quoác gia thöôøng khoâng ñöôïc hoaøn chænh vì vieäc baûo veä naøy ñoøi hoûi raát nhieàu phöông tieän nhöng nöôùc coù taøi saûn phaûi baûo toàn ñoù laïi khoâng coù nguoàn löïc kinh teá. Coâng öôùc Heritage ra ñôøi vôùi ñònh nghóa ñaày ñuû.cuûa daân cö moät vuøng. goùp phaàn ñöa toaøn theå nhaân loaïi trôû thaønh “ngöôøi thöøa keá” toaøn boä nhöõng DSVH & DSTN trong kho taøng di saûn chung cuûa loaøi ngöôøi.4. chính xaùc veà DSVH & DSTN cuøng vôùi moät heä thoáng tieâu chuaån ñöôïc xaùc ñònh chaët cheõ ñeå moät taøi saûn ñöôïc ghi teân vaøo danh saùch DSTG ñaõ trôû thaønh tieâu chí chung cho quoác gia vaø quoác teá trong vieäc löïa choïn vaø ñaùnh giaù caùc di saûn.

Vì vaäy. hoaëc phong caûnh theå hieän moät hoaëc nhieàu giai ñoaïn quan troïng trong lòch söû nhaân loaïi. coù nguy cô tuyeät chuûng. caùc quaù trình hoaït ñoäng ñòa chaát quan troïng noái tieáp nhau. hoaëc “laø moät minh hoïa ñieån hình”. tröôøng hôïp ñoâ thò ñaõ toàn taïi töø . caùc di tích. ngheä thuaät vaø kieán truùc cuõng nhö giöõa caùc nöôùc thaønh vieân cuûa UÛy ban DSTG. hoaëc * Laø nhöõng daãn chöùng noåi baät ñaïi dieän cho caùc quaù trình hoaït ñoäng sinh thaùi vaø sinh vaät hoïc noái tieáp nhau trong söï tieán hoùa vaø phaùt trieån cuûa töï nhieân vaø caùc coäng ñoàng ñoäng – thöïc vaät. do ñoù seõ coù nhieàu caùch hieåu khaùc nhau. Nhö vaäy. * Bao truøm caû nhöõng moâi tröôøng soáng töï nhieân quan troïng nhaát vaø coù yù nghóa nhaát ñoái vôùi vieäc baûo toàn sinh giôùi. vieäc ñaùnh giaù vaø xaùc ñònh giaù trò cuûa moät soá di saûn chæ coù theå quyeát ñònh ñöôïc sau nhöõng cuoäc tranh luaän soâi noãi. so saùnh vaø thaûo luaän giöõa caùc nhaø khoa hoïc töï nhieân vaø caùc chuyeân gia veà lòch söû. tieâu chuaån ñeå xem xeùt giaù trò quoác teá ñaëc bieät cuûa moät DSTN ñöôïc qui ñònh taïi Ñieàu 44 Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc bao goàm: * Laø nhöõng daãn chöùng noåi baät ñaïi dieän cho nhöõng giai ñoaïn quan troïng cuûa lòch söû traùi ñaát bao goàm caû baèng chöùng veà söï soáng. Qua ñoù. trong ñoù caû nhöõng moâi tröôøng soáng cuûa caùc loaøi coù giaù trò toaøn caàu. baûo toàn hoaëc veû ñeïp thieân nhieân. khoâng thoáng nhaát vaø nhaát ñònh mang tính chuû quan cuûa moãi quoác gia vôùi caùc neàn vaên hoùa khaùc nhau. “nhöõng hieän töôïng töï nhieân noåi baät nhaát”… Nhöõng tieâu chuaån aáy ñöôïc xaây döïng tæ mæ trong nhieàu naêm. caûnh vaät töï nhieân hoaëc khu vöïc töï nhieân ñeå ñöôïc coâng nhaän laø moät DSTN theá giôùi phaûi coù nhöõng “giaù trò quoác teá ñaëc bieät” veà phöông dieän khoa hoïc. Töông töï. “laø baèng chöùng hieám thaáy”. Ví duï. hoaëc * Laø moät minh hoïa ñieån hình cho moät loaïi toång theå kieán truùc hoaëc xaây döïng. baøi trí phong caûnh. heä thoáng nhöõng tieâu chuaån cuûa DSVH & DSTN theá giôùi ñaõ phaûn aùnh ñöôïc nhöõng giaù trò quoác teá ñaëc bieät vaø yù nghóa toaøn caàu cuûa caùc di saûn thoâng qua vieäc xaùc ñònh caùc thuoäc tính “laø baèng chöùng duy nhaát vaø chæ coù moät”. “laø nhöõng daãn chöùng noåi baät”. khaùi nieäm “giaù trò quoác teá ñaëc bieät” laø moät khaùi nieäm raát roäng.hoaëc qui hoaïch ñoâ thò. Tuy nhieân. söï hình thaønh caùc taàng ñòa chaát. hoaëc * Laø baèng chöùng duy nhaát vaø chæ coù moät hoaëc ít nhaát laø baèng chöùng hieám thaáy veà moät neàn vaên minh hoaëc truyeàn thoáng vaên hoùa ñaõ bieán maát. hoaëc *Laø moät minh hoïa ñieån hình cho caùch sinh soáng hoaëc söû duïng ñaát ñai truyeàn thoáng cuûa con ngöôøi mang tính chaát ñaëc tröng cho moät hoaëc nhieàu neàn vaên hoaù. hoaëc *Chöùa ñöïng nhöõng hieän töôïng töï nhieân noåi baät nhaát hoaëc coù nhöõng veû ñeïp töï nhieân ñoäc nhaát vaø coù taàm quan troïng veà maët thaåm myõ. qua moät thôøi gian daøi nghieân cöùu. cho ñeán nay.

