Você está na página 1de 68

BAB 6

ELEKTROKIMIA
ELEKTROLIT
Bahan yang boleh mengalirkan arus elektrik dalam
keadaan leburan atau akues dan mengalami
perubahan kimia

Mengandungi ion-ion yang bergerak bebas

Contoh: leburan Al₂O₃, leburan PbCl₂, larutan


NaOh, larutan HCl dan larutan HNO₃
BUKAN ELEKTROLIT

Sebatian yang tidak boleh mengalirkan arus


elektrik dalam semua keadaan

Terdiri daripada molekul sahaja

Contoh: gula, sulfur, Naftalena, alkohol dan


tetraklorometana
PROSES ELEKTROLISIS

 Elektrolisis ialah satu proses penguraian sebatian kimia


kepada juzuk-juzuknya (elektrolit) dengan menggunakan arus
elektrik

 Contoh:

Leburan aluminium oksida -> aluminium + oksigen

Larutan kuprum klorida -> kuprum + klorin


SEL ELEKTROLISIS
 Sel yang menggunakan tenaga elektrik untuk menghasilkan
tindak balas kimia

Tenaga elektrik -> Tenaga kimia

 Anod merupakan elektrod yang disambung kepada terminal


positif

 Katod merupakan elektrod yang disambung kepada


terminal negatif
KATION DAN ANION
 Kation ialah ion yang bercas positif. Cth: H⁺, NH₄⁺, Na⁺,
Al³⁺ dan lain-lain

 Anion ialah ion yang bercas negatif. Cth: OH¯, Cl¯, Br¯
dan lain-lain

 Kation dan anion hanya boleh bergerak dalam keadaan


leburan atau akues kerana ia boleh membawa cas-cas elektrik.

 Anion akan tertarik ke anod manakala kation akan tertarik


ke katod
ELEKTROLISIS SEBATIAN
LEBUR
DI ANOD ( TERMINAL DI KATOD (TERMINAL
POSITIF) NEGATIF)

Anion Br- tertarik ke anod Kation Pb²⁺ tertarik ke katod


Anion dinyahcas dengan Kation dinyahcas dengan
melepaskan elektron ke anod. menerima elektron di katod
Elektron mengalir ke terminal membentuk atom plubum
positif bateri. Pb²⁺ (ce) + 2e -> Pb (p)
Persamaan setengah
2Br- (ce) -> Br₂ (g) + 2e

Gelembung-gelembung gas Pepejal kelabu akan terenap di


berwarna perang dibebaskan elektrod
Gas bromin dibebaskan Logam plumbum terenap di
elektrod. Elektrod menebal.
LATIHAN UJI DIRI

1. Elektrolisis sebatian natrium klorida


lebur

2. Elektrolisis sebatian plumbum (ii)


oksida lebur
ELEKTROLISIS DALAM
AKUEUS

 KATION DAN ANION DALAM LARUTAN AKUEUS

 Molekul air dalam larutan akues boleh terurai menghasilkan ion


hidrogen dan ion hidroksida

H₂o -> H⁺ + OH¯


Larutan akues Ion-ion yang hadir

Anion kation
Larutan natrium Cl¯ Na⁺
klorida, NaCl OH¯ H⁺
Larutan kuprum SO₄¯ Cu²⁺
sulfat, CuSO₄ OH¯ H⁺

Larutan asid nitrik, NO₃¯ H⁺


HNO₃ OH¯
FA K T O R - FA K T O R YA N G
MEMPENGARUHI PEMILIHAN ION

Kedudukan ion dalam siri elektrokimia


(SEK)

Kepekatan ion dalam elektrolit

Jenis elektrod
Semakin mudah dipilih untuk
dinyahcas
E L E K T R O L I S I S L A R U T A N K U P R U M S U L FA T
DENGAN MENGGUNAKAN ELEKTROD
KARBON
E L E K T RO L I S I S L A RU TA N K U P RU M K L O R I DA
DENGAN MENGGUNAKAN ELEKTROD
KARBON

Di anod Di katod
Kedua-dua ion klorida , Cl¯ dan ion hidroksida, Kedua-dua ion kuprum, Cu²⁺ dan ion hidrogen,
OH¯ tertarik ke anod H⁺ tertarik ke katod

Ion OH¯ dipilih untuk dinyahcas kerana terletak Ion Cu²⁺ dipilih untuk dinyahcas kerana terletak
di bawah ion Cl¯ dalam SEK. di bawah H⁺ dalam SEK.
4OH¯ -> 2H₂O + O₂ + 4e Cu²⁺ + 2e -> Cu