giaûi phaùp haønh chính. Nhöõng ñieàu kieän veà cheá ñoä quaûn lyù vaø baûo veä caùc di saûn ñöôïc ñeà cöû laø raát quan troïng bôûi vì noù ñaûm baûo ñöôïc söï toàn taïi cuûa di saûn cuõng nhö giaù trò nguyeân veïn cuûa di saûn tröôùc vaø sau khi ñöôïc coâng nhaän laø DSTG. nhaát laø caùc DSTN bôûi caùc di saûn naøy thöôøng chöùa ñöïng haàu heát nhöõng yeáu toá coù söï lieân heä phuï thuoäc laãn nhau trong moái quan heä töï nhieân cuûa chuùng. seõ coù nhöõng di saûn maø nhöõng ñaëc ñieåm vaø giaù trò cuûa chuùng ñaùp öùng ñöôïc nhieàu hôn moät tieâu chuaån ñaõ ñöôïc qui ñònh. vieäc nghieân cöùu ñeå ñöa vaøo danh saùch DSTG gaëp nhieàu khoù khaên. chöù khoâng phaûi chæ döïa treân cô sôû suy luaän veà vai troø coù theå ñaõ coù cuûa ñoâ thò trong quaù khöù hoaëc nhö moät bieåu töôïng lòch söû cuûa ñoâ thò. Theo ñoù. giaûi phaùp haønh chính. Ñeå ñuû tieâu chuaån xeáp vaøo danh saùch. caùc ñoâ thò naøy caàn phaûi ñöôïc coâng nhaän caên cöù vaøo loái kieán truùc ñaùng löu yù cuûa ñoâ thò. nhieàu di saûn ñöôïc coâng nhaän laàn ñaàu tieân khi ñaùp öùng ñöôïc moät hay moät soá tieâu chuaån ñöôïc qui ñònh phuø hôïp vôùi Coâng öôùc vaø Caùc höôùng daãn thöïc hieän. Theo qui ñònh taïi Ñieàu 24 vaø Ñieàu 44 Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc thì moät DSVH hoaëc DSTN ñöôïc coâng nhaän laø DSTG khi ñaùp öùng ñöôïc ít nhaát moät trong nhöõng tieâu chuaån ñaõ ñöôïc ñöa ra. trong ñôn ñeà cöû. caùc quoác gia phaûi ghi roõ cheá ñoä quaûn lyù vaø baûo veä di saûn baèng phaùp luaät.b ñoái vôùi caùc DSVH vaø nhöõng ñieàu kieän veà tính thoáng nhaát ñöôïc qui ñònh taïi ñieàu 44. ñoàng thôøi phaûi baûo ñaûm vieäc thöïc thi coù hieäu quaû caùc chính saùch vaø cheá ñoä noùi treân. toång theå ñaõ bò phaù huûy nghieâm troïng keå töø khi baét ñaàu kæ nguyeân coâng nghieäp) vaø do toác ñoä ñoâ thò hoùa quaù nhanh nhöõng khu vöïc xung quanh. toång theå kieán truùc vaø khoâng gian phaûi phaûn aùnh moät neàn vaên minh hoaëc moät chuoãi caùc neàn vaên minh laø nguyeân nhaân daãn ñeán vieäc ñeà cöû vaø coâng nhaän di saûn naøy. Ví duï nhö Vònh Haï Long – Vieät Nam ñöôïc UÛy ban Di saûn theá giôùi coâng nhaän laø DSTN theá giôùi laàn ñaàu tieân vaøo naêm 1994 vôùi giaù trò veà maët thaåm myõ (theo tieâu chuaån iii ñöôïc qui ñònh taïi Ñieàu 44.b ñoái vôùi caùc DSTN. Neáu vaøo thôøi ñieåm . Vì vaäy. vaø sau ñoù qua quaù trình nghieân cöùu ñaõ khaùm phaù ñöôïc nhieàu giaù trò môùi cuûa di saûn ñaùp öùng ñöôïc nhöõng tieâu chuaån khaùc thì di saûn naøy vaãn coù theå tieáp tuïc ñöôïc coâng nhaän laø DSTG theo tieâu chuaån môùi naøy. Thöïc teá.tröôùc trong lòch söû nay vaãn coøn ngöôøi sinh soáng. phaàn lôùn laø do toång theå keát caáu ñoâ thò deã bò phaù vôõ (nhieàu tröôøng hôïp. tieáp tuïc ñöôïc coâng nhaän laø DSTN theá giôùi laàn thöù hai vaøo naêm 2000 vôùi giaù trò veà maët khoa hoïc ñòa chaát (theo tieâu chuaån i Ñieàu 44. hoaëc taäp quaùn truyeàn thoáng ñöôïc qui ñònh taïi Ñieàu 24. hoaëc taäp quaùn truyeàn thoáng.a Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc). Sau ñoù.a). “ñieàu kieän ñuû” chính laø nhöõng ñieàu kieän veà cheá ñoä quaûn lyù vaø baûo veä di saûn ñaày ñuû baèng phaùp luaät. Coù theå thaáy raèng nhöõng tieâu chuaån ñöôïc xaùc ñònh taïi Ñieàu 24 vaø Ñieàu 44 Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc chæ môùi laø nhöõng “ñieàu kieän caàn” ñeå moät DSVH hoaëc DSTN ñöôïc coâng nhaän laø DSTG. Vì vaäy.

Tuy nhieân. nhieàu di saûn ñeà cöû khoâng ñöôïc coâng nhaän laø DSTG khoâng phaûi vì khoâng ñaùp öùng ñöôïc caùc tieâu chuaån veà “giaù trò quoác teá ñaëc bieät” maø do bieän phaùp quaûn lyù vaø baûo veä cuûa quoác gia coù di saûn chöa ñuû taàm vaø hieäu löïc ñeå coù theå duy trì söï toàn taïi vaø gìn giöõ ñöôïc caùc giaù trò cuûa di saûn moät caùch laâu daøi. Coâng öôùc Heritage khoâng qui ñònh vieäc baûo veä caùc di saûn coù lôïi ích lôùn. nhöõng tieâu chuaån vaø ñieàu kieän ñöôïc ñöa ra trong Coâng öôùc Heritage vaø Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc ñeå coâng nhaän caùc DSVH & DSTN theá giôùi ñaõ theå hieän ñöôïc quan ñieåm quoác teá veà giaù trò quan troïng toaøn caàu cuûa caùc di saûn. Nhö vaäy. Thöïc teá. thuû tuïc laäp danh saùch DSTG vaø danh saùch DSTG bò nguy haïi .” 1. caùc DSTG ñöôïc xeáp vaøo moät vò trí öu ñaõi nhö vaäy nhaèm laøm taám göông khuyeán khích vieäc ñeà ra chính saùch quoác gia hoaëc ñòa phöông veà vieäc gìn giöõ moâi tröôøng töï nhieân vaø baûo veä toaøn boä di saûn theá giôùi. nhöõng taøi saûn ñaõ ñöôïc tuyeån choïn ñeå ghi vaøo danh saùch DSTG khoâng phaûi laø nhöõng taøi saûn duy nhaát xöùng ñaùng ñöôïc gìn giöõ.4. Toùm laïi. Maët khaùc. nhöõng giaù trò vaên hoùa vaø lòch söû cuûa khu phoá naøy hoaøn toaøn ñaùp öùng ñöôïc caùc tieâu chuaån ñöôïc qui ñònh trong Coâng öôùc Heritage nhöng hieän nay coâng taùc laäp hoà sô ñeà nghò UNESCO coâng nhaän laø DSVH theá giôùi ñang gaëp nhieàu khoù khaên ôû vieäc ñaûm baûo caùc chính saùch phaùp luaät vaø quaûn lyù nhaø nöôùc ñeå baûo veä di saûn tröôùc taùc ñoäng cuûa quaù trình ñoâ thò hoùa. thöïc teá nhieàu taøi saûn coù “giaù trò quoác teá ñaëc bieät” hieån nhieân khoâng chæ ñoái vôùi caùc nhaø chuyeân moân maø ñoái vôùi caû ngöôøi bình thöôøng. Ví duï nhö Khu phoá coå Thaêng Long – Vieät Nam. vaãn chöa coù maët trong danh saùch vì nhieàu lyù do khaùc nhau trong ñoù moät phaàn laø do coøn nhieàu quoác gia chöa tham gia Coâng öôùc. coù giaù trò kinh teá cao maø chæ baûo veä nhöõng taøi saûn noåi baät nhaát ñöôïc choïn loïc vaø laäp thaønh moät danh saùch coù tính ñaïi dieän chung. Ñieàu 12 Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc moät laàn nöõa ñaõ khaúng ñònh: “Moät taøi saûn vaên hoùa vaø töï nhieân naøo khoâng ñöôïc ghi vaøo danh saùch di saûn theá giôùi khoâng heà coù nghóa laø noù khoâng coù moät giaù trò quoác teá ñaëc bieät ñoái vôùi caùc muïc ñích khaùc vôùi muïc ñích cuûa vieäc ghi teân vaøo danh saùch ñoù.di saûn ñöôïc trình leân UÛy ban Di saûn theá giôùi ñeå xeùt duyeät coâng nhaän maø vaãn chöa coù keá hoaïch quaûn lyù thì quoác gia ñeà cöû phaûi cho bieát roõ khi naøo thì seõ laäp ñöôïc keá hoaïch vaø döï tính keá hoaïch ñoù seõ huy ñoäng nhö theá naøo nhöõng nguoàn löïc caàn thieát phuïc vuï cho vieäc chuaån bò vaø thöïc thi keá hoaïch. ñaây laø nhöõng ñieàu kieän raát caàn thieát vaø ñöôïc UÛy ban Di saûn theá giôùi xem nhö laø caên cöù ñeå quyeát ñònh coâng nhaän vaø ñöa di saûn ñeà cöû vaøo danh saùch DSTG hay gaùc laïi hoà sô vaø khuyeán nghò caùc quoác gia thöïc hieän caùc cheá ñoä quaûn lyù vaø baûo veä di saûn coù hieäu quaû hôn.3 Trình töï. Chính vì vaäy.

töï nhieân cuûa caùc di saûn naèm treân laõnh thoå quoác gia mình phuø hôïp vôùi caùc tieâu chaån vaø ñieàu kieän ñöôïc qui ñònh trong Coâng öôùc seõ tieán haønh vieäc ñeà cöû caùc di saûn cuûa quoác gia mình vaøo danh saùch DSTG. thoáng nhaát ñöôïc qui ñònh trong Coâng öôùc Heritage vaø Caùc höôùng daãn thöïc hieän. caùc chuyeân gia cuûa UNESCO ñaõ so saùnh vôùi nhöõng coá ñoâ khaùc ôû Vieät Nam vaø ôû khu vöïc Ñoâng Nam AÙ: Hueá may maén ñöôïc lòch söû daønh cho söï öu aùi laø khoâng bò rôi vaøo soá phaän bò mai moät nhö coá ñoâ Coå Loa. bôûi vì ñaây chính laø cô sôû ñeå UÛy ban Di saûn theá giôùi xem xeùt vaø quyeát ñònh coâng nhaän hay khoâng coâng nhaän moät taøi saûn laø DSTG. vò trí ñòa lyù cuûa di saûn. hoaëc ñaõ bò bieán ñoåi do söï phaùt trieån voäi vaøng . trong hoà sô ñeà cöû. Quaù trình ñeà cöû. vieäc chöùng minh veà “giaù trò quan troïng toaøn caàu” cuûa di saûn laø quan troïng nhaát. mieâu taû vaén taét di saûn. coù theå môøi caùc chuyeân gia nöôùc ngoaøi veà lónh vöïc lieân quan tham gia coá vaán. chöùng minh veà “giaù trò quan troïng toaøn caàu cuûa di saûn phuø hôïp vôùi caùc tieâu chuaån vaø ñieàu kieän veà tính xaùc thöïc. Vì vaäy.3. Noäi dung cuûa caùc ñeà cöû ñöôïc laäp theo Maãu thoáng nhaát do UÛy ban di saûn theá giôùi thoâng qua. nghieân cöùu laøm roõ giaù trò cuûa di saûn. Vieäc chöùng minh giaù trò cuûa di saûn bao goàm caû vieäc so saùnh töông quan vôùi caùc taøi saûn khaùc cuøng loaïi. caùc vaên baûn coù lieân quan bao goàm caùc phim. Hoa Lö. thoâng tin veà caùc cô quan nghieân cöùu hoaëc baûo veä di saûn… Trong taát caû nhöõng noäi dung treân. coâng nhaän vaø ñöa caùc di saûn vaøo danh saùch DSTG ñöôïc thöïc hieän qua hai böôùc: Böôùc 1: Laäp vaên baûn ñeà cöû cuûa quoác gia tham gia Coâng öôùc Caùc quoác gia tham gia Coâng öôùc Heritage sau khi xem xeùt nhöõng ñaëc ñieåm vaên hoùa. Taây Ñoâ ôû Vieät Nam. Angkor (Camphuchia) thì hoaëc ñaõ bò boû trong röøng saâu cho thieân nhieân taøn phaù. Trong ñoù phaûi ñaûm baûo nhöõng noäi dung cô baûn nhö: teân di saûn. Ngoaøi ra. thuû tuïc ñöôïc qui ñònh cuï theå trong Coâng öôùc Heritage vaø Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc. xem xeùt. ñoàng thôøi Hueá laø coá ñoâ duy nhaát trong vuøng Ñoâng Nam AÙ coøn baûo löu ñöôïc haàu nhö nguyeân veïn dieän maïo cuûa noù. Thí duï khi nhaän xeùt veà caùc giaù trò cuûa Coá ñoâ Hueá – Vieät Nam. ñeå hoaøn taát ñöôïc hoà sô cuûa di saûn moät caùch ñaày ñuû vaø hoaøn chænh. coøn caùc coá ñoâ kia nhö Pangan (Myanma). töông töï ôû trong hoaëc ngoaøi laõnh thoå cuûa quoác gia coù di saûn ñöôïc ñeà cöû.1 Laäp danh saùch DSTG Caùc DSVH & DSTN ñöôïc coâng nhaän vaøo danh saùch DSTG theo moät trình töï. sô ñoà vaø caùc taøi “lieäu. Bangkok (Thaùi Lan).4. quoác gia tham gia Coâng öôùc phaûi göûi keøm caùc vaên baûn caàn thieát khaùc nhö: vaên baûn phaùp lyù veà baûo veä di saûn ñeà cöû vaø baûn giaûi trình caùch thöùc phaùt huy hieäu löïc cuûa caùc vaên baûn phaùp lyù ñoù. baûn ñoà. caùc quoác gia höõu quan phaûi tieán haønh khaûo saùt. keá hoaïch quaûn lyù di saûn.1.