Gelembung-gelembung gas tidak berwarna Pepejal perang terenap di elektrod. Elektrod


dibebaskan. menjadi tebal

Gas oksigen terbebas Pepejal kuprum terenap di elektrod


UJI MINDA
Larutan elektrolit Anion Kation Ion di Ion di Hasil di Hasil di
anod katod anod katod
Asid nitrik cair
Larutan kuprum klorida
Larutan argentum nitrat
Larutan natrium hidroksida
Larutan zink nitrat
LATIHAN

1. Elektrolisis larutan kalium nitrat dengan


menggunakan elektrod-elektrod karbon

2. Elektrolisis larutan argentum nitrat dengan


menggunakan elektrod-elektrod karbon
FAKTOR KEPEKATAN ION
DALAM ELEKTROLIT

Ion yang lebih pekat akan dipilih untuk


dinyahcaskan

Hanya mempengaruhi pemilihan ion di anod. Ion


di katod dipengaruhi oleh SEK
CONTOH

 JIKA KEPEKATAN ION KLORIDA ADALAH LEBIH


TINGGI DARIPADA ION HIDROKSIDA, MAKA ION
KLORIDA LEBIH CENDERUNG UNTUK DINYAHCAS.

 Jika kepekatan anion adalah 0.001 moldm-3 atau kurang, maka ia


dianggap cair, jika kepekatan anion adalah lebih dari 0.001moldm-3,
maka ia dianggap pekat. Oleh itu, anion tersebut akan dipilih untuk
dinyahcas.
CONTOH

Elektrolisis larutan natrium klorida pekat,


NaCl , 2 moldm¯³ dengan menggunakan
elektrod karbon
HASIL ELEKTROLISIS
Di anod Di katod

 Ion klorida dipilih untuk  Ion hidrogen dipilih untuk


dinyahcas kerana ia berkepekatan dinyahcas kerana berada di bawah
lebih tinggi. natrium dalam SEK

 2Cl ¯-> Cl ₂+ 2e
 2H⁺ + 2e -> H₂
 Gelembung-gelembung gas
 Gelembung-gelembung gas
tidak berwarna kelihatan di katod
berwarna kuning kehijauan terbebas
 Gas hidrogen terbebas
 Gas klorin dibebaskan
LATIHAN

1. Elektrolisis larutan kuprum klorida, CuCl₂ pekat


dengan menggunakan elektrod karbon

2. Elektrolisis larutan kalium klorida , KCl pekat


dengan menggunakan elektrod karbon
FAKTOR JENIS ELEKTROD

Contoh: Elektrolisis larutan argentum


nitrat dengan menggunakan elektrod Ag di
anod dan elektrod karbon di katod
HASIL ELEKTROLISIS
Di anod Di katod

 Atom agentum, Ag  Ion argentum, Ag+ menerima


membebaskan satu elektron untuk satu elektron untuk membentuk

membentuk ion argentum, Ag⁺ logam.

 Ag ->Ag⁺ + e  Ag⁺ + e -> Ag


 Pepejal kelabu argentum
 Kepingan argentum terhakis
terenap pada elektrod karbon.
dan menjadi nipis
Elektrod karbon menebal.
LATIHAN

1. Elektrolisis larutan argentum sulfat Ag₂SO₄ dengan


menggunakan kepingan argentum sebagai anod an elektrod
karbon sebagai katod.

2. Elektrolisis larutan kuprum sulfat CuSO₄ dengan menggunakan


elektrod kuprum di anod dan elektrod karbon di katod
ELEKTROLISIS DALAM
INDUSTRI

1. Elekrolisis digunakan secara meluas


dalam industri untuk:
i. Pengekstrakan logam
ii. Penulenan logam
iii.Penyaduran logam
PENGEKSTRAKAN LOGAM

1. Menggunakan kaedah elektrolisis kerana logam


yang lebih reaktif seperti K, Na, Mg, Al tidak boleh
diekstrakkan melalui kaedah pemanasan.

2. Logam yang lebih reaktif perlu diekstrakkan


daripada leburan bijihnya.
ELEKTROLISIS BIJIH
ALUMINIUM LEBUR

Di anod (+) Di katod (-)

 Ion oksida O²¯ tertarik ke  Ion aluminium Al tertarik ke


anod dan membebaskan katod dan menerima elektron
elektronnya untuk membentuk untuk membentuk logam
gas oksigen, O₂ yang tidak aluminium Al yang berwarna
berwarna kelabu

 2O²¯ -> O₂ + 4e  Al³⁺ + 3e -> Al


PENULENAN LOGAM

1. Penulenan logam menggunakan kaedah elektrolisis


melalui prinsip faktor jenis elektrod
2. Penulenan dilakukan untuk mengasingkan logam
tulen dengan bendasing
3. Logam penyadur akan dijadikan anod manakala
logam yang hendak disadur dijadikan katod
Di anod (+) Di katod (-)

 Kepingan kuprum tak  Kepingan kuprum tulen


tulen dijadikan anod dijadikan katod

 Atom kuprum, Cu  Ion Cu menerima elektron


membebaskan elektron dan dan terenap di katod sebagai
terlarut membentuk ion Cu²⁺ atom kuprum tulen

 Cu -> Cu²⁺ + 2e Cu²⁺ + 2e -> Cu


LATIHAN

1. Penulenan kepingan argentum tak tulen dengan menggunakan


anog argentum tak tulen dan katod argentum tulen. Larutan elektrolit
ialah argentum nitrat, Ag NO₃
PENYADURAN LOGAM

1. Tujuan penyaduran logam adalah seperti


berikut:
i. Menjadikan logam tahan kakisan
ii. Menjadikan logam kelihatan lebih
menarik
PENYADURAN SUDU BESI
DENGAN KUPRUM

di anod di katod

 Logam penyadur iaitu  Sudu besi dijadikan katod


kuprum , Cu dijadikan anod  Ion-ion Cu²⁺ tertarik ke katod

 Atom Cu membebaskan  Setiap ion Cu²⁺ menerima 2


elektron dan terlarut membentuk elektron dan terenap sebagai

ion Cu²⁺ pepejal perang pada sudu besi

 Cu -> Cu²⁺ + 2e  Cu²⁺ + 2e -> Cu


SEL VOLTAN

1. Sel voltan ialah jenis sel yang menghasilkan


tenaka elektrik daripada tindak balas kimia

2. Tenaga kimia -> Tenaga elektrik

3. Contoh: sel ringkas, sel Daniell, sel kering, sel


alkali dan akumulator asid-plumbum
SEL VOLTAN RINGKAS

• Mempunyai dua konduktor yang


berlainan

• Konuktor disambung melalui litar


kepad mentol, ammeter, voltmeter
atau galvanometer.

• Logam yang lebih elektropositif


dalam SEK akan bertindak sebagai
terminal negatif (anod) manakala
yang lebih rendah dalam SEK akan
menjadi terminal positif (katod)
CONTOH SOALAN

1. Sel voltan ringkas dengan menggunakan elektrod


zink dan kuprum dengan menggunakan asid
sulfurik cair sebagai elektrolit
Terminal negatif (anod) Terminal positif (katod)

 Zink terletak di atas kuprum dala  Ion H daripada elektrolit menerima


SEK, maka zink akan menjadi terminal elektron untuk dinyahcaskan
negatif ’  Gas H⁺ terbebas sebagai
 Zink melepaskan elektron dan gelembung-gelembung gas tidak
membentuk ion-ion Zn²⁺ berwarna
 Persamaan setengah:  Persamaan setengah:
Zn -> Zn²⁺ + 2e 2H⁺ + 2e -> H₂
Persamaan ion keseluruhan:
Zn+ 2H⁺ -> Zn²⁺ + H₂
LATIHAN

1. Nyatakan hasil tindak balas bagi sel voltan yang menggunakan


elektrod zink dan besi yang menggunakan larutan kuprum sulfat
sebagai elektrolit.
SEL DANIELL
1. Sel Daniell terdiri daripada dua elektrod
logam yang berbeza
2. Larutan elektrolit dipisahkan oleh pasu
berliang atau titian garam.
3. Pasu berliang dan titian garam berfungsi
untuk memisahkan dua larutan elektrolit
tetapi membenarkan ion-ion melaluinya untuk
melengkapkan litar.
1. Titian garam tidak terlibat dalam tindak balas
sel Daniell
2. Contoh elektrolit yang boleh digunakan sebagai
titian garam ialag asid sulfurik cair, larutan
natrium nitrat dan larutan kalium klorida.
3. Tenaga kimia -> Tenaga elektrik
4. Logam yang lebih tinggi dalam SEK akan
menjadi terminal negatif dan sebaliknya.
C O N T O H T I N DA K BA L A S K I M I A
DA L A M S E L DA N I E L L