ñaùnh giaù khaùch quan.vaø thieáu caân nhaéc cuûa caùc coâng trình kieán truùc hieän ñaïi trong ñoâ thò. UÛy ban ñaõ tieán haønh xem xeùt. Tuy nhieân. Khu baûo toàn Wrangell vaø Vöôøn quoác gia vònh soâng Baêng ñöôïc ghi trong danh saùch vôùi teân cuûa hai quoác gia Hoa Kyø vaø Canada… Böôùc 2: Caùc hoaït ñoäng thaåm ñònh. Thöïc teá hieän nay haøng naêm UÛy ban Di saûn theá giôùi phaûi xöû lyù moät soá löôïng lôùn caùc ñeà cöû töø phía caùc quoác gia veà DSVH & DSTN. Ban thö kyù seõ yeâu caàu caùc quoác gia boå sung nhöõng thoâng tin coøn thieáu. Vieäc thaåm ñònh chuyeân moân cuûa ICOMOS vaø IUCN ñöôïc tieán haønh qua caùc böôùc toång hôïp döõ lieäu. Cuoái cuøng. UÛy ban chæ quyeát ñònh coâng nhaän theâm 24 DSTG môùi. Taïi Hoäi nghò laàn thöù 27 naêm 2003. Ban thö kyù cuûa UÛy ban DSTG seõ tieán haønh thaåm tra qua caùc noäi dung vaø taøi lieäu keøm theo cuûa ñôn ñeà cöû: . Trong danh saùch DSTG hieän nay. danh saùch DSTG laø moät danh saùch mang tính ñaïi dieän chung neân UÛy ban ñaõ ñöa ra khuyeán nghò: “caùc quoác gia neân caân nhaéc xem caùc di saûn cuûa mình ñaõ tieâu bieåu ñeå ñöa vaøo danh saùch hay khoâng vaø neáu ñuùng vaäy thì töï nguyeän giaûm tæ leä caùc vieäc ñeà xuaát tieáp theo cuûa mình”. ñaùnh giaù caùc ñeà cöû cuûa UÛy ban Di saûn theá giôùi Sau khi tieáp nhaän caùc hoà sô ñeà cöû töø phía caùc quoác gia tham gia Coâng öôùc.Neáu hoà sô ñeà cöû ñaõ hoaøn chænh. Ngoaøi ra. ñaùnh giaù 44 hoà sô ñaõ ñöôïc caùc cô quan chuyeân moân quoác teá thaåm ñònh. Caùc toå chöùc phi chính phuû naøy seõ tieán haønh thaåm ñònh chuyeân moân töøng ñôn ñeà cöû phuø hôïp vôùi tieâu chuaån ñaõ ñöôïc qui ñònh. nhöng sau ñoù moät soá nöôùc vì nhaän thaáy khaû naêng ñöôïc coâng nhaän raát khoù neân ñaõ töï nguyeän ruùt khoûi danh saùch.Neáu caùc ñôn ñeà cöû khoâng hoaøn chænh. Ban laõnh ñaïo seõ tieán haønh xem xeùt caùc baùo caùo ñaùnh giaù cuûa ICOMOS vaø IUCN vaø ñöa ra caùc khuyeán nghò trình leân UÛy ban Di saûn theá giôùi theo boán loaïi sau: . tröôøng hôïp moät di saûn naèm ngoaøi bieân giôùi quoác gia thì caùc quoác gia coù lieân quan caàn phaûi phoái hôïp ñeå laäp vaø ñeä trình baûn ñeà cöû chung. coù raát nhieàu caùc di saûn ñöôïc coâng nhaän naèm treân laõnh thoå cuûa hai quoác gia nhö Nhaø truyeàn giaùo Jesuit cuûa Guaranis naèm treân laõnh thoå cuûa Achentina vaø Braxin. khaûo saùt thöïc ñòa vaø laäp baùo caùo ñaùnh giaù ñeå trình leân Ban laõnh ñaïo cuûa UÛy ban Di saûn theá giôùi. . Ban thö kyù seõ chuyeån ñeán Hieäp hoäi quoác teá veà di tích vaø di chæ (ICOMOS) ñoái vôùi caùc hoà sô ñeà cöû DSVH hoaëc Hieäp hoäi baûo toàn thieân nhieân theá giôùi (IUCN) ñoái vôùi caùc hoà sô ñeà cöû DSTN.

duy trì vaø chuyeån giao cho caùc theá heä töông lai DSVH & DSTN naèm trong laõnh thoå quoác gia mình”. Sau khi moät taøi saûn ñöôïc coâng nhaän vaø ghi teân vaøo danh saùch DSTG.2 Laäp danh saùch DSTG bò nguy haïi Nhieàu DSVH & DSTN theá giôùi luoân phaûi ñöùng tröôùc nhöõng nguy cô bò huûy hoaïi vaø coù theå bieán maát nhö thieân tai. Moïi quyeát ñònh cuûa UÛy ban seõ ñöôïc thoâng baùo ñeán taát caû caùc quoác gia tham gia Coâng öôùc. baûo veä. hieän taïi ñang bò ñe doïa bôûi nhöõng “nguy haïi cuï theå vaø nghieâm troïng”. Moät di saûn bò xuoáng caáp nghieâm troïng ñöôïc hieåu trong tröôøng hôïp khi di saûn ñoù giaûm giaù trò ñeán möùc maát ñi caùc ñaëc ñieåm luùc noù ñöôïc quyeát ñònh ñöa vaøo danh saùch DSTG (khoâng theå phuïc hoài laïi ñöôïc). danh saùch DSTG seõ coù theå bò giaûm ñi sau moät thôøi gian ngaén. baûo toàn. do nhöõng thay ñoåi trong söû duïng ñaát hoaëc bò boû hoang pheá vì nhöõng nguyeân nhaân naøo ñoù… Neáu khoâng coù nhöõng chính saùch ñaëc bieät trong quaûn lyù vaø baûo toàn caùc di saûn naøy. Neáu nghóa vuï treân khoâng ñöôïc thöïc hieän hoaëc thöïc hieän khoâng ñaày ñuû daãn ñeán di saûn bò xuoáng caáp nghieâm troïng thì UÛy ban coù theå ñöa ra xem xeùt ñeå xoùa teân di saûn naøy ra khoûi danh saùch DSTG. Chính vì vaäy. hoaëc khi caùc phaåm chaát xaùc thöïc cuûa moät vuøng DSTG ñaõ bò ñe doïa bôûi caùc hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi taïi thôøi ñieåm noù ñöôïc ñeà cöû vaø neáu caùc bieän phaùp söûa chöõa caàn thieát do quoác gia kyù keát ñeà ra taïi thôøi ñieåm ñoù ñaõ khoâng thöïc hieän trong khoaûng thôøi gian döï kieán. Khoaûn 4 Coâng öôùc Heritage thì UÛy ban coù theå ñöa moät di saûn vaøo danh saùch DSTG bò nguy haïi vôùi nhöõng ñieàu kieän sau: 1 Di saûn laø taøi saûn ñöôïc ghi trong danh saùch DSTG . Theo Ñieàu 14. do nhöõng ñeà aùn xaây döïng caùc coâng trình lôùn cuûa con ngöôøi. chieán tranh.4. UÛy ban DSTG coù theå xem xeùt vaø ñöa nhöõng di saûn ñaõ ñöôïc coâng nhaän laø DSTG .3. caàn phaûi toân taïo nhieàu vaøo danh saùch DSTG bò nguy haïi. Soá thaønh vieân tham döï cuoäc hoïp phaûi nhieàu hôn 1/2 soá thaønh vieân cuûa UÛy ban vaø theå thöùc quyeát ñònh cuûa UÛy ban laø quyeát ñònh theo ña soá ( 2/3 soá thaønh vieân cuûa UÛy ban coù maët). do söï phaùt trieån nhanh choùng veà ñoâ thò hoùa vaø du lòch. 1.1 Caùc di saûn ñeà nghò ñöa vaøo danh saùch DSTG 2 Caùc di saûn khoâng ñöôïc ñeà nghò ñöa vaøo danh saùch DSTG 3 Caùc taøi saûn caàn phaûi chuyeån laïi cho quoác gia ñeà nghò ñeå boå sung caùc thoâng tin hoaëc vaên baûn 4 Caùc taøi saûn maø vieäc thaåm ñònh caàn ñöôïc döïa treân ñaùnh giaù saâu hôn hoaëc caàn nghieân cöùu theâm Cuoái cuøng UÛy ban Di saûn theá giôùi seõ tieán haønh hoïp ñeå quyeát ñònh coâng nhaän hoaëc khoâng coâng nhaän moät di saûn laø DSTG. “moãi quoác gia tham gia Coâng öôùc cuøng thöøa nhaän nghóa vuï ñaûm baûo vieäc xaùc ñònh.

Quoác gia tham gia Coâng öôùc coù di saûn bò nguy haïi seõ phoái hôïp ñeå thöïc hieän caùc bieän phaùp khaéc phuïc. ¤ Nguy haïi tieàm taøng laø tröôøng hôïp di saûn bò ñe doïa taùc ñoäng coù haïi ñeán nhöõng ñaëc tính voán coù cuûa noù. Tuy nhieân. haäu thuaãn ñoù cao hôn söï hoã trôï vaät chaát”.7% trong toång soá 754 DSTG ñöôïc coâng nhaän. Ngoaøi ra. UÛy ban seõ vaïch ra chöông trình haønh ñoäng khaéc phuïc trong ñoù phaân boå moät phaàn taøi chính töø Quyõ DSTG ñeå hoã trôï cho chöông trình naøy. do chaïy theo lôïi ích cuûa ñoàng tieàn. Ví duï: caùc di saûn bò xuoáng caáp do thieáu chính saùch quaûn lyù. baûo veä hoaëc keá hoaïch quaûn lyù khoâng ñöôïc thöïc hieän. Coù theå noùi “moïi coäng ñoàng ñeàu coù theå tìm thaáy ôû Coâng öôùc moät haäu thuaãn cho vieäc gìn giöõ baûn saéc vaên hoùa cuûa mình. nhieàu ngöôøi ñaõ phaù caùc maûnh ñieâu khaéc treân moät soá coâng trình ñeå baùn ra nöôùc ngoaøi khieán cho di saûn naøy bò ñe doïa nghieâm troïng. Danh saùch DSTG bò nguy haïi tính ñeán ngaøy 5/7/2003 coù 35 di saûn. Vieäc ñöa moät taøi saûn vaøo danh saùch DSTG bò nguy haïi laø nhaèm muïc ñích baûo veä ñaëc