Hasil tindak balas sel daniell yang menggunakan


elektrod zink dan kuprum dengan elektrolit larutan
zink sulfat an larutan kuprum sulfat. Titian garam
yang digunakan ialah larutan kalium klorida.
Terminal negatif (anod) Terminal positif (katod)

 Zink menjadi terminal negatif  Ion Cu²⁺ menerima 2 elektron

kerana lebih elektropositif berbanding membentuk atom Cu

kuprum  Cu²⁺ + 2e -> Cu

 Zink kehilangan 2 elektron  Pepejal kuprum berwarna perang


membentuk ion Zn²⁺ terenap
 Zn -> Zn²⁺ + 2e  Warna biru larutan kuprum sulfat

 Kepingan zink terhakis dan terlarut menjadi semakin pucat


Persamaan ion keseluruhan = ?
LATIHAN

1. Nyatakan hasil tindak balas sel kimia yang menggunakan elektrod


kuprum dan argentum dengan menggunakan elektrolit larutan
kuprum nitrat dan larutan argentum nitrat. Tindak balas ini
menggunakan pasu berliang.
CARI SENDIRI!!!

1. SEL KIMIA/SEL VOLTAN YANG LAIN

2. KELEBIHAN DAN KELEMAHAN PELBAGAI SEL KIMIA


P E R BA N D I N G A N A N TA R A S E L
E L E K T RO L I S I S DA N S E L K I M I A
SEL ELEKTROLISIS PERBEZAAN SEL KIMIA

STRUKTUR SEL

ELEKTROD

ARUS ELEKTRIK

PERUBAHAN
TENAGA

KATOD

ANOD

MEMERLUKAN
BATERI
SIRI ELEKTROKIMIA

1. Siri elektrokimia ialah satu siri penyusunan usur-unsur


mengikut tertic kecenderungan yang semakin berkurang
untuk melepaskan elektron

2. Siri elektrokimia dapat ibina berdasarkan prinsip berikut:


i. Perbezaan voltan antara dua logam ( beza
keupayaan)
ii. Penyesaran logam
Semakin mudah dipilih untuk
dinyahcas
PEMBINAAN SIRI ELEKTROKIMIA
B E R D A S A R K A N N I L A I B E Z A K E U PAYA A N

1. Apabila dua logam yang berlainan dicelupkan ke


dalam elektrolit, beza keupayaan terhasil.

2. Semakin jauh kedudukan antara logam dalam


SEK, semakin besar nilai beza keupayaan.
CONTOH SOALAN

Kepingan –kepingan logam P,Q,R dan S dicelup ke dalam larutan


garam. Keputusan adalah seperti berikut:

logam Bacaan Terminal


Logam X Logam Y voltmeter negatif
(V)
P Q 1.60 P
Q S 1.91 S
R Q 0.70 Q
R S ? ?
S P ? ?
1. Susunkan logam-logam P,Q,R,dan S dalam
siri elektrokimia mengikut susunan menaik.

2. Tentukan terminal negatif dan kirakan


nilai voltan sel bagi pasangan berikut:
1. R DAN S
2. S DAN P
LATIHAN
PASANGAN NILAI BEZA TERMINAL
LOGAM KEUPAYAAN POSITIF

P DAN Q 1.6 P
P DAN S 1.1 S
R AN S 0.8 S

i. Nyatakan susunan logam P, Q, R dan S dalam SEK mengikut tertib


menurun.
Nyatakan nilai beza keupayaan bagi logam P dan R.
PEMBINAAN SIRI ELEKTROKIMIA
B E R DA S A R K A N P E N Y E S A R A N L O G A M

1. Logam yang lebih elektropositif boleh


menyesarkan logam yang kurang elektopositif

2. Ia disebut tindak balas penyesaran

3. Contoh: zink boleh menyesarkan kuprum kerana


zink lebih elektropositif berbanding kuprum.
KEPENTINGAN SIRI
E L E K T RO K I M I A

Siri elektrokimia adalah penting kerana ia membolehkan:

1. Terminal atau kutub sel ringkas ditentukan

2. Nilai voltan sel bagi pasangan logam tertentu ditentukan

3. Keupayaan suatu logam untuk menyesarkan logam lain


dapat diramalkan