bieät caùc di saûn naøy.5 Caùc hoaït ñoäng baûo veä DSTG cuûa quoác gia vaø quoác teá theo Coâng öôùc Heritage Coâng öôùc Heritage ñaõ taïo ra moät “cô sôû vaät chaát vaø tinh thaàn” to lôùn cho moãi quoác gia vaø caû quoác teá trong hoaït ñoäng gìn giöõ vaø baûo veä caùc DSVH & DSTN cuûa theá giôùi. söï “haäu thuaãn” treân cuûa quoác teá trong hoaït ñoäng baûo veä caùc DSTG theo Coâng öôùc Heritage khoâng phaûi laø söï “thay theá coâng vieäc cuûa nöôùc höõu quan ñeå hoaøn thaønh moät caùch coù hieäu quaû” maø söï giuùp ñôõ aáy seõ taïo ra nhöõng ñieàu kieän vaø ñoäng löïc ñeå caùc quoác gia thöïc hieän toát nghóa vuï cao caû cuûa mình trong vieäc gìn giöõ vaø baûo veä caùc DSVH & DSTN treân laõnh thoå cuûa . UÛy ban luoân xem xeùt. Tröôøng hôïp cuûa DSVH Angkor ôû Campuchia. chieám gaàn 4. 1. Vì vaäy.2 Di saûn ñang bò ñe doïa bôûi nguy haïi cuï theå vaø nghieâm troïng 3 Caàn thieát coù caùc hoaït ñoäng lôùn ñeå baûo veä di saûn 4 Caàn coù söï hoã trôï quoác teá ñeå baûo veä di saûn Nhöõng “nguy haïi cuï theå vaø nghieâm troïng” theo Ñieàu 71 vaø Ñieàu 72 Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc bao goàm caùc nguy haïi ñaõ xaùc ñònh vaø nguy haïi tieàm taøng: ¤ Nguy haïi ñaõ xaùc ñònh laø tröôøng hôïp di saûn saép bò ñe doïa bôûi moät nguy haïi cuï theå ñaõ ñöôïc chöùng minh. phaùt hieän caùc nguyeân nhaân chöa ñöôïc bieát tôùi hoaëc löôøng tröôùc coù theå gaây nguy haïi cho caùc DSVH & DSTN ñeå töø ñoù coù theå ñöa ra caùc bieän phaùp baûo veä vaø toân taïo hieäu quaû. Ví duï: moät DSVH maát phaàn lôùn caùc giaù trò vaø yù nghóa lòch söû hoaëc moät DSTN bò xuoáng caáp traàm troïng veû ñeïp thieân nhieân hay giaù trò khoa hoïc do taùc ñoäng cuûa con ngöôøi.

Anh. 1. Na Uy. . xem xeùt vaø quyeát ñònh ñôn xin vieän trôï quoác teá nhaèm baûo veä. UÛy ban Di saûn theá giôùi nhieäm kyø 2003 ñeán 2005 goàm caùc nöôùc: Achentina. Beânanh.Xaùc ñònh tieâu chuaån cho vieäc ñöa ra moät DSVH & DSTN vaøo caùc danh saùch treân.” 1.Quyeát ñònh vieäc söû duïng caùc nguoàn löïc cuûa coâng quyõ vaø tìm moïi bieän phaùp ñeå taêng cöôøng caùc nguoàn löïc naøy. Soá thaønh vieân cuûa UÛy ban Di saûn theá giôùi goàm 21 thaønh vieân ñaïi dieän cho caùc vuøng. Oâman. Nam Phi. . Nhaät. .1 Caùc hoaït ñoäng töø phía quoác teá Coâng öôùc Heritage qui ñònh: “Söï baûo veä quoác teá ñoái vôùi caùc di saûn vaên hoùa vaø töï nhieân cuûa theá giôùi laø vieäc thaønh laäp moät heä thoáng hôïp taùc vaø vieän trôï quoác teá nhaèm hoã trôï caùc nöôùc tham gia Coâng öôùc trong caùc noã löïc ñeå baûo toàn vaø xaùc ñònh di saûn ñoù” ñoàng thôøi söï baûo veä cuûa quoác teá noùi treân ñöôïc thöïc hieän “vôùi tinh thaàn hoaøn toaøn toân troïng chuû quyeàn cuûa quoác gia coù di saûn vaên hoùa vaø töï nhieân. ¤ UÛy ban Di saûn theá giôùi laø cô quan chuyeân traùch ñöôïc caùc quoác gia thaønh vieân cuûa Coâng öôùc Heritage baàu choïn nhaèm ñaïi dieän cho ñaïi hoäi toaøn theå thöïc hieän caùc nhieäm vuï vaø quyeàn haïn trong vieäc baûo veä. Ñieàu 3 Caùc höôùng daãn thöïc hieän Coâng öôùc qui ñònh caùc chöùc naêng cuûa UÛy ban Di saûn theá giôùi nhö sau: . Niu Dilaân. Xanta Luxia.1 Heä thoáng caùc cô quan cuûa Coâng öôùc Heritage ¤ Ñaïi hoäi toaøn theå caùc quoác gia thaønh vieân tham gia Coâng öôùc hoïp hai naêm moät laàn trong thôøi gian dieãn ra kyø hoïp cuûa Ñaïi hoäi ñoàng UNESCO nhaèm baàu ra UÛy ban Di saûn theá giôùi. gìn giöõ vaø phaùt trieån caùc DSTG. Nigieâria.Tieáp nhaän. Aán Ñoä. khoâng laøm thieät haïi ñeán caùc quyeàn lôïi cuï theå döï kieán trong luaät phaùp quoác gia veà di saûn ñoù. Chileâ. Libaêng. . caùc neàn vaên hoùa khaùc nhau treân theá giôùi.5. Boà Ñaøo Nha. Ai Caäp. toân taïo caùc di saûn.1. xem xeùt tình hình taøi chính cuûa Quyõ Di saûn theá giôùi vaø quyeát ñònh caùc chính saùch lôùn lieân quan ñeán vieäc baûo veä caùc DSVH & DSTN cuûa theá giôùi. Lieân Bang Nga.Xem xeùt vaø ñöa vaøo danh saùch DSTG vaø danh saùch DSTG bò nguy haïi caùc DSVH & DSTN cuûa caùc quoác gia. Haø Lan. Ailen. Litva. Trung Quoác.5.mình. Coâloâmbia.

phaân tích vaø ñaùnh giaù thoâng tin. ñaùnh giaù mcaùc DSVH & DSTN ñeå laäp danh saùch DSTG.¤ Ban laõnh ñaïo goàm 7 nöôùc ñöôïc baàu töø caùc nöôùc thaønh vieân trong UÛy ban Di saûn theá giôùi coù nhieäm vuï chuaån bò caùc hoaït ñoäng vaø ñöa ra caùc khuyeán nghò cho nhöõng quyeát ñònh cuoái cuøng cuûa UÛy ban Di saûn theá giôùi trong caùc kyø hoïp cuûa UÛy ban. UÛy ban Di saûn theá giôùi coøn coù moät boä phaän tö vaán veà chuyeân moân bao goàm: 1 Trung taâm nghieân cöùu quoác teá veà baûo toàn vaø phuïc cheá taøi saûn vaên hoùa (ICOROM) ñöôïc thaønh laäp töø naêm 1956. baûo veä caùc DSTG. Trung Quoác. Trung taâm Di saûn theá giôùi coøn coù vai troø laø “cô quan ngoân luaän” cuûa UÛy ban. Nigieâri. cuõng nhö ñeå giaûi quyeát caùc yeâu caàu veà hoã trôï… ¤ Trung taâm Di saûn theá giôùi ñöôïc thaønh laäp naêm 1992 vaø ñöôïc xem nhö laø cô quan goùp phaàn ñaûm baûo cho vieäc thöïc hieän Coâng öôùc Heritage. ñöa ra caùc khuyeán nghò cho caùc nöôùc thaønh vieân trong vieäc baûo toàn vaø xaùc ñònh di saûn. danh saùch DSTG bò nguy haïi. ñoàng thôøi chòu traùch nhieäm quaûn lyù Quyõ Di saûn theá giôùi. phöông phaùp baûo toàn vaø phuïc cheá DSVH cho caùc quoác gia. ¤ Ban thö kyù do Toång giaùm ñoác UNESCO ñeà cöû coù nhieäm vuï giuùp UÛy ban Di saûn theá giôùi thöïc hieän ñaày ñuû caùc chöùc naêng cuûa mình nhö trieån khai caùc chöông trình haønh ñoäng ñeán caùc quoác gia tham gia Coâng öôùc. xöû lyù hoà sô ñeà cöû. Achentina. Oâman vaø Anh. Trung taâm naøy seõ toå chöùc caùc phieân hoïp haøng naêm cuûa UÛy ban vaø Ban laõnh ñaïo.5. kyõ thuaät quaûn lyù. Toå chöùc caùc thaønh phoá DSTG (OWHC) goùp phaàn taïo neân söï ñoaøn keát vaø moái quan heä hôïp taùc giöõa caùc quoác gia trong vieäc trao ñoåi kieán thöùc. 1. caùc yeâu caàu hoã trôï… ¤ Beân caïnh ñoù.1. 2 Hoäi ñoàng quoác teá veà di tích vaø thaéng caûnh (ICOMOS) ñöôïc thaønh laäp naêm 1965 vaø Hieäp hoäi baûo toàn thieân nhieân theá giôùi (IUCN) ñöôïc thaønh laäp naêm 1948 laø nhöõng toå chöùc phi chính phuû giuùp UÛy ban trong vieäc thaåm ñònh. Ban laõnh ñaïo hieän taïi ñöôïc baàu trong kyø hoïp 27 ngaøy 30/6/2003 cuûa UÛy ban goàm: Xanta Luxia. ICOROM seõ cung caáp cho UÛy ban nhöõng thoâng tin cuõng nhö caùc khuyeán nghò ñeå gìn giöõ caùc taøi saûn vaên hoùa trong danh saùch DSTG moät caùch hieäu quaû nhaát. coù nhieäm vuï caäp nhaät danh saùch vaø cô sôû döõ lieäu lieân quan ñeán DSTG. toång hôïp. ñoàng thôøi huaán luyeän kyõ thuaät. moät soá toå chöùc quoác teá nhö Hoäi ñoàng quoác teá caùc baûo taøng (ICOM). phoå bieán caùc aán phaåm veà DSTG treân caùc phöông tieän thoâng tin ñaïi chuùng… ¤ Ngoaøi ra.2 Quyõ Di saûn theá giôùi vaø caùc hình thöùc hoã trôï quoác teá töø Quyõ Di saûn theá giôùi . Nam Phi.

hoã trôï khaån caáp.100 USD vaø hoã trôï khaån caáp 789. trong ñoù: hoã trôï tröôùc ñöôïc caáp 358. ñaøo taïo 910.5 trieäu USD. Hoã trôï quoác teá töø Quyõ Di saûn theá giôùi ñöôïc phaân chia döôùi caùc hình thöùc: hoã trôï tröôùc. cung caáp trang thieá bò hoaëc cung caáp taøi chính cho caùc quoác gia ñeå toå chöùc caùc cuoäc hoïp thoáng nhaát danh saùch döï kieán ñeà cöû. Beân caïnh ñoù. chuaån bò yeâu caàu hôïp taùc kyõ thuaät… Möùc ngaân saùch chi cho moãi döï aùn hoã trôï naøy ñöôïc aán ñònh laø 15000 USD. Ngoaøi ra.81 trieäu USD ñöôïc UÛy ban phaân chia cho nhieàu hoaït ñoäng.Quyõ baûo veä Di saûn theá giôùi (Quyõ Di saûn theá giôùi) ñöôïc taïo thaønh caên cöù vaøo ñieàu leä taøi chính cuûa UNESCO. duy trì vaø khoâi phuïc caùc di saûn phuø hôïp vôùi vieäc thöïc hieän Coâng .266 USD.338 USD. caùc nguoàn hoã trôï töø Quyõ Di saûn theá giôùi coøn goùp phaàn kích thích caùc nguoàn löïc ñòa phöông.654 USD. söûa chöõa vaø khoâi phuïc tu vieän Monastory ôû Puebla – Meâhicoâ bò thieät haïi nghieâm troïng sau traän ñoäng ñaát ôû phía Nam Meâhicoâ 100. Nguoàn cuûa Quyõ Di saûn theá giôùi ñöôïc thu töø nhöõng ñoùng goùp baét buoäc (khoâng quaù 1% söï ñoùng goùp vaøo quyõ cuûa UNESCO) vaø nhöõng ñoùng goùp töï nguyeän cuûa caùc quoác gia. ñoäng vieân söï hoã trôï ôû moïi caáp quoác gia laãn quoác teá cho vieäc baûo toàn caùc di saûn chung cuûa nhaân loaïi.000 USD sau traän luït lôùn vaøo thaùng 11/1999 vaø hoã trôï khaån caáp cho vieäc ño ñaïc. ¤ Hoã trôï tröôùc ñöôïc thöïc hieän theo hình thöùc caùc dòch vuï tö vaán. Naêm 2002.000 USD. hôïp taùc kyõ thuaät 693. Trong kyø hoïp haøng naêm cuûa mình. ¤ Ñaøo taïo laø söï giuùp ñôõ cuûa UÛy ban Di saûn theá giôùi cho caùc quoác gia tham gia Coâng öôùc trong vieäc ñaøo taïo chuyeân gia ôû moïi trình ñoä trong lónh vöïc xaùc ñònh. Quyõ coøn coù caùc nguoàn thu khaùc nhö caùc khoaûn quaø taëng cuûa caùc toå chöùc hoaëc caù nhaân. UÛy ban Di saûn theá giôùi ñaõ hoã trôï khaån caáp cho Hueá vaø Hoäi An 50.670 USD. aên moøn do söï ñoâ thò hoùa vaø taêng daân soá… Ví duï thaùng 12/1999. baûo veä. goùp phaàn trong vieäc taïo ra nhöõng nguoàn hoã trôï quoác teá veà kyõ thuaät vaø taøi chính cho nhöõng quoác gia coù nguoàn taøi löïc haïn cheá trong vieäc baûo veä vaø phaùt trieån caùc DSVH & DSTN. UÛy ban Di saûn theá giôùi seõ laäp döï toaùn ngaân saùch trong naêm döïa treân nguoàn thu vaø caân ñoái phuø hôïp vôùi taøi khoaûn hieän coù cuûa Quyõ. ¤ Hoã trôï khaån caáp laø hình thöùc hoã trôï cho caùc DSVH & DSTN ñaõ ñöôïc ñöa vaøo hoaëc coù theå ñöôïc ñeà cöû ñöa vaøo danh saùch DSTG ñang bò nguy haïi do caùc hieän töôïng baát ngôø khoâng theå löôøng tröôùc nhö luùn ñaát. ngaân saùch cuûa Quyõ Di saûn theá giôùi laø 2. caùc khoaûn quyeân goùp vaø caùc nguoàn löïc khaùc… Ngaân saùch haøng naêm cuûa Quyõ Di saûn theá giôùi khoaûng 3. hoã trôï cho caùc hoaït ñoäng thuùc ñaåy 55. luõ luït … hoaëc bò xuoáng caáp nghieâm troïng do caùc quaù trình muïc naùt. hôïp taùc kyõ thuaät vaø hoã trôï cho caùc hoaït ñoäng thuùc ñaåy. ñaøo taïo. chaùy noå.

2 Caùc hoaït ñoäng töø phía quoác gia Ñeå ñaûm baûo cho vieäc thöïc hieän Coâng öôùc Heritage. baûo toàn vaø toân taïo caùc DSVH & DSTN. haønh chính vaø taøi chính thích hôïp ñeå xaùc ñònh. baûo veä. Vieäc hôïp taùc nhaèm baûo veä caùc di saûn phaûi ñöôïc thöïc hieän treân tinh thaàn toân troïng chuû quyeàn cuûa caùc quoác gia vaø khoâng keøm theo moät ñieàu kieän chính trò naøo.Phaùt trieån caùc coâng trình nghieân cöùu vaø tìm toøi khoa hoïc kyõ thuaät vaø caûi tieán caùc phöông phaùp cho pheùp öùng phoù vôùi nhöõng tai hoïa ñang ñe doïa caùc di saûn. toân taïo vaø truyeàn laïi cho caùc theá heä töông lai nhöõng DSVH & DSTN naèm treân laõnh thoå cuûa mình laø traùch nhieäm tröôùc tieân. .5. kyõ thuaät vieân.Ngoaøi ra caùc quoác gia caàn thöïc hieän toát caùc chöông trình giaùo duïc vaø thoâng tin ñeå ngöôøi daân moãi nöôùc nhaän thöùc giaù trò vaø gaén boù hôn vôùi caùc DSVH & DSTN theá giôùi.AÙp duïng caùc bieän phaùp phaùp luaät. . ¤ Hôïp taùc kyõ thuaät laø hình thöùc hoã trôï töø UÛy ban Di saûn theá giôùi baèng vieäc cung caáp chuyeân vieân. 1.Thaønh laäp treân laõnh thoå cuûa mình moät hoaëc moät soá cô quan baûo veä. . Do ñoù. khuyeán khích vieäc nghieân cöùu khoa hoïc veà lónh vöïc naøy. khoa hoïc kyõ thuaät. moãi quoác gia phaûi noã löïc haønh ñoäng cho caùc muïc ñích treân baèng nguoàn löïc saün coù keát hôïp vôùi vieän trôï vaø hôïp taùc quoác teá.öôùc. . . cung caáp trang thieát bò ñeå giuùp caùc quoác gia höõu quan thöïc hieän toát döï aùn baûo veä di saûn ñaõ ñöôïc chuaån y.Taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc thaønh laäp vaø phaùt trieån caùc trung taâm quoác gia hoaëc vuøng veà ñaøo taïo caùn boä trong lónh vöïc baûo veä. baûo veä. ¤ Hoã trôï cho caùc hoaït ñoäng thuùc ñaåy ñöôïc thöïc hieän döôùi caùc hình thöùc giuùp ñôõ nhaèm khuyeán khích vieäc môû roäng söï hieåu bieát veà Coâng öôùc. baûo toàn vaø toân taïo caùc DSVH & DSTN. Ñieàu 5 Coâng öôùc Heriatge qui ñònh caùc maët coâng taùc maø caùc quoác gia tham gia Coâng öôùc phaûi thöïc hieän nhaèm ñaûm baûo cho vieäc baûo veä caùc DSVH & DSTN theá giôùi moät caùch tích cöïc vaø hieäu quaû: . . caùc quoác gia tham gia Coâng öôùc phaûi xaùc ñònh traùch nhieäm trong vieäc xaùc ñònh. toân taïo vaø taùi söû duïng di saûn ñoù. trao ñoåi kinh nghieäm giöõa caùc quoác gia hoaëc ñeå laäp caùc hieäp hoäi di saûn theá giôùi phuø hôïp vôùi muïc ñích cuûa Coâng öôùc.Ñeà ra moät chính saùch chung ñeå trao cho DSVH & DSTN moät chöùc naêng nhaát ñòng trong ñôøi soáng coäng ñoàng vaø ñöa vieäc baûo veä di saûn ñoù vaøo caùc chöông trình keá hoaïch chung veà phaùt trieån.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful